Skip to main content

Full text of "Opera omnia"

See other formats 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  preserved  for  generations  on  library  shelves  before  it  was  carefully  scanned  by  Google  as  part  of  a  project 
to  make  the  world's  books  discoverable  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subject 
to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expired.  Whether  a  book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 
are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  culture  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  marginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  file  -  a  reminder  of  this  book's  long  journey  from  the 
publisher  to  a  library  and  finally  to  you. 

Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  have  taken  steps  to 
prevent  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  technical  restrictions  on  automated  querying. 

We  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuals,  and  we  request  that  you  use  these  files  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfrom  automated  querying  Do  not  send  automated  queries  of  any  sort  to  Google's  system:  If  you  are  conducting  research  on  machine 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  large  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encourage  the 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attribution  The  Google  "watermark"  you  see  on  each  file  is  essential  for  informing  people  about  this  project  and  helping  them  find 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  responsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a  book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  can't  offer  guidance  on  whether  any  specific  use  of 
any  specific  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearance  in  Google  Book  Search  means  it  can  be  used  in  any  manner 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liability  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Google's  mission  is  to  organize  the  world's  information  and  to  make  it  universally  accessible  and  useful.  Google  Book  Search  helps  readers 
discover  the  world's  books  while  helping  authors  and  publishers  reach  new  audiences.  You  can  search  through  the  full  text  of  this  book  on  the  web 


at|http  :  //books  .  qooqle  .  com/ 


HARVAKD 


hcmmJiccfPlpjra, 


nj 


k 


^(p'.t 


PATKOLOGI^ 

^  CURSUS  COMPLETUS 

8BD  nBUOTHEGA  UNIVERSXUS,  INTEGRA,  UNIPORMIS,  GOMMODA,  OECONOHIGA, 

WNHM  SS.  PATRDM.  MCTORDM  SCRIPTONMQOE  ECCLESIiUTIOOMI, 

tlYl    LaTINORUM,  8ITB  OILMOMnf, 

Om  AB  jEWO   APOSTOLiCO   AD  TBMPORA    INNOCBNTH  lll  {ANNO  itl6)  PRO  LATINIB 
ET  AD  CONCIUi  FLORBNTINI  TEMPORA  (ANN  i4S9)  PRO  GRjBCIS  FLORUBRUNT. 

RECUSIO  CHRONOLOGIGA 

OaHnDM  QUiS  BXSTITERB  MONUMKNTOROai  GATHOLlCiB  TRADITIONIS  PBR  QUINOBCIM  PHIORA 

BCCLBSIiS  &ECULA, 

jmA  BOmONBS  AOOUIUkTIMIlUO  IlfTBR  BB  CUMQUB  N0NNULU8    COOIGIBU8  MANU8CBIPTIB    G0LLATA8,    PBBQUAM 

DIUOBNTBB  CABTIOATa;  Df88BRTATI0NIBU8.  COMMBNTAIIIU.  TARIISQUB  LBCTIONIBUS  CONTINBNTBR  ILLUSTRATa; 

OM1C1RU8  0PBRIRU8  P08T  AMPLI88IMA8  BDITI0NB8   yOM  TRIRU8  N0TI88IM18  8iBCULI8  DBBBNTUR  AR80LUTA8 

DBTBGTIS,  AUCTA  ;  INDICIBUS  PA^TICULARIBUS  ANALTTiaS,  SINQULOS  8ITB  T0M08  8ITB  AUCT0RR8  ALICUJU8 

MOMBNTI  80B8BQUBNTIBU8,  DONaTA  ;  GAPITUU8  INTRA  IP8UM  TBZTUM  BITB  DI8P08ITt8,  NBCNON  BT 

TITUU88INOULABUM  PAOINARUM  MAROINRM  8UPRRI0RBM  DI8TIN0URNTtBU8  8UMBGTAMQUB  MATB- 

BUM  8IONIPIGANTIBU8,  ADORNaTA;  0PBBIBU8  Cini  DUB1I8,  TUM  AP0CRTPRI8,  AUQUA  TRRO 

AUCTORITATB  IN  ORDINB  AD  TilADITI8NBM  BCGLB8IA8TIGAM  P0LLBNTIBU8,  AMPUPICATa; 

MfCBNm    BT  AMPUU8     LOGUPLBTATA   INDICIBU8  AUCTORUM    8ICUT    RT    OPBRUM,   ALPBABRTiaS,   CUR0N0L0OIC18. 

0TAT1BTIGI8,  8TNTBBTIGI8,  ANALTTIGI8,  ANAL00IGI8,  IN  QUODQUB  BBUOIONM  PUNCTUM,  DOGMATICUM,  MORAtB, 

UTUBOIGUM,  GANONICUM,  DI8C1PUNABB,  B18T0R1CUM,  BT  CUNCTA  AUA  8INB  ULLA  BXCRPTIONB  ;  8BD  PRiB- 

BBRTIM  DU0BU8  INDICIBUB   IMMBN8I8    BT    0BNBRALIRU8.    ALTBRO   8CILICBT   RERUM,    QUO   C0N8ULT0, 

QUIQUID  NON  80LUM  TAU8  TALHtB  PATBB,  TBRUM  BTIAM  UNU8QUI8QUB  PATRUM,  NB  UNO  QUIDBM 

0MI880,  IN  QUODLIBBT  TUBMA  8CRIP8BBIT,  UNO  INTUITU  G0N8PiCIATUR  ;  ALTBRO  SCRlPTUR/fi 

SACRifi,  BX  QUO  LBCTORI  COMPBRIRR  8IT  OBTIUU  QUINAM  PATRR8  BT  IN  QUIBU8  OPBRUM 

8U0RUM  L0CI8   8INOUL08  8INOULORUM    LIBRORUM    8.    BCRIPTURiB   TBR8U8,    A    PBIMO 

OBNB8B08  U8QUB  AO  NOTI8SIMUM   AP0CALTP818,   COMMBNTATI  8UfT. 

Wgmm  AOCUBATIBSnf  A,  CJBTBRI8QUR  0MNIRU8  PACILB  ANTBPONBNDA,  81  PBRPBNDANTUR  GBARAGTRRUM     NITIBnAS 

ClUattM  QUAUTA8,  IRTRORITAB  TBXTU8,    PBRPBCTIO  r.0RRBCT10NI8,    OPBRUM  RBCU80BUM  TUM  TARIBTA8,  TOH 

MOICBBUB,  PORMA   TOLUMINUM   PBRQUAM    COMMODA   8IRIQUB    IN   TOTO  PaTROLOOIJB  DBGUR8U    C0N8TANTBR 

MMIUS,    PRBTU    BU0UITA8,    PBiB8BBTIMQUB     I8TA    OOLLBQTIO,    UNA,    MRTHODICA  BT  CHRONOLOOIGA» 

BRGBNTOBUM  PRAOMBNTORUM  0PU8CUL0RUVQUB  BAOTRNUB  HIG  ILUG  8PAR80RUM,  PRIMUM  AUTBM 

IHN0BTRABI8U0TIIB<U,BX0PBRfRU8  BT  M88.  AD  OMNBB  «ATB8,  L0G08.  UNOUAB  P0RMA8QUB 

PBRTINBMTIBUB    OBABUMATOBUM. 

SERI£S  LATINA 

IN  UUA  l>KODBUNT  PATRES,  DOCTORBS  SCRIPTORBSQUB  ECCLBSLfi  LATINJE 
A  tbrtuLliano  AD  INNOCENTIUM  IU. 

AGGURANTE      J.-P.      MIGNE, 

BUUOTHBCiB  CLBU   UNIVBKSiB 

SirK    CORSaail    CONPLBTORUM    IN    SINGULOS    SCIBNTIiG    BCCLBSIA8TIC«    RAHOS    BOlTOitlC- 

PATROLOGLE  LATINM    TOMVS  LIL 


SS.  PETRUS  CHRYSOLOGUS,  VALERIANUS  ET  NICETAS. 

•     •  •  •  -     . 


'PAJ^lSlIS 


APUD   GARNIER    FRATRES,    EDITORES   ET   J.-P.    MIGNE    SUGGESSORES. 

IM  TIA  mCXk  :  AYSmB  OO  UAINB,  tOS 

18M 


3^ 


Cli3hy.  —  Ex  typis  PAUL  DDPONT,  18,  yiA  diclA  Bao-d^AsniteM.  W.5.M. 


•0-.    }*<.    ■     t..         ' 


TRADITIO    CATHOLICA. 

SjEcvlum  v.  annvs  m. 

SANCTI   PETRI 

CHRYSOLOGI 

ARCHIEPISCOPI    RAVENNATIS 

OPEHA  onniiA 

RECU8A 

AD  CASTI6ATISSUIAM  HECENSIONEM  SEBASTIANI  PAULI, 

QOI 

MtEPATDS  BSTy  NOTASQUE  ADJfiCIT  11«  QUIBUS  MANUSGRTPTORUM  CODICUM  COLLAnONBS, 

SKKCnORA     QU^AM     EX     OBSEYATIOiaBUS      OOMINIGI     MITie,      VARLE     LECTIOFiES     LATBII     LAlUlil, 

NECnON    CASTIGATIORES    MBURSn    GOMPRBHENDUIHTUR. 

EDITIO  ANTE  OMNES  COMPLETA, 
msm»  Tini  n  sancto  A0«ii8Tn«o,  inH  ex  luca  dacberio  dbsuhptis,  ifEcrroif  triplici  tita  SAimi  ounMMMR 

n  D188EIITAT101IX  108.  AHADB8U  DB   HETBOPOLI  ECCLESIASTICA  BAVBRNATBIfSI,  LOCWLBTATA. 

SEQUUNTUR 

SANCTORUM  VALERIANI    ET   NICETJI, 

CBMBUENSIS  ET  AOUU.EIBRSIS  EPISCOPORUM 

SCRIPTA  UNIVERSA 

JOITA 

JACOBl  SIRMONDI,  BRAIDiE  ATQUE  EMINEMISSIMI  CARDINAUS  MAII  BLUGUBRATiONES 

AOC0RATI88IHB  BXPIIE88A  ET  BMBIIDATA. 
■  II      ■  eOO  ■!■      ■ 

TOMUS   UNICUS. 


N        «       «  • 


APUD  GARNIER  FRATRES,  EDITORES  ET  Jf.-P.  HIGNE  SUGGE8S0RE8 
Ilf  VIA  DICTA  :  AYENVE  DV  MAINB,  S08. 

1884 


TRADITIO    CATHOLICA. 

SjECULDM  V.  ANNUS  450. 

ELENCHUS 

AUCTORUM  ET  OPERUM  QUI  IN  HOC  TOMO  Lll  CONTINENTUR 


S.  PETRUS  CHRYSOLOGUS. 

Prolegomena^  in  quibus  (col  13  et  71)  legitw  et  ad  crisim  vocatur  epistola  Petri 
Chryiologi  ad  Eutyehem,  quam  nonnulli  contendunt  in  concilio  Chaleedonenri 

lectam  fuisse.  9 

Sebaitiani  Pauli  Prcefatio,  9 
Vita  S,  Petri  Chry^ohgi,  ex  Libro  Pontificali  AgneUi,  cum  observationibus  Benedicti 

Bacchinii.  13 

Vita  altera,  auctore  Marttno  Castillo.  27 

Dominid  Mita^  Prccfatio  cui  inest  Vita  S.  Petvi  Chrysologi.  41 

Schmiemanni  Notitia  lilteraria.  87 

Jos.  A.  Amadesii  Dissertatio  de  Metropoli  ecclesiastica  Ravennatensi  91 

S.  Petri  Chrysologi  Sermones.  183 

S.  VALERIANUS  CEMELIENSIS  EPISCOPUS. 

/.  Sirmondi  Epistola  de  hac  editione.  681 

TesUmonia  de  S.  Valeriano.  685 

S'.  Valeriani  Homiliae.  691 

EpLstoIa  ad  Monachos.  755 

Apologia  pro  S.  ValerianOf  auctore  Theophilo  Raynaudo.  757 

S.  NICETAS  AQUILEIENSIS  EPISCOPUS. 

Monitum  Editorum  Patrologioe,  in  quo  de  scriptis  fficetm  agUwr  Romcs  anno  1833 

editis.  837 

Petri  Braidcs  Prafatio.  837 

Schoenemanni  Notitia.  839 

Veterum  Testimonia.  843 

Officium  S.  Nicetm.  845 

S.  Nicet»  Liber  de  ralione  fldei.  847 

De  Spiritus  sancti  potentia.  853 

De  diversis  appellationibus  D.  N.  Jesu  Christo  conveoientibus.  863 

Explanatio  Symboli  ad  Competentes.  865 

Fragmenta  sex. 873 

Petri  Braidce  Dissertatios\%ti  Jfii3to(|ir?it  HtT^  sub  nomine  NiceUz  edita 

Nicetce  Aquileiensi ddjudicdndaesie,  contra  quam sensit  Joan. ProsdoHmus Zabeus 
qui  ea  NiceUz  Daciinm  ^mopo^asfifiret^t:ei^nik\ui  iH M :t^ello  Venetiis  edito  anno 
1803  hoc  titulo  :^tl  E:ipl€mAtionimSyn^oti/*^k^*flf^^  anno  1799  tri- 

buendmn  probabilius  esse  sancto  Nicea  Dacorum  episeopo  quam  beato  Nicetm 

episcopo  Aquileiensif  Dissertalio.  »  875 

Vetera  monumenta  duo  Capituli  Aquileiensis.  1135 

lndice$  1135 


SEB.  PAUU 

PR^FATIO 

m  NOVAM  HANC  EDITIONEM  D.  PETRl  CHRYSOLOGI. 


oHK^ii^  Petri  Ratrennatis  archiepiscopi,  cui  ob  auream  dicendi  facundiam  Chvsoloffi  nomAn 
adhasit,  Sermones,  quos  vocant,  duobus  superioribus  saculis   e^ieaiMHri^tSl^^ 

^^^^n^?.^,^^'^'^^^f?  «^J^^ones.  quae  nec  vel  unius  anni  intercaped^^^ 

co^tte   Vi&nr'  in'?ffli  '^h^"^^^  ^^*  e^^  typographis  illS?Sm  te^SSSV^^^ 
cora  luisse,  viueretur,  In  edendis  Chrysologi  Sermonibus.  sibi  invicem  manus  eriD«rA    «t 
InnV  ^^'^°^°'  antevertere.  Nostra  vero  aetate,  in  qunona  despiS^ 
sunt,  »gre  tamen  probantur,   minoris  censeri  cceperunt:  c^usanKs  um^^^ 
m  eo  esse  eloquentiam :  fluxam  dicendi  vim  :   orationer W^diuscu^^^^^^ 
conspersam,  et  licet  brevem,  diffusam  tamen:  et  in  qua,  S  non  v  vldSm  ^^^ 
IWol^^t^^^^^f^^.^^y^"^'  compressiorem,  unde  ei  Vandoque  obscuffi  SerJSr^lS 
goo  facilitas  naturalis,  nec  fucata  puritas  non  semel  frustra  requiratur.  ^™'*^»"  •  «»  >n 

»rSSmanfn^°i!e?f®^  W?°  ^^^^^'  °®^  .^"^^^*  ^»®^*  ^quloris  voro  auiml  in  Chrysoloffum 
p^^SSmH^Sa^^l^L  2.^^^^^  ^®^.^"^  ®^'^*®-  e^^orum  criminum  nonnulla  in  RaveMatui^ 
GrjBcorumque,  apud  eos  deMntium,  mores  refundere :  qui  tum  corporis.  tum  inirenii  virtl 
^"iS  ^^^l^^^^^J^rmiovtm  eToquentiam  aspernati,  hujusmodi  taEXum  verKm  1^^^^ 
afflciebantur.  Sapientis  autem  sacrique  ofatoris  praecipuum  mununst/sesrvulffi  a^^ 
accqmmodare,  ut  popu  us  veritatem  audiat.  nil  pensi*faciens,  si  ea  auro^^^^  vel^flctilibus! 
*^^«Itt«  ^ascQlis  proplnetur.  Quam  profecto  curam.  solertiamque  merUo  laudat  in  d^^^^^ 
?^5''.?'''«^'*^''^  Nyssenus  sublniUum  su»  in  Hexameronem  expUcationis  ad  Petrum  ¥n> 
trem:  eMue  pr»  omnibus  aliis  sanctis  Patribus  abunde  elucet  in  divo  Chrysostomo,  qui 
su»  orationis  mensuram  auditorum  aures  esse  arbitratus,  ut  de  eo  Ferrarius  de  Goncion. 
Ub.  n,  pag.  844.  se  ad  illorum  captum  et  uUlitatem  accommodabat.  Enim  vero,  si  eorum 
piertque  ab  puriori  ac  elegantiori  recedentes  sermone,  demission  quandoque  oratione  usi 
supt,  non  tamen  sine  consilio  totius  litteraturaj  eleganti»que  expertes  censendi.  Ouadam 
cnim  ^u^ctaUone,  vulgarem  sermonem  ssepius  praeferebant  culUori,  ut  ad  eorum  ^ptum 
quos  cnrisUan»  religionis  praceptis  imbuere  voiebant,  oraUones  suas  componerent.  Pro-' 
pterea  non  conUnuo  abjiciendi,  8i  qui  eorum  aliqua  negligenti»  labe  apparenf  inspersi :  ma- 
xlme  si  quid  in  se  contineant  ad  nostri  instituU  nostr»que  religionis  momenia  flrmanda,  ilve 
ad  mores  instituendos :  cum  pr»sertim  illorum  studium  fuerit,  ut  iis  Untummodo  placerent. 
quos  Juvare  susceperant. 

Ea  autem  omnia,  ut  unde  paulum  recesserat,  redeat  oratio,  quse  in  divo  Chrysologo  red- 
arguuntur,  non  esse  hujusmodi,  fldenter  dicam,  qu»  alias  tantum  liabitum  opus  nostro  te- 
nenpri  palato  sordescere  faciant.  Ponderosiora  sunt  qu»  in  eo  commendari  queunt.  In  iis 
mprito  recensendus  est  freauens  ille  sacrarum  Scripturarum  usus;  quo  Divini  oris  verba 
ad  omnia  qu»  vult,  non  violenUs  interpretationibus  extorquet,  sed  veluti  sponte  fluenUbus 
accommodat.  Gontinua  item  sermonis  eleffanUa,  audienUum  animos  dulce  cadenUum  ver- 
borum  sono,  venustisque  dicUonis  flosculTs  permulcens  et  aliiciens :  jucunda  item  oraUo, 
quibusdam  commaUbus,  et  validis  affectibus,  tragicis  quandoque  verbis  expressis :  ea  de- 
mom  qu8B  styli  candore,  et  dicendi  affluentia  tunc  temporis  auctori  nostro  Chrysologi 
nomen  obtinuit.  Scilicet  hac  setate,  h»c  poUssimum  erant  in  moribus :  iisque  aohSBserat 
audientium  geniust  ut  opUme  norunt  ii  quorum  manibus  scriptores  huic  nostro  cosvi 
teruntur. 

Sermones  quos  edimus,  ut  plurimum,  circa  sacram  Scripturam  versantur:  cujus  sensus 
nescires  an  majori  graUa  et  lepore  quam  puritate  explanaverit.  Litteraiem  primum  exliibeti 
inde  allegoricum :  quem  ssepius  moralis  quaedam  consideratio,  vel  sacr»  ethices  prseceptum 
snbsequitur:  nec  fosUdiosa  sunt  prolixitate  graves,  sed  pro  temporum  usu  indra.  vei  haud 
integr»  hor»  spaUo  coerciti,  quos  etiam,  net»dium  auditoribus  gignerent,  dividebat  in  plu- 
res:  ot  evenit  in  sermonibus  de  Symbolo:  et  id  vei  in  flne  unius,  vel  in  principio  alterius 
praemonebat.  ut  in  flne  serm.  02,  JHfterainus  hodie:  quod  et  aiibi  legas.  Dublum  sf eos  eodem, 
vel  in  diversis  diebus  pronuntiaverit.  Sed  licet  videatur  suffecisse  populum  semel  in  die 
coDvocasse  ad  concionem,  in  serm.  22  et  23  innuere  videtur  id  egisse  eadem  die:  nam  ho« 
mm  postremum  incipit :  Atidistis  hodie:  etc. ;  quod  non  semel  occurrit.  Frequens  etiam  in 
eSs  jejunii,  orationis,  eleemosyn»,  fldeique  symboli  mentio  est :  quandoque  etiam  sanctorum 
festa,  ali»que  Ecclesi»  solemnitates  celebrari  suscept».  E»reses  iterum.  iterumque  brevi 
oQidem,  sed  vaiida  robustaque  manu  vcUicat»:  h»reticorum  primipilares  lacessiti :  vel  qui 
Christum  ^wtivu,  sive  specie  tantum,  vei  phantastice  venisse  effuUebant :  vel  resurrecUonem 
nostr»  carnis ;  vei  B.  virginem,  contra  Ephesini  conciiii  statuta.  ewrUw,  vei  Deiparam  dici 
posse  negabant :  sen  ab  Bcolesia  Dai  remittendi  iterato  peccata  auetoritateni  ellminabant : 

Patmii.  Ln.  I 


a  W  S.  PEtRUM  CHRYSOLOGUM  PROLEGOMENA.  12 

seudenique  alia  hujusmodi  falsitatis,  niendjiciorumque  commata  propagnabant.  Gircum- 
celliones  item  aggressus  est,  vel  AgonUticos,  vel  eum  Romanis  Monlenses  dicas,  eo  quod  in 
montibus  habitarent,  liominum  genus  ferox  et  audax  :  et  prae  aliis  potissimum  Eutychelis 
haeresim :  ut  nuilam  eam  internecino  bello  aggrediendi  occasionem  praeterraitteret :  utpote 
qu8B  tunc  primum  in  Ecclesiam  irren§qrat,  vifi^squ^  squpa  r^cens  evomere  cceperat.  Gontra 
eum  dissertissimis  verbis  natui^^  in  Chr||to  |i^]|^rnii«tkt  praedicat,  dum  eumdem  verum 
Deum  et  hominem  fatetur,  divina  el  hunMifta  epepantem:  «t  una  cum  Nestorio  eum  com- 
pellat,  cum  serm.  84,  Veniant  nxinc  dicit,  hceretici  ;  unde  elui  potest  nota  Sabeilianismi, 
quam  nonnulli  falso  inurunt  Ghrysologo;  quasi  loguens  de  lilio  prodigo  serm.  1,  Patris  et 
Filiipersonamcon(u9diM§VM4<^iW9a«^  WrW»}  UJif  verfeui,  s»^  nmm  PatrisGhnstum, 
quidem  intelligit :  Patm  tamen  nomlne,  non  Patrem  aeternum,  verum  eumdem  Christum, 
seu  Deum  incarnatum.  l-oquitur  enim  de  homine  qui  habuit  duos  filios  :  si  habet  filios,  ergo 
pater.  Jam  fllios,  quos  habet  Deus  incarnatus,  seu  Gnristus,  dicit  esse  humanitatem  et  divinita- 
tem,  dislinctas  naturas,  sicut  duo  fllii  distincti  sunt,  tamen  in  eodem  jsupposito  perniixti,  id 
fiirt  uaiti.  qaod  ButjfibiaBisao  adversatur. 

Mores  etiam  suofum  temporum  eorrupti  et  In  in^lum  deiapsi  (leciamantem  Gbrysologuai 
sensere:  vel  niQPumperdit&rum  homlhuin  fuerint  qui  genesim  observabant:  vel  eorum  qui  li- 
gaminibus,  venefloiis,  poculisque  medicatis  pperam  locabant  suam  :  vel  in  kalendis  januarii 
fese  feeditatibus,  et  circulatonis  obscenitatibus  ad  ravim  usque  commaculabant  Nec  ^nemen- 
datos  reliqui^  optlmatum  fastum,  yestium  cultum,  mensarum  apparatum<  parasitorum  agmina 
ingentem  mmiiiarium  Qomitatupi,  Qiliaque  id  genus :  quae  omnia  valiaa  eloquentia  et  aposto- 
lioo  zelo  perstringit. 

Dolebaotigitur  qordatiores  viri,  Sennones  hos,  veluti  sub  infelicl  «idere  natoi,  ab  iypo- 
gr^pharun^  preelis  numqaaai  non  aisi  corruptos,  laoumerisque  erroribus  mire  fcados  pro- 
djisse:  licat  de  eorum  emeQdatioae  miilta  \n  muitis  editionibU9  splendide  predioentur:  nec 
hucu£que  tuisse  uHuul  qui  m  eis  amaculaudis,  pri^tiliaaque  puritati  restituendia  inaudasset. 
S4  duo!^  taatum  excipias  Martinuin  GasliJlo,  et  Dominicum  Mitit:  quorum  poatremus  ope 
pss.  Gi&senaloQSis,  et  Urbinatensis  aon  parvam  naQ  levem  ad  id  stipem  addidit.  At  neteio 
quo  fato  factum,  ut  hsB  quoqua  edlttoues  ianuQ^eris  scatereqt  mepdis.  et  non  uno  in  loco 
pedicis  manibus  iDdigercQt.  Nam  nec  Gastiilo  daturn  fi^it  omnes  Uhryaologi  sermones  reoen- 
sera,  loagis^imisquei  quibus  iUos  obniera  incoeimrat»  CQipmeQtariia  iliuatrare.  GuiD  enim  ad 
Ylg^&LmuEo  quartum  perveuissfit,  nac  mediocris  molis  volumen  oooipegiaaetf  eum  manumde 
t^t)La  tolloroi  subita  moLestaqae  oculorum  Hppitudo  CMgit* 

PaQQ  modQ  tpartam  ago  Qteumque  adoPoaRdam  aoacepl,  et  lio«l  iavitum  ad  aaora 
luM  •xpoatularl  permiai,  nonnuiiis  motua  causis»  quas  hic  retexere,  neo  lectorem  inter- 
•■t,  el  non  niai  ieirioris  opero  pretium  esaet.  Potissimum  mihi  studium  fUit  in  rcdfntegrando 
tesLtu,  QX  cujus  depravatione  noB  ievis  obscuritaa  qQandoque  legentibus  ereabatur.  Id  pro 
viribas  prssstiturQs,  mss.  qaaadam  hQjus  S.  Patris  adivi:  primamque  GflesenatensQ;  in  Bi- 
bliolliQca  Patrum  S.  Franoisi,  qaod  iflias  Bibliolbeo»  iQstractor,  nrinoeps  Novellaa  Mala^ 
tasla,  oirsa  anaam  1400  traQsonbendum  euravil.  Dobiam  aatem,  eujas  not»  Aierit  exem- 
plar  iiiud,  %  quo  eooia  h»o  desumpta  fuit  i  oerte  Bse  mellorls,  seo  eipendatioris.  Antiquio« 
rem  ssUlQm  pla  se  lert  Romaa  Vaiiieelianam,  ad  Baronlo  laudatam ;  sed  et  ipsum  osoitanter 
soripUimt  et  plarlmis  in  locis  hialoum.  Praamitlllar  Iq  eo  Vila  8.  Pelri  Ghrysoiogi  ab  Agnello 
scripta:  et  ex  ejusdem  Pontificali,  ope  codicis  Estensis,  pubiicata  ab  el.  viro  D.  Benedioio 
BaocbiQio  Qrdinis  8.  Beno^eli.  Nda  aulQm  VallioallaBam  i|i  oapita  dispertitur,  addfla  eujas- 
^e  oapilis  syQopil,  Qt  apad  BaeohiQiam  i  8#d  appositis  ad  oram  paginarnm  Romanls  nU' 
merte,  q«ibQs  forlassa  iBoaitar,  Qovem  olim  ox  hao  Vlti  conflatas  faisse  Lectlones  matuti* 
BBtos.  Jnre  oQim  caoi  deelissinio  vlro  (Donveolam,  ^ai  iii  saa  de  Patena  F&nocomeliensi 
4l8S«rlBliOBB,  BX  illis  verbls,  okariMimif  arbltratas  esl  seriptiOBem  hano  fK)a()!si  sermonem 
esss  ab  AgQBllo,  qaodam  ppssbytoro  Ravennall,  in  bOBorem  Ghrysologi  pronuntiatum : 
Ueal  hoo  idam  soaMre  videatar  soiemBls  liia  absolveQdfaram  Goncionam  lormula :  qui  eum 
ffatr^,  0t  PUi0.  $i  apiriiu  sanoto,  frt»i$  ot  rognas,  elo.  Aiiad  ms.,  quod  oocurril  in  bibliotheca 
vatloaaa  sub    Qamero  M&2,  qaadrlQgeBlorum  clreiter  annorum  setatls,  primum    exstitit 

SawBB»  in  Moaaslerlo  9.  Manss  de  Porla,  iBde  in  hlbliollieoam  eardinalis  SlrletT,  et  ex  ea 
i  VatioaQam  commimvil :  iliudqae  plariiDQslQ  locis,  In  qaibas  deeditoram  fide  dubitaTi. 
per  ci.  virum  D.  TeoTi,  non  semei,  iterumque  consului.  Eft  res  pro  iliius  comitate  Mfcfter 
mlloQa,  ol  sapra  volum  OMidlssal,  dIsI  oodex  et  ips#  depravatqs,  eoBoeptam  craandoque 
SDMifiMisaQl  irrltan.  Nao  mihl  lllaadatam  prailarira  )loet  admodum  Rev.  P.  D.  Aloyslam 
MimaQalllt  qai  ab  Rav.  D.  Fraaolsoo  Maria  Maneartl  Imokinsis  Beclesise  canonioo,  et  de 
miaris  et  alDieis  oplima  «Mrito,  mels  preoihas  expoftalatas,  neseiros  ^n  majorl  oomitate 
¥al  diligaaHa  sex  Ghrysolagl  SormoQos  reoensalt,  fol  mss.  In  eQlloflo  Aispameo  Bononiaa 
afsanranlar.  iBUnr  eos  uqIqs  altariusvo  sernopis  tBlarniBta  diotlo,  ei  Interoolata  occurrit 
Nan.  IQ  sorm.  71,  post  illa  varba  :  et  otteriaMkrkBfHdero  sepf^orum^n^nmhmhnnensiiRA 
ttoeam  i%  (ioxta  adilionem  MIUi)  sorm.  75  ah)  hahenlar  iHa  eadam  vert^a.  In  serm.  aatem 
TS^  liB«8ii,  posl  iila  3  ad  f>^tam  redaorot  sempitomam,  reveflfttir  Idem  amanaensis  ad  serm.  74 ; 
st  Bosl  vetbaliB.  6:  lapnn  oa>s$tterat  et  rwtnm.  snbdlt :  venit  iiaria  Maodatene  videre  se- 
fMerum  i  et  fuam  deooporat  arborisMtorMoti  vtsm,  oamdem  ropararet  ttisio  sopulcrt. 

Secundum  hm  albU  QOQ  ogl*  ut  sl  qu9  in  aliis  Bibllotbecls  delitescerent,  ouorum  one 
sartum  tectum  opus  dare  possem,  ac  largiori  imbre  areolam  maam  (rrigare,  amicorum  be^ 
lUgnitate  molrem.  Sed/tastra  cecidis«e  cooatus,  peque  hlanU  a4huc  ore  d^stitum  dole^ 
tm  tmia^  Tmtm  mMnw  oqbaoU»  fa^wdMto»^  vqim  («wt^  »i>  s»e  ooUi^t^^lSrerttAt; 


c^ 


<^  vif  A  s.  i»EtRf  cmmjodi.  u 

•*  ^*.  ^Po|p?Pl»?«n  sphalmaM»  fluRfflgetis.  40«  mb  iMpedibUts  est  moletti»  pIma  in. 
nolM>  lakoreidagi,  ataoB  param  io  ha»  mtituMida  «t  emaoulaada  afofeoMim!  nliimiU 
plw  leque  vaoM  adulator  obblaiMlUp.  8»  aU«uid  a  proprio  peau  protulif  et  tiaiS  *ii*4  meo 
arbitratu  immutatum  est,  quod  perquam  rerissime  contigit,  non  tamen  nis»  praavia  m- 
«•entia  et  morosa  consideratlone  factum,  lectoremque  monltum  volul,  ne  inea  pro  iftienrs 


obtruderem.  Loca  S 
aDQOtabaatur,  suis 


.  Sorlptur»  qu»  ab  liuetore  laudantar,  qu»que  in  edltlonibns  eomipte 
^.         .  .    quibusque  iocis  restitui.  In  iia  aatem  excMnbaBdis  uitti  i^ini  videtor 

Ghrysoiogus  versioiie  illa  quae  ex  Gr»co  LXX  laterpretum  ia  LaUaum  ver84.  quamaua 
/<a/<w  Y0<»t  AMiwtmuf,  ala»  fare  inaumeris  praeferebatar :  eodein  monente  MgustTnQ  in 
fap.  XLv  et  XLIX  isaiae :  /n  ipsts  autem  versionilm  Itala  proeferatnr :  nani  estt>erborum 


ItaUmt  Yooat  Augustinuf, 

cap.  XlVetXLIXIsaiae:.     ^ , ^ ^ ^,,.  v«v  ^w  ^,  «^,.^ 

iBnaeior  oum  per9picuitate  ienieniia^.  Hi^us  autem  et  auotor  Ignoretur/et  iempusTdMi^^ 


addiu,  lo  ea  etiam  qu»  Chrysoroirus  seripslt,  refuttdebatur.  Notat  insuper  addere  plaoult . 
moa  diniiaaa  qmdem»  et  qun  faatidlum  molastiamqtte  lectoribua  faaereat ;  aad  breYtorei»  M 
mm  res  obaar?atu  dii^nafi  potius  inauereoti  quam  longis  verborum  iavolucria,  et  «ujtorum 
locorum  exscnptiooious  mvolvereat,  et  libellum  in  ampliorem  formam  adaugerent.  Cum  au- 
tem  hae  nolul*  varlls  temporlbus,  et  prout  sa  olferebat  oc^asfo,  soript»  fti?rlnt ;  Ihde  fe6- 
tQm  qood  noQBvlla  In  sQperlorlbus  sermoRlbus  annotaoda.  in  postartoribus»  et  eootra,  r«4eiita 
sint.  liattfior  potius  in  laadaodis  aaotoribas  fui :  ut  lectoribus  essem  veluti  pro  iadioulOa  froo 
aoce  ipsi  prsenotatos  ^riptores  adireat  et  coasulerent  Ratus  itom  de  eoaoioaatoribus  aliquid 
promereri  posse,  sl  alia  sanctorum  Patrum  loca  indicarem,  ubi  vel  eadem  quae  Ghry^ologtis,  11- 
lastrarant  saer»  Scriptur®  verba,  rei  in  non  absimiles  cortHptos,  depravotosqtie  hominutii 
iBdres  insarfexerant.  In  omnlbus  edltloftlbas  varias  repories  Sermonam  iosoirtpttooes,  bm  ma^ 
Tiidicore,  ut  foreosl  iitar  vooabuio,  iotltuiationes :  ao  si  io  variis  et  saactonua  et  B«  Viigial» 
llBstivitatibBs  pronualiati  fuissent.  ^as  u|pote  spurias,  et  adullerinas.et  qu^  perlati»  ia  imnf^^ 
^onibus  irrepserunt.  Dominiciis  Mit^  reaecit ;  et  eorum  loco  alla  quaedara  submisit.  Ego,  toss. 
ftdemsecdtas,  utmqaecensulet^dendftg  (a).  * 

Caeteram  sanctl  hujus  antlstitts  Sermones  hos>  prlmus  omtilum  e  prlvatm  blbltOthecdS  pltt- 
teis  erait  Felit,  et  Ipse  episeopus  Ravennas  XL ;  qal  sedem  obtinult  sub  inltlam  stteali 
eeiavi^cireaaBBBBa707,usquead  aoaQmTii  (Vitam  dedit  Agaeilas  In  Poatifloali  BaoehlBii). 
ladeque  aaao  1584  typographioa  artis  ope  ia  vulgus  prodiere  BooonisB,  ourante  P.  O.  Aga- 
pito  Yinceatino  Lateraaeasis  ordinis  canonico.  unde  apparet,  quam  perperam  ab  aoaauHrs 
edltio  Parisiensis  anai  1544  venditetur  ut  prlma.  Non  autem  Juramentum  prsestare  vellem, 
omaes  hos  genulnos  Ghrrsologi  fetus  esse:  nam  nonnallos  reperies  ebsearos,  letrleatod 
atoqwo^  el  oostro  baod  dinos  aaetore.  Bt  eum  pr»ter  hoc  observassemi  etf  ium  eon  «Bdl- 
qoe  Barefia  sibique  ooBstaQtem  esse ;  argomenta  non  una,  sed  pluri^  ia  iisdem  festiYitatibuf 
repetita^  ia  eam  suspicionem  &tcillime  prolapsus  sum,  opus  hoc  fuisse  compactum  variii 
hictihrauohibQs  sanetorum  prsesuium,  qui  fortasse  post  Gnrysoiognm  in  ficci^sia  Ravennati 
docitertiiit,  et  eb  stadidso  qaopiam  virolnhujusmodl  Atscem  ooiiectum,  ut  exemplo  sueees^ 
soribM  eseel.  Nob  BBteai  OBy  qBia  SBbiestn  esse  fldel  sQspieebar,  eKpttogere  attsos  Sttm.  IB^ 
dioBvitaatua^reiigioBis  inde  dttoeas  privato  judioio  saeros  YetQStosqtte  codieee  immiBttere» 
et  temBrarias  in  eo3  Bxaaus  iojicere. 

Ne  Yero  inoratissiBiis  quibttsqae  videar  aceensendus,  antequaja  Drimam  hujus  prafatioais 
partem  e^peaiaip,  illaudatum  iri  non  patiar  cl.  et  doctlssimum  P.  D.  Jacobum  Mariam  Paito- 
num  Codgregationts  dd  Soiha^da,  virum  luvandis  natum  amicis,  mihiqae  pr^  e^eris  recoten" 
dB»,4iuqMnBllBttiBraftdhlbiindillgeBfiam  solertiamqBe,  Btedltio  bcso  Bltidierel  CAstigB^ 

(o)  IKlrf  V.  C.  SdoBAtfstnts  ratril  ht^rfptloMic  s  DoritiBico  MitA  sii^iiHs  SorifioBtbQfl  |ifmiiiiMt,  HfM.  Mdlemi  Mcto^ 
ffBiMi  iiirsfr,  njisedl;  BUiiaipit»  linea»  hsbiu  Its^aaam  •!  coMioBttomft  cottHodl  latioM,  •••  dMMM  sofiaii* 
M  baieadiiisai  sppoaaodsaesse  cooiasniat. 


VITA 

8.  PETBI  CHRYSOLOGI. 

RAVCNNAtlS  ARCHIEPISGOPI 
te  Libfo  PoBMteBtt  AerasM>  «ei  el  Aimbas,  edHo  eib  Gl.  Beccmiiie  tom^  1,  pag.  ttl» 

Addfti^  ntmc  VAriU  tectionftms  ms.  Valucsllani. 

CAPUT  PRlMUlf.  poatifleibas]ti^>ieBtiasiauiisiIIitetpestsBaiBeeser> 

ro<nis.ayoiMSpifls  XJil>f  ttlshsf  aipsstiydsisstate^     resit  ttttiienim  libref«Bast  velBiBiBBBS seBdilor^t 

lis  fefBia  iBBteeafliBBlhispoBiiSezLCsif.  Ve^.ex     velaticfiiBusfeBsilBiBeBBsdmaBsapieBtiaqaoMie 


18 


IN  S.  PETRUM  CHRYSOUOGUM  PROLEGOMENA. 


16 


emaiiabat;aiidepro8iii86uineloqiiusGhrysologttiii  A  niumChristianorumDeoiinmensasgratiasagentes, 

TOcavti[Fatt^.vocavere],ide8t  aureus  sermocina-       "       '       »— ^— ^  *  *i^-i  « -^— » 

torfra^tc.aureumsermooinatorem].  NatusestCor- 

neliense  territorio ;  nutritus  et  doctus  [Vdllic.  edo- 

ctus]  aComeiio  illiussedis  antistite,etpro  suinutri- 

torisamore  Petrus  iste  beatus,  qui  dudumlmolas 

prtBdictumyocabatterritorium[Ka2Zte.quoddudum 

Imolaspr»dictumYocabaturterritorium],abillojam 

lemporeCome/teiwe  nominavit.  Sed  aiunt  alii  ideo 

Gomelienscquod  Comelii  forum  fuis8et.lBte  primi 

Leonis  sanctissimipapflBRaveuDatisEcclesieB  cathe- 

dram  regebat.  In  ipsis  diebus  sflBvissimus  Eutyches 

presbTtermalignospirituinstigaturetcircasanctam 

etindiyiduamfidemcatholicam  suis  pessimis  cogi- 

tationibus  malignam  coepit  hffiresim  excitare.Quem 


etmazimaslaudesimperatoris  catholicamet  certam 
fidem obserTantis  [Vallic.  et  mazimas  laudes  in- 
ferentescatholicam  et  rectam  fidem  observantibus^ 
etc.]yyaiedicentes  abierunt. 

CAPUT II. 

Pe(rt  Chrysologi  ordinatto  cmlitus  imperata* 
Igitur«charissimi,quodre8iduumestdeChry8ologi 
yitain  medium  proferamu8,etinquiramus  quomodo 
autquaJiter  intali  orthodoxa  sede  non  ex  propriis 
oyibusysed  ab  subjecta  CornelienseEcclesia  Rayen- 
nensesciyes  [Vaf^tc.  Rayennates]  pontificem  ordi* 
nayerunt.  Tempore  namque  illo  postquam  def nnctus 
est  beatissimus  ante  nominatus  [Vallic.nonhabet 


sanctissimusLeopersuamepistolaminconspectum  ^  ante  nom.]pr8dsulJoanne6,conyeneruntuniyersu8 


sanetomm  multoram  Dei  ^piscoporum  admonivit 
IVaUie.  admonuit].  Nunquampotuit[ Val^te.Etnun- 
quam  potuit]  ejus  superstitiosam  credulitatem  ad  bo- 
num  reyocare  propositum.Sanctus  igitur  Leo  ad  bea- 
tumPetrumhujusRayennatisurb]spontificem[KaZ- 
lic.  non  habet  huju8,e<c.],re6  notasceleriter  fecit ;  qui 
scribens  epistolam  adipsumhsBreticumdirexit,  per 
qttam  in  Ghalcedonensi  syondo  non  consensit  [  Vallic. 
non  consentiens] ;  demersus  est.Sedipse  sanctissi- 
mos  Leo  multas  yices  per  sua  epigrammata  in  Con- 
stantinopolitanam  urbem  misit  non  solum  ad  Gallam 
Placidiam»  yerum  etiamad  ValentinianumetHono- 
rium  IVallic.Sidd.  imperatores]  et  ad  cieteros  alios 
fldei  robustos,  simulque  ad  diyum  Gratianum 
[ValUe.  :ii«peneitdamMartianum]et  Eudoxiam  se 


coBtuspopuli  una  cum  sacerdotibuBisicut  mos  estin 
Eccle8i8Britu,et  elegerantsibi  pastoremicumqueeo 
properantes  Romamyenerunt[yaZ2tc.cumque  om* 
nescum  eo...yenissent]  ad  sanctumpapamaposto- 
Hc8B  sediSyUt  eorum  ordinaret  electumi  ne  talis  Ec- 
desia  yiduataessetpontifice  tantis  diebus.  Die  yero 
crastina  erant  omnes  paratiuteum  [Vallic»  eum 
yirum]  quem  elegeran  t  sanctis  [Deest.  in  Va^sanctis 
apostolicis  praBsentarent  aspeclibus.tgitur  nocte  ea* 
dem  apparait  ad  sanctum  Sixtum  urbis  Roms  epi' 
scopum[Va/^tc.  S.  Sixto...episcopo]peryisionem 
B.  apostolus  ChristiciaTiger  Petru8,unacum  Apol<- 
linare  discipulo  suo,  et  inter  ambo  stans  B.  Petrus 
Chrysologu8;et]param  B.  Petrus  apostolus  pedem 
figens  dixitad  S.  papam  Sixtum :  Vide  hunoyirum, 


questratim[ra//tc.seque8tratimautem]contrapr6B-  C  quem  elegimus  nos,  quistat  inmediumnostroram 


dictumEutychenpresbyterumdiyersas,  ut  diximus 
epistolas^  et  tanto  tempore  prolata  fuit  [  Vallio.  pro* 
telatum  fuit],  usquead  tempora  Ifartiani  imperato 
ris.  Igitur,  ut  diximus,  cum  multaaltercatiode  san- 
cta  intemerata  fide  catholica  facta  fuisset  multis  die- 
bus,  contigit  ut  cum  episcoporam  consilio  fuisset 
allatus  pr»dictQBh8Breticu8  coram  omnibus  sacerdo- 
tibusy  Theodoras  episcopus  oum  eo  certare  coBpit, 
ostendenssingulayoluminade  sanctis  Scripturi8,et 
diyer8atestimonia,quodsanotaetindiyisa  sitTri- 
nltas  et  Pater,  et  Filius,  et  Spiritussanctus  unus  es- 
set  Deus  cosBqualis  ex  duabus  manens  naturis  [  Val» 
lie, :  Hmcde  Christo  Domino  apte  inteUf^enda],Dei 
et  hominis.  Nonoonsensit.Tuncauctoritateaposto- 


[Desuntin  Fa/^quistat,  e<c.,]»ip8umcon8ecra,non 
alium.Idcircoexpergefactuspapa,jussitvaldeintro- 
duci  diluculo  plebem  uniyersam^et  yirum  qui  ordi- 
nandus  erat.Intuitus  est  eum  diutissime  S.  papa  et 
ait:  ItOy  toUite  eum  de  medio,  hunc  non  agnosco. 
Nisi  adduxeritis  mihi  qui  ostensus  est^  alium  non 
ordinabo.  At  illicQBperunt  inquiere  inter  se  mutuo 
quflB  essethujusmodi  res^ejectisque  omnibusforas 
contristati  sunt.Alia  yero  die  jussit  [Vallic,  add. 
papa]  ut  populus  cum  omnibus  eleotis  [FoZiic.ole- 
riois]  maximis,  et  mediocribus,  et  pusillis  ante  se 
introducti  fuissent^et  cum  non  yidisset  formam  yiri 
qnsB  iUi  ostensa  fuerat,  ait :  Requirite  exyobis,for 
sitan  non  omnes  yenistis,  et  complures  [VaUic. 


Iicademon8tratanonre8ipuit.0stensaque  estB.  Pe-  0  utrum  plures]  estis.  At  iUi  dixerunt :  Non  ex  nobis 


tri  Chrysologi  epistola  in  qua  ex  parte  continebatur 
ita :Etimanar  leges  intraxixannosinternos[VaUic. 
non  habet  in  ter  nos]  omnes  lUigiosas  interimunt  quw- 
stiones,et  tucirca  qumgentos  annos  curtantoprcesU' 
mis  in  Christo  conviciare  sermone  ?  vere  oportet  te 
humiUari  adsanctum  Romanum  pontiflcemtet  diU- 
genterejusprwceptacustodire^et  non  aUterextimes 
nisi  quod  B.Petrusapostolusvivta  sit,etapostolatus 
cathedrtB  Romancesedis  incameteneatprincipatum 
Post  hflBO  autem  ipse  fiutyches  saByissimus  in  ipso 
cecidit  concilio  [FaUtc.consilio].  Sacerdotum  yero 
ooBtus  post  solutum  concilium  una  oum  plebe  om« 


[ValUc.  noyis] quempiam  inyenies,  domine  papa 
[ValUc.  add.  At  iUe  dixit].  Ite  et  egredimini  foras, 
nondum  electum  yideo.  Tertia  die  [VaUic.  nocte] 
denique  iterum  apparuit  ad  eumdem  papam,nec  yi- 
gilans  pleniter,nec  pleniter  dormiens  [Vall,  eidem 
pap6B...  yigilanti...  dormienti],apo8toloram  princeps 
cum  discipulo  suo  sicutet  priuset  sanctissimus  Petrus 
Chrysologus  [  Va/2tc.S.Petrum  Chrysologumlinter  se 
tenentes,dicente8ilU:Duximusjamtibinesuperalium 
manus  imponas  nisi  superhunc  yiram,quiainiUi8 
temporibus  Rayenn8BEocle8ia,ut  pinguedooleiln- 
cerasB  Uluminans^si  ab  igne[Fa^/t^.  cumigni]fuerit 


17 


VITA  S.  PETRI  CHRTSOLOGI 


le 


apjplioaUt,  ita  iliiiis  piaguescetet  iUamiaabitar  do-  A  iafraepisoopiaa2[  Vo/luf. domuiiiiarohidpisoopata] 
.  ._     .,.___^._ ._._  ,  .___  ..__.       RaveaaaB[VaWitf.Raveooatis]f6dii,qa»dioitarTrt- 

eolis»  eo  qaod  tria  oola  ooatiaeat :  qass  «difioia 
[Siems.Bochin,  legend.  piUa<fledes]aiausiageaiosa 
ioferius  struota  est.  Fecitque  oonloage  ab  eadem 
domo  moaasteriuoi  S.  AodreaBapostoli,  suaqoeef^ 
figies  supra  ▼alvasejasdem  mooasterii  estioferios 
tessellis  depiota  [ValUe.  suamque  elfigiem....depi- 
ctam]:  totasveroparietesproooooissis[Va^.per- 
oomoiissis]  marmoribus  deooravit  et  io  iogressu 
jaou»  extrioseoas  super  limioare  versos  metrioos 
oootineotesita  [Vall.  fedt  oootioeri  ita] : 

Aut  lnx  bio  osU  est,  aat  eapta  hielibarm  r«|DiC. 

Lox  est  ante  Yenit  eooli  decns  uade  modenNim. 

Antprivata  diem  pepererant  teeta  nitentem, 

Indntnmqne  jnbsr  leelttto  folfet  Oljmpo. 

Marmora  cnm  radiis  vemantia  eerne  Mreais» 

Cnnctaqne  sereno  [Fo//.  sidereoj    percnasa  in  mnrlee 

<saxa 

Anctoris  preiio  splendescnnt  mnnera  Petri. 

Hnic  bonor  bnic  meritnm  tribnit  sie  onmeie  [VaU, 

(condere]  parra ; 

Ut  valeant  ipatinm  amplnm  snperare  eoaeiis. 

Nil  modicnm  Cbristo  est.  Arstas  bene  possidet  ledes, 

Cnjns  in  bnmano  consistnnt  pectore   tempU   [ValL 

(eonsislSt...  tempknml. 

Fnndamen  Petms,   Petms   fnndalor  et  Anla  [VmU. 

(fnndavitet  anlam]. 

Qnod  Domns  boc  Dominus  qnod  factnm  Factor,  et  Idem 

Moribns  atqne  opere.  Gbrisins  possessor  babelnr. 

Qoi  dno  consodans  medialor  reddit  [VaU.  reddidlt]   et 


otrioa.  Alteradie  ialroducuaturoames,  etooo  iave- 

oitur.  Tuoo  saactus  papasedisRomaaffi^Destmi  m 

au.  sedis  RomaoffiJ  dixit  ad  O^raelieasem  episcopum 

qoi  illo  tempore  cum  Raveoaeosibus  ciyibus  Romam 

ierat :  latroduo  oomes  sacerdotes  et  derioos  tuos, 

forte  ibi  ioTeoiamTiram  qui  oiihiosteosusest  Cui 

iUeoomsupplicatioaerespoaditdioeos  :Noahabeo 

talem  Tirum,aisi  uaumdiacooam,quiprttestomai- 

bas  rebus  meisysapercujusmaousegosenrustuus 

iaeambo.  Si  jubes  ot  io  medium  Yeaiat,  deferatur. 

Goi  beatissimuspapa:  Yeaiat,aoa  solGuoilie»8edet 

cttterioomes:  siylderoqaemcupio,grataotersusoi« 

pio.  At  ubi  iogressi  suot  omnes,  statim  ut  yidit  S. 

papayinimquemsibiperyisioaemosteosum[Va/^. 

qui...  osteosus]  fuerat,  coaspexitenm  ut  gemmam  g 

faigeatem,ethincatqueiilincper8plritumoogaoscea8 

Taitam  B.  apostoli  Petri,  et  Apollioaris  pootifiois, 

Ghrysologi  Petri  [Dee$l  in  ms.  Petri]  dextram  sini* 

stramqoe  teoentes;  et  ot  hac  omoia  saoctus  papa 

eoo^pexityStatimde  sede  surgea8,et  obyiam  illi  quasi 

medinm  atrium  iyit ;  etlibeoti  aoimoalterutrum  se 

salataTerant,  08queadgeaua.Atubi  subtrahere  se 

PetmsGhrysologtispapffiyolult^  beatissimus  papa 

aoasiniyit[Via//tc.8iyit].StatimooBpitfremitumdare 

popolos  ioter  se  et  maximumclamoremadcoelum. 

Aliidlcebantquianeophytumnoo  recipimus,aoaex 

nostrofuitoyileysedsiibitolayaditcathedramepisoo- 

palem,qaasi  latro.Tollite,  toUiteeum  demedio,aoa 

recipimaSyqoiadesubjectaEcclesianoalicetiomajo- 


Hne  yeniens  fnndat  parilnros  gaadia  flelas 
Gonlritam  solidans  perensso  In  pecloro  mentem. 
Ne  Jaccat,  se  stemat  bnmi  morbosqne  lateales 
Ante  pedes  Medici  eara  properaate  redadat ; 
Scepe  metns  morlls,  Titm  llteaasa  beatm. 


rem  lran.ferre.  AUi  conlraaiebant  [FaMte.dicebant  „  Multa  ooadidlt  yolamiaa  et  valde  «*Pi«tt|»ima. 
coram]  :  Jasto.  erthic  hoaio.aoa  icte  dicitis :  su.-  ^  '""»•  ^  «"»  «"»  ^^^  •  »•  <=»«•"'»  '"•^ 


dpiamus  eumyUtbeoesitaostrfficiyitati ;  quiapru- 
dMitisaimus  est^  etcastissimus.etdoctor  boaus,om- 
aiqoe  ^oria  dlgaus ;  ex  oostra  cogaatione  est,aihil  io 
eamnudlseotimus,timoreDomiaipleou8  ^sioecausa 
eum  perdere  yultis.Saoctusyero  XistusIII  [Dee$t  in 
mi.  III]iatalialtercatlooe  populumhuc  illucquedi- 
Tisum  coQspicienSypalam  omoibus  retulit  yisum,  ut 
tapradiximus,quomodo[  Vantc.quoalam]  per  admo- 
nitiooem  apostoUcameum  coasecrare  debuisset.Et 
aistum  ooo  yultispatrem,a  me  recedi(e,et  a  saocta 
Ecdesiacatholicaalieoati  [  VaZ/tc.Romaoa  alieoate] 
Tos  omnes.TuociliiyquasiuaayoceyCoepereuot  ola- 
mare :  Ordinetur,ordiaetur.  Coascripserunt  ceieriter 
decretam  :et  perimpositloaem  maousrecepitSpiri-  »  .. 
tom  saoctam,  ordioatusque  est  io  pootificem  cum  ^ 
gloria»  etRayeoaam  [Vallic.  Rayenaatem]  sedem 
re?ersuses(.  £x  illo  jam  die  coeperuntomnes  [  VaUic. 
add.  eum]  yenerari  tamquam  angelum  Dei. 
CAPUT  m. 


ecclesiffi  unahoraindiaoooosambo  oooseorati  simt. 
Post  yero  dlyioa  proyideotia,  ambosoUamepisoo- 
pale  teaueroot.  Petros  Rayeooffieoolesi»,  Projectoe 
servatusestImoleosi[Ka^.  Rayeooatem  eoole* 
siam,  Projectus  sortitus  estImoleosem].Po8tqaam 
hic  pontifex  ordinatus  est»  postmodom  ab  ipso  iste 
alterepiscopus  ecclesiffiGoroelieosisoooseoratusest» 
temporibusGallffiPlaoidie  Augustffi»  siout  soriptom 
reperlmus  [FaZ/tc.scriptumest].  GorpusB.  Barba- 
Uaoi  idem  Petrus  Ghrysologus  cum  prflsdicta  Ao- 
gustaaromatibuscoodideruot,  etoum  magoohooore 
sepelleruot^aooloagead  Posterulam^VliU^.Puste- 
rulajOyilionis.coasecrayitqueecolesiam  S.  Joaoois 
Baptist»,  quam  Baudarius[  VaiZtc.Baduarius]  mdi- 


Mdes  Peiro  curante  eansttmcitB.  Ejusdem  cum  PrO' 
jeeio  Comeliense  Synchranoiogia.  8.  Barbatiani 
funm. 

iEdificayit  hicBeatissimusfontemiQciyltate  juxta 
ecclesiam  qum  yocatur  Petriana^quam  Petrus  ao- 
tistes  fuodayit.Qul  foas  mirm  magoitudiais  duplici- 
bus  murisy  et  altis  moenibus  structus  arithmeticffi, 
[Vallic.  architectonlcffi]  artis.  Iterumque  domum 


CAPUT  IV. 
Pelrus  mortem  suam  prwvidet,  prcsdicitaue.  Farum 

Cumelii  pergit,  ibique  decedit.  Loeus  Sepuleri. 

Cogaoyit  autem  post  hffic  beatissimus  Pretus  per 
Splritum  iiaem  yit»  suffi.  lylt  ad  Gomeheosem  eo- 
olesiam,  et  iogressusinfirabasilioam  B.  Cassiaoi 
obtulit  munera :  id  est  craterem  aureum  ooum,  et 
pateram  argenteam  alteram,  et  diademata  aurea 
magnapretiosissiails  gemmisoroata.Hffioomoia  ad 
S.  Cassiani  corpus  imbuit,  positaque  [Vallie.  po- 
suitque]  super  aram  illius  eoclesiffi,  et  staos  super 
creprJiaem  juxta  altare  expaosis  maaibu8,beoedixit 
cunctamplebem,  sacerdotes,ao  populum,  et  orayit 


€9 


IN  S.  PErailM  CORTSOLOUUM  PROLEGOMENA. 


fO 


4iom  I  TnMiiii»  Dmm^  AtiittftQi  iaoerpor»  ttto: 
biiWriunniMriemltiieipeMfli,  qula  Hui  fium 
inmtoci.  Noo  9O0iArr«i  ffiihi  [VBllie.  oacurrat  ei] 
ijiiqiii«NmuBdiftMuf|8«daDgeliistBu«[JDaf«/m  Vislf* 
tiw]«aiicttisMi8mpiai[V(ti/.  suBoipiet]  eaDi,«teol<* 
iOMr^  jubeae  ioeinilitttpakiarelianiiii^iibiluKpef* 
gtewett  ot  gftadium  immantum  oiti  EtnuttOiDomliui» 
tf  eeufitflor  labue  eorde  [VM,  et  oordej.  Tu  qui 
ottxiota  patraiti  es  mbilo»  qui  solusnestri  prisoa»et 
prflM^tiai  et£utura>dapopulohuie  eordoeibile,  ut 
timaeot  te#  etarQosoaiitiqttie  es  Deus  iu  coslo  sur* 
sum,  et  iu  terradeorsumi  qui  pof  sanetum  Filium 
tuum  totittsfefteriihiimaiiisaitttemreouperasti,  iu 
quem  elMItilus  Dlitttti  et  Dotiiititim  angelOf  utUiqui 
es  benedictus  la  ssBoula  8ttouiorttm«  Mitte  iUisi  Do- 


A  est  iNomrepelklDcmmuipUbmHMuaminfinm^et 
hmrediUiimiuamnmderHfnquet,  lUedoeebitiroSi 
lUe  ?os  pOr  amcsna  pasoua  ducet,  ille  sui  vei^bi  pa» 
bttio  Tos  refioiet :  ipsumaudite,  non  oonturi>emiai» 
Bt  Tos  viseera  mea,  noa  eonlra  eum  in  tomorem 
ponli8eie?etis,noneum  tttmttitu^eljurgtopastorem 
eUgatis»  Kott patrem  hujus  patriaspro  [VMie.  oui] 
peouniaiianeol^tineat  sedem»  sedhoo[  Via/ifttf*  huae] 
diligitequem  DominttselegeriL  fistote  perfeetifliii : 
ab  omni  hairesi  senrate  vos.  Gavete  ab  Ariano  do« 
gmate«SanctamtinoontaminatamoatliOlicam[ii»etl 
in  m.  oatbolioam]  Hdemtenete«CorporaTestraseN 
vate  sine  pollutione^  quia  templa  Dei  animatasunti 
HeBOouslodite,  et  agite :  utmereatis  Toscum  Testro 
pastore  in  uniTersorttmplaoitorum  [Fai^iOiinoTium 


mine,TeniiAt«Btorem>qiiitua9tiongregetotestion  ^  sanotarumplaoitarumjcoslestiDomidoTiampararek 


d)d|^rdend6,^ed  adcaulas  ecdesiflB  reTOcand6.Non 
sopiat  [VaUiB*  ierripiat]  «I  meroenarlusi  noa  sit 
aiilSfi89[VttWc»8diekiU»]6TidcUBtos,&6dV6Hl8pastor, 
qui  oTescum  agnis  oommiesas^  Va^o.  eommissis] 
mttieuiateBiuoaBpeetuireprftsentet;  neillef^rox 
iliiloenissimus  lupus,  qui  prasdam  raperequserit  a 
t^  ^^storis  [VaUiei  pastore]  corda  exdta,  rapida 
rOhlpUtd  de^lUtur^veUerafideliumoTium  nondi- 
ripiat^neianctaEoetosiaToeisbalatibus  genati  Tu 
bondtti  {lasto^m  tribue  [VtiUic.  Tu  bondit  pastor 
pastol^em  tribue]httiopopuio»  mitte[  Vaito*  mitem] 
pastoremi  nen  pereussorem,  sed  uutHtorehi :  non 
ut  allidat,  sed  detendai  :  hon  spernebtem»  sed 
roTocantem  :  non  raptorem»  sed  largitorem.  Non 
ttt.»<«<  [  VaUie.  laoeret] ,  sedeompeseat )  noneupidum» 
sedlHbttloremt  nonelatnmi  iedhumilem:nons8B-  ^ 
yumi  sedliiandumiGttstedieos  i  popUlUB  tuus  est, 
et  opuB  manttum  taamm  qui  es  bened  ictus  in  sncula. 
M  iogentem  popaluis  ait ;  Pilii  ohartssimi,  audite 
me<  Bgo  Tadoi  et  ingredior  Tiam  uniTorse  carnis, 
ulii  eenstltuta  estdomusomnlB  TiTentis.  N  unc,filii» 
ooatertaminii  et  estote  Tiri  prttdentes.  Dabit  Tobis 
Dmfntts  DeuB  pasterem  etreetorem  siout  Boriptum 


Prssoepta  ejussatisoustodite  t  oiiediieei^  utiilepro- 
Tobis  oret :  quia  omnipotensDeusiionTulthiiarem» 
sed  oor  eontritu»  susoipitiet  humiliatum  spirituiil. 
Sit  i>enedietio  Domini  Dei  omoipotentis  super  toS| 
et  super  fiiios  Tostros  ia  generatione,  et  progenioi 
nuno  et  semper  in  saBOula  BesouIorum.Gumqiie  om* 
nesrespondissent  Amen,  oonTorstts  ad  aram  Bi  Gat» 
siani  ait :  Depreoor  toi  beate  Cassiaaoi  intereede 
pro  me«  TuaBdomuiquasiTernaoulus  fUiaComelio 
istius  sedis  in  eeolesio  gremio  [ValUe,  Cornelio  in 
h^jus  FieciesifiB  gremio]  nutrilus  t  iterum  ad  te  H* 
Terstts  animam  nunoDeo  omnipotenti  tradoieorpns 
autem  meumtibioommendo»liflicethi8  simiiiaottm 
diceret»  quasi  qui  eruotans,  OTans,  et  ezultansi 
fientibus  ounctis  qui  aderanti  reddidit  Spiritum  II  i 
non.Deoembris.Camentarii  Toro  post  sedemipsius 
eoolesia^paraTerunt  celeritersepulcrum  in  looo  ubi 
ipse  prascepit :  et  ibidemsanctumcorpusreoeptum 
est|  et  permanetusque  inhuno  diem.  Sedit  autem 

anhos menses dies [Pro  Sedit,  ete.i 

m$.t  RegnantOTeroDomino  nostroiesuGhristo,qui 
cum  Patre,  Filioet  Spiritu  saneto  TiTitetregnat  ia 
ssBcula  sttculorum.  Amen.] 


mtnuitim^  i<i 


0B8ERVAT10NES 

0,  ttENBDicTi  BACCHiNn  abbatis,  etc,  ad  Vitam  Si   Parfti  GRitYBOLOoi  ex  AoNtfLtt  PontiBdUl 

iom.  I^  pag.  836. 

PetriaiUu  expensa.  Narrutio  de  ejuidm  electione  dleino  impubk  fhela  eoHtra  Dupmum  as- 
seriiur,  Aanellue  Ravennalm  Sccleiiam  Romanx  eubditam  ajnosctt,  PetH  episiola  ftd  EU- 
lychetem,  An  aliam  scripserit.  An  scripserit  joostremas  illius  periodos.  yEdei  TricoU  an  ab 
Chrysologo  excitata.  Petriana  ecclesia.  Sacellum  S  Andrern  an  ab  Chrffs$io§o  eonetrHHum 
sit.  munera  CometiHisi  edclesiw  tributa. 


1.  piyi  ^itri  Chrysolegi  eetatem  in  postrema  dis- 
sertaiioD^  inaicayimus,  quantum  quidem  sufficere 
poterat  aatollend^tutemporum  confusionem  ;nuDc 
expresse,  (jaantutd  licuerit,  de  ea  decernendom  est. 
Bt  pro  epistopattts  ejusdem  initiis,  in  ea  sententia 
p^erseyero,  ut  yel  annoiM,  qui  Sixti  lllsummipon- 
tindis  postremus  fuit,  yel  pmcedenti  439,  ordina- 
tum  credam.  Ahnus  ejusdem  emortualls,  n6c  ante 
aanum  448  eolloaari,  nee  post  484  differri  jpotest. 
Posterioris  asserti  yeritas  ex  eo  patet,  quod  i£mi]i8B 
ciyitatibus  clades,  et  direptio,  Attila  late  furenie, 
anno  452  est  illata  ;  eoque  AayeDnam  properante, 
Joannes  sedebat  episcopus  :  Uec  fortassis  is  ejus  se- 


D  dik  annus  prior  erat,  sed  t)r«cedenti  anno  4Sl  ccb- 
perat.  Prior  autem  assertlo  ex  Actis  St  Germahi, 
Antisiodorensis  a  Constantio  fideliter  et  accurate 
descriptis  eyincitur,  ciim  ex  iisdem  certa  demon- 
stratione  elicuerit  eminentiss.  card*  Norisitis  Ger^ 
manum  Rayennas  obiisse,  anoo  eodem  448|  die  Sl 
Julii,  Hist.  Pelag.  lib.  u  cap.  12.  Conslat  auiem  Pe- 
trum  Chrysologum  ejusdem  sancti  funus  curasse. 
Item  emineniiss.  et  efudiiiss.  cardinalis  de  P^iri 
Chrrsologi  emortuali  anno  haec  habet  :  So  antid 

S^^O)  vet  superiori  forte  decessises  %  Deeembrii  gao 
lie  ejus  memoria  recolitur^  patet  ex  epittola  Lsonis 
Z^f  ad  Leonm  Ravennatem,  dala    die  24   Oclobriit 


Sl 


VITA  8.  PBTM  («RY80UMU< 


II 


Mwxumo  cM.f  koe  $$i  amo  45i  :  nam  anno  448, 
iiem  Chfifsologus  iitUra^  ad  Eutychetem  maU  jam 
ob  hmresim  amttnt&m  dedU ;  Eutyches  veto  in  Italia 
eo  imo  anno  ad  kal,  Juniae  inter  catholicos  habebatur, 
ex  atterii  Leonis  ad  ipsum  sadsm  dis  datis^  in  quibui 
Euijfchetis  Melum  lauaat^  9110  contra  N$$torianq$  de^ 
fugnabai :  ea  est  spistota  sj^ta.  Hcee  itusrenda  fu^ 
taeif  ut  eos  corrigerem  qui  Petrum  Ghrysologum  ctrca 
amiiiiii  140  obiisse  scribunt,  qwB  fuit  aieronifmi  itu- 
^i  ei  communis  scriptorum  Ravennatum  sententia  / 
9tMi  fi  wra  esset^  eane  ante  annum  440  Germanus 
Anlisiodoreneis  Ravenm»  Chrysologo  j^sule  diim 
obiisiett,  Itab^ui  Peiri  Chrjtologi  ooituui  paik  anno 
liO,  eed  4^,  coQ^goat  Histor.  HaTeoD.  Itb.  11 ;  ua- 
de  iiniperilo  refel|ilur«  F^orro  oum  M  kal.  Juqias 
aoai  44B  fiuljches  in  Italiabene  audireti  non  potult 
440  anno  a  Petro  episloia  ^u»  exstat  eopscribi  f 
cucn  enim  conscripta  est»  £|itjcbea  in  Itaha  Qiale 
audiebaii  ut  ex  ejusdem  epistolce  tenore  constat : 
qwe  epistola  Corjsploffi  non  potuit  ante  annum 
449  conscribi.  Epistola  S.  teonis,  qfim  Leonii^  seu 
Nconi,  dicitnr  scripia  ex  diciis  supra  in  dissertatione« 
Don  probai  intenium,  iicet  cum  Pagio  conira  Ques- 
nelium»  aa  atinum  451  retrabatur.  ae^propter  cen- 
jecturam  quam  in  disseriatiooe  exhibui  4a  Ravennii 
nornioe,  ih  inscripiionis  ejus  menao  fortp  cubante| 
axijieere  placuit /oi^ini  foriasse  scripta  iuisse>  qui 
ejucriptorum  fiiio  in  Leonem  tnutaius  sit.  td  tamea 
si  admiiiaittr»  nil  argnmetiium  juTai,eum  Quesncllj 
arguraeota  co|[ant  eamdemepistolamadannifm^^ft 
transierre  :  ei  m  primis  qucBsiio  de^  reaeuntibus  a 
Barbarorum  capiivitaie»  qu^e  referri  pequii  ad  ex« 
torres  iilos  qui  ob  Gensefici  persepuiionem  •olun^ 
veriere  coacii  sunl,  quandoquideni  illi  non  redib&nt 
a  Barboris,  quod  quiestio  ipsa  supponii.  Qupd  pro- 
bat  iohannem  ante  annum  l&i  sedisse,  est  Attil»  in» 
cursio*  qu»  anno  eodem  evenii,  cui  Johinnes  ipse 
occurrit,  ui  natrat  Noster.  fiis  omnibus  persp^tuif 
efficitur  Petrum  Cbrjsologum  anno  450  yei  4^i  ob' 
iisse.  eodemque  Joannem  8uneotum,nec  Neoniinier 
bos  jocum  easei  qui  obmulta  proecJare  ffesta,  qus  in 
ejus  Vita  narrantur»  pluribus  annis  Bederii  oporiet. 

i,  Ut  autem  ordo  temporis  servetur  ab  Agnello 
neglectas,  obserranda  est  Peiri  electio  ad  episco- 
patum,  Numinis  nutu,  et  sanciorum  Peiri  ei  Apolli« 
naris  apparitione  peracta.  Reiti  omniura  primus  eii 
Piosiro  in  lucfm  produxii  Perretus:  inde  aiserte,  ut 
sol^iiD  sua  Hisioria,  oarra?il  Rubeus,  ex  eo  Baro- 
nius,  coelerique.  Verum  quod  fluminum  aquis  acci* 
dit,  quse  pro  soli  unde  fluunt  natura  fario  imbuun- 
tur  saporc,  iia  qaod  demum  non  sini  quales  a  fonte 
manarunt  j  id  narrationi  buic  accidisse  facile  depro;^ 
hendet,  901  Agnelli  fontes  guBta?erit,  (}uam?is  rei 
substantia  senraia  sit.  Verum  mirari  Bubiihominum 
plures  ita  comparatoB,ut  facilenimis  omnia  credant, 
alios  autem  e  contra  ut  oronia  in  dubium  Tertant. 
Dupiniusia  Biblidth«ca  Scriptorum  Beelesiasticorum 
de  hacce  historia,  hfBc  ei  Gallico  in  Latinum  terst 
habel :  Atnequit  historsBihujusmodinarrationi  credi ; 
etenim  tHamnultuificUdignusauctorexhibet.  Agnellus 
tandeni  in  tucem  prodiens,  an  Dupinio  auctor  fide 
dignus  faiiirassit  ignoro.  Ulud  aio,  hine  agnoscihu- 
jos  histori»  traditionem  proui  ab  Agnello  narratur 
aniiqaitato  eximie  commendari. 

3.  Notari  merentur  pri?iiegia  ab  ValeniinianpRa* 
?ennaii  EcclesisB  iributa,  si  qua  fuere,  quae  quidem 
Joannes  Petri  immediatus  prndecessor  nactus  sii, 
Agnello  ipso  teste,  licet  alias  primaius  Romani  im^- 
patiente,  nullo  modo  episcopos  ipsosa  Romani  pon- 
tiQcis  jure  exemisse :  etenim  si  quando  idexemptio- 
nis  efucere  ?aluis8ent,  tum  idipsum  fieri  debebaii 
cum  ipso  Valeotiniano  imperante,  ({ui  pri?ilegium 
paulo  ante  tribuerat,no?um  episcopum  ordinacdum 
esse.  mors  illius  cui  privilegium  tributum  fuerai  ef» 
ficiebat.  Qui  itaque  narrat  populum  et  sacerdotes 
(qtlortuli  nomina  inieiligendos  eiiam  iiuio  episcopoi 
proYinciales),  facto  de  ceHitlH  «Imione  d^cretd. 


A  com  eo  Romam  properasse  ad  Sixtam  sanoiom  a|KH 
stolic«  sedis  papam  ut  eorum  ordinaretetectum  ;qm» 
que  insubsequentibus  adjicitjdissidenteeitumultum 
agente  Ra?ennatam  plebe«  Sixtum  ?i8ione  narrata 
dixisse :  Et  si  istumnonpuUis  patrem,a  me recedit$,el 
a  sancta  catholica  Sccl$$ia  aHenatt  voi  omne$  \  quara 
cuQcii  una  yoce  clamaTeru^t ;  Ordinetur  ;  ct  cou- 
scrijpto  ccleriier  decreto  per  tmpd$itionein  manui  r$^ 
cepit  Peirus  Spiritum  $anctum,  ordinatu$que  esl  in 
nonlt^;^! :  manifesie  ostendit'ValenUnianum  pri?tv 
legiun}  deaisse.  si  juod  umouam  dedit ;  potuit  enina 
noDis  ignoium  dediS8e«  quoa  nullo  modo  S.  sedis 
jura  ?io}aret ;  nec  inde  factum  ut  Ra?ennatum  ^pN 
scopi  auionomi  quodammodo  essent.  Hsec  et  similia. 
qu®  suis  locis  pro  opp.portuniiate  obser?abimus  $& 
Agnell({  narrata.  p Inciuni  ut  sails  pnirari  nequeani 
quid  rei  fueril  ui  ipse  qui  alicubi  Pdntificale  suuni 
scfioens  erffa  noman^  ledis  j[)rimatum  se  rite  re» 
cieque  afiecium  ostendit^  alibi,  ei  bjc  pulido  com- 

B  mento  priBfixo,lcbismati(;arum  pariiiim  se4tdtorem 
se  prodai.  Ai  ea  mendaciis  et  mal«e  caus»  coiiaiiid 
est|  ui  suo  »«  gladio  perimai. 

4.  Re|iredjr?nciuiii  modo  ad  ^^  qw  Agncllus  d@ 
sancio  y^ito  priori  loco  narrtt^  Ucei  postreraAis  ejut- 
dem  anuiaiiivenerinl,  quQequep^erUueut  ad  E^utjcfie- 
tis  abbatis  ConstaDLinopoliiaDi  Iiaargsim  Ea  vero 
tanta  sermoni»  sLnbiligjoc  rerum^uc  oourusionein- 
feciiNoster,  utdiviDaudum  lit  ({uid  mentetenuerit, 
Actorum  incausa  Eut^cbetig  bic  raiio  kabetida  eit| 
utBUisapU  temporibus  reitiiuantur  vera,  il  qa^  ex 
Agnelli  bi^toria  elici  poteruDt  ^  id  etiam  ei  quod  uii- 
mefo  pnmo  diiimus  ad  poitremos  Ctirjrsoloffi  ADnof 
specti^ti.  lucemaCrandeL  Damn&ia  itaque  Nestoru 
bwresi  iu  EpliesiDa  geuerah  ^jnodo,  paniumitudia 
effecere  ul  qui  quam  inaiime  ab  ea  recedere  Tolue- 
re,  in  Op^osilam  aique  irupiam  dilaberenLur-  Eutj* 
chesomoiumabsurdius  pecca?ii,  qui  iu  Cbriito  n«- 
turamm  disiiuclionem  pertinai  negafit :  ei  oppoii- 

Q  tum  seoiieDies  NecloriaDismi  accusaTil  dalit  Leom 
summo  poDtilld  iiLteris,quibus  Leo  Ipie  mpondii 
prima  Julii.  aunoM^.  Anuo  eodem  io  conciJjQCon- 
sianiinopolitaDOjNovembrimensehabitoab  FlaviaDo 
ejusdem  urbis  epiicooo.  aceuiaDLt^  Eusebio  Dori- 
lense  Eatjches  sspe  cilaias,  ac  iandem  cottipajrensi 
asserensque  proierTe  bseresim,  damhatur.  Buic  e 
yestigiq  LeoUi  denuo  scribit,  seque  per  nefas  dam* 
natum  lameniaiur,  agitaue  apud  imperatoren  ui 
conciliufn  g^nerale  ooffalur^  qui  inlenm.  conventa 
Constlmtinopoli  iriginia  episcopQrum  haDiio  prinsa 
Aprilis  die  anni  US,  rem  majoribus  iricis  implicait| 
Leo  die  i&  Febr.  Plaviano  scripserei»  ac  Theodosio 
inquirens  causas  ob  quai  Euijcnes  aamnatut  fueraii 
quibas  ab  FlaTiado  intelleciis,  ejusdem  xelum  pieta; 
temqae  commendaTii  episiola  daia  die  Si  Maii  anni 
ejusaem.  Ante  hanc  idem non potuii  ab  Chrjsologd 
ifuUcheti  episiola  scribi,  in  qua  diseriis  yerbis  hie- 
resim  suggulai;  alias  ouoa  spmmus  poniifex  nesdl- 

n  verat,  ipse  agnovissei.  Bphesi  inde  epacta  ndVa  aj: 
nodo,  Leo  ipse  S.  sedis  legaios  misii,  eodemque 
litteris  daiis  munivii :  inter  quas  emnium  laudiBus 
commonique  Ecclesi»  consensu  ea  laudatur,  ausa  in 
editione  Quesnelltana  est  num.  25  daia  die  i3  Ju- 
nii,  in  qua  incAmationis  rovsierium  ea  elegantiat 
puritate  ac  claritaie  explicaiur»  ilt  vix  in  tota  ahti- 
quitate  monumenium  fllustrius  ad  rectum  dogma 
nrmandum  invenire  sii.  Stnodus  Ephesi  coepta  est 
die  8  Augusti  ejusdem  anni  U9t  qucd  ob  in  ea  per 
nefasgesta  orcedaloria  postmodum  dicta  est,  eauo* 
licamque  fiaem  in  summum  discrimen  cdnjeeit,Eu- 
tychete  Absoluto,  ei  Flaviano'  damuato  :  qoi  jjaulo 
postaerumnis  injuriisqueatfectUB,  dum  in  exsilium 
duceretur,  e  vivis  excessit.  Ob  biec  lieo  poniifex 
pluribus  epistolis  e^ii  apud  Theodosium.  ui  concilio 
generali  res  catholica  resiiiueretur.  Exsiani  episto- 
lie  ad  Augustum  bin«,  sub  die  13  et  iS  Ociobris,  et 
alise  ad  alios.  tfii  etiam  ea  de  re  euin  Valentiniajio, 
PliKddle,  Ettterfaqtte,  et  letntoi  Goiistefttittiipolii» 


ii 


IN  8.  PETBUM  CHRYSOL06UM  PROLECOMENA. 


U 


misit.  Ki\  tamen  in  ea  re  ffravissima  ab  Theodosio  A  alias  Leonis  epistolas  ob  impetrandum  Angofltornm 


obtinuit.  At  eo  defoncto.substitutoque  Martiano,  Pul< 
cheria  ejus  uxore  agente,  concilium  primo  Constan* 
tinojpoli  ab  Anatoiio  habitum  est,  cui  inlerfuere  apo- 
stoliee  sedis  legati,  in  qno  leeta  Leonis  epistola  ad 
Flavianum,  et  episcoporum  subscriptionibus  firmata, 
Nestorius  »que  ac  Eutyches  damnati  sunt ;  deinde 
ineoncilio,  coepto  celebrari  dieoctaTa  ejusdem  anni. 
epistola  eadem  Ma^ni  Leonis  regula  fuit,  qua  fir- 
matum  estdogma  deduabus  in  Ghristo  natuns,con- 
tra  Eatjchetishoeresim,  illiqoe  actionibus  secunda 
et  quarta  lect»  concilium  subscripsit. 

5.  His  ex  l^utjchian»  httresis  historia  delibatis,ad 
Agnellitricas  reTertamur.  Primo  itaqueait,  Eutjche- 
tem  a  f^anctissimoLeoneperepistolam  monitum  mi- 
nime  resipuisse ;  aitepistolam  m  conventu  multorom 
episcoporum  lectam.  Leonis  epistola  nulla  ad  Eutj* 
enetem  data  in  concilio  ullo  lecta  est ;  quinimo  m 
nullo  ex  pnscedentibus  Constantinopolitanum  sub 


auxilium,  quo~  res  catholica  in  pseudo-sjnodo  Ni- 
ciBQa  male  habita  noYO  generali  coneilio  restitueretur. 
Foede  li^itur,  nlsi  exscriptorum  vitio  Augustorom 
et  Augustarum  nomina  sint  motata,  Honorium  me- 
morans,  ac  Gratianum,  qui  •  Tivis  dndum  ante  Bu- 
tychianae  httresis  tempora  abierant.  Honorii  loco 
coffitayeram  an  Honona  substitoi  posset :  at  cnm 
nulla  exstet  Leonis  epistola  ad  eamdem,  pessima 
etiam  ob  stuprum  fama  laborantem,  emendationem 
hujusmodi  sustineri  non  posse  co^osco.  Martiani 
etiam  loco  facililapsu  Gratianum  mtmsum  suspica- 
bar ;  atillud  obstat,  qood  eadem  periodo  rem  usque 
ad  Martianum  prolatam  dicit.  Theodorom  insnper» 
quem  in  sacro  concilio  ait  cum  Eutychete  certasse, 
et  ostensls  sacne  Scriptune  Yolummibus,  sancto- 
rumque  Patrum  testimoniis  catholicam  fldem  de 
duabus  naturis  stabiliYisse,  tota  Yeterom  actorum 
concilii  a  FlaYiano  coacti  (in  quo  tantum  Eutjches 


Anatoliolectaestepistola  celeberrimaadFlaYianum  B  ftoditusest,  Eusebio  Doriieense,  et  Flaviano  ipso 


itaque 


de  qua  in  superioribus.  De  hac  igitur  ut  loquetur  reli- 
quum  est :  at  illi  concilia  Eutjches  non  aflrait,  nec  res 
amplius  integraerat.  Subjicil  para^phum  omnium 
implicatissimum.  Sanehu  iffiiurf  mquit,  Leo  ad  heor 
tum  P$tnm  kufus  Ravennaiu  urbis  vontifiem  re$  nth 
ta$  eeUritsr  feeti  ;  qui  $eribu$  epistchm  adipium  Aa»- 
reticum  direxU^pisr  quam  in  Ckalcedonenee  eynodo  non 
eonuneit,  demenue  e$t,  Bx  his,  ut  puto,  argumentum 
nonnoulli  habere  crediderunt,quo  dicerent  B.Ghrjso- 
logi  epistolam  in  Chalcedonensi»jnodolectamfuisse, 
quod tamen  repugnat actibus ejusdem  concilii,in  qui* 
Dus  nil  de  ea  re ;  nec  potuitfieri,  nt  episcopi  RaYen- 
natis  pro  regula  fidei  epistola  legeretur  apud  eos  qui 
primum  sentiebant  solummodo  insistendum  ^mbolis 
conciiiorum  Nicieni.Constantinopolitani  et  Ephesini 
admissis  seconda  Cjrilli  ad  Nestorium  epistola,  et 
altera  ejnsHem  ad  Joannem  Antiochenum,  et  eo  no- 
minelaudatam  S.  Leoois  epistolam  ad  FlaYianum  re- 
cepere,  quod  ab  dictornm  sensu  minime  abloderet,  q  Agnello,  nt  annotaYimus,  et  suis  locisconstat,  erga 


hsereticum  urgente)  series  ignorat.   Omnia 
hic  apud  Nostrum  ab  Yeritate  abennt. 

7.  fllud  e  re  esse  inficiabitur  nemo,  quod  ad  epi- 
stolffi  de  qna  in  superioribus  sermo  fuit  integritatem 

Eertinet,  quam  ex  Agnelli  loco  uberrime  probatam 
abemos  contra  nonnoUos,  qui  contendont  postre- 
ma  verba  ad  snmmi  pontificis  in  fidei  dogmatibus 
supremam  auctoritatem  spectantia  Chrvsologi  non 
esse,  sed  recentius  addita  a  Romanae  sedis  studioso, 
eique  addicto.  Gerardi  Vossii  hi  auctoritate  nitun- 
tur,  qui  epistolam  Chrjsologi  Grsco-Latinam  edi- 
ditcum  aliis  nonnullis,  subjunctis  Gregorii  Thaoma- 
iuTfi  operibus  impressis  Moguntiae  anno  id04,  mo- 
nuitqu^  in  duplici  Vaticano  codice  postrema  illa 
verba  deesse.  Inde  Dupinius  pnelaudatus  in  Biblio- 
theca  hiec  que  Latine  exhibeo  habet :  porro  liitera 
finiri  vldeturanle  ea  verba ;  et  quod  sequttur  additum 
e$t  ad  $anet€e  $edi$  auctoritatem  eommendandam.  At 


explicaretque  diIocide,quid  deEntjchetishieresisen- 

tiendum.  iJominicus  Mita  rem  in  hunc  modom  dirimi 

possecenset,  in  Responsionibus  ad   opposita  Vitas 

Ghrjsoloffi  ab  se  conscriptsd  num.  5,  6,  7  et  8,  ut  S. 

Leo  inteliectaa  Flaviano  Entjchetishaeresi.etcausa, 

Romam  vocaverit  Petrum,  qui  pontifice  jul>ente,epi- 

stolam  illam  omnium  celeberrimam  conscripsent, 

pontificis  ipsiusnomine  ad  Flavianum.guiepnmum 

in  Constantinopolitana  sob  Anatolio,demdemgene- 

rali  ^'balcedonense  sjnodo  credendorumregula,con- 

tra  Nestorium,  aeoue  ac  Butjchetem  lecta  fuit.Ut  au- 

tem  effu§[iat,  quodeontraregeriexstjlidiversitateab 

aliis  Petri  monumentis  potest,  conjecturam  ita  cir- 

cumscribit,  ut  sentiat  Leonem,  conscriptam  a  Petro 

epistolam  fnroprio  iranscripsisee  $iylo,  et  aliqua  suo 

marte  ascripsisse.  Id  omne  ex  sermone  75  Ghrjso- 

logi  oonfirmare  nititor,  nbi  se  ex  itinere  Bavennam 

quadragesimali  tempore  reversum,  ac  propterea  fes-      ^.,     .    . 

snm  admodum  dicit.  Gonjectura  se  veritatem  asse-  j)  Dilectissimo,    et  mento  Dileotissimo,  et  merito 


S.  sedem  non  bene  affecto,  et  nihilominos  verba  ex 
epistola  seu  sensum  eorumdem  referenti,  nuilus 
sanae  crisis  studiosus  refragabitur.  Constat  profecto 
usque  ad  AgnelH  tempora  in  Ravennatis  EcMdesiae, 
licet  longo  schismate  afflictflB,  codicibus  integram 
Ghrjsologi  exstasse  epistolam,  qoam  postmodnm 
decnrtaverintqui  S.  sedis  auctoritatem  in  rebus  fidei 
diffiniendis  impugnavere  :  idaue  potissimum  impu- 
tandum  iis  qui  Grseca  fide  in  Gnecam  iinguam  Lati- 
nam  epistolam  transtulere.  Hic  operse  pretium  esse 
cogitavi  Latinam  ipsam  vulgatam  apud  Baroniom 
aliosque,  et  e  regione  textum  ejusdem,  qualem  in 
codice  Estensi  reperi,  describere,  adjectis  suo  loco 
periodis  A^nello  relatis,  ut  lectorquid  in  hac  resen- 
tiendum  sit  dijudiceL 

LATINA  EPISTOLA  D.  PETRI  CHRYSOLOGI 


VULGATA. 


BX  OODICC  BSTBNSt 


cntum  fortassis  credldisset  Mita,si  Nostrum  legisset, 
eum  ex  allato  loco  astrui  videaiur»  Petrum  ab  Leo- 
ne  vocatum,  epistolam  scripsisse,  gue  in  Chalcedo- 
nensi  concilio  Eutjchetis  h«resim  iugulaYerit.At  ex 
subsequentibus  agnoscitor»  Agneilum  de  epistola 
omnibos  consentientibus  scripta  locutum;  ait  enira 
o$ten$am  B.  Petri  Chry$ologi  epistolam,  cujus  etiam 
partem  exhibet,  de  oua  statim.  Mit»  itaque  conje- 
ctura  hinc  nuUo  moao  fulciri  ootest,  quae  aliundede- 
hiscit  ruitque.  Etenim  post  Quadragesimam  anni 
449  scripta  est  epistola  Leonis,  de  qua  fit  qnaestio, 
die  videlicet  13  Junii,  cum  prsecedens  ad  eumdem 
Flavianum  data  fuerit  etiam  post  Quadragesimam  ,die 
videlicet  2i  Maii.  Atguisde  ea  re  dubitari  possit, 
cum  stjlus  ac  verba  ipsa  Leonem  sonent  ? 
6.  Sequuntur  apud   Angelum  qu»  spectant  ad 

(a)(AgneIli  paraphrasis  :  Hummmleges  intra  xxx 
annoe  inmsomnes  liiigiosa$interimunique$stione$;et 


honorabili  fiiio  Eott- 
CHETi  presbjtero  Ps- 
TRus  episcopus  Raven- 
nsB. 

Tri$ti$  Ugi  trUUs  litte- 
ra$  tuoit  el  eeripia  mcB$ta 
nuerore  dehito  percurri : 
quia  $icut  no$  pax  EceU- 
eiarum,  $aeerdotum   con- 


honorabili  filio  Eutt- 
CHETi  presbjtero  P«- 
trus  episcopus. 

Tri$tu  Ugi  tri$tes  Utte» 
ras,$eripta  moesto  mesrO' 
re,  et  luetu  percurri,quia 
eicut  no$  pax  sacerdotum, 
tranquillitae  pUbi$  gaude- 
eordiay  tranquillitas  pUbi$  f^  faeit  gandio  eaUeti^  ita 
gaudere  facit  gaudio  eaU-  nos  affiigii  et  dejUit  fra' 
sti,  ita  no$  affligitet  deji-  tema  diuefisio,  prouertim 
cit  fratema  dissensicpra'  eumtalibus  oriatur  exeau- 
Urea  cum  talibus  oriatur  $is,  Triginta  annis  hutna- 
exeausu.  {a)Tirgintaan'  nm  leges   humanas   adi" 

tu  citxa  quingentos  annos  ear  tanto  presumis   in 
Ckristum  eonvteiare  eermone  ? 


S5 


VITA  S.  PETRI  CHRY60L0GI. 


tt 


tta  knmanm  legei  hMma"  munt  qu(B$tume$ ;  $t  Ckri-  A 
909  mdimuiU  qwBiiiones,  $ti  geniratio  qum  divina 
§i  Ckri$ii  gensraiio  quw  leg€$eribiturinenarrabm$ 
dimna  lege  seribiiur  tn-  po$i  toi  saeula  di$putatiO' 
uarrMlie  po$i  ioi  $eeU'  n$  temeraria  eentHatur? 
la  dupuiaiione  iemeraria  qmd  Origenee  prineipuh 
mniilaiurf  Quid  Origenee  rum  eerutator  incurrerit, 
prie^piorum  ecrutaior  m-  quomodo  Ne$ioriu$  lap$u$ 
emrrerii,  quomodo  Neeto*  $iidi$puian$denaiuri$,non 
riu$  hpsus  sit  di$puian$  de  laiei  prudentiam  tuam. 
noltirc^  non  laiet  prudon-  Magi  Jeeum  in  eunabulie 
fum  licofli.  MagiDeum  in  Deum  m}f$tiei$  muneribue 
eunabuht  my$iici$  mim^  eon/Uentur,  ei  $aeerdoie$, 
rikms  eonflieniur,  ei  eacer*  quid  $it  qui  virginali  partu 
doie$,qui$$iiqmtnrginaU  de  Soirttu  $aneto  natu$ 
pariu  de  Spiriiu  sancto  e$ltdolendainterrogalione 
naime  est  dolenda  inierro-  diseurrunt  f  Cum  vagiium 
gaOone  disquirwni  f  Cum  darei  J$$us  in  ctmii,  glo* 
wagsius  daret  Jesus  in  eu^  ria  in  exeel$i$  Deo  eiamat 
ni$,  gloriam  in  excel$i$  ecele$ii$  eaereitue,  et  modo  B 
Deo  ecsleetis  elamat  exer-  quando  tn  nomine  Jesu 
eiiue,  ei  modo  quando  in  omne  genufiectitur  cmle- 
noaUne  Jesu  omne  genur  $iium,  terrestrium  et  «n- 
feeiitwr  emleslium,  terre-  f$morumorigini$eiu$queB 
esrium  ei  infemorum,  ori-  $iio  commooetur  f  No$, 
gissis  nu$quiB$tioeommove'  frairee^  eum  Pauto  diei* 
tur  f  naSf  fraier  dutrie^i"  mu$ :  Et  $i  novimu$  /«- 
m,  mma  emm  Apoeiolo  dt^  $um  $$eundum  eamem,  $ed 
eimm$:Et$inovimu$Je$um  nunc  jam  non  novimue, 
$eetmdmsmeamem,$ednune  nec  po$$umus  curio$$  re* 
jam  mm  ftootiiiiM,  necpot*  plieare,  qui  jubemur  ho^ 
$mmm$  euriou  vereerutari,  norem  dare,  et  timorem 
qui  jubemmr  honorem  da-  reddere,  et  exepectare,  non 
r».  ei  iiusorem  reddere,  et  diecuiere  quem  judieem 
exspeciare,  non  diseuie'  eonfiiemur.  His  ommibu$ 
rt  qmem  judieem  confite^  resfondi,  fraier,  litteris 
mur.  Hmcbreviterrespcm-  tuts.  Cntera  detant. 
di  iiiteri$  tui$,  plura  re- 

$eripimru$,  siadme  frater  et  eoepiseopu$  noster  FUh  q 
viamme  eUigua  de  kac  eauea  ecripia  mui$$$i ;  $i  enim 
tibi  dieplieit,  quod  quidem  $cribis,  tibi  ipsi  eleeium 
jmdidum,  nos  quomodo  de  hi$  judicare  poterimuSf 
fnof  neque  vidimu$  propter  absentiam,  et  quod  inielle' 
wenmi  eonm  tacitumitaie  needmtn  f  Ju$tu$  mediaior 
nan  e$i  qui  $ic  unam  partem  audit,  ui  nikil  atteri 
parti  reservei  (a).  In  omnibus  auiem  kortamur  te, 
fraier  honorabHie,  ui  his  quae  a  beaiiesimo  papa 
RomancB  civitatis  ecripta  sunt,  obedienter  atienaas : 
qmomieun  B.  Petrus,  qui  in  propria  $ede  vivit,  et  pro!' 
eidei,  prentai  quaretUibus  fidei  veriiatem»  Nos  enim 
pro  siudio  paeie  et  fidei  extra  eouuneum  Romana 
eiviiaiie  epteeopi  eausas  audire  non  possumu$,  Ineo- 
tmmem  iturn  dileetionem  Dominue  tempore  longimmo 
eoneervare  dignetur,  ehariuime,  et  honoratissime  fili, 

8.  Cum  diTenissimis  yerbis  iidem  sensus  eipli* 
eenUir  in  Tui^tis  et  apud  A^ellum  in  his  qu®  ipsi 
referreplaeuit,  argumento,  id  est  illum  ex  Chrjso- 
lo^i  epistola  sensum  sumpsisse»  non  Terba,  qu» 
etiam  Af  nellianastribiligine  Titiata  nemo  non  Tidet. 
Qaod  spectat  ad  priora,  obi  ex  pnescriptione  anno-  |v 
rum  inginta  ab  humana  lege  inducta  argumentum  " 
desumiturcontra  BQtjehelero,  accepla  ea  sunt,  tcI 
ad  eodem  Gbrjsologo  utrobigue  dicta,  a  sermone 
445  :  HmmaMB  leges  intra  trtginta  annos  litigiosas 
omnes  inimmuni  ftuntiones,  et  Chrisius  eirea  quin" 
gentos  annos  naiimtati$  sucb  eau$a$  pra$iat,  ortu$  sui 
Ute$  patiiur,  $taitu  sui  stulinet  quastioneef  Hofretice, 
deehtejttdicare  judieem  tuum,  etadora  inccelis  Deum^ 

quem  Deum adoraeit  in  terris.  Licet  autem 

post  legem  a  Valentiniano  latam,  Arcturo  et  Proto« 
gene  coss.,  xt  kal.  Julii,  de  triginta  annorum  prse- 
seriptione,  sermo  ille  ab  Chrjsologo  sit  recitatus, 

(a)  Agnelli  paraphrasis  :  Vere  oportet  le  humiliari 
ed  sancium  Romanum  pontificem,  et  diligenter  ejtu 
preseepiajeuetodire,  et  non  atiier  mtimee,  ac  si  qttod 


et  cirea  AdTentns  Domini  festa  aani  449,  attente  ta« 
men  legenti  apparet  Nettorii  haeresim  ibi  prsecipoe 
impugnari,  illosque  qui  Grseeo  turbine  LatttMm  nu» 
bHare  ni$i$untpuritatem :  avGpuTroroxov,  Xoimrox^ov, 
ut  Bioroxov  toUerent  bla$pkemante$.  Ex  quo  argumen  • 
tum  minime  lcTe  desumitur  productss  post  annum 
pnedictum  Titae,  et  epistol«  ab  Ghrjsoiogo  script» 
serius  quam  putatur. 

9.  Inter  opera  magnifico  sumptu  Chrjsologo  cu- 
rante  excitata  secunoo  loco  reeensetur  domus  intra 
episcopium  RaTcnnatis  ecclesi»,  auam  dixere  Tri- 
eoli,  eo  quod,  inquit  Noster,  tria,  eota  conUturei,  qnia 
Tidelicet  in  tria  insijgnia  membra  distinguebatur : 
quffi  Graeci  ra  xm)i«  dixere.  Audiri  ergo  non  meren- 
tur  qui  ideosedem  illam  Trieoli  dictam  Tolunt,  quod 
ad  speciem  trium  colliam  reprssentandam  acoede- 
ret.  At  Agnellum  Chrjsologo  Petro  tribuisse  quod 
Petro  ejus  nominis  tertio  tribuendum  erat,  eTiden- 
ter  agnoscitar  ex  Tersibus  quos  Agnellus  ipse  testa- 
tur  lectos  in  lede  Tricoli,  a  Maximiano  episcopo 
consummata,  in  <|uibus  pontificum  RaTcnnatum  se^ 
ries  exponitur  qui  Trieoii  construendo  operam  im- 
penderunt,  et  Petrus  cognomento  Junior,  ut  distin- 
guatur  ab  Seniori,  et  ab  Ghrjsologo,  fundator  dici- 
tur  eius  aedis,  quos  juTat  ex  parte  a  suo  in  pnssen- 
tem  locum  transferre. 

Hie  Petrui  Juaior  Chlsii  eooeepla  secolat 

Ut  doeait,  sacris  moribos  exposnit, 
Uaae  quoque  fnadavii  miraadis  molibof  arcem, 

Nomuiis  ipse  sai  haee  mooameDU  dedil. 
lloias  posl  obitam  Aarellaai  festit  hooores, 
Post  bnoe  Aotistes  exstitit  Kcclesias. 
Petrus  itaque  qui  Tricoli  fundamenta  jecit,  is  fuit 
qui  Aurelianum  prfficessit;   non  Chrjsoiogus,  cui 
Joannea  alter  successit :  ac  Agnellus  ita  Agnellum 
emendat,  qui  fortassis  hinc  errandi  ansam  habuit, 
et  Petrum  cognomento  Ghrjsologum  ponendi  imme- 
diate  ante  Aurelianum,  quamTis  diimdio  quasi  sse- 
culo  ille  hunc  prsecesserit. 

10.  Primo  tamen  loco  bene  ChrTSoIogo  inter  cae- 
teras  aedes  tribuitur  fons  baptismaJis,  mir»  magni- 
tudinis,  duplicibos  et  altis  muris  conclusus.  Cum 
autem  Agnelius  diserte  tradat  fontem  hunc  juxia 
eecleeiam  quse  voeatur  Petriana,  quam  Petrtu  An- 
tistes  fundavit,  constructum,  nec  hujus  operis  noti- 
tiam  Uubeus  aliunde  haurire  potuerit  quam  ex  hoc 
Agnelli  loco,  mirum  est  Chrjsologo  quidem  tribuisse 
fontis  structuram  pag.  103,  at  deleto  ex  RaTonnati* 
bus  diptjchis  priori  Petro,  Petrianam  basilicam  Pe- 
tro  illi  tribuisse  qui  S^mmachi  pontificis  temporc 
floruit,  et  Aurelianum  m  RaTennati  sede  praecessit. 
Bx  hoc  itaqoe  loco  aperte  constat  ante  Petrum 
Ghrjsologum,  alium  Petrum  sedisse,  quandoquidem 
fontem  qui  eidem  Chrjsologo  tribuitur,  cogimur  ba- 
silicw  Petrianse  addilum  a^noscere,  cui  primitus 
fons  erat  adjunctus  cum  exiguo  sacello  S.  Jacobi 
Agnelli  setate  superstite,  in  quo  Petri  episcopi  cor- 
pus  repertum,  quod  senioris  esse  idem  Agnelfuscen- 
suit.  Altera  aedes,  Ghrjsologo  tributa,  est  monaste- 
rium,  siTC  sacellum  S.  Andre»  apostoli,  non  longe  a 
domo  Tricoli,  in  qua  S.  Petri  effigiem  ct  Tcrsus 
conscriptos  fuisse  Agnellus  asserit.  Hsec  autem  sub- 
dubito  Chrjsologum  ne  an  Petro  juniori  sit  ascri- 
benda,  cum  Tideatur  domus  ipsius  Tricoli  commodo 
mdificata,  et  Torsus  ipsi  nec  Chrjsologi  stjlum  ac 
ejusdem  eetatem  sapere  Tideantur,  sed  recentius 
quid  sonent.  Yox  postrema  secundi  Tersus  t6  tno- 
demum  Cassiodori  cetatem  sapit,  et  phrasis  ipsa  ab 
Cassiodori  phrasi  minime  abludit.  Uubeus  loco  su- 
pracitato  sacellum  Iioc  elegans  quidem  dicit,  sed 
ligneis  columnis  suffultum,  Versus  ascripti  nil  tale 
astruunt,  sed  brcTe  quidem  sacellum  describunt  ex 
fenestris  angustis  diei  luroine  roinime  perTium,  sed 
ipu  D,  Petrtu  aposiolus  vivtu  $ii,  ac  apostolaius 
eaikedr»  Romanse  sedie  in  came  ieneai  principaium. 


ir 


IN  S.  PETRUM  OimYKHXWUM  PROLBOOMENA. 


18 


pretiotifl  marnioribys  mtiriM  oomptit  tpiondidumi 
excluto  exteriio  lumine,  tuoqac  luoens,  ul  tonant 
priores  versus  i  aut  lux  nata  esl,  aul  capta  hie  libera 
regnatt  oum  ceelerit  qu8B  sequuntur.  i^ottremi  Ter^ 
sut  eipiationem  peeealomm  per  secrdtam  exomo* 
iogesim  factam  otteadunt,  {luod  merito  auBotaYit 
Uubeut-  Gum  y%to  teripti  unt  hi  Yortut  pottNe- 
ctarii  patriarch»  Constantinopolitani  tempora»  eyi-» 
dens  est  nil  a  oelebri  controTersoque  in  Hittoriis 
ejus  patriarchiB  faclo  habere  heterodoxoti  quo  tub- 
latam  auricularem  eonfettionem  eKistiment»  quin* 
immo  praxim  et  pott  Nectarium  i^erteTeratte  ma- 
nifettum  binc  effioitur.  EfOgiem  eliamt  quam  tuj>er 
vaiTat  tetsollit  expretiam  Agnellut  (Jirjsologi  fuiste 
crcdidit)  oxislimoiuniori  Petro  potiutf  tiout  et  ta- 
cellum,  allribuendam  ette. 

44.  Qu»  tequunturde  taneto  Proieeto  Goriieliento 
pertpicua  tunti  tieuti  et  illa  de  ecdetia  6.  ioannit» 
quam  S.  l^arbatianus  PlacidiiB  cbarut  tenuil»  et  Ba- 
duarius  sediQcaTerat)  ex  S.  Barbatiani  actit  lumen 
mutuantur.  Clara  etiam  tunt»  qttat  da  obitu  S*  Petri 


A  Chrjtologi  tradit  Notter»  nee  quidquam  habMitquOd 
iegcnlcm  reinorentur.  lllud  addendum  Tidotur,  ex 
muncribus  qum  Chrysologus  ad  ecoletiam  accedent 
obtuiiti  patenam  argenteam  tumma  Teneratione  ter- 
Tari,  cuput  cxemplum  sare  tculptum  tradidit  Domi* 
nicttt  Mita  aate  tuam  Sarmonum  D*  Petri  editionemt 
ad  oujut  oram  Tertut  reeentioris  modi  tunt  toolptif 
quot  asoribendos  puto»  et  sunt  qui  tequuntiir : 
Qttm  plebt  (uiit  chara  erucis  agftns  ixit  io  ara 
fiostia  fit  lentis  primi  pro  Ube  ptrenUs. 
Idem  Mita  Tcram,  ut  tibi  tuadet,  Petri  Ghrjrtolegi 
efflgiem  iibro  prsefixit»  et  quam  opere  musiTo  elabo* 
ratam  oxttare  ait  RaTennce  in  tettudine  ehori  metro- 
poiitanae  ecelesit».  llla  tamen,  nonniti  pott  undeei- 
mum  a  Chritto  nato  tadculum  fieri  potuit  {  ot  et  pott 
illttdtemputtempli  partilia  rettituta  ett»  tedetpallii 

B  forma  recentior  ett.  De  patena  pradicta  extpeetari 
ab  erudito  Tiro  D.  abbate  Pattrixio  doetam  Itteu*» 
brationem  audio<  Eam  fortattit  legere  dabitori  ante* 
quam  haec  mea  in  lueem  edantur.  At  hsM  ad  Chr/* 
tologi  Titam  sufficiant* 


VITA 

S.  PETRI  CHRYSOLOGI 

ARCHIBPISCOPI  RAVfiNNATIS 


§  L  JPatHtt,  orlmi  $t  Chrymlo§i  nonm  firtfNmtHitiir. 

I  EfttiA  Italldinoliftsimar^giofioEufopffi.quaBdaal 
e  ftdlft|(*iinpirovibciis6juis,non  mihuseetebrispOriio, 
salis  juoundittimo»  amoBuisaima^  et  fausta  iEmilia 
nuncnpata  quondam,  nuno  vitroPiaminia»  tiTeRo- 
mandiola  dicta,  ferlilis  adeo,  et  fei^Aoittimfl,  Utpotft 
qucB  a  Vatrenoctrcumalldlturamne.Effugatisab  Ilio 
Troadis  flammeo  giadio  Grmoorum  Trojanit.avolaa- 
tet  hi  in  Italiam»  oppidum  in  perpulohra  ililmili» 
regione,  Iliumetiamnoniine,condidero.  Nonsemel 
repetito  <;ttcul0|  cum  LudlusGorneliusSylla  Roma- 
nus^nobilit  ex  Corneliorum  progenie  quffistor>pottea- 
que  diotator*  relegalo  Biario  majori  Romano  (jam 
vti  cOd^ule),  lotam  subegisset  ditioni  suee  Asiato, 
ROManis  suis  Gol^tieliadis  MmWmm  tradidit  pro  colo- 
uia,  lliumdesignans  forum^  ubijusdiceretur,  iibe^ 
rtBquet  agerentur  nofendinte.  Hino  habitatortt  Ilii 

*  Qaitquiliarium  loeo  hAbendtiunt  quffi  de  eint  ori» 
gine  ab  Trojanis  fabolantttr.  Neque  orbs  aiioquin 
antiqua,  et  eelebfis,  satiftque  elegantia  «tdificiorum, 
aerit  talubritate,ubertate  ftgri.populomm  frequeutia 
commendata,  et  ^elebriorum  virorum  mater,  hit 
commenlitiit  tubtilibnsque  iHTetitis  indigei,  ul  pr« 
multis  laudetur.  Seipio  Olai^onlontanus  in  Historia 
Csesena;  lib.  t  piig.  93,  tmotam  dictam  tcribit  posi-' 
quam  Oleophis  Alboini  suecessor  Forum  Cornelium 
ab  Narsete  dirutum  restauraTit.  Quod  6i  tiomen  alii 
offiutisse  dieont,  vel  ab  eorrupto  jSmilia  vocabulo, 
vei  ab  tttt  ab  Antiocho  NaHetit  duee  in  ea  «di^ 
fieaia. 

^  Erieus  tel  Breiiit  moflaehus,  qoi  labente  ssecolo 
ii  scribebat  in  Galliis,  in  Yita  8.  Germani  episcopi 
Antisiodorensis,  CbrjsOJogum  antiquo  et  nobilistimo 
sanguine  ortom  testator« 

1'rincipis  Ecclesio)  meriloque  tc  nomiDO  poltens 
Peirus.  apostoHca  dicia  servabat  in  urbe 
Fofle  grrgem,  Vlr  pr»cel«o  «plendoris  aviil 
Switiititlt  coMpieaus,  nialia  tl  proMute  teralcaDt 


G  totius^ue  itemiliffi  (qu6B  jam  exiode  iocoepit  ^  loiola 
nunoupari)  in  sui  Luoii  Cornelii  obtequium»  oppi- 
dum  illud  Forum  9jll«i  communius  autem  Forum 
Gornelii,  Vocitaniot.  Plinius  autem  lib.  ni  Histor. 
cap.i6,t)0st  medium,t!iio)8B  situm  Foroooi^nelienseih 
agromappeliat.Heacigitur  FlaminitB  provinoiaiheBo 
Romandioltt  regio,  htec  >EmihaB,  tive  Imoiffii  terrai 
IielicA  portio,  palria  communlt  nostri  fuit  prftsulis 
Ghrysologi :  peculiiire  autem  soitim  Foriim  Cornelii 
fuit»tantofeIicis8imum,  quautosanciittimivirit»  na- 
tali  oondeooratum,  fauttissimum.  ^  Appollinarit 
S.  Petri  apostolidiscipuIus.etprimUsRavennatum 
antistes  Fofum  Cornelii,  sanctissimo  exemplo  et 
prtBdioationainChristiDominiroboravitfide.Verum 
gentium  tpuroistimis  olvitas  maoulata  moribut,  in 

^idololatriamlapsa.deniioindiguitdCatsianiSabionce 
in  Oermania  episcopi  autilio,  qul  sua  doctrina  et 
•  fljusdem  vitam  ex  antiquo  ms.  crutam  retulit 
Sttrittt ;  et  ex  eo  Petrut  in  Catalogo  lib.  vi  cap.  i28 ; 
S.  Gregorius  in  Reg.  lib.  v  cap.  33  ;  Beaaj  Utuardut, 
Marljrologium  Rom.  et  alii,  Sub  Yespasiano,  anno« 
que  mortem  ejus  pnecedenti,  scilicet  anno  eBrsB  vul- 
garit  78,  illuttriori  martyrio,  illttttrem  vitam  abtol- 
vit.  Vide  qo8B  de  eo  disserUimus  in  notit  ad  term* 
Chrysologi  iSB. 

a  Cujus  VitflB  laciniam  profert  Ughellus  in  episco- 
pis  Imoiensibus.  pag.  630  recent.  edit.j  ex  chrooica 
antiqua  ;  ejus  passionis  acta  sincera,  ex  iibro  nt/Bl 
XTivavfliivt^rudentiiihabes  apud  Ruinartiumypa^.632. 
Ceetera  queecircumferuntur  sublesias  sunt  fidei ;  nec 
meiioris  noteB,  quee  Baronius  ad  lCartjrrologiumi 
Romas  se  inveniste  professus  ett,  ei  in  q^uibut  Cat<* 
tianum  Brixiensem  tenuiste  tedem  scribitur.  Sed 
fortatte  errore  tcriptoris  pro  Hrimina  Brixia  in  Ba- 
ronio  legebatur,  ut  advcrtitur  in  Annotationibus 
Ferrarii,  paa.  $08,  et  inquain,  eversa  Sabiona,  sedet 
episcopalis  translata  fuil.  Florentinius  nostcr  in 
Martjrrologio,  ad  diem  ii  Au^usti,  pag.  747,  eum 


1« 


VIT*  6«  PSTRI  flHRYSObOOl  E\  QU»TILLO« 


»0 


MQ«UUto  Forui»  Coriiilii  spiriiuiUitir  iDiUttr»?itt 
firaiaTitttstabilivlt  iolide;  aliam  aoQO  Domioi 
treceolesimo  s6Jiag8sim  8dCUQilo,idibus  A  ugu«ti»sub 
Juliani  ApostaUs  doa)iQatu,*D)art7rio,suoqu6  sacro 
coofiecraTit  oruoro. 

2.  BeUis  coQcussa  civitas»  ii)odoabb(Br$tici8,mo» 
doa  geotilibus  oacupata»fidem  per  tenaporaaoiisil. 
At  Deuf  eam  ut  plaQtariuai  tol  rosaruiQ  TirgiQum, 
liliorum  coolessorum,  iter  qus»  caodidum  prsecel* 
luii  Cbrysologililium,violaruaique  martjrrumtol 
eustodiaos  atqiie  reaervaas,  doq  semel  reduxit  ad 
grefDiam.Post  quadragiota  et  tres  aonos  a  D.  Cassiaoi 
martynoForocorQeUeQsis  Ecclesiieiostaruates  sedem 
obiiQuit  CorQelius,  Qatiooe  HomaQuSy  vita  coQspi- 
cuus,  moribusoroatissimus,  utpote  qui  postobitum 
meruit  coacioQatorielaudaria  CbrjrsologOysermoQe 
ceotesimo  sexagesimo  quinto.  Vix  Ecclesie  Forocor- 
Qelieosis  catbedram  episcopalem^)ccuparat  Coroellus 
aQQoDominiquadrageatesimoquiQiOfVelseKtOyCum 
jam^  eQobiiiprosapiaForocoroelieasium  virori^t 
Qova  Jux  Cbrysoiogi  oriri  visa  e$t,cum  Ecclesiffiil]i< 
novaspetrsa  iopetrafuicrumoascitur  solidissimum* 
Nostro  eoim  viro  in  sacrobaptismatisfoQte^nndj^ 
regeQerationie  )avilcro,aomen  impoQitur  P^lrus,*!!! 
tantiantistilisfuturarum  virtutumcumulum  prsssa- 
gireLHinc  de  nostro  C!hr>^sologo  *  S.Adeiphus  Me- 

FeroesrtitlieBfem  rnitseeeiseopiimpefperaliitfatfii» 
Ferrarius  ei  Mita.ia  Vita  Cbr/solegi  fiebionensem  a 
Foriupato  AquiJeiensi  ordinatu^^  iqeem  taiueo  sci- 
musmisse  iemporibus  Constantii  Augusli,el  Ariaba 


r^Qfle  Suecofoin,'  Oltbbobidnum,  Ahlisiodorebse 
apud  Mai-ien^  toiii.Vl  Collect.  Aiiecldd.,  Stabulense 
Adbnis,  Plo^niil  ^d  dieoi  ij  AugiisU,  Prudeniii^ 
Igrmno  li,libdlusBedffi.ejuiafem  iamquammartjns 
tantiini,  Huroqdiin  f  eluii  ^V[^co{)i  m^ininere.COnsuld 
Boilendlafios  id  aietii  13  AiigusU.  Anobymusltno- 
lensis.  ip  Chjrbhici  Apad  tJ^heiluiii  tohi.  llpag»  619, 
edin  BMil£»  s^h  Bnxih^,  dpag  oliiii  Sales  dicla  esti 
in  G6f miht&,  iA  ^fovifi6i&  Tii^oleosl,  cqjus  episcopa* 
ius  Salisbhrgehsi  tiietfoboHtffi  iiibe^l,cbri8Uana  uro- 
biiaie  e6QS|)ictliimviilsse  sciribit,indeque  ab  bostibus 
ejeciaal  iihclkn)  V6biise.  S^dde  eju^  episcopaiu  nec 
vola  quidith.  Qtld  lihnd  ^tUsUi  fuerit  mcerttim.  Pa- 
siriUus,  dH  (A|h|  S.  P^ifi  (^hhjsjlQgi,  passioncm 


lis  ftd  aDhhm  Wz  c6&isiffh&l.Nam  Jiiiiahus,8ub  qiio 


iliabum  paS^lihl  dictiht.  idfeptiis  est  imperium 
aAt&6S61.  tu  hoh.  OdbbriS  lequenU  anho  tehuit, 
et  AUb  963,  i6  iiillt  a  PisUs  Idacii  fulmine  iclus  J 
iot«ritt.  Joahfl6ii  MjI^l&ndUiiJiiliahijmobiisse  bora 
quiillanodtil  dl6  27  JUhii.  id  est  hbctis  dieai  bbhc 
pr^cedehUft  ;a6ttihh<)l  illaihte^hnedia&d  uU^umque 
di«iA  refefatur,  btne  ntSitiih  qtiod  alii  scripioresdieni 
ejh)  emo^tuaism  die  S6  jitatUdht.  ue  ihoriis  fienere 
vaHft  admodtiiii  l^hl&hUfe,  Ut  dslihdit  GolboTredus 
ifl  disseri.  fn  llb.  Vli  Philo^tdrgii,  ^ap.  15.  Scd  b»c 
exira  semitam.  Addaui  tantum  Fallrttium  hon  ex 
ilUtfil  fonle  hatl^illtl  feum  nilhiih^  ieUim  occubuisse. 
CoMUt  efliffi  hhSlad  mtidfdne  trlmsuiiim  diviha 
Numlflis  ulUOtt^,  impids  dld^  imt^iissima  morte 
clattsisie. 

«Necufltifcnqoideth  rdp^MM  cl  Chfjsologl  vit» 
ecHpioribos.  qul  Vel  mihithft  haSlitMione  hujusmodi 
Cornellum  imolehsettl  fuisse  ^piscopum  ambigat. 
OmneicOhltaflUliiihe  all^t^Uht ;  cfUtQdue  apud  Ug- 
helltluii  pHmt  laeo  t^OlIium^  ll  kb  Cdgteitfho  papa 


A  teosjsepiseopusf  eerwottoiii  iHimero  iOl^  sio  per» 
oi-at ;  Pglrumenim  wcurimMUii  appiUatiotwminii 
#1/,  in  hoc  (scilioet  Petro  Gbrysologo)  prmro$aUm 
wiulum.  SsiJ  etipse  iNostertermone  154  ita  (atur  i 
Nomma  ipM  $wp€  ianctonm  merHa  indieani*6ieui 
P0trus  a  petra  nomen  adepiue  eet.  quk^  primm  itie» 
ruU  eceleeiam  fidei  /it^mUaiefUndare,  fitenim  oama 
pueritia  Petrus  prestanUainfeniipuerules  esteros 
anteeeUeret,  et  adultus  jam  Latina  Grsdeaque  elo* 
queotia  majoree  natu»  el  atioe  superaret  doetoreeia 
OrsBeis  qui  eBTiantiograUaOsisarisRavennam  pe« 
iei>aotcogoominatus  estCbrjrsolegesisettGhrjrsolo* 
gus ;  Chnt^Oi^  aureuii  ei  togoe^  eermo  \  qutsl  auraoe 
serme»  seu  aureue  sermoeinans.  8ic  eUam  ipsimel 
Grttei  B^reantini,  non  aonos  pluHoiOs  temporle 

g  natalisChri^sologi,  suum  pr«sulero  JoanHem  Attifie 

faouudisfimum  BlemenU^,C^ry«ef  ^emtMii  appellavere 

nempe  amwm  oe,  Aqudomnes  igltur  tumsuitem* 

poriS)ium  nostri  talem  Ohry$olo§i  perpetuonMruii 

f^nec^  BOpienola^r^mPeirtts^uteUam  ejtts  liomi' 

^ffU.  fiH  e^iaoha^mhA  a  cfooUe  eommuniler  voei« 
.     .  •    ••••••  •     ;••••• 

teutur.  

\  'i  II  fihnieolfm^  f^I^^i  ^  tpieeepaiwm  Ravennef 
: ': ;  •e/ecJtb,  «J.  ejuidem  lim^iiUio  referuntur. 

3|  AbinounaVns  W  iotum  *Cbrjrsologus  orationi 
primum,etbonarttmsaorarttmquelitterarumconse- 

anno  400  consecraium  habes.  Mirum  aulem  quod 
Gbrjreologtti  in  eonseeraUone  episcopi  Frojedi, 
serm.  16$.  in  ejus  laados  non  nibil  excurrens,  lo- 
quenti  de  nujusmodi  aignitaleoccasionem  sibi  sponte 
obviam  non  arripueri^,  Sed  iaaiuro  dioiit.  amari  ab 
eo  urbem  quse  Cc^roeui,  a  que  ipse  saeria  fuerai  iBi* 
Ualus  npmen  obUnuerai  Unde  Tiliemontius,  tem.Y» 

f»ag.  8o5  Vene^.  edii.,  Coroejiuuii  de  quo  Gbrjrso* 
bfflif  cujusYis  alterius  civiiaUs  episeepaittm  te* 
nttisse,  opinabaiur, 

b  Vide  Qoiai^  S.  6  col.  i7. 

^  AntisUlem  illum  a,  quo  sermo  407  inter  Chrjso- 
logianos  fuii  Concinaius.  Meiensem  fuisse  episco* 
puni,  ex  Hlla  in  observau  ad  hunc  s^rmonem  eruit 
CasUUo.  Mii«  autem  facem  preebuii  BaiOQius,qui  in 
Qolisad  Marlyroiog.  aie  iO  AugusU.  haoc  habel :  A' 
deljfhui  epiicopus  poniiur  hlc  decin^ui  in  ordine  in 
urie  efiscoporum  Metensium  apud*  bemoeh,  de  Sa- 
crif.  mtssa.  Ajgii  ae  translatiom  eju^dem  hac  die  No 
lanui  in  Adddion.  aa  Usuardum.  Bst  sermo  S.  Petri 
Chr^lo§i  iU  in  Nalah  S.  Adelphi  :  an  auiem  sit 
ille  de  quo  aaiiur,  non  auaeo  alfirmare.  Baronio  au» 
iem,  opinatur  Mita  aquam  berere  fecisse  Paulum 
Diaconuro,  io  historia  de  episcopis  Metensis  Eccle- 
si8B.  \n  Biblioibeca  Patrum,  lom.  VIU  quaria  edit., 
scribenlem,  Auelpbum  sedisse  decimuro  in  ordine, 
ai  quonani  anno  non  itiuicasse.  £o  magis,  quod  in 
iabella  nominum  episcoporum  ad  calcem  Historise, 
ex  annorum  su|)puiaUone  colligitur,  cetaie  Chrjrso- 
logi  Adelpbum  illum  vivere  desiisse.  Sed  ad  Baronii 
senteDUam  firmandaro,  ciusque  dubieialem  elimi- 
Qahdam^iabellse  bujusmodi  fiaeminanibusargumen- 
Us  cdnatur  labefaciare.  Cbrysologus  laudato  serro. 
136  vocat  eum  loco  Dnmttm.  At  aniequam  RaTenna 
roetropoJiiico  jure  uonaretur,  nulluro  aliuro  sui  su- 
periorem  agnovit,  nisi  Romanumpontificem,elMe- 
diolanenscro,  vel  fortasse  Aquileiensem  anUsUiem. 
Niillus  ea  ieropesiate  in  his  sedibus  Adelphus.  Ad- 
haerenduro  i^iiur  TilleroonUo  ioro.  T,  pag.  189. 
Adelphum  scilicei  hunc,  incertse  sedis  episcopuro, 
setate  taniuro  Chrjrsologuro  anieisse,  quod  et  alibi 
repetendum*  Tideserm.  126,  noi.  $, 


31 


IN  S.  FBTRUM  CHRYSOLOGUM  PROLEGOMENA. 


32 


craTit  ttudio,  asdes  ourtabatsaoras,  et  metropolim 
invisebat,  ubi  ad  martyris  Cassianisu»  patrieepa- 
ti^oni  aras  provolutus  diem  iutegr  um  cum  noctis  parie 
non  minima  transigebat.  Heeo  miraPetri  nostripie 
tas»  hffic  devotio  S.  Gornelii,  tunc  prefati  Forocor- 
neliensis  oppidi  prsBsulis.sicrapuit  animum,sicat- 
traxit  aflectum,  ut  adyocando  ad  se  Petrum,  eum 
sub  pastorali  dienteia  reciperet  et  educaret,  quem 
satis  in  Deisenritute  pr8Bfatuspontifexerudi?it.Do 
testem  eumdem  Ghrysologum,  sermone  centesimo 
sexagesimo  quinto,  ubi  ait :  Comeliut  namque  me' 
moriabeatissmiBvUa  claniS,cuHCti$vhiuiam  iiluU» 
ubique  fulgens,  operum  magnitudinenoius  universis 
pater  mihi  fuit :  ipse  meperEvangelium genuit  \ipse 
mepiuspiissimenutrivit ;  ipsesanctus  sancta  instUuit 
servitute.  Aduitum  jam  Petrum  Gornelius  sanctus  sibi 
creavit  diaconum,quemoum  agnovisset  ille  inpau- 
perumardeutissima  diiectioneflagrare,  sibi  dispen- 
satorem»  sacrumqueelegitoBConomum;  ei(utalter 
Sixtus  papa  Laurentio^EQq^e^»  f%(mltftt^8^<5t  op?s 
tribuens,  ut  e  penario  stf^i^^^d^sjjq^iiicdisf^ 
tione  suppetiasferrelegefifs*Buccenturiaretur  etmi- 
seris.  Nec  minus  excordiU>Wt  CocDeliufti.i(gii%*i 
Chrysologi  eloquen(i%,*p^lcpioi;&4«CtK^  H- 

orarum  litterarum^pei^ajhi  quibus  omnibus,  tan- 
quam  luoema  ardens  in  templo  Dei,  mirifice  reful- 
gebat. 

4.  Elapsis  aliquibus  annis  «  RavenniB,  quflB  est 
urbs  Sabinorum  in  octava  ItalisB  regione,  in  ora 

•  Celebris  urbis  dignitas  commendatione  non  in- 
diget.  Augustis  in  occidentem  sedem  eligentibus, 
Ravennie  primum  regnatum  est,  etexinde,tanquam 
a  metropoli,  per  Africam,Hispaniam,  et  Germaniam 
jora  denvata,  legesque  prsescriptie.  Cothorom  re- 
gum  majestas  ex  ea  refulsit  ;  his^e  per  Constanti- 
nopolitanos  CaBsares  exactis,  receptaqne  Italia,  exar- 
chorum  sedes  fuit ;  et  tantis  licet  sequiorum  s®cu- 
lorum  calamitaiibus  vexata,  nominis  celebritatem 
aoxit  potius  quam  minuit. 

b  Idex  continua,  vel  freqnenti  angelorom  consue- 
tudine,  scribit  Ferrarius  pag.  721,  722,  ejusque  fe- 
stum  ad  diem  21  Novemorisconsignat.  Eum  primum 
Rayennalem  archiepiscopum  credunt  noonulli,  ve- 
teri  cuidara  documento  innixi,cui  Baronius  ann.432 
falsitatis  notam  perquam  merito  inurit.  An  aotem 
fueritChrjsoloffi  immediate  antecessor,  vide  Tille- 
raontium  pag.  184  ;  et  not.  5,  pag.  866 ;  et  Ughel- 
liura  tom.  Xi,  pag.  351. 

«  Ravenna  vei  ab  anno  408  erat  ad  minos  metro- 
polis  provinciffi  PlaminiaB,  cui  ascribitur.  Sed  lisec 
dignitas  in  ea  civilia  tantum  jura  spectabat.  Verum 
ejus  episcopus,  una  cum  aliis  FlammisB,  metropoli- 
tano  Mcdiolanensi  suberat.FlaminiaenimGallieBCi- 
salpincB,  quam  vicariatura  Ilalife  noncupant,  finibus 
deuniebatur.  I^notura  hucus(^ue  cur  labentibus  annis 
inetropolitico  jore  meroerit  msi^niri.  Fallorautem, 
nisi  hoc  ascribendura  sit  irapenalis  dignitatis  pras- 
sentiffi,  qua  ab  anno  402  decorabatur,  cum  Honorius 
inaperaior,  Mediolano  digressus,  Ravennnque  per 
ali^uot  raenses  moratus,  ibidera  eodera  anno  sedem 
flzit,  et  Valentinianus  III  ab  anno  426 ;  unde  in  eam 
quffidara  eftluxit  prflerogaUva,utraetropolisdeciarari 
raereretor,  decreto  pontilicis  et  imperatoris  :  coi 
decreto  alii  uhi  sunt  contraire,  ct  fortasse  Mediola- 
nensis,  cujus  jura  iraminuebaQtur.  Hocferemodo 
causa  vicariorura  Italin,  qui  Mediolani  degebani 
ominere  eoepit  ejus  urbis  antistes,  cui  ordinandorum 


A  Adriaticilittorisfundata,  etsitainterduosnonadmo- 
dumdivite8fIuvios,nuncupatosSa6io  et  Roneo,mur 
ros  ejus  isto  lambente,respicitque  Imolam,  Faven* 
tiam,CiBsenam,etForum  Livii,adeo  peran(iqua,ut 
postconfusionemlinguarumsuavideritfundamenta. 
Ex  ea  orti  sunt  Gassiodorus  senator,  l>eatus  Apol- 
linaris  primus  ejus  episcopus,  S.  Vitalis  Gervasius, 
et  Protasius,  atque  Petrus  Ravennas  Foricomelii 
episoopusyde  quo  infra.Non  est  illa  Ravenna  viUa 
FaustinaB  in  agro  Tarraoinensi  xx  ab  Urbe  lapide. 
De  nostra  enim  vide  Plinium  lib.  lU,  n.  4-i3,  et 
Martialem  lib.  IH,  epigramm.  56.  Obdormivit  inDo« 
mino  ejus  antistes  Joannes  big  us  nominis  primus  vi- 
gesimus  tamen  Ravennatum  pressul,  qui  GrsBce  a 
GrsBcis  ob  sanctitatem,  puritatem,  et  innocentiam 

£  suam  dioebatur  ^  Angeloptos.  Causanovi  preBsulis 
eligendi,  exusitatomore,  venerunt  Ravennam,8uf« 
fraganei,  et  episcopi  Arimini,  CesensB,  Fori  Livii, 

^  ^FfijirentieB,  Brintii,  BononioB,  Mutin»,  Rbegii^Parmse, 

t.llr^UcentisB^  et  Fori  Comeiii^  qui  tunc  erat  dictus 

*  ^.  Comelius.  Hic  venituna  simul  cum  suodiacono 
^  CbtjsQlpgo,*  ut  metropolitani  sui  Ravennatum  arcbie- 

:  jpifB^pikssisteret  electioni :  adquamtuncetiam  ci- 

*  *Tl8  concurrebantperpuncta,sivesuffragia.Di8sen- 
tientibus  igitur  episcopis  in  comitiis,post  varias  quaa- 
stiones  inter  eligendum  babitas ;  unus  ex  Ravenna* 
tum  civibus  seligitur  in  episcopatum.Legat08  suos 
oives  mittit  Romam  Ravenna,  ut  a  summo  Cbristi 
Vicario  Sixto  111  sui  antistitis  electi  ^  obtineat  be- 

ei>iscoporumcogend»quesynodiper  Italiam,  contra- 
Q  ctiori  acceptione  sic  dictam,  onus  incomberet.  Du- 
bitari  autem  posse  arbitrantur  nonnulli,  Ecclesiam 
Havennatem  bonore  metropolitico  auctam  fuisse 
postremis  Joannis  Angelopti  temporibus,  opera  Va« 
lentiniani  junioris,  et  Uall»  PlacidisB  piissimsB  Au- 
gQStse  ;  at  Petrum  Cbrysologum  tantum  ob  turbas  et 
tricas  excitatas  bujusmodi  munus  exercuisse,  Vico- 
baventinum  episcopom  ordinando.  Quamvis  Hen- 
scbenius,  tom.  XI  Maii,  pag.  154,  eo  propendere  vi- 
deatur,  ut  credat  Cbrysologum  ipsum  suo  S.  Leone 
Magno  et  Valentiniano  circa  annum  Domini  450  bu- 
jusmodi  dignitate  fuisse  condecoratum,  qui  antea  ab 
Leonis  decessore  Sixto  III  simplicem  episcopi  titu- 
lom  et  potestatera  acceperat.  Consule  que  edidi  cx 
Pastritio  in  sermonum  notis.  Dum  autem  bsBC  scri- 
bo,  audio  Ravennt»  doctissimos  esse  viros  quibus. 
ex[)ilatis  arcbivorum  forulis,  id  bonis  avibus  evenit 
ut  in  vetustiora  quaBdam  monumenta  inciderent, 
nulli  usque  dum  cognita,  quorum  ope  ita  Ravennae 
j\  metropolitica  dignitas  veluti  antiquissima  asseri  po- 
test,  utin  bac  re  omne  dubium  exnauriatur,  et  lites 
dirimantur.  Doleo  ab  me  quamvis  per  litteras  et  of- 
ficia  dar.  doctis.  viri  P.  Paciaudi  Cler.  Reg.  com- 
pellatos  nil  rescripsisse.  Unde  mibi  extero  ho- 
mini  nil  aliud  datum,  nisi  ea  proferre  qu»  ab  accu- 
ratioribus  scriptoribus  tradita  sunt.  Serior  fortasse 
dies  meliora  pariet. 

d  Quae  de  ordinatione  Cbrjsoloffi,  ex  Agnelii  Pon- 
tificali,  tradunt  Mita,  Castillo  et  slli  subacti  ingenii 
viri,  ad  fabula  amandanda  esse  contendunt.  At  mi- 
rari  subit,  inquit  Baccbinius,  Observat.  in  Agnellum 
supra  pag.  11,  n.  2,  homines  pluresita  comparatos, 
ut  faciie  nirais  orania  credant ;  alios  autem  c  con- 
tra,  ut  omnia  in  dubium  vertant.  At  falsitatis  notam 
in  his  narratiunculis  incubantem  sensit  etiam  Til- 
lemontios :  ex  eo  prsBcipue  quod  Ravennatum  prsB- 
sulum  ordinatio  Medioianensis  metropoliteBy  non 


33 


VITA  S.  PETRl  CBRYSOLOGI  EX  CASTILLO. 


34 


nedictionem.  Eo  tempore,  fertor  Gorneliomepiseo* 
pmn  cam  Ghrysologo  diaoono  suo  adventasse  Ro- 
mam^autcaasapriedictiB  electionisepiscopiRaTen- 
natis  confirmandiB,  ant  pro  sns  Porocomeliensis 
Eeelesi»  peragendisnegotiis.  Pontifex  igitursnm- 
maBSixtnsIIItnnctempcNrisecoelis  Tisionem  intue- 
tnr  delapeam  per  somDium:  nempe  Petrum  apostolo- 
rum  principem,  et  sanctum  ApoUinarem,  ejusdem 
D.  Petri  discipnlum,  atque  primum  RaTennie  pr»- 
snlem-Hi  speciem  diaconi  Chrysologi  repreesentant 
Slxto,  innuentes  eum(alioquem  obtulerant  Rayen- 
natesreprobato)  debere  eligi  in  epi8Copum,eumqae 
ereari  RaTennatum  antistitem  gratius  esse  Deo 
Optimo  Maximo.  Adeunt  RaTennates  pontiftcium  tri- 
bunal,et  quem  ipsi  ciTem  elegerant  in  episcopumyOf- 
(erunt  Sixto,  flexopoplite  deprecantes,  suoTiyie  to- 
OM  oraeuloobfirmare  electionem.  AtEcclesiieCaput 
jam  satis  illuminatnmesuperiSyCQSlestefacessitne* 
gotinm,  oblatumrepudians,  etcfleCeros  RaTennates 
pmto  esse  jubens.  Adest  Cornelius  episcopusFo- 
rooomeiiensisycai  Sixtus  prsBcipit  suos  comites,  et 
sodales  ad  eonsistorium  trahere.  Obtemperans  tanto 
jussui  Comelius  una  cum  pueris  suis^  atquemini- 
strisydiaconum  adducit  Chrysologum. 

5.  Hunc  cum  Tfdisset  Sixtus,iIlico  didicit,  ipsum 
esse  sibi  coelitus  demonstratum^et  a  supremo  numine 
episcopum  jam  designatum  RayennflB.Unde  innume- 
ns  tum  e  Forocomelio,  tum  e  Ravenna  astantibus 
et  auscultantibus,  TiT»  Tocis  oraculoproclamaTit: 
non  alinm  quam  Tiram  huncarchiepiscopum  Ecde- 
si»  RaTennatipr»ficimus.Quibusperspectis  cuncti 
RaTcnnates  moerore  occupati,eTentum  Teluti  sibi 
ominosum  deplorarunt,eo  quod  oontra  aTitum  mo- 
rem  non  ciTis,episcopus  crearetar,electus,  sed  ex- 
tranensForocomeliensis  eligereturad  munus.Haie 
benecallensdynastasummnSfUtconturbatosciTium 
RaTennflB  animos  pacaret,coram  Chry  sologo  renuente 
archiq>iscopalem  infulam  aeceptare :  ne  illi  cum  isto 
diTin»  resist^entToluntati,  reTclationem  sibi  ooe- 
litnsfactam  tali  eloquentia,spiritu,  etTerboram  ape« 
mitenergia,  utnonmodo  RaTennates  eTlnceret,  sed 
ftcogeretChrysologumabdicatamutadmitteret  di- 
gnitatem.  Post  pedumosculum,  postinTisalimina 
apostoloram,  noTusRaTennae  episcopusChrjsolo^ 
gns,  cnm  tutelari  suo  Comelio,  cumqoe  non  minimo 
drinm  RaTennae  comitatu,reTertitur  in  patriam  Foro* 
eomelium;  non  solumutpiaurbanitate  comitaretur 
GoroeliumForocomeliensem  episcopum ;  sed  ut  D. 
Gassiaoi  martyris  salutaretaras.Ibi  sanctimartjri» 
saeorphago  adh8Brens,magna  lacry  maram  copiaad 

Romani  pontificisjura8pectabat.Et  hujasmodfcon-' 
snetndo  preesulum,  Romanum  pontiflcem  aecetsen* 
di,  nt  ab  eo  consecrationem  acdperent,  jaminde  ab 
Leonis  pontificis  temporibus  antiqua  dicebatur, 
Hujfu  tmporibns.  inquit  Anastasius  inLeoneVI, 
resiiiuta  ut  Eeclaia  Ravennatemis  iuh  ordinaiione 
tedis  apostolicee,  ut  defuneio  archtefnseopo^  qni  elecius 
fsieratnjuxta  antiquam  eonsuetudinem,  tn  civitatem^ 
RMutmm  veniret  ordinandus,  Et  id  in  pienam  for- 
tasse  tentatce  olim  autocephaliae.Qaod  autem  seqnio. 
ribns  temporibos  in  osum  Tenerat,  hoc  tt  Clu^o« 


A  gubeminmsuarumoTiumanxiepatrociniumexoptat 
egenis  totiosdomus  suaetemporales  distribnitopes: 
et  delictaForicomelii  salutata  patria,cum  comitata 
Ikmiliari  pergit,  et  roTertitnr  in  RaTcnnam. 

6.  Greditur^simulcumChrysologo  adTcntasse  Ra- 
Tcnnam  Comelium»quos  sanctissimos.Tiros  festiTa 
pompa,  ethilariapplausu,adport8eintroitumexce- 
perant  Yalentinianus  Oesar,  hujus  nominis  III,  et 
«GallaPJacidiaejus  mater:qui  tunc  claTum  tenebant 
imperii  et  sedem  RaTennee^uti  in  ea  urbe,  quee  post 
Romam  tunc  primum  in  Italia  locum  sibiTindicabat. 
PopuliRaTennatisconcursumet  occursumsnperest 
enarrare.  AnnoDomini  quadringentesimo  trigesimo 
tertio,quadamante  consecrationemsolemni  die,eS. 
Comeliimannsacerdotium  recipitChrjsologus,Tim 
lacrymaram  tIx  oomprimere  Talens.  Ad  saeram  igitur 

^  consecrationisfunotionemdiesDominicusdesigoatur, 
et  publice  eTulgatur,ne  humilis  in  conspectu  Dei  et 
hominum^  exaltationem  ab  ipso  Deopromissam, 
amitteretapndsuos.  ConTeniuntcaeteriproTinciales 
[NrsBsulesyetinmagnaRaTennflB  basilica,  astantibus 
principibus  Christianis  Ceesare  et  ej  us  matre  cum  no- 
bilibus  populi,Telusto  illo  more,a  sancto  Cornelio  in 
episoopumChrysoIogusconsecratur.UndeipseChry* 
sologus  sermone  165  ita  habet  loquens  de  Comelio: 
tpsepontifexsacrismeobiuUt,eteans€cravit  altari^ 
busieiideomihiearum  eolendum,  mirabilc  Comelit 
nomen.Creatusepiscopus  Chrysologusceleberrimam 
breTemque  habuit  ad  populum  conoionem  in  qua 
boni  preesulis  debita  et  munera  sublimi  delineaTit 
spiritu,  gratias  obtenti  muneris^  et  festiTalis  pom- 
pae  egit,  deditque  Ticinis,  Ceesaris  et  matris  ejus 
Gallee  Placidiee  assistentiam  et  christianam  pieta- 
tem  oollaudans.  Totum  liquet  ex  sermone  Chryso- 

^  logi^  oentesimotrigesimo.Videsisibi.NoTopreesu- 
le,noToque  patre  et  magistro,proTinc]a  tota  exsnlta* 
Tit^milieef  siTC  Imolee^n  qua  erat  RaTcnna  amplissi- 
maciTitas  et  Occidentalis  imperii  augusta  sedes.  Jam 
anteaciroaannumDomini  trecentesimum  nonage* 
simum,Mediolano  concesseratDeus  Ambrosium.  Sic 
etiam  paulo  ante  tempora  nostra^ad  annum  quadrin- 
gentesimum  trigesimum  Hipponensi  Ecclesiae  dederat 
Augustinum:  jam  Tero  iEmiliee  non  oblitus  Dominus, 
adannumquadringentesimumtrigesimum  tertium 
e]{prflBbuitChrysologum,  utsanctitatesuaRaTenna- 
tum  obfirmaret  fidem,et  facundia  sua  mirabilique  do- 
ctrina  ounctas  ^miliee  heereses  exstirparet. 
§  IH.  Varia  Chrysologi  archiepiscopi  Bavennatis 

D  gesia,  virtuiesque  recensentur., 

7.  Non  fuit  noster  Petrus  Chrysologus  ille  «  PC' 

logi  eetati  conTenire»  parTO  negotio  crediderunt  re- 
centiores  scriptores. 

ft  Theodosii  imp.  filia,  soror  Arcadli  et  Honorii 
Augg.  anno  411,  nupsit  inrita  Gothoram  regi  Ataul- 
pho.Posteain  libertatemTindicata ;  Gothorameoim 
captiTa  fuit,occisoque  ab  eis  Ataulpho,Honorii  fratris 
auctoritate,ad  secunda  Tota  transiTityCum  Constantio 
Ctesari  :  ex  quo  RaYennse  peperit  Valentinianum  111. 
^  Vide  queB  annotata  sunt  in  notis  ad  serm.  130 
•  Celebris  hic  temporibus  Theoderici  regis,  cQiiqne 
non  leres  partes  pernmctosest  in  eonciliis  habitis  in 


d(( 


IN  8.  PEtRUM  CHRYSOLOGOM  I»ROLE(}OMENA. 


U 


tfui  RavitAiiafl  HafetifiiM  rtaCus.dtRavennttanUste», 
io  iiiiniero  visfdslnias  quartufl.qul  etiam  fult  prssut 
Foroeorneliensifl,  et  interfult  coneiHo  Romano  sub 
Symmaeho,  vliitque  roultum  post  nostrum  Chrjrsolo- 
gum,  dreaannum  Domlni  quingentesimum  secun- 
dum.  8i  ve  eeim  Retrus  Iste  Ravennas^a  patria,et  a  prae- 
sulatu  si6dietu8,eogoominatusfoerit  Altinas,  qui  a 
Theodopieo  Oothorum  rege  Romam  mlssas  fuit,  ob 
summam,  qua  pollefoat,  theo)ogiam(de  qua  moHa 
sefipsil),  sivenon,parura  referl.Noster  enimetiamsi 
amuUls,et  abordinanaGlossaPetPusRavennas  nun- 
eupetur,hoenon  est  qula  Ravennn  natus;eum  non 
nlstForum  OoFnelii  patriam  agnoverlt,sedqoiaRa'* 
veODfB  eeleberrlmus  luii  anlistes  et  doetor. 

8.  ViiOhrjrflologusnosterarehlprnsulatum  obfi^ 
nuerat  Ravenoss,oum  illieo  se  totum  oonseeravlt  suo- 
ram  proventui,  granaapalels  separandoetgentlll' 
tios superstitioBosque  ritus  radieitus  evelleodo .  Ob^ 
servatoreskatoiklarum  Januarii,ingrailam  novl  an^ 
QuaMsgjrpiQimissuperetlllosos  aut  relegavlf.antad 
benoB  et  ortliodoxos  momeonverttt,  ut  liquet  eli^ 
cere  ex  sermone  i55auetoris.8ic  etiara  Ravennatum 
vitiosa,etnimls  adulterataoompescuitjejunia;  nam 
Ouadragesimales  hebdomadas,  modo  valderigidas 
ampleotefoantnv  eives,  modo  nirois  Indulgentes,  et 
iaxas  diligebant.  Yidesis  de  faoo  totum  sermonera 
4ee.8ed  eteatei^nraefiossaeromiQlongumtefflpoe 
dlffBMQtee  iavaerum,et  redozit>et  ex  toto  emendavtl, 
ut  eonstat  exeermooibus  le  et  89.  Quietiam  ethnt' 
eoeiQQ«raereB|Oausa  negotioruoA  ad  VaientfnianQfo 
(^sareme  variis  venlentes  plagis,  saero  lavitfeole 
baptisraatlB  llquoret  sacrsB  doctrinn  pabnlo  irabutoe 
imme  et  raateriali  annona  satiatos  dimittebat,Qie]| 
8ermoQe8i*(}ateehumenos,Qon  per  eoadjolores^eetf 
miQletroe,sedper  se  ipsura  in  orationls{>omini^.nel 
apoetDloram  ifmhoU  instruefoat  flde  \  qtKidet8ef« 
raonlbnslOetKedsque  adetindQsive,  et  et  ttsqae 
ad  H  tnolusivei  depromerelas  erit»  8ed  ut  e  morie 
vaniiatura  pueroe  siiscitapet(otftlieettealterin  tnth 
ril»ne),se  altemperafeat  JuventtHis^Qi  emira  sublRls* 
simafeOfQQttKiiiQgeniat  eoTQm  eQim  notlas  argotiaa 
eeffipeeoebaiyqQorQBi  saMiniee  vmQn  pbiloeophics  tfh 
giiaiioQee  ad  vefam  eemiiafli  ofttiodosn  veHiatieMk 
dmdi.Hoe  in  (ihr)MlogoMepleii4«it,qQOd8.  Adel' 
p%iM  MeteQeis  episcopQs^qui  oaseft  Inviseildi  (3flBsa« 
rem  e  OalliiB  perrexerat  llftveQnam,iaqQadara  ooo- 
cione  (quA  In  ordine  eentfennia  AQetcMe  esi  4€1> 
tangeQesaero«€ibryftOlogtmores,liapQMleepeMf«- 
bat:  Bst  etiam  ip$eb€a(i$fimu$,Bi  apo9ioiicu$  aucep$f 
quianima$juimum  fH>laHti$ealm9ditfM$ermeH%$ 
oMitifif  j«f8Me  enivi  v«ae  pt4te>wb8Pteet  «iow 

fiiadrw 


causa  Symmaclii  PP,  anno  500  ei  90^.  9§m$u 
dier  ai[inis  Ravenniie  eedisse  scrlfo8iit«  8e8  ex  epi- 
sMafi.IieeQie  nd  ff eonem  Ravennatem  anilsUlifi^, 
d#U  Qiino  v«9  451.  tel  im,ei  ei  altera  ramplicli  Pp. 
Jeanni  tiMem  ^m  ee<68  anilstiti,  reeie  capmer,  Pe^ 
iraM  IUtHn,  mif  ^c^  annoeireiierM  vel4l6  vivefoat. 
iam  dleei  mieee  saom.  Ttde  8.  LeoQem  epistol.  i W 
pki.  7M.  et  (3o(Mi]ioMm  ioni.  IT  Mg.  fOfe  etiod9. 
MMpeit  l(9AiiftlflJ^i  U»elliaitt;aMo4M,  vel,  ut 
'  IMI  •aeelM«l)4m<  ^§$t$Mm  beiiee^ 


A  ot€f  morc  dlcebant,  at^itetimcb^nt  PlaufiiQBlilite 
verbis; 

CHrctiinspfeKo,  dnmncqtils  noslro  auceps  sern)OAlf!a(. 

AtccelltusdalusestcisapostolicusaacepsChrTso- 
logos,  qul  eOs  ut  malas  per  'aera  volitantes  aucu- 
paret  aves,  etin  caveam  indcrel  ficclesi». 

9f  N()0  casvt  ah  Adelpbo  appcll^tur  C3irjr^lQgua 
virbeqtmmH^  <(a^(o/{cu4^sic6qiqci  apostolioaqfi 
adamabftf  vHapa,  ^\  ^t^r  ^pp5^rer^Upo§tol^>s,  Hinc 
clerp  auo  cQPAQ^upea),  apQ^taUca,nu)ue  vivQndiiib 
^i4^itfQrmam,quei]?  a^^idue  ve^olaril^u^  miaUteriis 
i(lserviredQc«batYUt,iQauitailatus  Adeipbua  eodam 
sairmQQey  ubi  «ut ;  Q^em^ifMdtmi^Uur  $$^ctiUiit 
r^H^Uim  tlwiplim  mowH^mlikm  im(fuiu$  ea^>> 
ceU  §tQ<  QuQd^t  ip^meti»U9ia4ig|t^  Gbr;  eologua 
lermpAe  39tp«r  totuWiUbi  ^  aaaoaKMa  boiris  %m 

%  re^iaa^iir  4UuQttte  wwowm  ^aoitt  Yerumutboo 
tpt^m  c9P)(QQdiua  iaQ«r  uaoaL^QcretMr  aoU^esjuxtA 
UrtiiQai»>|i«Yeua«i^4Wi  iAf^ensawu^Qr^tum  ejce- 
^itopas,quo44eiaQop%rr«^Q<€i»  appeUaYere  cocuu- 
ves,eo  quod  &  ad  ^y^cioieA  oo^lxim  Uium  elbbre  (oret 
coastruc^um.Hojus  «^cra  structura  a&4Ji^Yulgat&vo- 
ce  Canonica  ChryiiQfojfi  djota  est;  nam  qui  iu  metropo- 
lltaaa  degebaut„et  ^erviebaatclsrici,  mcanoniea  di- 
scipliQa^  regulari  iAyigilabaat«etyelutiiacQmmuoi- 
tate  coaveQtualUQi:  yiyeates»e(Uao£aaiuIabaQtur,et 
morabaatur  spoatCi  Siq  aate  Cbrjsologum  fecerait 
qdeus  P,  Mariiau^,  circg^  anuuw  378»4equo  Brevia* 
riuflftRomaaumdiaNoveasybw  il?efert:  Pactu$epi$- 
$(iO]fMTrM4orien$i$»vmna^teriumce(iificavittibicim. 
c^loginta  md)na<A.is  $ancti$$ime  aliguandiii  omtSiinii^ 
lilejr  et  lUepQO^Bi  ioGi^  ^ureji^a  Aug43Uausaaie  an- 
n^m  QQiqiaiiSO,,  uU  i^eferuut  oiua  bistorio^aplai, 

Q  Qmylt^tiaa)<IbrysQlQg]«asacrumtaiApluz^ 
(feca^a8Q8toJia^<yiQd  %  f  ua.4am^ntis|u3Ua  pr«dictam 
q)4fi03^  Ursiaaoi  ecre^ :  iaculua  (roa^  {oraiciadeliT. 
i^taQbrjaoIogiyidi^jatuci/aa^^Misataate  fiayeoo« 
«lOOi^li^  QubeQ  lib^  ti  Hjatari<e4>roaiuiQ  iilllMarU 
pyqBoccupatHi^NQgtef^^diimam.maamaaoadeditba» 
ajyiiU^ffi^JlJUJ^QtriaBQetQlor^ 
in^sboajcat»  Q]^exaaiQM:)etyotAiiM9dic<iffat.  f;t  aft- 
«fatftntia»  ei  oj^pensia  nim  paruua  coatuiyKt  ereQtiQni 
eooleaifla  saaotA^Cwci^aii,  aicut  et  sacalla  aaoQtaranE^ 
Naw:ii  etCalai  ubia)ewv».ta^saffi8iBareaaetiaL- 

D  pegateii^  AjigiiatftWMijinleumwhicicexeraleiaateo» 
nbagivu*. 

t0tBbainp<miihiiM8Muigi«  dMlwiiwiiiltt  Wfm^H' 
galgbkm  qptt-saoti  totfr  aopiam  ilai  eHuUaeo;  9^ 


hQWfH>a»tftiMWtwtaiadofttriiwl3M^^ 
rttigMfiio,  f^FthitiriiniMf  MmoiMitefteem  MNnr 
oeeumsei  miJii'  rteii#<mn*iMfttte^ 

^mgmi  TtiM\\  ifi^Bff  AgtNiMsj  ^M*  tAa  df^ 
ccMliiieM(  quitt'  ildeneet  m  ti4a  Itf mttiiP  ineitftUN^ 
dfstingnebaiitt»:  qosd  Grad^rK  sed^jM»  dittffe.  MDi^ 
Petlt»  GhFjnoiogo^tdimi,  qnod^Pibtrtyhfriuflr  nomhrif 
Jfl^tribnendum  eetl  obsenfwc  Itcetrer  BftccWnio  sn* 
gwft  qnyaflPoeBBQlaflr  yelmr  ditir  dii»  «edifiehr  qiwr' 


9f 


VltA  8.  PBTW  CHRVMLOGI  EX  CAStlLLO. 


18 


A  munera,  saerbnoYepat  addidfnni  aH«.  iBtrMtttitem 
RaTefiDatom  eplscopum  Ghrjrsologum  etoiplotit  Ma* 
goo  eura  gaadio,  et  hilarl  plausu  cootirraiiei  Poro# 
eornelienses  una  enm  suo  episeopo  Projeeto :  gratu* 
lantur  omnes  Ghr j^ologo  sua  auetoritate  et  pFttsentia 
patriara  deaorasse.  Benifueexceptisapatrefilflsal^ 
tera  diead  D.  Gassiani  martyris  pergit  lempium,  tit 
publioeinibienoharistieuttimmoletsaeriAeiumJoiin 
devotnm  Oasslaaam  salutat,  aoxleqne  etof at  apud 
IMum  hora  morlis  patronom.utpote  qui  Jam  sibi  vl- 
tai  floem  aoferat  adfdturum.  Juxta  saori  mflrtyris 
Oassiani  araseiplseopo  et  eleriefs,  amore  Dei  sepul'» 
«rom  eiposlu)at,oflbreBdomartyri  saeroproyohttuf 
In  terram  mltrcfam  etdarim  auro  f  arlofatam  dgom^ 

B  mis,  eum  poeitlo  aoreo,  et  argentea  patella,  qnifma 
Ipse  siepo  iQeMit  osus  in  saeris.  8ed  lator  alla  q^m 
alta  v^diftiMfal  ia  palroiiQai  eMslaBoa.sobdit } 
Ai|ir>oor<e,  imU$Ca$9mnemuu^,  mtmw9d$piwm§t 
tum  dmmm  qmti  wmmdimiui  fui^  #  CwnM^  Aat^ttis#* 
dmanHiiit€f  Imhoetmmplo  nm$rUu$ :  Hmn$mmd$9rm 
mme  omtmipotm$iilll$o  r$Mo]imrpm$ 
mioommmomdo.  HitetalBs  aliQttibiii  pai« 
opalis^epdaaoptUm  m  aigM  «ruaii  tenadiitimafli 
dalpopttlo^ol4«Mli»nimiifBalrMiqaiUiinibljuata 
«lliMpvapomiiMlim  obdormlritiB  DMUMdio  ii4 
eQBda  DiOMBbf  li  aano  Dominiii  qoadfiagmiliiimo 
qaadragiiimo,  siib  Uoiii  1  ponllDee  maairao,  fnb 
ooBiaiatn  MafolaBlAugBsti,  iraporaBliiBOoeidiBlo 
ValiBtiBiBBo  ttl  el  Hmdoiio  iBBioro  ia  OriiBle, 
sslatii  ios»  BPBO  qaadrageiiBM  ^arlo,  Bl  ooliigilBf 
ox  opiiMa  n  LiOBii  papss  I  sub  ooBiokita  pf  flsdiili 
MafgiaBt  Aagasliidifielaad  WiaBira  ipliiopumRa* 

C  TiaaalimsBOOiiioriBiChfysoiagi.lBlifiriiliiChry' 
iilogl  iBTOBla  fiiBloBoidtaatiilieiBBie  MmottOeti* 
BMBl  ABMsiodiBODsis  ipisioply  ifA  ommk 
BiifliBi»  a  io  etlam  prBrviAaas^oQBi  omleill  eemi 
taiiel  Tte^  «adafOF^lBi  a  Ckvyootmgm  siBiiilBB|# 
tiBBSBiiifBBilB  GalliaBiftiil^flsaBiliimiBiiiPifiiBih 
olBi  faOTet  AMtttOOBOBilaBi  al^  sllirtBBi  isdiiifati 
fBOdposl  aiof  lamGbryfologl  lolBmfeffaialBBiiBllt 
li.  foT^o  nonas  Oeeembris  dmni  popnlo  eoirye' 
niente  pomeridiana  hora,  Amus  Chrysologf  eeTehfa^ 
toF  ab  episcopo  Forooorneliensi  Projecto,  elsanoto 
Donafo  ejasdem  ciyitatis  et  EceidshB  dfacfotto,cmi 

tus  S.  Gern^fiuus  Antisiodor^Qsis  prassuli  yte  se  (f6> 

175.      -r  '  dil,  Ravennamaue  ad  imperatorcm  pertenit,TCttfaiil 

h  AmmB  emorfaaleffl  Clbt^fselogl,  nae  anfo  tBBtiffl  D  etpostalatBfm.  Ui^m  iaBveiiBtf  apad  QvyiBlBgBBi 

—    "      ^  -    •      hBipstalBBftiii )  ibitai  aii  iiiparalrica  Piarifa  aw* 

BifttMtf  aucitts^  mc^o^  boiiafa  h%bitus«  noiumli^ 
edidit  oiiracuia  ;  donec  morbo  correptus  oceubuiti 
septimo  post  deeubitum  dle,  mensis  autem  JnMi  fti' 
gesinto  primo  ann.  448,  sn^  (fna  ^^  o  plBvkBfipfO' 
fiBcianMn  8aliiM  kal«kkfiii»r  atthitit  ia  Pafi«eait« 
Da  io  «gaaAllaftjffoio^aa^  AdQuia  «Jb  d,  Qeoi^uo 
editum  pag.  366.  Hieronymianum,  Gelloneuse,  Ra« 
banus^  et  Notl^erus  Rabanum  exscribens.  Initio  Mis** 
saiif  GatHeani  fetcHf  apud  noaAaita»,  iMltetur 
BKffi^a  S.  Oermanf,  sed  nm^s  dfe^la  qBt  «tof  i^ 
stiim  eeiebraba^ar.  dX.  aeniMHlfi  naf^fe^gHs  ap^ 
parct  ttaiend.  Ocfobrie  ^jlaaMul  Imaiiailofl 
lemiiiter  haftftam.  Gerto^  fv  fl^flili^sMuAtiP  iX  i 
Ottobris  Remigio  ^  QeMiHoiMilfficHK 


aqnaregregenijsedet  ovibussuismaterialemaperire 

rontem.lnoppiduIoenimvioiBoRaveBnnduIcissimeB 

aquse  scaturiginem  indagatus  Chrysologusjfon  lanam 

eicrit,  et  duplici  mnro  sIfc  turri  munivlt,ut  non  mo- 

do  Rafennmpopuio  loserriret,  sed  etiam  pateret  el 

gregibns  in  ipsa  ebnllitione  seonriof .  Id  de  Oria  tam* 

quaralaadedignnradivinumcemmendatoraouium 

II  ParaHp.  oap.  zxrt,  Ters.  10,  de  quo  adhue  D^ 

mlnum  reqntrente  habetur  i  ihgirumii  iurr$$fn  ioii» 

iBdifie  ,ef  e/foM  ciitomas  plwima$,  oo  ^uodkohont 

muUm  peeorm.  8le  otlam  intcr  oilobratlsslBia  qum 

saneUsiimiii  pontilix  iBBOceBllus  X  elapsls  annii 

opora  feoll,  qoibiiB  illuitfaTit  Urbim,foQ8,sl¥o  Am« 

iana  est  quse  dicitur  Innoeenyi !  quam  odatt  tnrrl 

duplici  et  ft^tui^yi^riis  dfopravUQ^ycl^ois,  Qmitti- 

mus  permultas  variasqne  eieemosyoas^q  uibus  aper- 

ta  mann  paopemm  et  egenonirasubleTabatangu- 

slias^rodimobat  miseriam :  quod  non  snbobsenre  po- 

testcoHiglexsermoneeeBtesimotertlo  Anctoris.  hi 

}cjnntis,  orationlbus  et  elNelis  ita  ftiit  pcsnltcns  el 

ansterm,  ntadhueTlTcns  ei  ore  eoneionantis  Adel* 

phi  eplscopt  memerit  aodireeplthef  a  iOa :  saneiu$  ae 

heaii$$Tmu$t  ut  ex  sermoae  l€7  liqiiet.  AIisd  Ghrysf^ 

logi  laades  desnml  possunt  ex  Natall,  Trithemio^ 

Raronio  tom.  V  Anaal.  ann.  499^  et  ex  S.  Felioe  ar^ 

dnepiseopo  Ratennale  In  prceftitlone  ad  Homfflas 

Chrysologi,  ex  Mita  et  atiis.  Quoad  ponU!lcalla,duos 

eplscopos  •  consecraTitChrjrsoIogns,  nempe  Proje* 

cinm  rorocomeHensem  episcopum,  sancti  Comelii 

Romani  soecossorem  ot  constat  ex  sermone  465,  et 

l^reelllnnm  VlcohaTentinnm  episcopum,  quem  in 

4te  nalaH  Oomini  anno  44f  irel  ad  initium  490  Ghry- 

sdogus  consecraTlt  RaTennm  :  nam  l^cohaTcntia 

(cx  ^a  erat  orinndusltarcellinns)  nrbs  erat  iEmf' 

fic  nibjacens  BaTennflB  dltioni  etarehieplscopatuii 

modo  enim  pagus  ditionis  FVrrrariensis  exlstif. 

I IT,  De  premia  Chrysolo§i  marte,  epnque  $efulero 

Qlorioeo, 

1 1 .  Octodeclm  annos  soo  fn  munere  pontlflcfo  fe- 

liciter  jam  egeratchrysologus,  dum  eirca  aun.  Do^ 

minl  quadringenf  esim  um  quinquagesimum  Forocor- 

nelinm,  propriam  petitpatriam  snae  mortispraesagus^ 

Ibt  cuptens  dissolvi,  et  esse  cum  Christo,  ubf  prf  mam 

viderat  mundl  luceiQ  et  ubi  p^imum  se  diaconatus 

A4i  ^oai  diMer^imui  in  ootis  acl  serQi,  169  c( 


Qacohtniaf ,  Pastritias 


da  PjtcBa,  ctCm 
opipatQr  Chr^olctf um  se  Romaoi  cpntulisse  onna 
M9,  reTcrsQmqac  RaTennam  anno  4oQ  fn  Piascfatatc. 
Cx  Cpistola  item  9.  Leonls  papflc  Neoni  RarennaH 
date  aii.  4SHy  iaiisfl  ChfyfaiagBm fam  abi 


$dk  sBBBfBB  caiomigram- 

cGom  Armorici  ann.  448  iam  sccundo  ab  Valcn-' 
tioiano  defccissent,  ut  sc  in  libcrtatcm  Tindicarcnt, 
Actios,  qui  tunc  tcmporis  Occidcntis  imperiam  tM 
m^^eratori^  moderabatnr,  So^aricatn',  sen  anoTif 
TDcetnr  nomfne,  princfpem  Tirum  religfoDe  et  mori« 
bns  barbamm,  Talf dlssimts  f nstrnctum  copiis,  con^ 
tra  eos  immkit.  Qoam  facim  dHeetlsilm»  popntt» 
imminentem  ut  aTcrterct»  per  eorum  legatoietonf 


39 


IN  S.  PETRUM  CHRYSOLOGUM  PROLEGOMENA. 


40 


miiTerfo  clero,et  priBtoiis  ciTitatis  at«steiitia.Gor- 
pos  sancti  yiri  in  ama  conditum  jnxta  D.  Cassiani 
(ubi  ipse  selegerat)  aram  tumulatur.  Non  post  mul* 
tos  dies  (negotiobeneperspectojoniYersuspopulus 
cumProjecto  episoopo  conveniens  in  templum,ac- 
damatione  et  communi  omnium  sujffragio,  auctori- 
tateepiscopi  Projecti,interdiTOs  annumeraTit  Cliry* 
sologom.  Olim  enim  canonisare  senros  Dei,canoni- 
zatione  particulariy  pro  una  scilicet  provincia»  na- 
tione,  velregnoy  consentientepopulo,adepi8cop08 
spectabat,uti  satis  olareeiiciturexverbis  D.  Cypria- 
ni  mar^s  et  episcopi  Garthaginensi8.qui  lib.  m  ep. 
6,  post  medium,  itahabet^loquendo  de  martTribus : 
Demque,  et  dies  eorum  quibug  excedunt  annotatef  ut 
commemorationei  eorum  inter  memorias  martyrum 
cilebrare  posiimus.  At  summi  Ecclesias  pastores,  ut 
nonnullis  occurrerent  impedimeniis  quie  ex  praeci- 
tato  et  usitato  oriebantnr  more,  decreverunty  hoc 
oanonizationisnegotium  solummodo  ad  supremnm 
Ecclesifls  specfare  caput.  Ita  etiam  habetur  ex  Ale- 
xandroin  in  cap.  Audivimm^  et  Innoeentio  III  cap. 
Cum  ex  eOf  de  reliq.  et  vener.  sanct.  Ita  Felix  Conte- 
lorius  de  Canoniz.  Sanct  n.  17»  Troilus  Malvetius 
dub.  2  a  num  1,  Augustinus  Triumphus  de  Potest. 
EcclesieB  quBBstione  14  num.  2^  et  alii,  commnniter, 
*  Vexabat  tunc  Attilas  savissime  ltaliam,cum  Chry- 
sologus  migravit  in  coelum :  idcirco  sumptuosa  ejus 
eorporis  elevatio,seu  coUocatio  dilata  f uit  ad  annum 
Dominiquadringentesimumquinquagesimttmquin- 
tum,  in  quo  sepulcrum  gloriosum  Ghrysologi»  glo- 
riose,  snmptuosequei  expensisForocomeliensisec- 
desiiB,  condecoratumfuit,  etcjus  corporis  jaspidea 
uma  in  sublime  erecta,  magnacum  veneratione  ex« 
omata  fuit.  Successit  Chrysologo  in  episcopatu  Ra- 
vennflB  vir  modestissimus  et  i>  eruditissimus  Neon 
sub  eodem  Leone  papa  I,  ad  quem  ipse  pontifex 
quamdam  scripsit  epistolam,quiB  inter  Leonis  epi« 
stolas  trigesimum  septimum  sibi  vindicat  locum. 
la.Brachium  S.  Petri  Ghrysologi,  aurooraatum 
etgemmis,  integrumetiUnsum  usqoe  hodie  videtury 
et  veneratur  inUrsina  sede  Ravennn.  Similiter  ha- 
beturinibiejusargenteaopatina,quffisiecunctistam 
agris  quam  valetudinariis  proficua  est,ut  aqua  per 
eam  demissa  et  a  fidelibus  potata*  et  a  pestilentiis 
prttservet,  et  canis  rabidi  morsum  sanet,  aliosque 
varios  medicetur  morbos.  Hinc  venit,ut  omnes  qui 
pr»dictis  tenentur  febribus,  ad  tumulum  accurrant 
Ghrysologi,quisanitatemillicoconsequuntnr.Corpu8 
S.  dbrysologi  post  1042  annos,  inconruptum  et  ill»- 
Bum  inventum  legitur  ab  episcopo  et  dero  Forocor- 
neliensis  ecdesiflB,  Posteaenim,  anno  videlicetDo- 
mini  4497,  die29  Augustiy  sub  Alexandro  papa  VI, 
per  episcopum  RavennaB  Simonem  et  cathedralis  ec- 

•  Direptio  Italiie  per  Attilam  incoepit  anno  452,  et 
dum  properabat,  Havennfle  sedebat  Joannes  episco- 
pus.  Kxquo  ponderosiuseruiturargumentom,Chrj- 
soloin  mortem  post  annnm  451  retrahi  non  posse. 

b  rionjecturam  ex  qua  desumpsere  aoctores,  Neo- 
nem  Ausse  Chiysologi  snceessorem,  abunde  Bacchi- 


A  desim  Imolensis  prspositum  Ifatthaeum  a  Phaello 
corpus  D.  Chrysologi  denuo  legimus  collocatum. 
Diximuspost  annos  1042,quiacum  dicitPhaellusin 
sua  epistola :  Pide  pro/Uiorf  a  quatricentiiiwio  quin' 
quagitimoquinioannoconcwiinoitriChryiologi  cor- 
pui  hononfice  iepuUum,ftropriiimanibui  attrectaae^ 
etc.,  non  vult  dicere,  tot  tantummodo  intercessisse 
annos  455  a  sepultura  Chrysologi  usqne  ad  suum 
tempus ;  cum  ab  anno  450,  quo  Chrysologos  vita  foit 
functus,  usque  ad  Phaelli  tempus  decurrerintmille 
quadragintaduoanni :  vultenim  memorari  annura 
455,  in  quo  post  AttilsB  flagellom  corpus  D.  Chryso' 
logi  fuit  sepultnm»  et  ad  suhlime  elevatumtUti  dixi- 
mus  supra  |  4,  num.  42. 

%y.  De  Scriptii  divi  Petri  Chryiologi. 

14.  Sermones  D.  Petri  Chrysologi»  qui  modo  ejus 
nomine  volitant,  et  assidue  citantur  in  pergulis,  in 
numero  sunt  clxxvi.  Incipiunt  asermone  de  Filio 
prodigoM^  verbis :  Hodie  nobii  Dominui,  etc,  et  fi- 
niunt8ermoneiietoco,hisceverbi8:5ur^^tn^tom. 
Sed  exhis  476  homiliis,  sive  sermonibus,  8ex  non 
8unt  D.  Chrysologi,  joxta  probabiliorem  peritoram 
opinionem :  nam  sermo  53  a  S.  Barbatiano,  Pladdias 
imperatrids  aconsiliis,  conscriptus  creditnr.Sermo 
autem  407  S.  Addphi  episcopi  Metensis  opns  est,  et 
ab  altero  iliins  temporis  sacerdotesermo  429  et  scri- 
ptuset  concionatusfuit.  S.  Germanusepiscopos  An- 
tisiodorensis  sermonemiaSconfedt:  sicutetiamdi- 

Q  ctavitsermonem  149  D.  Severianusepiscopus  Gaba- 
lensis.  E  contra  vero  eidem  Severiano  tribuitur  sermo 
452,  cum  vere  Chiysologi  sit,  ut  stylus  et  ipsado- 
ctrinasatiscomprobant  Sermones50etl27nonnulli 
attribuuntD.  Joanni  Chrysostomo,  cumsint  vere  a 
Chrysologo  concionati.  Videsis  drca  dicta  tomnm 
quintumBibliothec«veterumPatram,quartflBeditio- 
niSy  in  principio  lubireperiesnonnullos  sermones 
falso  tribui  Chrysologo,qui  nonsuntejus;  et  aliqai 
e  contraqui  suntChrysologi,  modo  D.  Hieronymo, 
modo  D.  Chrysostomo  injungi. 

45.  Proeter  supradictos  sermones,  multa  alia  scri- 
psit  Chrysologus,  qnas  temporis  vetustate  periere. 
Scripsit  quflBdam  commentaria^  et  nonnuUasepistolas 
contraArianos,quflB  unacum  sermonibus  474  aviro 
nobili  Balthassare  de  Prosapia  Chrysologi,Imol8B  ser« 

^  vata,  et  ad  pnram  fuere  redacta.  At  cum  vir  iste  in 
obsidione,et  tyranni  Theodorid  Ostrogothoram  regin 
persecutione,  caroeri  mancipatus  obdefensionem  ft* 
dei,  inibi  inedia  consumptns  finiret;  Operaomnia 
Chrysologiab  eodem  viro  custodita,  igne  combnsta 
periere  in  conflagratione  illa  qua  8»  vns  ille  tyrannus 
Ravennam  et  Forocoraelium  immanifer  devastavil 
circa  annum  Domini  524.  Sed  qui  alia  originaliama- 

nius  expungit 

e  De  hac  dissertationem  adornavit  abbas  Joannea 

Pastritius,  eamque  edidit  Rom»  tvpis  Antonii  deRo- 

beis  anno  1706.  Ego  etiam  nonnihil  de  ea  commen- 

tatos  som  in  opuscolo  publid  Juris  facto   Neapoli 

I 1746. 


41 


nt/EFATIO  DOMINIGI  MITiE 


U 


Boseripta»  e  qniJbas  ibrsan  Balthasar  ille  sua  de-  A  tisstme  fili.  Habelur  haBoeptstolaiQ  Vaticano  n.  2574 


prompseratezemplariayQescio  quo  abdita  iu  Theo- 
dorici  iQYasiooe,  iUsBsa  reperta  suut :  posteaanno 
Domini  700»  tempore  Damiani  episcopi  RaTennatis 
XXXIX^amiDiscasutotaarchiepiscopalibiblioiheca 
devoratayiterumoperaGhrysologipassasuntignem. 
iQveoti  sunt  hocannoin domocujusdam  doctissimi 
sacerdotis  Sermones  Chrysologi  176,  qui  nunc  ex- 
stant,  cum  Epistola  ad  Eutychen. 

16.  Accidit  itaque  nostri  Chrysologi  tempore,  ut 
Eatyches  Byzantinus  abbas  potentum  prassidio  adju- 
tas  et  Buffultus juvamine  malignantium ^prsBtextu fi- 
deiyConfidensetpromiltenssecontraNestoriumscri- 
bere  (qui  docebat  duas  in  Christo  f uisse  personas),per 
omne  imperium  heereticam  f alsamque  seminaret  do- 


et  2580,  et  tom.  II  Conciliorum  in  preeambulis  ad 
Chalcedonensein  principio,eximpress.ColonieB  an- 
no  Domini  1644.  Adducit  etiamDominicusMitaFic- 
chius  in  principio  Sermonum  D.  Petri  Chrysologi : 
quam  citat  ex  Rodulpho  in  Vita  Chrysologi,  et  ex 
archivio  senatus  Imoiensis. 

17.  Post  citatum  Damianum  Ravenn«  episcopum, 
successor  ej us  B.  Felix  quadragesimus  Ravennatum 
archiepiscopus«circa  anQumDomini  715,sermones 
Chrysologi  recollegit,  et  selecta  scripsit  serie  :  qui 
manuscripti  nunc  exstant  ia  nostra  Seraphica  CeBseoa 
conventus  bibliotheca.Post  prodieruntprimo,opera 
et  laboreAgapitiVicentinirectoriscanonicorum  La- 
teranensium,  anno  1534.  Eos  emendavit  postea  in 


ctriQaixi,edocensdiviuamChristi  naturamcumhu-  g  inultisF.PetrusRodulphusepiscopusSenogaliiensis» 


mana  in  idem  recidisse.  Hanc  heeresim  Flavianus 
episcopus  Byzantinus  in  synodo  contra  Eutychetem 
congregata  damnavit :  etadL.eoQempontificemhu- 
jus  nominis  primum,  incoQciiio  actaremitti  jussit. 
SaQctus  igitur  poQtifexLeo,de  facundia^subtilitate 
et  doctrina  D.  Ghrysoiogi  bene  conscius^  eum  ad  se 
TocaTit^et  post  variaresolutadubia,  encyclicam  epi- 
stolam  (nempe  circularem,  eo  quod  ad  plures  eisdem 
faiasetscriptaverbis)  dictare  et  scriberejussitChry- 
sologo  :  quam  uti  dignam  tanto  nomine,  ipse  Leo- 
pontifex  proprio  nomine  decoratam  remisit  Flaviano 
CoostantinopoUtano  episcopo.Incipit  epistola:Lec<is 
dUectumistwBlitteris  ;etflnit(sexdivisacapitibus) : 
Aslerio  et  Protogeneviris  elarissimisconsuUbus.JEva 
486.  Esi  epistola  lOin  ordine  Decretalium  S.  Leonis 


anno  DomiQil594.  Sedopusistudhodienon  exstat, 
nec  reperitur.  Demum  illustns  doniinus  Dominicus 
Mita  FicchiusaCeronio  Imolensissacerdos,  etparo- 
chus  S.  Agnetis.anno  Dominil642,sermonesChry- 
sologi  denuoemendaTit,correxit,etauxit  scholiis  et 
notis,  licetbrevissimis ;  sed  indiculisaltissimis :  pro* 
dierunt  Bononiie  aanoDomini  i643)cum  exempiari 
patinee  argenteee  D.  Chrysologi  (de  qua  dictum  est 
supra  I  5,  n.  11)  et  cum  effigie  D.  Chrysologi,  cor- 
poris  medietate,  juxtaexemplarquod  depictumest 
incorooide  chori  ecclesiae  metropolitanee  Havennes. 
Nota  pro  scriptis  Chrysoiogi  id  quod  supra  prss- 
figimus.  Nam  multotiesreperiesad  verbum  integras 
sententias,  immo  et  sermones  Chrysologi  apud  D. 
HieroDymum,Chrysostomum,  immoet  apud  Augu- 


papaB,receptain  concilioChalcedonensipersexcen-  ^  stinum;  sed  tunc  preedicti  sermones,  autfalso  tri' 


tos  et  triginta  Patres.Habeturin  concil.  Chalced.iT 
act2,et  aOelasiopapasub  pupnaanathematisjussa 
estTenerari  etobservari.  Atqui  Eutyches  iniquusab- 
bas^  epistoles  Chrysologi  sub  nomine  Leonis  pressen- 
tiensefficaciam  etpuagentia  verba,arripiens  furio  sus 
ealamum,denuoaliamscripsitcontra  Flavianum  epi- 
stolametad  Occidentales  episcopos,  ut  velutiletha- 
lisbasiliscus  halitusuo.eosadsuum  attrahereterro- 
rem.  Sed  Chrysologus,  amore  fidei  incensus,  Euty- 
dietisooa  valens  sustinere  insolentiam,proprio  no- 
mine  aliamEutycheti  rescripsit  epistolam,queB  inci- 
|at :  Trisiis  legitristeslitierastuas;et  fimi :  honora- 


buuntur  Chrysologo,  aut  perperam  presdictis  Patri- 
bus,ut  loco  supracitatoannotavi.  Sententias  autem 
integras  Chrysologi,  circa  D.  Mattheei  Evangelium, 
Y.  g.  in  sermonibus  de  Centurione,de  Socru  Petri,de 
Ejectione  dmnonum,  de  Tempestate  sedata,  etc,  in- 
venies  in  Paschasio  Rathberto  abbate  Corbeiensi,in 
libris  sup.  Matthesum  tom.  IX  seecuio  ix  Bibliothec. 
Veter.Patrum.Sednoster  Chrysologus  antiquior  fuit 
Rathberto ;  nam  iste  vixit  circa  anu.  Domini  900, 
temporibusLudoviciPiiimperatoris,  etCaroli  Calvi 
Galliarumregis  ;Chrysologus  vero  annoDomini450, 
m  seeculo  quinto.EtheBCde  Chrysoiogivitasufficiant* 


DOMINICI  MIT.E  PR.EFATIO, 

EdUionibus  ejusdem  apposita,  quam  kic  recudere  non  abs  re  visum  est. 


Aurei  Sermones  B.  Petri  Chysologi  opera  R.  D. 
kg&piH  VteetUtnt,  canoniew^m  Lateranen.  ordinis 
reUorise  tenehrismanuseriptorumexemplariumeruti, 
prodiere  i%  vulgus  primo  ex  Bononiensi  lypographia 
Joan,  Baptistse  Phaelli  anno  Domini  1534.  Bxinde 
rmui  sunt  Cohmise  Agrippinss  anno  1541  et  1618 ; 
Parisiie  anno  1575, 1585,  1614  et  163 1 ;  Antuerp. 
Um  ;  Venet.  1588  eH636  ;  Mogunt.  1607  et  1613 ; 
Im9^  46»,  16S3  1627,  1634  et  1636,  sicuti  eodem 
1636  iterum  Bononue.At  omnes  eodiees  mn sine 
PlTROL.  LII. 


D  maximo  mendorum  numero  sunt,  utpote  qui  ex  prima 
Phaelli  editione  non  integre,  ut  asseruit  Agapitus, 
emendata  descendentes^  et  originalibus  ei  subsequenti- 
bus  quorumtibetimpressorum  peculiaribuserratis  exie* 
redeturpati.Miratamendehabitaeorreetioneinmorum 
exemplarihus  prxdicata  teguntur,sed,  singulorum  coU 
tatione  faeta,  thypographos  ac  bibliopolas  ex  proprie 
magis  utilitatef  quam  ex  oeritate  id  temere  asseoerasst 
deprehendi.  Quemadmodum  Indices  saercs  Seriptura 
rerum  notabilium,  et  adeoncionatoris  usum  nooissimi 

2 


«6 


tN  &.  PfefMM  CflRVSOtiOOUM  PROLEdOMENA. 


4i 


ttppoiitoi  pro  nikih  habendo$  esH  fMti  experimento  k  qttommeumque  ioeupletim^num  eyltabwm  tum  e»  UHe- 


tompertnm.  Qua  de  re  non  semel  conqueetus  eum  do- 
ettsprobatisque  viris,  amiee,  hortatussumutpro  genio 
ttc  biribus  experirer^  nuim  possem  hu%c  morbo  mederi, 
SHinsita  imheeHlilaHs  eonseius,  quid  valerem  ego 
in  a^dno  hoe  opere,  ubi  (nterdum  solius  litteruke,  vet 
inteiyunctionis  mutatio  totum  potis  est  auetoris  inver- 
tere  sensum,  rhim  tanti  ordinis  reetor  in  multit  defe- 
eisse  noscitury  non  saiis  pereibiebam.  Loelus  interim 
audio  emditiss.  et  omniumprtBConiis  eeiebrandum  ati- 
tistitem  Petrum  Rodulphum  Tussignanensem,  olim 
SenogaUio!  prasulem,  hosee  Sermones  ex  quibusdam 
manuscriptis  Roms6  inventis  emendasse,  et  suo  marte 
schoUis  illustratos  senatui  nostro  transmisisse,  ut  ede^ 
rentur.  Cxterum  nee  editioprodiit,  nee  tanti  viri  la- 


ra,  ium  aliquando  ex  sensu  deduetum  apposui,  qui 
adhucuberiorprodiisset,  nisi  obstaetUo  fuisset  illud  de 
saU  ab  ipso  D.  Chrysologo  usurpatum  :  Amarat  ni- 
mietaa,  qnod  poterat  condire  mensora  {Ser.  ii^). 
Siquidem  et  senterUiarum  profunditas,  ei  singutariias 
^horum  dociissimi  hujusce  viri  aptius  coneordantias 
requirebani  quam  elenehum.  Uique  fdeile  indicaia  re^ 
periaSy  in  margine  sermonum  numeros  ascripsi,  ui  Ht- 
vento  sermone  pars  etiam  ipsius,  ubi  sententia  prcecise 
noiatur,  mox  queat  reperiri. 

rantologia  indieibus  vitio  esse  non  solet,  quod  varia 
eum  sint  leciorum  ingenia,  nec  idem  verbum  euneiis 
semper  occurrat,  et  ad  diversa  quilibet  ex  voto  senien- 
tias  in  tllisperserutetur,  id  ipsumpluribusin  loeis  colUh 


hor,  ei  studium  ioia  diligentia  perquisitum  usquam  g  eandumputaniuteiiiusquodreqiuriiur^quisqueinveniai. 


gentium  apparuit  ;forte  enim  invido  aliquorum  ealli^ 
dilatecelatur,  utprivatisusibustantummodo  inserviai, 
Veruf^amen  quoniam  ingenium  hominis  trahitur  in 
vetitum,  expetttque  negata,  ulteriusperquirendo,didici 
hujus  operis  adkue  quatuor  superesse  manuscripta 
exemplaria,  nempe  duo  Romx  parum  ab  impressis 
discrepantia  lUrbiniunuminRoveriana,  Csesense  al- 
terum  in  Pranciscana  btWotheea,  qua  inter  se  cun- 
ctis  pefieeonveniuni,  atinquamplurimis  avulgaiisdiS' 
cordant.  (iuare  aditu  ad  manuscripta  vix  patefacio, 
ea  ipsa  partim  per  amieo$,  parlim,  per  me  ipsum  per- 
\>olutavi,  et  adhibitosodalisemelae  iterum  a  eapitead 
talcem  cUm  exemplari  primum  Bononiosimpresso  con- 
lulifatque  erralaqusecumque,ut  llcuit,calamocorrexi\ 


Elenchum  juxta  ritum  Evangeliorum,  quw  in  sacro 
pro  iempore  leguntur,  neotericis  ad  conciones  usurpa" 
tum,  eeu  supervacaneum  in  hoe  opere  non  requiras, 
quia  ex  compositis  indieibus  poterit  orator,  quce  veUt^ 
sibi  gratius  stui  disquisitione  parare. 

Vitam  tamenhujtu  sanciiss.  virisiyhmediocri  ssn- 
ientias  quam  apertissime  exprimenti  uberrime  descri" 
ptam  offendes,  ut  puriot  veriiasquam  antea  a  nonnui' 
Ks  sit  explicaia  demonstretury  ac  qualis  quantusque 
siiD.  Pttrusnosterper  eam  innotescai.  Opus  eiabo- 
ratum  pellexii  ad  inseribendim  :  Sermones  maxima 
ei  parte  illustrati,  quod  eorum  codex  Vitwqtte  index, 
tenebris  eruttu,  et  a  sordibus  vindicatui,  magis  quam 
antea  sU  tegentibtis  enucteattu  ac  declaraitis.  Nitore 


variasque  nec  inutiles  lectiones  in  margine  ascripsi,  p  insuper  atque  splendore  longe  omnibtis  exemplaribtu 


mendosis,  qnibus  mss.  exuberant,  rejeclis,  et  $i  quid 
ex  illis  omni  ex  parte  emendari  nequivit,  studui  id 
mentis  speculatione  supplere ;  tametsi  hoc  raro  faetum 
est,  quod  hcec  ratio  maximis  difflculialibus  obstructa 
tubrica  sit  et  fallax.  Quamobrem,  B,  Petro  modera- 
lore,  germana  leclio,  ni  fallor,  ita  commode  per  me 
restituta  est  operi,  ut  posthac  ex  iis  qux  inveniri  po' 
ttierunt,  parum  in  eo  sit  amplius  desiderandum.  Abso* 
lutis  emendationtbus  supererat  accuratissima  obscurio' 
rum  tocorum  interpretatio,  atqtu  restitutoe  correctionis 
ratio ;  sednumquid  expenu  meo  opimis  poteral  dapi- 
btts  mensa  parari,  si  is  sum  ego  qui  non  prius  sacras 
altigilitleras,  quam  in  legalibussludiis,  forensibusque 
negotiis  dimidiam  iransegerim  aetatem  ?  Fistts  tamen 
B.  antistiiis  patrocinio  cttitts  eattsA  a^batttr,  hme 
qtMliacumque  sint  scholiameislticubraiionibus  consar- 
cinata  libuitapponere,  scUlemineruditistum  nibilpro- 
ftttura,  vel  litteratorum  mentes  stimulatura,  quo  prce- 
staniiora  scru^entur :  etenim  iextu  jam  expurgato,  ei 
auroascoriavindieato,  faeils  adociioribusvigHaniiort 
ammo  moifnitheoUifiet  aureiconcionatoris^ttberiujtcla' 
riusqke  abditi  settstts  enucteabuntttr  et  e^tarutbuntur» 
Cwterum  ut  hi  Sermones  tibi  commado  essent,  m- 
diculum  eorttm  alphabetieo  ordine  distinctum^  et  ad 
materias  in  quolibet  sermoneprimariQexar^aasaccom' 
moiaium  aJjeci.  Postmodum  Scripturss  verba  littera* 
rio  ordiite  librorum  disereta^  mihi  inventu  faciliora 
aUei%m  in  tniicem  extraxi,  Ac  tandem  nQtabilium 


hac  opera  prsestei.  In  qtto  faciundo  quos  sumptttS,  ta- 
bores  et  pericula  subierim,  qttam  aegra  seepitts  valctU" 
dine  prostratttS  jactterim,  quosqtte  adversarios  ac  de* 
sertdres  domi  fotisque  ftterim  perpesstts,  scii  ipse  qui 
tandem  e  ccelo  protexii,  Chrysologtts  saneitts ;  seiunt 
mutti  docti probaiique  Patres,  quimeetiam  intersit^ 
vas  ad  animarum  curam  tonge  a  sapisntium  congressu 
residentem,  librorum  ei  boncs  valetttdinis  expertem 
adversa  prope  omnia  superasse,  ei  opus  proposHum 
aliqttademum  ex  parie  absolvisse,  mirantur.  Quod 
adhuc  in  tenebris  delitesceret,  nisi  itlorum  sineero  jtt- 
dicio  nunc  edere  fitissem  computsus. 

In  eo  componendo  juzta  Senecce  (Epist.  1(6)  moni'' 
ta,  magisqucesivi  quid scriberem,qttam  quemadmodum 
scriberem ;  propterea  stghts  muitorum^  ei  ex  multis 
D  constans  tum  idem  semper  habetur,  quia  aliorum  sen- 
ieniias  referens  propriis  verHs  iranscribendas  censui^ 
ut  stta  auctoritate  fulgerent.  Faeile  tatnen  tam  in  eom- 
ponendo  qttam  tn  iranscribeudo  exciderint  mtttta  qttoe 
veloscitanter  vel  minus  apte  posita  fuerini ;  sed  hoc 
Deipermissu  factum  arbitrare,  ui  tandem  Sciant 
gentes  quonlam  hoasunes  sunt  (Psalm.  n).  Et  hcse 
satis  tibi  siui  de  meo  koc  opere  monitay  lector  amice. 
Sedquid  dixitneumf  tmmojure  non  meum,cumj  proi' 
ter  errata,  $t  si  quid  iuepiitts  aepin^ui  Minerva  de- 
seriptum  esi^  kic  aUudde  meoagnoscere  neqMeani.Ser- 
mones  namque  divi  sunt  CbrysQlo(fi ;  Jndices  ab  eisdsm 
desumpti  :    CorrcctiQnes,  Observationes^  et  Scholta 


4«  VITA  8.  l>gTRl  CHRYSOLOdl  PBft  D.  MlTAM.  4| 

ijutfgiroeiM  9w§9e$ta\  flWM  Vila  ipiojuvmUe  col-  A  m  iBcior,  a  Palre  mitericcf^  inaionm  vmia  m 

(Mte.  Quamohrem  m  qtrid  in$it  Deo  ae  divo  grainm,     Bxoranda.  Vale. 

9H9i^  Ecektim,  AUissimo  trihuenda  e$i  univerea 

\m  etgioria,  B,  Peiro  Ckrytohgo  veneraOoeihonort         Daium  ex  mde  eaera  partBeia  S.  AffneHt  UguiionMi 

vdki  auiem  nil  aUud,  nisi  pro  iua  pietaie,humanitH*     ▼  kal.  ApHlu  MDCXLIIL 


VITA 

S..  PETRI  GHRYLOLOGI 

RAyENNATUM  ARGHIBPISGOPL 

tx  ipsius  Homitits,  ei  variis  Scrifiorum  monumentiSf  tum  impressis,  tum  manuscriptts,  accurate  «m- 
quisita,  siudiose  colleda^et  hic  ordinaiim  digesta, 

PBR  DOMINICUM  MITAM  SACBRDOTBM  PAROGHUM. 
ANNO  DOMINI  MDCXLIL 


M«iiada  Jufii  eam  Uadiboj.  B  rQCorneliumaodificiisacpopulimulUludlaeitacelebr^ 

Prov.,  X,  7,  reddidenmt»  ut  brevi  in  amplam  atque  munitissi- 

L  VitamsariptttnisvirisanotimoiuaaMitteaeero*  mamcoalueriturbem^ueAonsolumOctavianiC®* 

diiioDtckriMimi^Pe^m  BaoemMiisBectasiaarekie^  sariafirmoe  ezerciius  capere  ac  retinere  potis  es- 

^K^eui  eogBomen  postea,  Ckryeolo§i,  ez  elo*  set  (c),  verum  etiam  post  aliquas»cula  Athaulpho 

qoeatia  fuit ;  priueqoam  b^jusce  xei  initium  expe-  maximo  Gothorum  regi,ex  celeberrima  Balthorum 

diam,resipsahortarividetur^paucadeFero^me4u>»  gente  OTio,(d)  sicprobaretur^ut  nuptiascumGalla 

ejaipttria,  suprarepetere,  qnodioendaomnia  il-  Placidia,  patre  ac  iratribus  Augustis  clarissima, 

lostha  iiiagis,magisque  in  aperto  sint  Uio  igitttr  a  summo  apparatu  ibidem  concelebrare,  et  ultra  an* 

GnMis  eapto,  feroflammaque  e verso,  mttlU  nobiles  num  cum  proceribus^et  maximo  exercitu  considere 

alVojaius  (aiout  noetri  putant)  (e)  qui  Anteoore  ex  cunctis  hanc  unam  deligeret. 

doeepfofugiiiiltaliamveBerunlyCttmaliqttandoper-  2.  Hsbc  initio»  sicuti  tinitimeB  gentilium  civitates 

missent  in  £iiMliam,queDpr9claraeatejttsdemIta*  cnm  semperidola  coluissent^tandem  Evangelicam 

iiBre^,apttd  Vatreonum  amnem,  ac  secua  viam  fidem  a  divo  (e)  Apollinare  primoRavennatuman*- 

naattaiameottaideniesy  ibilooipulchritudineac  soli  tisiite  per  universam  iEmiliam  prasdicatam  susce- 
Mlitataeapti^ppidamlliumnuncttpatufflcondide-  q  pisse,  etpaueisposlannis  episcopodonatamfuisae, 

ftatqiiehabtt«re.Sed  posteaquam  LuoittsSylla  eCor  traditum  est.  Verum  labentibus  annis^cum  seepius 

liliagsiile^mazimaoBmittmqttflsRomsBfuerintopu^  fuerit  hostilia  passa,  et  a  barbaris  nationibus^qus 

Inta  atqoe  patricia,  orioiMltts,  de  Afriea  atque  Asia  diis  gentium  litabant^promiscue  cum  nostris  habi- 

mUetisetdoBUliatrittmphavit,devictoque  Mario  ad  tata«  dum  alius  alio  more  Tiveret^  et  vires  prfievale- 

unperii  SHmmum  perveait;  oppidum  h^jttsmodi  (si-  rent  gentilium,facile  et  animarum  pastore  caruisse» 

MtiaBQlliaego  pereepi)  (^)eaieritiamilitibus  sttis  et  Giiristi  nomendiutornitate  temporis  apud  nostra- 

Qmeeainoolig  habitandttm  concesait;  ibiqueforum  teapeneoblitteratum  remansisse,  majorum  semper 

>^  josdicereUir  nundinssque  agerentur»  instituit*  luit  gravis  opinio.  Gmterum  Deus  omnipotens  ubi 

^oa  poaleri  batte  Romanorttm  oolooiam^t  aqoo  Forocorneliensium  misertus,  Cassianum^virum  do- 

iwtitwtam  aeirent»oppidttm  poathae  a  proprio  auas  otrina  et  aanctitateillustrem,(/)quiSabioneinQer- 

IMtissegBomiaeFonMiCmeUicttactianttncupan-  maniaepiaoopaserat,tan4|nam  novttm  apostolum  e 

*Mipf  siiipeisaelarHnt  Hi  militeapoatqttampatt^  partibus  illis  ad  urbem  nostram  transmisit^qui  do« 

l^perconnubiano8tra8sibimiscueregentes,Fo-  cendo  et  prfiedicando  incolas  io  fideChristianadiu 

Ji)  Atttalet  fmol.  ma.  Joan.  GaptistsB  Florii,  alias  (d)  Hieroaym.  Rubeoa  in  secunda  editione  Hist. 

P^ofentiiii,  penes  nobilem  fiamiliam  de  Qaanis,  seu  ^  Ravenam  llb.  u  sub  ann.  Dom.  412  Chorum  ad.Pcu- 

magii  ADosLlittm  fragmenta.  Chronieon  Imol.  qood  ^  tinger.  in  Epitom.  de  Indinatione  imiu  Rom.;  Vola* 

munfertar  anb  nomine  Fhilippi  Saxi  M.  8.  Jacobi.  tera.  lib.  li  Geogr.  ;  Baron.  in  Annai.  Eccl.  tom.  y, 

Wpmw  Becgom.  ia  sop^em.  Chron.  ann.  4ii  :  JordanousRaveniias  in  Chron.  Gothorum: 

^  AtiBalaB  mol.  q«i  soper  Prudent.  poefa  in  D.  Fiorius  ei  Saxus»  qui  sup.  ms. 

te.  Hjmn.  Sigonius  de  Anliqtto  jurt  Ital]»  lib.  ii,  (e)  Annal.  Im.  qui  sup.  illustriss.  D.  meus  D.  Fer- 

^Des  Andr.  Palatius  in  OratioBe  de  Foro  Comeiti  diDaDdusMillinusmCatalo^oepiscoporumEccl.  Imo- 

^ta  BonoDi»  anno  i57S.  Aliomm  eet  opinio  hoc  len.inejusprimasyDododioecesaDaperscripto.Rub. 

Mken  Foro  Comelittm  ab  tpsis  aecolia  sponte  su-  lib.  >  Hist.  et  lib.  v  ao.  Domioi  1040. 

*itptam,  euo  gratiam  dietatoris  inirenl.  (/)  Floriiis,  Saxusetreliquiscriptores  Vitm  S.  Cas< 

<e)  Cie.  Ub.  xfli  ad  Cmmm  Oassiom  epiel.  5.  siani  vel  impressi  vel  manoscripti. 


47 


IN  S.  PETRUM  CHRYSOLOGUM  PROLEGOMENA. 


48 


inBtruxit,  ac  proprio  demum  oorroboraTit  marty-  A     6.ErattunctemporisdiacoDorummuQus  mensis 


rio(a).umTcr8iCorneliensesEvangelicamfidenitoto 
animo  suscepere ;  etut  perennem  haberent,a  bea- 
tissimo  Christi  vicario  in  terris  firmisso  animarum 
pastore  sunt  fulti. 

3.  Atqne  interalios  prcesules,  quorummemoria 
temporum  injuriis  apud  nos  deleta  nonfuit^eminens 
eratCorneliusnationeRomanus,  (6)  vit»  sanctilate 
conspicuus,  cunctisque  Yirtutum  titulis  ubiqueful- 
geDS.Percujustempora,aatequam  B.Johannes  Chry- 
sostomus  Bysantii  episcopusmigravit  ad  Deum,  a 
Virgineo  partu  quadringentesimo  sexto,  ex  honesta 
etChristianinominisreligiosaForocorneliensiumfa- 
milianatusestinfans,(e)cui  parentesinsacro  rege- 
nerationislavacroob  honorem  principis  apostolo- 


ministrare^hoc  est  (g)  sacerdoti  sacra  facienti  astare: 
eoimpedimentisdetentosanctovumPalrumhomilias 
populo  recitare:  Ecclesiarum  bona  (A)  penes  ipsos 
consenrata  in  pauperes  erogare :  ac  quibuscunqoe 
perlustratis,  omnia  qusB  opus  essent,  episcopo  re- 
ferre,  ut  stantes  confirmaretySustiQeret  collabenles, 
lapsos  erigeret.Quod  munus  non  nisi  probitate  (t)et 
doctrina  pollentes  obibant,  qui  episcoporumquasi 
ocull  (J)  ac  tabellarii,  imo  verius  angeli  (k)  et  pro- 
phetffi  vocitabantur. 

7.  Petrus  itaque  in  hoc  levitarum  numero  consti* 
tutus,ut  erat  idea  virtutum,  et  summus  theologus, 
ita  prudentia,  castimonia,  et  insigni  erga  Deum  et 
proximum  charitateeminens,se  verum  sectatorem. 


rum  Petri  nomenimponi  jus8erunt,quasijamfutura  ^  quinimmofilium  ne  in  minimo  quidem  asacropras- 


pueri  merita  pranoscentes,  divino  judicio  cunctis 
prodicerent,Petrum  vocari  in  eo  nedum  nominis  ap« 
peUationemfore,sedetpresrogativamvirtutis. 

4.  Hic  igitur  puer  pulcher  aspectuetdelectabilis 
f orma  cum  (d)  mirificam  virtutis  indolem  pree  se  ferre 
videretur ;  utprimum  peripsius  sstatem  licuit,opera 
genitorum  scholn  ascribitur,  ubi  in  primis  littera- 
rum  rudimentis  Christianisque  moribus  ac  di vino  ti- 
more  ita  saneproficiebatyUtcoastaneoslongesupe- 
raret,  et  virilem  in  puerili  corpore  animum  gerens 
leviaqueecunque  ac  infirmaaspernaretur;  quare  vel 
ipsarelaxationis  tempora  ad  sancti  Cassiani  martyr- 
ris  ac  patroni  aram  (e)  humili  ad  Deum  oratione 
frequentissimetrangigebat;  sequeipsius  B.  Cassiani 


ceptore  degenerem  civibusjuxtaet  exteris  demon- 
strabat.  (/)  Verumtamenquia  praBclarum  hoc  lumen 
virtutum  non  patriee  tantum  urbi,8ed  universo  orbi 
ut  pelluceret,  divinitus  statutum  erat»  quod  tunc 
temporisquasisubmodio  absconditum  existimaba- 
tur^ndeexobscuralatebrain  eminens  ecclesiasticie 
dignitatis  fastigium  attolli  debebat,  velut  jubar  Ec- 
clesiffi  in  domo  Dei  eflfulgens,  ut  suacharitateerro- 
rum  caliginem  longe  lateque  profligaret :  efferato- 
rum  hominum  vitia,  quffl  tempora  illa  tristia  mise- 
raque  reddiderant,  e  niedio  toUeret  ac  deleret. 

8.  Accidit  propterea,ut,eIatoad  Creatorera  Joanne 
hujus  nominis  primo,quem  graeca  voce 'ATyiXojmiv 
appellabant,  (m)  et  vigesimoeorum  qui  Ravennatis 


vernulam  insigni  quadam  dilectione  et  esse,  et  ab  ^  Ecciesiae  gubernacula  tenuerant,  vitw  sanclimonia 

.i::>  i:u^.«  «r#«/k««M; -riMAaimA  crlrknoKof  111*  AlaM/\  rkitAvinAiAlaa Aniap.rkni  nro  AnnRiiAtA  iAmnnFiim 


aliis  libere  vocarii  piissime  gloriabatur. 

5.  Quod  cum  crebro  venerabili  pastori  sancto 
Comelio  admirabundo  conspicere  contigisset,  ex 
prasentibusfuturapreenoscensB. antistes,  humilem 
scilicet  adolescentemmagnum  in  Ecclesia  Dei  ali- 
quando  futurum^si  magis  studioseinstitutusdivino 
cultui  consecraretur.illum  tandem  hoc  ipsum  per- 
optantem  suorum  Bcdesi»  familiarium  numero 
a8cripsit,(/)  exindeque  humanas  et  divinas  litteras 
ipsum  adeo  sciteperdocuit,  ut,qua  erat  ingeniido- 
cilitate  et  lingniBceleritate,celeriter  omni  prssclaro 
eruditionisgenereimbutus  sit,  ac  eam  vitn  sancti- 
moniam  adeptus,ut  aprudentissimoepiscopo  sacro 
etiam  levitarum  ordine  rite  initiatus,  et  Cornelien- 
sis  Ecclesi8e,quasi  Stephanus  alter  JerosolymitanaB, 


claro,provincialesepiscopi  pro  consueta  teraporum 
illorum  metropolitani  antistitiselectione  Ravennam 
diverterent,quos  inter  affuerit  et  sanctus  Cornelius 
cum  8U0  diacono  Petro,  ubi  post  varias  frequen- 
tesque  populi  ac  cleri  in  comitiisdissensionesjunus 
tandem  ex  Ravennatibusdeligitur,quiproperanter 
adUrbemcum  iegatisRavennatibus,ei  sanctoCor- 
nelio  episcopo,divinoafilatu  comitem  itinerisS.  le- 
vitam  Petrum  ducente,ad  canonicam  summi  pon- 
tificis  confirmationem  obtinendam  contendit. 

9.  Clavum  ecclesiasticsBnavistenebat  tunc  sano- 
tus  Sixtushujus  nominis  IIl,cui  per  quietem  aposto- 
lus  Petrus  et  martyr  Apollinaris  medium  inter  sese 
venerabilem  adolescentemhabenlesoblatisunt,  (n) 
quem  ut  in  archiepiscopum  Ravennatem,quooumque 


seuLaurentiusRomansEcclesisBprimarius  diaco-  D  postposito,crearet,pontificiedixerunt.Sixtnsdivina 
nus  fuerit  constitutus.  revelationecommonefactus  cumposteradie  Raven- 


(a)  An.  Dom.  362,idibus  Au^.  D.  Cassian.martyrio 
coronatnr.  Vid.  nostras  not.  m  serm.  165  Auctoris. 

(h)  D.  Chrysol.  in  d.  serm.  165.  Petr.  Rodulphus 
Tussignanensis  in  vita  S.  Chrvsologi  peoes  me  ms. 
ac  in  archivo  senatuslmolaeinnne  cod.  Commentar. 
ipsius  senatQs  anni  4595  relaia. 

(c)  Annal.  Imol.,  Baron.,  Natalis,  Rodulph.  et  in 
mss.  omnia,  Adelphus  episcopus  serm.  107  inter 
serm.  Auctoris,  et  nostras  m  eom  observat. 

id)  Florios  ac  Rodulphus  qui  supra. 

{e)  Rodulphus  mss.  multa  a  me  visa. 

(/)  Chrysol.  serm.  865,  de  S.  Projecto  episcopo 
Corneliano,  et  noslr»  ibi  notat. 

{g)  Act.  VI,  2 ;  concil.  Vasente  ii  cap.  2 ;  Baron. 


tom.  I.  Annal.  Eccles.  an.  34. 

(h)  Baron.  t.  V  an  402  innuit  GhiTSol.  scrm.  135. 

(t)  Act.  VI,  c.  3 ;  Baron.  VRI. 

(/)  93  dist.  ca.  Diaconi  quasi  oculi. 

(k)  Clemens  Const.  Apost.  lib.  u,  c.  30. 

u)  Rodulph.  ubi.  sup.  et  Chrvsol.  ipse  serm.  165. 

(m)  Rub.  sup.  lib.  u  ann.  433,  Rodulph.  Florias, 
et  alii ;  licet  Baron.  tom.  V,  eod.  ann.  433,  dicat 
sanct.  Cornelium  casu  affuisse  Romee  curo  S.  Petro 
Chrys.,  nihilominus  Rubeo  se  remittit. 

(n)  Petrus  de  Naialibus  in  Vita  Chrys.  Rodulp. 
Rub.  Annal.  Im.  et  Breviai*.  S.  Petri  Chrys.  de  quo 
iofr.  in  observ.  In  Vitam  Chrys.  n.  9,  et  Baron.  An. 
Domini.  433. 


49 


VITA  S.  PETW  CHRYSOLOGI  PER  D.  MITAM. 


80 


natMproconfirmatioiiepontificiamauIamiDgressos  A 
abiastareTideret,  rajeeloprimam  ab  eis  electo, 
inde  ad  se  omnes  qoi  illic  essent  accedere  jussit, 
teterum  caminterRayennatesprttmonstratamJu- 
Tenis  speciem  animoaite  impressam  nondumesset 
eonspicatas^Gomelio  episcopo  jussit»uti  et  suos  in 
eonspectum  proferret  ;quod  ubi  factum  est»vixdum 
pontifex  max.Tenerabilem  Petrum  Ck)melii  d  iaconum 
intoitus  est,eum  ipsum  esse  qui  eoslitus  sibidemon- 
stratas  fuerat,  agnovit,  et  leoto  animo  cunctis  au- 
Jientibus  dixit :  Huncquidem  diYina  proTidentia 
electum  RaTennatensi  Ecclesifle  archiepiscopum 
preficimus,  non  alium. 

10.  CflBterum  pontificis  inopinata  sententia  non 
leviter  et  animos  Ravennatum  perculit,  quod  cive 
ipsorumrejectocontraayitummoremexterus  elige-  g 
retur,  et  mentem  Petri  gravi  pondere  concussit, 
Tisceraque  turbaTit,quod  onas  angelids  humeris  for- 
midandumextemplosumma  auctoritatesibi  imponi 
ooaspieeret.Quare[ab  Rayennatumquerelismutuata 
ezcosationis  opportunitate,  cum  alioquin  ex  reve- 
lentia  et  humilitate  sibi  jus  magn»  contradictionis 
noa  esset,  adpedespontificismax.proYolutus  sup- 
plex  precabatur,maximum  huj  usmodi  munus.Talde 

a  sua  mente  et  conditione  alienum  ut  averteret. 

11.  Quapropterbeatiss.  Sixtus  ad  pacandosRa- 
Tenaatum  animos,et  vires  huoiilis  Petri  subieTandas 
rem  omnem  CGelitusprsBmonstratam  satis  luculenter 
aperit,Ya]idisquerationibusutrisque  suadet,  diYinss 
ot  acqaiescant  Yoluntati :  tantumquepontificis  ycI 
tuctoritas^  Ycl  sacra  eloquentia  potuit,  ut  Petrus 
lieet  inTitus  et  tremefactus  pontificium  RaYcnnatis  ^ 
EcclesiflB  munus  diYinsB  Yoluntatis  significatione  et 
apostolica  insti  tutione  delatum  ultenus  respuere  non 
sitausus^itaqueimposito  oaeri  humeros  submittens, 
nemunusaDeoassignatum  refugisse  diceretur,mox 
se  totum  diYinas  Yoluntati  addictum  consecraYit. 
RaYennates  Ycro  Petram,  licet  a  Columba,  ut  alii 
multi  praecedentes  antistites  (a)  haudpriBmonstra- 
tam,  coelitus  tamen  miro  modo  indicatum,et  eorum 
Keelesin  opere  tot  Dei  electomm  prffipositum  noYum 
intistitem  Yenerabundi  susceperunt,et  consaiutatum 
sammoin  honorequasi  angelum  Dei  jugiterhabue- 

nmt. 

iS.PetrusitaquearchiepiscopusYigesimusprimus 
RaYennatis  EcclesisB  designatus  anno  a  Dominica 
IfatiYitate  trigesimo  tertio  supra  quadringentesimum  D 
{b)  postquam  sacerdos  ordinatus  limina  apostolomm 
Yeteri  ritu  inTisit^etreliquaUrbisloca  summa  reli- 
gione  referta  pie  demisseque  perlustraTit,  (c)  Altis- 
limum  sanctisintercedentibus  exorans,ut  quemadmo- 
dam  Moisi  olim  fecit,  ita  sibi  nunc  Yires  ad  tanti 
manms  onus  apte  sustinendum  impertiri  dignaretur ; 
tandem  cum  sancto  Gornelio,  et  Ravennatibus  Ra- 

(a)  Horam  postremus  fuit  S.  SeTerasXII  in  ordine 
archiepis.  RaTen.  Rob.  i  Hist. 

{h)  Rob.  Rodulph.  Raroa. 

(c)  Rub.  Rodulph.  qui  supra. 

(dj  Rub.  BreTiarium  antedictum.  An.  Imoiens. 
Rodolph.  et  alii. 


Yennam  profecturus  iter  arripieos,  ubi  ad  Foram 
Goraelii  perYenit,singularideYotionediYis  Gassiani 
martjrisdilectumtemplum  iagressus,fusi  lacrymis 
ac  humilioratione  sanctumpatronumiteratisYicibus 
precatus  est»  ut  in  tanta  necessitate  sese  deserere 
nollet,quinimmoperdiYinam  illuminationem  faYcre, 
quatenus  suscepto  pontificatus  muneri  digne  Yaleret 
inserYire  per  Deum.Moxque  refamiiiari  sanotedis- 
posita  RaYennamapreefatis  deductus  est,  ubi  a  Va- 
lentiniano  CsBsare  et  GallaPlacidia  ejus  matre,  Au- 
gustis  (d)  primum,inde  ab  RaYennatibusomnibus 
summo  desiderio  aclaBtitia  exceptus  fuit,quibus  id 
unum  abeispeteresedixit,utquoniam  tantumone- 
ris  pro  salute  ipsorumsubire  nonrenuit,studerent 
et  ipsis  monitis  suis  obtemperare,diYinisque  praBcep- 
tis  non  obsistere. 

13.  Demum  proximo  die  dominico»  prcesentibus 
Christianis  principibus,et  populo  uniYcrso  incredi- 
bili  apparatu  et  exsultatione  inenarrabih*  summo  in 
templo  a  sancto  Cornelio,  ut  credimus»  etaliis  co- 
episcopisYetustomore  (e)  archiepiscopusconsecra- 
tus  estRaYennatis  EcdesiaB  postRomanam  secundo 
loco  tuno  inItalia(01iabit6B,quodipsePetrusaureo 
sermonemoxhabito  in  quadam  parte  testatur  dicens': 
EodieEcclmce  Ravennati  pro  patre  natu$  e$t  fiUu$, 
qui  eam  nonpmdere  inclinet^non  auctoritate  deter- 
reat,  non  commoiione  tollieitet,non  asperitatecon' 
turbet;  sed  fideH  sustentet  ob$equio  ;curapervigiH 
faciat  pertecuram-/amHiam  blanda  instittUione  com- 
ponat;kospitibus  o€Currat\parentibussermatrregU 
bus  obtemperet :  potestatibus  coHaborel ;  Deisenibus 
reverentiam,puerisgratiam,fratribusamarem,par' 
vulisimpendata/rectum,liberam  perChristum  cune- 
tisexhibeattervitutem.Qvim  ommsk,  hisque  mqora 
exactcutpoUicitusest^abeodemobserYatafuissere- 
rum  quam  optime  probaYit  cYentus. 

14.Siquidem,utsalutari  remediopaulo  ante  in 
Liguria  Mediolanensis  EcclesiaB  languoribus  subYC- 
neratmelliflua  diri  Ambrosii  eloquentia  et  Hippooen'* 
sis  BcclesifiB  necessitatibus  in  Africa  doctissimum  san- 
ti  Augusfini  eloquium;sic  ut  RaYennatis  RcclesiaB  pri- 
mogenitffi  EomanaB  in  iEmiUa,ubi  tuncproprieOc- 
cidentalis  imperii  sedes  Augusta  fulgebat,»gritudo 
prcBclarerepelleretur,  donaYit  Omnipotens  auream 
beato  Ghrysologonostro  eloquentiam,  et  summum 
magisteriam,ut  principes  et  populum  ipsiusiaiiperii 
sibi  coehtus  concreditum,quffisalutisessent,lingua 
manibusque  perdooere  Yaleret.Quare  Petrus  antistes 
immobile  salutis  fundamentum,intrepidus  ad  peri- 
cula,  et  ad  laborem  indefessus,qui  unam  commissi 
gregis  salutem  sibijpropositam  habebat^necYerbo. 
nec  opere  pastoraU  munere  fugandis  Yitus,Yirtuti- 
busqne  inserendis,YeI  ad  horam  defuisse  Yisus  est. 

i5.  Quod  prasertim  dare  enituit,  dum  kalendis 

(•)  Idem  Chrysol.  serm.  130  Rodulph.  Rub.  sub. 
anu.  449,etplurimaYetustism88.  YiUmipsiusdescri. 

heatia.  ......  «..  i»  u 

(/)  Luitprand.  Ecclesi»  Ticmeu  Diacon.  Rub 
lib.  Y  ano.  923.  Idem  Chrysol.  serro.  430. 


H 


m  8.  PETRUM  CHIIY80U)GUM  PROLEGOMBNA. 


8f 


Jftnuariis  homines  non  tantam  paganioa  supmtir  A 
tioneobToluto8,sedetiam  Ghristianos  ipsos  paganis 
adh»rentes  ¥idit,quigentiUtiomore  sese  idolorum 
simulaora  effingebant  (a)  et  per  Augustam  urbem 
Titia  et  orimina,  qum  oiim  ipsos  commisisse  ferunt« 
reprassentantes,  eunetis  fosda  speoula  prttbebant, 
seseque  et  proximos  misera  peoeatorum  mancipia 
reddentes,  hac  votaessejooorum,  novitatis  lasti- 
tiam,  anni  prinoipium  praBdioare  non  verebantur. 
Quod  B,  Petrus  pro  munerepastoraliferre  nonva- 
lens  virtute  plusquamhumanain  conoionein  aseendit, 
et  diaboli  portentaoumprimumdamnareocBpisset» 
piebemque  aversam  et  infensam  mira  dextefitate 
placare»  adeo  sacrilegium  iiludf ugiendum  acerrima 
suasionedemonstravit^utpostallatisexcusatioDibus 
populus  resipuerit,  et  a  talibus  de  ocetero  libenter  g 
propter  Deum  abstinere  non  recusaverit. 

16.  Novitates  prieterea  circa  quadragesimale  je- 
junlum  contra  divinum  mandatum  superstitiose  qui- 
dem(6)  inductas,  quod  ex  bebdomadibus  insaora 
inedia  alin  essent  immoderate  rigidfls.alisBnimium 
remissas,  et  separatim  callida  a  frigidi8,separatim 
salita  ab  insipidispropriis  usibus  jejunantes  depu- 
tarent,  et  totum  vitas  negligerent  conditorem,eohi-i 
buitet  abolevit,  utque  jejunium  asquale^  sicuttra* 
ditum  est  a  Deo  et  ab  Eociesia,  servaretur  ad  cor- 
poris  et  anim»  disciplinam,  indixit  et  obtinuit, 

17.  Morem  ea  tempestate  apud  plerosque  intro* 
ductum  maxime  perniciosum,  (c)  Deo  odibilem,ae 
minime    ferendum,  ut,  qui  oathumeni,    essent» 
sacrumregenerationis  lavacrum  ad  longum  tem- 
pu8|declinantemquevitamdifferre  eonsueeeerent,  ^ 
interimquespevenin  peccatapeocatiscumularent, 
ssspius  summa  animi  pietate  vitari  monuitict  Ghristi 
fideles  per  Deum  obtestatus  est^  ut  Ghristo  ipsi 
baptizandos  afferrent,et  eos  qnos  sponte  accedere 
aut  necessitas  vetaret,  vel  flstas  impedirettretardare  t 
ignorantia,  tenerent  vitia,  spectatio  deciperet,  aut 
falleret  confUsione  pauperta8,attraherent,et  oppor- 
tunotemporesabbati  sanoti«  et  Pasoha,  quando 
divinum  hoc  episcoporum  maniims  conferebatur 
8aeramentum,diligenterinvitando  adduoerent,  nt« 
quoniamde  vita  semper  sunt  liommes  incerti,agen- 
dum  curare  dicebat,  ne  servi,  nefilii,ne  conjuges. 
ne  parentes  nondum  baptiiati  prasventi  morte,  et 
prtt8entivitaearerent,etadfuturamhaudpervenire 
poBsent ;  sed  potius  in  vinea  Domini  sedulo  labo*  D 
rantes  et  vitsB  mercedem,et  summam  gloriss  coro- 
nam  peroipere  mererentur.  Qua  vero  doctrina   et 
charitate  Petrusnoster,  quisapienti»  ornamentis 
non  minuB  quam  pontificio  fulgebat,perdit08  ao  de- 
pravatos  prooerum,(tf )  heroum,et  aulicorum  mores 
corripuerit,  nemo  l>ene  novit,  nisi  qui  attentissime 
aureas  illius  conciones  meditatns. 

(a)  Rub.  Rodulph.  Sar.  ms.  et  alii.  Idem  Chrysol. 
serm.  iW, 
{b)  Lege  serm.  166  Auctoris,  unacum  not, 
(cS  Serm.  10,  per  tot.,  et  serm.  59. 
Id)  Legeserm.  90,  Sl  et  117  Auctoris. 
($)  Serm.  46. 


18.  Sed  adhue  in  paueis  nsoramur  tmajorasunt 
ques  noster  antistes  per  ea  tempora  gessit,  cum 
mare  sttculi,  ut  ipsemet  inquit  (i)  erat  tumens 
pompa,elatam  vortioe,undosumsecti8,in8eitia|flu* 
etuan8,clamo8um  iitibu8,furensira,8iBvumperfidia 
peocatis  naufragum,impietatedemer8om  $  inde  llo* 
minica  navis  extrinsecus  ab  undis  gentium,  intrin- 
secus  a  tumidis  hnreticorum  fluctibus  Jugiter  qua« 
tiebatur.  (f)  At  Petrus  navigalionis  peritus  clavum 
secundum  tenens,multo  acriusvigilare  adsalntem 
quam  totam  inferni  caterva  ad  aniaiarum  pemioSem 
conspieiebatur.  Propterea  navem,  ne  saBvientibus 
procellis  mergeretur,tutan8,meruit,et  nautce  Ghristi, 
et  apostolioi  piscatoris  priyiiegium,quemadmodum 
infans  sortitus  faeratetvocabulnm;cumqueturba8 
errorum  fluctibus  mersas  ad  semethamo  sanctitatia 
suaviter  traheret,doctrinsB  suaB  retibus  Ghristianam 
ooncludebat  ad  fldem  hominum  multitudinem  co- 
piosam. 

19.  Etenim  placuit  Deo,ut  iDnumeros  tum  ex  ip- 
sis  Ravennatibus,  tum  ex  diversis  Italias  urbibus, 
multoque  magis  ex  barbaris  nationibus  orbe  jam  fere 
toto  diffusis  qua  vi,qua  sponte  RavennfiBhabitanti- 
bu8,seiiad  Valentianium  III,  tuncOccidentis  impe- 
rat.  Aug.  confugieatibu8,aut  bello  captisibidem  ser- 
vientibu8,vel  alioquovistituloapud  Ravennates  di- 
versantibus,  Petrus  custos  fidei  ex  barbarico  cceno 
et^paganica  infldelitate  ad  fidem  et  vitam  cbristiao  am 
evangellca  doctrinaevocatos  sa  cri  undabaptismatis 
expurgaret.Quod  tanta  animi  propensione  peragebat, 
utmancipiis  etsimpllcitate  pueris^  non  quadrare, 
(f )  sed  iiquare  sermones.et  teneris  faucibus  in  modum 
lactis  infunderevideretur  :  sequetotumimbuendis 
parvulorum  mentihus  imbecillemoccupari,  veniain- 
terim  a  prudentibus  impetrata,  profiteretur. 

20.  Quare  ex  ipsa  Ghristi  doctrina,  et  Dominica 
oratione  quid  credere  ac  sperare  oatecbumenos,qua« 
literque  vivere  deberent,  et  perfidem  gratiaB«qusB* 
perdilectionem  operatur,ad  vitamperpetem  assumi 
posse  arbitarentur,tanta  divini  Spiritus  et  eloquen- 
tiflBubertate  janitor  hiccoBliperdocebat,  ut  cum  il- 
lum  alto  silentio  audis8ent,velante  absolutum  cate 
chismum  ( A)  baptismate  expiari  postularent ;  et  j  ure 
optimo,  ac  celeri  etiam  per  aliquot  dies  ab  ipsoin 
quadragesimali  abstinentiaob  id  pr»dicationis  mu* 
nere  dimis8o,e  t  maximis  iaboribus  gravato  conaeque- 
rentur.Quarevitam,salutem,ac  gloriam  suamnun* 
cupabat  eos,  quos  haud  patiebatur  nescire»  quod 
Deus  sibi  donaveratscire  (t).  Etenim  qua  a  Deo  ac- 
oeperat,iibereinDei  gratiam  erogabat,ut  homines 
captivos  mortis,mancipiaddBmonum,idolorum  ver- 
nulas.oriminibuscompeditoslumineveritatisillustra- 
ret^eta  malis  dominisliberatos,sacraque  undaablu- 

(f\  Serm.  2i. 
((^)Serm.  62. 

(A)  Lege  serm.  40,  et  omnns  serm*  in  sjmbolom 
et  orationem  Dominicam. 
(I)  Serm.  147. 


VITA  8.  PBTM  GBRYSQLOGI  PER  D.  MTTAM. 


84 


tot,  «t  td  ebiiqpiain  AttUaiiiil  rerooatoi,  Ghritlo 
R«g;  tttoulorum  laermtur. 

tl.  Euinii  deoor  ingenii  tantut  in  lioo  taoro  pm^ 
Mdt  foit,  6l  rara  eloqaeBtiA  iptiut  ingenii  lamtn, 
somfltaqaa  raram  omttiom  tapiaBlia,  ut  hominaa 
^oaoomquaflaentaaaarrimotataruditiona  pfttatan- 
tloraa,tiiFe  gentilet,tive  liabrtM>t»aat(ilirittifldaleaf 
qoi  az  esnetit  orbit  terraram  partibut  tona  ad  Ao* 
gattam  mbem  Ravennam  eon  Yenittent,et  de  ditinit 
Ser^itatia  tuftililittiaie  aiiqaando  ditpatatteBl^erudi* 
llttimainterpretatiooeooDvinoeretyaoSptritaeodea 
foobeatitaimioiimiB  primitiva  Eeoietia  apottoli»ad 
Ghriali  fldem,  et  morum  eoBveHionem»  ni  oKtrema 
(eDorentur  pervioacia,  doetot  quotounique  eaptivato 
aoram  inteUeetn«  attraheret,ut  tere  diieritS.  Adak 
phas  (a)  Chry  tologum  nottrum  beatittimum^t  apo^ 
tlottraB  aooapem  ette>qai]uteaumiDgeniaparaara 
tabtitiura  apeoulatienum  volantla  suavi  tutt  eloquea^ 
tittaalamoad  teallioereti  ettolidie  veritati  tamqaam 
viteo  iahfltreteere  propria  doelrina  oompelieret. 

tt.  Agri  DominiSaimoth  oultor  maxime  ttrenuut 
tom  ettotnotler  antittet ,  in  eo  aiiquando  reperiit  pa« 
rtbolieamfieum,  hoo  etthominet  tu»  tolertia  oom^ 
mittot,  qui  nullumfruotumferrent;  atipte  artit  pe- 
rilat  elroa  arborem  fodere,  et  omnem  operam  adhi^ 
bere,  ut  fruotum  daret»  temper  in  volit  habuit ;  et  ti 
qoemBOB  Ulieo  ad  bonam  flrugem  revooare  valebat» 
Domtaium  interimrogare,  ut  alterum  etiamannum 
patimittf  exspectaret ;  neo  arborem  eitoindi,et  ope- 
raa  taam  perdere  permitteret»  tmpittime  obtettaba- 
tar.Dominum  non  ad  Juttititt  teveritatem,sed  magit 
td  benigttitatemetpatientlam  provooando»eliDfru 
gitam  artM>rit  eulpam  in  te  potius  quam  in  iptam  oon- 
jiotendOyimpotterumsediUgentiutcuiturum  pollioe- 
batur :  et  irriguot  lacrymarum  flactu  t  ei  intimo  oor- 
dit  affieolu  per  lumiaum  oanale8(6)  identidem  pro* 
ftindent,  et  fleut  sordes  abttergere,  et  radioibut  fru^ 
etuum  ubertatem  codlitnt  impetrare  vehementiut 
elaborabat. 

tt.  Verumtameaquoniaminagro  Domininon  tan* 
tnmvigebatarborquanuUumomnino.fructumpr»« 
beret ;  ted  etiam  (proh  tammum  detrimentum  I)  quas 
lethaU  umbra  cmterat  ioflceret,  et  noxiit  radicibut 
noxiaipsit  germinaret  puUulamenta ;  ita  ut  ex  hit  in* 
Mdtsime  tottargerent  in  agro  Domini  pemicios» 
hsreset,  quot  ipsa  divin»  legis  dogmata  profltere- 
tnr,  {e)  Petrus  noster,  qui  petra  fundamentalis  ca* 
thoUcfls  Ecclesiae,  et  fidei  non  tam  propagator  quam 
verus  propugnator  a  Deo  datus  erat,perpetuut  hmro- 
tioomm  gladius,  quo  talet  e  medio  tolieret,  num- 
quamnon  fuit.  Unde  Arianos,  ManichaBOt^  Novatia- 

(a)  I^ege  tot.  serm.  107. 
{b)  Serm.  107,  qui  supra. 
(tfiSarm.  ti.  ^ 

(d)  Lege  indicem  noUb.  Chrytol,  v.   HcBrHiCUi. 
(«)Serm.44.  ^^^    ^ 

(/)  Rub.  Rodulph.  Baron.  tom.  VI,  anno  i4%,  et 
omoes,  qui  de  Cbrytol.  tcriptere. 
ig)  Qaie  habita  est  anno  Dom.  448  Bar.,  tbid. 
ih)  Flavian.  hac  de  causa  martyrio  cor.BaroB.  an 


A  not,  Pelagianot,  DonaUttat,  Nettorianot,  aUotqua 
Tartari  nontamarboretquamministros,  oathoUott 
fidei  maxime  in/entot,  verbo  tcriptoquequati  faloe 
ad  radioem  potito  attidue  perouttot,  (d)  perfidotyaa 
deUrotettemanifettaSoripturslucedemonttralMtt  i 
veramque  orthodoxam  fidem  ao  religionem  ttrenua 
tutantymiterrimamiUorumperdiUonemquimaleda 
DeOyOtpnBterunanimem  tentumcathoUoflBEocletia 
tenUrent,  aperte  pradioabat,  et  cctletti  erudiUona 
Uoguaoalamoquetfltpittimepertuadere  (e)nileiMitur. 
S4.  NoB  tamen  pattut  ett  Dominut  Peirum  Ghry« 
tologumabintidut  hflBretieorum  immunem,quoaia» 
gitin  eontpaotuhominumfirmatjatfidet  appareret. 
Gum  enim  Eutyehet  abbat  ByaaBtiBut^/^^jam  taBeota 
gravit  io  oathedra  pettUentiai  tedent,melUto  termoBe 

g  tub  speoie  fidei  soindere  et  dittrahare  fidei  Bitera» 
tur  UBitatem ;  Nettorio  dooeoU  Ib  Ghrittoduaaatte 
pertonat  utfiroiiteradvertarivideretur,attererenoa 
erubuit  in  Verbi  di  vini  faota  Inoamatione  divinam  Bar 
turam  oum  humaaa  in  idem  reciditte,  ac  tialtariaL 
tera  ettetoommitoibUit,etex  utraque  ooBunixtate^ 
tia  oompotitai  teu  veriut  oonfuta  oonturgereti  ad 
quodimpUttimum  dogma  factiotorun  opa  tfltoularea 
non  paucos  attraxerat,  et  ecclesiastieos  prooeret. 
Quara  Flavianut  BysanUi  epitcoput  virut  dootrioflB 
latiiaUtperimereoonatut  tynodocoactaOr^bmretia 
oum  tuo  auctore  damnavit,  timulqua  getta  ad  beatit* 
timum  Leonem  primum  tum*  pontif.  per  oertoa 
nunUot  trantmitU  curavit ;  {k)  qui  pontifex  aureaa 
quamdam  inganU  et  eloquenUflt  ubertatam  Palri  Ra? 
venn.  arohiepitoopi  pernotcent,  et  de  varitate  fidei 

C  abhflBreUoitinoontrovertiamvooatfltiUamaxmore, 
intUtutoque  mi^orumcontulent^tandammagniPetri 
dootrina  (i)  et  Utterit  magnut  Leo  adjutut,  enojoU« 
oam  epittolam  a  Ghrjsologo,ut  ego  ex  multis  pro« 
babUiterexistimo,diotatam,suo  taman  nomine  oon« 
soriptam^hflflretimEutyobeUtdocU^initraUonibtttqua 
aperUssime  convincentem,  et  plenitsimam  fidei  oa* 
thoUcm  rationem  contioentem^')Flavianoepi8copo 
dedityomnibus  lamen  communem  quaquidempost- 
modumin  GhaleedonensieonciUosexcentorum  tri- 
ginta  Patrum  approbata,taadem  Gelatius  papa  ana« 
thema  esse  qui  ad  unum  iota  iUam  non  reciperet, 
declaravit.  Quam  sum.  pooUf.  epistolamflegre  ferens 
perditissimus  Eutyches,  aUam  fraudem  aggressus 
Utterissuisad  Oooidentales,  quimagninominiserant, 

D  apiscopos  adversus  Flavianum  oonsoripUs,eosdem  in 
iUu  m  conoitare  oonflibatur  ut  senum  in  suam  hfltresim 
induceret :  inter  quos  prflBcipuus  fuit  Petrus  noster, 
eujus  studium  sanoto  Leooi  prflBstitumhaud  bfltretiout 
comperlum  habebat :  ted  fideUt  antittet  {h)  nedam 

449. 

(t)  Rodulph,  tap.  aU  S.  Leonem  eootUie  Ghrytol, 
in  re  ^ravissima  osom  foisse.  Vide  infra  Ad  opp.  Ro* 
sponsionem  num.  5.  ^.   . 

0)  CoDcil.  Gbalced.  act.  4  et6,  actumaOBO  Christi 
461 ,  mense  Deoemb.  Concii.  Rom.  de  libris  authent. 
cap.  Sancta  Roman,  BaroD.  tom.  VI.  anno  449. 

(k)  Baron.  sap.  Rod.  et  mss.  omoia. 


55 


IN  S.  PETRUM  CHRYSOLOCUM  PROLEGOMENA. 


S6 


Eutyoheti  auscultavit,  verum  etiamauream  proprio 
nomine  rescribeos  epistolam  mira  cliaritatead  obe- 
dieDdum  sum.  pont.  litteris  hortatui  est,  (a)  et  uta 
suacAcaet  temeraria  disputatione  et  coDtradictione 
resipisceret  adeo  angelice  suasit,  ut,  ui  diabolica 
perUnacia  seDexdelirus  imbutus  esset,facilinegotio 
oorrigi  et  ad  catholicam  fidem  reduci  potuent. 

S5.  In  tauta  rerum  ac  temporum  perturbaUone 
principes  ac  populos  Ghristianos  conoioni  bus  instrue 
bat  assiduis»  ( b)  quomodo  catholicam  fidom  tueri  ao 
teneredeberent  in  summis  gentium  ethffireticorum 
proceliis,  in  occisione  gladii,  in  corporum  et  ani- 
morum  naufragiis,  io  tjrannicis  potestatibusregna 
invadentibus,  in  multiplioianimantiumpeitilentia 
ubique  gentium  grassante^in  sterilitate  terr8B,ac  aliis 
Dei  plagii ;  et  cum  ipso  ad  Deum  aocedere,  Deo  vero 
oofidere^  et  fortes  in  fide  permanere,  et  diu  noctu- 
que  oum  lacrymis  et  poenitentia  Altissimum  pro 
tranquillitate  exorare  oommonebat :  oumque  semet- 
ipsum  pro  pecoatis  populi  Hostiam  Deo  plaoentem 
offerret,quo  divinamindignationem  avertenspecoa- 
toribus  veniam  impetraret  et  gratiam»  quis  dixerit 
quam  in  oonspeotuooBU  gratam  aromatum  fragran- 
tiam  redoleret  (c)? 

t6.  Vix  dum  Ravennati  eoclesiaB  pnefectus  erat  R. 
antiitei,  onm  ad  instituendam  yel  restituendam  in 
ejusolefoapoitoUcam  vivendi  rationem  animumin- 
lendH ;  et  regularibus  ministerUs«communique  vita 
in  Deisortemeleotos  instruereacdetinere  cogitavit. 
Propterea  juxta  Ursianam  8Bdem  ampUssimum  asdifi- 
oium,  quod  (d)  TricolUm  appeUabant,  quia  esset  ad 
trium  coUium  simUitudinemexstructum  (vulgo  Gano- 
nioamdioimus),pro  tutaassiduaque  statione  saoerdo- 
tum,  et  universi  oleri,  qui  in  ipsa  metropoUtanasede 
Omnipotenti  inservire  deberent,  ingenti  strnctura 
fondavit;  idquo  a  sucoessoribus  mira  sedificatione 
absolutum  etiam  yetustissima  carminaa  Rubeo 
ralata  testantur  his  yerbis  (e)  : 

Hie  Petrns  jniiior  Qiristi  prsoepu  lecattis 

Ut  deciiit,  tacris  morUiQs  exsilUt. 
Hic  qnoqiie  Inndavit  mirandis  molibiit  arcem. 

Nominis  ipse  sui  hsBc  monamenta  dedit. 
Hujus  postobltam  Aurelianusgesdt  honores, 

Post  hnnc  antistes  ezsUtit  iscclesias. 
Hinc  fuit  Ursicinas,  seqoitar  post  ordine  Victor. 

Temporibus  jonlor  llaxlmlanas  adest. 

Quodcum  temporumiDJurUshujusmodisdificium  mo- 
do  non  exstet,ej  us  tamenyicem  reddunt  horti  qui  circa 
eamdem  Urslanam  aBdemconspiciuntur.Hancquemo- 
nasticamyiyendi  normam  cum  caBteris  perscripsisset 
beatus  Petrus,ipse  sibi  prius  striotiorem  delegerat ;  et 
quamquam  erat  in  vita  maxi  me  acti  va  ob  munus  antisU- 
tis  assumptumynihilominus  divioo  choro  cum  sacratis 

(a)  Epist.  Chrysol.  ineip. :  Trittii  legi  tristis,  de 
relata  in  Annal.  a  Raron,  anno  449. 

ib)  Serm.  20, 2i  et  45. 

(e)  Rodulph.,  qui  supra. 

(d)  Rubeus,  sub  anno  438 :  Chrrsol.  serm.  S9  et 
serm.  107. 

ie)  Rub.  iib.  iii.  Hist.  praBdict»/  pag.  46S. 

(/lSerm.80et407.  sup. 


A  virts  jugiterintentus  aderat,ubiOeumopt.  max.  no- 
cturnis(/)  vigiliis  ethorisprecabatur ;  hjmnisqueao 
canticis  divinas  conceiebrat>atlaude8;itaque  tantam 
in  Deum  oharitatem  in  dies  fuerat  assecutus,  ut  aU- 
quando  sacratissimam  Domini  passionempopulo  ax- 
planaturus,yerba  proferre  neqiuerit  pr»  teneritudine 
amoris  in  ipsum  Deum,  qua  lacrymaBetgemitusax 
intimispraBOordiiserumpentesverbaoohU[>uera:qua- 
propter  ipsemet  silentii  oausam  in  laBtitus  paschaiibus 
afferens  dixisse  fatetur:(0')  Noitra  occubueretune  vi- 
icera ;  ieniu$  eit  eommortum  ;  iermo  noiter  tuo  e$t 
coniepultuiAuetoripUt^ui  totam  iuieitaretur  ad 
gtoriam  ;  iita  exititii  iilentii  mei  eauia ;  iita  debm 
mei  devota  dilatio  fuit,  eum  armo  noiier  toto  af" 
feetionii  obiequio  ad  inferoi  etiam  iuum  iecuiui 

£  eit  largitorem. 

27.  Qualem  yero  charitatis  affeotionem  in  pauperes 
haberet,  facili  negotio  quisque  sU>i  persuadere  pote- 
rit^uimiserasiUorumtemporm  liistorias  evolvaiia, 
maximam»ne  dioaminnumerabUem  f  uisse  pauporuoi 
et  oaptivorum  multitudinem  ez  orebris  hostium  po- 
pulationibus  fere  ubique  gentium  faotam  agnoscel ; 
quos  ut  Christianapietasaleret  redimeretque^snpis- 
sime  concionibus  apte  (A)  persuasitiOt  proprio  exem  - 
plo  auditoreshortatusest :  oum  omniaprsBterquam 
inopi  SU8B  sustentationi  et  ministrorum  neoessaria, 
(t)  dandiseleemosynis,  oaptiyisredimendis.csBteris- 
que  misericordisB  et  pietatis  openbus  prsBstandis 
erogare  consuesset. 

27.  Ulteriusque  progrediens  in  yia  Oomini  R.  an- 
tistes  oarnem  despiciens.et  terram ;  itaque  {j)  fre- 

^  quentibus  jejuniis,  nooturnis  vigiliis^asperrimocili- 
oio»  flagelUs  assiduis,et  lacrymis  uberrimefusis,ita 
corpus  in  servitutem  animaBredegerat,ut  ora  palle- 
rent,  et  maoie  amplnm  vividumque  oorpus Juatam 
non  exoedens  staturam»attenuatum  esset.  Quare  yi- 
yens,  aopr8Bsens,etfere  in  prinoipio  sui  pontificatus 
aS.  Adelpho,qui  fuit,  utreor»Metensium  episcopus, 
sanctus  ao  beatissimus  fiut  in  concione  appellatus : 
(k)  adeoque  fama  sanctitatis  et  doctrioaB  Petri  Ra- 
yennatum  archipreBsuUs  totumrepleyerat  ori>em,ut 
adeum  undique  ex  diversis  regionibus  visendi  studio* 
turba  convolaret  hominum;quique  inyias  soUtudines, 
aut  csBcaseremilatebras  incolebant  mirabUem  Pe- 
trum  magis  ibant  spectaturi,  quam  ssBoulum :  qui 
cumhocmundoglorioseluotansadversusinstruotas 

D  delinquenUum  turbas  aciem  quamdam  disponebat 
sanctitatis  ;quoniam  in  eo  virO|  qui  mundo  sibique 
crucifixuserat,  (/)  vivebat,  regnabat,  etimperabat 
Ghristus. 

29.  Viva  Dei  templa  construens  sanctissimus  pa- 
ator,  nec  inanimata,ubi  UeuspeotUiari  modo  inha- 

Ig)  Serm.  77. 

(h)  Serm.  103,  num.  iS.Lege  indicem  serm.  auct. 
V.  Eletmoi.  et  v.  Paup, 

(i)  Rodulph.  et  mss.  qu8B  vitam  illius  describunt. 
coBlum  tantum  saspiciebat. 

0)  Serm.  i07,  Rodulph.  et  mss.  multa. 

Ik)  Serm.  i07,  sup. 

(OSerm.  Ii6. 


57 


VITA  S.  PETRI  CHRYSOLOGI  PER  D.  MITAM. 


58 


bitara  eredimas,  deserebat;  quioiinmo  RaveancB  A  evaDgelistamratas^inoxPlacidiamsoaiQoopprestam 


joztamemoratam  UrsianamflBdem  divo  AQdreeapo- 
stok>  (a)  a  fuQdamentis  Ecclesiam  construzit,  ubi 
ipsiusB.  Petri  imago  visel>atur  in  lornice  ipsius  tem- 
pli  vermicolato  intezto  opere,tazilisque  depicta,cum 
piissimo  epigrammate  abeoeditum  fuerunt^et  quod 
Petrum  nostrum  ejusdem  basiliciB  fuisse  condito- 
remclare  demonstrat^cujusezemplumbocest  (b) : 

Aat  bix  hk  aata  est»  ant  eapta  hie  libera  ref  nat : 
Lox  est,  sBleveBit  ecsli  deeot  nnde  modenwm  ; 
Aoi  priYaudiem  pepererant  leota  nitentem^ 
ladiisQiiMiiie  jnbarsednso  fnlget  olympo. 
ManBora  tmm  radiis  veraaatia  eerae  terenis, 
Gaacta^  sUereo  pereossa  in  mariee  saxa. 
Anctoru  preiio  iplendescnnt  munera  Pbtiu 
Hnie  hoaor«  hnic  merilo  trihnitsie  eondere  parva, 
Ut  taleat  spatiis  amplam  soperare  cooacUs. 
NO  modienm  Christo  est,  arcias  liene  possidet  aedes, 
Cnjin  in  hnmano  consistlt  peciore  templnm. 
tadamea  PBTane,  Paracs  fnndator,  et  anla. 
Qood  domiu«  lioc  llominns.  quod  ractum,  faclor  etidem. 
Moribas,  atqae  opera  Christas  potsessor  habatar, 
MdBo  eoDsoeiana  mediaior  reddit  et  annm. 
Hnc  Teaians  fnndat  paritoros  gandia  fletas 
GMCritam  solidans  percusso  in  pectore  mentem. 
Ne  jaeeat,  se  stemat  hnmo,  morboeqae  bneates 
Anie  pedes  madicl,  eara  properaate,  rechidat. 
Sspe  metns  mortis  vits  flt  caosa  beats. 

Neqne  hoo  eontentus,  aliam  basilicam  in  bonorem 
S.  Petri  [e)  apostolorum  principis,  cujus  nomen  et 
ipse  ecelitos  adeptue  (cQ  fuerat,  incboavit,  quam 
norte  prasTentus  aJ[>solvere  nequivit;  inndificatio- 
aeqne  templi  sanct»  Crucis,  et  sacelii  sanctorum 
Nazarii  et  Celsi,  nbi  Placidia  imperatriz  Augusta 
sapaJeruffl  aibi  delegrat,  plurimum  laboris  et  in- 
dostrisB  adhiboit. 

30.Et  qa<miam  memorata  Placidia  ex  voto  quod  in 
■azima  maris  tempestateemiserat,au8gutis8imum 
O.ioannievangelisttt  templumRavennm  construze* 
rat,  et  anzio  soUicitoque  nimis  erat  animo,  quod 
dedieationem  ejusdem  juzta  ritum  tunc  temporis 
in  Kodeaia  catbolica  olMervatum  a  sacro  antistito 
aestro  eoneeqni  nequiverat,  eo  quod  nihil  reliquia- 
roffl  tanti  viri  Deiesset,  quo  posset  dedicatio  cano- 
niee  ooocelebrari»  (e)  divum  Barbatianum  presbj- 
teruffl,  sibi  pro  capellaDo  inservientem,  miraculis 
itt  vita  elarnm  consolere  decrevit»  quanam  ratione 
hnie  rei  snccurn  posse  suaderet :  eztemploque  viro 
Dei  fnisse  eonsiiium  tradunt,  ut  una  sacras  in  ipsa 
»de  agerent  ezcubias,  Deumque  in  bac  re  sibi 
fere  propitium  ez  animo  orarent :  oumque  ter- 
tia  vigiiiarum  nocte  ambo  ante  Altissimum  in 
tempio  astarenl,  ecce  Barbatianusvirumconspezit 
venerabiiem  pontificiis  amictum,  ambulantem,  ac 
tbnre  basilicam  sufficientem.  Quem  B.  Joannem 

{«)  Rob.  lib.  11,  anno  433  et  seq  ;  Rodalpb.  et 
sbi. 

(b)  Legimtur  bmc  carmina  in  Rub.,  sub.  ao.  449, 
^  in  Rodolpb.  in  Vita  D.  Chrjsol.  Exstat  templum 
sdhoc,  sed  imago  et  carmina  non  cerDODtur  ;  asse- 
raot  tam  Rob.  et  Rodolph.  Ploriosque  ood  ea  omoia 
sia  tempestate  coospexisse.  Nunc  templum  c  recen* 
tioritKis  iostauratum  ac  dealbatum  est ;  ideo  prae- 
tiicta  ooo  cistaot. 

{c\  nab.,  sub.  an.  438. 

id)  Serm.  107. 


monuit  ut  et  ipsa  conspiceret;qu»  iilico  surgens» 
ubi  sacros  evaogelistm  pergit,  et  moiitur  amplecti 
ac  deoscuiari  pedes,  simulacrum  e  conspectu  de- 
labitur,  et  in  manibus  August»  sandalium  pedis 
ab  eodem  evangelista  dimittitur,  quod  Iflstabunda 
reoipiens  pie,  sancteque  deosculans,  Valentiniano 
GaBsari  fiJio  ac  universo  populo  mira  ezsultatione 
commonstravit,  et  ita  solemni  ritu  ac  celeri  pompa 
dedicationem  tempii  cumcoelesti  reli'|uiaconsequi 
merita  est ;  baocque  asdem  cum  regio  cultu  sacris 
imaginibus  Augusta  ipsa  ornaricurasset ;  effigiem 
D.  Petri  nostri  easdem  quoque  apponi  voluit,  in 
forma  sancti  episcopi  sacrum  facientis,  et  stopen- 
tis  ob  coelitis  prosentiam,  qui  preces  de  ore  ipsius 

g  suscipere  conspiciebatur. 

31.  Sic  eodem  ritu  B.  antistes  asdem  S.  Joannis 
Baptista(/)reddiditsacram,  ubipr»fatusBarl>atia- 
nus  verus  Dei  famulus  morabatur,  cujus  obitum  ez 
levi  quidem,  sed  pertinaci  infirmitate  divino,  ut 
par  est  credere,  afflatu  Petrus  prsBnoscens,  Placi- 
diam  tunc  temporis  Arimini  commorantem  admo- 
nuit ;  qum  e  vestigio  Ravennam  advoians,  Barba- 
tianum  antequam  anioiam  ezbalerat  invisit ;  at- 
que  illiuscadaver  ablutum,  unguentisque  pretiosis 
linitum  Gbrysologus  ipseinmde  prsBdictasepelivit. 
32«  Sicuti  etiam  sancti  Germani  Antisiodorensis 
episcopi  ig)  Britanni»  apostoli  nuneupati,  qui  Ra- 
vennsB  ad  Greatorem  evocatus  f uit  anno  Gbristi  435 
Gorpusunguentis  arabicasuavitate  conditis  obiitum 
ligneo  loculo  commisit,  quo  posset  in  Galiiamez- 

^  portari,  ut  ipse  moribundus  poposcerat  :  cujus 
cucuiium  cum  interiori  ciiicio  PeUrus  ipse  sibi  in 
bflBreditatem  vindicavit,  etAntoniusalterPauliere- 
mitarumprincipis  liflBres»annos  et  ipse  quindecim 
supervivens,  in  sunmia  veneratione  babuit. 

33.Etquoniam  nontantum  in  propriam,quam  in 
aliorum  eoclesias  eran t  admodum  impensa  B.  Chry- 
soJogi  studia,  propterea  sanctum  Projectum  (A) 
Forocornelianum  episcopum,  S.  Gornelii  Romaniin 
Gorneliensi  £cclesiasuccessorem  consecravit.  £t(t) 
Maroeliioum  olim  piscatorem  piscium  Vicobaven-  • 
tinflB  .EcclesiflB  antitistem  pari  consecratione  Jordi- 
navit  anno  Domini  ciroiter  449,  quem  appendiz  ad 
Usuardi  Martyroiogium  cataiogo  sanolorum  as- 
criptum  affirmat. 

D  34.  Ne  vero  quid  officii,  quoda)se  proficisciposse 
arbitrareturerga  populum  Raveonatem  sibi  ccRiitus 
concreditum,  prflstermitteret,  in  dasse  oppido  Ra- 
vennflB  contermioo  aquis  potabilibusexpertecister- 

($)  Rub.,  aooo  433. 

(/)Rub.,aoD0  438,  Rod.  et  alil;  est  serm.  S.  Pe- 
trl  Damiaoi  io  Nat.  S*  Barbatiaoi  dte  ultim.  Decem- 
br.  Vid.  oot.  Baroo.  io  Martyr.  Rom.  bac  die. 

(g)  NatalisRub.  etBar.  t.  V,  ann.  431  et  435, 
etAntooio.  u  p.  Uist.  tit.  11.  c.  17,  {6.  Goostat, 
presbyt.  de  Vita  S.  Germaoi :  Rodulph.  et  Ribade 
ner.  tam  in  vita  D.  Chrys.  qoamin  Vita  sanct.  Ger- 
maoi  die  31  Jul. 

(A)  Serm.  165,  cum  not. 

(t)  Serm.  175,  cum  not. 


59 


IN  8.  PETRCM  CHRYS6L0GDM  WIOLEGOMENA. 


60 


nam,  quam  alii  fontem  appellant,  mira  magnitu* 
dinis  totius  populi  usibus  duplioi  alto  muro  oons« 
truxit  et  habuit. 

35.  Nec  in  tanta  rerum  sollioitudine,  yel  tempo- 
rum  varietate  diyini  verbi  praedioationem  (a)  vel  e 
gradu,  sive  suggesto,  vel  e  sede  sacerdotali,  seu 
saora  exedra  dominicis  praesertim»  et  aliis  festis  die- 
bus  omisit.  (b)  Verum  manifesta  luce  saororum  vo^ 
luminum  mysticasreserans  qu«stiones,et  prmcepta 
Justitias  ferebat  in  populos,  et  quee  divinn  virtu- 
tis  erant  pro  captu  auditorum  aurea  preedicationis 
su»  eloquentia  atque  vit»  sanetimonia  docere  non 
desistebat ;  Deumque  obiestabatur  etexorabat  {c) 
ut  totamdoctrinnplenitudinemin  auditorummen* 
tis  infnndere  dignaretor  arcanum  :  adeoque  vehe- 
mens  erat  iUius  interdum  concionis  ardor,  ut  raptus 
divino  qaodamfurorevideretur,  (d)exquoomnium 
ora  animosque  ad  se  convertebat,  verbaque  illius 
sic  popuios  ieetiftcabant,  ut  vel  in  sBstu  magno  sese 
comprimerent  audientes  (e) :  sioque  amabiiis  erat, 
ut  voce  semel  in  conoione  amissa,  (f)  ab  omnibus 
oommiserantibus  et  collacrymantibus  efnisa  ora* 
tione  Deo  fuerit  commendatus. 

36.  Vigebat  adhue  ea  tempestate  inter  Italos  La- 
tini  sermonis  communis  et  vulgata  prolatio :  attamen 
cum  adiebusCiceronis  Jugiter  adintertum  dedinas* 
set  Romana  facundia,  temporibus  Ghrysologi  pr» 
confusione  et  oommixtione  Barbarorum  oum  Italis 
gentibus  adeo  constratajacebat^utpenemortuadl- 
oeretur.  Nihilominus  ne  ab  Ecclesia  Dei  penitus 
exsulRomana  eloquentia  foret»  coslitnsconcessum, 
ut  inter  sacratos  viros  sspefloreret,sicutietid  antis- 
titinostroad  fruotum  animarum  singulari  quodam 
privelgio  donatum  conspicimui ;  dum  ex  eleganti 
atque  diserta  latini  eloquii,  interdumque  Grseci, 
sermonis  proIatione,ex  acumine  et  gravitate  ingenii, 
etomnium  scientiarum  copia  eximium  Ghrysologi 
cognomen  adeptumexperimur.  Plurimi  namqueex 
Onecis,  aliquorum  sensu,  qui  paucit  ante  annissuo 
Joanni  cognomen  Chrysostomi  indiderant  ob  Atticas 
eloquentiffi  facundiam,  Bysantio  Ravennam  ad  Gas- 
sarem  profecti,  ejusdemque  Gnsaris  Aulici  majorl 
ex  parte  nationeGraBci,  Petri  concionantis  aurenm 
orationis  flumen  audientes,  simulque  in  eo  ingenii 
permaluri,et8incerse  doctrinm  limpidissimam  uber- 
tatemet  suavitatemadmirati,  aureum  sermocinato- 
rem,seu  aureum  PetriRavennatis  archiepiscopi  esse 
sermonem  propria  lingua  eonclamare  volentes  Chry- 
tologum  vocitabant :  quod  nomenexinde  perpetua 


A  possessioneapudqooseumque  singulariter  retinere 
ig)  meruit  ;quod  sermones  iilius,  quos  ore  protulit, 
aurei  etiam  in  libro  exarati,  veluti  exauro  puHs- 
simo  conflati,  ac  nervosius  oonscripti  adootis  ubi- 
que  gentiumprasdicentur.Tametsi  Ghrysoiogusipse 
humilitatis  ergo  se  pauperem  spiritu  (k),  exiguum 
ingenii,  et  eloquii  medioerem  ftitebatur ,'  et  quam 
divinm  Scripturas  intelligentiam  haberet,  (t)  sibi  a 
Deo  optimo  masima  ad  saiutemaQicaarum  emaoa- 
tam  profitebatur,ut  plurimis  oonoionibui  idab  eo 
testatum  fuisse  perlegimus.  Tantusque  erat  in  boo 
viro  Dei  omnis  humann  gloriflB  oontemptus,  ut 
vei  majorum  gentilitia  dimittens,  se  tantummodo 
Petrum  episoopum  Ravennatem  appeUarot  atque 
subscriberet.  Genitommque  nomine  obliterato  (J) 

n  filium  evangelicum  sancti  Coroelii  episcopi  Foro- 
corneliani,  a  quo  fuerat,  ut  supra  memoravimus, 
sacris  oblatus  altaribus,  se  nunoupari  magnopere 
IsBtaretur.  Erat  denique  fir  iste  Deiea  sauotimonia 
atque  doctrina  praedfhis,  ut  ni  temporum  injuriis 
ac  bellorum  inoeadiis«eaquiB  seripsit  acgeasitno- 
bis  miserrime  sublata  fuissent,  in  utroque  homine 
miraoulum  magnum  exstitisse  cunctis  perspicue 
pateret.  8ed  quis  soit  an  Omnipotens  summss  ea^ 
pientiaB  oonsiiio  hasc  pauoula  tantum  ioiri  permise^ 
rit|  quo  ez  hislonge  majora  ouique  prostudio  spo» 
oulari  daretur,  et  itaDeum  ipsum  ineanctis  cdere, 
atque  laudare? 

37.  Peirus  igitur  Chry$ologu$  Ravennatis  Eoele« 
siflB  praefulgidum  decus,  in  vita  miraoulis  et  sano* 
titate  clarissimus  (k)  maxime  eruditionis  et  eloquen- 

^  tiflB  theologus,  neo  non  saoreB  SoriptunB  tinoerissi- 
mus  interpres,  Magnus  ab  Emin.  Baronio  in  Annal. 
Eolcesiasticis  appellatus,  post  multoe  pro  Boelesia 
Dei  ingenti  animarum  fruotus  exflmtlatot  laboret, 
omnibusqueofficiituipaHibut.acpontiftoiomuaere 
annis  duodeviginti  tanctistime  perfunctns,  meritit 
cumulatut,  et  Spiritu  sanoto  plenus,  diem  repotitet 
tibi  ooronsB  divina  tignifioatione  prflsnotcent,  tpi- 
ritnm  redditurut  ibi  ubi  ab  Altissimo  per  creatio- 
nem  ipsum  reoeperat,  et  reno  vationem  (/)  et  Gome- 
liensem  Eocesliam  (dioam  ego)  sacris  reliqutit,  et 
tui  depositione  oorporis  deooraturus,gradueonoilo 
natale  solum  repetiit.  Gumque  a  beato  antistite 
Projecto  saoratisque  viris,  ao  civibut  univertis  Iab^ 
tissime  obviam  egressis  summo  honore  in  patriam 

D  grate  admodum  piequefuissetexceptus ;  postera  die 
hora  legitima  in  D.  Cassiani  ad  aram  ipsiusB.mar^ 
tyris  tacrotflmetum  MisseB  sacrificium  pro  vivis  atque 


(a)  Rodulph.  Rub.,  an.  449. 

(b)  Rodulph.  et  multa  mss.  Vid.  serm.  418  et 
serm.  437. 

(c)  Serm.  407  sic  agebat  Ambros.  ut  auct.  est. 
Aug.  lib.  V  Confess.  c.  13,  in  fln. 

(d)  Serm.  43,  num.  4.  et  426,  et  4tt9,  4.  Rub.  lib. 
ii^  sub  anno  484. 

(e)  Serm.  54. 
(/)Serm.  35  et  86. 

(g)  P.    Christoph.  Yerucchinus  in  opere    inscr. 
Porta  aurea  sacrfls  Th.  aperta  ms.  in  ArehiTO  PP. 


Gapue.  Bon.  exist.,  ubi  de  8.  Petro  Chrys.  agit, 
quod  sflBpius  me  audiente  viTa  voce  confirmaYit. 

(h)  NaUJis,  Rub.,  Rod.,  et  quotquot  de  eo  scrips. 

U)  Vid.  serm.  436. 

0)  Serm.  5,  serm.  39,  serm.  94,  serm.  95,  serm. 
409,  serm.  436,  per  tot. 

(k)  Natalis,  Trfthem.,  Baron.  1. 1,  ann.  485^  et  B, 
Pelix  arch.  Ravenn.  in  praef.  inf.  relata  ante  serm. 
Chrysol.  Flor.  et  alii. 

(0  Nat.,  Rub.,  Baron.,  Rod.,  Fior.,  et  Breviar. 
sup.  memoratum  ac  ms. 


•1 


VITA  B.  fWm  GHRYSOIjOOI  PBR  D.  MITAM. 


n 


defan^Deo  tattotitsiiiieobtttUt.  (a)Tiim  attaii(6t|  A 
qiii  f^nenUttitti  eonYtnepanl,  allooutiit  da  ia* 
mfnonte  tni  obitut  hora  oommonefaoart  plaooit. 
TomnlQaiqae  tibi  Jnxta  aram  S.  Gattiani  eiifont, 
taoram  infulam  aofogemmitquepretiotittimitdit- 
tinotam,  oraterem  aureum,  et  patinam  argen- 
ieam  myatioit  figorit  et  oharaoteribut  extouipiam» 
quibus  in  taoro  fberat  utut,  artt  B.  Gattiani.haBro> 
ditario  tuflt  erangelion  paupertatit  Jure  reliquit 
(d)  Ratennatet  Toro,  qui  illum  teouii  fuerant  ut  in 
deligendo  optimo  pastore  iUTigiiarent ;  oi?et  autem 
laoe  D.  Gatiianum  tummit  honoribut  ut  prote^ 
querentor,  ounotumque  popuiumi  ut  fidem  Gatho* 
Heam  adTortut  quvoumque  Tartari  inturreeturat 
legionet  retineret,  neoullo  tempore  a  diTinit  man« 
datit  abtoederet,  paoem  Toram  diiigeret,  pattoret  ^ 
eoleret,  Teii>a  Dei  de  ore  iptorum  libenter  audiret, 
et  monita  talutit  quttoumque  ttrenue  euttodtret, 
{t)  dirina  propemodom  (laoundia  et  intimit  prtt* 
oordiit  hortatut  ett. 

38.  Cttlerum  eunetit  toI  ad  prima  ediaoryman*^ 
tibotqniepieneoommemorareTaleat,qoampateme 
omnet  in  Domino  foeril  eon8<riatut?qoam  tanotit 
monitis  et  di?init  eoUoquiit  animorom  modroret 
tobleTare  tentaTeritf  Tandem  pontifloio  ritu  l>ene- 
diotione  omnipotentit  Dei  tuper  iiiot  et  eorum  filiot 
in  generaiione  ot  progenie  per  tBTom,  ootlitut  eio- 
rata,  ol  tigno  tanota  eruoit  tuper  eunotot  eifbta, 
mm  ad  B.  Gaetianiaram  oonTertut  ettdemptamque 
too  oapiti  mitram  ad  pedet  Agni  Dei  pronol>it  in 
ara  oroeit  oblati  toper  altare  deponent,  Deum  et 
laneiumpatronumgenibutflexitdeTotittimepreea»  ^ 
tot  ett,  ul  migrantem  animam  tuam  in  ocelum  re« 
dpereot,  liatqiie  pr»  enterit  flarunt  obtulitte  pre- 
eet :  (d)  Depreccrt^bsMii  €at$UM$  mariyr,  ini^remU 
from$ ;  tum  tkmu$qua$i  wmaouiui  fui  a  Comilia 
kii^i0disaniitiite  im  koeipiotmuplo  nutritui :  iio- 
rum  ad  tt  repenuM  animamnune  omnipotenti  Deo 
reddo,  corpue  outemmeum  tiki commendo.  Domqoe 
pffolixiot  h»o  et  timiiia  oraret,  liominem  ezototy 
trnnquilla  et  terena  fiponte  tpiriiom  Deo  reddidit, 
infdlat  «temathiea  teparatat  ingloriareoeptomt 
qoarlo  nonat  Deoembris,  tedente  Leone  pmmo 
poaUf.  max  (e)  et  Valentiniano  III  in  Oeoidente,  ao 
Theodoeio  Joniore  in  Oriente  imperatoribot  Aogottit, 
annoTero  Dominiquadringentetioio  quinqoagetino» 
fflatit  to«  eirelter  44,  eitaoram  illlut  oorput  inore*  D 
dibiii  omniom  doiore,  ao  pietate  maxima  a  S.  I^o- 
jeeto  iptiut  Poro  GomeUi  epitoopo,  ut  aiont,  et 
eoepiteopit  proTinoialibot  de  more,  atque  taooto 

(a)  Hai.,  Rod.,  Flor.,  F.  Jac.  Januent  in  le^enda 
S.  Catt.  mart.  in  t.  an.  Domini  i582.  Traditio  pe- 
rennis,  et  veiuttitt.  imaginet  in  tMle  S.  Cattiani 
Imolie. 

(b)  Rodolph.  eiBalb.,an.  4M. 

(c)  Aeia  yallioellGB  et  Rod.,  in  quibat  plurima 
T^ba  et  oratiooet  ab  eodem  tanctitt.  prolaiffi  ha- 
bentor. 

Acia  VallicellaB  Rodulph.  ei  mtt.  mulia. 
(#5  In  Brey.  priedicio  pro  yeriori  tempore  obiitte 
Diior  ann.  450^  eoneordai  originale  Annaliom 


Donato  Gomelientidiaeonoprimario,  prope  eorput 
el  aram  taneti  Cattiani  juxia  eieetionem  ejut,  vene« 
rabili  tepulohro  tequenti  die  pott  tedem  iptiut  ee« 
eletia  oonditum  loit;  eoi  onmium  oontentu  inter 
diTOt  relato  anaivertarii  honoret  in  tetiimoniom 
Tit»  pie  taneteque  trantaettt  eadem  depotitionit 
die  fuere  deereti ;  etpoet  quioqnennium,  eitiineto 
Jam  Dei  graiia  Attiiano  forore,  qui  diu  TatiaTerat 
Itailam,  iumuiot  tomptuote  magit  eodem  in  k>oo 
foil  oondeooratot. 

39.  Mirabiiit  tane  Tirtot  argentea  patintB  eaiiei 
ab  eodem  reliotie,  eum  aqua  per  eam  demitta»  et 
pie  a  fidelibot  degottata  ttBpittime  raiHdi  eanit 
mortom  tanare»  (/)  el  telmt  pettilentet  toUere  ez« 
pertom  tit;  adqoflBmalanoliomnaiuraieremedioiii 
tofilloere  eonttat»  {§)  qoo  flt  ot  moiti  oanino  rabido 
qoe  morto  iMi  undiqoe  ad  tumuium  B.  PelriChrj- 
■oiogi  oeta  ejut  yenerabundi,  aquam  potaluri  et 
atportaluri  eonTenianl.  Ul>i  ez  lot  tantitque  hujut 
tanoti  Tiri  ezteinit  reiiquiit  palmio  affeoiu  Iradilit, 
litM  toia  patoa  ioler  aiiat  pretiotioret  memeimttt 
reliqoiat  Tonembililer  atterTator,  eom  calera  ab 
eo  donata  aoii>ettoram  ineendiit  perierint,  Yeifoe- 
rint  hotliii  popolatione  direpta. 

40.  Vernmmirabiiiora  profeetoiiliottoripiorarom 
monimentarelieia»  inqoibot  Toro  aeumen  ingenii» 
dootrintt  tanetitatem,Terborum  atque  tententiarum 
graTitatem  ettinoeritatem,tlruoturatqueelegantiaa, 
ae  pene  diTinamdieendi  Tim  non  jam  6r«ei  tolum» 
ted  doeti  omnet  admirantur  et  ol>ttupetounl;  (A)  et 
tieuti  aurum  omni  melailorum  genero  pretiotiut  ae 
jueundiut  ette  toiet,  (^tio  Ghrytoiogi  toripta  in 
paueit  quampiurima  eruditittime  atque  elegantit- 
timeeompleotentiaomniumgraTittimaeiJuoundit-* 
tima  exiiiere  falenlnr :  idque  majori  admiratione, 
quod  non  ex  omnibut  qum  tcriptit^et  quemadmodum 
teriptit(eommeniaria  enim,  epittolat»  et  aiia  prtt* 
olari  tui  ingenilTOluminaeteroditionitdooomenta 
edidit)»  (/)  ted  ez  paudt  firagmentit  homiliarum, 
qutt  temporum  injuriit,  teu  l>eliorom  inoendiitao 
popuiationiinit ,  tamquam  ex  butto  perpauoa  reliqui» 
tuperfueroniyinmoltitqoealterat»,  muiiiaB,  eioon- 
laminat»  Petnmi  Ghrytdogumin  tuit  iueubrationi- 
butqumezttanti  divinaromhumanarumque  toien- 
tiarum  bibliotheoam,oherubioum  taortt  Scripturtt 
interpretem,  etabtolutum,  nerTotum  timui,  etbre* 
Tiloquentem  oratorem  eztlititte  prfltdioant.  Unde 
apud  oatholiootoonoionatoret  aeooraiut  sermo  non 
habetur,  obi  tmpiut  ruliium  Ghrytologi  eloquium 
non  effdgeat.  Quod  ti  videreomnia  ab  eo  laoonioe 

Florii  nostri ;  ei  Baron.  yel  anno  449,  vel  480.  Sic 
etiam  Rubeut. 
(f)  Naialit,  Red.  et  Experimeniuro. 


termil 


(e)  Plin.  lib.  xx¥,  cap.  5. 

{k)  Sixi.  Seneos.  lib.  it,  Biblioih.  tancto;  8. 
Ant,  ubi  tup., I  7 ;  D.  Agap.  Vieent.  in  praf.  ad 
serm.  Chrys.  inf.  relaia. 

(t)  Serm.  29. 

ij)  Rub.  Trii.,  Rod.  ei  mti.  omnia  qute  yiiam 
ejusdem  perteribuni. 


(13 


IN  S..PETRUM  CHRYSOLOGUM  PROLBGOMENA. 


64 


et  perpolite  consoripta  digni  f uissemuSydiTinum  ma- 
gitquamhumanumhabui8Beiiigenium,8UiDmamque 
illius  vim  in  Dei  gloria  et  salute  animarum  impen- 
disse  nostra  omniumque  «tashominum  aperteco- 
gnosoeret.  Sed  Deus  mirabilis  in  sanctis  suis  for- 
tasse  Yoluit  sio  ex  ungue  cognosci  leonem. 

41.  Nam  (proh  dolor  I)  periere  ab  ipso  exarata 
exemplaria,  aut  ReyennaB,  aut  Foro  Comelii ;  et 
utrobique  vel  Theodorici  Ostrogothorum  regis  Ra- 
Tennam  ocoupantis  perfldia,  (a)  qui  cum  Arianalabe 
tactus  intrinsecus,  et  obvolutus  extrinsecusesset,  in 
catholicos  desas  viens  eos,  et  omnia  ipsorum  templa, 
omnemque  regionem  illorum  perdere  et  gladio  ac 
igne  consumere  minabatur,tandemque  Boetium  et 
Symmacum,  clarissima  Italias  lumina,  quod  contra 


A  potitaB  ad  unam  in  cineres  suntredactsB.  Quie  vero 
ex  omnibus  qufls  Ghrysologus  scripsit  remanserunt 
perpaucee  homilie,breves  quidem  numero  verborum, 
sed  gravespondere  sententiarum,  a  B.  Felice^qua- 
dragesimo  Raven.  archiepiscopo,concionatore  diser- 
tissimo,  ex  procipuis  diversisque  locis  ac  personis 
maximo  labore  et  industria  hincinde  conqmsitffi,at« 
que  divina  volunlate  exemplisquibusdam  inventis, 
in  unum,  licetconfuseacindistinctenulio  temporis 
ordine  servato  coactsB  sunt,  tamquam  post  uberem 
vindemiam  perpauci  recollectiracemi,circa  annum 
Dominidecimumtertium  supra  septingentesimum. 
Quamquam»  quas  modo  exstant  D.  Petri  homili», 
non  esse  easdem  numero,  ordine  et  perfectione,  qu» 
a  B.  Felice  edit»  f uerunt  (g)  liquido  constat ;  venun 


Arianoses8entJnteremit;immoJoannemipsumhu-  g  postmodum  currentiumuegligentiatemporum,  ve^ 

Jusnominis  primum  pontificem  max.  vitiB  sanctimo- 

nia  darissimum  (proh  nefas !)  carceri  Ravenn» 

mancipatum,  pedore,  situ  ac  inedia  consumptum, 

vitam  ob  id  terminare  coegit ;  nec  non  Balthasarem 

ex  famiha  sancti  Petri  Chrysologi,  {b)  virum  omni 

sacrarum  litterarum  eruditione  sapientem,quod  tan- 

tummodo  ilhs  temporibus  urbem  Ravennaminvise- 

rit,  pontif.  max.  in  mortis  genere  consimilemreddi- 

dit.Quare  non  levis  conj^turasurgit  perfidum  regem 

Ghrjsologi  soriptaquflBoumque  omni  diligentia  con- 

quisisse,  etRavenncB,  et  Foro  Comelii,etapudip8um 

Balthasarem»  qui  probabiliter  ea  possidere  crede- 

batur,  et  ea  omnia  una  cum  actis,  et  processu  sanc- 

titatis,  et  miraculorum  sancti  Petri  Chrysologiigni 

et  consumptioni  tradidisse ;  ne  quis  ipsius  doctrina, 


librariorum  incuria,  seu  aliquorum  invidentiaquam- 
plurimas  ex  ipsis  esse  deperditas ;  etex  iis  quAB  re- 
manserunt  partim  obscuratas  et  contaminatas,  et 
partim  adeo  mutilas  atque  perj^exas,  (A)  ut  ne  vix 
quidem  a  doctis  intelligi  queant.  HaBc  tamen  qua- 
lescumque  existant,  usque  eo  sapientibus  probatSB 
sunt,  ut  unico  sieculi  spatio  duodeviginti  vicibus, 
quod  viderim,  typis  fuerint  demandatffi. 

43.  Yel  forsan  antiquius  Foro  Cornelii  circa  an- 
num  Domini  quingentesimum  quinquagesimum  quar- 
tum,  (t)  cum  Narses  eunuchus,  Justiniani  CsBsaris 
prsBfeclus,  etsuoDominotandemservusiofidehs,  ut 
Ostrogothorum  reliquias,  quas  ad  Forum  Cornelii 
conf ugerantyseque  ibidem  necessariis  munierant,ra- 
dicitus  exstirparetyipsumForum,  urbem  florentissi- 


concionibus,6tcommentariiscontraAriano8,quibus  ^  mametamplissimam,  postlongamobsidionemade- 

f uerat  lingua  calamoque  omni  tempore  infensus,  uti 

vaieret;  sanctimoniam,  auctoritatem  et  doctrinam 

ejusdem  Herodes  alter  adversus  suamperfidiam  et 

heresim  pertimescens,  Diocletianum  secutus,  (c) 

qui  onmesChristiaoflBreligioniscodicesjussit  com- 

buri,  seu  Juhanum  Apostatam,  (diqui  studia  bona- 

rum  ar  tium  ethnicis  Christianisque  magistris  ademp- 

tisChristianaBjuventutiimprobeeripereconatusest : 

cum  non  sit  tyrannis  depopulatoribus  regionum 

(e)  seu  religionumefficaciusmachinamentumquam 

ut  libris  tamquam  firmissimis  propugnacuhs  ipsat 

exuant.  At  brevi,  Deo  vindice,  impius  hic  periit, 

moxque  in  sui  faoinoris  pcenam  cruciatus  gehen- 

nsB  ignis  una  cnm  Herode  Joannis  BaptistCB  neca- 

tore  merito  percepit  aBlemos.  D 

48.  Aut  pariter  RavennsB  circa  annum  Domini 
septingentesimum,  (f)  tempore  Damiani,  trigesimi 
noni  Ravennatumarchiepiscopi,  dumabsumptain- 
cendio  episcopi  bibliotheca^scripturflB  omnes  Ulicre- 


(9) 


Rub.  hsBc  de  Theodorico  circa  an.  Domini  524. 
rmat.  Baron.  in  Annal*  DoUonus  in  Compend. 
et  pleriq.  alii. 

Anu.  Im.  Florii  Saxi,  et  aliorum  mss. 
Eus.  I.  Yiii,  cap.  2et  3. 
Historici  omnes  in  Viia  Jul. 
Joan.  Gers.  de  Laud,  Scriptor.  c.  9. 
Rub.  I.  IV,  sub  dd.  annis.  Rod  et  mss. 
Rub.  sup.  asserit  homil.  a  Felice  recoilectar. 


ptum,  ac  dira  populationedireptumtemere  etcru- 
dehterigniferroque  funditus  evertereaususest;  eo- 
que  postmodum  Cassari  indignato  Longobardos  in 
Italicum  regnum  e  Pannoniis  evocante,  0)  Clephis 
illorum  rex  crudelissimus  post  sexdecim  annorum 
intervallum  juxta  veteris  Foro  Comehi  relicta  vesti- 
gia,  loco  tamen  ad  multos  passus  mutato,  et  saftis 
anguste  retento,  uri>em  eversam  Vatrenum  amnem 
intra  se  continentem  firmissimo  ponte  super  aquas 
constructo  utrinque  citissime  resBdificavit.  Cujus  ca- 
strumadalteram  fluminisripamaparteaustrisuper 
adhsBrentemcollem  ambiturotundum  munitissima 
ingentique  fultum  arce,  (k)  ut  Ravennatibus  finiti- 
misque  civitatibusquasi  perpetuum  stimulumoppo- 
neret ;  cum  ab  ejusduritie  et  firmitatesermonela- 
tino  Castrum  Immolle,  hoc  est  castrum  durum  et 
quasi ferreum, arcemquehostibusnatura  et  situob- 
sistentem,  tametsi  secus  moUes  aquas  exstructam,et 
ipsis  undlque  vaUatam  appellare  j  ussisset^bre  vi  urbs 

opus  adhuc  exstare  in  magna  parte. 

(h)  Rod.  et  mss. 

(i)  Raphael.  Vollateran.  lib.  iv  Geogr.  Tarcagnot. 
I.  vu  Histor.  mundi.  Dolionus  in  Compend.  Hist. 
Ann.  Iraol.  mss. 

(j)  Ann.  Imol.  Biond.  Foroliviin.  I.  viii.  Hist.  Rub. 
1. 111,  an.  577,  et  alii  hist. 

(k)  Rub.,  TarcagDOt.,  Doiion.,  Blond.  et  pleriqae 
alii. 


VITA  S.  PETRI  GHRYS<M/)G1  NIR  D.  fiUTAM. 


65 

ipsa,  arcis,  Castriqiieiiomaii  yolgoadepta,  etoonti-  A 
noa  poesessione  robaratanovissimearecentioribas 
qoasi  per  syncopen,  iiinoncomiptoYOoabalo>Iaiola 
appeUari ,nec  non  scriptione  notari  consueyit.  Qoam- 
qoani  D.  Cassiano  dicatum  templum  in  occidentali 
parta  antiqusB  urbis  Corneliaeconstruotum.ubicor- 
pus  B.Chrysologiquiesoeba(,an  fueritabeTersione 
et  incendio  exemptum,  Hon  satis  nostro  tempore 
constat.  Hoc  tamen  pro  certo  scimus,  post  urbis  ex 
cidiumibidem  oppidum  sanotum  Cassianum  nuncu- 
palum  ezsBdificatumfaisse,  ubiet  cathedraliseccle- 
siaetepiscopalepraBtoriumpermanserunt,  (a)quoad 
4gfn'H'^"i  et  Bononienses  invicom  sese  bello  pre- 
mentesoppidumillud  postremoa  Bononieasibus  in- 
censQmfundituseverterunt,pr8Bfatamquearcem>seu 
castellumlmmolleafundamentisiaperpetuumsunt  q 
demoliti.  Unde  postmodum  ecclesia  D.Cassianodi- 
cata,  (6)  sedes  episcopalis,  et  sanctorum  corpora 
multorum  iliictumulo  traditainrenovatam  Imolen- 
uam  urbem  in  lacunam  translata  fuere ;  inter  qusB 
fuit  et  corpasB.PetriClirysologiaddexteramsepul- 
cri  D.  Cassiani  sub  ara  propria  anno  Dom.tSOO  cd- 


looatum,  (c)  quod  anteaaTroilo  Nc^ilio  sl| 
lensi  tunc  primario  inventum  in  eadem  ubi  i| 
obieratecclesiatumulohonorificentioriann^i 
946  circiter  fuerat  conditum :  dum  templum| 
Barbaris  foBdissime  conspurcatum  instauraiM 
rayit,  etmunera  non  paucaab  AgapitoII 
max.  propter  hfleo  consequi  meritus  fuit. 

44.  In  noTaautem  etnunoexstante  divi  G 
in  ipsa  urbe  eeclesia,  (d)  Mathasus  Phaellui 
dralis  ej  usdem  prflBpositU8,ex  mandato  Reven 
D.  Simonirt  episcopi  sub  anno  Christi  iW 
corpus  B.  Chrysologi  sub  ara  propria  conq\ 
invenit,  attrectavit,  recognovit,  marmoreoq 
cophago  fideliter  supraipsum  altare»quod  es 
addezteramaraBsanctiCassiani  pridiekal.  S 
bris  collocavit ;  cumadlaBvamlapideo  locul< 
altare  B.  ProJecticivisCorneliensiset  episcoj 
pariter  quiescant ;  ubi  hac  sanctorum  triad< 
ratoDeo,  eorumjugiter  patrocinium  acivil 
ploratur,  etexterisnon  absqueiogenti  Chrii 
rum  fructu  etspirituali  lietitia  ad  Altissimi  1 
et  ejus  beatorum  venerationem. 


AD  OPPOSITARESPONSIO. 


Et  quamquam  ea  quflB  anobisde  Yita  et  Actis  B. 
Petri  Chrysologisincere  scripta  sunt,  exauctoritati- 
bus  in  margine  relatissatis  probatavidentur,nihi- 
lominus,  quia  nonnulla  eorumoppositioDenon  ca- 
rent^propterea  contrariis  pro  viriii  satisfacere  fui^ 
eonsiiiam,  quatenus  relata  veritas  clarius  elucere, 
et  in  ea  lectorisanimus  placideconquiescerequeat. 

i.  Primo  igitur  Petrum  Chrysologum  patria  Ra- 
vennatem,  et  EcclesiflB  ComeliflB  episcopum  fuisse, 
et  Blondus  Forolivianus,  et  qui  illum  transcripsit 
(e)  Jacobus  Philippus  Bergom.  eremitanus,  et  alii 
peipauci  istornm  soeptares  affirmant.  Sed  ni  Blon- 
dos  consueta  librariorum  incuria  male  transcriptus 
habetur,  illum  toto  eoelo  errasse  aUorumattestatio- 
nes  indioant,  quie  patriaCorneliensi  inarchiepisco- 
pnm  Ravennatem  Petrum  nostrum  electum  fuisse 
tradunt :  ipseque  Petrus  sui  ipsius  testis  omni  ex- 
eeptione  majcM*  Foro  Cornelii  educatum,  {f)  sancte 
institntum,  et  sacris  initiatum  a  sancto  Coruelio 
iilius  sedis  flintistite  constanter  affirmat,sanctumque 
Projectum  obprflBcipuum  sui  evangelicipatrisamo* 
rem  in  episcopum  ejusdem  Fori  Conelli  amabilius 
eonsecrat  :qaodutique  facere  nequi?isset,  si  Chry- 
sologasipseComelianflBEcclesiflBprflBsul  exstitisset, 
otcoieomque  liquido  constabit,  qui  sermonem  illius 
in  ordine  165,  una  cum  nostris  in  eum  observatio- 
nibas,  legere  non  dedignabitur. 

2.  Apud  Surium,Ribaden.,  et  alios  in  Vita  Chry- 

(a)  Hacenturhsecpluribus  in  act.  Adtn.  RR.  cano- 
nic.  in  archivo  cathedralis  ecclesiaB  Imolen. 

{h)  Tonc  appellabalur  Ecclesia  Corneliensis,  ut 
legi  pluribas  m  actis,  ut  supra  traditi  etiam  Glos.  et 
Archid.  in  can.  12,  dist.  63. 

(e)  Flor.  HodulphusqueinVitaChrjrsolo^iJn  fine. 

(tf)  Phaelli  attestatio,  quam  infra  retuli.  FIor«  in 
Ami.  Im.  ms* 


soIogih8d)etur,eumdem  consecratum  episcop 
no  Doroini  430,et  post  decennium  abiisse.  A 
impertienda  est  scriptoribus  istis,  cum  haec 
Hieronymum  Rubeum  io  prima  HistorieeRavi 
tione  iegentes  erraverint  in  verba  magistri 
Rubeus  ipse  in  alteraejusdem  historiflB  editi 

G  rata  corrigens  electionem  anno  433,  et  obiti 
no  450,  cautius  veritate  perquisita  asseverai 
gitur. 

3.  Antequam  Rubeus  suamederetHistoria 
rique  homines  vitam  B.  Petri  Chrjsol.  ad  S 
chi  papflB  tempora  producerenon  dubitarun 
scriptionem  Petri  episcopi  Ravenoatis  duobus 
oiiiis  sub  eodempoutifie,  actis  inspexissent,^ 
etiam  Petro  nostro  in  more  posita  erat ;  nil 
nus  Rubeus  multum  multaque  legens,  ut  aa 
veritatem  nactns,  nonillum  qui  conciliis  sut 
ChrysoIogum,sed  alium  flJ)  ipso  Petrum  fui: 
monstrat ;  et  seriem  antistitum  Raven.  Ecch 
xens,  Chrysologo  decedenti  anno  Chri8ti45( 
nem  suffectum  usque  ad  an.  453  fliffirmat ; 

l^  Joannem  usque  ad  flmnnm  493,et  Joanni  Pe 
antistitem  natione  Raven.,  quifuitvigesimu 
tus  archiprflBsul  illius  EccIesiflB,  atque  illisc< 
interfuit  et  subscripsit.  (A)  Id  oonvincitur 
sensu  Baronii  ex  epistola  in  ordine  37  S. 
papfls  subanno  Domini45i,ad  Neonemepis 
Raven.  data,quod  sitoao  vixissetChrysolog 

(e)  Blond.  1.  de  Italia  Illustrata,  re^.  6,  i 
de  Bergom.  ia  suppl.  Cbron.  lib.  vi,  ubi  deRfl 

{/)  Serm.  IW. 

{g)  Nota.,  in  c.  Cansilia  saeerdotum,  17,  c 
d  st.  96,  c.  Bine,  §  cumque  lecta  esset. 

(h)  Non  Petrus  Altinas,  ut  aliqui  affirman 
et  ipse  consiUo  iDterfuerit. 


«Y 


tN  8.  MrrRUM  OHRYSOUKHIM  PROtBGOmiti. 


M 


«tkfue  faisflM^piMMpHtBieoB»  ExaliitqaoqiMiKm 
ipmMndisratioiiibatetooiijMtttris  noiipaooisim*- 
bat  Rabeiifl  supra  vara  foiflfla»  qua  de  tempora  obt* 
ta8B.Ghr7iologiiiarraTimat,eui  afltentitBaroiiiati 
ad  qaofl  lectores  remifliflfle  eafficiat. 

4.  At  qun  diximofl  priaia  facie  nimiflimpugaare 
videntur  ipfliufl  Chrjflologi  verba  diceatifl  eermoiie 
i4tf :  Christui  eireaquingei^  wmoi  iMiviMii  iua 
tauMMpramcA ;  ^rtu»  tui  lUe$  paiUur.  Et  quibue  ia 
marguie  ab  ea  qui  primum  flermonem  edidit,  foit 
Botatum»  CAryaotof  I  #lat.  Nam  ti»  dumbtieipfle 
protulit  Terba,  anni  fore  quingenti  erantavirgiBeo 
partu^quiflB.  Ghrysoiogum  ad  iUodueque  lempufl 
Titam  produKiflse  negaverit  ?  Verumtaoien  si  prudenfl 
leetor  adrertat  TerlMi  illa  hiiflfle  eontra  Eutjeben 
et  ejufl  horeflim  ab  auctore  nostro  pr(^ta,nonaliO 
opportuniori  tempore  quam  dum  Tirufl  id  lethale  per 
Dfli  Eoolefliafl  flerpere  coBperat,  hocipeum  aetom 
fuiflse  fatebitur :  fledsupra  Ofltenflum  est  hujaflmodi 
hnreflim  ortam  anoo  Ghriflti  448,a  coneilio  generali 
Ghalcedoiuflexoentonim  trigintaPatramaniioGhri- 
8ti452  damnatam,  et  catholicam  fidemroboratam 
extitisse  rundequod  anno  449  B.  Petrus  Eutycheti 
litterisrescripsit,  eodem  tempore  populumconcio- 
nibufl  instruxit.  (a)Uuodatiquepostannosquadra- 
ginla  et  ultra  a  dicto  conciUo  Ghaicedon.  facere 
non  dittulisset.  Circaquingentosannosmeritodixit 
ut  de  saeculo  quingentesimi  anni  ccepto  ac  dimidiatOy 
quamquam  nec  dum  completo,  loqui  yideretur ; 
prout  ad  ipsum  Eu^chetem  rescribent  simili  yer- 
borum  phrase  utut  Yidctur,  cum  dixit :  ChrUti  ga- 
neratio  po$t  tot  $mcula  dUputatione  temeraria  veniu 
laiur,  Ita  ut  ad  refeilendumEutycheDlongisflimam 
centenariinumeri  pr«8criptionem  adhii>en8|locum 
ampliflcando»  morem  optimi  oratoris  uflurpaflflc 
nemo  non  videat 

5.  Juflflu  S.  Leonifl  pap«  ad  Gbalcedonenflecon* 
ciiium  adverflut  Eutrcbetit  beresim^  preter  infra 
flcriptamreflponfloriam.S.  Ghryflologumfloripsiflfle» 
et  manuscripta,  et  impressa  multorum  docamenta 
tefltantur»ipsamque  epistoiam  exstare,et  ante  acta 
iUiusconciliidetcriptambaberipieriqueaflfleverant 
Verumhujusceret  Yeritatem  satie  curiofleperflcra* 
tatttfl  floiamad  EuljrohetaflEiGhryflologi  reflponfloriam 
epifltolam*  de  qua  etiamomneflineminerehifltorieit 
incipientem :  Tri$iU  iigi  triUee  Uileratt  etCi  repe- 
rire  potai.Nec  tamen  tot  scr^itorefl  alioqui  Teridi^ 
oofl  inhocomgiaoeoi^unctimarraflfleftfled¥eraUeel 
iaTduta  dixiflfle  eam  iugiter  ralmk  Quamobrem» 
bm  qutt  flttpiiifl  letena  meditalufl  eum»  nmmt 
prudenfl  leolor  aAteodat 

(•GonaUt  apudomneflBu^ehflAemabbalem  Goa* 
fliantiaop.  fluam  diflflaauaaflfle  hnresim  cireaaa. 
Dom.  4^8^  eoque  temporea  Flayiano  illius  August» 
urbit  epjflcopo  synodum  multorum  Patrum  fuisse 
coactam,  ut  pestifero  pro  viribus  oecurreret  igni, 


a)  Serm.  i4S,  et  aerm  i75, 

4)  Lcg.  %erui.  79,  cum  notat. 

c)  Marcell.  Gomes  in  Ghroa»  eii  hafl  liiUrflAaS. 


k  oontraque  perfidum  ae  eotttumacem  al>batem,  et 
cjofl  hsflreflim  eanoniee  fuisfle  pronuatiatom.Qaod 
pertinaxButjchesgraviflflimeferenflope  Ghrjflaphi 
eonuclii,  imperatorifl  cubicnloprafecti^ob  peculiare 
odiom  Flaviano  infenei,  oonficlisrationibusapad  S< 
Leonem  pont»  max.  per  litteras  de  eodem  Fiaviano 
eonqoefllufl  obUnoitt  ut  flom.  pontif.  fluifl  ftcriptifl 
Flavianum  corriperet.  G«Ceram  pontifex  brevi  re* 
ceptiea  Flaviano  epieloUfl,  et  tolios  caofltt  legitiiBO 
prooeflflo  halMto,  ipflom  ai>batem  fa)eaflcrip8iflee,et 
tamquamhnreticum  rite  decftaratum  redeqme  dam- 
natum  exelitifleeoogBovit*  Verumtamen  qoia  demar 
ximafideiqa»8tioneagel>atarietdeoretoria  reflpon* 
810  8aneU88imi  in  terris  GhrisU  vioarii  a  fideUboe 
exspectabaturi  doetis  Patribus  de  oflo  Reeleeifli  oa« 

g  tholicfls  defflreotem  beatiflflimum  Leooem,  ot  qoflt 
sentirmit  aodiret,  PetrumGhrjflologom  vel  Rotnam 
evocasse,  qood  credibiUue  eet,  (4)  vd  flaltem  pro* 
oeflflom  et  ecta  ad  illam»tamqaamad  flaneliflflimum 
el  Latine  omnium  tuno  temporis  Patrom  doctiflfli« 
mum  GrflBCflsque  Ungoa  peritam,  traoflmifliflflei  ot 
diflcuflflo  proocflflu,  et  tota  quiestfonit  veritate  inda^ 
gata,  qu»  sibi  viderentur  pro  fidei  coaiprobatione 
flcriberet  idque  Petrum  praBcipuum  catholic»  veri- 
taUs  magistrum  libentissime  pro  Ecclesia  Deifecis* 
80,  nemo  mentis  compoe  negabit. 

7.  His  tamen  studiosut  lector  id  opponat,  quod 
in  concil.  Ghalced  Jiusquam  apparetepifltolam  Ghry^- 
flolog.isedtantumsanctiLeonispapefuisse  lectami 
quinetetipseUbentersubscribenedicamepist.iUam 

p  sancULeoniepapa  in  ordine  10  incipientemLeclM 
dUectionUtum  Uiteiii,  etc.,  abipflomelGhryeologo 
f uisse  in  substantia  compo8itam,acdi  vo  Leoni  obla* 
tam :  et  ne  peculiarie  Eccieeia  prmeul,  eed  univer- 
aaUs  pastor,  et  qui  B.  Petri  apostoU  sedem  tenebat 
io  terris,  at  eongruum  erat,veritatem  fidei  qumren* 
tU>U8  declararet»atque  e  via  veritatis  errantemeor- 
riperetvproprioeanctiLeoQienomineluiflaeeoriptamf 
Flaviano  epiecopotranemisflflm,  omniboe  verooa- 
thoUcie  oommunem.  HincforsanaUqui  negflroat(c) 
ab  ipeo  flancto  Leone  oompoflitam»  eum  maaaM 
fl^lo  et  dodrioa  a  reliquifl  ipfliufl  Utterifl  difltare 
videatur.  Verumtamenin  ea  non  animadvertentea 
aeumeningenU«flententiarum  doctrinam  et  eloquen* 
liam»  fline  uUa,  utarbitror,  rattone  nonCteyeologo 
nofltro,  flod  aUifl  aBcribere  n<Mi  dubiiarattL 

D  i«  NoB  tamen  infieior  beatumLeonemdodorenfl 
maiimum  at  elegantiseimttm  aoceptam  a  D.Petro 
RaveMata  epiaiokm  proprio  traneeripaiflae  fll^o,al 
aUfoaflttO  marte  aflcripfliflfla ;  nihilominufl  ineanen 
potttitdivinum  Ghrjflfldogiingenhimelfliiasaottmea 
omDiuo  celari.Et  hflMafltUia  circulariflapifltolaFla* 
viaiiodaia,etU>tiu8qu(B«tionis  veotUatedeeretoria 
a  consUio  Chalced.  630,Patrum  magna  veneratione 
recepta,quam  Petrum  Chrysologum  scripsisse  tradunt 
auctores,  (d)licetnon  bene  se  explicent,  vet  eorum 

Trosp.  diclaljis  sanclo  Lconi  pap.ne.  Id  ipsum  putavit 
Gennad.  de  Viris  Uluslr.  cap.  84. 
(((j  Esi  io  coacU.  Clialced.  actio  %,  pag.    204,  in 


1 


<• 


VttA  8.  »TIU  CHRVSOLOOI  PVi  ft«  mtMi. 


H 


nripta  «d  notlra  tampora  eorrupta  porreaeriBt. 
HMqiio  OB  illis  iogooii  oiei  diuluma  obforvatio»  si 
idhac  eanain  haud  estnaotaTOritaloai»foria8ioaii- 
quibus  argumentum  esse  poterit,  quo  saniori  judicio 
iliam  inyestigare  aveant. 

9.  Ex  dictis  deaetateD.Petri  satis  constatefflgiem 
iptiiuaoetro  temporeexveroabaliquibusnonfuisse 
exproetam,dum  iliamnoaylrumquadragenariuiDt 
sedsonofli  grandiBTsm  reprasontaro  oonspioimtts  ( 
Torumenim  rero  pictoreseftorooodoai  qoo  toriptorei 
dooepti,  qmD.Potrumjaiafornoeeniinariumdeoei- 
•isso  litlerismaodaruat^poesent  inaliqaaparte  es- 
ousari,  rise  Tirum  mondum  certequinquageBarium 
pinxisse  dieerent|Sed  jejuniiS|Oratioa6,vlgiliis,stu- 
dio,  Terberatiooe»ciiifliis»iaboribuiotlaorjrinisus- 
qaoooe(xtenaatttm,uliopt«uigenarii  poHuiiBagiDem 
pm  se  ferreTideretnr.  Teraigitur  et  probataipsius 
Chrysologi  effigies  opere  Termiculato  ela  borata  vist- 
tur  RaToniusin  testudioochorimetropolitaomeccle- 
sifle,qaee  Tir  um  Tonorabfitm  annorttai  44  ad  eumaram 
oxprfmere  Tidetur,  TiTidafaeie,barfoa  sobrufli,otl!- 
belium  prsB  manibus  lli  signum  ^ingularis  ^us 
doctrioe»  tenoatonu 

10.  Mirttm,  si  Tel  dies  obilns  iaBetaisimt  hutoioe 
Tiri  nim  esset  in  quasstioiie  positus ;  alii  enim,  at 
Petrus  de  NatalibuSy  (&i  taronids  in  Martjrologio 
Boaa*  aoAonal.  Ecolei.>iTiionasDoceml>risol>iisse 
edixerunt;  alii  Tero,  ut  Rubous,  et  nss»  multa^  iii 
nonas  ejusd^m  meliSfs  decessisse  seripserunt.Atsi 
fcBdeit  disiinctionis  procedamus,  nullam  prorsus 
ooAtrarielatom  lootor  oSeodet.  ObiitsiquidemD.  P. 
Cbryeoiogas  nr  Beoas  Dooembrie^  propo  meridion, 
Imte  aramD.  Gassiani  in  templo,  ut  hal>eat  mont- 
nenla  nostra ;  at  sacrum  ej  us  cadaver  Donilisi  pos  tera 
dio  TOiperifuilsopultttresBandatum;cttmquoTetos 
ioelisiM  aoetm  ooniuotado  peroonis  exslilerit  as- 
flouffleone^lebrandideposltioms  dieffl,qtteamdmodom 
et  EoclosiaRavennas,  tuncnoblscuffl  conveniensad 
Ruboiaiqttotomporo  id  ipiumprMtitiiso  liqttot»ta- 
eifi  nogotio  deeipi  potaofo  soriplorei  cpi  iv  boms 
Mtteris  decessisse  mandarunt,  videntes  eadem  die  ab 
hii  ooolosiis  anniversarioe  honores  D.  Petro  nostro 
deteii  Poffo  Forrottus  et  Garrarius  hiatoriei  Raven- 
Batoa.  norioiquo  nostert  el  porretBstnm  eceloria) 
Imolen.  ejosdeffl  sancti  Petriofflciumidiemobitus  iv 
Honas,  depositioois  autemuu  ut  diximus,fuiaso  do- 
mQsslraiii$BBdoaBOilriaiu»abaU»siTaoaaiDeoeflh 
brio  anima  hu jos  eacH  poBifleif  reooHlBf  fsiliTites 
saocta. 

li.Quibusdaun  soiolii  taooQiftfflum  et  breviloqulum 
iomeUiiimi  4eolorii  BOiM  haittd  tnAegre  probatiun 
ilioquioeoBifiiiiitts/iolbus  brovitiilomdiiliBgttoatei, 


ML  Roitt.  aB.  I#09.  QnseeLallaoqBeroMtt  BaroB. 
In  AbbbI.  Ioa.  TI,  iB*  4Mi  et  Boe  infra  porieri- 
psimas. 

(a\  Arist.  de  Arte  Rhet.  lib.  ui. 

(hS  Cic.  1. 11  ad  Qoiat.  fratrem. 

{ej  Horat.  ad  Pison.  de  Arte  poetiea. 

(d)  Fior.  in  Ann.,  abi  de  Ghrjsol.  agit. 

\e)r-' *  -- "  "^ — -~  *— 


Nasiani.orat.  i^idePaoperom  Amore  ^Seneca 


A  alteramprobaBdam^improbaBdamalteMmessodi- 
oimtts:  primamque  osie  que  iubjeotie  rebui  propor- 
tionoreipondeC»  (o)  ubi  taatum  verborum  eet  quan- 
tttm  adittbjeotam  eontontiam  neoeiiiiitexprimen- 
daffl;  hanccerte  aliquaffl  apud  eruditosobscuritatem 
parere  negamus.(6)  Secundam  Toro  inmqualem  esse, 
etaliquoad8ul^ectmreiexpres8ionem(c)carentem, 
illamque  unam  tenebras  habere  nondubitamus,de 
qaaD.  Aug.  tract.67  in  Joan.  inquili  BH  ipsa  brevi- 
toi  aUerm  ok$eHriia$Mqmn  boo  Tideat  breviUtem 
aChrysologoin  sermonibus  adhibitaffl,ubi  textusal- 
leralioorrttpCiTe  noa  habontur^  noa  solum  sutyocUs 
rebusproportJone  adaBqBatam/fO  verum  etiamdilu- 
eldam.acumine  omatam,et  ingenlis  erttdltistaBto- 
pere  aptam,  ut  eam  improbate  fatuum,  si  non  in« 

Q  t>iuffl,quisque  sapiens judlcare  queat?  HoOqoe  gooere 
dicendi  grandiloquo  cum  amplaet  sententlaramgra- 
vitate,  et  majeetate  Terborum  ante  usum  f uisso  reor, 
qaia  Natianzeoi  seBsu,(e)  Quid^idfaeikpereif^Umr, 
fUcitequdquein  eontemptumvenit^ntqueinomnequod 
desideriumnQ$trumfu$itp  eupidilatem  eisercet.  Tel 
qttiahoogenasTirtuteomtoriipnHtAt»qttoraadaio4um 
00  quie  de  PhoeiOBis  broTHite  a  IHalaroho  in  i^tioos 
seripta  fterontur,id  apta  sunt  indicare,  dum  alt  (/):  Ph<h 
eionis  in  dicendo  bnmtatem  omne$  admirabantur, 
fuippe  P0ly$uctu$  Dema$ihenm  aiebai  e$$e  orata- 
rem  ampii$$imnm,  Phoeionem  mroper$uadendo  gra^ 
vissimum:  brevissima  enimefus  dictione  uberrimas 
sententiascontineri,  Quamobrem  Demosthenes  cxte- 
rosnm  ma§nifaeien$,$olitu$  dicere  iradUur  utPko- 
eionem$urgere  eonepemmett  ¥efierumm$arumf4th 

C  dittsjam  surgitMmc  paucula  si  antea  scioii  libero  mO' 
ditatifuissentintultuaforsitaoinferendisjudiciiscau' 
tiorosoxstitisiettl»  nee  iasuareproiieBsioaerepr^ 
hen«biles  foreat. 

12.  Sermones  D.  Ghrysotogi  numero  eontom  t!- 
ginti  duo  fulsse  Siiius  Senensia,  {§)  4A  ejus  Ui  hac 
parto  tranieriptoriMiamHnuitradideranttA):  etni 
orror  in  ^nsoribendo  foiti  oodosSeBOMiistrttoeiis 
omnino  fueritoportet,cam  in  etemplaribusimpros- 
sisetmultlsmss.  centum  septuagintasex  videantur; 
(%)  qttaoM[ttam  ex  iilis  qniBqtto  mmU  aompo  iorm* 
M,  407,  4t8>  m  m  et  i4f,  qoos  ChrTsotogam  bo- 
stmm  haud  dictaneoonjicimus,ut  etiam  tn  eos  no- 
strm  observalionea  demonstraot. 
ta.  Ethflsepiittcaittiil»oaBdidekalor#4ttobtaR« 

D  taTotusliiiimoram  toaiporamy  et  TBriaaliam  eeri- 
t>torum  obscuritate  diutumisinTestigata  iaboribns 
scrutator  veritatis,non  temerarius  assevef  ator,dl  vino 
afflante  Spirita  ego^ui  lyneoBi  noa  suoi»  vix  ropo- 
rlre  potai  ;qa»iBaBafli  8impHoitercofiala,ttlTidee, 
ad  Onudpofeotls  i^oriam,  B.  Cht^sofofi  TeBeitttlo^ 

eplst.  TO. 

(/)  Apud  Granat,  in  Collect.  moralls  phHoSophils 
tom.  II,  Etog. 

(jo)  Lib.  IV,  Blbl.  sanctae, 

(A)  Descr.  Ecclesiast.i  ubl  de  Petro  Chrysol. 

(i)  Id  Bibl.  Patrum  quarta  edU.  tom.  YJinprijic., 
ubi  de  Pet.  Chrjrsol.  meminit  Auct.,  dixit  aliquos 
serm.  non  fuisse  ab  eodem  dictatos. 


n 


IN  S.  PETRUM  GHRYS(HX)GUM  PROLEGOMENA. 


«7 


nem,  ao  oivium  nostrorom  spiritaltm  l«titiam,Y6l  A  preBolarapiaque  eruditioneprsditisperpetuoinhaB- 
catervas,  si  quaB  futurie  sint,  contradicentium  sequo     rere  vaieam»  et  ob  id  aBtemaB  immentaDqua  Veritati 
aQiinoexspectantiUtmultiplicatadisquisitionemagis     juges  persolvam  aBterna  per  secula  grates. 
magisquesumroa  YeritasinnotescatyCui  unacum  viris 

TESTIMONIA. 

Pro  majori  testifiaUume  aliquorumf  quse  iunra  m  Vita  Auctoris  memoravimut,  aecipe^  candidehctor, 
litteras  D.  Ckryeolooi  ad  Eutychen^  epistolam  S.  Leonie  papx^  Dom.  Mathai  Phaelli  aitestaikmem, 
aliqua  D.  Petro  elogia  Scriptarum.  B.  Felicts  in  aliquat  ChruosL  Ser  Sermones  prsefationem,  ac. 
Jtev.  P.  Petri  Rodulphi  episcopi  SenogaL  epistolam  ad  senatores  ImoUnses.ut  infra. 

1  fuisse  tam  seras,  et  gestorum  episcopalium  ordine 

recensito,  tandem,  quid  apud  tos  scandali  contige- 


Epistola  S.  Psnu  Chbtsoumii  ad  Eutychen  hsere 
ticum 
Dilectissimo  et  merito  honorabili  filio  Eutjcheti  pre- 
sbjtero  Petrus  episcopus  RaTennn, 

Tristis  legi  tristes  litteras  tuas,  et  scriptamoesta 
moerore  debito  percurri ;  quia  sicut  nos  pax  Eccle- 
siarum,  sacerdotum  concordia,  tranquillitas  plebis 
gaudere  facit  gaudio  coelesti ;  ita  nos  tfaigit  et  de- 
jicitfraterna  dissensio,  prsesertim  cum  talibus  oria- 
turex  causis.  Triginta  annis  bumanae  leffesbnmanas 
adimnntquaesiiones  ;  etCbristigeneraUo,  qnae  di- 
Tina  lege  scribitur  inenarrabilis^post  tot  saecula  dis- 
putatione  tamerariaTentilatur?  Quid  Origenesprin- 
cipiorum  scrutator  incurrerity  quomodo  Nestorius 
lapsus  sit  disputans  de  naturis  non  latet  prudentiam 
tuam.  Magi  Jesum  in  cunabulis  Deum  mysticis  mu- 
neribus  confitentur,  et  sacerdotes,  quis  sit,  qui  Tir- 
ginali  partu  de  Spiritu  sancto  natusest,  dolenda  in- 
terroffatione  disquirunt  ?  Cum  Tagitus  daret  Jesusin 
cunitfgloriam  ii  excelsis Deo  clTmat  c«lesUsexer.      S ^Tnon^^^tir:"  ^^h^^--.-,  ««u.  •. 

citus  ;  et  modo,  q"»f  d2ifiJ??j?*°t  i^LT.f^?^^^  ^     2.  Nesciens  igiUir  quid  deberet  de  Verbi  Dei 
flcctitur  coeiestium,  terrestnum,  etmfernorum;ori-  p.       ^        .         . 

commoTetur  ?  Nos,  frater  cbaris- 


rit  atque  contra  integritatem  fidei  exortum  fuisset, 
"  agnoTimus  :  et  quae  prius  Tidebantur  occulta,  nunc 
nobis  reserata  esse  potuerunt.  Quibus  Eotjcbes.  qui 
presbjterii  nomine  noDorabilis  Tidebatur,  mnitom 
imprudens  et  nimis  imperitus  ostenditur,  ut  etiam 
de  ipso  dictum  sit  a  Propbeta  :  Noluit  intelligere,  ut 
bene  ageret,  iniquitatem  meditatus  est  in  eubili  suo 
(Ps.  XXX T,  34).  Quid  autem  iniquius  quam  impia 
sapere,  et  sapientioribus  docUoribusque  non  cre- 
dere  ?  Sed  in  banc  insipienUam  cadnnt  qui  cnm  ad 
cognoscendam  Tcritatem  aiiquo  impediuntnr  obsoo- 
ro,  non  ad  propbeticas  Toces,  non  ad  Apostolicas 
litteras,  non  ad  ETangelicas  auctoritates,  sed  ad  se- 
metipsos  recummt.  Sed  ideo  magistri  erroris  exi- 
stunt,  quia  Tcritatis  discipuli  non  fuere.  Quam  enim 
eruditionem  de  sacris  noTi  et  Tcteris  Testamenti  pa* 
ginis  acquisirit,  qui  nec  ipsius  quidem  Sjmboli  mi- 
tia  comprebendit?  Et  quod  pertotum  mundum  om- 
nium  regeneratomm  Toce  depromitur,  istius  adhuc 


m- 


ginis  ejus  qoaesUo 

sime,  una  cum  Apostoio  dicimus  :  Etsi  nommus  Js- 
sum  secundum  camem,  sed  nuncjam  non  novimus  (II 
Cor.  T.  16) :  nec  possumus  curiose  perscmtari,  qui 
jubemurbonorem  dare,  etUmorem  reddere,  et  cx- 
spectare,  non  discutere,  quem  iudicem  confitemnr. 
Haec  brcTiter  respondi,  frater  litteris  tuis  plura  re- 
scripturus,  si  ad  me  frater,  et  coepiscopus  noster 
FlaTianus  aliqua  de  bac  causa  scripta  misisset :  si 
enim  tibi  displicet,  quod  qnidem  scribis,  tibi  ipsi 
electum  judicium ;  nos  quomodo  de  bis  judicarepo- 
terimus,  quos  neqne  Tidimus,  propter  absenUam,  et 
qood  inteUexemnteomm  taciturnitatenescimns  ?  Ju- 
stus  mediator  non  est,  qui  sic  nnam  partem  audit 
ut  nihil  alteriparU  resenret.  In  omnibusautem  hor- 
tamnrte,  Crater  honorabilis,  ut  his  quae  a  beaUssimo 
papa  Romanse  ciTitaUs  scriptasuntobedienteratten- 
das ;  quoniam  beatus  Petrus,  qni  in  propria  sede  Ti- 
Tit,  et  praesidetyprsestat  quserentibus  fidei  Tcritatem. 
Nos  emm  pro  stndio  pacis  et  fidei  extra  consensum 
Romanse  ciTitatis  episcopi  cansas  audire  non  possn- 
mns.Incolnmem  tnam  dilecUonem  Dominus  tempore 
longissimo  conserTare  dignetur,  charissime,  et  ho- 
noraUssime  fili. 

Exstat  hxe  Epistola  in  fine  Sermonum  D.  Petri 
Chrysologiin  Bibliotheea  Patrum  Aedit.  tom.  \^part. 
11,  cum  notis  et  variis  tectionibus  Gerh.  Vossit.  Bst 
etiam  ante  acta  eoneil.  Chalcedon.  IV  Grace  Latine- 
que  conseripta^  et  in  Annat.  Baron,  tom.  Wl,  et  in 
Vita  Chrysotogi  a  Petro  Rodulpho  conseriptdy  et  in 
arehivo  senatus  [motse  retata. 

II. 

Epistola  S.  Leonis  papa  primi  ad  Flavianum  Con- 
stantinopolitanum  eptscopum  eontra  Eutyehetis  per- 
fidiam  el  hceretim. 
Leo  episcopus  dilecUssimo  fratri  FlaTiano  Con- 

stant.  episcopo. 
I.  LecUs  dilectionis  tue  litteris,  quas  miramur 


caroaUone  sentire,  nec  Tolens  ad  promerendum  in- 
telligentiae  lumeninsanctamm  Scripturamm  latitu- 
dine  laborare,  illam  saltem  communem  et  indiscre» 
tam  confessionemsoUicito  apprehendissetauditu,qua 
fidelium  universitas  profitetur  credere  se  in  Deum 
Patrem  omnipotentem,  et  in  Jeium  Ghristnm  fiiium 
ejus  nnicum,  Dominnm  nostrum,  qui  natus  est  de 
Spiritu  sancto  ex  Maria  Virgine.  Quiftras  tribus  sea- 
tenUis  omnium  fere  haereUcomm  macbina  destmon* 
tnr.  Cumenim  Dens^et  omnipotens,  et  eternus  cre- 
ditur  Pater,  consempiternuseidem  Filius  demonstra- 
tor,  et  in  nullo  a  Patre  differens,  quia  de  Deo  Deus, 
de  onmipotenteomnipotens,de«Bterao  natusestcoes- 
terans  :  non  posterior  tempore,  non  inferior  potes- 
tate,  non  dissimilis  jsloria,  non  diTisus  essenUa: 
idem  Tcro  sempiterni  genitoris  unigenitus  sempiter- 
nus  natus  est  de  Spiritu  Sancto  ex  Maria  Virgine. 
|v  Quie  naUvitas  temporalis  illi  naUTitaU  diTinae  et 
^  sempiterncB  nibil  mmuit,  nihil  contulit,  sed  totam  se 
reparandobomini,  qoi  erat  deceptns,  impeodit:  ut  et 
mortem  Tinceret,  et  diabolum,  qui  mortis  habebat 
imperinm,  suaTirtutedestmeret.Non  enimsuperare 
nos  possemus  peccaU  et  morUs  auctorem,  nisi  natu- 
ram  nostram  iJie  susdperet  et  suam  faceret :  quem 
nec  peccatumcontaminare^nec  mors  potuitdetioere. 
Conceptus  ^uippe  est  de  Spiritn  sancto  intra  oteram 
matrisTirginis,  qufleita  illum  saiTa  Tir^nitate  edldit 
qnemadmodnmsialTaTirginitateconcepit.Sed  sibnnc 
ac  ChrisUantt  fidei  fonte  purissimo  sincemm  intel- 
lectum  baurire  non  poterat,quia  splendorem  perspi* 
cun  TcritaUs  obcsecaUone  sini  propria  teneorarat, 
doctrinse  se  ETangelic»  snbdidisset,  dicenteMathseo: 
Liber  generationis  Jesu  Ckristi  filii  David,  filii  Abra- 
luimdiatth.  1).  Aposlolica)  quoqne  preedicaUonis 
cxpeUsset  inslrumentum^  et  l^cns  in  Epistola  ad 
Romanos,  Paulus  servus  Jesu  Christi,  vocatus  uposto- 
tus,  ugrsgatus  iuEvangeUum  Dei,  quod  ante  promi- 
serat  per  prophetas  suosin  scripturis  sanctis  de  Filio 
suo,  quifactus  est  ei  ex  semine  David  secundum  car- 
nem  (Rom.  i) ;  ad  propheUcas  quoqne  paginas  piam 


73 


VITA  S.  PETRl  CHRYSOLOGl  PER  D.  MITAM. 


n 


soUicitudinem  contulisset^etinYenissetproniissioneiii  A 
Dei  ad  Abrahani  dicentis  :  Insemine  tuobenediceniur 
omnesgentes  {Gen.  xxi\),  Et  ne  de  hujus  seminis 
proprietate  dubitaret,  secutus  fuisset  Apostolum  di- 
centem  :  Abrakce  dicUn  sunt  promissiones,  et  semini 
ejus.  Non  dicit  et  seminibus  quasi  in  multis  ;  sed^qua- 
si  i»  uno,  et  semini  tuo^  quod  est  Chrislus  (Galai,  iii). 
Isaiie  quoque  prsBdicationem  interiore  apprehendis- 
set  anditu  dicentis :  Ecce  virgo  in  utero  concipiet,  et 
pariet  filium,  et  vociUnturnomen  ejus  Emmanuel,quod 
esi  interpretatum  Nobiseum  Deus  (/5ai.vii).Ejusdem- 
qae  prophet»  fideliter  verba  legissct :  Puernatusest 
nobis,  filitu  dalus  est  nobis,  cujus  fotestas  super  hu- 
merum  ejus,  et  vocabilur  nomen  ejus  magni  consilii 
AngeluSfAdmirabiU\Consiliarius^DeuSf  Fortis,  Prin» 
eeps  paciSy  Patei'  futuri  scecult  (IsaL  tii).  Hffic  fru- 
stratorieloquens  ita  Yerbum  diceret  carnem  factum, 
ut  editus  utero  Yirginis  Christus  haberet  formamho 
minis,  et  non  haberet  matemi  corporis  veritatem . 
An  forteideoputaTitDominuninostrumJesumChri-  B 
stum  non  nostrie  esse  natur»,  quia  missus  ad  bea- 
tam  Mariam  semper  virginem  angeJus  ait :  Spiriius 
soMeius  supervenietin  te,  et  virtus  AUissimi  obumbra' 
bit  tibi,  idewiuefet  quod  nascetur  extesanclum,  t«o- 
cobiiur  Filius  Dei  {Luco!  ii) ;  ut  quia  conceptus  Yir- 
ginis  diyini  fuit  operis,  non  de  natura  concipientis 
nieril  caro  concepti  ?  Sednon  ita  nobis  intelhgenda 
est  illa  generatio  singulariter  mirabilis,  et  mirabili- 
ter  singularisy  ut  per  noYitatem  creationis  proprietas 
remota  sit  genens.  Fecunditatem  enim  Mariffi  vir- 
gini  Spiritus  sanctns  dedit :  Yeritas  autem  corporis 
sumpta  de  corpore  est,  et  Mdificante  sibi  saptentia 
domum  {Prov.  ix).  Verbum  caro  factum  est,  et  habi- 
tavit  in  nobis  (Joan.  i),  hoc  est  in  ea  carne  <|uam 
assumpait  ex  homine,etqaam  spiritus  Yit»  rationa- 
lis  animavit. 

3.  Salva  igitur  proprietate  utriusque  naturse,  et  in 
aiuuD  coeunte  personam»  suscepta  est  a  majestate 
hamilitai,a  Yirtute  infirmitas,  ab  aetemitate  morta-  c 
Jitas;et  adresolTendumconditionis  nostrae  debitum 
nataralDTiolabilis  naturaeestunita  passibiIi,ut,quod 
nostris  remediis  congruebat,  unus  atque  idem  me- 
diaiorDeiethominumhomo  Jesus  Christus,  etmori- 
poaaetex  ano,et  mori  non  posset  ex  altero.In  integra 
eivo  Terihominisperfectaque  naturaestDeustotusin 
sai8,totas  innostns .  Nostra  autem  dicimus^quffi  in  no- 
bis  ab  initio  Creatorcondidit,et  qusereparandasusce- 
pit.  Namiila»qu»  deceptor  intulit,et  homodeceptus 
admittit,nallom  habuere  in  Sal?atore?estigium.Nec 
guia  communionem  humanarum  subiit  infirmitatum, 
ideo  nottrorum  fuit  particeps  delictorum.Assumpsit 
formam  serri  sine  sorde  peccati,  humana  augens,di- 
▼ioanon  minuens  :  ouiaexinanitio  illa,  qua  se  inTi- 
stbilis  Tisibilem  prsebnit,et  Creatorac  Dominusom- 
Diam  remm  unus  Toiuit  esse  mortalium,  inclinatio 
f^t  miserationis.non  defectio  potestatis.Proindequi 
manens  in  forma  Dei  fecit  hominem,idem  in  forma 
serTi  factus  est  homo.  Tenet  enim  sine  defcctu  pro-  [) 
prietatem  soam  utraque  natura.  Et  sicut  formam 
serri  Dei  forma  non  adimit :  ita  formam  Dei  servi 
forma  Don  miDuit.  Nam  qui  gloriabatur  diabolus  ho- 
minem  soa  fraude  deceptum  diTinis  camisse  mnoe- 
ribos,  etimmortalitatis  dote  nudatom  duram  mortis 
solnitae  seoteDtiam,  seqoe  io  malis  sois  quoddam 
de  prflBTaricatioois  coDSortioioTenisse  solatium ,  Deum 
qaoqne  justitiffi  exigente  ratione  erga  hominem, 
qoam  io  taoto  hooore  coDdiderat,propriam  mutasse 
seDteDtiam  ;  opos  foit  secreti  dispensatione  consilii, 
at  incommotabilis  Deus  (cnjus  Tolnntas  non  potest 
saa  benignitate  priTari)  pnmam  erga  nos  pietatis 
sas  dispensationem  sacramento  occulttore  comple- 
ret,  et  tu>mo  diabolic»  iniquitatis  Tcrsutia  actus  in 
ealpam  cootra  Dei  propositum  oon  periret. 

i.  logreditur  ergo  hscmuDdi  infima  Filius  Dei  dc 
coslesti  sede  descendens,  et  a  palerna  gloria  non  rc- 
cedens  doto  ordioe,  ooTa  oatiTitate  ^eneratus.Noyo 
ordiae,  qoia  ioTisibilis  io  sais  Tisibilis  factus  est  io 

Pauiol.  LII* 


nostris  ;incomprehensibilisToluit  comprehendi.Ante 
tempora  manens  esse  cospit  ex  tempore.  Universita- 
tisDominus  servilem  formam  obumbrata  majestatis 
suaBimmensitatesuscepit.  Impassibilis  Deusnon  de- 
dignatus  est  esse  homo  passibilis^et  immortalis  mor- 
tis  legibus  subjacere.  NoTa  autem  nativitate  genera- 
tus,  quia  inviolata  virginitas  concupiscentiam  ne- 
sciens  carnis  materi&m  ministrarit.  Assumpta  est 
igitur  de  matre  Domini  natura,  non  culpa  :  nec  in 
Domino  Jesu  Christo  ex  utero  rirginis  genito,  quia 
nativitas  est  mirabilis,  ideo  nostrae  est  naturae  dissi« 
milis  Qui  enim  verus  est  Deus,  idem  verus  est  ho- 
mo  et  nullum  est  in  hac  unitate  mendacium,  dum 
inTicemsuntet  humilitas  hominis»  et  altitudo  deita- 
tis.  Sicut  enim  Deus  non  mulatur  miseratione,  ita 
homononconsumiturdignitate.  Agit  enim  utraque 
forma  cum  alterius  communione  quod  proprium  est, 
Yerbo  scilicet  operante,  quod  Yerbi  est,et  carne  ex* 
se(iuente,  quod  carnis  est.  Unum  horum  coruscat 
miraculis,  aliud  succumbitiojuriis.  Et  sicut  Yert>um 
ab  aequalitate  paternse  gloriapi  non  recessit,  ita  caro 
naturam  nostri  generis  non  reliquit.Unus  enim  idem- 
que  est,  cjuod  sspe  dicendam  est,  Tcre  Dei  Filius,et 
vere  hommis  filius:  Deus  perid^quod/nDnfurtptc;  e^-ai 
Verbum,  H  Verbum  eratapud  l)eum,etDetis  erat  Ver- 
bum  ,  homo  per  id,  quod  Yerbum  earo  factum  est,  ei 
habitavittn  nobis :  Deus  per  id,quod  Omnia  peripsum 
factasunt,  eisineipso  facium  estnthit:  homo  perid, 
quod  Facium  estex  mulier$,factum  5tt&/^f  .Natiritas 
carnis  manifestatioest  humanee  naturse^Partus  Yirgi- 
nisdivinseestvirtutisindicium.Infantiaparvuliosten- 
ditur  humilitate  Tenarum,  Maj^nitudo  Altissimi  de- 
claratur  Tocibus  angelorum.  Similis  est  mdimentis 
hominum.  quem  Hcrodes  impius  molitur  occidere. 
Sed  Dominus  estomnium,  quem  Magi  gaudentsop- 
pliciter  adorare.  Jam  cum  ad  prsecursoris  sui  Joao* 
ois  baptismum  Teniret,  ne  lateret  quod  carais  Tela- 
mine  teffcretur,  tox  Patris  de  coelointonans  dixit : 
Hic  est  Filius  meus  diledus,  in  ^  mthi  bene  com' 
vlaeui  (Matth,  it).  Quem  ita^ue  sicut  hominem  dia- 
Dolica  tentat  astutia,eidem  sicut  Deo  angelica  famu- 
lantur  officia.  Esorire,  sitire,  lassescere,  atque  dor* 
mire  evidenter  humanumest :  sed  et  de  quinauepa- 
oibus  (juinque  millia  hominum  satiare,  et  largiri 
SamaritaneB  aquam  vivam,  cujus  haustus  bibenti 
prsestat  ne  ultra  jam  sitiat ;  et  supra  dorsum  maris 

Siantis  non  subsidentibus  ambulare,   et  elationes  ' 
uctoom  increpata  tempestate  constemere,sine  am- ' 
biguitate  divinum  est.  Sieut  erffo,  ut  multa  preeter* 
eam,  nou  ejusdem  naturs  est  flere  miserationis  af-^' 
fectu  amicum  mortuum,et  eumdem  remoto  quatri- 
duanffi  aggere  sepulturfie  ad  vocis  imperium  excitare  ^ 
redivivum  ;  aut,  in  Hgno  pendere,  et  innoctemluce' 
conversa  omnia  elementa  tremefacere  ;  ant  claris ' 
transfixum  esse,  et  paradisi  portasfidei  latronis  &P€^. 
rire  :  ita  non  ejusdem  natnrae  est  dicere  :  EgoetPa^' 
ter  unum  sumus  (Joan,  x);  et  dicere :  Pater  ma'^^ 
jor  me  est  (Joan.  xit).    QuamTis  enim  in    Domind 
Jesu  Christo  Dei  et  hominis  una  persona  sit  ;  aliud ; 
tamen  est,  unde  contumelia  in  utroque  communis  ;^ 
aliud,  unde  communis  est  gloria.De  nostro  enim  ilif 
est  mioor  Patre  humanitas,  de  Patre  illi  est  aequali^ 
cum  Patre  diTinitas.  ^^ 

5.  Propter  hanc  ergo  unitatem  personae  in  utraqbe ' 
oatura  intelligendam  ,et  Filius  Hominis  legitor  descett^ ' 
disse  de  coelo,cum  FiliusDei  caraem  de  ea  Yirgiii^r 
de  qua  est  natus,  assumpserit.  Et  rursus  Filius  Dtv 
cmcifixus  dicitur,  ac  sepultus  cum  haec  non  in  dHiH' 
oitate  ipsa,  qua  unigenitus  consempiteraus,  et  c6ii''^^ 
sobstantialis  est  Patri,sed  in  naturse  humanee  sit^iti-^ 
firmitate  perpes8us,Unde  unigenitum  Filiom  Dei  thi^^ 
dfixum  et  sepultum  omnes  etiam  in  sjmbolo  cottfi^ 
temur  secananmillud  Anostoli,  Si  enim  cognovisti^t;' 
numguam  Dominum  mqjesiatis  crueifixisseni  (I  Cdf.^' 
ii).  Cum  autem  ipscDominus  no8ter,atque  SalvAi^f' 
fidem  discipulorum  suomm  suis  ioterrogatioiUMr 
emdiret,  Qti«m,iDquit,  dieunt  homines  esse  FiUUfA^i] 

3       '  '^'^" 


78 


iN  i.  t>ETRUN(  CMkYSOLOGUM  t>ttOLBGOM6NA. 


H 


minU(MaUh,  xti)  ?  Gumque  illi  diversas  alionimopi-  A  vera  diTinitate  humanitas^Decsine  rera  credatQrhu- 


manitate  diyinitas. 

6.  Gum  autem  ad  interrogationem  exanimis  Testri 
Eutjches  responderit  dicens  :  Gonfltcor  ex  duabus 
naturis  fuisseOominum  nostrum  ante  adunationem, 
post  adunationem  yero  unam  naturam  confiteor  ; 
miror  tam  absurdam  tam(|ue  penrersam  ejus  profes-» 
sionem  nulla  indicantiam  increpatione  reprefae&sam, 
et  sermonem  nimis  insipientem  nimisque  blasphe- 
mum  ita  omissum,  quasi  nihil  quod  offenderet  esset 
auditum  ;cum  tam  impie  duarum  naturarum  ante  in* 
carnationem  unigenitus  Dei  Filius  fuissedicatar^qiiam 
nefarie,  postquam  Verbnm  caro  factam,  ett  natura 
in  eo  sinffularis  asseritur.Quod  ne  Butjches  ideo  Tel 
recte,  Ycrtolerabiliter  sstimet  dictum..  quia  nnlla 
Tcstraest  sententiaconfutatam,sollieitudini8  tuas  di- 
ligentiam  commonemus,firater  charissime,  nt,  si  per 
inspirationem  misericordiffiDei  ad  satisfactionemcau* 
sa  perducitur,  imprudentia  hominis  impeHti  etiam 
B  hac  sensus  sui  macula  per  te  purgetur.  Qui  quidem 
sicut  gestorum  ordo  patefecit,  pene  caeperat  a  sua 
persuasione  discedere,cum  vestra  sententia  coarctus 

grofiteretur  se  dicere  quod  ante  non  dixerat,  et  ef 
dei  acquiescere  cujus  prius  Aiisset  alieBas.Sedeum 
anathematixando  impio  doffmati  noluivset  praebere 
consensum,inteIlexit  eum  iraiernitas  vestra  in  sua 
permanereperfidia,  dignumque  esse  qui  Judicfam 
condemnationis  exciperet.  De  quo  si  fldeliter  atque 
utiliter  doleat,  et  quam  recte  mota  sit  episoopalfs 
auctoritas  yei  sero  eognoscit;  Tel  si,«d  satisfactioniB 
pIenitudinem,omniaquaB  ab  eo  male  sunt  senst  vlTa 
▼oce  et  prcesenti  subscriptione  damnaverit,  non  erit 
reprehensibilis  erj^  corfectum  quantacumqae  miae* 
ralio  :  quia  I>ommus  noster  Terus  et  bonus  Pastor, 
qui  animam  suam  posuit  proovibas  suis  (/oan.x),et 

?[ui  Tcnit  animas  nominum  sahare,  non  perdere 
Luc,  ix),  imitatores  nos  tuH  esse  suee  pietatis ;  at 
peccantes  quidem  jastitiacoefceat,  coBTmos  autem 
misericordia  non  t^pellat.  Tunc  enim  deiftam   tm^ 


niones  retexissent.  Vos  autem,  ait,  quem  me  esse  di 

eitist  Me  utique,qui  sum  Filius  Hominis,  et  quem  in 

forma  servi^  atqup  jn  veritate  carnis  aspicitis,  quem 

me  esse  dic^tis?  UbiB.  Petrus  divinitus  mspiratus,et 

confessione  suaomDibus  ^entibus  profuturus,Tu^«, 

inquit,  Christm  Filius  Deivivi.  Nec  immerito  beatus 

est  pronuntiatus  a  DomiDO,et  a  principali  petra  soli- 

ditatem  et  virtutis  traxit,et  nominis,qui  per  revela- 

tionem  Patris  eumdem  et  Filium  Dei  est  confessus,et 

Christum  :  quia  unumhorum  sine  alioreceptumnon 

proderat  ad  salutem :  sed  aequalis  eratpericuIiDomi- 

num  Jesum  Chrjstum  aqt  Deum  taptummodosine  ho- 

mioe,  autsine  Deo  sotum  honainem  credidisse.  Post 

resurrectionera  veroDomini,qu8eutique  veri  hominis 

fuit,  quia  alter  non  est  resuscitatus  qnam  qui  fuerat 

crucifJxus,etmortuus,quid  aliud  quadra^intadierum 

mora  gestum  eit,  auam  ut  fldei  nostrae  mtegritas  ab 

omni  caligine  mundareturtColIoquens  enim  cum  dis- 

cipulis  suis,  et  cohabitans,  atque  convescens,  et  per- 

tractari  se  diligenti  curiosoque  contactu  ab  eis  quos 

dubietas  perstrin^ebat  admittens,  ideo  et  clausis  ad 

discipulos  januis  mtroibat,  et  flatu  suo  dabat  Spiri- 

tum  6anctum,et  donato  intellieentiae  lumine  sancta- 

r^m  Scripturarum  occultapaDdebat :  et  rursus  idem 

vu|aus  l^teris.fiiuras  clavorum,et  omnia  recentissi- 

ma  passiopis  signa  monstrabat  dicens  :  Videtemanus 

meat  et  pedes^  quia  ego  sum  :  palmte  et  videte,  auia 

spiritus  camem  et  ossa  non  hahet^  sicut  me  viaetis 

haiere  {Luc,  xxiv).  Ut  agnosceretur  in  eo  proprietas 

diyinffi  numanseaue  naturse  individua  permanere  ;  et 

ita  spirefaus  Veroum  hoc  non  es9e  auod  carnem,  et 

ut  iinuiT^  Dei  Filium  et  Verbum  coimteremur,et  car- 

nem.Qppfidei  sacramentoEutjchesistenimium  aesti- 

ii)an()us  est  vacuus,  qui  naturam  nostram  in   Uni- 

gepito  D^i  nec  per  humilitatem  mortalitatis  nec  per 

glori^m  ressurrectionis  agnovit.  Nec  sententiam  B. 

aposloli  et  evangelistae  Joan.xpavit  dicentis :  Omnis 

spjrift^  Ojff  cQiifUetur  i^sum  Christwn  in  torne  ve- 

msseyeip  mq  est:  Et  omnis  spiritus  qui  solvit   Je-  n  ctuosissime  Qdes  vera  def^snditur,  qaando  etiam   a 


sun^f  e9  Deo  non  est,  et  hic  est  Antichristus  (I.  Joan 

it).  Quid  autem  est  ^oWere  Jesum,  qIsi  humanam  ab 

eoseparare  naturam,etsacrameDtum  fidei,perquod 

silvaii  sumus,  impudeniis^imis  evacuare  figmentis  f 

Coiig^STero  eirca  naturam  corporis  ChristijneccssC 

eit  uteUam  inpassione  ejiiseaaem  obcfficatioae  de- 

cipi^t.  Namsicrpcem  Domipi  non  putatfalsam,  et 

susceptan)  pro  pandi8alute,supplicium  verum  fuisse 

noQ  dubiti^tfCujus  cre4it  iportem  agDoscat  ^t  carnem 

Nec  diffit^tur  nostris  corppris  homineip,  quem  co- 

gnpscit  fuisse  passibilem;  quoDiamnegalip  verae  car- 

nis  pe^tioest  etjamcorporefiB  passionis.    Si  enim 

Ql^l^istiaBam  suscepit  fidem,et  a  pf«dic^tione  Evan- 

gielu  suum  oan  averttt  auditun^,  videat  quae  natura 

trai|sfixa  elarius  pependerit  in  crucis  Iigno,et  aperto 

per  militis  lanceam  latere  crucifixi  intelligat,  unde 

8{^gui«  et  aqua  erfluxerint,at  Ecclesia  Dei  et  lavacro 

rfgaretur,  et  poculo.  Nec  transitorie  legat  ejusdem 

Apostoli  verbadicentis  :  Scientes  quod  non  corrupti- 

btUibus  argsnto  et  auro  redempti  estis  de  vana  vcstra  .  „  .  ,  _^ 

cgnver^alionepatei-ncetraditionistsedpreiiososanguine  D  logi  scilicet  concivis  oostri  aortos,  ^«d  tu  fmit«i 


'  sectatoribus  suis  ppinio  falsa  damnatur.  Ad  omnem 
Tcro  causam  pie  ac  fidelitereiseqaendam  fhiU>eft  no* 
stros  Julianum  episeopum  et  Reviatana  pTOd^dram 
tit.  S.  €Iementis,  sed  et  fliiam  menm  Hilariukii  4kL^ 
conum  Tice  nostra  direximus,  auibus  Dafcitiam  m^ 
tarium  nostrum,  cnjas  fides  6obis  et  nmp%  probalBi 
sociaTimns,confldentes  ad  fVitaram  DiTiBitatis  aaxf- 
lium,  ut  is  qai  erraTarat,damnata  aeiiaas  aof  piraTi^ 
tate,  saltetot*.  Deos  te  incolumem  custodiat,  mtar> 
charissime.  Data  idibus  Janii,  Asterio  ei  ProtogeM 
Tiris  clarissimis  Consalibus,  ara  486. 

III. 

EpUtola  MArTHiBi  Prac^u  caihedralis  tookeia  Ima^ 
tenns  profpmtiy  tramsumpH  $x  tabeUa  msiw  wm^ 
nuseriptaqma  UUatmr  setorpus  B,  Petri  ukry9olo§i 
atSreciats§, 

Mattheus  PhaellasprsBpositasCometiflearbi  Mtatem 

Tibi  gratulor,  et  mihi  ffaudeo,  Ooraetta   parens, 

tantum  me  pignus  hic  fodiendo  comperisse,  GhrTto- 


quasi  Agni  in  contaminati^et  immaculaii  Jesu  Christt 
H  J^sir.  i).  B.  quoque  Joa^ais  Apostoli  testimonio 
nqjoi  resisUt  dicentis :  Et  sanfms  Jes^  Chri^i  Dei 
em^ndai  nos  ab  (»mttt  peccaio  (I  Joan.  \),  fit  iterun^ : 
$^  est  vpctoriatquif  vincit  mundnm^  fides  npstraj  et 
mi^  est  qui  vinci4  mundum,  nisigui  credit  quontam 
Jefus  esi  Fitius  Dei  1  liic  est  qui  venit  per  aquam  et 
sn^mMM^  Jesut  Christu^  :  non  i»  t^ua  §olum  ;  sed 
itk^qu^  etsangmne,  Et  spiritus  est,  qui  testificati^r, 
qt^miam  Ckrutusest  veritas.  Qma  tressunt  qui  testi- 
mo»iumdant,  spiritus,  aqua,  et  snnguis  ;  et  h  tres 
unum  sunt  (l  Joan,  T).Spiritu8  utique  sandificationis, 
ef  aangois  redemptionis^  et  aqua  baptismatis  :  quee 
tf ^  i^iam  8ont,eI  individua  manent,nihilque  eorum 
a.^i  ooii^esiiojia  acyun^tur,  quia  qatt^olica  Bcclesia 
bac  fide  TiTit,ac  proficit,  ut  in  Christo  Jesu  nec8ine 


dubitans  quaodoqaehic  laleiie  IftabasCI.  I4lfitar«tto 
MatthseosPhaetai  huias  aedis  preepositofi  lioet  indt*> 
gnus  plena  fide  confiteor  a  <)uatriae«ie«ittMi«[uiiiqaa- 
gesimo  quiato  anno,etc.,1iat)orf#ee8epalt«m  promia 
manfbns  attrectasse,  jast|iqae  reverendi  Patnt  ei 
D.  Domini  SiiVioniis  imol^^nM^  episeofki  iMhde  aam^ 
pha^o  fidetiter  colkicasse  aaiio  Domim  nMiri  leta 
Chnsti  1497,  die  vero  ngeaimaaooa  Aa§a«liv  «ea 
sextilis,  sedenteclemeatiss.  Patre  Domin«  Aioxan* 
dro  VI  pontif.  max.et  praetidem  illastrisa.  D.Catha» 
rina  Sfortio,  et  prseclerifitimo  onnHiganite  D.  Octa* 
viano  vicecomite  de  KiaridilniolsB,  PoroliTit  nwm  ptw 
S.  Rom.  Eccl.  vicar.Rosittenias  itaqQe,GoffMJeas#8, 
pientissime  summum  illam,  nMximum  caDeiipoteti* 
tem  Deum,at  gregemsframlmoleBeem  Pasieri 
non  deserat ;  sed  per  nmiia  laiMtotam 


7* 


VITA  8.  PETRI  GHBYBOLOGIIPER  D.  MiTAIi. 


1$ 


qnos  aMiro  urbis  dTitaa  humilisaimt  colit,  nos  A  A  iai»  4iiii  limis  firtDMHn  mjFiieptfs  v«ligio»a  eori)» 
Kpiiftnim  tiiphinA  nrnUiMif  vMano  f.mi»  «.lA.ftn..  a«      uboffiHie  fipTe?ere,  ita  •uA?iUtem  eAoeii  SpiFiiue 

odorifiea  Bafretiofiedi8tribuuBt,atetmeoifeelleiMU»r 
dantur  elogiis,  et  ornameDta  salutis  existant,  juxta 
Pamini  ▼poem  io  sacris  ETangeiii  paginis  intonan- 
tetn  :  Qui  or$dit  in  m$,  fiumina  de  ventre  ejut  fluent 
a^  viva{Joan,  vii,  38).  Et  iterum  :  Aperi  os  tuumf 
ftt  implebo  tUud  (Psai,  lw).  £t  SaJpmon  :  Spfritue 
dabit  sapientiam  qwBrentihus  ie  :  Et  doeenthim  hn- 
guas  fecit  disertas  (Prov.  ii ;  Sap.  xi).  Quamobrem 
YeoArabilis  beatueque  poatifex  PMvus  Ba?aBDalis 
Ecclesi®  prasfulgidum  decus»  et  catbolica  YeritaMP 
praecipuus  doctor,  calore  superni  amoris  accensus,  et 
rigatione  perennis  gratise  irroratus,  digno  eloouii  sui 
omameiito  ▼emanuum  leetionum  opuscola  ue  eitt-* 
gulis  EYangeliorum  parabolis  polito  eermoDi  cMift* 
cieAs  delectabili  diJeetissimj,  pastoris  tanti  jnfanta 
et  corda.  Proinde,  dilectissimi,  pastoris  tanti  mtenta 
et  anxia  mente  scripta  legamus,  et  ardenti  desiderio 
B  uMs  sptritaiibus  ampiectamur ;  quatenus  fruetum 
iabavis  ia  nostrfls  meotit  eeilario  reeaodeites  siaMii 
cum  eo  magnificfl»  laudis  gloria  per£raamttr,  et  pre* 
mia  fleterni  muneris  capiamus. 

Hoc  humilis  prmul  Felix  de  pauperculo  cordis  teU 
lario  sermone  exiguo  legeniihus  obtulii  mwnus,  flnis. 

yn. 

BfitMa  R.  P.  F.  PvrM  Rodcilvii  T«Mi«RAiiiiMia 
q4  senatarsi  /mote  r^tais^  Comme^iit  ipitw 
$enatus  anno  Domini  i59p. 
Illustribus  et  nobilibqs  Tiris  DD.  coofalooerio,  coot 
serTatoribus,  ac  senatui  Imol.  F.  Petrus  Rodul- 
phus  Tussignanensis,  episcopos  Senogalliensis  et 
cames,  salatem  atqoe  felieitateai. 
Piaai  sana  et  salutarem  pereonaque  Tesira  dig ais* 
simam  eogitationem  audin  nuoo  fobis  io  aBimo 
Tersari  de  beatiss.  Petri  Gbysologi,  ciris  olim  no- 
stri,  clarissimis  ingcnii  monumentisln  lucem  rcTocan- 
dis.  Quod  quidem  non  modo  summopere  mihi  pro- 
batur,  qoi  vidoo  yos  tom  eiwi  de  patria  Yoi  potios 
de  tota  Cbristiana  raimbUca  beaemerito  juirem  prp 
Yiribus  gratiam  repei>dere,  tum  Yero  upiYersis  sa- 
crarum  litterarum  studiosis  hoc  pacto  prodesse ;  tc- 
rum  etiam  ut  ad  sanctnm  propositum  urgendnm  et 
colertier  abaalYeiidnm  Yoe  adhortor,  eo  ma^  im» 
pelior,  qood  ialer  omnes  constat,  yoI  impentorum 
negijgentia  temporum,  ycI  libranorum  i^uria,  seu 
forsan  nonnullorum  ioTidentia  factum  esse  ut  ejus 
doctissima  atque  sanctissima  scripta  partim  obscu^ 
rata,  paatim  siit  deperdita  ;  qasB  Yero  suot  reiicta» 
quasi  naufraaio  tam  corropta,  et  coatamipata,  ut 
Tix  legjy  quasdam  etiam  adeo  perplexa,  et  inToIuta, 
ut  Tix  mteliigi  queant.  Preeterea  ut  ego  communis 
patriee  nostree  beneficeDiieeqoe  Testras  debita  Yeluti 
ffratiarmn  munera  persolYorem,  ipeius  Yero  Gliriria* 
logi  manibus  gratum  officium  preestarem^  non  ab  re 
facturum  me  putaTi,  si  Ycstrum  istud  consilium  ali- 
quo  raeo  labore  et  inaustria  a^Jurarem.  Adjumen- 


bellorum  turbine  protegat,  Yesana  fame  tueatur,  et 
a  dira  peste  incolume^  conserYare  dignetur,  qui  Yt- 
Yit  et  regnat  in  saecula  sseculorum.  Amen. 
Erao  precor,  prsesul,  qoi  ounc  taa  templa  reeoado. 
Sis  roibi,   sisqoe  too  propiUas  populo. 

IV. 

ExmiiD$eUms  Pbtri  GHRtSOLoai  Viim  Blogium  e» 
JoANNB  TaiTEMio  religiostssimo  viro  abhate  Spanhe* 
mensideJSkcleMiastieis  Seriptoribus. 

Petros  arcbiepiscopiis  Ravennas  vir  eruditus  atque 
sanctissimus,  in  Yita  muitis  coruscans  miracqlis  in 
declamandis  homiliis  ad  populum  excellentis  ingeoii 
fuit ;  multosque  tam  Yerbo  quam  exemplo  ad  Yerita- 
tis  iramitem  coBYertit.Malta  scripsit  pro  flsdificaltoBa 
fidelium>  de  quibue  fsruntur  ;  SermonieSp  et  Uomilu» 
pluree  Ub.J;  Ad  Eutyehen  Epistola,  quot  Jnemt  : 
Trlstis  legi  tristes  Utteras.  Scrtpsit  etiam  Epistolas 
aHea.  Claruitsub  Mmrt,  Aug. 

V. 

Bpitiola  nuneupatoria  R.  P.  Aoapiti  VicEimifi  Canon. 

iMeran*  Orain.  Beetorit»  Ad.  Bm.  Card.  BereuUm 

QfnMogam,  mUe  termonet  iptiut  Chrif$olo§i  tfu»  ti^ 

dio  prisnum  fiononia  imprttsos  an*  Dom.  i35e  rstoto, 

Cam  milii  sanetissimi  pariieraceloquentissimi  Yiri 
Petri  Chrysologi  HaTennatis  archiepiscopi  fermoo^s 
(^amplurimi,  omni  certe  auro  gemmisque  pretiosis- 
siaMs  loDge  pretiosiores,  in  manus  Yenorin^  bob  in- 
jnria  in  aYaritifls  erimen  Yocaadas  jodiaarar»  si  aot 
diutius  clarissimis  rebus  tenebras  obduci  permitte* 
rem,  aut  nostros  horoines  tam  excellentis  ingenii  mo- 
nimentis  non  sine  magno  eorum  incommodo  detri- 
meBtoque  spoliatos  atque  orbatos  sBqno  animo  sasti- 
narem  :  cum  prflssertim,  ut  ^dam  iaquii  aapieBi, 
noo  plusutijitatisafferatbommumgeneri  at>scoodiia 
sapientia,  quam  aut  gemmse  reconditae,  aut  inTitu3 
defossusqne  thesaurus.  Proptereaut,  quantum  in  me  n 
est,  Bon  solummihi,sed  alitsetiamprosim,  eosmiBe  ^ 
daaHuo  Ghrysolo^i  aermoBOi  in  ptiUkram  prolavia 
statui :  quandoquideminitis  nihil  non  erpdiium,  i^pn 
excellens,  non  absolutum  ofTeodas.  Tanta  est  epio^ 
hojusce  Yiri  divinarum  omnium  humanarumque  re- 
rumcc^itio,  tamqueincredibilis  ac  propemodum  di- 
Tiu  ckeaBdi  ris,  taBta<pi8  cof  ia,  ut  naaiiiian  aatis 
admiraturum  pulain.  cum  eom  Yiderit  auraum  iiiud 
eloqoentise  flumen  effundentem.  Nam  siTeoccoUa  at- 
que  abdita  diTinorum  oraculorum  sensa  conetur  ex- 
ptieare,  quie  hoc  homine  snbtihorf  siTe  eoelestis  ac 
salutarii  diacipliioflB  veiit  rationea  reddere,  qoia  iiia 
scientior  ?  aut  ad  Tiri^iem  coboriari  cupiat»  quia  ar* 
deotior?  aut  a  ritiis  rcTOcare  studeat,  quis  acrior? 
Denique  Tel  claros  Tiros  contendat  in  coelum  )audi- 
b«i  ^erre,  qaii  rraTior  ?  ycI  in  improbos  invehi, 
quis  Yehementior  ?  Unde  non  immerito  Chrysologus  a 
noitris  at  habitos  est,  et  nomiuaius.  Gd^us  iamea  in 


perpiirgaudisajc  potiuf  iostaurajMis  his<c#  sermoni-  ^  ^"o  "^eo  labore  et  indusina  a^Jufarera.  Aajumen- 
bns,  mcreilibib  dktu  ast,  quauiMm  laboris  suaceM-  ^  ^^^  *»tem  nullum  afferri  posse  majus  a  j^e  compe- 
rim  ;  proplerea  quod  is  codea,  quam  priuoipio  n^i     ",  quam  auctoris  huius  homiliis,  quo^d  fier^  possit. 


foimtt^,  proximofum  sflsculorum  insciUa  qua4am 
quasi  rubigineitacum  fmdatusarai,  tuw  mancus,  ut 
nuUa  iJerme  ia  eo  pars  intagra,  atque  incorruptara- 
periretur.  Verom  nosquantum  eaantiquorumexei»- 
plariumcoUatioueflLSsequi  potuioMis,  opem  auxiliuo»- 
que  aiCerre  cons^j  sumus.  Quara  effectum  est,  nisi 
mea  me  fallit  opinio,  ut  Jisartisiimi  iujjusce  Yiri 
scripta  inpristinum  jam  bene  nitorem,  ooonuliista- 
meo  exceptis,  restituta  sint. 

Catera  omiUuntur,  qum  ad  rem  non  faciut^. 
VI. 
B.  Fmucu  XL  Bapenfto/tim  archiepiseopi,  in  Sermo- 

net  aliquol  S.  Petri  Chrytohgi  Prafaiio. 

Et  mss.  codidbus  Serm.  Chrytol.   VaUcella,   Ccete- 

nceque  et  alibi. 

DiYinacharismatum  dona  de  coelesti  thesauropro« 


corrigeodi^  et  emend^^^disi  ut  ab  omni,  ({uam  adhuc 
inter  sordes  et  lineas  passfle  sunt,  injuria  Yindicen- 
tur  :  sicjiixe  ab  earum  ieclione,  qua,  propler  aureao» 
scriptoris  eloquenliam,  uude  CQgnomen  adeplus  csi, 
summi  et  egregii  Tiri  antee  sunt  deleclati,  nuilus 
posthac  refugial.  Vitaiu  quoque  bujus  sanctiss.  Yin 
qua  potui  breritate  ac  diligentia  descripsi.  PerTolu- 
taTi  nac  de  causa  antiqua  Teteraque  tabularia^  auie 
Ycl  ex  Vaticana,  ycI  ex  ampliss.  Sirletana  bibholhe- 
ca  habere  potui ;  sicquc  ndeiiss.  vctustissimoruu) 
codicum  collatione  adnibita,  hunc  B.  PeLri  Ciu^yso- 
logi  sermonum  librum  quamdiligenlissimeemenda- 
re,  sauaregue  laboraTi,  et  proprio  nitori  prope 
restituere.  Dcnique  nullo  officii  pietatisque  genere 
omisso^  non  antea  conquicYi,  quam  scholia  qufledam 
adjecerim,  obserYationesque  |>Iurimas,  quibus,  et 
emendationum  nostrarum  ratio  affertur,  et  difBci* 


7* 


IN  S.  PETRUM  CHRYSOLOGUM  PROLEGOMENA. 


80 


liora  loca  qwam  facillime  explicantur.  Hoc  autem  A  tum,  volo,  alacri  vultu  accipite,  ftc   si  probatup, 
quidquid  laboris  est,  quod  libentissime  vobis  claris-      edite,  mei^ue  raemores  valetc. 
umis  viris  dedicatum,  et  grati  animi  ergo  consecra-         SenogalliSB  pridie  idus  Martii  4594. 

SCHCENEMANNI  NOTITIA 

Uf  QUA 

LOCUS  TEMPUS  ET  FORMA  OMNIUM  EDITIONUM  S.  PETRI  CHRYSOLOGl  INDIGANTUR. 


MuUis  jam  edissertis  de  vita  et  operibus  B.  Petri 
Chrysologi,  non  erit  forteingrata  leetori  de  scripto- 
rum  S*  Patris  editionibus  notitia  sequens  :  guam 
nomen  et  wtas  Auctoris  eximiam  et  universam  sai 
poilieentur.  Edit. 

Dictum  est,  sermonum  Petri  Chrysologi  colUctiO' 
nem,  qualem  modo  iQdioavimus^esse  antiquissimam, 
tttpote  qun  a  Felice  Ravennatensi  et  ipso  episoopo 
numero  XLI,  ineunte  saBculo  octavo  (tenuit  enim 
sedem  episcopalemabanno  ciroiter707  usqueada. 
717)  instituta  et  prologo  omataest,  qui  non  solum 
in  codicibus  mss.  sermonibuspraBfizus  conspicitur, 
•ed  exinde  etiam  exscriptus  et  VitaB  Petri  a  Domini- 
co  Mita  conscriptaB  adjeotus  est  (a).  Eam  octingentis 
et  quod  excurrit  snculis  post  a  situprimus  vindica- 
vit  Agapitus  VieetUinus  et  Bononias  typis  Jo,  Bapt. 
Phaelli  ex  unico  codice  imprimendam  dedit.  fnde 
recusa  esiColoniw  Agrippina!&.  1541  et  1618 ;  Pari- 
sHs,  1574,  1585,  1612, 1614,  1618,  1631,  1633;  An- 
tuerpim»  1577;  Venetiis,  1588  et  i^S6;MongwUiw, 
1607  et  1613 ;  Lugduni,  1622,  1623, 1627, 1634, 1636 ; 
sed  plures  undique  ab  officinarum  negligentia  ma- 
colas  vitiaquecontraxit.Novam  recensionem  ad  ma- 
nuscriptos  quosdam  codices  RomflB  inventos  exactam 
paraveratPetrusRodulphus,  Tussignanensis,  olim 
SenogallisB  prsBsul,  eamquescholiissuisillustratam 
a.l594  editionis  causa  obtulerat  senatui  Imolensi. 
AclittereB  ejus  quidem  in  Commentariasenatusre- 
latsB  sunt,  sed  quid  codici  isti  acciderit,  ignora- 
tur(6).  Perfecit  tamen  noT8B  editionis  consilium  Do- 
mmtet«5i/tYa,textumqueadvetustoscodicesrecogni- 
lum  et  scholiis  suis  non  admodum  doctis  enuciea* 
tum  proposuit  Sofionta?  a.  1643  inA^,  Sed  hujus 
editionis  fructus  ad  Gallos  quidem  et  Germanos  non 
pervenerunt,  quippe  qui  non  cessarunt  antiquiora 
exemplaria  iterato  describere,  licet  non  deessent, 

(a)  Eumdem  quoque  Casim.  Oudinus  inseruit  Com- 
mentariis  T.  I,  p.  1251. 

(6)  Exhibet  epistolam  istam  Dominicus  Mita  in 
appendice  documentorum  adVitamPetri  Ghrvsologi. 
Andivisse  se  significat  Rodulphus,  senatum  Imolen- 
sem  consilium  cepisse  civis  sui  praeclarissima  inge- 
nii  monumenta  in  lucem  revocandi.  Se  pro  viribus 
labore  suo  et  industria  id  adjuvare  velle,  Adjumen- 
tum  autem,  inquit  nullum  afferri  posse  majus  a  me 
eompfrif  quam  auctoris  huius  homiliiSt  quoad  fieri 
possit,  earrigendis  et  emendandis,  ui  ab  omni,  quam 
adhue  inter  sordes  et  tineas  passa  sunt,  injuria  vin- 
dicentur;  sicque  ab  earum  lectione...  nullus  posthac 
refu^t,  Vitam  quoque  hujus  sanctissimi  mri^  qua 
potui  brevitale  ac  diligentia  descripsi»  Pervolulavi  liac 
de  causa  antiqua  veteraque  tabulariay  am  vel  ex  Fa- 
ticana  vel  ex  amptiu.  Sirletana  bibCiotheca  habere 


qui  meliora  optarent.  Erant  enim,quos  Chrysologi 
dictiodelectaret,et  qui  acumen  quoddam  sententia- 
rum  in  eo  admirarentur.  Pertur  quoque  doctusali- 
quis  Suecus  Zacharias  Lundius  commentarios  va- 
riarum  lectionum  et  animadversionum  in  Chrjso- 
logumcondidisse,quilucem  quidem  nonviderunt, 
sed  Jo.Alb.  Fabricii  tempore  mss.  servabanturHaf- 

B  niflB  apud  Rostgaardum  (c).  Enimvero  in  Italiaipsa 
Blitffi  editio  nonnisi  post  integrum  fere  sfleculum^ 
iterum  typis  Venetis  anno  1740exscripta  est.  Novae 
postea  editionis  adorDandsBconsilium  invasit  Se6af- 
(tantim  Pauli  sacerdotem  oongregationis  Matris  Dei 
Lucensis,  qui  quidem  non  vulgares  res  a  multifa- 
ria  sua  doctrina  exspectari  Jussit.  Prodiit  opus  Ve- 
netiis  a.  1750  collaudalum  a  Mansio,  quem  nemo 
justumhac  in  rearbitrumreputarioportere  inficia- 
bitur ;  tametsi justam  editoris  diligentiam  in  quibus- 
dam,  qu6B  idem  de  eo  retulit,  desideres. 

Bpistolse  ad  Eutycheten  duplicem  vulgo  tradunt 
exstare  editionem,umiminS.  Leonis  M.  editlonibus 
Quesnelliana  anterioribus,  in  qua  totum  caput  se- 
cundum  post  verba.  Hwc  breviter  respondi,  frater. 

^  litteris  /titf,desit;  alteram  integram,  quam  piimus 
ediderit  Gerardus  Vossixu  a.  1604.  Qua  in  re  tanto 
magis  fides  habenda  esse  videtur  Quesnello,  cum 
additpriorem  descriptam  esseexcodicems.Biblio- 
thecaB  Thuane6B ;  quem  etiam  bonafide  secuti  sunt 
Bailerinii. 

Nihiiominus  haec  falsa  sunt.  QuippenuIlaestLeo- 
nis  M.  ante  Quesnellum  editio,  in  qua  hflec  epistola 
occurrat.  Experientia  hoc  edocti  sumus,  et  ne  nos 
ipsi  fefellisse  credamus  faciuntindices  ordinem  Epi- 
stolarum  in  editionibus  superioribus  reprsBsentantes, 
in  Quesneliiana  juxtaquam  Balleriniorum  editione 
obvii  {d).  Sed  nec  magis  verum  est  alterum,  quod 
idem  Quesnelius  scripsit,  integram  epistolam  a  Ge- 

potui;  sicque  fidelissima  vetustorum  codicum  collatione 
adhibita,  hunc  Petri  Chrysologi  Sermonum  libntm 
Y)  quam  diligentissime  emendare  sanareque  laboravi,  et 
proprio  mtori  prope  restituere.  Dentque  nullo  officit 
pietattsque  genere  omisso,  non  antea  conquievi,  quam 
scholia  qucBdam  adfecerim,  quibus  et  emendationum 
nostrarum  ratio  affertur  et  difficiliora  loca  quam  for 
cUlimeexplicantur.  Hoc  autem  quidquid  labons  est, 
quod  libentissime  vobis  dedieatum  et  gravi  animi  ergo 
conseeratum  volo,  alacri  vultu  accipile,  ae  siprt^ttr, 
edite,  meique  memores  valete. 

(c)  Fabriciusin  Bibl.  M.  et  Inf.  Lat. 

(d)  Neve  aliquis  putet  Ouesnellum  editiones  Leo- 
nis  onerum  cum  editionibus  Pelri  Chrysologi  una 
cum  Leone  M.  evulgalis  confudisse;  etiam  in  his, 
quotquol  eam  repraesentarcnt,  integrum  episioloB 
cxemplum  non  deesse  monemus. 


ai  SCHOENEMANNI  NOTITIA  IN  OMMES  EDITIONES  S.  PETRI  CHRYSOLOGI.  8S 

rardi  Vossii  ediliooe  demQmesseprofectam.Etanuii  A     iliT9,ColonugAgrippinw,  apudJo.  Carolum  iftni- 


dudum  aate  integra  Latiae  iegebatur  ia  Actit  concl- 
lii  Chalcedoaeasis,  quae  ipse  Yossius  laudat.  Dicen- 
dum  potius,  in  quibusdam  mss.  codicibus^quorum 
fbotes  monstrarunt  Balleriuii^  invenirihancepisto- 
lam  dimidio  breviorem  et  capite  secundo  a  laudatis 
verbis  carentem ;  sed  editorum  textus  sanior  ex 
actis  concilii  CliaJcedonensis  profluxit. 

SJBCULO  xvi. 

i534.  Bononia,  $x  typographia  Jo.  Bapt.  PhaeUi; 
10*40.  s.  Petri  Clirjsologi  Sermones 

Editor  P.  AgapUui  Yicentinus  Canon.  Lateran. 
ordin.  rector  inscripsit  hosce  sermones  cardinaii 
Herculi  Gonzagae,  deque  sua  in  edendo  operahssc 


nich :  in-4*.  Editio  Sermonum  Petri  Chrysologi  et 
Maximi  Taurinensis  qua  hunc  annum  operarum 
vitioin  tituiogerit,ad  sequenssfficulumreferridebet. 

1585.  Paritiis,  apud  Hieron.  de  Mamef ;  in-%: 
D.  Petri  Chrysologi  archiepiscopi  Ravennatis  opus 
Homiliarum  nunc  primum  edUum  (sic). 

i588.  VenetUi.  Petri  Chrysologi  Sermones.  Teste 
Mita  1. 1. 

SAGDLO  XVII. 

i6Q^.Moguntiai,apud  Baltha$.L^^umiump.Ant. 
Eierai;in^:  Petri  Ravennatis  seu  Chrysologiepi- 
stoU  contra  Eutychen,  Grsece  et  Latine  cum  notis 
Gerardi  Vosiu  D.  et  prsspositi  Tungrensis  ;  in  ifi- 
icellaneis  SS.  aUquot  Patrum  Grmcorum  et  Lati" 
prafatus  est  :  Cum  mihi  ianctiaimi  paiHter  acelo-  ^  norum  antehac  non  edUii  ;  adjectis  Operibui  Gre- 


quentiiiimi  viri  Petri  Chryiohgi  Ravennatii  epiicopi 
Sermonei  quam  plurimi,  omni  certe  auro,  gemmiique 
preiioiiorei  m  manui  venerint,  non  injuria  in  avaritia 
erimen  vocandui  judicarer^  ii  aut  diutiui  clariuimii 
relnu  ienebrae  obducipermUterem :  aut  noetros  hominee 
tam  excelientii  ingenii  monimentii  non  iine  magno 
eorum  incommodo  detrimentoque  ipoliatoi  atque  orba- 
toi  aquo  animo  iuitinerem :...,  cujui  tameninperpur» 
gandti  ac  potiui  initaurandis  hiice  nrmonibui,  incre- 
dibile  dictu  eit,  quantum  laborii  suiceperim :  propterea, 
quod  ts  eodexy  quem  principio  nacti  fuimus,  proximo- 
rum  saculorum  inscitia  quadam  quasi  rubigine  ita  cum 
fcedaius  eral,  lum  mancus,  ut  nulla  ferme  in  eo  pairs 
integra  atque  incorrupta  reperiretur.  Verum  nos  quan- 
tum  exantiquorumexemplarium  collatione  assequipo- 


gorii  Thaumaturgi,  pagg.  205-8,  Grasca  ad  cod.  ms. 
card.  Sirleti,  Latina  ex  codd.  Yaticanis  num.  2574, 
2576  et  2580,  edita  sunt.  Ac  in  prioribus  duobus 
non  nisi  prior  pars  Epistol»  exstabat. 

1606.  Coloniw,  Agr.  sumptib.  Jo.  Gymnici  etAnt. 
Hierat ;  in-fol,  Petri  Ravennatis  Epistola  ad  Euty- 
chen  Lat.  in  Sev.  BinU  ConcUiis,  t.  II,  ab  initio, 
interEpistoiaspraBambuIaresin  Conc.Chalced.  cbc. 

1607.  UogunticB  tii-8<^.  S.  Petri  Chrysologi  Ser- 
mones.  Laudat  hanc  editionem  usu  sibi  cognitam 
Christianus  Daumius. 

1609.  Romae,  ex  typogr.  Vatic.;  in^foL  Petri  Ra- 
vennatis  Epistola  ad  Eutycheni  Gr.  Lat. ;  in  ConcU- 
gen.  Eccl.  Cathol.  t.  II,  p.  32.  Grssca  ad  codices 
mss.  Bibl.  YaticansB  Sfortian»,  Golnmnensis,  olim 


tuimus,  opem  auxiliumqueafferreconatisumus.Quare  ^  card.  Sirleti  et  Ant.  Augustini  archiep.  Tarraco- 


efectum  est^  nisi  mea  me  faUit  opinio,  ut  disertiui 
mi  hujus  viri  scripta  inpristinum  jam  bene  nitorem, 
nonnuUis  tamen  exceptis,  restUuta  sint.  Notatur  hiec 
editio  oppido  rarissima,  io  Gatalogo  Bibi.  Barberi- 
nianffi  et  Pinellianae. 

1538.  Colonix,apud  Petrum  Quentel ;  inrfot.  Epi- 
stola  ih/e^ra  PetriRavennatisepiscopiad  Eutychem 
abbatem;  in  Proeambulis  Conc.Chalcedonensis;'m 
ed.  ConciUorum  Petri  Crabbe  tom.  I,  fol.  ocoxciv, 

i54i.  ColonicB  Agrippince;  in-fol,  S.  PetriChry- 
soIogL..  Sermones.  Laudat.hanc  utsuperiorum  quo- 
que  Dominicus  Mita,  et  ex  eo  Jo.  Alb.  Fabricius  in 
Bibl.  M.  et  Inf.  Lat.  qui  voluminis  formam  ascrip- 
sit  Notatur  in  Gat.  Bibl.Bodl.absvoluminis  forma. 

1544.  Ponsits;  m-8o^  S.  Petri  Chrysologi....  Ser- 
mones«Commemorathanc  descriptionem  Fabricius 
L  I9  additque  in  Autographis  Rudolphinis,  tom  I, 
p.  467,  eam  praster  rem  pro  prima  venditari.  At  in 
Cod,  Bibl.  Bodleiame  exstat  editio  Parisiis  1545, 
in-8^,  qu»  eademoe  sit,  an  diversa,  nescio. 

1574.  Parisiis,apudHieronym.  deMamef;  tn-8^ 
S.  Petri  Chrysologi  Sermones. 

In  hanc  editionem  emendationes  suas  scripsit  La- 
tinus  Latinius.  Fabricius  oclonis  factam  esse  prodidit. 
ApudDom.  MitamlaudatureditioParisieDsisa.  1575. 

1577.  Antuerpiw Pelri  Chrysologi  Serraoucs. 

Laudat  Mita  in  prsBfatione. 


nensis  descripta  sunt. 

1612.  Parisiis,  apud  Hieron.  de Mamef^in-H^.  D. 
Petri  Ghrysologi  opus  Homiliarum  sive  Sermooes 
CLXXVI.  Accessit  ejusdem  Epistola  ad  Eutychen 
presbyterum  Graceet  Latine,  cumnotiset  variisle- 
ctionibus  ex  mss.  Yatic.  etoardin.Sirleti  edita.  Cat. 
Bibl.  Reg.  Paris.,  cujus  exemplari  passim  additn 
sunt  emendationes  ex  ms.  codice  studio  T.  Mantelh. 

1613.  Moguntia Petri  Chrysologi  Sermones. 

Dom.  Mita  in  Presf. 

1614.  ParisUs,  apud  Claudium  Morellum ;  in-fol. 
S.  Petri  Ghrysologi  archiepiscopi  Ravennatis  erudi- 
tissimi  et  saactissimi  Sermones ;  cum  Leone  Magno 
et  Maximo  Taurinensi 

D  1618.  Partstts,  sumpt.  Sebast.  Cramoisy;  in-fol. 
S.  Petri  Chrysologi...  Sermooes;  cum  iisdem  repe- 
titffl  editionis. 

1618.  ColoniCB,  apud  Ant.  Eierat ;  in-fol.  Petri 
Ghrysologi  episcopi  Ravennatis  homih»  de  Domini- 
cis  etFestisaliquotsoIenmioribus  totiusanni^ex  im- 
pressione  Parisiensi ;  ejusdem  Epistola  ad  Eutychen 
cum  Notis  Gerardi  Vossii ;  ia  BibL  PP.  t.  V,  p.  11. 
1 623.  LugduniySumpt.Claudii  Landry ;  tyi-/b/.Petri 
Chrysologi....  Sermones ;  cum  Leone  M.  etaliisho* 
miliarum  auctoribus.  Dominicus  Mita  Lugdunenses 
editiones  prcBter  hanc  enumerat  annorum  1622, 
1627^  1634  et  1636. 


«3 


IN  S.  PEtRUM  CflftYSdfcdcJtt*!  PROLfiGOMENA. 


n 


4631,  PAtisHs Petri  Clirfsologi  Mtiaones*  KstndiosieolUetmetofiiifUitimdigeniamhAdidii^^^ 


Nft8(i(b  an  cutn  li^dem  auctortbtis,  aa  seoMiii. 
Laudat  Dom.  Mfta. 

i633.  Lugduni in-fol.  S.  Pctri  Ohrysologi  Ser- 

mones  ;\n  Heptade  prcnulum  Christianast^pientia 
et  faeundia  elarissimorum  Thkoph.  RAtHAtJDi. 

Accessit  Bpistola  ad  Butyehem ;  item  fita  Chty- 
soldgi,  testimonicim  Trithemil  et  indet  duplet. 

1636.  Venetiis.,.,  PelriChrysoiogiSermoties  Teste 
Mita. 

1686.  BwitmUe lidem.  Eodem  stiotisore. 

«6*3.  Bondnit»,  per  medtaum  du  SoHi;  in  4*. 
D.  Petri  Chtysologi  F6rocottieliensis,  RaYeimatum 
afehieplscdt)i«Romi  Httsacite,  sive  Sefnlonesaurei, 
i^ecogniti,  ertldfldati.  ac  maxima  pa^fe[tftriisleo- 


pi^ikidJori,t(tait,  aliquorum  queBineamemorasset 
tesfiflcationesequentiasQbjunxitdocunientaiioEpt- 
stolatn  S.  Petri  Chrysologi  ad  EUtychem  hwMicum  ; 
2o  Bpittolam  Leonis  papoB  l  ad  FVitianum  Constanti- 
nopolitanum  episeopum  eontra  Bntyehetis  perfidiam  et 
haresim ;  3*  Bpistolam  Matthoii  eathedratis  eeclesia 
Imolensis  pnepositi,  transsumptam  eo^  tahelia  ipsius 
manuscripta,  qua  testatur  se  corpus  B.  Petri  Chryso- 
logi  attreetasse ;  4*  Elogium  ex  Trithemio ;  5*  Agapitt 
Vieeniini  prmfhtioUem  dd  Mtionem  Botioniensem; 
6^  prcefationem  B.  Felteis^  XL  thoennatum  archiepi- 
seopiinSermoneealiquot  S.  Petri  Ghrysoiogiex  mss. 
eodd.  YalicelUB,  Cesenosque  et  alibi ;  7*  Bpistolam  F. 
PeifH  RodUlphii  Tussignanen$is,  episeopi  Senogailien' 


tidhlbus,  seholiis  et  obsenrationibus]  iliustrati;  g  sis  dd  senatores  ImoUe,  qua  Sermones  Petri  Chryso- 


opera  etstudio  Z)o;itintWlfi/(»«  Cat.  Bibl.  Reg.  Paris. 
Nobis  ad  manum  est  etempiar.Venetum  ad  Bono- 
fliense,  ut  ridettir,  satis  accurate  etpressum.  Inde 
discimus  Dominieum  Mitam  sacerdotem  parochum 
Ugutionelli,  autea  legum  sludio  et  fbrensibus  nego- 
Itis  tacantem,  hominem  mediocriter  dodtum  longo 
eorrectioris  Chrysologi  textus  desiderio  exerdtum, 
tAndemdtim  mss.aliqoot  codicumcopidmnactus  es- 
set,adductilm  esse,  utipse  operatti  duain  ei  perpur- 
gando  illuslfatidoque  commodaret :  Vtteriusperqui'' 
rendo,  inquit,  duitet  hujus  operii  ddhue  quator  su- 
peresse  manuseripta  e±emplarUi,  nempe  duoRomas 
porum  ab  impressH  diserepantia  i  sed  tJrbini  unum  in 
Roverianaf  CesenM  alterism  in  Praneiieana  btblio- 
theca,  quee  inter  se  eunctis  peHe  eant>eniunt,  at  in 


logi  a  se  reeognitos  ipsis  edendos  offei'ebat,  et  Com- 
mentariis  Senatus  a,  1M9  desumptam. 

Sit  ildboratum  Opuspeltexit,  iuquit,  ad  inseHben- 
dum :  Sermdues  maxima  ex  parie  iilustrati,  quod  io- 
rum  codex,  ViUequi  indet  e  tenebris  SfHitus,  el  a  sor^ 
dihus  vindieatus  magis  quam  antea  sit  legentibus  enu- 
eleatus  ae  dectaratUs;  nitore  insuper  atque  Sptendoro 
longe  omnibus  exemptaribus  hae  opera  profstet.  th  qUo 
/b^/<in(to,  pergit,  quos  sumptus,  tabores  et  pericula  sU' 
bierim,  quam  agra  sapius  taietudine  prostratusjaeue- 
rim ;  iiUosque  adversarios  ae  deurtores  domi  fbrisque 
fuerim  perpeisus,  $eit  ispe  qui  tandem  e  eceio  proteait, 
Chrysotogus  sanetui  \  stiunt  mUlti  docti  pTobatique 
Patres,  qui  me  etiam  inter  sitvas  ad  animarum  euram 
tonge  a  sapieniium  eongressu  residentem,  tibforum  ei 


quampturimis  d  tfutgatis  diseordant.  Quare  aditu  ad  ^  bona  tetetudinis  expertem  adversa  prope  dmnid  iupe- 


manuscripta  vix  patefaeio,  ea  ipsa  partim  per  amicos, 
partim  p$r  me  ipsum  pervotutati  et  adhibito  sodati  se- 
mel  ae  a  eapite  Usque  ad  caleem  cum  exemptari  p-i- 
mum  Bononiee  impresso  contuti,  atque  errata  quteeum- 
que,  ut  licuit,  ealamo  cotresti ;  variasque  nee  inutilee 
leetiones  in  margine  aseripsi,  mendosis,  qUit)Us  mss. 
exuberant,  rejeetis,  et  si  quid  ex  itlis  omni  ex  parle 
emenddH  HeqUitit,  studui  id  mentis  specutatione  $up- 
ptere;  tametsi  hoe  raro  faeium  est,  quod  hac  ratio 
maximis  difficultatibus  obstructa  tUbrica  sit  ei  fttttax, 
AddiditS(;Ao/ia  ineruditissaltem  profutura,  aut  tittera- 
torum  mentes  stimulatura,  quo  prastantiora  serutentur. 
Suntpartim  moralia.partim^eilsum  fusiusquample- 
rumque  opus  erat,  illustrant,  tAtb  ad  dogmatd  aut 


rasse,  et  opus  propositum  aliqua  demum  ex  parte  ab- 
SOtvisse  mirantur;  quod  adhue  in  tenebris  detitesee^ 
ret,  nisi  ittorum  sineero  judieio  nunt  edere  fUissem 
eompulsus.  Postremo  de  stylo  suo  excnsationem 
addit  necessarium  utique  etvefe  facetam.  Ait  enim 
juxta  Senecffi  tnonita  in  hoc  opei^e  compoflendo 
m&gift  se  quffisivisse  qnid  scriberet ;  inde,  et  quia 
aliorum  sententias  referehs  propriis  verbis  trans- 
oribendas  censuisset,  Uecdsse  fuisse  ut  stylus  mul- 
torum  etex  multis  constans  non  idem  semper  ha- 
beretur.  Quod  si  tamen  tam  in  componendo  quam 
in  trahsdHbendo  multa  exoidissent,  quse  tel  osci- 
tanter,  vel  minus  apte  posita  essent.  ho6  Dei  per- 
missu  fadtum  lectores  arbitrari  Jubet,  ut  ttUidem 


historias  desdehdit,  et  tum  f^re  Schotia  et  NotaiiO'  D  Sciant  gentes  quoniam  hominen  sunt  (sectihdum 


nes^  vel  Obse)*vationei  insdrit>sit ;  rdrissime  de  varid- 
tateautemendationelectionisdisputat.Confecitpffld- 
terea  iridices  duos^altdrum  alphabetieum  Sermorium, 
inquo  tamen  non  tam  singiUi  sei*tnohes,qu&m  matt- 
ricB  iHqUo  tibet  sermoue  t)rim&rio  eiariLtflS  recensen- 
tur,  alteru  tn  rerUm  et  verborum  notabitium .  Hine  Verb 
elenchum  juxta  ritum  £faageliorum,qu8e  in  sacro 
pro  tempore  leguntur,  in  superioMbus  ad  cdnciODa- 
idrum  usumplerumqueaddlsolitiini  velui  superva- 
daneum  omisit.  Tandemet|Klt<im  l^etrl  Chrysotogiex 
ipsius  homitiis,  et  variis  seriptorum  monumentis  tum 
mpressis,  tum  manuscriptis  accUftJde  conquisitam, 


psaim.  ix).  Nuncupavit  editionem  suamFe/^tfifionifo 
Millino  S.  imolensis  Ecdldsia  episcopo  et  Baloearisb 
comiU,  ep.  d.  ex  cede  sacra  Parseciaf  S.  Agnetis 
Vgutioneiti :  v.  Kat,  ApriUs  h.  a. 

1644.  ParisHs,  ex  Typogr.  Regia  \  in-fot.  PetH 
Ravennatis  Epistola  ad  Eutychem,  Ch  L4t. ;  in 
Concil.  Coll.  Regia.  Tottio  VIII,  p.  41. 

Uet.  Parisiis,  apud  Simeonem  Piget*,  in-fot.S. 
PelriChrysologi....  opera;  in  Theoph.  Raynaudt 
Beptade  h.  a.  et  1.  recusa. 

1662.  Parisiis,  sump.Ant.  Bertier  in-fol.  S.  Pelri 
Chrysologi  Sermonesvarii  Jutlaattdi  toliusfivange- 


M 


SGHOBNEMANNI  NOTITU  IN  OWU»  EDITI0NE8  8.  PETM  CHRYSOLOGI. 


86 


lift^  ftete  DMBiAieft  et  Sanctoraoi  digetti  )i0  Fram, 
Combefim  BibMfmu  PP.  Gonekmuimia. 

Seqiiitiir  CooibtitiQt  DoiittimKn  Mitom,  %m  in 
plerHKiM  etiaio  de  vita  Petoi  MlifkaUte.  Sed  ipti 
haiid  diaplieot  ititotia^  poaMamethnfotettitoiN 
tioait  terBioiiet  iiaiat  ^uodefli^e  eete  aiietotH> 
yiaimnioin  noo  abarguaehtie  em  tinfoUt  toriM- 
nibvt  doetlt  tie  eoUifit»  ted  eo  potliit»  ^piod  ia 
aliitTeloi  GlirTtotlettio,  Btroardo  etalttt  booiilia- 
rat  teriplofibut  fieri  eontoeWt» 

iH^  Pari$ii9^  apud  Qm^m  iSotr^iw  )  k^*  fk 
Petri  Gbiftologi  SeriAoaee  qnihqoe  de  Oratioiie 
DoflUBiea,Mibtiluktii9i  P4M  DamkHd  S.  Mi^. 
Gardinmlii^  in  imm  Qkoamn  8pimi§^o  «e<i  at^ 
fUQi  MtHpio^im,  qui  in  OaiikB  bibiwHmi»  mamim$ 
BmudieHmorum  iaiummu  tomo  Vilf  pagflr*  499-137. 

Qood  topiot  aeiidit  talion  Gi^ieeiionom  auetori- 
btM,  noo  exeepto  BaiaiiOyUHera&iatinra  viro^ul^dum 
tua  uniut  opera  tam  tam  eeram  titt  tinere  aggreeti  ei- 
teattaut  memofiaautdiiigeatiainterdamdefieefent 
et  dadum  adita  pro  ineditit  TenditareBt^id  Sia^kmrto 
etiam  in  bit  teraMnibut  aeeidit,  qui  ,in  Pelioiana 
eolleotuMMa«B»d7,6St70J4»7S,etquidoM  emeiida- 
tioret  legtrator»  qoam  hie  ei  eodioe  qmodam  Gor* 
beitoal  reprtttentantiir.llonitnt  hae  de  re^tomo  VII, 
postindioem  eontentordm  hate  aeeripflits  «  Ut  in 
tomo  VII  Spioilegii  Petro  Damiaao  terflu>net  B  in  Ora- 
tionera  Domittieamtrtl>aerem,tuatiteodesaateaa- 
not  teriptus  qaikiriogentot^qiii  Petri  Damiani  no- 
meQdistincteprffiferebat.  Atpottquam  in  pablieum 
pn^iittomutilie^monuit  metuislitteritdooliiiiilius 
thAologat  noster^le/y/^.  diMarodi^  Sermooatliotee 
Petri  RaTeonatis  tiveOhrysologi  ette  genuiaeet  o6 
vartor  ei  minime  spemendai  raiiofm }  quHs  loiDeat 
ealcuJum  adjieio  meum*  ErudiKt  tameO  reliaquo 
judieinm.  a8ieil]e;Boa  aHatis  quasipte  doetutiiie 
tuppeditaTerat  rationibus»  qaarum  graTior  nulia 
tamen  esse  poterat,  qaatn  quod  jam  dudum  in  an- 
tiquittiina,oerte  Petro  DamiaDO  aotiquiore  SermoQuei 
Ghrjtologioolleotioneezjtarent  et  oum  eaesouti  et- 
sentSed  boBc  lateriillara  fortatte  puduit.Attamooet 
in  Indiee  ganerali  tomo  XliSpieilegii  subjeolo  Petri 
Ghr jsologi  esso  notaTit,ejBsqaenemenetiam  pnslt- 
rnnt  in  teeandahi^ut  opcrit  editione,  lioei  oordtor 
eji»£iMto«l^/^aficfMiff /oMpAfltoia  Bahi*e  pror- 
tutneeeiretquojureposteriutprioriettetpraferen- 
dam.ReprehMdit  potiut  Daeherium  quod  rationes, 
qoo  ipeum,ut  suo  eodiei  minus  fiderel  impuiissent, 
Bon  ediderit»  additqne  ti  qait  malo  exemplo  ab  eo 
laetam  esso  eoatenderet^  seminimeadTersaturum. 
Qui  ti  edttum  aliquem  Ghrjrtologi  SermoiHim  oo- 
dieem  intpe3Uttet,aonmodorattonesiilatfaoiieip86 


A  deprehendisset»  tedoaruistet  etiam  multuquatibi- 
dem  protulit»  nonineptissane  sed  minus  neeessa- 
riis  emendationibu8«  quippequnplerumqueomnet 
jam  in  antiquioribut  editionibat  Chrytoiogi  dit- 
tiaete  leguntur  (o).  Ejus  Toro  etDaohariieiamplum 
A*aadi  fuit  aliis:  Teluti  Fabrioio  etManaio,immoet 
aoTissimo  editori  in  tantum,  utquioque  istot  SeP- 
BAoaes  ofliterit  tnperaddendot  ouraret* 

4670.  Cygn$0,  iypii  ei  swnpi,  Sam.  EbeHi  ;  in-8«* 
D4  Petri  Ghrysoiogi  de  Inoarnatione  Cbristi  Sermo 
GXLI  et  GXLiX,  etde  Infantum  Neee  GUIetCUII ; 
in  Di¥.  PairumHomiHiM  inFeHumNaiivUaikJeiu 
ChrieH  editia  a  GkiHetiamm  Daumio,  pagg«  8i«d4« 

fixprestituiiteaedd«Moguatina  iM7.Lugdunenei 
4523i  et  qua  ia  Goiooienti  PP.  EiUiotheea  e»A<  KX 
g  MitflieditioDaumiononinnotQis8evidetur,tiqaidem 
in  prflifatione  soriptil^  ilias  editiones  noTam  reeen- 
tionem  detiderare,  eamdemqueSagilare  ieotioimm 
Tarietatem,  qu»  ex  iit  quia  Thomas  Hibernious  et 
hine  AUegoriarium  Coiieotor  in  Golleotanea  sua 
traastulerint  animadTerti  possit  Idem  Gaaparit 
Barthii  in  Ghrjsologum  laudet  ibidem  proltrt« 

i674.£MMutPamtonim^  tia;»eatiflSotf^  Typo^rr, 
in^foi.  Petri  Ravennatit  £pittoia  ad  Eutjoheai  Qf. 
Lat. ;  in  Coartiitfl  Labbei  el  CostariH  toiao  IV,  p.  35. 

4674.  Pariiiis,  sumpi.  Psiri  Yariquet  $  in-foi. 
Petri  Chrjtologi....  Sermoaes  GLXXVL  eum  J^eo- 
titfl  M,  ei  aUorum  Opp.  colleotis  a  /iayiiatifll0« 

1672.  Parisiis,  apud  viduam  OaroU  Mavreu» ; 

m4i.  Petri  Ghrjsologi  SernKi  de  Nilali  Domini 

oontra  Nestorium  ;  eddidit  ea  eodice  Totusto  talB- 

^  quam  auotoris  inoerti  tetum  Lueas  Dmckerius  in 

tomo  XI,  page  170-28 i. 

Aeoeperat  a  Ghifdetio.In  Tuigatiseditioiiibutau- 
etior  et  emendatior  exttat  num.  GXLV,  qood  pri- 
mus  monuit  Pauius  Coiomesius  in  ParaUpami  de 
88.  BeeUt*  p«  268,  et  06flfl.  Saoris  p.  183.  Gf.  Fm- 
bricius  in  Bibi.  M.  ei  Jnf.  Lai.  Minime  igitur  la- 
tere  debuitset  editorum  noTissimum. 

4678.  Lui.  Paris.t  sumftib.  Jot  Bapi.  Coignard  ; 
ifi-4*,  Petri  Ghrysologi  episoopi  Rarennensisad  Bu* 
tjohen  presbjrterum  Epistola  ;  Latine  oUtn  notiB 
PafltfAofltt  Qussnelii;  oum  Leonis  M.  Operibus^  post 
epistolam22,  t.  Lpagg.  477.  Notfli  ezstaht  tomoR, 
pagg.  628«4t  (in  ed.  Lti^diiiimflt  1700^  im^foi.  1 1, 
pagg.  Ul,  42.  Temo  II,  pagg.  486-88). 
&  c  Triplioem4nquitQuesiiellus,hujusepittolfliedi- 
tionem  inTOuio:  unam,  quam  habent  posieriores 
saneii  I^onis  sdiiiones,vibi  ez  ms.God^Thuanea  Bl- 
biiothecflBdescripta  legiturEpistola)  altera^,quam 
ex  mss.  eodieibat  Vatieanis  nam.  2874  et  2580  et 
eardiaalis  SirletiproeuraritGerardus  Vomiqtdoetor 


(e>  2^  msHHSf  inqait  La  Barre  in  annetatioae 
prima  ad.  Serm.  ll,  tot  mendis  seatent  hm  Bomilim, 
quot  ne  perspicassimus  quidem  unus  ex  ccnjectura 
toUeri  potest ;  ijuamdhrem  nihil  hic  nisi  oinnino  easH- 
gatum  tecibr  edspeeist,  neiim;  haud  pauca  quideih 
loea  fesde  cerrmpia  reiHtnimms,  ied  de  ommibus  resti- 
tuendis  ne  cogitavimus  quidm;sunt  snimnonnulla 


qwB  nisi  ope  mst  eodieis  smsndari  non  poftetliiihh 
terdun(i  tamen  correctioiiefl  ejui  in  Ipei?  eonmptieiir 
mis  adeo  cum  imprcssis  Chr^9olp^i  codicu)vi$  pon- 
cordaot,  ui  dubitare  possis^  an  tantutn  lola  6onje- 
ctura  hotninis  asset^A  V^kM.  Sdllb^t  tt^otk^thef, 
ted  ubique  ftrme  ftrrain  letlioiiei|i<it)NPtfaenditt 


1  .1   'U  6 


87 


IN  S.  PETRUM  CHRYSOLOGUM  PROLEGOMENA. 


88 


catholicus :  terliadenique  eaest,  qusB  iu  prima  parte 
Aotorum  Ghaloedonensiscousilii  legitur  cumGraBca 
versione.  Primaeditioprimum  tantummodo  caput 
continet,  alterumintegrumdesiderat:  reliqu»  du® 
utrumque  caputcomplectuntur  (a),  Unde  ista  diver- 
litas  fluxerit,  certo  asserere  non  ausim :  versimile 
tamen  est,  vel  editorem  illum  incidisse  in  mutilum 
codicem,vel  ipsum  codioem  ab  editore  fuisse  muli- 
latum. » InquiritporroquaBmutilationisistiuscausflB 
esse  potuerint,et  an  integra  etiam  pro  genuino  epi- 
scopi  Ravennensis  fetu  haberi  possit.Quodquidem 
asserit,  et  deinde  sic  pergit :  •  Unde  quo  facto  de- 
curtata  habeatur  in  vulgatis  sanoti  Leoniseditioni- 
bus,nona8sequor.Codioem  quidemThuaneum  com- 
memorant,  exquo  deprompta  fuerit  ab  editore.  An 
hoc  ita  tit,  nescio.  Hoc  scio,  unicum  in  Catalogo 
Tuaneorum  mss.  codicem  a  me  repertum,qui  Epi- 
itolam  sancti  Petri  Chrysologi  contineat,  cum  aliii 
nonnuliisad  synodum  Chaicedonensem  pertinenti- 
bus  :inhocvero  codioeintegramhaberi  Epistolam. 
Cui  ii  mss.  Vaticanos  ct  card.  Sirieti  codioes,  anti- 
quaaque  ac  recentiores  Baronii  et  Conciliorum  edi- 
tionesadjunxeris.vix  restatdubitandilocus^quin  vei 
in  editoris  iUius,  si  non  malam  iidem,saitem  osoi- 
tanUam,velin  Codiois  vitium  refundenda  sit  Episto- 
Iffidiminutio.  «Utinam  vero  Quesnelloindicare  pla. 
cuisset  editionum  L.eoni8  M.  folium  paginamve,  in 
qua  Petri  h«o  epistola  exstet,  quam  a  se  lectam 
fttisse  tam  diserte  signiiioat. 

i  676.  Lugdunt^fnptib.F  Fr .  A  nUsoniorum  et  Joan . 
Poysne^,  m-/o^.Divi  Petri  Chrysoiogi  archiepiscopi 
Ravennatis  Sermones  Aurei  ad  Exemplar  SeraphicaB 
Cesene  bibliotheoas  correcli,  schoiiis  ac  locupletissi- 
mis  moralium  oonceptuum  varietate  Commentariis 
iliustrati.Nunc  recensingratiam  divini  verbi  concio- 
natorum^addita  Sanotissimi  Doctoris  Vita,  nec  non 
atejttsdem  ad  Eutyohotem  Epistola  Notis  pariter  elu- 
cidata,prodeunt  in  lucem  operaet  iabore  JL  P.  Fr. 
Martini  dbl  Cjlstillo  Burgensis  MinoritCB  de  Obser' 
vantia :  m  S.Evangelii  Mexicana  Provincia  Leclons 
Jubilati,  Theologimhonor,  Alex.  VIL  Hescripto  de- 
corati  Magistri.  OUmineadem  Provincia  Ministri 
Provincialis  :  et  in  magno  S.  Bonavent.  CoLiegio 
Rectoris,atque  studiorum  Regentis.  Accessithis  In- 
dex  quadruplex :  I.  Scihcet  Sermonum  ;  II.  Loco- 
rum  Scripturad  sacras;  llL  Evangeliorum  ad  Con- 
ciones  per  Annum ;  IV.Rerum  deniqaenotabilium. 

Belius  hic  artifex  novem  et  quod  exourrit  aipha- 
betacommentariis  suis  in  XXlfChrysologiSermones 
et  Episiolam  ad  ^ii/ycAefem  impievit.Iiiud  cum  su- 
periorieditoreDominioo  Mitacommune  habet,quod 
lioetingens  titulorum  syrmapost  nomen  trahat,ta- 
men  de  iniquitate  fortun»  conqueritur.neo  propitio- 
rem  habuit  Faoundiam  deam.  «  Apposui  in  corde 
meo,  inquit,  universos  CLXXVI  Sermones  D.  Petri 
phrysologimeis  illustrarecommentis :  idcirco  brevi 
fijnQfPJiii^  oompleto  marginaU  schoUo  ad  depromen* 
du$iimma0U(umquesensumeJussubtilissimummecon' 


A  /ti2{»latiori  sermone  {nec  enim  periculoeum  est,nesit 
nimium,quodessemaximumdebetJumoraiebatPti' 
mi4i)  inchoavi  eimngtiduossermones,unacum  ejus 
epistota  ad  Eutychetem  htBreticum,  quos  complevi, 
exhibeo.Sedprohdolorlophthalmiaprcl^xeeLdmodnm 
lumina  torsU;etquod  magisM^  novem  et  plus  an- 
nis,  lippientmn  me  limis  ocutisfortuna  prospexit^re^ 
trahens  mmVfa,qua  lal>oriosa  a  penso,  laborare  eu- 
pientem.  Piuries  repetiicumDiogene  Cynico :  Buge, 
0  fortuna,quodviriUterme  tractastil  Mepeccaiorem, 
me  scelestum,  flageUis  feticem  Deus  Op.Ma.  feeU,te- 
nuitme  semper  idiographum,  cum  amamtensenuS' 
quam,bibliothecaorbatum  etceUafereexsulem.ldem 
quoque  testaittr*  se  qumeisse  mtsgis  quid  scriberet, 
quamquemadmodumtnoncurassesesolUcUtmfComp' 
g  tam  perpoUtamque  orationem,  sed  remissius  toqui 
voluisse,ut  toqueretur  securius.  Unum  quodin  toto 
opere  non  prorsus  ineptum  jttdioes»est  VitaPetri 
Chrysologifinqno  Scripta  etiameditionesque  eorum 
attingit.Nuncupatum  est  Petro  PrincipiPortoearero 
Folch  de  Arragon  et  Corduba,  etc,  epistoia  quflB 
omnibus  ingenii  auctoris  sui  luminibns  radiat. 

1677.  RomcB,  sumptib.  Pontii  Bemardon;  in-folr 
Latini  LaUnii  Viterbiensis  Varim  Ijectiones  et  Ob- 
servationes  in  Petrum  Chrysologum ;  in  BibUotheca 
ejus  Sacra  et  Profana,  1. 1,  pagg.  98-103. 

Pertinent  ha  observationesyquncommendatione 
alia  praster  auctoris  nomen  nonegent,ad  siBOulum 
snperius.  Obiit  enim  Latinius  a  1503.  Usus  estedi- 
tione  Parisiensi  a.  1674. 
^  4677.  Lugduni,  apud Anissonios  \in-fol.  S.  Petri 
Chrysologi  Sermones  (CLXXVl)  et  Epistola  ad  Eu- 
tyohen  cum  noUs  Ger.  Vossii,  in  Max.  Bibt.  PP. 
tomo  VII,  pagg.  803-970. 

1679.  CoUnti(BAgrippinos,apudJo.  Caf^otumMu- 
nich  ei  Petrum  Ketteler;  fn-4«;  D.PetriChrysologi 
aroliiepiscopi  Ravennatis  viri  eruditissimi  atque 
sanctissimi  Sermones  inEvangeliade  Dominicis  et 
festisaliquot  soiemniortbus  totius  anni  insignes 
oum  triplici  indice,  Evangeiiorum  et  Epistolarum, 
LooorumS.  ScripturaB  rernmque  etverborumin 
lucem  editi.  (Accesserunt  Sermones  Maximi  Taa- 
rinensis.)  Editio  prima  in  Qermania  (sic). 

Typothetffi  iucuria  annus  in  titulo  exsoriptus  est 
MDLXXIX.  Etiamsi  vero  satis  typis  et  tota  desorip- 
tione  saBculum  se  proderet,  non  tamen  meo  unius 
D  arbitrio  statuere  ausu8sum»antequamaUunde  mihi 
hac  dere  constarot.  Sed  jamoertus  sum  et  lectores 
monitos  volo,  ut  Maximi  Taurinensis  editionem  a. 
1579,  ad  sequens  sflBcnlum  transcribant.  In  Cat. 
BU>1.  Reg.  Paris  laudatur  hao  editio  anni  4678. 

1684.  Parisiis,  apud  Franc.  Muguet ;  m-/o/.P6iri 
Chrysologi  Sermones  duo:  tmus  de  pace  in  iUud 
Matthffii  V,  FeUces  pacifU:i,  etc.  (LIU) ;  aUer  de  Na- 
tali  Joannis  BaptistsB ;  inter  Augustinianos,  quos 
BenedicUni  secreverunt  per  kppendicem  tomi  V, 
classe  1,  num.  61,  et  classe  3,  num.  CXCIX. 

Prior  oUm  inter  Sermonesc^  Tempore  erat  num. 


(a)  Adeoqua  non  ires  sed  dt««tantumnumerand«fttissentut  rectius  aFabrioio  etBallerinUsfactumest. 


89 


SCHOeNEMANNI  NOTITIA  IN  OMNES  EDITIONES  S.  PETRI  GHRYSOLOGI. 


90 


GLXIX,  pottea  in  App.  LVII ;  posterior  ioter  Sermo-  A 
nes  de  Sanciis  XXII,  post  in  App.  LXXVU.  Sed  ille 
passim  interpolatus  est  etimiltis  sententiis  auctior, 
qoas  proinde  Maurini  ansuiis  commonstrarunt ;  hic 
ab  initio  decurtatus.  Krat  ergo  ratio,  cur  novissi- 
mus  editoreosdem  editioni  su»  insuper  adjioeret, 
ut  a  Manuodiscimus,  Alil  duoinsuper  inter  Augu- 
stinianos  Sermones  occurrunt,  nempe  num.  GXXI, 
de  NaUU  Domini  V,queminquibusdam  mss.Peiri 
Ravennatis  nomen  praferre  notant,  et  Sermo  XGVII 
de  yerbis  Erang.  Joan.  xiv,  Pacem  meam  do  vobit, 
ete.  quem  cum  LXI  Ghrysologi  styio  conTenire 
monent  iidem. 

SiBCULO  XVUI 

17U.  ParieHi,  ex  l)fpogr.  Meg. ;  in-foL  Petri  Ra-  3 
Twnatis  Epistola  ad  Etttyohen;in  Coneiliis  Harduini, 
tomo  II,  pagg.  2-2. 

nti.Parisiis,  apudMontalant ;  in-fot.  Petri  Ghry- 
sologi  Sermo  de  Natali  Domini  et  Sermones  V  in 
Orationem  Dominicam;innoTa  editione  Spieilegii 
Luem  D*Achery  quam  curavit  Luduvieus  Franc. 
Joseph  La Barre \omol,  pagg.  41,  215-221. 

Vide  qu»  dicta  sunt  occasione  editionis  primffi 
a.  1666  et  1672. 

J742.  Vsneiiis,  apud  Augustinum  Savioli;  in-fol. 
Sancti  Petri  Ghrysologi  Forocornelieosis  Ravenna- 
tum  archiepiscopi  Opera  omnia  cum  observationibus 
el  indice  rerum  locupletissimo  DominiciMiisB.  Ac- 
eessere  praterea  inhac  nostraeditione  S.  Valeriani 
Cemeliensis  episcopi  Homilim  quoiquot  exstant.     q 

Bihliopol»  institoto  Bononiensis  a.  4643  editio 
accurate  recnsa  et  cultu  non  honesto  modo,  sed 
etiam  magnifico  dotata  est. 

1750.  Veneliis in-fol.  Sancti  Petri  Ghryso- 

logi  Opera  omnia  ad  codices  mss,  recensita  a  P. 
5e6a«ttaiio.Patt/tGiericoReg.  Gongregationis  Ma- 
tris  Dei  Lucensis. 

De  hac  editione  non  nisi  ex  iis  constat,  qu»  cl. 
Mansitu  in  Bibliotheca  Fabriciana  medi»  et  infim» 
Latinitatis  T.  V,  pag.  253,  ad  supplendam  de  Ghry- 
soiogo  notitiam  recitavit.  «  Non  est,  cur  hic  pne- 
teream,  inquit,  quam  sub  ipsoanno  suo  emortuaii 
evolgavit  vir  cl.  P.  Sebastianus  Pauli  congregat. 
Matris  Dei  Lucensis,  sodalis  meus  dilectissimus  et 
amicus  dum  viveret  in  primis  charissimus.  Prodiit  ^ 
illa  typis  Venetis  a.  i750,  T.  1  (quod  ioterpretor 
W)temmefino)m-/o/.PrffitereaquoiQ  prascedeatibus 
editionibus  patuerunt  adjecit  sermones  septem  de 


Orationc  Domini  desumplos  ex  Dacherii  Spicilegio 
tomVH,  pag.  120,  veteriseditionis;  geminosetiam 
alios  exappendiceSermonum  S.  Augustinieditionis 
Maurinianorum.  Recensuit  totum  opos  ad  veteres 
mss.  codices ;  notas  a  Dominico  Mita  olim  adorna- 
tas  retinuit,  quibuset  suasadjecit,  nec  paucas.nec, 
ut  vera  fatear,  indoctas.  Quamquam  vero  laborem 
hunc  viri  eximii  probo,  multum  tamen  abesse  cre- 
do,  ut  editio  Operum  Ghrysologl  sic  tandem  omni- 
bus  numeris  absoluta  reputetur.  Admonet  vir  exi- 
miusex  orationibus  hiscenonnullas  Severiano  eui- 
damin  vetustiscodicibus  ascribi,  qua  ego  prsmoni- 
tione  edoctus  nactusque  in  veteri  homiliario  codice,  re- 
perto  in  bibliotheca  canooicorum  Majoris  Ecdesio  Lu- 
censis.nec  meo  judicio  ssculoxu  recentior6,homilias 
quasdam  Severianinomine  prffiflxas,unama)iquam 
ex  illis  conferendamassumpsi  cum  homiiia  Ghryso- 
logi,  quas  inter  editas  est  Clf.  Utramque  consen- 
tientemreperi :  simultamenagnovi,hiuicaqundam 
esse  in  edito,  qu»  egregie  supplebantur  a  codice 
illo.  »  Profert  ibidem  variantis  lectionis  aliquot 
ezempla.Sednon  hujusdemumeditoris  fuit  iilaad- 
monitio,nonnullas  homilias  Severiano  incodicibus 
vetustis  ascribi,  sed  dudum  in  Bonniensi  prima  ab 
Agapito  iilud  observatum  est.  Nec  admodum  dili- 
gentiamejuscommendat,  quodbiseosdem  Sermo- 
nes  Vin  Orationem  Dominicam  excribendos  de- 
derit. 

4733.  VenetHs,  apud  Simonem  Ocohi;infoLPeiri 
Ghrysoiogiepiscopi  Ravennatis  adEutychem  pres- 
byterom  Epistola,  Gr.  Lat.  cum  admonitione  etno- 
tis  Balleriniorum;  in  Operibus  Leonis  M.  T.  I,  epi- 
stola  XXV,  pagg.  775-78. 

Ballerinii  docent  deeurtatam  epistolam,  de  qua 
Quesnellus  primum  monuit,  proftoisci  ex  collectione 
Canonum  Hispana,exeaque  in  /ftiioitanam,indeque 
inreliquasGollectionesfluxisse.Simul  tamen  osten- 
dunt  integrsB  originem  poUoris  esse  et  antiquitatis 
et  auctoritatis,  quippequffiinveniaturincollectione 
epistoiarum  in  causa  Eutychetis,  quo  actionibus 
ooncilii  Ghalcedonensis  priemitti  solet,  ante  me- 
dium  sextum  saBCulum  Latine  compacta.  Suspi- 
cantur  autempriorempartem  epistolaB  quam  etiam 
Hispanica  collectio  profert  originalem  esse  poste- 
riorem  ex  Graeco  usam. 

t7ei.  Florenlm,  expensis  Ant.  Zattx  Venen';tn- 
fol.  PetriRavennatis  Epistola  ad  Eutychen  Gr.  Lat., 
cum  prffimonitione  etnotis  Ballerimorum ;  in  Col» 
leetioneampliss.  ConciUor.  tom.  V.  pagg.  1347-1350. 


91 


IN  S.  PETRUM  CHBYSOLOOUU  PRCLEQ0MBN4, 


JOS.  A.   AMADESU  DISSERTATiO 


DB 


METROPOLI  ECWiASTlGA  RAVENNATENSI, 

AD  CL.  YIRUM 

PAULUM   PACIAUDUM^ 


TYPOGRAFHUS  VENETUS  LECTOW. 

Ad  umbilicm  p0rv0nerat  EdiUo^  cum  diliginUa  H  iura  cl.  v.  Pnuli  Marim  Potiiatldi  nM^ict 
regularis,  Dmeriatio  hwc  Ravenna  Veneiia$  misea  ad  mae  manm  fenmU.  Ueme  kie  addm 
pro  coronide  horum  Protegomenorum^  nec  edilori  ingratum^  nec  lectorHm  iufu&undum 
fore,  arbfiratui  sum,  Vale, 

CAFOT  I. 
UIHim  Medtolanensi  EceleHm  subjeetd  fuerit  teeleeia 

BdOtnnaequatuorprioribus  «rm  Christiaiui*sacutis. 
I  L  EiponaiiUir  rattoties  atiefoNm  ftfflrmfttttttttii. 

i*  Busiaohtas  a  S.  UbftldoAugastidiaaus  Cx6al- 
ceatus  satis  prolixam  dissertatioaeai  iatexuit  po- 
AUreiBo  exeunteaiBoulo  de  Metrapoli  Mediolanehsi, 
iQ  qua  omni  ratioaum  ac  moaumeaiorum  geaere, 
ii  Superie  plaoeti  eoaatns  est  demoastfarei  iuter 
illustfiores  Eeolesias,  qnm  Mediotaaeasi  eplsoopo 
•ubjioiitatdr  Telut  suffragaae»,Ra  veaaatem  quoque 
et  AquileieBsem  fuisse.  Verum  Auguetiaiaai  nostrt 
ma  fuit  oura  ia  haeflrmaada  seotentid,  Sifmoadi, 
Sehelstratii,  Norisii,  et  aiiorum  aliquot  Testigiis 
atque  auotoritati  solummodo  lasistere.  Gum  ^ttitti 
nuliuffl  de  subjeetioaebarum  Eoolesiartim  antiquum 
posHivum,et  inalterabilesibisttperesse  doeum^tikm 
faterettfr.elNieteni  coaoiliiatqueAatiocheni  dteteta 
non  leviter  contrarium  urgere  putaret,  auctoriiiu 

tameniantofim  virorum antiquitdtum  etele- 

siastiearum  peritissimorum  homiriuni  pro  mni  an- 
iiquo  illi  satisfuit  monumento.  Et  optime  quidem ; 
si  magaa  auotorum  aomiaa,  non  autem  r^tiones 
etfiindameata  quibus  eorutti  frfaeita  ionituatur 
nostra  hffic  Atas  ia  pretio  haberet. 

2.  Porro  celebeitimis  etiam  hisce  criiicis  iBque 
ao  Mediolanensi  eofum  Symm jstas  defuere  Omnino 
anM^tiaomaia)Ex>sin't;a,e^  inalterabilUi  doctnnenta, 
quibus  Raveaaati,  et  Aqufleieasi  Ecclesii^  Jngutti 
subjeotionis  certissime  assere^ent.  Nam  conciiia 
nuUa  prlmorum  SaBCulorum,  nuliae  conseorationes 
episcoporum,  visitationes  Ecclesiarum  nuUffi,  san* 
ctiones,  appellationes,  constiltationes,  une  vel  suf- 
fraganeitatis,  ut  italoquar^  in  minoribus,  vel  prse- 
eminentiffi  in  principibus  Ecclesiis  indicia  esse  solent , 
multominus,  vel  historicorum,  vel  Patrum  testimo- 
nia,  aliquod  ejusmodi  documeotum  eis  auppedita- 
ruot.  Una  igitur  coojecturarum  atque  argumento- 
rum  negantium  via  processere  omnes,  salebro»a 
enimvero  et  diffioultatis  plenissima.  In  hierardiia 


PROQKMIUM.  A 

Cogitantem  ea,  qu»  de  Ravennatia  KoeleBieB  di- 
gUitatesuperioriimadiebusdisserueramiteneJMriaet 
obiivioQidemaitdarettneexhuJusmodisententiare- 
tooaverunt  parsuaaionea  lun^  optime  Paoiaude.  Bt 
quamvia  diu,  multumquedubitaverim»  utrnm  tuft 
voluniati  resistere,  an  obtamporare  raagia  expedi- 
ret ;  iiiud  enim  obedientias  periouium,  alterum  ol>- 
servaniia  atque  amor  in  te  meus  insinuabat  :atta- 
men  tnalui  huic  qualioumque  perioulo  me  tOtttm 
oommittere,  ut  observantisB  et  amori  obsequerer, 
quam  isiheeo  offioia,  quibus  tibi  obstringor>  netan- 
tiiium  qiiidemvioiare^  utperioulum  devitaroni.  Im* 
beoiilitatem  ingenii  mei  soribendique  in  ta  critiea 
imperitiam^  lum  rei  ipsius  de  qiia  actum  est  diffi- 
oultatem  et  celet>errimorum  contra  noa  opidantiukn  b 
virofum  auetofitatem,  tumextremam  documento- 
rumirationum,  acriptorum  inopiamtoniobnoxii  su'- 
mua,  tibi  pluries  instanti,  pluriea  quoque  objeee^ 
ram,quibuarebus  abhaeration6serii>endi  deterre- 
rer.  Sed  quoniam  hisca  posthabitia  iti  propOsitO 
perseverasti,  meque  nutantem  velis  remisque  in 
hoc  velut  mare  impuliati»  moa  eat  tibi  gerendtis 
omhino,  atquespecimen  aliquod  opusculorum  no<> 
atrorum,  qualiaoumque  demum  illa  aint,  publioo 
judicio  permittendum. 

Tria  Igitur  in  eostu  nostro  littefario  d^  hae  Ra- 
vennati  Eooiesia  traetavimua.Primum  enim  quflBsivi- 
mua»  utrum  MediolanensisepiscOpi  auffraganea  iiia 
fuerit  quatuor  prioribus  asrcB  GbristianeB  ssBculia.  q 
Deinde  iitteras  Ciementis  II  Romani  pontificis,  qui- 
bus  Ravennateasi  super  Medioianensem  antistitem 
sedendi  in  conciliis  prsrogativa  restituitur,  a  falsi- 
tatisnota  vindicavimus.Tum  quidopinandum  sit  de 
origine  metropolitic®  dignitatis  in  Ecclesia  Raven- 
natensi  perpensis  saniorum  auctorum  sententiis  con- 
quisivimus.  PorroeaomQiaargumenta,qu8e  fusiori 
calamo,  ac  vernaculosermone,  pluribusque  disser- 
tationibus  scripseramus,ad  triacapita  modo  contra. 
henda»  brevioriqueoratione  exponenda  censemus. 


93        JOS.  AHADESII  lUMniTATiO  DB  MBTBOPOU  ECKajtlASTIGA  RAVENNATENSI. 


»4 


imp^ihaaeilbiTiamexddgilAruntad  EealeBiaali* 
«iflihierarehiaiit  slabilieadaiDtgiiigalisfeve  proTia- 
eiisyio  quasloD9e,laiequelmperitttii  dividebaliir 
ptr  Atiamy  Airieamat^ueEurofNuiiiiafuloa  meifo- 
poliiaoot  episoopoi  tribuere  noii  reniuil  primit. 
qao  diximus#  Beeletin  lemporibaeteoenempeepi* 
loopot,  qoi  10  prtBoipua  et^oslibet  prOYiii4n  eivi* 
tate  constituti,  alios  omDes  minorum  ci  vttatumeom- 
provlncialee  moderareiituf  t  attamea  ordinem  hanc 
hieran!hi6Tim  soll  Itlili»  d6  tle^ailt,(nil  IfcetinXVll, 
nt  aiunt^proTiAoias  distribut»»  duos  taatuu  metro- 
poiitanos  epi^pos  pdr  ea  tempora  assig&atosto- 
lant,6omanumsoilioet,  Ml(edioliuaealem»adquar- 
tttffl  saoukua  Aquileiensis  eiordia  protrahenistiad 
quintum  usque  Raveoaatensis* 

3.  Si  voro  ab  iisdemauotoribuspeUs  qua  ratione 
faetum,  ui  in  r$liguit  orbi$  Homani  pr0vincii$  melro* 
poliiammpM$oli€oimiit4ilQardiHaii$inttinUaiia9€ro 
MPaulus  pr4Fdioavi$iUbiP$trmE€cU$ia$in$tituU, 
u^$ed$$apo$tolicapimi$Ecck$imtmporibu$0ra(, 
in$tiiutum  Hlud$tatim  non  obtinuU  ?  queiiuidmodum 
i  seiBetipso  qusBsieratEmaauel  Scbelstratius  (rom. 
I  diMr^  eap*  5) ;  primo  respoasiooes  illorum  au- 
ctoresisii  Bon  appfobaBt#  qui  ratioaem  eloausam 
taati  cyserimiais  ia  apdslolerum  vel  sueeesiorum 
iAilituentium  YolunlatemrejieiuBl*  Seeundoaulem 
Nipoadeatipsi,regimeB  quoque  eeelesiasticum  Iia- 
toadexofliplarsaoularis  aposiolosvelsuoeessof«« 
iorum  ooiaposuisse  ;  oum  enim  a  duobus  vieariis 
pnelsoli  pmoUmo  llalia  omnis  hiM  regio  admiBi- 
itraretur,  Bomano  soilieet^  oui  deoem  proviaei» 
lubiraDt,  olllediolaaeaBi»euiiiplem;eadem  pari- 
lir  milhodo  duo  fderaat  eoolesiaslioi  metropoliUaai 
ia  ItaUa  eoaslilueodi,  ulquemadiliodttm  ia  reliquo 
erbey  iU  Ibi  quoque  eoelesiastioa  hierarehia»  oedo 
Nieiilaris  liierarehiai  ordiai  respondml.Quapropter 
dtomsuburbaaarom  provineiarum  episeopii  immo- 
dlale  prfB«ral«ul  melropolitaaus»  ipsemetsmmus 
ponlifex ;  ia  soplem  veroemteris^qu»  IlaliaB  ooguo- 
mine  distiaguebaatur,  melropolitani  vioes  gerebat 
Midiolaoeaais  episeopas.  Hino  disliaolio  episoopo- 
rum  RomaBis  proviaoi»  ab  episoopis  quos  pr(lvilft> 
ii«  llali»  appellabaat ;  atque  hiao  orU  esl  peaes 
iiistoree  ipsos  de  sak^eetioae  Raveaaatis  eeolesitt 
il  Aqoilaieaiiiooajeotura ;  oam  ^iiilU»priiBaerai 
civitasRaTeaaaiyiaetiarumAquileJa»qttaBprovi» 
«ii  marialtti  llaliii  eomprehendebat,  ideoqueea- 
nim  episoopi  metropolitaao  11^1«  obedieotiam  pratfK 
stasse  dieeadi  erant^ 

4.  Vioariatus  Italioi  urbes  fuisss  Raveaoamf  ei 
AquileianauUtti  ioiioiatur ;  UlarumquoqueepiBeo» 
pos  ab  lulU  appeUatos  iestaator  subMripUones  eoa^ 
iilii  Sardioeosis.  Fortunatianu$  ab  Itatia  do  Aqui* 
liiatSmferu$ab  ItatiadoBavcnna^Prota^in^abltaiia 
de  Mediotanot  ad  Uodem  Mediokaum  ItaUsifuisse 
melropoUm  aeseril  Athaaasias  io  epislola  ad  Solir 
l$rioB.Ewquarum  numero  €lari$$imc$$unt  confe$$io- 
ni$  viri  reli9io$u  et  episcopiboni,Paulinu$  Treviro'» 
rum,qu€e  (kiltia$*um  metropoiie  e$tt  LuciferMetropa^ 


A  tUanu$epi$copu$8ardimiafBn$ebiu$Vorcelti$civita- 
ii$ItatiWi  IHemy$im$  Mediolom^  quod  et  4p$um  est 
meiropoH$  /«iZ/fiP.AooediilesUmoaittmdivi  Ambro- 
aUi  qoi  tttm  ad  VereeUeases»  tum  ad  episeopum  Vi- 
oohabeiltiaam  BeribeosVeaeliasi  el^BmUiam  ad  se 
perUaere  ooafiraali  ut  ialerpreUtur  Sirmoodiis 
(Lt'6i  i).  la  episloU  eaim  ad  VefeeUeases  queritar 
B.  l>oeidr»  eorum  Boolesiam  BquaWeadbuo  Pastore 
vlduaUai^dam  reUqu»fiailiauif  umoiviUloiaeecleskd 
ejusmodi  solatio  Iffitareolur#(7ee/li^cfe(ori^^foia  Et- 
eteeia  Domini,  quee  e$t  tn  vokiet  $a€erdotem  adhuc 
non  habett  ae  eota  nunc  ex  ommhue  Li^riatOtqui 
jBmitiw,  Yeneiieu^mque^veteeeteriefinUimielHUife 
partibue  ht^uttnoii  e§et  offtoio  (Ambroe*  epiet^  U). 
ia  allera  rero  ad  Vioohabeatiaum  iiUiii  ouneeaijM 

Q  meadat  losoleasem  EeeUsiaiQ,  dooeo  oovus  ibi 
eeasliiaatttr  episeopus.  Commendo  libitftli^  Eocte- 
eiamf  que$$$iadflarum€fOimetiifquoeamdepromm 
intervisa$fregueniiu$,doneeeiordinelurepi$eopu$: 
oeeupatuediebmingruentibue  (^ira§$$im$f  t^  lenge 
nonp0e$umemeurrere{Ambro$iepi$t*  i).Forum  Gor- 
UelUf  seu  IomU  of bi  eit  iBaiUiflB  previaoiffi,  seu 
Plamiaiiaieajaa  eiiamoapai  lUveaaa:  ia  /EmiUa 
pariter  siU  eral  Vioohabeiitia»  modo  Ferraria.  Ex 
aUaUe  ergo  AoibroBU  YerbisooaslatForumGoraelii 
iub  ejui  eura,  el  viBitalioae>  et  ordieatioae  faisse : 
Vioehabialiam  patiler  adeumspeeUsse»  tumqula 
e}usepiioopo,quemiubjeoUonii  Bomine/I^^nfnap- 
pdlal,  aUeriasBeoUsin  TisiUtioaem  mandat ;  tum 
quia  »  homUla  175  a.PeUi  Ghrjsologi  inferius  al- 

^  ferenda  suhjeollonem  isUm  VioohabenUfisarguere 

^  posse  ofedual  eriUeisostH.VeaeUas  igiiar  etiBmi- 
liam  ooaiinebatproviaeia  Baolisiasiioa  MediolaBeB- 
eli,  eoooequeoter  Raveanam  ei  Aquileiami 

5*  •ohelstfaUos verdadefferiadammagismagii- 
qoe  ia  has  provinoias  aueloriUtem  Mediolaneasis 
BoeUii»,  aUttd  mulualof  argumealum  ab  epiBtola 
eyaodiea  quam  Bttiebius  Ulius  episoOpus  LcodI  Ma- 
gao  ooneeHpiliia  oeleberfim»  S*UUui  poaUUoii  ad 
Fla^iaoum  epiiUlaB  approbaliooim.Cumeaimatt- 
quoram  /EmUie,  RheUaf um,AlpiumGolti^rum  epi- 
soopof  um  subscripUonei  ia  oalce  Basebianii  epiito^ 
loobservassel  aohelstratius^ar  bitratus  estia  omnea 
fere  lUliam» el  lUira  JurisdieUoais  suib  limites  dila- 
^sseepiseopumlUuffl*Ba  verba  SohelslratU>u  Quam 
diffase  auUm  Mediolaaeasis  EcoUsia  pei*  lUUam 

D  JusmetropoUiiettmobliouerU  aoUin^Ululoiilat^efi- 
fMftii^^  oiAquileign$i$  Hoolesiflsmetropolitas^  oOlUgi 
poUsi  ea  BusebU  Mediolaaeasis  epistola,  qutt  ad 
Leoaem  Magoum  missa  est  iuper  flde  quam  ad 
Oneatem  dlrexerat.lUi  eaUn  aoa  iolamstibiiribuai 
Ligoffin  epUdopi  Gf ispious  Hclaeasis  Gyriaous  Lail- 
deosii,  AbuDdaaUusQomeasiset  reUquii»id  eiiam 
FaTeBUtti  Rigieoiii,  Majoraaui  naeeotioui  elGy- 
priaous  BHaeUensis  di  provinoia  ifihiUU»  t  Abuhdati 
Uus  Gomensis  pro  Agimooe  CuHensi»  Gradus  pro 
Eustaiio  AuguiUnoex  Rhetia^  Maximus  TauHnaUs 
et  Quiotus  Dernensis  ex  Alpibus  GotUis/  quos  oon- 
sequenUr  speetasseeoasUiad  sjoodam  Busebu.«i 


95 


IN  S.  PETRUM  CHRYSOLOGUM  PROLEGOMENA. 


96 


His  autem  si  addas  episoopos  Flaminiae,  cujas  epi- 
scopumForooornelieasem  ad  suam  obedientiam  spe- 

otasse  indicatdiYus  Ambrosius habebis  omnes 

fere  regiones,  quae  ecclesiastioam  ItalifiB  provin- 
ciam  oonstituebant,  Liguriam  nimirum,  iEmiliam, 

Flaminiam,  Alpes  Gottias^  Rhetiam Hisque 

Histriffi  et  VenetisB  provincia  dumtaxat  deesse  oo- 
gnoscitur,  quibus  exceptis,  inreiiquasltalieregio- 
nes  Mediolanensis  episcopus,  tamquam  Itaiifis  Me- 
tropolitanus,  jus  obtinebat.  » 

6.  Hisce  argumentis  in  sola  prorsus  oonjeetura 
positis,  sunt  qui  pondus  adduntargumenti  negativi. 
lllud  vero est,  de  soio  Romano  pontifioe,  tamquam 
deccm8ubttrl>anarum  provinoiarum  metropoliiano, 
etde  solo  Mediolanensi  episcopotamquamseptem 
ItalisB  provinciarum^locutos  esse  ▼eteresScriptores 
et  vetera,  qun  supersuntantiquitatis  monumenta: 
de  quibuscumque  aliia  Metropolitanis  aitissimum 
apud  omnes  silentium. 

7.  Haec  tamen  omnia,  que  critioi  pene  uniyersi 
de  hierarchia  ecclesiastica  tractantes  singulis  fere 
pageiiis  regerunt,atqueinfinita  propemodum  erudi- 
tione  ad  satietatem  usque  ampiificant,faciii  negotio, 
ut  arbitror,  diiuere,  et  levitatis  arguere  potent,  qui 
doctissimam  legeniabbatisBacchiniide  origineec- 
clesiasticaB  hierarchimdissertationem.Gelebris  enim 
Gassinensis  totusibi  est  in  snffodiendo  allatarum 
conjecturarum,  atqueargumentorum  fuudamento» 
quod  egregia,  eaque  inconcussa  doctrina  omnino 
oontrivit.  Quare  oum  omnium  probationum  vis  de 
Ravennatis  et  Aquileiensis  Ecclesiffi  subjectione  a 
oivilis  regiminis  Italiffi  sjstemate  promanet,  cuiEo« 
clesiasticamipsiusltaiiffi  liierarchiam  auctorosipsi 
accomodatam  volunt ;  nos  cum  Bacohinio  systema 
iUud  commentitium  denomstrabimus,atque  indefir- 
miori  gressu  ad  reliquas  Mediolanensium  rationes 
enervandas  procedemus.Quamvisautamatiqua  de 
patriarohatu  Aquileiensi  hio  obiter  miscere  nobis 
continget ;  protestamur  tamen  de  iliius  prffirogativis 
nuUum  prorsus  judiciiminosesselaturos,  maxime 
si  quffi  P.  Bernardus  Rubeus  in  suo  eruditissimo 
opere,et  qum  cl.  Joseph  Motta  in  dissertaUone  de 
jure  metropolitico  num.  3i  etseqq,   super  Aqui- 
leiensis  Ecclesiffi  origine,amplitudineJurisdiotione 
nuperrime  scripserunt»  non  omnibus  ffique  placue- 
rint.Mediolanenses  soiummodo  peUmus  ad  eosque 
oonvertimur.Verum  prffistantissimffi  Mediolanensis 
Ecclesiffi  ampUtudini  uiliU  ideo  per  nos  detraotum 
volumus^satis  superque  contenti,8i  Ravennatensem 
ab  ej  us  dominatu  vindicaverimus^rationesque,  quibus 
hffio  impetitur  inter  meresupposititias  rejecerimus. 
Nos  autem  non  latet  ingenuis  Mediolanensibus  ex 
vano  nihil  Aatirirf,utverba  Ripamontii  usurpem  oon 
tra  nimios  patri®  Ecciesiffi  magoificatores  apte  loquen- 
tis  (Tam.  I  Hiat.Eccles.  Med.  Ub^  i) :  fiec  eo  sumtis, 
ait,  ingenio,  ut  dum  miscendo  falsaveris,primordia 
nostrarum  rerum  angustiorafacimus,velimusmereri 
probraet  cavillosy  etin  omnedeincspsmumirecum 
illa  morumexistimatione  acfama^tamquampatriono' 


A  minispeciosadictugratificariet  venditarefuerilcura 
Irridet  enim  iis  verbis,ex  Ub.  iv  decadisprimffiTiti 
Livii  desumptis^Ripamontius  Galvanei  Flammfficon- 
oivis  sui  simpiicitatem,qui  fabeilas  omnes  hincinde 
oaptatas  suum  iu  Ghronicon  congesserat,et  prfficipue 
ubiingentemprovinciarumnumerumimperiteasci- 
verat  Mediolanensis  civitatis  imperio,  prout  in  iis 
versibus  : 
Urbs  seeonda  Romao,  infalis  laareaui  supremis. 


Imperti,  sedesque  Jovii,  miris  ezarata  stracturis, 

?rlm 

iqae  : 
Gortica,  Sardinia,  Ravemu,  Jaona,  Pisa, 


Prmia  metropolis  urbes  Llgurice  regis. 
Rhetias  uUasqae  :  Bavaria,  Gorla,  Gum8B, 


Gradus,  Aquileia,  Ticinum,  Piacentia»  Sena 
Angusta  cnm  Secnndia  snbsunt  ;  tu  Subria  Romas  ; 

Quffiforsitan  de  civili,  non  de  ecolesiastica  jurtsdi- 

ctione  accipi  possent.nisialibi,  sciiicetin  Glironicis 

£  suisbonusiste  auctor  temporali  Medioianensium do- 
minatuiecclesiasticum  ffiquaretillis  \eTbis:Ecclesise 
AqtiileiensiSt  et  Ravennas,  Januensis^  Gradensis.iiU' 
mana,Augustana,Coloniensis,BasHiensis,Conensis 
Papiensis,  Placentina,  et  omnes  aliiepiscopiltalisB 
fuerunt  suffraganeiepiscopiMediolanensis.Pono  his 
omissis,ad  argumentacriticorum  quos  jamlaudavimus 
animadversione  etresponsionepropris  accedamus. 
I II.  Eiponnntnr  rationes  auelornm  neganUnm. 
8.  In  negativam  sententiam  aliquot  prfficlarissimi 
auctores  abierunt,  inter  quos  eminent  Petrus  de 
Maroa,  Benedictus  Baochinius,HieronymusRubeus 
ex  cathoUcis,  Salmasiasinterheterodoxos,licetnon 
omnes  ob  easdem  rationes,  nequeeodem^utaiunt, 
spiritu  ducti.  Alii  enim jugum  Mediolanense  abRa- 

C  vennate  Ecclesiaexcusserunt,eam  putantes  metro- 
politanamfuisse  usqueab  eju8fundatione.AluverOy 
quamvishujus  dignitatisinitiaadquintum  usque  sffi- 
oulum  distraxerint,  negarunt  tamen  probari  nllo 
modo  posse  Ravennates  Mediolanensi  Ecclesiffipa- 
ruisse  umquam ;  inmio  Mediolanensi  ipsi  quartiun 
Ghristianorum  sfficulum  vix  atque  ffigre  ooncedere 
videntur  ejus  metropolitioffijurisdictionis  exordiis. 
Nos  vero  utriusqueopinionis  examende  originehu- 
jus  prffirogativffi  in  Ecclesia  Ravennate  ad  caput 
tertium  deferentes,  quffistionem  autem  de  origine 
clarissimffi  Ambrosiauffi  metropolis  integram  doctio- 
ribus  criticis  relinquentes,satis  nunc  habemus  au- 
ctorum  negantiumresponsiones  inmedium  produ- 
oere,quibus  allatas  in  superiori  articulo  contra  liber- 

D  tatem  nostr»  Ecclesiffi  rationes  refelluntur. 

0.  Harum  igitur,  prima,quffi  cffiterarum  origoet 
fundamentumest,petiturex  formaregiminis  Itahffi, 
cui  contenduntaptari  debere  formam  regiminiseo- 
olesiastioi.  Quiaergo  indupUoem  vioariatimi  Itaiia 
omnis  partiebatur,  Romanum  et  Italioum,  duplex 
tantumdicendusest  fuisseeain  regionemetropolita* 
nus,  nempe  sumnus  pontifex,  ut  RomffiepiscopU8,et 
Mediolanensis  antistes,  ut  episcopus  civitatis  quffi 
oaputerat  Italici  vicariatus;et  quemadmodum  epi^ 
soopidecem  provinciarumBuburbanarum  papffi,ut 
eorum  metropolitano,  parebant,  ita  episoopi  sep- 
tem  proviDciarumltalicarumepiscopo  Mediolanen- 
si,quos  inter  procul  dubio  Ravennas  erat. 


97         JOS.  AMADESH  DJSSERTATIO  DE  METROPOLI  ECGLESIASTICA  RAVENNATENSI.         98 


10.  Qoi  sic  argumentatur,  ait  Bacchinius,  tcI 
admiltant  necesse  est  ecclesiasticam  Italias  hierar- 
chiam  quarti  et  qninti  sosculi  ab  ea  quam  apostoli 
ibi  stabiliyerant longe  dissimilem,Yel  fateantur eam 
non  fuisse  aptatam  civilis  imperii  systemati  (Z>is« 
$ert.  de  Ortg,  hier.  eccL  parL  u),  si  illius  auctores 
apostolos  arbitrantur.  Tempore  enim  apostolorum, 
immo  neque  per  integra  tria  priorasaecula  Itaiicum 
regimenformamassumpseratduorumTicariatuum» 
soper  qoibos  aedificium  omne  suum  scriptores  cfiete- 
roquin  peritissimi  conlruxerunt.Italiam  a  Sicilia  ad 
AlpesCoUiasdiviserat  Augustus.testibus  Plinio(Lt6. 
m  cap.  5)  elTacito  (An.  lib.  y  cap.  ii),in  undecim 
regiones  sub  unico  pnefecto  :  singulis  tamensuum 
triboisseprtttoremcrediditPancirolus^iid.iVb^/mp. 
Ocdd.  c.  49),  preter  decuriones,qui  in  civitatibus 
Italicis  Romanisenatus  imaginemprieseferebant,et 
doumviros»  qui  consules  repraesentabant.  Forma 
istheecregiminisltaliciab  AdrianoCflBsare  immutata 
est  in  quatoor  praefecturas,  atque  earum  quselibet 
singulis  consularibus  attributa.Rursus  novum  indu- 
xit  g;ubemationis  systema  in  Italiam  Aurelianus,si 
Pancirolofides  (Ubi  $upra)^  qui  arguiposse  ex  Spar- 
tianoarbitratus  est^sub  unocorrectoreomnemhano 
regionem  tunc  reyocatam.  Ex  Vopisco  autem  (/n 
Ta^nt.ap.  Bacch.  ubisupra)  conjicitBacchinius^ndi* 
eia  qoatuor  consularium  non  obscure  apparuisse  sub 
Tacito  Augusto.  Qufe  omnes  variorum  reginiiuum 
species  cumlongissimedistentaspecie  vicariatuum 
Romani  atque  Italici,  illfleque  ab  apostolorum  eevo 
tria  integra  sflecula,  et  amplius  occupent,  repetere 
liceatyvel  Apostolos  non  efformasse  ad  normamim- 
perii  hierarchiara  ecclesiasticam  in  Italia,  vel  eam 
qiMB  vigebat  quarto  et  quinto  saeculo  toto  coelo  di- 
staaseab  apostolica  instiiulione.Nutante  igitur  opi- 
nionit  deRaTennatis  Ecclesiee  suffraganeitate  prseci- 
pno  fundamento,corruatopus  est  opinio  ipsa,quiB 
noUa  alia  enimvero  solida  ratione  fulcitur. 

11.  Qoarto  solummodo  ineunte  sseculo  imperium 
oniversam  divisit  Constantinus  Magnus  in  quatuor 
prslectos priBtorio,  quorum prsefeotus  preetorio  Ita- 
liiB  Africam,  Sardiniam,  Corsicam,  et  Siciliam  cum 
insolis  adjacentibus  moderabatur  praeter  Italiam 
ipsam,  qnam  per  laudatos  vicarios  regebat,alterum 
Romee,  Mediolani  alterum  residentem,cumealtali- 
earomprovinciarum  partitione  superius  a  nobis  in- 
dicata  {Zozim.  Bist.  lib,  u.  ap.  Bacch.).  Haec  autem 
ipsa  Constantini  Magni  partitio  Romani  dominatut 
quot  ab  Augustis  successoribus  passa  est  vicissitudi- 
nes!  Qoot  provinciarium  Italise  commutationes,com* 
iBixtione8,variasquedistributione8!  (k>nsulatqui  su- 
per  hac  re  plura  cupit,  qu»  Bacchinius  {Ubi  supra), 
qoiB  anotores  centum  veteres  seque  ac  recentiores 
futios  scripserunt.  Ne  quarto  igitur  quidemsaeculo 
ordinemhierarchicuuiEcoksiarumllalicaruuiapla- 
tum  fuisse  impcrii  systemalisuspicariiicetinter  tot 
humanarum  rerum  perturbationes.His  accesserunt 
AriansB  hseresis  tempora,  quibus  et  praecipue  Con- 
stantio  Constantinifiiio  imperante,omne8  pene  Ita 


A  licap  Ecdesifie  turbatee,  confusae,  atque  eversaefue* 
rnnt :  adeo  ut  a  veritate,  ut  ego  quidem  opinor, 
aberraret,qui  ej  usmodi  fftate  turbulentissima  tribu  • 
tas  a  pontificibus  summis  fuisse  assereret  Mediola- 
nensi  episcoposeptem  Italise  stricte  sumpta»  provin- 
ciarum  Ecclesias,  mazjme  quia  haerosi  in  Italia  eo 
ipso  seeculo  adhuc  debacchante,  jam  metropolitica 
infulaprfiefulgebatAquileieosisantisteSyUtapudom- 
nesin  compertoest.  Quee  ergoconjectura,qu6Bratio 
superest  pro  RavennatisEcciesiaesubjectione? 

12.  Subscriptiones  autem  conciliiSardicensisin- 
nuere  quidemaliquomodopossunt,  inductamjam 
etfirmatamltahcarum  provinciarum  distinctionem 
quo  tempore  idem  ooncilium  celebrabatur,  scilicet 
circa  medium  saecuii  quarti,pluresque  annos,post- 

g  quam  Constantinus  vicariatum  Urbanum  ab  Italico 
distinxerat;  acpropterca  ad  eam  distlnctionemfor- 
tasse  indicandam  addi  potuit  ab  episcopis  septem 
provinciarum,qui  consilio  interfueruntrdad  Ilalia. 
Verumfrustraabhocaddito  emendicaruntdoctissi- 
mi  viri  indicium  vel  praetextum  effingendi  Ecclesiam 
Mediolanensem omnium  llalici  vicariatus  Ecclesia- 
rum  metropolitanam  non  solum  ipso  sseculo  quarto, 
verum  etiam,etmnlto  magis  saeculis  prfiecedentibus. 
Primo  in  dubiumrevocare  jurepossemnSfUtrumro 
ab  Italia  ad  Mediolanensis  vicariatus  proyincla  de- 
signandas  additum  fuerit:  primo  quia  eam  denoni- 
nationem  ab  Augusti  eevo  obtiauerat,  ut  pro  Italia 
toto  terrarum  orbe  cognoscebatur  omnis  ea  regio 
qu6B,  ut  supra  innuimus,  hinc  ab  Alpibus  Cottiis,il- 

p  incaSiculomari  circumscribitur,cum  anteAugu- 
stum  Galliae  Cisalpinae  nomine  tractus,qui  ab  Alpi- 
bus  adRubiconem  fluvium,ltali(B  Tero,quiaRubi- 
cone  ad  Siciliam  pertingebat,  ubique  appellaretur 
(Strab.,Polyb. Cluver.^ap,  6accA.u&istip;*a).$ecun- 
doquia  ab  ipso  Sardicensiconcilio  nonobscurede- 
claratum  est  quidipsum  intelligeret nominelf aZta?, 
nempenonyicariatumtantummodoMediolanensem, 
sed  universam  Italiam,  etpraecipue  provincias  su- 
burbicarias  ;  epistola  enim  ad  Julium  R.  P.ita  eum 
hortalur:  Tua  autem  excellens  prudentia  disponere 
debet  ut  pei*  tua  scripta,quiin  Sicilia,  qui  in  Sardi- 
nia,qui  in  Italia  suntfratres  nostri  qux  acta  sunt, 
et  quas  definita,  cognoscant  (Inter  Bilarii  fragm.). 
Nam  si  ad  fratres,  qui  In  Italia  erant,  id  est  epi- 
scopos  tantum  vicariatus  Medioianensis  animum 

^  tunc  intendisset  concilium,omnes  alios  exclosisset 
a  scientia  actorum,  et  decretorum  suorum,  qui  in 
Gampania,  Brutiis,  Umbria,  ceeterisque  Romanivl- 
cariatus  provinciis  residebantepiscopi;  immo  eos 
ipsos  solummodo  pontifici  suggessisset,  qui  Syno- 
do  interfuerantcnm  imaginario  Italifie  metropoUta- 
no^tacuisset  yero  eos  qui  abfuerant  provinciarum 
yicariatus  Romani,  quorum  vix  unum  aut  alterum 
iolerPalres  Sardicenses  reperimiis. 

i3.  Tertio  quia  neque  Athauasius,et  quodmagis 
adrem  facit,neque  ipseConstantinusMagnnsratio- 
nemsemperhabuerunlbujusstriclioris/ffl/«CPdeno' 
minationis,  qua  solum  Medioianensem  vicariatum 


m  S.  PtftKm  (irtRYSOLOOUM  PROtEGOMfiKA. 


lOA 


respiciebat.Alterenim  ia  librode  SynodisPiceoum  A  appellat  Dionysium,  ipsum  nominat,  utsimplioem 


annonarium,qiiod  ipterRomani  vicariatus  provin- 
cia9certissimenumerabatur,tamen/fa/ta;vocabulo 
appellal,cumait :  Ariminum  urbs  Italise  ;inPiceno 
enimhanc  sitam  fuisseurbem^eaquerationeadRo- 
manae  provinciae  metropolftanum  pertinuisseejus 
episcopumi  non  autem  ad  Ravennatem,  omni  co- 
natu  probarenisus  esl  cardinalis  Norisius  (Z)/55er( 
e^evsyn.lConstantinusvero  Augustusscribensapud 
Eusebium  super  celebratione  Paschatis :  idirc6y\%. 
quit,  id(equum  omnes  rectumquejudicnvei^unl.quod 
et  vobisplaciturum  esse  $popondi,Ht  sdlicetquod  in 
urhe  Roma^ferque  omnem  ltaliam,Africam,jGgyp' 
tum,  elc,  concordi  sententia  obsefwalur,  id  vestra 
quoque  prudeniia  libentibus  animis  amplectatur.fLT 


episcopum,Mediolanum  autem,utltaliie  metropolim, 
Dionysius  episeopus  Mediolani,  quod  et  ipsum  est 
metropolisftalim,Ei  id  fprte  addidit  Athanasius,  ut 
sicuti  urbem  TVwtr/mdixerat  Qaliiarum  metropolim, 
ita  et  Medioianum  metropolis  Italiee  soUtarlis  sufs 
agnosceretur,  cum  Jam  eo  quod  ad  illos  scrifoebat 
tempore  ct  iocum  habuisset  divisio  ItaliaB  in  duos 
yicarios  praefecti  praetorio,atque  apud  multos  inva- 
luisset  stricta  denominatio  Italiae  respectu  ad  pro* 
yincias  Mediolanensis  vicariatus.Si  autem  de  metro^ 
poiibus  ecclesiasticis  ibi  loqui  velis  Athanasium, 
videas  opus  tsi,uifMmrb ltalixmeiropolisest,inie\' 
ligendum  sit  de  omnibus  Italicestrictesumptaepreh 
yinciis,aQ  de  alfqua  tantum  ejus  parte;  verba  enim 


quibus  verbisluce  meridiana  clarius  coiligitur,  rd  »  quodeiipsumestmetropolisItatisemqneinierfTt/ieA 


peromnem  Italiam  in  sensu  Constandni  extenden 
dum  esse  tam  ad  septem  vicariatus  Medioianensis 
quamad  decem  Romani  provincias,  proutmeher- 
cle  ab  ompibus  extenditur. 

14.  Quarte  demum  quia  longe  etiam  post  ad  sci- 
tum  Italioe  duorum  vicariorum  magistratum,/^/^f> 
vocabulum  pro  integra  regione  qpam  uterquevica- 
ridtus  complectebatur  usurpatum  fuit.  Sie  leg.  13 
Gpdicis  Tbeodosiani|qutt  est  de  Accusationibns,e.t 
1.2,  de  integri  Restitutione,omoemsimulltaliama 
reliquis  imperii  regionibusdistinctamleglmus;!.  1. 
de  Desertoribus,  et  1.  9,  de  Extraordinarii8,integer 
tractus  ab  Alpibus  ad  mare  Siculumnomineltaliae 
indipatur.Pariler  Campania,Tuscia,Picenum,Sam- 
niteS|  Apulia,Lucania,Brutii,Calabria,  velut  Italiae 


possumus  in  primo  ac  in  secundo  sensu.In  primo 
8ensuexplicatacompleoterentur,utdixlmu9y8epteni 
Italici  vioariatus  provlncias^lnsecundo  sentuexpli- 
cata  sf  gnificarent,  Medlolanum  unam  esse  ex  ecde« 
siaf ticis  Italice  metropolibus :  quaratione  alias  me** 
tropoles  non  excluderet  Athanasius,  imopolkie 
admttteret  in  ipso  vioariatu  Mediolanensi.  Qnod 
autem  fortasse  verlus  in  hoc  seeondo  sensu  aeoi^ 
plenda  sint  allala  reTbeL,quod  et  ipsum  e$t  metrepotiM 
/rai7>,patet  ex  comparatloneiquaMedloianumeum 
Treviri  confert  Athanasius :  dixerat  enim  Paulinue 
TrevirorttmacOatliarummetropotiBest,  etinde  Dio- 
nysiusepiscopus  Mediolani,  quod  et  ipsum  est  metro* 
polisftatisB,  Sicuti  ergoTreyiris  unlca  tune  noaerat 
Oallfarum  metropolis  ecclesiasCiea,  vigebant  eBim 


provinoise  1. 7j  de  ludulgentia  dpbilorum,immour-  C  prlmi8etlamGhristianorums6BCulisAre/e[^«nsis,£riif- 


bicariBB  e  t  suburbicariae  Italiae  pro  vinci»  appellantor 
Leg.  9  et  13,  et  judioes,  consulares,  correctpre^i  yi- 
carii  ipsarum  provinciar  umyjudices  intra  Italiam  in« 
disliaole  dicup(ur.Quare  cum  prorsus  autflequivoca 
foret,  et  Coostaqlino  imperante,  et  post  Conslanti- 
nnmpltalies  denominatio,  vel  potius  pro  unlyersa 
Italiie  region^  acciperetur;  frustra  ab  hujusmodl  de- 
nomioationesttffrftgiumpetierunteriticidoctissimf, 
utdistiooiiooem  regiminis  provinciarumque  distri- 
butiooem  firmar^Ati  multo  minus  ut  formameccle- 
siastiioi  regimmis  apte  et  post  Constantinuip  ad  duos 
Itali^  metropolitanoe  cpntraherent. 

i  (,  At^ii9^aiunt,litem  dirimit  Athanasii  epistola 
a4  Splitlirto9>4^  et  /|a/t>  dei^omin^tione  indi^itat 


dunensis,  l^n^ntitmetropoles ;  ita  neque  Mediola<» 
num  miica  erat,  aot  ab  Athanasfo  intelligebatw 
uqfea  italiae  metropoHs  eceleslastica.  Parnm  erg^ 
proflclant  laudati  Seripforestanti  Patris  testimonio 
abutontes,  tnm  quiaejus  verfoa  nuHo  modoprobasi, 
trifous  8uperior!fou8  8»euliBMediolanen8em  episoo- 
pum  fuisse  septem  provinclarum  metrop<Hita«,quod 
prfficipueerat  exeorum  sententiademonstrandom^ 
tum  qufa  ipsa  Athanasii  yerfoa,yelinterpretarinoii 
possunt  de  Mediolano,  nt  eeelesiastiea  metropoli, 
yel  Intelligenda  sunt  de  Medlolano  non  tanqaam 
totjus  ItaKaB  metropoll,sedtanquam  unaet  metfo- 
pohfous  Italiie. 
16.  Non  majoris  deinde  sunt  momenti  ad  eubji** 


pr^^iApi^  Med)olanepp|$yicariatu8,etMediolanum  i^  olendamMediolanensiepiscopoEcclesiamRayenna' 


ip8im  Ualiffi  mi^opoliip.  Esto.  Sed  (jui  inde  pro 
ecpl^8ia«ticaepi$copiiUiu8  jurisdictione  super  septem 
prjQviacias^prcsertiaj  yero  tribus  eeraB  nostffls  supe- 
ripribuyaACViUs  f  ^W^  9ui  diligentius  Athanasii  yer** 
bf^AUau4erit,  alierau)  e^his  sensum  illapraeseferre 
iav0oiall ;  aut  cmm  nullo  modo  Mediolanensem  epl- 
scopum  ibi  metropolitanum  intelligit  S.doctor,aut 
non  omnibus  yicarlatus  provinciis  eum  prsesidere 
exisiimat.  Et  revera  non  ait  Athanasius  Dionysius 
Mediolani  metropolitantis  i<aZuEr,quemad  mod  um  de 
LuciferoCalarilano,  Lueifer  mctropolitanusepisco' 
pus  Sardinix. \emm  cum  immediate  post  Luciferum 


temi  <)u®  desumuntur  argnmenta  afo  epistoliscMyi 
Ambrosii,itaut  miremur  valdeiemuncted  naris  yiros 
hujusmod)docun|entl8  pIuseeqnofldisse.Nam  quod 
atttnet  ad  Amforosil,  epistcAam,  qu^  esiad  Vm^ 
lensei^  verba  IHa :  Confligor  dotore,  quia  Ecelesia 
Domini,quse  est  in  vobis,sacerdotem  adhuc  non  habet^ 
ac  sola  nunc  ex  omnibus  Liqurix,  stque  jEmiHm» 
Venetiarumque,  vel  cceteris  finitimisItaluBpartibus 
hujusmodi  eget  o/7(cto;ea,inq[uam  ,yerba  Sirmondns 
triumphantis  in  morem  opinioni  su»  de  Mediolanensi 
per  Italiam  metropolitano,  nimia  sane  conGdenlia 
aptaverat.^  n  non,n,ii,abunde  confimiat  (Ambro^^ius) 


iM       iO&.  ArtADESlI  DlSSimf  AtlO  D«  MEtHO^Lt  ECCLESlASTlCA  RAVENNATfiNSI.       M 
mnes  UgurisB,  atque  JEmilice,  YenHiatumque ;  A     i9.  Respondefi  vero  orlticorum  upstroruiA  lirgu* 


vd  eseterarHm  finitimarum  Italice  partium  Eccle- 
sUtt  ad  Mediotanensis  Bcclesias  sotUcHudinem  per- 
tintns^  (S/m.  tib.  Prop,  cap.  8)  ?  Seasit  tameo  fu- 
tilltatem  SirmoQdianee  interpretationis  cardinaiis 
NoriJtias,  qoi  verborum  Ambrosii  intelligentiam 
seite  consecalQS,  Ambtvsius,  inquiti  in  epistota  ad 
ferceUenses  ittarum  provinciarum  meminit,  non 
quod  omnes  sibi  suhject^  ermt,  sed  quod  uti  vici- 
niores,  ac  sibi  notiores  in  etemptum  facili^s  ad.' 
ducere  poterat  {Nor.  Diss.  de  v.  syn.  cap.  10). 

l7»Qua  nnadoctissimi  cardinalis  responsione  ab 
epistoia  ad  Verceilenses  espediti,  ad  alteram  Vico- 
liabentino  eplscopo  inscriptam  procedapius.Com^ 
mendo  tibi,fHif  ail  S.  doclor,  Bcctesiam  qux  est  ad 


mentationi  possecredi4erim,  quodetiam«ii^iaiUta* 
retur  Imolensem  et  Vicohabentioam  Gcalefias  ali» 
quandosubdita?  fuisse  Mediolaoeasi;negaritim»9a 
posse  quod  ipde  inferatur  Rayenaati^  quQqi|««iU>T 
jectio.  LQve  eQii»  et  fuMl^  Argua^entDiD  estia  W** 
tQQtia  Puccbioii  (Ubi  supra)  ex  forma  et  regimipo 
civili  partiouiariuui  provinciaHum  popsequmtiMi 
trahere  ^d  Cormap  el  regimen  ecc)eiaa«ti£uni  ipsariwtf 
Loogum  e^set  documenti^  ompia  probrv^  qiubHf 
probatisimam  tapti  vjri  sententiiMO  firmari  amioiMi» 
vertiipus,  quorum  t^QiepsMmmAe»l:primoiiB|Nro^ 
bal>ile  prorsus  esse  9Anctifi$imapi|  et  apostoUoaiii 
Ecclesie  )iierarchiam  p9%rp^ttam  f Misse  id  oiTJIium 
provinciarum  limites,  qui  mp4o  coAtritbebaaturf 


f^mCornetii,quoeamd€proximoinlfltTisasfre' ^modo]fT^ejidebf^U^T,  ai  ju^ta  aftruo»  rfgHniflls 

„^^->„.  ^ ,'^^^.'^^s .' -...  j...      8peciemiquamvariatafl»mi|l*^faiwAw4«WM«#rt* 

cpm  duasin  unam  proviocias  unitai  higaionsilqiii 
unap)  io  duas  (iivisam.  modo  «it^api,  qtm  m^m 
pr93idem  babuerat,  «iterius  proviooim  prmidi  ob* 
t^PDper^9e,n)o4palii>hiifquefcaqii«itibu(vabiiaxf«» 
fois^e  vanaUombus*  Sei^undAf  cma  apoatMi  ioii  #i 
divi^ipQe  provinciArumioAperii^Md  •xgeoiiuaioaii-' 
Tersjiope  et  Eecii^siarum  f undatiooa  earum  luarar« 
cluw  meiiti  fuerint,  utipseBaoohiaiusmira  efudiU 
tiooefusiusprobavit(i  etupari,  uki  §upra),  nosque 
in  3  cap*  breviter  innuemus;  ideirco  noo  ex  iimiti>- 
bus,  uoQ  ex  gubernioy  nou  ex  materiali  tractu  pro^ 
vinciarum,  ideoque  aou  ex  uaai  vel  aitera  ^viUii^ 
proviaoi»  civitate,  deduci  P9te«tf  v#i  dabot  iUiuit 
vel  aiterius  Gcoie^i^^  subordiuatio  ad  aliquam  mairo^ 


quentiuSfdoneceiordmeturepiscopusioccupatusdie- 
bus  ingruentibus  Quadragesim(B  tam  tonge  non  poS9um 
excurrtre.  Rn  tibiEccIesia  Imolensis  dubioprocg^ 
Medioianensi  suffraganea,  cum  pro  ordinatioae  epi- 
scopi  ab  Ambrosio  pendec^t,  et  eju?  visitatjoni  sub- 
jaceat;  immo  Vicohabentinaquoque  ipsa>  tiim  qma 
/ffttituloepiscopum  interpellat  Ambrosius,  qui  sub- 
jectionis  tltulus  est,tumquia  quinquagintaferepost 
annosD.  Petrus  Chr^sologus  in  consecratione  Mar* 
cellini  Vicobabentini  fassus  est,  se  contradicenta 
Hediolanensi  episcopo  (itaenim  interpretaatur)  pri* 
mum  nia()jurisdictionismetropolitic89  c^ctum  exer- 
coisse.  Cum  autem  Ecclesiae  istae  Fori  Cornelli  et 
Nicohabentieein  provinciisiGmiiiffietFlaminiffi  coa- 
ititutee  fuerint^consequensest  has  provincias,  idep- 


qne  Ravennam  etiam,  earum  caput,  Mediolaoenai  ^  politaDam,  prwpertim  primis  wa9  ooetr«perio4ia» 


episcopi  Jurisdictionem  sensisse. 

iS.  Si  Ludovici  Antonii  Huratorii  senteotlam  de 
liacAmbrosiiepistola  consuleremus,  forteiilam  du- 
biaefideiatque,  utaiunt,  apocrjpham  celebprrimp? 
auctor arbitraretur,  ea ductus ratione,  quod  ibi  Km- 
brosius/l/tum  {^ppeliat  episcopum  Vicobabeptinum; 
titulum  enim  istum  vitio  Tertit  Muratorius  (Tomf  II 
Ber.  Itat.  pag.  13)  diplomati  D,  Gregorii  Uagni  datp 
ad  Marinianum  archiepiscopum  Raveanee,  quem 
S.  iUe  pontifex  eonfratrem,  fitiumque  charissimum 
dicit ;  atque  ob  id  etiam  criminis  ioter  apocrypha 
diplomaiIludamandavit|HieronjmuniyeroRul>eiMa« 
et  Ferdioandum  (JgheUum  levitatis  iasimulavit,qui 
documeutum  ejusmodt  sois  ioseruerint  historii^* 


quibusaoa  omniM  civitatea  ClirifUfldeistatim  aiihgh 
seruat,  noa  omaes,  lioat  ad  CbriaUiBi  ooQvaiff»» 
epiapopatupa  obtiauiiniatrOoaiotagrif#ifiUhua  pr#p 
vlnciisisedmultipliaihus  popuiisiaeirQiiitiiadCbii» 
stum  lucratis,  Socleaiisqua  a  ae  fMiidatia  «HP>o«toU» 
et  diaoipuli  Cbristiwaa  provia«i4«  laatiobftatur. 

%0.  YerumadhoauaamaMgi^ire§poad4iaduiiioel 
interpretatioBi  poatra  Raveoiiatef  aiyilmwefbtmsm 
D.Aoibroaii;  etprimo  dieaiidum»  mUiUB  OJnnioo 
indiciuni,  quod  aut  carUimf  aiU  probdbile  Mt>  Am^ 
brosianis  yerbia  subaw^i  opiaoopi  ImoioMiB  ordip 
nalioAam  seu  oanseomtioneoEi  a  liedieiaQeBtipeii» 
dere;aaque  eaim  4itS«  dootor,  dkmcr  k  am  artknMiuf^ 
vei  probetw  0piseQ§m  aod  aimidieiler  &ckfiaaa 


Quod  igitur  Gregorio  Hagno  summo  pontifiQi  ooa  0  iUanVioobabaaiiooooBiaMnitai,ifoM#ofior«ftfieft«F 


licuisse  putat  Miu*atorius  erga  Maripiaaum,  queo) 
ipseintor  claustra  mpnJichunj  jpstruxerat,  e^wjolup- 
rat,  dilexcrat;  licuisse  diccmus  Ambrosio  er^Goa" 
stantinum,  in  quem  aulla,  qMam  sciamus,  ei  erat 
palernilatis  ratio,  nisjforte  Melropolitaaif  siftdvpr- 
sariis  crcdin^us  {Joan.  Diac,  Vif .5,  Greg.  Ub,  \n  c*li 
D.  Greg.  lib.  iv.  epist.  5)?  Ubi  vero  iegimui  m^ito* 
politanum  comprovinciales  episcopos  lilii  noiaine 
appellasse  ?  Sed  ista  mittamus.qu»  ad  rem  nostram 
mtoime  conducere  videntur.  Hisceautem  ac  simili- 
bus  in  D.  Gregorii  iitteras  ch  Mui  alorii  objeciiooi- 
bus  alibi  a  nobis  satis,  ut  putamusi  factum  est. 


episeopuifqam  f^Madatio  exohariiata  promanani» 
cuicumqueepiscopo,  utstatim  obaervabimua,  coni» 
vcaircL  Seeando,  quod  v4ro  at4uiet  ad  ykitolionia 
muausquorl  aibiiisyerlHs  viodioave  vidattur  Ambffo* 
aius  io  Ecciesia  Imoieiiai :  Oompatue  diebus  in^rum* 
tibus  Q^adrtitgesimssiamiongenQnpoHummscurreref 
facilo  patabitArabreaii  tampera  eonsideraaU,  visiiar 
tionem  iliam  nou  loatropolitiett  juritditiiooit,  iod 
apostoiicae  pr«Bdicalionia«  ei  legationii  aigaum,  et 
opus  in  eo  fuiasf  «JilcuNaiase  bie  antam  ofwHMtqtttt 
d^  i)a9re:iaosAriaa<Koiadibuiisii{oriiialAyiteffattigi« 
mu<,  Italise  fulcm  corruptam,  disciplinam  snrsum 


103 


IN  S.  PETRUM  CHRYSOLOCUM  PRMJEGOMENA. 


104 


yersum  turbatam,  plurimas  Ecclesias  catholicis  A 
episcopis  spoliatas^ablupis  Ariauis  inrasas.  Estqui 
credat,  Auxeutii  Mediolanensis  usurpatione,  tunc 
primum  provinciam  Ecclesiasticam  Mediolanensem 
coaluisse^non  paucisltalifficircumquaque  episcopis 
in  sensum,  et  in  conciliabula  hffiretici  iilius  conve- 
nientibus,  nt  Augustorum  Auxentiiet  hseresis  fauto- 
rum  minis  se  eriperent,  exsilia  et  mortes  evitarent 
{Bacchin,  ubisupra).  Hanc  miserie  Itali»  faciem  non 
paucis  apnis  confirmarunt,  etiam  post  Constantii 
imperatoris  obi  tum,tum  Juliani  Apostats  infeiiciora 
tempora,tum  Arianornm  prffipoliens  tyrannis,  tum 
Justined  Arianffi  imperatricis  faTor,  Damaso  ponti- 
fioe  cum  secunda  ab  eo  Romw  celebrata  synodo, 
anathematis  et  depositionis  fulinina  contra  Auxen- 
tium  nequidquam  intorquente. 

2i.  Porro  posl  Atixentii  seram  mortem  Mediolani  B 
Ambrosio  episcopo  constituto  omnis  ad  fidem  rectatn 
Italia  convertitur,  ut  testatur  D.  Hieronymus  {fn 
Chron,  ad  an,  i  1  Gratiani)^  et  de  semetipso  Ambro- 
sius  loquens:  Dmensionumomniumprocetla  defef\ 
buit :  cancti  sxcutaris  cupidatis  ardores,  xstusque 
omnes^quibus  Italicepopulusperjudaicceolim  Ariance 
proximm  levitatis  incendiaeoquebatur.serenojam  spi* 
ramine  temperatur  (Ambros.  CommentJn  Luc,  lib.  ix 
cap.  20).  Naui  cum  episcopali  infula  apostolatum  et 
sanctffi  sedis  legationem  assumpi^it  Ambrosius,per- 
versasquecircumiensltalicarum  provinciarum  Ec- 
clesias,  prffidicatione,disputattone,  doctrina,iabore 
contentioneomnicatholicamfidem  restituit,  Eccle- 
sias  reparavit,  Arianos  lupos  qua  ejecit,  qua  in  legi- 
timos  pastores  convertit,  qua  novos  episcopos  cons-  q 
tituit.  Ex  quofaclum  conjecerunt  aliqui  utquffi  ju- 
risdictio  metropolitica  sub  invasore  Auxentio  ille- 
gitime  irrepserat,  sub  vero  apostolo  ac  patre  sanc- 
tificata  confirmaretur  super  Ecclesias  variarum  pro- 
vinciarum  ab  eo  ad  fldera  restitutas.  Cui  opinioni 
neque  repuguamus,  neque  annuimus. 

22.NosautemAmbro8iiapostolatumprosequimur, 
iUique,  et  pontificiffi,  qua  fungebatur  legationi,non 
metropoliticffim,  dignitati  actaejusin  Ecdesia  Imo- 
lensi  atqueetiam,ti  placet,  inVicohabentina  tribui- 
mus. Ambrosius  vero  in  alienis  provinciis,  et  in  alie- 
nis  Ecdesiis  prffidicationis,  visitationiselordinatio- 
nis  munera  exercuisse,  roirabilurnemo,quieccle- 
siaaticam  historiam  tantisper  calluerit.Centum  hffic 
historia  suppeditat  episcoporum  exempla,  quibus 
populorum,et  Eccleslarumetiamproprifficuriffinon 
commissarum  cura  alte  inerat  animOt  ac  propterea 
sive  apostolica  legatione  fungentes,  vel  alio  quovis 
legitimo  titulo  illas  visitabant,synodos  ibi  celebra- 
bant,episcopos  ordinafoant,vicinioribus,  seu  princi* 
palioribns  commendabant.Quis  est  autem  qui  nesciat 
Eusebii  VercellensiSyOsiiCordubensis,  Pictaviensis 
Hilarii  et  Luciferi  Calaritani,  per  Orientem  itinera, 
labores,  celebrataconcilia,  episcopos  consecratos? 
Quis  Cypriani  epistoias  pro  Galliarum  Ecclesiis, 
Theodoreti  pro  AfHcanis  ignorat?  Alhanasium  legi- 
musDamasopontificiveluti  succensere,  qui  Medio- 


lanensi  Ecclesiffi,  Auxentio  pulso,  non  consuleret, 
scripsimus  dilecto  Damaso  episcopo  magnse  Romce 
contra  Auxentium  invasorem  MediolanensisEeclesia^. 
.  .  .  .  miramurque^curnondumdepositusejeetus' 
quesit  ex  Ecclesia  (Athan.  epist.  synod,  ad  Afric). 
Cyrillum  vero  Alexandrinum,  cui  damnati  Nestorii 
causa  Orientales  universos,  ipsumque  juniorem 
Theodosium  infensos  reddiderat,nihilominus  centies 
protestantem  audlmus,  sibi  omnium  Ecclesiarum^ 
non  suffi  tantum,  curam  habendam  esse.Hauserat 
iUe  fortasse  zelum  istum  apost<»licum  exCypriano, 
qui  ad  Stephanum  Romanum  ponlitlcem  scrifoens 
de  Ecclesia  Arelatensi,quam  Martianus  ex  No  vatiani 
secta  episcopus  inficiefoat,  asserere  non  dufoitavit, 
Cui  rei  nostrum  est  consulere,  et  subvenire,  frater 
charissime,  qui  divinam  clementiam  cogitantes,  ei 
gubemandce  Ecclesice  libram  tenentes,  etc.  Nempe 
sua  quoque  interesse  defoers  Ecciesiffi  Arelatensis 
foonum,  zeli  et  charitatis  causa  judicafoat  sanctis- 
simus  antistes,  pontifici  autem  Stephano  id  iocum- 
foere,  supremffi  jurisdictionis  in  universam  Eccle- 
siam  potestate  et  auctoritate. 

23.  Apostolum  igitur,etpontificium  legatnm  agens 
Amforosius,  inter  tot  Ecdesias,  quas  vel  ad  fidem 
revocaverat,  vel  episcopis  donaverat,  hisce  benefi- 
oiis  cumulare  facile  potuit  Imolensem  quoque  et 
Vicohabentinam,fortasseArianorumlafoe  prius  in- 
fectas,  velprffipotentia  episcopis  8poliatas,quamvis 
ad  suffi  ditionis  jura  minime  spectarent.  Porro  du- 
foium  omnetollitquorumdamscriptorum  assertio  de 
Amforosii  pontlficialegatione,  qua  Damasi  et  Siricii 
summorum  pontificum  vices  gerens,  ea  omniaper- 
agerelicite  et  valide  potuit  in  hisce  Ecclesiis,  que 
cffiteroquin  non  potuisset.De  haclegatione  dubitare 
haud  licet,  si  Ecclesiffi  etiam  primorum  sfficulorum 
disciplinam,  si  sacros  canonos  inspiciamus :  prffici- 
pue  vero  iddubilarenon  licet  auctoribus  illis,  inter 
quos  Bacchinius,Thomassinus  etalii,qui  nullumia 
Italia  metropo]itanumfuisse,prffiter  Romunuman- 
tistitem,  oinnifousque  illum  hujus  regionis  Ecclesiis 
prffifuisse,nontamquamprimatemsolummodo,sed 
etiam  tamquamimmediatum  archiepiscopum,  per 
tria  yel  quatuor  priora  sfficula  mordicus  senserunt 
etdocuerunt;  omniumenim  prudentiorum  critico- 
rum  opinioest,  si  quando  vel  alieuffi  provinciffi  Sy- 
nodo  prffiesse  episcopum  nliquem,  vel  alienffi  Eccle- 
sin  novos  episcopos  ordinare,  aut  quemcumque 
alium  jurisdictionisactum  emittcrelegimus,  nonnisi 
pontificia  auctoritate  id  factnm,  vel  apostolica  lega- 
tione,  esse  credendum.  Quapropter  cum  Paulino 
Antiochiffi  episcopo  consecrationis  foenedictionem 
impertitusfueritLuciferCalaritanus,illumlegatione 
Romana  munitum  asseruit  Christianus  Lupus  ; 
eoque  ministerio  insigniti  etiam  creduntur  Eusefoius 
Vercellensis  et  Hilarius  Pictaviensis. 

24.Verum  de  D.  Ambrosio  discrle  id  asserit  Fran- 
ciscusBallarinusexanliquoBreviarioPatriarchico, 
quodComensi  EcclesiflB  usque  ad  Clemenlis  VIII  tera- 
pora  in  usu  fuil :  BeatusAmbrosiustemporibtis  Da- 


10»       JOS.  AMADESII  DISSERTATIO  DE  METROPOLI  ECCLESIASTICA  RAVENNATENSI.       m 

masipapwet  Theodoni  imperatoris  EeelesiamMe^  A  qufdom  Petro  Chrysologo  eam  moderaoie,  ut  om- 

diolanensemregehat,apostolieafungen$  legatione,qui 

et  vicinarum  regionumLigurim,  jEmilidB^Venetix, 

Wietiarumque,etAlpium  Cottiarum  Christianitprseerttt, 

guo  persuperiorumtemporum  calamitates  epucopis 

destitttii  fuerant.ldem  BenedictusJoyiu8,ideinChri- 

stianus  Lupnsnoper  citalus  credidernnt.Cuiasser- 

tionivimquidem  maximamadditres  Sjrmiigesta, 

atqne  a  Baronioadann.  330  relata,multoqnepriu8 

a  Paulino  inVitaAmbro8ii.DefunctoSyrmii  eptsco- 

po,  ortaest  contentiointercatholicoset  Arianossu- 

per  noYo  eligendopastore.Catholicum  illi,Arianun] 

isti  petebant,  et  his  quidemadhflBrebat  Justinahee- 

retica  imperatrix.Re  ad  Ambrosium  delata,accurrit 


nes  adunum  conveniunt.  Qui  S.  doctorcumadsu- 
peros  evolasset  anno  451,  et  cnm  opiscopnm  Vico- 
habentinum  in  pnBcedentibus  D.  N.  J.  C.  Nafalitiii 
consecrasset,  immo  anno  446,  sanctum  quoqoe 
Projectom  Imolensem  episcopum  (dequibusrebui 
omnibus  in  tertio  capite  fusius  dicemus),  evidens 
est  enm  jam  metropolitanum  indoisseante  sjnodi 
Mediolanensis  celebrationem.  Ubi  Igituramplitudo 
illa,  a  Schelstratio  jactata,  ex  hujusmodi  sjnodo 
ante  institutos  Aquileiensem  et  Ravennatensem 
metropoHtas  7 

26.  Fatendum  est  ergo  ne  per  sjnodam  qoidem 
Eusebianam,  aut  per  epistolam  ejus  sjmodicam 


S.  doctor,  et  catholioumepiscopum  eligi  cural,ele-  B  contra  libertatem  Ravennatensium  quidquam  pro 


ctnm  Anemium  consecrat.  Syrmium  dubio  procul 
caput  erat  Uljrrici,  atque  eiiam  ecclesiastica  metro- 
polis  :  Igilur  inilliusEcclesiamnullum  jusacquisi- 
tum  foerat  episcopis  Mediolanensibus.Quapropter 
acta  electionis  et  ordioationis  Anemiinonnisi  lega- 
tioni  apostolicffi,  cujus  facultatibus  utebatur  Ambro* 
sius^  ▼eniunt  tribuenda.  Concludendum  igitur  ex 
ei»stola  S.  doctoris  ad  Vicohabentinum  falso  erni 
Imolensis  episcopi  vel  ordinationem,  yel  approba- 
tionem,  ejusque  Ecclesi»,  itemqne  Vicohabentinn 
subjectionem,  eoque  minus  Ravennatensis. 

i3.  Detumido  Schelstratiiargumento,quoMedio- 
lanensisjurisdictionem  amplificare  conatur  excon- 
eilio  et  epistola  synodica  Eusebii  ad  Leooem  Ma- 
gnnm,pancaadhucsupersunthic  delibanda.  Quam- 
quam  nbi  dixerimusScheIstratiumhocconcilio,hisce 
litteris  gloriari,  nt  osteodat  qun  fuerit  amplitudo 


bari  posse.  Quod  si  eam  ab  episcopis  Placentino» 
Brixilliensi,  et  Rhegiano  subscriptam  quis  objiciat, 
atque  inde  argumentum  instauret,  ifimiliam  pro* 
Tinciam,  cujus  ciyitates  erant  Placentiay  Brixillumi 
et  Rhegium,  Medioianensi  episcopoparuisse,atque 
adeo  Ravennam  iEmili»  caput,  saltem  ante  ao* 
ceptum  pallium  archiepiscopale,  eadem  subjec* 
tionis  nota  laborasse ;  multiplices  occurrunt  aeque 
magni  ponderis  responsiones. 

27.  Et  primoquidem  dubitatumest  aquibusdam, 
an  synodus  hsBC  Eusebii  proTincialii  fuerit,  scillcet 
solius  provinci»  Mediolanensissynodus.  Baronius> 
UgheUus,  aliique  illam  provincialem  arbitrati  sunt> 
omnesqnesuffraganeosepiscoposadeamconvenis* 
se,  litterasque  synodicas  proprio  nomine  sigoasse. 
Exstat  quidem,  ait  Barooius.  de  his  epistolasynodatis 
omniumeomprovinciaLiumepiscoporum  suhscriptio» 


Mediolaoensis  metropolisatite  xnsiitutosRavennensis  ^  m^ttscoyfs^nato^NeganttamenTioinensesscriptores, 

quipatriam  Ecclesiamspeciali  libertatisprivilegioa 
primis  usque  sfiecolis  donatam  volont ;  negant,  in 
quam,Gri8pmumPapien8emepiscopum,cujus8ub* 
scriptio  legitur  ad  epistolo  caloeni,  oonoilio  inter* 
fuisse,  ut  Mediolanensis  suffraganeum,  multasque 
rationes  in  medium  afferunt»  quas  oriticis  exami- 
nandasrelinquimus.Idem  sentiuntComensii  Eccle^ 
siffi  historici  atque  patriarchatus  Aquiieiensis  am* 
plificatores,  quibus  persuasumfuitComensem  epi* 
8oopum>alterum  exprffisentibus  Busebianffi  synodo, 
numquam  Mediolanensem,semper  veroAquileien- 
sem  in  archiepisoopum  suum  agnovisse.  Aocedunt 
Ravennatenses  ad  negativam  sententlam,  asserentea 


ef  AquHeiensisEeetesisRmetropolitas  ;gloriosum  istud 
argumentum  per  se  statim  evanescet  omoino,  tum 
qnia  synodo  illi  vix  unus^et  forte  ne  vix  quidemex 
lot  Aqnileiensis  proviociffi  episcopis  ioterfoit,  adeo 
nt  ex  iliomm  prffisentia  nequiverit  ad  suffraganei- 
tatem  illius  provinciffi  consequentiam  trahere  ;  et 
qnod  mirabilius  est,  id  notavit,  et  fassus  est  looo 
citato  ipse  Schelstratias  iis  verbis  :  Hisque  Histri» 
ei  Venetise  provincia  dumtaxat  deesse  dignoscitur 
qui^  exceptis  m  reliquas  Italim  regiones  Mediola- 
nensis  episcopus  tamquam  ItaUm  metropotitanusjus 
o6ltiie6a/.Undeergojactatffiamplitudini8argumen- 
tumhabet  synodus  Eusebiana  ante  iostitutum  Aqui- 


klensem  metropolitam  ?  Tum  etiam  quia  synodns  D  Brixillieusem,  Rhegiensem  et  Placentinum  eplsoo* 


istbffic  Mediolanensis  habi  ta  fuit  medio  sfficulo  quin- 
to,  anno  gcilicet  45i,  nt  in  Baronio,  Binio,  aliisque 
scriptoribus  videri  potest.  Aquileiensis  autem  Eoole- 
Bia,  teatante  ipso  Schelstratio,snb  Damasopapaad 
metropoliticam  dignitatem  eveota  creditur  (dequa 
opinionelegendus  Bernardns  Rubeu8,qui  Aquileien- 
sis  Ecclesiffi  jura,  doctissimo  edito  opere,  nuper 
Yiadicare  contendit),nempefereintegro  snculoante 
celebratam  synodum  Eusebianam.  Ravennatensis 
v«t>  viginti  saltem  jam  annos  eadem  prffifulgebat 
prarogativa^  scilicet  ab  anno  431 ,  ut  Tillemontius, 
et  fbrte  multo  ante,  ut  aliiarbitrantur,  sed  indubie 
Patiol.  LII- 


posiBmiliffi,  synodo  Mediolanensi  interesse  nullo 
modo  potuisse,ut8nffiraganeos;  vel  enima  primor* 
diis  rei  Christianffi  iEmilia  omnis  episoopo  Raven-» 
nati  addicta  fuit,  vel  quinto  tantum  sfficulo  nostra 
hffic  metropolitica  inifimiliamdignitasemer8it.Evi- 
dens  est  nnmquam  tres  iUosepiscoposinter  Medio- 
lanenses  suffraganeosnumeraripo6S3,oum  abom«> 
nibus  utriasque  senteotiffideinitiishojosdignitatis 
auctoribus  admitti  nequeat,neque  admittatur,dimi- 
diata  iEmilia,aliquas  ex  ejus  Ecclesiis  Medlolanen- 
si  datas,  alias  Ravennati,  contra  universalissimam 
Dmninm  hypothesim,  sciUoet  hirearchiam  eoolesia- 

4 


101  m  ^.  PSTRflM  CHBYSQU)GUM  PfiOLBGQMEtti.  i0 

8ticamuWqueaptiitamftiis8cbierftrchi»civili,quod  4  mandato  Lecmi^,  et  fiuaUoPumW0»*?Ji«9rtt»  W* 
priBsertim  quarto  et  quinto  sfleculo  ia  particulari-     toritate  fecit. 


bu8  Itali»  proTiociis  fieri  coBpisse  ezistiqift^  <^um 
plerisque  criticis  abbas  Bacchinius.  Si  igiturnostri 
ilUil^iliaepiscopi  synodum  Eusebiftnam  petierunt, 
litterasque  ad  Leonem  Magnum  consignarunt,  non 
ideo  de  Mediolanensi  proviQcia  credendi  sunt,  ne- 
que  per  oonsequens  iliasjnodqshabendaest  mere 
provincialis. 

28.  Urget  secundonpn  levis  etiam  ponderis  ani* 
madversio.Si  enim  dicamus  ad  hanc  synodum  om' 
nes  convenisse  provinciales,  nuUos  autem  alterius 
provincia  Ecclesiastic®  episcopos,  admitteodum 
necessario  erit  in  regimiois  ecclesiasticiordine  ab* 
8ur4um  non  exiguum,  truncata^  sciiicet  non  pau- 
cas  Itali»  provincias,  confusamque  ut  cum  mi^zi- 


30.  Neque  nobis  stomacb^m  piov^at  Eu^tachips  « 
S.  UbaldoinaoiiUanominiscoei>ucoporum  ioterpre* 
tatione,qua  subbMJusmodiappeUaUon^  c^deredi- 
ctitat  episcopos  tantum  suSragao^o^,  ideoque  cur^ 
in  la^dat^  synodica  coepiscQpos  appeilat  Eusebiusj» 
quos  i|>i  f  ubscriptos  vidQmu8,hos  ej^9  f  ufDragi^eos 
fuissQ  omnes.Nam  inmftridianalucetaliaobjectai\< 
tem  ctecotir^arbitramo^quaodo  plenapmaiftsup^ 
vetera  Pa^rum  monupaeota  istp  coepMco/n  voca^ulo, 
ve)cum  de  alterius  provincisp,  vel  cum  <le  fipquali, 
vel  cum  de  inferiori,  aut  superiQri  episcono  1q- 
quuntur.  Gonffuli^tur  pro  qmnibns  D.  Cypna^os, 
qai  epistola  ad  Stepb^oun^  Rop^^^m  ao^ifiUtfim, 
GaiUcaoos  diserte  vpcj^t  coetmcQpos  no^(rof,  Ve- 


me  quffi  pulcherrima  erat  ip  aliis  EcclesiiB  parti-  ^  rumio  re  adeoeYidentigri^veest  diu^im  iipmor^ri* 


bus  hierarchiam ;  provincia  enim  ecclesiastica  Me- 
diolaoeosis  primorum  sssculorum  composita  dioi 
deberet  ez  tribusiPmiUffiepiscopis,ezduobu8  Rhe* 
ti9,ez  totidem  A)piumGottiarum,ez  uno  Yenetiarum 
prfister  Liguri»  episcopos  :  quodapud  criticosom- 
nes  absurdiss{mum  esset,  juzta  nuper  aUatam  eo- 
rum  de  hierarchia  ecclesiastica  sentantiam. 

St9.  Adyertendum  tertio  ad  banc  ipsam  Eusebii 
^nodum  missos  (uisse  a  Leone  Magnq  legato?  AbuQ- 
dantium  et  Senatorem.  Cui  quidem  apostolicas  le- 
gi^tiimi,  quatenvis  vera  fuerit,tribuicommodepotest 
convpcatiQ  adEusebii  conventumaiiquotepiscopo- 
rqm  alieofis  provincifis,  quemadmodum  nonpaucis 
ezempiis  probari  potest,  idnecoovum,  oec  insue- 
tum  fuisse.pustachiusipse  {^S.  UbaldQ,prop^gnans 
contracl.Muratoriumdiplpmi^  Attoni^  episcopi  Yer* 
cellensis,  lectum  in  synodo  Mediolaoi  bebita  ao. 


Quare  argumen^m  absolvimi^s,  et  q^\d^  ^usQi>ii 
concilium  probari  i^qq  potes(  provincial^,  fiqpclu* 
dendum  est  frustr^^  prfiss^tia;  epi^Qop^rum  ^m^- 
Uas,  Ulorum  suffraganeiti^^pi  coojeo^ri^ 

31.  CflBterum  duo  adbuc  considQrao4a  ^uperb^p 
ipsa  prfiesentia  nobis  supersu^t>eUer  uoo  q^oci  pripiia 
EcdesiaBSfiocuUs,  et  fortasse  etiaip^iquot  ppstQriQ- 
ribus  prfipsentia  isthaPQ  ^pifcoporpm  aiicui  synpdo 
certumindici^msubjectionispQn^ftt;^t6rapi,qi^]|4 
etiamfi  verc^  tres  iUi  iSmilifieepisQopi  tunc  fuis^t 
Eusebio  suffraganei,  ponideq  po^seU^^^o^^rKuid^ 
Ravennate  Eccdesiaante  acquisit^digoi^tefjn  ai^ 
cbiepjscopalem*  Primum  quodspepta^  ^ati^  Wt>e* 
mus  ad  concilia  priQris  iilius  ef  post^ripris  etiam  cBta* 
tis  oculos  convertereitUtdepropositionif  postr^Vf^ 
ritate  certioref  Qao^us.  InconciUo  ArelatensiprimQ 
contra  Qonatis^s,CQOstantini  m^gRi  c^t^  c^ebr^i; 


44S,sub01ricofiurphiepi9Copo,animadversionembu-  ^  to,  ootum  est,  quot  ab  diversis  totius  Qccideqtit 


jusmodi  nobis  suppeditavit^cum  enim  inter  suspi- 
cionis  notas,quas  Muratorius  in  boc  dipioroa  con- 
geiserat,  illamdilueretdepr®seotia  istisynodoali- 
quot  episcoporum  qui  qon  eraot  de  provincia  Me- 
diolanensiybfisc  habet  Eustacbius:  Legatum  potitifir 
cium  concUio,  dequo  loquivtur,  j^^s^sedme  vel^ 
anima4verti  \  intellig&rekincenim  es^  sub  metropoU- 
(atj^ijurisdictumenon  con^prehen^os  antiUites  pott^isj^ 
ai  eodem  (legato)adtZkid  contH)(cart.  Advertendum 
quoquecensemus,  eam  ipsamobcausam,damnan- 
d^  scilicet  EutycbianfisbfiBresis,  et  epistolfis  magqi 
Leonis  ad  Flavianum  approbando,alias  in  Occiden* 
te  synodos  coactas  fuisse,  et  prascipue  in  QalUis,in 
Sispania  et  in  myrico,omnesqueistasnon  provin- 


proyinciis  ad^erunt  episcopi,  qi|o^  certq  certiufi, 
Arelatensi  non  dizeris  suffr^gaqeos.  Sub  Libe^iq 
papafdiodin  eademcivit^tehi^bitum  e^tcop^Mli^qii 
nec  tam^n  omnes  qui  iUuc  copQuzcrftnt  Eccj(f ^ifi| 
pastoreti,  atque  inter  eos  Pauiiqus  Tr^virorqm,  ^i^-? 
tuminum  ^^latensem  me^opoiitapum  bab^^fi 
Scimus  OsiuoiCordubeasea^i^usebio^i  yetrce^eq^ 
sem,  Hilarium  Pictftviepse^,  ifigyptl^ci^  §(gu^ 
Qrientalibus  Gopciliis  asti^ssei  i4eooe  ve^  4\ez^t 
drini,  vel  Antiocbeni  episcopi  cqmproyincifiJ^y,c^ 
cabunturfTandem  Aqvuleiensem  syuQdupi  in  pfi^o^^ 
Palladii  sub  Yaleriano  epis^t^tpQ  coo^posuer^Qt  tvuq 
ItaU,  tum  Africani,  tum  Gallica^i  pressoleau  peoiti^ 
ab  AquileieuQi  jurisdictione  ex^nipti  isecus  Meidiq? 


ciales,  sed  plurium  provinciaruni^  nationaie8,aqui-  q  lanensisipse  pastor  Ambrosius,  qi4et  ipsi^  Vj^^^ 


bus  similesbuicnostreQ  Eusebiano^  fuerunt  ad  S. 
pontiacem  scriptfie  epistotesynodales.  Quarenibil 
probibet,  immo  ratio  suadet»  (usebianam  quoque 
nonprovinoialem,8ed  natiQnalem  fore  appeUandam, 
opiaandumqueaUquotex  aliis  Italiflsprovinciis  epi- 
soopos  ad  eamvocatos  fuisselortasse  aLeonisMa- 
gni  legatis.  £t  revera  NataUs  Alezander  buic  opi- 
nioQi  suffragari  videtur,  cum  Qtit  convocatum  ab 
SvMbiQ  diceceseos  ItaUesconvaatum^quod  oerte  at 


rat,  Vaieriaao  subditus  foret  ceosendus. 

32.  Neque  obiiciascumQiaronio  (a4  m  ^)  Aquif 
leiensi  coociUo  preefui^se  Ambrosium,  et  qwffiv^ 
YalerifiLnusprimussederet,  primussubs^iriberet,  id 
flstatis  et  Qrdin^tionis  praBrogatiyfls  CQacess^m,qi\i 
primorum  cQociUorum  mos  f uerat.  ^^m  etsi  a^9ape(9 
Utom  facUe  concedamus,  licet  i^w  semper  et  vi4- 
gue  observatum  :  tamen  eadeq^  f^oUitate  i^egiwt^ 
moMm  istum  epeotasse  «^tropQMmM  w^d  w^ 


m       JOS.  AMADESU  DISSERTAT^O  m  WETaOFOU  ECQt^SIA&TICA  ^AVENNATENSL 


UO 


sjnodi  )^abebaatur,Yel  earumdem  pr^Bsides,  quem- 
admodum  cumLeQne  Allatio  leulitPetrus  de  Harca» 
osteodens,  qitatis  caQouibus  ApostQlico  3$,  Antlo- 
cheuo  9  et  Bracarease  2i>  si  quaado  ia  concUiis 
episcopi  copfusQ  ordii^e  sedereat  ei  subscriberenti 
metropolitanistameo  iaeorum  proyinciis,  etprflssi- 
dibus  conciliorumji  priorem  sessionia  et  subscriptio- 
nis  ordinem  sgryatum  esse :  ait  eoim  Bracareosis 
canoo :  Conservato  metrofiQlUa^i  episcopi  prima,t^^ 
cwleriepiscoporur^sec^ndum  %U9  ordinationis  tem- 
pusalit^alii^edendidcferat  honorem*  Yideantautem 
MedioIaoeases>  nedum  Ambrosium  Aquiieiensi  sj* 
nQdo  praeifuisse  pertiaaciter  coot^ndunttquamvi^se- 
cundus  a  Taleriano  et  «ederpt,  et  subscriberel ;  io 
dubium  e(  ipsi  inducant,  cum  E^sebius  synodi  Ve- 
diolanensifide  quamodQ agimus.praBses  (uerit,  lic^^  ^ 


prior  saa  sub^criptione  epistolap[^  ad  Leonem  Ma 
gmio)  coosignfiyerjt ;  ef qobisarma  praesteot  contra 
jactatam^eis^e99iqoemin  consiliis  ^fediolanepsis 
antistitis  suprf|  Bayeooateosem.Quqad  exempla  cqat 
cilioruai  pQ^t  ^^m  eQtateni  babitQru^,  ^ufficiat  prp 
omnibu9  sjnodus  Ticineosis  celebrata  an.  876,  e| 
qa»  deinde  QpnSrn^ata  fuit  ab  alia  syoodo  apqd  fQO- 
tigoneip  ^jusdeoi  anni  (tom*  XI  CQOcil.  pag-  ^79]. 
Hfi  auteio  TiQtpfiO?!  synocjo  «ubscrip^^ruotinter  mwl? 
tos  aliosMutioeo^iSiPlacentinus  et  FJoreptinus  epi* 
scopi,  qui  certissime  eo  tempore  non  erant  proyio- 
eieeMedioianensis.Pr^terimussuperiusmemoratam 
Olrici  synodum  an.  945,  ubi  Boso  Placentinusj,  Sigi- 
fridus  Parmensis,  WidoMulinensi?,  etalii  alienaruw 
proviQciarumepiscopiinterf^eruntetsubscripseruot. 
Praeterimus  alteram  synodom,  quam  Ticioi  celebra* 
Tit  Anspertu^  archi^piscppus  llediolanensis  an.  876> 
nbi,  oullo  pjraesideote  nec  prmsenteapostolico  nun- 
tio,adf  uefunt  Mutinensis^  Come09i9,atque  Aretinus, 
certissime  noo  sqbjec^  metropplitaoo  Uguria^.  Tic^* 
n^pffsopi  pariter  ^lteram  oqo  addocimu^  an.  (^66  a 
Walpertof  rcbiepiscopo  cQoyocatam,quam  prwseo- 
tia  et  subscriptiqoe  soaQrmaruot  episcopi  Parma, 
Pjaceoti^^tNQyicomii.  Satis  eoim  superque  ex  dio- 
ti9  innotespH,  j^ub^criptioneset  pressentiam  episco* 
ppruis  allcui  ^jnodo  pon  semper  arguere  eorum  sub* 
jectioj^m.  §oloo^oiodo  procoronide  istius  animad- 
yer^ionif  ad^ere  liceat,in  p3ore  fuiase  apud  antiquos 
priiporum  s^<^o)orum  arcbiepiscopos  seu  metropolir 
tanoa»  alienae  etiam  proyiocid^  episcopos  in  causis 


A  siaoum.  19  etseqq.  superioa^oojecimuscum  Bac< 
chinio,  ad  exameo  reyocemus,  oempe  tum  quia 
prioribus  seeculis  regimeoproyiDciarum  ecolesiasti- 
carum  non  potuerit  finibus  ciyilium  proyinciarum 
semper  circumscribi,  adeo  ut  limites  earum  ciyiles 
iidem  essent  aclimites  e<2clesiastici ;  tum  quia  Aria- 
num  schisma  ecclesiasticos  Itali»  ordioes  pertur- 
bayerit  et  civitates  illffi  a  ^ayeooatis  episcopi  sub- 
jectiooe  ad  Auxentii  Medio)aoensis  sequelam  facile 
deficere  potuerint  io  ea  rerom  omoium  perturba- 
tiooe,  qu8B  postmo(]um  ab  Ambrosio  in  orlhodoxa 
fiderediotegrataB  benefactricem  Mediolaoi  Bcdesiam 
adhuc  sub  Eusebio  pro^ecot^  siot,  lioet  proprio 
metropolitano  jam  restitutea  expootihcii  decreto  et 
imperatoria  saoctiooe. 
34.  Expensis  hactenus  critloorumcoojecturisquaB 


ex  regiminis  Italici  fQrma,  ex  Athanasiietimbrosii 
epistolis  atque  ex  syoodica  Susebii  Hediolanensis 
deriyarunt,eas  io  prassens  examinaodas  assumimus 
quas  illis  suppeditat  arguweotqm  oegatiyum.  De 
nulIoaho,inquiimt,UaliaQ  metropolitano  mentionem 
faciunt  yetera  monumeota,  nisi  da  RooEtaoo  ac  de 
Mediolanensi  in  primis  aerasGbristiaoQs  temporibus ; 
Ecclesis^  igitur  omoes  Itali»  eorum  alterutrifuennt 
subject^  necesse  est.  Notissima  autem  est  subarbi< 
cariarui:0  provinclarum  pervetqsta  descriptio,  qu» 
Romano  pontitici,  ut  metropolitaoo,  parebant,  et 
quarum  episcopos  consecrabat.  Has  inter  neque 
iSmiliam,  neque  Flaminiam,  neqoe  Yenetias  habet 
notula  illa  suburbicariarum  proyinciarum :  quapro* 
pter  cum  neque  Aqui)eiam,  neque  Uayennam 
adhuc  fuisse  metropoles  per  ea  tempora  inyenia* 
mus,  numerandfiB  profecto  sunt  inter  Mediolanen* 
si^  archiepiscopatus  sufiraganeas. 

35.  Contra  hujusmodi  negatiyum  argumentum» 
quo  omnes  pr«ter  Romanam  et  MediQlanensem,alia 
metropolesexcludunturprimisEoelesiffisiBcuIiSfdis' 
serendum  erit  consulto  io  cap.  3.  Interea  breyiter 
respondemus  cum  Bacchinio.idem  negatlyum  argu* 
men  tum  r^torqueri  posse  contra  MedioIanen8es,eum 
neque  de  metropolitica  eorum  jurisdiotioneinnega'* 
bile  aliquod  documentum  proferantilla  ipsa  priora 
iempoTSiMetropolitanum  ifi  Italia  anteAmbrosium 
nullus  certisasserat  documentis,  ait  Bacchinius,  at- 
que  allata  in  medium  antiquiora  qU8B  pro  Mediola' 
nensi  metropoli  facereyidentur,  omnia  grayissime 


grayioribpsa^propriassynodosyocare,  utexeano^  D  distringit,  explicat,  rejicit.  Praesertim  yeroin  apo 
nibos  AptioQbenis  atque  ex  notis  Zooarffi  et  Bal^a- 
npiopifi  cpi^jicjt  cL  |oseph  Motta  in  aurea  disserta'» 
tioo;  d^fuf^  Metropolitico  num.  1|2  et  seqq. 

3^.AU9rpmquodnobiseratproposituo[i,po8tremQ 
loco  animadyertendum  illud  est,  quod,  licet  Medio* 
l^^libus  conce4eremu9  suffragaoeos  eos  iEmilise 
epi|iH)pos  quosio  Pusebiisynodicascriptosreperi* 
mWt  OuUa  tao)ep  iode  prom  anaret  oonsequentla  ad 
prpt^anduip,  ^fpipsam  iflmiliam^quamFIaminiam, 
et  cqm  eis  Rayeno^tem  urbem  ante  Eusehiana  tem* 
pora  a)etr(yiio)it^OQ  ("iSMrise  obedieotiam  prffistitisse 
HmmiS  IWR  £A(Mi^^  ^  VlcQbabentioaMia- 


crypharumnumerumamandarenondubitat,narra- 
tiunculas  quasdam  de  S.  Bamaba  apostolo,  quem 
Mediolanensis  Ecclesi»  institutorem  primum,atque 
Itali»  metropolitanum  effingunt.  Nos  autem  in 
eamquffistionemsensum  nostrumnon  immiscemus, 
neque  prffistantissime  Ambrosianse  EcclesiflB  jura, 
prffieminentias,  ornamenta  inyidemus,  prassertim 
postquam  d.  Joseph  Antonius  Saxius  traditionem 
patri89  EcoJesiffi  de  adyentu  Mediolanum  S.  Barna^ 
bffi  eruditissimis  yindictis  illustrayit.  Rayennatensis 
ffiqueiIlustris,ffiqneceIebrisEccIesiffi  libertatem  pro- 
pugnamus  tantiumnodo ;  etsatispronunc,  superque 


iti 


IN  S.  PETRUM  CHRYSOLOGUM  PROL6GOMENA. 


112 


habemus,nii]lum  profecto,Yel  minimum  documen- 
tum  afUiquum,po8itivumt  et  inaUerabile,  utipsifa- 
tenturJmmonuUumyeterisscriptoristestimonium, 
nullum  probabile  indicium,  ut  jamostendimus,  Me- 
diolanensibussuperesse,  quibosdesubjectasibiRa- 
vennate  Eodesia  vel  minimum  glorientur. 

36.  Quapropter  omittimus  ad  truttnam  vocare, 
quflBde  consecratione  aliquorumiEmilioeepiscopo- 
rum,  ac  de  nonnuUis  aliis  jurisdictionis  actibus  illi 
magnificant,neque  examinandnm  censemus,quibus 
auctoribus  fidunt,  quomodo  vetnsta  aliquot  verba 
interpretantur  ;longiu8enim  acproposueramusno- 
stra  piotraheretnr  oratio.  Unum  est,  in  quo  insisti- 
mus,  nuUum  omnino  vel  tenuissimum  probationis 
genus  contra  Ravennatem  episcopum  pro  Mediola- 
nense  militare.  E  contrario  autem  aliquot  positiva 
nostrie  exemptionis  ab  jactatffi  servitutis  jugo  nos 
utiqne  proferre  possemusindicia,  inter  quieprfieci- 
puum  illud  esset^Ravennates  antistitos  ab  Romano 
pontificeconsecrariconsuevisse,  quos  metropoHta- 
ni  Mediolanensespassi  non  essent,si  jus  metropoliti- 
cum  supraRavennatem  Ecdesiamobtinuissent,  juxta 
antiquissimam  et  inconcussam  Ecclesiae  disciplinam . 
Id  probantS.  Severi  acta,  quianteAmbrosium;  id 
acta  S.  PetriChry8ologi,quiannosferequinquaginta 
post  Ambrosium,  aRomanispontificibusconseorati 
fuerunt  :  Petri  Chrysologi^  inquam,  dummodo  in- 
coeptfls  ab  S.  hoc  episcopo  dignitatis  metropoliticm 
sententia,  licet  communissima,  errori  non  sit  obno- 
xia,  de  qua  inferius.  Alterum  exemptionis  islius 
nostrse  positivum  indicium  exhibent  subscriptio- 
nes,  de  quibus  in  sequenti  cap.  2  conciliorum  Ro- 
mani  i,  sub  Juilo  I,  et  Sardicencis,  inter  quas  prior 
omnino  occurrit  subscriptio  episcopi  Ravennatis 
ante  Mediolanensem :  quod  nequaquamfieri  potuis- 
set,  si  Ravennatensis  tunc  suffraganeus  episcopi 
Mediolanensis  fuisset :  quemadmodum  argumenta- 
tur  Schelstratiusexsubscriptione  Valeriani  anteD. 
Ambrosium  in  prsnarrata  sjnodo  Aquiieiensi  ad 
vindicandam  pereatempora  hujus  Ecclesiae  liberta- 
tem  ab  jugo  Mediolanense.  (Schelst.  tom.  11  Antiq. 
Eccl.  Dissert.  4,  cap.  5,  n.  8  et  seqq.) 
CAPUT  II. 

De  litteris  Clementis  II  Romani  pontificis  prxemi- 
nentiam  in  conciliit  Ravennati  episcopo  super 
Mediolanensem  asserentis . 
Nonexiguumpropugnat(e  iibertatis  indicium  est 
praprogativasessionisquam  in  conciliissuperMedio- 
lanensem  et  Aquileiensem  Ravennati  archiepiscopo 
confirmavit  ClemensIIsummus  ponlifex  in  synodo 
Romflehabitaan.  i407,universaipsasynodo  antiquo 
Ravennatiumjurisufi^ragante.NamsiquandoEcole- 
sia  nostraMediolanense  jugum  subii88et,illud  in  fer- 
vore  quaestionis,  toties,  ut  aiunt,  Romae  excitatae 
pleno  ore  jactassent  archiepiscopi  Mediolanenses, 
quodnumquamDeofavente  factum  ]egimus,neque 
pontifices  summi  celeberrimo  Ambrosii  successori 
antistitesnostrospraBposuissent,  quitali  subjeclionis 
signo  notati  fuissent.  Dexteram  ergo  pontificis  in 


A  conciliari sessione Ravennutensi aicliiepiscopo con- 
firmavit  Clemens  II,  absente  imperatore,  sinistram 
vero  illo  praesente,  vetuitque  Mediolanensi  et  Aqui- 
leiensi,  ne  in  posterum  super  hujusmodi  praeroga- 
tiva  quiBstionem  moverent.  Clementis  diploma  re< 
tulit  Ughellus  in  archiepiscopis  Ravcnnatensibus, 
ubi  de  Humfrido  archiepiscopo  verba  facit. 

Eares  Mediolanensium  animos  adeosdmulavit,  ut 
fabulffinominae  synodi,et  Clementis  judicium,  falsi- 
tatis  vero  nota  ejus  pontificis  litteras  commaculare 
non  dubitaverint.  Puricelliusinter  hosce  obtrectato- 
res  eminet  in  Vita  quam  descripsit  Laurentii  Littie. 
Hnjus  autem  secutus  est  vestigia  Eustachius  a  S. 
Ubaldo  (Sect.  4,  c.  i  1 ,  n.  389),  quem  ab  initio  usque 
memoravimus.  QuodspectatadAquileienses,  hlMe- 
diolanensium  argumentorum  viribu8confis],ilhs  ac« 
qnieverunt  omnino,  neque  ulterins  qusestionem  pro* 
secuti^prout  videri  polest  apud  P.  Bernardum  Ru- 
beum  {Cap-  56),  nihil  pro  suorum  patriarcharum 
praeeminentiavindicandasuntconati.Retulitquidem 
cl.  Muratorins  (Tom,  VI,  ad.  ann,  1047)  nescio cujus 
Dominici  patriarchae  testimonium,  scribentis  se  in 
possessjone  esse  ad  dexteram  papse  sedendi,  atque 
idemrepetit  in  relata  dissertationede  juremetropo- 
litico  laudatus  Motta  n.  31.  Verum  prfieterquamquod 
neverbnmquidemisteDominicnsfecerit,  an  eaprae- 
rogativa  potiretur  in  concursu  Ravennatensis  archi- 
episcopi ;  nullaomnino,  ni  failor,  de  isto  Dominico 
mentio  apudRubeum,neque  inveniturin  ulloexca- 
talogis  Aquileiensium  patriarcharum  ad  calcem  ej  us 
operisrecensitis.  Quare  Mediolanensiumscriptorum, 

C  qualiscumque  auctoritatis  ii  sint,  rationes  ao  testi- 
monia,  cum  nusquam,  quod  ego  sciam,  a  Raven- 
natibus  perpen8a  fuerint,forsitan  pro  eorumlevita- 
te ;  idmihiconsilium  in  animum  venit,  ut  in  synop- 
sim  redacta  hic  repeterem,  excuteremque. 
S  I.  Qo»  faciant  contra  veriutcm  diplomatis  Glementif  II. 

37.  Aiunt  igitur  Puricellius  et  Eustachius  a  S. 
Ubaldo,  Clementinas  litteras  ab  ahquo  impostore  in 
gratiam  Ravennatis  archiepiscopi  concinnatas,  quse 
deinde,  sicut  Ravennie  inS.  Vitalis  bibliotheca,  sic 
otiam  RomiB  in  archivo  Vaticano,  unde  illas  hausit 
Ughellus,  reconditae  fuerint.  Baronius  nuUum  ver- 
bum  habet  quo  se  eas  probare  insinuet,  nnllnm  pa- 
riter  habet  Norisius  ubi  illarum  meminit.  Hierony- 
mus  Rubeus  Ravennatium  historicus,  qui  primus 

D  harum  litterarum  tenorem  narravit,  auctor  est  ia 
hujusmodi  diplomatibus  suspectus,  cum  ad  ann. 
426  aliud  pro  Ravennati  episcopo  produxerit  Va- 
lentmiani  III  imperatoris,  conh*a  quod  veluti  unde- 
quaqne  suppositnm  debacchati  simt  post  Baronium 
pene  omnes  soriptores. 

38.  Plura  autom  Clementinae  confirmationisveri- 
tatem  infirmant;  et  primo  esse  illam  incrcdibilem 
demonstrat  contrarium  decretum,  paucos  ante  Ro- 
manamClementis  II  synodum  inconsimiliconcilio 
emanatum.  IncoronationeenimConradiSalici,  quce 
an.  1027  a  Joanne  XIX  papa  celebrata  fnit  in  Vati- 
cano,Heribertu8  Ravennse  archiepiieopiiidexterain 


113       JOS.  AMADESII  DISSERTATIO  DE  METROPOLI  ECCLESIA8TIGA  RAVENNATENSI.        114 

AugusU  appreheodens,  emn  pooUfloi  ad  altarese-  A  II  anoo  1059  sedit  Wido,  a  dextris  Caiixd  II  aono 

ii22  sedit  Olrioos,  arohiepiscopi  Mediolanensei  ? 
Gratianum  adde,  quidi8t.i7  loquenti  de  synodisa 
Sjmmaoho  papa  oelebraUs^ifoc  ^uo^Me^ait^no^an- 
dum  e$t,quodin  hocconeiUo,el  inaliasynodoSyni' 
machi  papw  ante  Bavennatem  episcopum  Mediola- 
nen$isiubtcripsiise,el  respondisseUgHur,ex  quoet 
sedis  prcsrogativam  ante  eum  habert  colligitur.QTdi* 
Uanus  autem,qui  suumdeoretum  juxtaTritemium 
oonfeoeratab  anno  ii27  ad ann.  i  i 51  »apprime  edoo- 
tuseratqui  tunotemporis  (oretutrorumque  arobie<* 
pisooporum  insynodis  sesiionis  modus,  quaprop- 
ter  loquendo  de  tempore  prttsenti  habere,  non  de 
prttterito  habuisse,  saUsindioat  eo  viYentepr»oeMi<' 
880  RavennaU  Mediolanen8em,Quliamque  babitam 


deoU  praeseD  lare  pr8Bsumpserat.ReclamaoUbu8  autem 
Medlolanensibus^tumultuque  exorto  Conradusipse 
pnblice  pronunUaverat  archiepisoopo  Mediolanensi 
officium  illud  prasentandi  regis  ex  »quo  et  bono  de- 
beriyUtpotequiipsiuB  regis  Italiam  adeunUs  oonse- 
orationem  coronaUonemque  inohoaverat.Guj  us  dioto 
audiens  ponlifex  prmrogaUvam  offerendi  regem  Me- 
diolanensiadjudicaverat^coactaquesynodoYmidus 
Aprilis  ejosdemanni  coQfirmaYerat,lege  lata,Qein 
posterum  archiepiscopusRaveQDas  se  in  negotiis 
ponUiicalibus  praeferre  auderet  Mediolanensi.Hano 
autemnarraUonemderivarunt  nostri  auotores  ab 
ArnulphoMediolaneDsi  scriptore,tUDc  manuscripto, 
modotjpiseditodocUssimorumLeibnituprimo,dein 


Muratorii  opera^et  noUs  aucto  tomo  lY  Scriptorum  g  de  ClemenUs  buUa  rationemyquttideo  siexstasset, 


Italiae.  Ergo  non  pro  RaveoQate,  sed  pro  Mediola- 
nense  controversiamresolvitconcilium.  Idem  scri- 
bunt  Galvaneus  Flamma,  qui  citat  Uenricum  Barba- 
migram  ;  Tristanus  Calchus,  SigoQiu8,Albericu8  de 
Rosate.  Quam  ooncilii  legem  oredibiliorem  reddit 
possessio  praBsentaUoois  novorum  imperatorum, 
qu»  oerte  stabat  pro  Mediolanense;  nam  Othonem 
Magnamy  teste  ipso  Sigonio,in  »de  prius  divi  Am« 
brosiiconsecratum,  etcoronaferrea  redlmitum.Ro- 
mam  as8ociavitislearchiepiscopus,illumque  ponU- 
fici  obtulit  inungendum  etcoroDandum.Eodemmu- 
nere  funotum  eUam  dicunt  ipsum  Mediolaoensem 
anno  97i,  ex  tesiimonio  pariter  Sigonii  de  Othone 
II  scribentis :  Conventu  peracto  Bomam  ad  tertiam 
mperii  Romani  coronam  accipiendam,  ipso  archte^ 
piscopo  deducente,  pergebat.  Qui  ergo  iieri  potest, 
aliter  sub  Clemente  ll,anno  i047.  sancitum  fuisse, 
et  RavennaU  collatam  prsBeminentiam  Jam  vigenti 
retro  annis  pro  Mediolanense  decisam»huno  vero 
fuisse  suo  jure  quffisito  spoliatum  ?  Hoo  oertefidem 
ekvat  Clementinarum  litterarum. 

39.Porro  Arnulphus  prsBlaudatuSyquem  auctorem 
ooulatum  voluntprsnarratffi  historisB  de  Clementis 
II  eldcUone,  immo  de  Leonis  IX  ejus  successoris 
pontificatuscripsit,nequeuilumde  Clementinis  lit- 
teris  verbum  addit;  faoturus,  si  ver®  fuissent^nam 
scriptor  ille  neque  ipsis  Medioianensibus  archiepi- 
seopis  pepercit.  Quod  majori  nota  dignum  est,  ex 
quo  Amulphusipse  narret  a  Nicolao  II  summo  pon- 
tifice  ooncessum  subiode  f  uisse  Widooi  archiepisco- 


non  fugisset  QraUanum.In  synodis  vero  sublimiori 
loco  sedere,  ao  priorem  loqui,  prout  de  Mediola- 
nensi  sorlptum  reperimus  in  conciliis  Sjmmachi, 
pr»rogaUv»  dignitaUs  indioium  sapit,  ut  ex  ipso 
GraUano,Glos8a,Tiraquellio,Barbosa  aUisque  pro^ 
bare  nituntur. 

41.  Videmusautemintribus  Symmachiconciliis^ 
ann.  801»  502  et  503,  habitis,  duplioi  illo  pr»oe- 
denU®  honore  insignitum  LaurenUum  Mediolani 
pr»  Ravenn»  episoopo  Petro:  immo  111»  ips»  sjno^ 
di,immo  Ennodi  us  in  earum  defensioncTheodoricus 
rex  ad  easdem  soribens,  Baronius  et  Sigonius  in 
ipsarum  synodorum  relationccum  utrumque  priB* 
latummemorant,  primoLaurenUum»  tum  Petrum 
nominant.  Concilio  eUam  sub  Agathone  anno  680 
RomsBcelebrato  priorsubsoripsitMansuetus  Medio- 
lanensiSydeinde  episcopus  AquileiensiSyterUo  Theo- 
dorus  Ravennas  :  quem  fuisseverum  subsoribendi 
ordinemlaudatcardinalisNorisius  dissert.  de  v  sy- 
nodo  oap.  iO.Tum  in  alio  oonventu  anno  963,prtt- 
sidente  Joanne  XII,et  astante  Othone  1,  Rom»  ha* 
bito,ante  episcopum  Ravenn»  sedit  et  subsoripsit 
Walbertus  Mediolanensis,  referentibus  Luilprando 
et  Binio.  Sedisse  autema  dextris  Nioolai  II,  et  pn- 
molooo  subsoripsisse  Widonem  an.i059,utdiotum 
est^affirmat  oitatus Arnulphu8,Galvaneu8  Flamma, 
U^eliu8.Item  in  ooncilio  Lateranensi  sub  Calixto 
IlOlricus  Mediolanensis  dextramapostoUcioooupa- 
vil,ut  ex  eorum  temporumscriptore  Landulpho  de 
S.Paulo  eruitur,qui  de  Grosulano  etiamanQOliOS, 


poMediolaQeosiprimo  loco  adsuidexteram  sedere  D  etdeJordaQoannoilidyarchiepiscopisMediolanen- 


m  concilio  Romano.  Accedit  quod  idem  auolor  iUi 
compositam  asserit  quffistiooem  io  Cooradi  SaUci 
ioauguratione  jactatam,  utposlea  omnis  illaquie- 
verit  controversia.  Verum  igitur  esse  non  potest 
illam  exarsisse  iterum  post  Gonradi  ioauguratio- 
nem  usque  ad  tempora  Arnulphi. 

40.Quia  vero  m  ClemeDtiQO  diplomate  recensen- 
turlitterae  qusdam  Joannis  pap»  Symmachi  succes- 
soris,  quibus  preecedenUa  in  conciliis  dabatur  Ra- 
vennatensi;  urgent  argumentum  Mediolanenses :  si 
ergolitteraB  isUus  Joannis,  si  diploma  ipsum  Cle- 
menUs  II  genuinum  est,quoroodo  a  dextris  Nicolai 


sibus  idem  scripsit,et  ex  eo  Puricellius  in  Vita  Lau* 
renUi  LittaB  cap.  23,  n,  42.  Verum  quia  nonappa- 
rent  synodo  Nicolai  II  Ravennatem  arohiepisoopum 
simul  cum  Mediolanense  interfuisse,  neque  a  rela- 
UoneLaDdulphiprfficiseargui  possitan  in  oonven- 
tu  CalixU  affueritRavennas,  oum  Ohricus  a  dextris 
papiB  sedere  dicitur  ;ante  occupat  difficultatem  £u- 
stachius  a  S.  Ubaldo,atque  opinatur  in  iisconciliis 
quiaeorumprimoiiS  Patres,  alteri  SOOetaoipUust 
et  forsitan  usque  ad426  interfuerimt,  ideo  creden* 
d  um  esse  Ra  venQatein  etiam  iQterfuisse  atque  adeo  sub 
Mediolanense,quiprimu8adextri8papnerat,8edi88e, 


m 


vti  i:  i^^feiii!  CflftfSoLbfcuM  kOLfiddMENA. 


116 


42.  AltiBrum  suspiciohi^  argumenlum  conba  vd-  A  Uae  ?  Quorsum  omissaobtenlaj  in  subsequenlibus 


ritatem  Glementinarum  litterarum  ipse  earlini  tenor 
Mediolanensibusprsestat.  Inscriptio  enim  Ctentens 
episcopus  omrtibus  S.^ccleslw  /?im,paritferque  cbn- 
clusio  bene  valete,  nou  eis  arbidet.  K^on  ageb&ltlr^ 
inquiunt,in  eacontroversia  de  aliquoddet  ^rticulo, 
bujus  expiicatio  omnes  Ecclesisb  fiilbb,  4^ibus  bdeb 
bulla  inscribebatur  tangerfet,  6t  irhpropriH  Mt,  iii 
recte  perpendatur  conciusionis  tottsivlh,benet)aleie 
Aperituretiam  in  litieris  GliBmkiitlilt& 't^etrilm  Ra- 
yetinatem  pri  mam  sedem  in  S  Jrmthachi  papte  synodi^ 
cessisse  Laurentio  Medioianetisi,n()ft  aliquojure,  sed 
humilitatisgratia  ;Guiii  certiim  stt  pr^latosyqub  sanc- 
tiores,eo  firmiores  pro  suariim  Eccl6siarum|juribus 
stetisse;  etlocum  sustineresibidbbiium  noncedere, 


codbilits  praBcedentise  exempla,  de  quibus  non  du- 
bilatur,  sub  Agathone  anno  680,  sub  Joanne  Xil, 
anno  963  ?  Cur  sola  Laurentii  sessio  in  Symmachi 
concilii^adduciturinexemplum  in  re  tanti  momen- 
ii  t  nullaoerte  inejusmodiomissione  credibilitatis 
species.  Litterae  insuper  Joannis  I,  fidem  facientes 
de  bessidh^  Ibci  facta  a  Petrb  Rayennaiensi  humiii- 
tatis  gratia  in  Symmachianis  synodis,  priviiegium 
vocantur  in  eodem  Clementis  Ildiplomate;  etenim 
Mediolanensibusexemplum  illudjactantibus  oppo- 
suerunt  statim  Ravennates  memoratas  Joannis  pri- 
mi  summi  pontificis  litteras:^ confraos^ensumesf 
privilegiumRavennatisEcclesisB,qualiterillainscr%' 
ptio  nofnlnutn  nonaliquojure,sedpolius  gratia  humi- 


virtutisbssBpartes.SedestocesseHtprfifehumilllAt^ :  g  litatisevenerit;eiiieT\Xmplacuissepap3sJoanni  suc 


numetiam  humilitati  tribuehdtidi  erit  Ennodio, 
Theoddrioo  regi,  aliisque  auctoribus,  qui  prioretii 
Petro  Laurentium  nominarunt  ?  Ad  ^uid  autem  in 
ftynt)dis  iliis  ejusmodi  humilita§  ?  OuinamTeroistd 
titulushhmilitatiSysi  Laurentib  debebaturpHmase- 
des  ante  Ravennatem  Petrum  tum  consecrsitibno 
antiquiori;  tumprbpriae  dignitatis  prseeminbntia  ? 
Ostendatur  saltem  aliquod  monuknentdh),quo  antd 
Laurentii  episcopatum  probetnr  Ravehusltensi  pri- 
mum  locum  fuisse  aitribututh. 

43.  Cseterum  aitin  supposititia  bulla  Ckhitod  It 
PetrumRavennatemLaurentio  oessisse  in  conciiiis 
Symmachii/^o  tantumm^do  casu.  At  our  illo,  notl 
aliis  autem  casibus  humiiitatis  actus?Atque  ecce  con- 
tradictio  inonuno  tantum  oasu,sedtribu8  diversis 
tlBmporibus  ante  Raveniiat^m  Petrum  subscripsil 
Mediolanensisetsedit,sbiUcet  ih  dynodis  m,  iv  et  f 
Symmachi  Jtem  simUltoties  Dentilatum  a  retrd  poftti'- 
fieibus  prcedecessoribus  nt)stiHs,aut  vix,  aut  nultt^  Hnt 
sopitum  est  synodisedendiJurgium,q}iemBidm6Aiim 
loquunturlitterffiiste  Clementinse:  quarenuliibile- 
gitursuperjureprcecedendiinterhosarchiepiscopos 
fuisse  allercatum?Bt  revera  non  aliud  indicium  i^- 
tlusmodi  altercationis  apparet,  tiisi  exrelatti  Con- 
radiSalicicoronatione,ubisecundumMediolanensem 
estpronuntiatum.QuarecumaSymmachi  state  ad 
^nnum  1027,  nulla  supposilsequaestionis  memoria 
resultet,diceiidum  in  possessioneprascedentifle  per- 
SBverasse  Mbdiolanensem,.et  iitteras  Ciementinas, 
quae  mhltbtie&aitcrcatum  fuissemcQtiuntur,ex  hoo 
etiam  eapiie  fldem  non  inereri 


cessoriilliusSymmachiipsumprivilegiumflen  ;  qute 
cum  ^olam  altestatlonem  contineant,a  rationeprivi- 
legiiprorsus  abhorrent.Tandem  quomodo  verificari 
pbssunt  i^ostrema  illa  verba  Clementinffi  buUee :  Se- 
dem  enim  Ravennatisat  chiepiscopijubemus  semper 
esse  d  dextrts  nostris,nostrorumquesuccessorum  se- 
cundumdntiquas  constitutionis  auctoritatemfEsi  vero 
lis  h^c  antiqua  pro  Ravennate  constitulio?Ea  vero 
etidtli  prtibexistente,qua  fronte  paulo  ante  verba  nu- 
iptt  aliata  dixerat  poniifei^Quisquisenim  sihijuxta 
nos  dexteri  lateris  locum  vindicabat,et  cuijure  dehe- 
i^etuiTyndhis  incertum  e>*a^Si  Clehienti  nota  erat  ah- 
til}ud  J3roRavennate  constitutio,quomodo  illi  incer- 
thmdiiin&m  ejus  dexterd  deberetur?  Item  e  contra 
ii  td  erat  illi  incertum,quomodb  nota  antiqua  illa 
ebnstitutto?  Quare  conoludunt  Puricellius  et  Eusta- 
ehius :  Non  atiis  opus  est  ut  ece  litterce  rejiciantur 
G  argumetitis.  Efiictae  ergo  fherunt  ab  aliqub  Raven- 
hatensium  privilegiorilm  amplificatore  post  annum 
1027,  quo  ea  quaestio  excitata  fuerat  in  corona- 
tione  Gonradi,  et  decisa  secundum  Mediolahen- 
s^s. 

45.  Quia  tamen  a  Ravennatiblis  opponi  fdoillime 
pbterateorumepiscopum  tum  inconciiio  i  Romano 
shb  Julio  I  ante  Mediolanensem  nominari,  tum  In 
nonnuilis  scripturis,scilicet  in  distributionelargiiio- 
num  CaroUMagni  ex  Eginardo  apudBaIuzium,tum 
in  gestis  Fridericiimperatorisab  Othone  Frisigensi 
scriptis,  tum  in  gestis  Othonis  1  imperatoris,  per 
LuitprandumcoUectis,quiseoundum  a  papaarchi- 
prffisulehi  vobat  Ravennatensem;idcirco  respondent 


44.  Sedex  duplibi  ullerius  alio  oapite  ciaudicat  D  Mbdloiahenses,  anno  337,  quo  Julius  t  concilium 


dlplom&  istud;  cumenim  legaturquodortaincbd- 
bilio  Clementis  II  controversia  de  praBcedentia  ses- 
Sionis  intBr  utrumque  archiepiscopum,Mediolanen- 
gespropria  jura  et  monumenta  protulisse,  statiin 
prolatus  quidam  catalogus  nominum  eorum  archiepi- 
Scoporum  qui  interfuemnt  synodo  Symmachipapaet 
ubi  prmvriptus  erat  Mediolanensis  archiepiscopus. 
nuliumqile  aliud  allegatun!  f  uisse  j  us  aut  privilegium 
id  enimvero  inverisimile  prorsus  videtur.Obi  enim 
metropolls  anterioritas  ?  Ubi  antiqua  Ravennatum 
subjeetib?  Ubl  jus  eliiBndi,coronandiquerege8lta* 


ceiebravit,Ravennatem  episcopum  nondum  metro- 
politam  f  uisse,quare  a  denominatione  simplicis  epi- 
scopi  ante  archiepiscopum  non  potest  argui  Raven- 
natis  p]*dBcedentia ;  quaestio  enim  est,  quisnam  post 
papamprimusarchiepiscopus:pr6eterquamquodin 
ptimis  iilis  conciliis  non  servabatur  prfleeminentia- 
rum  ordo,ut  videri  potest  in  Arelatense,  ubi  ante 
palpffi  legatos  aliai^um  provinciarum  episcopi  sub- 
fecribuntur  ;  et  in  Romanoi  antedicto,ubi  antepri- 
matem  Africce  Rufum  Carthagihensemponilur  Aqui- 
leiensi8;etinSardicense,ubi  alphabeticus  ordo  in 


117       JOS.  AMADESII  DISSCRTATIO  DE  METROPOU  BCGLESIASTICA  RAVENNATENSI. 


118 


nomiaandis  episcopis  adhibitus  orddltur,  teste  Bi-  A 
iiio  {rom  U  pag,  430«  tol.  1). 

46.  Quodveroad  distributioDemldrgitloUUmGA* 
jK)li  ikagui.UondoDstat  utruiH  kb  ipao  Car6lo,dti  ab 
ejuft  V]t&  scriptore  pr8BnominatafueritE(!ClesiaRa« 
Ten&as;  (}nod  ii  ab  ipso  Carolo,  id  speolali  for^an 
beneVoleniiai  tribuendum.  Otho  Frisingensis  ultra 
tbontei  dl^^hii  pridr^m  nominavit,(}tlem  vieinioreiti 
Ubl  )>utaVit»nempe  Aquii6tensem,tum  Ravennatem, 
tferiid  M^idiol&n^nftem.Luttprandui  inihtA  nohdiilt 
6pl^cb|)unl  Raveiinft  M6und(lm  A  ftomano  Minptnp 
tnluA  Atchiprfiesuiehi,  n^p&tdeth  i^)>iii>ttl,sciiicet 
tiuandd  theodorflfe  i^rtbpotehtii  feihihfigfaotionibtiR 
Joanti&ft  X  Rav^hdai  eplecopuii  id  pontiflcatiisapi' 


4S.  At  enim  quas  notai  in  tis  deprehendtro  iHm 
valuerunt  Baronius,  Noriiins,  Moratoriai,  aliiqoe 
sagacesviri.deprehdnderunt  fortasdsPartoelliQSlAt 
Eustaohins  a  S.  Ubaldo,  quiboi  miramnr  stlfliraga- 
tum  4uoque  fhiise  ci.  JosephAntoniumSaxiQm  iti 
notis  ad  Amul|)hum  oap.  35,  et  in  notis  ad  Bigo- 
nium.  Igitur  apud  istoi  auctores  bistoria  coronatio- 
his  Conradi  Saiici,  qus  iDoidit  anno  i0t7y  alteram 
falsitatis  notam  in  ClementinabuUaindi|^tat;  tuno 
enim  hldicatnm  ftst,ad  Mediolanensem  speotare  ptm 
R&vennate»dettef&  Ire^is  apprehenea.illQmpoatiflei 
lummo  ottdM  cdronandnm.  Hehn  bom !  qni  illQd 
argumentiestyQuttstinUiapodtaneeraltli  do,  <iui« 
nam  deber^tnr  feguin  prftseotanddrdmpraBrogatltQ; 


o^ih  adcehdbt&t :  iidc  ^nlifl  obse^vatb,  non  ttiirutn  b  &n  poUuii  in  ed,  ouinttmin  oonoilUsA^dOQdladpmi- 


qtiod  tiibo  tdmporis  Ravenndt^iidld  ^ade  odufta  piu- 
f\i  qnam  ^n^ei^at.etpi^ttiaUikmetropdlltisapddaU- 
quot,  atqlid  eUam  Sipud  sedom  apdstoiickm  valoret. 
Omittd  centifts  Jdctdtum  regum  llaliee  cordhaiidoram 

Jds.quiiiimnlo  etiattl  eligehdorum,  cui  ficoiesim  pk- 
itof  inniiam  volantdUctoreftnoshriMedioldnehseth 
episcopum  prmrogdtivath  ptfiBCtidendi  hi  ecolosiad- 
tiois  fUncUodUbu^,  ne  ieg&nUbut  ansam  prsgbe&m 
GeiasU  papas  terba  rbpetendi,  qu«  Ui^  deCdn^tdn- 
tinopoUtans  Ac&cin :  ttiiimus,  quod  pr(terogath)am 
totunt  Uedtolanenst  compdrari,  qula  episcopus 
flkerit  regUB  civitatik  {Bplit.  ad.  episcop.  Dnrd.). 

I  n.  Medioiaoeiuiain  in  liiteras  Clemenlb  ll  knimadver- 
sionibtiA  responddtor. 

47.  Anidtnadversiones  istas  eo  ahimO  ih  t>r£d0^detl-  ^ 

tftm  t^agr&tihum  contraximus.dtquOUldemm^tfere 

terbis  et  sonsibuis  patris  Eufttachii  OxpodUiniUs,iit 

^UmfaUlit^iemunointuittiOtab^hO  nimio  dtudio 

pev  «^metipsutliunhd^ulsqtieUUoo  tonii&t.Et  f ev6- 

r&  quod  primam  dnimadtersiondUi  tespicU,  ^i  akt- 

dinales  doOUdsimi  Bdiroilius  et  Norisiils  buUam  ClO- 

mentindm  non  expresse  apocry ph^m  diierhnt^  tied 

ftjus  fldtlUl  i^ejeceruhi  in  Rieronymum  RubeumRa- 

venflatom  hidtoriohhi,  nonn^  evidens  ihdicihhiedt, 

nttUiin  ea  tantoi  vitos  invofiidse^qubd  de  veiitatebul- 

\A  ddbU  aUquid  moveretf  NoDne  U  erdot  viri  qui  ab  au- 

tlionUoi8SLpocryphAdisceraOre,quiapOcryphaat)erte 

rejicere,  auUienUoa&perte  scbentprobaret  Rubeds 

&utoa,etsi  ixi  nounuUis  veterum  monumenUs  refef  en- 

dispahnhfortdssecriteriiprmsetuUt,  quemadmodum 

hltalenUniabinidiplomate,criticisomnibusDUuUha- ' 

bito^dequo  nosiu  8equeDUcapite3,opUme  tameuaudit 

apud  omnes  in  cenlum  et  milUbus  aUis,  qaae  narrat  Ot 

ptoducit.  immo  vero  quando  Rubeud  ob  ValenUniani 

dipiom&  redarguitur  tam  aperte,  nnUo  autem  modo 

imt>robatur  propter  CicmenUs  II  UUeras  a  ddcUssi- 

mis  viris  qui  adunco  nasoyacerrimis  oculisanUquas 

hujusmodi  merces  scrutari  consueverunt ;  nonne 

diOendum  indubim  poUusfldeiabUUsfuisse  reputatas 

ejusmodl  litterastTalesreipsaeas  censetci.Murato- 

rius,quiden8  loquens  ;  La  bolla,  eAi,di  Clementell 

accennila  ddlRossi,  e pubblicata dalF  tJghelli,  ve- 

ramehte  hd  tutta  tapparenza  di  non  esser  fihta 

{Mi^.tom.  IV.  Annol.  Ital.  od  an.  1047). 


tUlcis  dexter^m  Ju6  eseet  t  lUhd  ttqnnm  fbrtam 
erat  tribui  MedidlAnensU^uft  atohiepisoot^,  qui  r6- 
gem|)rimo  ItaUam  adenntem  llBnrreaOordnAredlttl- 
rent.  A8t  ab  hacqumgUone  fluDa  etat  oonieqnontlii 
iid  liU&m  de  seftsiono  ifl  odneUflA.cnncltitninea  06- 
casione  estpro  Hedidlanensi,eique  datnm  prtetmi- 
tare  Contadum,a(quO  id  Jnri8  UU  eitptorpMuoquA- 
fillum  ex  decreto  ponUflcis^noh  tamtsfl  ttctom,noh 
tdmen  decretum  de  lessione  Ih  synodii^qdod  6r^t 
quidein  probandum.MuratoriUt  supra  laudatdft  aite- 
iram  ab  dteraqu£e8Uoneetipsediscernitiqtilefliih 
kd  annum  1021  ei  Arnulpho  alt^roaUonemproptsr 
Conradi  inauguraUonomexortam^Ot  iyflodl  sdbi^ 
ohtffl  deflniUonem  narraterat,  i*eoettiani  pdttMiaa 
anhum  lOtTsctoundamdeieidon^  inflohoUiiii  M^ 
'  bam  eam  vooat  prxeedentick  c6ntrotef«iam;  in- 
iiuiens  insorse  nota  Itte  di  pf^tedehid  fhs  (ftl  ttret- 
beicdoi  dl  Batenna  e  di  MilaHo,  $  ii  patridrea  di 
Aqufteia, »  tn$ententa  fu  data  a  favtre  dei  tiaveiu 
tiate  (MuK  tom.  IV.  Ann.  Ual.). 

19.  SynodUi  tainen,  reponuflt  Medlolaneiliefi»  a 
Joanne  XiX  eam  ob  causam  congregata  tiit  idns 
Aprilili  ^Juddem  ahni  1017,  decrevit  Ut  in  ofniibus 
Hegotiis  pontificatibus  Ravennasnultomodoihmter' 
Hum  se  Mediolanensi  architpiscopo  prwferol.PapsB 
dectetum!  Rixabatur  superregis  prflesentaUone,fieri- 
tonUa  autem  synodi  deflnit  de  cuj  uscumque  generis 
prftcedeutia.Novussane  ordo  judicioruto!  Sed  efito, 
Id  totum  f&ctum  sit ;  et  fortassis  in  poenam  pertnr- 
batffi  dolemnitatifi  Judices,quicum  imperatorefttqne 
Oum  MediolanensiEriberto  Romam  tenerantyisUnfi 
Oonsequenter  fautores.decretum  ediderintyin  mler- 
num  OontraRavennaUum  quaBOumqueJUra  dnrato- 
i^iim.  Eslo,inquam ;  ergone  igitur  falsa  erit  negoUi 
isUus  i>^U*actaUo  in  posteriori  synodo  Clementis  II? 
Ergone,  qui  pras  se  ferunt  prisUni  JudicUrevocaUO- 
nem,  apocryphfle  erunt  Ciementlhai  UUertt?Nugan- 
tur  enimvero  Puricelliuset  pater  Eustachins  boc  ar- 
gumenU  genere.Quis  nesciatiseclusis  fideiarUouUfi, 
basdemnumeroquaestiones^quamvisfientenliiseUam 
conolliaribus  ftrmatas,  ad  examen  revocari  iterum 
ac  teiiioposse  et  consuevisse  t  Quis  negetconciUa 
ijpsa  concUiis  emendari,  etpoeterioraprioribussem- 
per  anteponi  ?  Nemo  profecto  idinfloiabitur,  qui  sui 


iio 


IN  S.  PETBUM  CHRYSOLOGUM  PROLEGOMENA. 


iXO 


oompos  yideri  yelit.  Quoties  retraotatam  legimui  ce- 
lebrem  quaBstionem  inter  metropoies  ArelateDsem  ac 
VieaQensemt  licet  toties  poatificiis  et  coaciliaribus 
decretis»  modo  Arelateasiy  modo  pro  Yieaaeasi  ro- 
boratam?  Verum  rei  evideatissimo  exemplaomitta- 
mus.  Quare  dod  solum  litteraB  Clemeatis  li  apocry- 
phaBesse  aoa  pos8uat,quia  Joaaois  zix  syaodo  po- 
steriores,  quio  potius  majoris  habeadffisuataucto- 
ritatis,  quas  post  iteratam  coatroYersiffi  discussio-. 
aem  poatificio  et  syaodaii  judicio  prodiere.  Cer^e 
enim,  iaquit  Cicero,  reeentissima  qumqtie  $unt  cor" 
rectay  et  emendata  maxime  (CicAcad.gumstionXi). 

50.  Porro  hucusque  processimu8,quasiYera,  iu- 
ooacussa,  atqueiadubitata  foreateaqu»  Araulphus 
omoium  primus  de  controYersia  coronatioais  Coa- 
radi  Salici  scripserat,et  de  sjaodo  posterius  habita. 
Verum  aoa  adeo  autheaticum  est  Aruulphi  testimo- 
nium,ut  auUus  supersit  dubitaadi  locus.SoIusipse, 
octogiatasi  Pagio,sexagiatasi  Muratoriocredimus, 
aaaos  postenor  auctor  Mediolaaeasis  historiolam  il« 
lam  lepide  iastruxitOIaber  Rodulphus,  Volpherus, 
atque,  ut  aliostaceam.  Wippo  co»Yiscriptores,ia- 
ter  quos  oculatus  Wippo,  aulicus  et  cappeilaaus 
Cparadi  Salici*  qui  ejus  omuia  gesta  collegit,  pras- 
tertim  ejus  atque  uxoris  coroaatioaem  RomaB  a 
Joaaae  XIX  peractam,  ae  uaum  quidem  Yorbum 
mussitaat  de  taato  per  RaYoaaatem  excitatoscaa- 
dalo,  de  seateatia  regis  tam  magaificata,depugaa 
inter  Mediolaaeases  ac  RaYoaaates,  quam  ea  de 
oausa  coatigisse  addit  ArauIphu8,oeque  tandem  de 
sjoodosuper  eaooatroversia  postmodum  oelebrata. 
Rursus  acouratissimi  coaciliorum  omoium  collecto- 
res,  qui  vel  oudos  titulos  syoodorum,  aotibus  defi- 
oientibus,frequeatissime  eduat,istam  oon  curasseot, 
qu8B  lioet  de  pr«Bcedentiarum  taatummodocootro- 
Yorsia»  non  loYis  tameo  pooderis  reputaadaerat,ut 
inferius  innuemus  ? 

5i.  Sigonius  quidem  sncuio  ab  Arnulphi  commen- 
tis  quinto  historiam  de  prflBsentatione  Conradi  ab 
RaYonnate  archiepiscopo  tentata,  et  Mediolanensi 
asoripta  pontifiois  decreto  repetit  lib.  yui  de  Regno 
ItaIi«B.  Verumtamen  Sigonii  relatio  a  relatione  Ar- 
nulphi  non  parum  dififert^ut  legenti  utramque  facile 
patebit;  neque  iile  synodum  celebratamait,  neque 
in  omnibuspontificalibus  ne^o^tisprflBcedentiamMe- 
diolanensi  supra  RaYeanatem  decretum:  adeo  accu- 
ratissimodoctissimoque  historico  fabellam  redoluit 
Amulphi  commentarius.Ej  usmodi  autem  estSigonii 
narratiosM  Cum  autem  Romamomnes,utassolebat 
(incoronatione  soilicet  noYi  imperatoris),ltaU»  pro- 
oeresooaYeaisseat,RaYeaaasquoqueantistesacoes- 
sit  Is,  die  Resurrectionis,  quo  diein  basihoa  Vati- 
cana^augustalia  insignia  accipere  Conradus  debebat, 
cumprsBsens  pomp8eadesset,absento  fortoMedioIa- 
nense,  Conradum  manu  prehendit,ut  ipsum  poati« 
iici  pro  ara  staoti  offerret.Ea  re  animadYersa^legati 
Mediolaoeoses  antistitis  muous  id  esse  sui  clama- 
ruat,qui  regem  Itali»  legeodi  etcoronandi  jus  obtiae- 
ret.Qclo^utpm^xea  re  ipt^ri^stantes priocipes  ai^- 


A  tistitesque  tumultu,tum  Gooradus  audieatibus  om- 
nibus  :iVon  est  dubiuni,  inqmt,  reverendi  patres, 
quinquemadmodum  imperatoris  inunetioadRoma' 
num  pontiflcem  pertinet,uc  regis  Jtaliaconsecratio 
totasit  Mediotanensis  antistUis.Quareest  sequumut 
Mediolanensisanttstes,cujusmanufiUurus  impera- 
tor  in  regem  Italiwjungitur^si  adsU,regem  ponltfici 
offerat,quemadimperiumprovehat,ut  ex  hujus  auc- 
toritate  possit  imperarequi  sjusdem  ordinaUone  di- 
dicit  etceepitregnare.hnnnenXe  vero  pontifice,Medio- 
laoeasis  ad  id  muoeris  est  Yooatus.  Cum  autem  j  usta 
de  causa  abesse  dioereturjussitpontifex  ut  Arderi- 
cus  Vercelleosis  episcopus  serYatas  metropoUtano 
suo  Yioes  impleret;  atque  ita  ab  Arderico  Conradut 
oblatus  aureum  diademasuscepit.»  Hmo  Sigonii  nar- 

g  ratio,quam  si  quis cum  Arnulphi  narrationecompa- 
raYerit«fraudem  sohismatici  auctoris  facile  perspiciet. 
Omittimus  Yoro  in  ea  facti  serie  animadYertere,nuI- 
lam  Mediolanensis  EccIesiaB  pr®  RaYonnate  exceUen- 
tiam  J  us  nuUum  metropoUUcum,nuUam  metropoUs 
prsexistentiam,  et,  quodcaputest,nuUamin  supe- 
rioribus  conciUis  sessionis  prsBrogatiYam  tunc  ja* 
ctasse  Conradum,  aut  Mediolanenses  legatos,  sed 
unum  tantummodo  regisItalisB  coronaodi  munus. 
Omittimus  pariter  ex  tumultu  inter  principes  et 
astantes  prfesules  ea  oocasione  oommoto  argumen- 
tumnonloYe  deducere  ampUtudinis  Ravennatis  eo- 
clesisB,  qusB  Mediolanensi  EccIesia,YeI  exceUentior, 
Yol  oerte  non  inferior  haberetur.  Verum  ut  ad  Ar- 
nulphi  fabulasredeamus,  iUum  tandem  mendacii 
redarguitLanduIphusseniorejusdem,qui  patrisB^  in- 

^  genii,sect»,furfurishomo.  HicdeipsometHeriberto 
Mediolanensi  archiepisoopo  quatuordecim  proUxos 
scripsit  paragraphos,8eu  capita,in  quU>us  ne  syUaba 
quidem  invenitur  de  tumultu  in  Conradi  augusti  in- 
auguratione  exorto,  ne  syllaba  quidem  de  synodo 
Joannis  XIX.Immo,quod  magis  Arnulphi  auctoritatem 
eIeYat,et  simul  ipsius  Landulphi  narrationem  suspe- 
ctam  nimis  reddere  Yidetur,  j  urgium  in  ter  archiepisco- 
pos  RomsB  natum,LanduIphusnou  Heriberti,ul  Ar- 
nulphus,sed  Widonis  archiepiscopi  teroporibusattri- 
buit;  non  prsBsenlandi  regis  causa,sedsessiooisin 
Stephani  papaB  synodo  (error  adest  in  papa  ipso,qui 
non  Stephanus,  sedNicoIaus  II  tunc  erat).  Pugoam 
quoque  ioter  ambas  aatiooes  RomaB  factam  ob  pr®- 
sulum  suorum  discordiam  Aroulphus  juogit  cum 

D  Cooradi  corooatiooe  sub  Joao.XIX;  Laodulphus  au- 
tem  cum  syoodo  Stephaoi,seu  Nicolai  II,ob  discor- 
diam  sessioois.Noooe  cootraditio  isthaBcioter  aucto- 
res  coflBvos  ejusdem  patriaB  et  sectas,  eorum  tidei 
auctoritatique  ut  cum  maxime  detrahit ;  atque  ea 
omoiaquaBuarraot  pura  putida  commeula  esse de- 
claraot  de  hac  queBslione,quodaos  iofra  ulteriusde- 
moostrabimus?  lolerea  ooo  abs  re  eriti6ctorem  mo- 
oere  Laodulphum  istum  seoiorem  fabulas  aequeao 
Arnuiphum  veoditasse  propemodum  ioftoitas,  de 
quibus  videndi  ejus  aoootatores,  ac  pr«cipue  cl. 
Saxius,  qui  etiam  io  suis  Viodiciis  de  adYcotu  S. 
BarnabaB  B(ediQl^oum,LanduIphun)  ac^usatfabulaq- 


i)i       JOS.  AMADESII  DISSERTATIO  DE  METROPOLI  EGCLESIASTIGA  RAVENNATENSL       iSS 


tem»  clero  Mediolanensi  iodultam  fuisse  a  beato 
Ambrosio  facultatem  uxores  ducendi :  qu»  uua 
fabula  genium  bominis  aperit  omnino. 

5S.HieronymoRubeolitterarumbenemerito,mul- 
tJsque  ab  eo  exaratis  edi  tisque  operibus  celeberrimo, 
auctoritatem  derogare  conati  sunt  Mediolanenses 
ob  Tuigatum  Clementis  II  diploma  ;cui  auctori  an 
Amulpbussit  comparandusjudiciumestoapud  sa- 
picntos.  Certe  de Arnulpboid  evidens  e8t,atque  mo- 
derniejusiHustratores  bic  atqueiilic  insuisnotisfa- 
tentur^anacbronismis,  mendaciisac  fabulisconfer- 
tum  esse  ejus  opusculum»  Silemos  de  Nonantulae 
donationea  Burgundiorumrege  AmbrosiansB  Eccle- 
iim  faeto  in  expiationem  octoginta  occisorum  ho- 
minum,deOthonisll  liberatioue  eGraecorumetSa- 
raoenorum  manibus,de  electione,coronatione,atque 
in  Italiam  adyeatu  Conradi  Salici.deque  aliis  centum 
qtm  abeJQs  illustratoribus  notantur.  Integra  autem 
de  Mediolanensi  schisma(e,yel  potius  hsresi  narratio 
nonneputidissimismendacii8scatet?QuotYerba,tot 
fere  calumniae,  blasphemice,  inyecli  vib  in  doctrioam 
ftdeiy  in  sedem  apostolicam.  Omnia  fallaciis,  com- 
mentisfraudulentermiscet  confundilque.Quod  au- 
tem  ad  rem  nostram  propius  accedit,  archiepisco- 
pamMediolanensem  ante  Romanum  pontificemci- 
tariyocarique  ad  synodum  Romaoam  impatienter 
Tidetur  ferre,  infremit,  debacchatur.Romanm  sedi 
Mediolanensem  ▼ociferatmqualemad  nauseamus- 
que.Hujusmodi  ergo  scriptori  subjectionemChristi 
Ticario  impie  neganti,  et  dicta,  facta,  scripta  adul- 
teraoti  omnia  in  gratiam  Mediolanensis  EcclesiaBy 
fabula  de  coronationis  Conradi  Salici  tumultu^  ac 
de  sjnodi  JoannisXIX  decreto,temere  etinconsuito 
credenda  erit,  taoentibus  ad  unum  coDBvisomnibus 
auctoribus  etiam  oculatis? 

53.  Quareipsemetcl.  Muratorius  dum  historiam 
de  ooronatione  Conradi  Annalibus  ItaliflB  inseruit, 
suspicionemsuamsatisapertedemonstravitiliisver- 
bis  :Se  vogliamo  credere  ad  Amolfo  istorico  Mila- 
nese.  De  nostro  autem  Clementis  lldiplomate  con- 
stantissime  pronuntiavit:  La  bolla  di  Clemente  11 
veramenle  ha  tutla  Vapparenxa  di  non  esser  finta. 
Pagius  ipse,quem  legisse  Arnulphum  apparet  ex  au- 
etorumCatalogo  Breviariisuitomo  II  prfiBfixo,tamen 
ejus  fubuiam  de  coronatione  Gonradi  a  Ravenna- 
tense  perturbata,et  de  synodo  aJoanne  XIX  habita 
oomino  praBterit,  licet  postea  e  contrario  buUam 
GlemeatisII  proRavennate  referatetadmittat.Qua- 
propter  cum  sexaginta  vel  octoginta  annos  post 
datas  Glementis  lllitteras  Arnulphusscripserit,ideo- 
que  suspicari  jure  ac  merito  po8sit,illumad  eluden- 
dam  earumdem  litterarum  vimcommentum  suum 
elaborasse,  llceatnobis  Puricelliverba,  qum  contra 
Raveooatenses  nostros,quasi  buliflehujusconfictores 
effutiityin  Arnulphum  suum  potiori  jure  retorquere, 
post  annum  nempe  iM,quo  i^rsusea  qumtio  (Ses- 
sionis  in  conciUo)  inter  Mediolanensem  etRavenna' 
tem  archiepiscopumexcitata  /iiera(,historiolam  U- 
l^m  ab  fymme  compositam  fuisse,  <fui  eoprces\dio 


A  firmam  in  posterum  cuperet  prwexcellentiam,quam 
sibi  Mediolanensis  super  Ravennatem  vindicabat. 
Quia  vero  nthil  ex  parte  Ravennatis  obstare  magis 
posse  crederet^quam  synodum  sub  Clemente  llpapa 
celebrdtam,  proptereacommentum  tllud  anni  1027 
excogiiasse^  ut  ejusmodi  per  eum  historiola  menti- 
ta..,,  ettn  annum  pr<jedictum  1027  conjecta,decre- 
tum  synodale  Cletnentis  11  in  omnem  occasionem 
tacite  obrueretur  et  infringeretur,  quod  anno  1047 
conditum  fuerat. 

54.  Neque  ArnuIphifabulamcredibUiorem  roddit 
posses8io,in  qua  Mediolanenses  archiepiscopi  erant 
anno  1027  novum  imperatorem  summo  pontifici 
praBientandi,proutprobareconanlur,  allaUs  exem- 
plis  ex  Sigenio  ad  ann.  962  et  972 ;  nam  hujusmodi 

Q  exempla  non  tangunt  quaestionem  de  prsrogaUva 
sedendi  a  dextris  papm  in  concUio,  quam  unicam 
UtterflB  ClemenUnaB  sartam  tectam  volunt  Ravenna- 
tensibus.Hujus  possessio  ante  Ulam  synodum  pro* 
banda  eratMediolanensibus,non  alterius,quam  non 
impugnamus,et  quam  vel  minime  violavit  in  corona- 
tione  Conradi  archiepiscopus  RaYennas,Tel  si  regis 
manum  vere  apprehendit,ut  sibi  id  honoris  vindi- 
caret,forte  fecit,  absente  Mediolanense^ut  Sigonius 
est  auctor. 

55.  SUenUumdeinde  Arnulphi,qui  cum  scribatde 
Clementis  11  elecUone,silet  deClemenUnaRavenna- 
Uum  buUa,argumentum  estnon  falsitaUs  buUee^sed 
vel  ignoranUae,  vel  poUusmaUUae  isUusschismatici. 
Quia  ergo  neque  syaodum  contra  Simoniacos  a  Cle- 
mentehabitam  is  memorat,falsumeritquidquid  de 

C  ea  synodo  S.PetrusDamianus  aUique  gravissimi  viri 
memorias  mandarunt?  Quodautemres  sub  Glemente 
gestas,aut  ignoraverit  ArnulphuSyautstudiose  adul- 
teraverit,  patet  ex  narratione  ipsa  elecUonis  isUus 
ponUUcis,  quam  unicam  de  eo  refert,  si  cum  veri- 
tate  historiarum  conferatur.  Pacto  auctem,  inquit 
Arnulphus,/?om(s^enera/t  conventuprcesulum,  vi- 
sum  est  regHetdii  isHenricus  III),  etepiscopis  omni* 
buspapam  injuste  tenerecathedram.  Quostatim  ab- 
jecto,  unum  ex  Theutonibus  prcesulem  illius  loeo 
substituit,quemmutato  nomine  Clementem  vocavit, 
a  quoetiam  eoronam  accepit.  Quotin  paucis  lineis 
mendacia  !  Non  RomaB,  sed  Sutris  conventus  iUe 
prsBsulum  celebratus  est  coram  Henrico  rege.Non  a6- 
jectus  papa  Gregorius  VI,  sed  ipse  agnoscenssenon 

D  possejuste  honorem  tanti  sacerdotiiadministrare,ex 
pontificalisellaexsiliens,  acsemetipsum  pontificali* 
busindumentis  exuens,postulatavenia^  summisa" 
cerdotiidignitatem  deposuit.Videsis  Victorisillsum- 
mi  ponUficislib.iii.  Dialog.indubitatum  ac  pene  ocu- 
latumtesUmoniumquinarrationemita  continuat : 
Post  hoecUrbem  ingressus{}AevLncim),congregato  in 
ecclesia  beati  Petriapostoli  clero  et  populo  unacum 
episcopisquiinprofdictam  convenerantsynodum  (Su- 
triQam),commtifit  can5t7io  Clementem  Bambergensem 
episcopum  elegerunt.  Non  ergo  Henricus,  i/aa'm  a^- 
Jecio  GregoriOfUnumex  Theutonibusprcesulem  itlius 
(oco  substUuit;  sedClenienti8elecUo,post  Sutrinam 


iiz 


\H  S.  i^EtRUM  criRYSOLOGUM  PROLEGOMENA. 


124 


8yhbdum,utiGreg6riUs  spohle  sfe  abdlcavit,Rondte  A  quarlo,  d(B  vigeHino  fioito  menti'$ Oecemhrli  indie 


^ucta  est|  nou  ab  ^ent\co,sed  a  cte7*o  populoque  Ro- 
y^^no,  cum  episcopls Sdlrinfle  syhodl  Jdxla  cailoni- 
cath  re§;'alam,co;;h>mht  conif/if().Nb<)miiloteinigdd* 
raiitiam  sipit  Arntilphd^  In  gpestis  Ledbi^  IX  i>efe- 
tendis.  Quid  &st  ebtm  qiiod  ait,  Beminamin  !tdlta 
iynodum  celehrabtl  (Lfio),  Papitl^scilicit  atque  Man- 
tu&i  tercellensem  vero  l^rtiam,  dc  Roniailds  tres 
illenescivit?Qul  tot  prceci{iua  suisque  tetbporlbus 
proxima  aut  neglexit  aut  nescivit,  tamquam  testis 
negativus  inducitur  contra  tlementis  bullamf 
56.  Narrat  auidem  Arnulphus  Widonem  Medioldbi 

i)i*fibsiil^m  a  Nicolao  II  Rohiatn  benigne  exceptum 
^disi^e  iil  concillo  ad  pohtificis  didxteram.  td  parit6r 
fcoiifirmal  Laaddij)Uus  s6hior,de  qub  ^uperius,  sed 


tione  hfrtia  decima  Mvennoe.  Easdem  notas  Adhi- 
bebat  adhuc  sequentl  anno  106d. 

1i1.  Anno  autem  iii2  dexteram Ralixti  II t^tiaisse 
Olricum  liediolanenseminconcilioRomaho  icHbit 
LanduIphus|junior,eo  modoquo  jam  teniierant  Me- 
diolancnses  pariter  archiepiscopi,Grosulantis  anno 
il03,  et  Jordanus  an.  ilift.  Immoquid  in  concillo 
Calixti  inter  Olricum  M^diolanensem  etRavennatem 
archie[iiscopum  Gualterium  altercationts  adciderit, 
suum  vero  preasulemprimafthabuisse,  seoctdatum 
(est^m  Landulphus  gloHatUr.  Vahtestis  oculatus ! 
Rom»  e^rtissime  nonerat  anno  ll22  GualteHuft, 
praesdrtim  mense  Martio,  et  di  mavl^  eiiaiH  Aprlil, 
quibus  concilium  generak  Lateradensei  6redunt 


fadtum  ait  in  cohcllid  Siephani  It,  incdssUhi  ^eill-  ^  hostri  M^diolanenses  coactumfuis^e.Idprobantlri- 


tfente  RaVenUtri  a^chi6()isc6tib.Cui  bred&ndum,beafi 
bone  i  Neutrl  (irbfecto.  Stet^hadUfi  tX  brevl  pdticci- 
rilm  ihensidm  t>ohtificatu,  naiiaul  Rom^  hed  klibi 
kynodumhabuil.  Nlcdlaus  It  synodem  quidem  celti- 
bi*avUaii.  lOSd;  verumeniinVero  iih  hdn  interfUe- 
^ilhtneque  Ravehnaiensis,  neque  Medioldnensiii. 
Quodd  kediolanens^m  Widonem,is  tuhcSimoniatia 
lab^  ihfectus,  Jubdmenlhm  ac  ^cj^nitehtiam  iki  ma- 
nibus  S.  Petri  Damiani  promissam  dejeraverat  in 
kaeresim  reciduuSfktc^he  uha  chinclero  suo  cohcu- 
binarid  pejor  prior^  induruerat :  tanlum  abest  ut 
RomamaccesseHt,etkd  pohtificisdextdradi  Insjrno- 
dd  abciumberet.tmmo  in  notisit^sisad  Arnulptiihis- 
toHdhi  hon  Solulii  Wldohem  abiisse  tiomam,  syhb- 


dubi^archivtnostH  pergamenae :  Anno  ab  tncama- 
Hone  liomini  millesimo  centeHtno  vigesimoUcutido 
t^pof^husdom,  Calixti  pdpa  et  Benrici  mperato- 
riSydie  quinld  iecima  mehsis  Martii,indictione  quinta 
decima  Ravennsb,  Guaiteriut  servus  servorum  Oei 
divinHgralia  aHhlepiscopus  sdcrce  noslrce  llaveti'* 
nat.Bccteside  Lduterio  presbytero,  et  priorleccleside 
sanctiJacohipdhxtoB  Vn  insula  Votdna,  etc.  Erat  6rgo 
Gualtenus  Ravehnij^di^  15  Mdrtii  i  1^2 ;  Cei^viae  autem 
degebat  dl^  10  mendis  Aprllis  ^ubsequfentis.  Ahno 
ab  Incdrnatibne  Dominimillesimo  cetiiesimd  VigeH- 
mo  sccutido  die  d^cima  mensis  Aprilisifidrctibn6 d^ 
ctmd  qitirita  Ficdclense.  Resident^  domino  OuhlteHo 
archi^pitcbpo  sacrce  Ravennce  Bccttsim  in  ^ccUiia 


doqUediTuissdeiomniUtiiahctOrumsilentione^ari  ^  sdncilJoaHnii  ifi  toco  Ficoclensis  ad  JuUitidm  fa 


possS  tidetur ;  sed  etidm  et  dctis  sjnodi  ipsids,  iU 
^uibhi  Widonis  subycriptto  non  kpj^^atetyimiiio  ex 
cohdemnalionii  Widbhts  ab  eadem  syhodo,te^te  Si- 
^ohio  ^mdnatajure  ac  hierito  arguuht  annotatbres 
doctisglmi  falsam  omniiid  esse  tum  Amulplii,  tum 
Landuiphi  de  Widonis  prassentia  Nicolai  synodo  as- 
sertiohem.QuodRavenndtem  vero  spdctat,qui  tum 
ei^dt  HehHcUs,eum  Rbmanee  huic  synodb  affuisse  ta- 
cenlauctoresomnes,atque  eaqUffide  ipsohabemus 
tnbnimenta ;  t&cet  ipseiiiet  l)ghellus,quam?is  Wido- 
nlBm  M^diolani  antistitehi  synodo  illi  prffisentem  in- 
ducit,  nescio  quibus  aclls  Sdeas,  quaa  legisse  afHr- 
ihat^ac  ea|)ropler  jure  vapUlat  apud  auctores  anno- 
tatiohUmquashuicmeiconcilioaDnexaslegimus.Ne- 
que  solus  a  Nicoldi  synodd  abf  uit  archicpiscopus  Ra* 


ctendam,  elc.  Verum  si  fldes  Paglo,  quinoh  t>aiicbs 
citat  cohtemporatieos  auctorbd,conciliaai  illud  se- 
(tuehti  ahno  dbadhhatumest,  ac  die  19  mensis  Mar- 
tiiincoBptum.Huicinterfuitprocul  dubio  GualteHu^, 
atqu^alterfUit^x  Judicibusquibus  cohtroversieein 
t^r  epikcdt)bs  Pifianum  el  Januen^em  diHmendib  iie> 
^btiuma  Calixto  fuitd^mandatum.  Ast  Ihdhplioatis 
dctibus  i^tiUs  sydodi,qui  referUntUl*  iti  cbnciliorum 
cdileciion3,indiciUmnuIlum  qumstlotiis  etjurgliia- 
tisrGUalteriudi  et  Olrioum.  Addita  quidem  fuitin 
postreoia  hUJus  bdlldctiontd editione  Landul^hiju- 
nioHs  nairratio,  ded  fide^  reUcta  apUd  auctor^m. 

58.  Porro  hasC  ipsa  narratio,cui  cl.  vir  Joseph  Ati- 
tbUiusSaxiud  sensUhi  ^uumaddit  dd  patHsb  Eccte- 
slae  prim^tudUpra  Ravehhatem,  taudatque  Puricel- 


vennas,verum  omues  adunumejussuffraganeiab^  ^  lum,qUiillUmcontraRubeumacerdhieproph^nave- 

fuerhht.Forte  autem  non  behe  audiebat  tunc  tem|)o- 

Hs  apUd  Nicoiaum  tl  HehHcus  nbster,  aut  fortasse 

quffidam  subortfie  inter  eos  erant  simultates.ld  cer- 

tum  est,  qui  solitus  fueirat  suis  diplbmatibus  notas 

pontificiasinserere,prout  refert  Hieronymus  Rubeus 

temportbus  Victorissummiponiificis  ut  universatis 

papae  in  apostolica  sacratissima  beati  Petri  apostoti 

sed  secundo ;  Nicolao  sedente,  et  praesertini  dicto 

ann.  i059,  omissis  pontificils,  regias  hotas  adopta- 

visse  sub  anno  Dominicce  Incarnationis  millesimo 

quinqiiagesimo  nono,  regriahte  vero  Benrico  hones- 

iopuero,  fitio  quondam  fftnrici  imperaloris  anno 


rat;h8ecipsa^lnqUam,narratio  vel  coUtradictionem 
Invblvit,  vel  nobid  favet,  vel  neutris.  Ait  enim  Landul- 
phusseilll  syhodo  personalitersletisse  linsynodutn 
tntravi,ei  valde  condoluisse,eo  quod  videritRaven- 
natem  contendere  Mediolanensi  dexteratn  pontifi.cis ; 
et  inde  sequitur :  Sedtarnen  ipse  Mediotanensis  Otri- 
cus  in  secundafet*ia,quainc(Bpta  etcetebratafuilsy- 
nodus,toco  vacante  hequein  palatio,neque  in  synodo 
apparut7.Ainabo,quomodo  conveniuntaltercatio  in 
syhodo  prosessionis  preBcedentia,  et  absentiaa  sy- 
hodo  aique  a  palatio?  Si  aberat.  ^uomodo  alter- 
cabatur?  Landidphuseontendentes  vidit^et  Olricut 


Ii5       J0&  AMADESU  DiSSfeR+AtlO  bE  METRttMl  fiOCLfeSlAfeTiCA  RAVENNATENSI.       126 
idftg^  kberatt  t;cceigittlt  coDtradictid.  Cut  auteih  A  bitarebf  hum  hid  le^ititHd^  t6m  k!>chie{)iseopus. 


contendente  Rayennate  Gualterio,  abfuit  iil  pritna 
sessione  Mediolanensis  d  synodo,  ni^i  certe  quia 
prfievalueratGuailerius?EcceiglturLandulphiiiart4- 
tiofavet  nobis.  Quaudo  vero  ipse  addit  Olricum  in 
secundasessione  expetitd  sedisseloco,  cur  hoki  ex- 
primit  etiam  Ravennatem  simul  affuisse  in  syiiodo, 
ac  post  Mediolanensem  secundam,  vel  tertiam,aut 
quartam  sedemfuissesortitum?  Cur  idtacet?Nonne 
utinprimasessioneMediolaneQsis,  sic  abessepotuit 
in  sdcunda  Ra  vennas  archiepiscopus  ?  Atcju^  itd  tan* 
demhujusmodinarratio  nemini  ikvet.Nosadteai  d3 
ipsiusnarrationisveritateh&remusadhuc^etquam- 
visqui  auctorem  istum  nuper  edideriint  cl.  viri,  eum 
aLandulpho  seniori,  atque  ab  Arnulpho  di^simiietn 


hequb  actadoceot,  ncqufe  dstqlii  tts^er&t,si  L&ndui- 
|>UdnlJUhiorem,  qUl  certe  non&der&t,  bicipias.  At- 
tameh  d^derit  necne  pohtiflci  t^roximus  iordaotts» 
nihil  nostra  interest,  qui  certo  ftcimus  id  evenisse 
absenteRaVennatium  archiepisco,neque^nim  £lhiii 
dumlisdiihac  Mediolanensium  prffirogalivd,quandb 
non  ddsint  eoncilio  prssuies  nostri.  iSullus  autem 
aono  1116  prseerat  adhuc  nostrffi  Ecclesiol  legitimtis 
past()r,  sed  Jeremias  quidam,  defuncto  Othoni  ab 
schismatico  imperatore  HenHco  suffec(us,qui  etiam 
feledtus  tatitummodo  erat  hoc  ipso  anno  iilQ,  et 
fort^  numquam  deinceps  fuit  episcopus  consecratuii; 
quodconjicimus  ex  archiepiscopalis  archivi  nodtH 
monumentis,  et  prscipue  ex  sequenti :  Anno  DofHi- 


effingere  conentur,  tamen  iliius  in  ^atriaB  Ecclesiie  ^  nicxlncarnationtthiilksifnocenies%mosextt>d^itno 


phylacteriis  amplificandis  nimio  ^tudid  non  fidimus: 
quam  animi  suspension^m  actorum  sjnodi.^t  Sug- 
g^riabbatisipsiftynodo  prfi&sentlssitentium  atigere 
nobis  proftecto  videtur. 

59.  Exempla  vero  Grosulani  et  iordanl  archiepl- 
scoporum,  quaa  PuricellUd  ad  an.  1103  et  1116  vult 
aecidi5se,ad  i*em  non  faciant.Primo,  solusip^e  Lan- 
dulphus  ea  memorat,et  praesertlmquffide  Gro^uld- 
no,  cujus  tempore  ipse  adhuc  morabatut  in  Gallil^ ; 
se6Undo,nullum  iis  annis  celebrat  um  fult  cohcihum, 
(iui  adpontificis  dexteram  sedent^^  IhtetfueHntMe- 
diolanenses  atchi&piscopi ;  tertid,  etiamsi  celebl-ata 
fu6H]it,nullhs  ad  ea  convdnir^  pdtuit  Ravenheb  pres^ 
Bul.  Non  antio  ii03  nequeanno  ilOS,  tit  contt^a  Pu- 
Heellum  probare  cohtendlt  ci.  Saxius,s^d  aooo  1 1 01, 


i^poribus  drnn.  Henriei  imperatoris  dit  vigesimo 
wtav9  fnensisJunii  indittione  nQnaHuvennm.Bom. 
•ticroi  ef  meriiis  beatissimoi  atque  aposiolieo  Patri 
Palrum  dom.  ieremia  eiecto  archiepiseopo  sanct» 
Bavenn^Beelesios  Andreoi  de  Caleinaria,S9u  filii,  et 
n^oiibui  lAi$,  eto.  Neque  odntra  hanc  nost^amai- 
Bertionem  laciunl  quA  Ughellui  pro  Jeremia  isto» 
quati  legitimus  anliites  faerit*  expiseAtus  eit  ab 
neioioqua  vetuitt  comilisssMathildiipagina;  nam 
Ugheill  aliuoinalidnem  latli  superque  aperuit^atque 
explicavit  ol.ei|us  annotator.  Quare  oum  neuter  in- 
Iritlui  adire  Romam,  Romanisque  ijrnodii  iaterve- 
aire  petueHt»  eomequeni  eit  neque  a  Mssione  In 
eonciliis  ii04  el  Iil6  Grosulanl  el  Jordani  arehi* 
epiidoporum  Mediolanensium^quatentts  LaOdulpho 


ut  Pagius, hsibitaest  synodus Romana  dub  Paschale  ^  junioH  habeoda  sit  hdeif  Ullam  Ravennatium  juri^ 

li;  sedpr&terdepositionem  Rrunonislir<ihieplscbt)i 

Trevirensisex  fide  anooymi  euj  u&dam  aactdHs,nulla 

Jllia  de  hac  sy  nbdo  superf uit  metadHa  .lUud  Itidubium 

esteisynodonotlafifuisse  t^aveanse  archiepiscopum, 

qni  per  ea  tempora  nullus  erat,  saltem  legitimu^ ; 

mortuo  enim  Wiberto  antipapa,  HenHcu^  AugudtUi 

Paschali  11  inf^nsus.Othonem  quemdam  in  archief)!- 

scdt>atumRavennat6mintruserat,  qui,  ideo  Henrici 

t)arlibusaddictus,pontiflcisutatiioobedentiamnega- 

bat.  Ultraquamquodejus&ctasubnomine  Othonik 

electi,  tempoHbus  tantum  HenHci  sigaata,innuuht 

satis  apertd  iilum  consecrationem  episcopalem  num- 

quam  accepisse :  AnnoDotninicx  tncarnaiionis  mil- 

leiimo  ceniesimo  tertiOt  imperante  Benrico  anno 

Vigesimo,  dia  tertio  dedmo  mentis  Augusti,  tndiC'  1 

iione  undecima.  Otho  etectus  sei*vus  servorum  Dei, 

etc.Qaod  fuerat  anno  i  103,  fiiit  etiam  s^quenti  anno 

1104 :  Anno  millesimo  centesimo  quarto,  imperante 

Benrico  fitio  qd.  ffenriei  imperatorfs  anno  vigesimt) 

iecundo,  dievigesimo  mens duodebima.Joannes 

Dei  gratiade  Firminiana  petilor  quidefn,  quia  pe- 
titi  a  te  Otho  eleeto  archiepiscopo,  etc. 

60.  QuoadannumiiiO,  agitata  prof^cto  legitur 
eausaGrosulani  cum  Jordano  tunc  Mediolanensi  ar» 
ehidpiscopoinconciiio  Lateranensi  sub  Paschalill, 
titnotktPagius  exPuHctiio.  Affuisse  autem  Jordtt- 
ilttm,  atqu6  ft  dextrii  papoe  lediiie,  (sum  adbuti  ddJ" 


bttiinferHpreBjttdieium  :  maxime  eUam  quiaBocle- 
■ia  htte  noitra  suis  fere  omnibui  principaiioHbui 
emamehtii  abipsotuneiedentePaiehale  II  spoliala 
lueral  in  coneilio  anno  1106  apud  Guaitallam  ha- 
bitoi  ei  pr»iertim  meiropoiitiea  in  ifimiliam  pro- 
vinciam  juHsdielione,  ul  refert  Gentius  Camerarius, 
qui  fuitpostea  HoooriusIII  pontifexmaximus  :  nec 
ad  pristinam  rediit  ampiitudinem  dignitatis,  ni«i 
postquam  GualteHus  Jeremi»  in  archiepiscopatu 
luocessor,  Gelasio  II  Christi  Vicario  pr&stita  obe- 
dientia»  et  ejurato  schismate  est  reconciliatus. 

^i.  Ric  vero  sarcioulas  parumper  colligamus.  Si 
disorepaotia  et  dissimilitudo  oarrationum  de  una 
^ademque  re  apud  auctores  contemporaneos,  maxime, 
I  si  oj usdem  patHffi,falsitatis  narralse  rei  argumentum 
esse  apud  omnes  consuevit ;  quid  credendum  de 
jactata  in  synodis  altercationeioter  archiepiscopos? 
Arnuiphusaa.l027eveni88e8cHbitinterHeribertum 
Mediolaneasem  et  cognominem  archiepiscopum  Ra- 
vennatem.asserensquod  lata  in  synodo  Joannis  XIX 
pro  MedioIaaensi8eatentia,pos/ea  omnis  illaquievit 
controversia,ui  expresse  ad  remsuamnotatRusta- 
chius  a  S.  Ubaldo  Puricelli  symmysta.  Cum  igitur 
fabella  suas  scribillaret  Arnulphus  circa  annum 
i085,  testatur  consequenter  ab  anoo  1027  adhunc 
aa.  1085  amplius  non  excitatam  inter  archiepisco- 
pos  hujusmocii  allercationem.  Attamen  uonobstante 


427 


IN  S.  PETRUM  CHRYSOLOGUM  PROLEGOMENA. 


128 


tam perspioua Arnulphi assertione,  ejussynchronus 
auctor  Landulphus  senior,  ut  supra  notavimu8,lo- 
quensetquidemprolixanarratione  de  eodemHeri- 
berto  Mediolanensi,nihilhabetde  controversia,  de 
tumultu,  de  synodo,  de  sententia,  de  pugna  inter 
nationales,  ab  Arnulpho  relatis ;  verum  ea  omnia 
transfertad  tempora  Widonis  Mediolanensis  archi- 
episcopi  trigintaetampliuspostHeribertum  annos' 
cum  in  conciiio  Nicolai  11  (quem  Stephanum  dicit) 
Widonem  cumRavennatealtercantemet  praBvalen- 
tem  inducit,  utriusque  priBsulis  aulioos  et  comites 
inter  se  commissa  pugna  rixantes,  devictosque 
Ravennates,  eo  prorsus  modo*  quo  Arnulphus  ad 
ann.  1027  in  coronalione  Gonradi  retulerat ;  ita  ut 
mirari  cogar  in  duobus  ejusdem  fletatis,  patriee, 
sectiB  tam  enormem  contradictionem. 

62.  Aocedit  tertius  Landulphus  junior,  apud  edi- 
tores  et  illustratores  suos  Ade  dignior  pre  aliis  duo- 
bus.  Isvero  oumOlricum  Mediolanensemin  synodo 
Lalerani  propria  j  ura  defendentem  contra  Gualterium 
Ravennatem  describit,  taoet  et  ipse  famosum  (si 
fides  Arnulpho)  ooncilii  sub  Joanne  XIX  habiti  de- 
cretum,  in  quo  summa  rei  fuisset  pro  Olrioo ;  taoet 
Widonem  Uenrico  Ravennatiantehabitum  in  conoi- 
lio  Stephani  IX  (si  Landulpho  seniori  credimus), 
solumque  exempla  Grosulaniet  Jordani  indioat  ad 
rem  non  faoientia :  quorum  exemplorum  ratianefet 
muUualii$yqu9tunc  inmentenon  habebantur^  dom. 
Olricus  Mediolaneniis  archiepiscopm  loetm  illum 
obtinere  non  dubitavit;  sunt  verba  Landulphi;  qui 
tameu  fatetur  Olricum  in  primasessione  expetitum 
locum  non  obtinuisse.  Interea  quis  non  mireturi 
Olricum  non  dubitasse  looum  obtinere  ratione  exem- 
plorum,  etmultis  aliisquetuncin  mentenonhabe- 
bantur?  Novum  sane  genus  probationis  I  Si  tuno 
muitas  alias  rationes  aut  exempla  in  mente  non 
habebat  Olrious,  quomodo  ab  eis  victoriam  causes 
sperabat?  Sed  tricas  istas  praBtereamus. 

63.  Alter  igitur  alteri  ex  nostris  auctoribus  contra- 
dicir,  alter  alteri  fidem  derogat,  alter  alterius  histo- 
rias  indubium  et  falsi  suspicionem  revocat.Omnes 
tamen  in  eo  mirabiliter  conveniunt,quod  impossibile 
est  Puricelli,  P.  Eustachii,  et  quotquot  de  Mediola- 
nensi  Ecclesia  scripserunt,  oculos  effugisse,  nempe 
neque  Arnulphum,  neque  Landulphum  utrumque, 
uUibi,  et  multo  minus  occasione  tantarum  alterca- 
tionum,  RavennatisEcciesiaBsubjectionem,  ac  prie- 
stitam  quatuor  prioribus  eerae  nostree  sa^culis  Medio- 
lanensi  supposilffi  metropolitae  obedientiam  jactare» 
aut  sallem  innuere.  lllud  enimvero  maximum,  in- 
eluctabile,  justissimum  exoptatsein  synodispreece- 
dentise  fuisset  argumentum  et  fundamentum,  non 
rcgis  coronandiac  praesentandi  jura,  non  anteces- 
sorum  archiepisooporum  inopportuna  exempla  et 
inutilia,  Quid  ad  hflec  Mediolanenses  ?  Ejusmodi  ta- 
men  probationis  atque  amplificationis  genere  non 
estprofeotocurnosoffendamur;  scimusenimquo  ci- 
vium  animos  rapiat  patrifle  charitas,  dum  eivitas  ad 


A  sequmquefamam  rerum  gestarum  honorumqucfal' 
lente  mendacio  trahit  {Liv.  lib,  yui). 

64.  Usque  adhuo  Glementis  II  bullam  a  falsitate 
immunem  demonstravimus  quam  illi  affinxerant 
Puricellus  et  P.  Eustaohius  ex  auctoritate  scripto- 
rum  Mediolanensium,  atque  ex  posterioribussyno- 
dis.  Operfle  nunc  pretium  est  ad  superiora  tempora 
pedem  referre  atque  de  iis  conciliis  sermonem  ha- 
berequae  Glementis  ejusdem  aetatem  prflecesserunt, 
et  in  quibus  Mediolanensem  aiunt  Ravennati  epi- 
scopo  prfleposltum  in  sessione  et  subscrlptione.  Ve- 
rum  Symmachi  papse  synodos  ad  ultimum  examen 
reservantes,  gradu  retrogrado  a  Romana  exordimur, 
quam  prflesidente  Joanne  XII  habitam  fuisse  ann.968 
coram  Othone  1  imperatore,  atque  in  ea  sedisse  et 

Q  subscripsisse  Walpertum  Mediolanensem  ante  archi- 
epitoopum  Ravennatem  aiunt  a  Luitprando  et  Binio 
essenarratum.Quamnamverosynodum^lmpiumne 
illud  oonciliabulum  catholiois  omnibusexseoratum, 
quod  prflepotensAugustus,  nonpraesidente,  sed  ab- 
sente  Joanne  XII  coegit,  quod  saorilegam  senten- 
tiam  ausum  fuit  in  legitimum  pontifioem  evomere, 
illoque  violenter  deposito,  Leonem  VIII  antipapam 
creare?  Istane  in  synodo  prflecessit  Mediolanensis  ? 
Factumsit,noninvidemus.IntumuItuarloconvenlu, 
ubi  cmte  Walpertum  nominatur  patriarcha  Aqui- 
leiensis,  immo  Rodulphusdiaconus  ejus  procurator 
(oui  idcirco  si  Mediolanensiumopinioni  standum  sit, 
praerogativamsedis  tribuendam  quis  nondixerit?), 
ubi  non  intererat  pontlfex,  sed  prfleerat  imperator, 

^  ideoque  locus  non  erat  quflestioni  cuioam  dextera 
papfleaut  sini8tradeberetur;inhuju8modi,inquam, 
conventu  prflecedentiam  qufleritent  Puricellus  et  P. 
Eustaohius ;  nos  id  genus  honoris  non  curamus. 
Gfleterum  an  perperam  hic  citentur  Luitprandus  et 
Binius,  consulatur  quid  iste  in  notis  ad  hoc  oon- 
ciliabulum,  tum  in  notis  ad  alterum  ejusdem  fa- 
riuflB  conventiculum  conlra  Benedictum  V  Rom. 
Pontif.  protestatur  contra  impostorem  putidissi- 
mum,  qui  sub  Luitprandi  nomine  commenta  haeo 
iniliius  historiam  intrusit.  Ergo  quid  in  legiti- 
ma  synodo  sub  Agathone  an,  680  aotum  sit  potius 
videamus,  nimium  enim  nos  urget  auctoritas  oardi- 
nalis  Norisii  ordinem  approbantis  subscrlptionum 
hujus  synodi,  scilicet  Mansueti  Mediolanensis  pri- 
mum  tum  patriarchee  Aquileiensis,  terlio  Theodori 

^  Ravennatis.  Tertius  igiturhio  erit  prflerogativa  sedis 
a  Mediolanense  archiepisoopo. 

65.  Anno  680,  vel  679,  ut  opinatur  Pagius^  seri- 
pserat  Gonstan  tinus  Pogonatus  Grflecorum  imperator 
ad  Agathonem  Romanum  ponlificem  de  oonvooanda 
generali  synodo  contraMonothelitas.  Super  eo  ne- 
gotioepiscoporumconcilium  Romfle  Agatho  convo- 
cavit,  jussitque  Mediolani  alteram,  item  in  GaUiis 
allisque  in  regionibus  adunari,  ut  nomineomnium 
Occidentis  episcoporum  solemnis  fieret  legatorum 
missio  ad  Gonstantinopolitanum  generale.  Ex  Gal- 
licana  igitur,  septentnonali,  Mediolanensi  synodis 
legati  RomamadAgathoois  supramemoratuincon- 


m       JOS.  AMADESII  DISSERTATIO  DE  METROPOLl  ECCLESIASTlCA  RAVENNAtENSl.        430 


cUium  conveDerunt,  atque  inter  eos,  ut  placet  Pa- 
gio,  Hansuetus  Mediolanensis  et  Anastasius  Tioi- 
nensis  pro  Mediolanensis  prorinciaB  episcopis.  Af- 
fdisseetiam  Theodorum  Rayennatium  prsesulem 
certumesl :  is  autem  nondum  schisma  ejuraverat, 
quo  sezaginta  ante  annos  Rayennas  Ecclesia  ab 
apostolica  sede  defecerat,incentore  Mauro  archiepis- 
copo ;  sed  hujus  synodioccasione^Theodoroaduni- 
tatem  redeunte,  schisma  illud  restinctum  est. 

66.  Hnjusautem  Agathonis  conciliinuUa  peneacta 
soperfuerunt,  nisi  duee  epistol»,  quas  lectas  fuisse 
eompertnm  est  in  actione  quarti  concilii  generaiiSi 
altera  videlicet  AgathoDis  ad  CoDstantinum  Augustum, 
altera  synodica  abepiscopis  Occidentis  subscripta. 
Quapropter  yanum  est  scrutari  quinam  prior  sede- 
ritpost  papam,  quinam  actibus  conciliaribusprior 
nomendederit.SomniamntMediolanensesprofecto, 
Mansuetum  Theodoro  prsecessisse.  Tantummodo  ex 
subscriptionibus,  quas  modo  legimus  epistol»  sy- 
nodic®  appositas,  argumentum  prsBcedentiiB  sibi 
etfingunt,  elquamTisquflBstiositde  sessione  ad  dex- 
teram  papse,  tamen  in  subscriptionibus  etiam  suf- 
fraginm  mendicant,  nec  meminerunt,  parum,  aut 
nihil  subscriptionum  ordiniesse  iidendum,prontet 
ipsiprsedicant,  etnos  inferius  repetemus.  Quisquis 
antem  eas  de  quibus  in  preesens,  superficie  tenus 
percurret^auctorum  istorum  levitatem  facillimedig^ 
noscet :  nuUus  enim  inter  episcopos  ordo  servatus 
est.  Post  Agathonem  ergo  pontificem  non  subscribit 
Mansuetus  Mediolanensis,8edpIerique  ApuJiae,  Ca- 
labrifiB,  Brutiorum  episcopi ;  inde  sequunturSiculi, 
pneeunte  Syracusano  eorum  metropoIitano.Succe- 
duntIegatiGaIIiarum,quo8excipitMan8uetusMedio- 
lanipnesul  cum  suffrageneissuis^sed  nescio  an  istos 
qnoque  intersecen  t  aliquot  alterius  provinciae  episco- 
pi.  Post  illos  yero  Lucensis,  Pisanus,  atque  non 
panci  ex  Thuscia ;  deinde  iterum  suburbicarii  Tus- 
eolanus,  Anagninus,  Alatrinus,  et  ahi,  quibus  8uc« 
cedit  Agatho  Aquiieiensis  oum  suis :  hinc  Pentapo- 
litani,  Pisauriensis  yidelicet,  Anconitanus,  caeteri- 
que :  tum  Peru8inu8,aquorediturad  episcoposEtru- 
riae.  Ultimus  omniumllieodorusarchiepiscopusRa- 
Tennas,  et  suffiraganei  subscripserunt. 

67.  Quando  igitur  Mediolanenses  ex  ordine  sub- 
leriptionum  ordinem  pr8Bcedentie&  arguere  velint, 
sibi  ipd  oontradicere  cogentur,  qui  immediate  post 
papamantittiti  suoprioremlocumaucupant;  cesse- 
nmt  enim  in  Agathonis  synodo,  juxta  seriem  sub* 
8cripti<mum,  non  solum  episcopis  suburbicariis,  ut 
Tocantquosin  aliis  conciliis  fere  omnibus  post  ma- 
jonim  sedium  preesules  signatos  cemimus ;  verum 
Syracusano  etiam  archiepiscopo  ejusque  suffiraga- 
neis,  inuno  legatis  quoque  Gallorum.  At  enim  nemo 
sanaBmeniis  tam  confns»  subscriptionum  serieiprfle- 
eedoitiarum  ordinem  accommodabit.  Ego  quidem 
8Q8picor,8ynodicam  Occidentalium  epi8toIam,aut  a 
pnesentibnsepisoopisetiamnoraineabseniium  sub- 
smptam  f uisse,  aut  verius^exacta  sjnodo  ,per  diver- 
sas  Italiea  provincias  missami  abepiscoj^,  qui  non 


A  interfuerant,8ub8cribendam.  Neque  sit,  quesso,  qui 
me  temeritatis  oondemnet  in  hac  suspicione  expli- 
canda.  Scio  quidem  omnium  in  ore  esse,  synodum 
Agathonis  225  Patribus  consta8se,ac  totidem  episto- 
lam  synodicam  consignasse  :  quod  etiam  ex  Eddii 
narratione  in  Vita  S.  Wilphridi  Eboracensisepiscopi, 
quiistimet  synodo  subscripsit  nomine  Ecdesiarum 
septentrionaiium,videturIucuIenterconfirmari.Ast 
d  quod  narrat  Pagius  probabile  est,  ex  concilio 
nempe  Mediolanensi  duos  taniumad  Romanum  de- 
legatosfuisse  episcopos^nempe  Mansuetum  archie« 
piscopumatque  Anastasium  Tioinensem  antistitem, 
cogardubitare  num  auctoresqui  denumero  Patrum 
synodo  Agathoois  preBsentium  soripseruni^eum  nu- 
memmmutuati  fuerint  tantummodo  asubscriptioni- 

Q  buBsynodicesillius  epistoIep,queeieciaatqueinserta 
fuit  actibus  conciiii  oecumenici,  non  autem  ex  certa 
actorum  Agathonis  synodinoiitia.  Quomodoautem 
sibi  constant  delegatioad  synodum  Romanam  duo- 
rum  tantummodo  episcoporumprovincies  Mediola- 
nensis.etsubscriptio  omnium  ejusdem  provincies  epi- 
scoporum  ?Minime  sibi  constant^nisi  dicamu8,vel  epi- 
scopos,qui8yaodo  interfuerunt,alioruni  episcoporum 
suorum  nomina  adjecisse,  vel  post  absolutam  synodum 
epistolamperdiversasltalieeprovinciascircumlatam, 
utab  oronibus  etiam  qui  abfuerant  subscriberetur. 
68.  Hancnostramsuspicionem  augetopporiunis- 
sime  ipsa  subscriptionum  conf usio,  ut  quieto  animo 
consideranti  facile  patebit.  Nec  novum,neo  miran- 
dum  id  accidet  memoranti  queB  Mabilloniusde  hoc 
induoto  subscribendi  moreasserit  ac  probatargu- 

^  mentis  atque  exemplis  nonpauci8,queehicrepetere 
nimis  longumesset.  Optime  ad  rem  suam  iis  usus 
esi  eruditissimus  Joseph  Garampiusinnupera  dis- 
sertatione  de  Nummo  argenteoBenedieUIIIP.  M„ 
ut  probaret  Lotharium  Augusium  minime  interfuisse 
synodo  Romee  ceiebrato  an.  853,  licet  acta  synoda- 
lia  oonsignata  essent  ejus  subscriptione  post  Leonis 
pap»  nomen.  Ex  ista  vero  ipsa  suspicione  nosira 
oriri  altera  potest,  scilicei  vel  Theodorum  Raven- 
natem  cum  suis  non  adiisse  Agathonis  concilium; 
quamvis  synodicam  sibi  postea  allatam  signaverit ; 
vel  si  interfuerit,  eam  subscripsisse  post  suum  ab 
Urbe  discessum ;  nisi  dicerevelimus  quoddilaiaad 
concilii  finem  ejus  cum  apostolica  sede  reconoilia- 
iione,  uitimus  illilocus  in  synodicee  subsoriptione 

D  remanserit.  Utcumqueresfuerit^adeoconcilium  Aga- 
ihonis  Puricello  eiP.  Eustachio  non  sulfragatur,  ui 
potius  noceat  magniiudini  atque  amplitudini  Medio- 
lanensium  prarogativarum,  quibus  supra  omnes 
omnino  Italiee  episcopos,  inmio  supra  omnes  metro- 
poliianosproprium^erunt  aniisiitem.Atque  exhis 
apparei  quid  judicandum  de  tesiimonio  Norisii  ab 
iis  aucioribus  oiiati ;  non  enim  videiur  aiiendisse 
eminentissimusdociorad  confusionem  subscripiio- 
num  episiolee  ^odicee,  neque  ad  Syraousanum  ar- 
chiepiscopum  ante  tres  alios  signaium,  ei  preecipue 
ante  Mediolanensem :  quam  inordinatam  subscriptio- 
nom  seriem  oerte  non  probasset  vir,  ceeieroquin 


i)i 


jN  8.  wmn  cmysm^vu  proi<egoiie«a. 


iiji 


ompUl«*Uo»vm  g^nep^Updfitiswo?^^.  QuMwPQ  A  Wtur  W  priqrit^Jpn^  alloqaeptiqm  i»  COflpUii?  ad 


aptiH»  ad  obj^ctum  \%\wd  lupep  TbeQdoui  sub»cn- 
pUone  P9pUu8  everlendup»  QSPQgitftripQtW^qW^W 
ipsiusp^t  p^tris  Sustachii  a  S,  Ubaldp  r^^POI^^tq- 
nmt  e^dQwque  vorbabictaudewatlWW?RroJu- 
lwrf\t^ru4itusi§t©  Awg^stipiqRUS  eM§lwtw»  i?qptrft 
Ticiqppseui  Ecoleiiam  ab  l(ediQlau^u»e  jugo  i^e  ^ift- 
dicanteBft,  diploma  quoddam  ARselmj  IV  V^diqlar 
nansis  arebi^piscopi,  ligaatuiqpraetet  alios  ^bftpi- 
scopQ  PapieQ«iGuilelmQ>DeboQaut^m  mP^umeAtQ 
duWiavitcl.MuratQrius.atqqeillialiquotsmpiQiQqis 
ipdicia  appiQxittinterquwsubsoriptioqam  opi^copi 
Dapiensis  nonsQlttW  post  alio^  cpUcopQs,s§d  otinm 
postlQQgamppe^byterorumatqueabi^^tumseriem. 
istud  ecgo  suspiQioQis  iudicium  bac  cespQuiiQse  «4 


stabiiioufl^mip^rum  preecelieqtiam  consuiamus  l 
S.  Hieropymp?  loqw^n?  ^e  fi(^Pi  profes^iope  PP  coq- 
cilii  Ariofipepsis, sui)juDgit {Dial.a<iv.  Lucif,):4li(i 
die  in  efcte«tMV^^«f  (^j^udArimintm,  et  ^tcopor 
r^m  fimu{,e(  l^icqrwgr\  turbi$cpncun'C^(ibuhMwiq' 
niu$  ^piscopu^  prqvinci^  ByzanUnas,  cui  prc^ter 
astatm  primm  qk  omnt^u^  cLefcreb,antHr,  itQ  iocutu^ 
est,e{c.  Eritn^  forgo  dicendqs  Nn^onius  istp  majoris 
pr«progativ«,  ^i  sedU  bonorabiliori^  prae  capteris 
episoQpiscQQcilii  Ariminensjs  ^  QuQdvero  ad  s^ssio- 
qem  quam  iq  copciliis  s^mq^^pbi  l^a^rentiQyubli- 
ipioDam  cQnQdeQtQrtribuMpt,  paco  scriptorum  Me- 
diQif^Qeq9ium,^amparicop9denti«negamH9«dQQQQ 
cartis  c^tiopibq?  aut  mopumQQtis,  nop  autem  nq^q 


rem  QQatr^m  aptissima  diluec^  satagit  Eustacbius  ^  sHb^QriptioQfucqinibilfiderepQfii^pimi,  pQ|)isveri 


nosler : «  Post  a|io«  inferiori»  dignitatis,  scilic^tal)- 
bates  et  prcsbF(erQ8,  apparet  m\^  ^wlmmW^  W\- 
scopi  Tiainensis.  Ckmgruus  iUj  ^d  id  sine  duhio  pqi( 
apcbiepisoQpum  iQQq^*  Sedquid%ifliquafati()Qabiii 
oausa  QOQ  ita  Qbsanvatum  I  Aiiquando  apisoopi  Iqcq 
alias  sibi  noQ  debitQ  in  oQpciliis  sMbsar>p«f\r«t  ^ut 
quia  subscribeQdi  tempore  aliis  detenti,  aut  qui^ 
partium  ordo  servatus,  ita  ut  facta  prius  subscrip 
tione  abbis  quiex  una  parte  eedebant,  subscrips^* 
rintdeinde,  etsi  dignioras,  qui  e:^  aUerc^ ;  d^quo 
mora  Hallipr  da  Gcdcs.  Qierar.  lib«  tVi  sect.  A,  oap. 
^  art.  i,  i  Ut  et  Cantelius  Hist.  metropol.  urb* 
tom.  I,  part.  i,  dissart*  %  cap.  9,  aut  ^tiam  quiii 
quandoque  tumuUuarie»  QuIIq  sciiicet  ^Qrvf^tq  ordi? 
ne,  sed  ad  cujusque  commoditfttam ;  yel  tandem  ^ 
quia  lieuti  qqq  necasf  aria  in  qq  casu  |u^«5riptiQ,  ^ 
lic  nec  attaniu»  sqbscribfntiQm  QrdQ....  Hop  orgq 
taQtiTicineQsis  extra  Qrdioem  subscriptio  mfMQepti, 
ut  cum  ratioQ«biUs  essQ  pqtuerit,  alsi  quiaqu^  ppit 
Bsoula  oausa  pr«cisaQaque%t  ^«ligQari.  et  iumm 
exemplo  qoq  oaiuaril,  falsitatia  fuspioiQRe  H9i%^\ 
boe  dooumeQtom  pbQubilar^.  » 

60.  Superest  igitur  qt  de  Symmacbi  pi^  CQQoi^ 
liis,  obi  UureQtium  VpdiolaQi  ante  RaTeQu»  «robi^ 
episoopum  Betrum  fKubsoripsisaaapparet,  verb«i  fa^ 
ciamus.  Tres  pwoQdeQtise  gradusin  bisoa  sjmodi^ 
metropolitai  «uq  aoqpisitof  mciQte  ooQQpparuQt  Ust 
dioUmeases ,  aUQfiotiQDis,  ses  sioQis,  subsoriptioQiS' 
AdduQt  synodos  ipsas  Theodoricum  cegem,  Bqqq- 
diom  diaooQum,aliQsque,cum  utrumquepraesulem 
nomiaaQt,  MediolaQensem  RayeoQati  prestecre  i  Q 
Gffatianom,  ez  eo  quod  prior  VediolaQeQsia  loautQs 
sit  et  aubscripsorit»  a^aerarfi  cias  a<idis  pmrogatir 
fam.  SiQgula  brent^  disoutiamQs* 

70.  Quia  QigQ  iQ  SyouQacbi  pOQciiiis  aQta  KaTfin* 
Qateoi  loquituBHediQlaaensia,digQiQBa«t  efipsfindus  ? 
Unioa  taotummftdQ  vioe  looutumlegimus  inbuiuf^ 
modt  synodi  Laurentium^  «eilioet  in  tertia,  quam 
Pa^psMBiaimi  luisiQ  probat;  ibi  autemnon  Lau- 
fantia8,aed  psin^us  verbafecitOmoi^Mis  ept^fiopm 
TuderimmEoelesiaiMAf  Maximm  epiioopus  Bkmr 
nmMcckiim,  tectius  Ste^m^  epMcapui  Venuiiam 
Jfctffeiui,qa^8  nemLawfeuimi  Meiiokmetms.lUA 


t^9  eluc«;icat  •  qqid  QQim  b^bemRl^ttt  synQdicis  apti* 
b^s  «uod  «fissiopis  bujus  prf^rogaiiTitm  pfi  )%tu(n 
quidam  unguem  indigitet2  Uttfir^  aut^m  po^ti^ 
GlprpaQtia  U  Petr^m  B^vQQQatapi  UurcQtip  Vedio- 
lapfipii  iQ  A^bscriptipQa,  nqp  aut^m  in  ^««siQQQ  pq? 
tiqr^m  locum  (»>QCf^9»iesfi  cpmmemorant, 

71.  Tandem  qqod  sub^criptioQfim  fpeQtat,  pm 
tamfacileem  admitteremu^^nisi  pieQ^entinfl^  littj^ 
ra^  mq^  allatse  de  ea  fidem  iacerent.  Legimufienim 
in  QQtis  ad  alteriim  ^  illi^  synodii,  9am  nempfi  ao* 
501  celabratam,  Balurium  asaerentem :  MtiUumau^ 
tem  diversm  suntsubscriptiones  ab  editis  iu  an^iquis 
exmplai*ibu$t  ei  diverso  ordine  posUce  swi  in  co4i* 
ce  canonumtleclAsim  Bomanm.kd  alteram  Tero,qu89 
Palmans  aquibusdam  vocatur,  repetit  eam  Balurii 
de  subpcript^qm  ordine  animadversionem  Pagiua, 
n  ultima  autem  obiSfirYaYimusbaQo  anQotatioQem ; 
Suat  emdem  9ubsemitione$  m  manuscriptocodicePa* 
risimssh  <ed  90»  eodem  ordine.  Immo  dubitat  Bipiu^ 
bas  easdem  subacriptioQes  qqq  partinare  ad  hano 
synodum.  Bn  ejus  verba :  In  subscriptiome  plurimi 
OrientaksnominanturyquiconcilioChakedonensian* 
te  annos  quinquaginUi  duos  issierfueruntf  e(  gMorum 
postdeeemannosatemporedicUconcilii  nuUammtio 
reperitur,  VH4eprobabik,esseapparet,quod  hmcsub* 
siai^io  non  sitRomaniBtsedalterms  c^iusdan  «yaodi 
longeante  hmctesnpora  cefeiira^lt^.QuareQescirfiOQi 
profeotoquttnam  ratio  foret  babendaejusmo^i  9Qb* 
8oriptionum*Dubietasautem  iatb«o  urgeret»magia) 
81  attendanda  esset  inoriptiQ  sjQQdi  BiJmaris»  r^ii^ 
dente  ven.  viro  papa  Symmaeho,  wa  caitR  vm,  vir» 
laurettim,  MamitnOf  Petro,  Irat<real»o,  ^miUmOt 
eta.  Quis  enim  ez  dupbus  istis  LaureQtii»  credfiQdQi 
estMedioianfiQsia  1  Boquis  llaxiiausiUe  intaripedius  T 
Num  Ma^mus  episcopus  pierauus  ut  in  subscriptiQ* 
nibua  f  Num  yarQelli^us  AquileieQsis  f  Sed  iste  acta 
synedorum  nullibi  subsoribit,  licet  secuQd^  ndteqli 
aynqdointerfuisseQertum  sit  fixepistolaTlmQdori^ 
regis,  et  ex  praBoepto  aenatus,  ipaiusqueMarci41iQi« 
ubi  solius  AqqUeiensiaprimo  Iqcq  oomeQ  ei^prijQi- 
tur,nibii  babitaMediolaQeQse.Qussigitur,  iuquam, 
habenda  qsaatna^o  de  jactjatis  aubscriptiOQibUSlf  per 
qaasppQftijfintisiim  Mf^anflasia  toliaiiritali  ytsh 


iaa       JOS.  AMADESlf  DBSERTATIO  OE  MBtRQPQH  ECaBSIASTIGA  RAVENNATEiNSI.       134 

RopQ^DQ  concilii?  40t«  Medi^aa^a^e^  pon^la^tio.nft 
«a^QWprw  islis  hoaori^gfftdusacquisissV:  quo^ 
Arelat«oscquicl$m,q^i*ia  eoetiam  leg^ti  pontificif 
sqipmi  postpositi  suota1iaoribu9episcopi9.pt  Syra- 
cuaaqus  ips^  Aquileieoii  pnefertur.  Quo^  ^m^: 
mm  yaro,Rufu«  Carthagin^sis  po^tpoaitUT  Aqui-: 
leiwi.oam  taweaut  Afrw^priwas  rteb^issetpffe- 
pooi.  ^t  sic  000  pfiservatQ  i^  bQroiP  pojfliB^liopft 
or4iQ6,  aeo  micom  si  ^fote  proYiomm  (taUao,  ^l 
MertipiaoeoiePi  ^piscopam  Tb«o.4Qr^sP^w^ti8pi^ 
Aral^lf  Qsi,  et  in  Rcm^q  Beae4iQtus  Aquilei^nsii 
aotoi^aptur ;  irtfipque  sicut  ei  M^i^POPi^  iUi^,  ^ 
PPQtiiipiiali^g^ti^et  Gartbatiaen^i  ^.UstitP^qo^^uo 
loco  oomioatis  «uUa  io(ertHr  wjcpositormp  ^pis- 
]|  cppQr^JW  *ot  ?uptft  RcM«*aao[i  ^eclqsi^w,  m  sii- 
PTftpap^t^gatos,  «qt^upra  Atcicfft  prim^i^mqmiQi; 
e^ceUcotia  ^t  prmn^iaeDt^,  1(4  ^^vu^  ^quilm^^QQm 
sapr«  M^diolaoQnsep]  prma)ia^reofipf;90d^q;\^qH|| 
i^te  in  aUati^  cooqiiiis  pQst  iiluo;t  ^t  aoipinatu^*  \\ 
73.  gaeter^  M^ipiap^qsium  i^  ^ocaaiwif4v«:-. 

tenli  qo9  qsqu^  adbuc  *ddvxi«tW,  \\t  pr^Qg^liYfl^ 
arg^fa^Qtuo)  e^  Laur^^ii  aota  Pf^trum  no^truo^ 
sR|;>9(«riptioAP  4^uoiptam  eorum  armi^  dissolvamu^. 
l^ti^PASi  igitur  apocryph®  pu  t^ri  debeaot  Clemep^^  U 
litt^rfi^»  nihilo  tameoo^inaseviaci  noo  potefto^ajoic 
pr^rosatiYa  in  Mediolanense,  quia  RaTenoateo^fi 
prior  iocoocUiis  Sjmmaohisubscriptus  ioyeniatur^ 
Immo  liceatetiamnobiscoojccturasqtiatesouoi^uet 
nostrashuic  attexer^  prseauppof  it^  Cleoi^ntiQaruai 

^  (Uteraram|alsiti^te,  <^t  ^oocessg  \isque  Mediolaoen-. 
sibu8,ut  autbenticoetv^rQ  tub^^riptiopem  ^jrood^- 
lium  ordioe.  Quidquid  ^t  ^rgo  d^  ii^  Syo^oie^gbi  sy- 
oq4i9  qoas  ips^  poatif^  coayo«*Yitipriiou^ue  U9 
sv^^cripsit ;  cerMioi  ea^  ti^aie^amtr$^i)[i  Oij^ii^b^itani^ 
fuis^  abi  5jwn?acbu^  OP*  pr»se<lit»  prflps^dwuftt 
yero  iMrchiepisc(\pi  Ha,yeo04s  ^t  l|te()iolata^9^,quj. 
et  sub^cripserupt  primi  Qp)oium.  6^(4  yerp  tyPQ* 
dim  ^  TheodQricQregq  coaQtAV^  ^t  episcopo»  cop- 
\ocatQ4  nejpo  nescit,  UcQt  ip^  ^mm^lMi  c(meo* 
suogg  quem  yi  ^torseri^t,  ain^ul^r^t.  Quidni  er^^ 
{^fl^d^otes  iiyoodl  ipseTbcodoriQu^avitrt^propriQ^ 
(iesigaaT^ritMediolanepten^9^  Rayepp^t/^itl^qiA 
aUQjpriprem^Quidoi  yi<drallPii««iiOYiUMaoqai9yQfi^ 
H^xenp^s?  Apt.  s^  i4  4e  ThaAd^icQ,«U50«^i?ipQMft 

Q  neg^t*9.mMeamoia  ordmte^y^t  Qi\9]^49W^ 
GOAs^u ;  nopoe  c^oseri  poti^.^  uti;upravd  V^*, 
pi«iCOi\um  ^^c^prijlftt^  ^  Sypi.mftcbq  ei|,  9oWfi\  coife 
cUio  iUi  prffi^a%e#  ^tque  I|^io)ane<mi jrifc^^^ 
tiaoiayQluptatepQOtJfiipsciQm»»  (jistiva^  TPiowit 
fortatiieMediolaoeasei^respazis^  tuo^^yiam9iPhj4ia 
digoit«^tem  filcpleai^^m?  oap%rbit]^)r  •  s^c^dicej^o 
(Vim^retRomf^oaspooUfices  ip  e)f;i?tiQpe,l^tQrm 
ad  ge^raUa,^  aUaque  coocUi^w  atte^^iAse  e^c^^-. 

tiamgra(^quDftinejteQU^poapyu(jientiyp,qoyp^a^ 
tract^yftdax^mpeiriywlAejusa^  mjll% 

mwor.  digai[tftli^aca9S^(3^  fftfitf  ^rt¥.<<9l  WP  M^iftlft^ 


b^  coptendpot?  Verum(le  ea  dubitftodi  locum 
noorelioquunt  CtemeoU?  itsfl^piusmemoratfle  Utte- 
no.  At  eaio^  iU(p  lucul^oter  declaraat»  spootaoea 
Petri  R^veooaUs  cesiiooe,  pro  iila  taotum  vice,  at- 
qpesoUashumUitaUsgratia.  permissum  fuis^e  t^ap- 
renUo  Mediolanensi  ut  pripips  subscriberet»  4etum- 
qod  «uperhQca4perpetuaoctRa¥ilppatepsis  prsoro- 
gaUyep  c^uUopem  et  prffis^ryaUon^m  diploma  ^ 
J(mw  summo  ppptiQce  Sjmmacbi  auccesaorej 
quqd  ip  pien^entia  U  coociUo  lectum  approbatum^ 
qoe  (uit  uoiversprpof  Patruooi  suffragio.  Quid  igitur 
ab  baQ  I^Aurentii  subapripUpnQ  sibi  Qaptaot  i^Q'. 
iq^nU  pro  io(Jebita  pr^RwioeoU^  Jledioiaoenses? 
73.  NQncredepdum.r^popuot  b^iu^piQdidecla- 
raUQaiJoi^misRofp^oipoptificiSjSjipmachi^Pccesr 
soria,  neque  littws  ptfwntinis,  qp«  M&9  sppt. 
QptiflW  quidein.  4^t  ^rgo  verw  ^potbw  Utt^rae,  ^ut 
l^iain^pqata^PiQ^pn)  diptit^Pt-Si  priffiwp^w^|Cfl4i 
ppbif^ece^?e^?(aihilMftdi9lanepMp^9prQ(J9^e^pb- 
scriptippem,4§qua900teodio^p?;^iabJ?rPOft,pwyQr 
cahimuf  Mediolaoeose^  ad  eas  Qpioes  aaicoadyc^^iQ- 
OOf  ({Uibus,  ut  spperiori  pppi^rp  e^poauimus,destru\ 
f^C^poteritb^ro  W  subscriptioopm  fupdapientp^^ 
notapt^  (^pio^e^rup^veritati^iput^pt  ipsep.etiam,  ^t- 
qp^  ifl  clnt>PiP»  reyoc^p^PT.  Add^,  Mftiliolaoensca 
i»sqs,qpidiyumAo^brosippicopcUiaAqpilei^^iprfieiT 
fpi^fe  ^l^^pt  qm  terQPiOt  Ucets^derit  q^^i^pi^ 
s^^i^rit  secupc^p^  ^  Valeci^pp  AquU§i$psi  ^pi^ao- 
POi  arp[ia  nobi;i  cqptr^  s^ipso^  iptorqpeoda  mioi- 
str^^^^fim^^iU^Virfei  OQstrm  Cleoa^Uoe  pbJiciendflB 
Uff%u\  ipter  WP<^i*ifPbe.  Respondent  eoim  Medio^: 
%^9^^^^IPPi  et  subscripUoniipsisobjectaeD.  Am- 
^^ii  «^flopprobari  praBcedep^iam  copcessaip  fpiss^i 
Yfl^cipQQ  e:^  debito,  9ed  potiua  ex  copvenientia  ^i 
q^tion^  aptiquioris  ordioationi^.  to  eqdem  Aqp^ 
leji^ai  conciUo  observat  Norisios,  Apemio  Sjrmiep^i 
m^tropoUtap  prsBposituoi  Nip^eniptp  Yeroellepsep^ 
^iscopuo^sidque  ip  aliis  actmp  conciUis ;  nop  epiai 
s^mp«ff  in  sunodis  rUgDioria  ^ediji  epi^pi  primo  lo(^q 
^ubs^xi^bant ;  p^m  in  §ar4icepsi  ^te  ^rqt^siup;^ 
HecUolanenaem  auhscriptus  legitur  LuciUui  V^pp^- 
«a  epiacopua,  qui  tamenea  tempestate  erat  (aiuni 
)le(Uolanenses)8ub(Utua  PrqtasiQ.  {^jusdemsentep- 
U9«^uctortuerat  Raronius^quiuotatJaauepsem  epi- 
scopupj  modo  antepoDi  Brixiapo,  piodo  poitponi ; 
id^  ((^de  Yercellensif  etdealusplurihus;ipimq, 
qoQd  ip^aU  oota  dignumest,  in  cpocibo  RonDtaoQ 
lub  Hil^io  papaiQcUcatpo8tRpo;iaouoct  poaUficea)^ 
prUaolopopoxii  Maj^mumepiscoppm  Taurinepsemi 
lic<^t  dignioresibii^tareiOtpi^trciP^iUti^pii^tAu^ipi^^ 
ll&diolanenais.  {poumera  alia  e:|epiida  adducupt 
QalUciri  Albertpa?i(solua  (qui  observat  i|4  repi  nq^ 
stram  i4uioris  fpissf^m  pAetropolitaoQrum  sut^cri- 
ptkipibus),Petraside  ||^Qajet  Baluxipa.Quwropte{ 
eUi^.  ip  Aqu^eieoai  copcilio  Valeriani  aotenpritati, 
poiuerunt  quidemdeierre  prioiiaa  ajpp^i  ^aires«Q( 
ejusppituitp  Brag(^4mUapiprffi(9taqicoacs4ere,SA\Yq 
•^JierJMm»^PWiQritatj|8  reapqpitu  ^  Apibiq^ 


135 


IN  S.  PETRUM  CHRYSOLOGUM  PUOLEGOMENA. 


136 


chiprior  concilio  prflosederit  Laurentius,  prior  al-  A  libentissimerelinquimus^qoiBhujusauctorlsabom' 


locutas8it»prior  8tib8cripserit.Quandoautem  inista 
sjmodo  vel  regis,  vel  pap»  mandato,  Havennatem 
Mediolanensis  praetcessit ;  quidRavennatis  intererat, 
slaliis  sjnodis  subscriberet  secundus,  quibus  cum 
prffiesset  summus  ipse  pontifex,  in  pr®rogativam 
non  inducebatur  prior  aut  posterior  subscriptio  ? 
74.H8ecaddideram  in  gratiam  suppositieGlemen- 
tini  diplomatis  falsitatis.Verum  igitur  illud  sit,  nec 
ne,potiora  praerogativarum  jura  frustra  sibi  aucupant 
Mediolanenses  ab  hisce  Sjmmacbianis  subscriptioni- 
bus.  Gratiano  autem  exillis  argumentum  instituenti 
proarchiepiscopiMediolanensis  excellentia,  aliisque 
omnibus  recentioribus  ab  Eustachio  citatis,nulliu8 
negotii  est respondere,  illos  nempeantiquum  conci- 


nibus  rejiciuntur ; neque  obstupescimus  cl.  eastero^ 
quin  decretorum  coUectorem  non  meminisse  Gle* 
mentini  diplomatis,  cum  tot  alia  fortasse  majoris 
momenti  et  indaginis  vel  tacuerit,  velomiserit,  vel 
ignoraverit,  vel  male  inteilexerit. 

76.  Quod  veroad  Symmachi  synodosattinet^quod 
Theodoricus  rex,  quod  Ennodius,  etcentum  alii,8i 
piacet,  cum  utrumque  metropolitanum  nominant, 
Mcdiolanensem  pnemittunt ;  ridiculum  enimvero 
est  id  convertere  in  argumentum  majoritatis.  Scri- 
bit  divus  Pauius  et  Galatas,  Ctm  cognovissent  gra^ 
tiam  qux  dcUa  e$t  mihi  Jacobus  et  Cephas  {Galal.  n, 
9);  apostolorum  principem  Gepham  Pauius  ergo  mi- 
noremcredidit?  Athanasius  synodicam  Sardicensis 


liorum  morem  ad  sui  temporis  inductam  consuetu-  ^  concilii  epistolam  laudans^atqueepiscoposquieam 


dinem  perperam  metiri.  Nullam  antiquitus  sedium 
prflerogati  varum  habitam  fuisse  rationem  in  subscri- 
ptionibus  conciliorum  probant,  qus  Mediolanenses 
nobis  8uperiu8ingenue8uppeditarunt,etqufe  super 
huj  usmodi  disciplina  plurimi  auctores  docuerunt,et 
prsBsertim  qusB  in  Symmachi  conciliis  animadverti- 
mus.  CGBpit  quidem  recentioribus  sieculis  pristina 
disciplinadefervescercoblitiquesunt  Ecclesiffi  prfle* 
8ules  Christi  Domini  prfleceptum,  Qui  major  esi  in 
vobisfiat  sicut  minortetqui  prxcessor  est  sicut  mini^ 
strator  {Luc,  xxir,^6),assumenles  e  contra  discipu* 
lorum  non  adhuc  confirmatorum  infirmitatem.Outf 
eorum  videretur  esse  major  {Ibid,,  ambitione  in- 
duente  personam  necessitatis  juriumproprifieEccle- 


subscripserunt  enumerans,ait  {Apolog.i)  :  Eorum 
autem  qui  in  synodo  subscripserunt,  cmterorumque 
aUorumista suntnomina^  OsiusabBitpaniaJulius 
RomxperArchidamumtet  Philoxenum  prosbyteros 
SUBS  Protogenes  Sardicae,  etc.  Erit  ergo  Julius  Ro- 
manus  pontifex  Osio  Gordubensi  postponendus?  Vib 
autem  praeeminentiffi  Mediolanensium  supra  Veroel- 
lenses,  si  ipsius  Athanasii  auctoritate  abutamur,  in 
epistola  ad  Solitarios  dicentis  :  Clari$9inuBSunt  con^ 
fessumis  viri  religiosi^  et  episcopi  honi  Paulinus  2V»- 
virorum,  Lucifer  episcopus  Sardiuics,  Eusebius  Ver- 
cellis,  Dionysius  Mediolani,  Item  quia  Gonstantino^ 
politanum  concilium  vindamnationetriumcapita-' 
lorum,rofu/emnamu5,inquit^  et  anathematizamus. 


sise  tuendorum.  Adhanc  respexit  Gratianus,  illius-  q  quximpieTheodoretusconscripsit  contrarectam  fi/* 


que  sectatores  respexerunt  in  allatis  casibus,  non 
autem  ad  primorum  sfficulorum  simplicitatem. 

75.  Ob  citatam  tamen  Gratiani  auctoritaiem  Eu-' 
stachius  a  S.Ubaldo  subirascitur  Felici  Antonio  Guar- 
nierio,  tribuentianteriorem  Mediolanensis  subscri- 
tionem  in  conciliis  Symmachi  non  praecellentiad  di- 
gnitatis,  sedanterioritatiordinationisinepiscopum ; 
cum  enim  ea  Guarnierii  ratio  apprime  Mediolanen* 
8iumrationibusquadraret,quibuscontraAquileien- 
ses  proprii  antistitis  praeeminentiam  defendere  co-^ 
nantur,  atqueeUam  consona  essetsaniorumcriUco- 
rum  8ententi8e;ideo  Augustinianus  noster  Guarnierio 
Gratianum  opponit  dicentem,  ex  quo  Laurentius 
subscriptit  ante  Petrum  Ravennatem,  Sedis  prsero^ 
gativam  ante  eum  habere ;  ac  notat  Gratianum  non 


dem,etcontraduodecim  capitula  S.  Cyrilli.et  conira 
Ephesinamprimam  synodum,  etc.,  minorhabcnda 
erit  isthflBC  generalis  Ephesina  synodus  sancto  Cy- 
sillo  ejusque  capitulisfQuiaS.  Augustinus,cuipo- 
tior  aucioritasquam  Theodorioo  tribuenda  esijunct 
ait,  accepto  volumine  ejusdemlconciiii  (Pseudo-Sar- 
d\cenn\s),statuta  considerans,legi  Athanasium  Ate- 
xandrinumepiscopumcatholicum,  et  Julium  Eccle- 
six  Bomanx  episcopum  nihilominus  catholicum  illo 
concilio  Sardicensi  fuisse  improbatos  {August.  lib. 
IV  cont.  Crescon,,  epist,  44  et  163) ;  ergo  censebi- 
mus,  Augustinum  anteponere  voluisse  pontifici 
maximo  Julio  Athanasium  in  sedis  prserogativa? 
77.  Verum  quid  plura?  In  concilio  Romano  sub 
Julio  I,  nonne  Ravennas  episcopus  ante  Mediola- 


dicere Or(<mi5  prmrogativdm,sedSedis  ;non  dicere  ^  n^nsem  nominatur?  Nonne  in  concilio  Sardicensi 


habuisse,  Medhabere,  scilicet  dum  Gratianus  scribe* 
ret :  quod  non  dixisset,  si  authentico  fuissent  Gle* 
mentis  II  litterae ;  illi  enim  innotnissent.  Ego  vero 
credideram,  opinionem  illam  Guamierii,  non  Gra-* 
tiani  auctoritate,  qua  non  adeo  movetur  «tas  no« 
tra,  sedfortioribusargumentis  enervandam  fuisse, 
aut  quierendum  an  prior  Petro  episcopatumadierit 
Laurentius,  necne ;  namsi  forte  prior  in  episcopatu 
Ravennas,  idargumentumomnium  potlssimum  fuis' 
set  contra  Guarnierium.Cttterum  nisi  Gratiani  as-^ 
sertio  firmiori  nitatur  fundamento  qoam  subscri-' 
ptionibusSymmachianis,  eaminterinnumeras  alia» 


ter  eodem  ordine  subscriptos  legimus  ambos  istos 
antistites  ?  et  praeter  centum,  praeter  mille  auctores, 
quibus  Ravennatem  libuitante  Mediolanensem  lan- 
dare,  nonne  Sigonius  ipse,quemEustachiusin8ua8 
partes  trahere  conatur,  inter  Ecclesias  Italiaeprinci- 
pes  Mediolanensi  quartum  solummodo  locum  assi- 
^nat,  Ravennatique  postponit?  Nos  veroejusmodi 
Tationibu8nonadeofidimu8,ut  praerogativas  Ecde- 
-sim  nostrse  inde  derivare  curemus.  Sufficit  nobis 
«xempla  exemplis  opponere,  alia  falsa  ostendere, 
«liaad  rectam  rationemymoresydisciplinam  expli- 
care,  utlevitatem  argumentorum  quiibus  Mediola- 


m       JOS.  AMADESII  DISSERTATIO  DE  METROPOU  ECCLESIASTICA  RAVENNATENSI.        iU 

nenses  utuntur  oontra  Clemeatis  11  diploma  dete-  A  Mediolaoenses  docent  Prcelatos,  quo  tanctiore$tei 
gamuB. 

78.  Nondum  tamen  iliud  oppugnare  desinunt» 
ejusque  »60808  et  verbamedulUtusperscrutantesyex 
prineipio  iilo  Clemens  epi$copu$  $ervu$  $ervorum  De% 
omnibus  Bccle$ice  /i(tts,  aique  etiam  ex  salutatione 
Bene  valete,  nova  colligunt  falsitatis  indicia.  Non 
agebator»  inquiunt,  de  aliquo  fidei  articulo,  ut  om- 
nibus  EcdesiiBfiliislitterae  istaeinscriberentur :  uni- 
▼ersis  autam  Ecclesi»  filiis  salutatio  ista,  Bene  oa- 
(e/e,  minime conTcnit.  Nug» !  Non  agebatur  quidem 
de  fidei  articulo :  yerum  ea  erat  quaastio,  cujusde- 
finitionem  omnes  Ecdesi»  fiiios  non  latere  decebat, 
com  bonus  ordoconciiiorum,acPatrum  unanimilas 
et  concordia.Christianorum  oomiumflBdificatiosit; 


firmius  pro  euarum  Eccle$iarumjuribu$$teti$$e;non 
locum  cedere^^ed  eibidebitum  etutinete,  virtMfuit- 
$et  ?  Haac  autem  sunt  P.  Dustachii  verba  et  morale 
documentum.Siergo  quia  iitter»  Clementina  asse- 
runt  Petrum  Laureotio  oessisse  Afimt7ta/»s^ra<iaio 
sjnodis  Symmachianis,apocrypfle  habendflB  sunt ; 
tali  etiam  nota  laborabit  AanuIfinaaratio^qusBHe- 
ribertu  m  Mediolanensem  tempio  cessisse,  Ra  vennati 
non  restitisse  humilitatis  gratia  lucuienterexponit. 
80.  Sed  urget  pater  Eustacliius :  Atquo  fine^  qua 
nece$$itate,  autquod  ob  bonnm  exerc$nda  tune  itU 
(Petro  Rayennati  in  Sy  nodis  Sy  mroachi)  quoad  loeum 
humitita$  ?  Petatergoiiieab  Arnuiphosuoquofine 
qua necessitate»aut  quodobbonum  UeribertusMe- 


econtravero  Patrum  altercatiooes^  ambitus,  dis-  ^  diolanensis  incoronationeConradi  declinaTit  a  tu- 


cordiflB  omnibussint  scandalo  et  irrisioni.  Agebatur 
etiam  de  iis  Italise  metropolitanis,  qui  propter  am- 
plitudinem  sedis  ac  dignitatis  ob  oculos  eraot  uni- 
Tcrso  Christiano  orbi,  Mediolanensis  nempe,acHa- 
?enna8.Accedit  quod  istiusmodi  controversia  exci- 
tari  potuissetin  quibuscumque  synodis  etiam  gene* 
raiibusy  qusB  ecdesiam  universam  reprflBsentanl : 
qufl4>ropter  expediebatlegem  statuere,eamqueso* 
kmniterpubiicare,  quieubiqueinnotesceret,  omnes- 
que  obligaret  CflBterum  univer$i$  Eccte$UB  fitii$  in- 
scriptaslegimus  Orbani  11  Romani  pontificis  litteras 
pro  Turonensi  S.  Martini  Ecciesia,  quamvis  neque 
agerent  negotium  fidei^nequedisciplioflead  uniyer- 
sam  Ecdesiam  spectantis.  Item  dicito  de  miilibus 
aliis  summorum  pontificum  diplomatibus,  eam  in- 
seriptionem  preBferentibus.Quod  spectat  ad  saiutatio- 
nemBen^  vcUete^  si  minus  universis  Christi  fiddibus 
eonTenit,doceantergoMedioIanenses  aptius  saluta- 
tirais  genu8;intereanosili08  monemusipienaesse 
madii  flBTi  diplomata  simihbus  salutationis  Ben$ 
ealHe^  licet  inscripta  sint  omnibus  Ecclesifls  filiis. 
79.  Apocryphum  estetiam,adduntMediolanenses, 
nMHiomentumistudRavennatensium.quiarefertPe- 
Irom  Ravennatem  cessisse  LAurentio  Mediolanensi  in 
Symmachianis  conciliis,  non  aUojure^$ed  kumiti- 
tati$§ratia,  cum  Tirtutis,  etnumeris  partes  fuissent 
BcelesiaB  suflBJuratueri,noncedere.  LcTissimaBhuic 
objeetioni  respondeat  Mediolanensis  Arnulphus  cum 
soo  illo  Heribertoarchiepiscopo ;  dum  enim  Raven- 
ttflis  antistes  (et  ipse  Henricus  nuncupatus)  conten- 
deretcumMediolanense  Hegis  coronandi  prflBsenta- 
tiooem  flu:m.  1027,  Domnu$  Heribertue  $anctce  Me^ 
iManen$i$Bccle$imvenitarchiepi$copu$,vir$tenuu$ 
ei  mode$tu$,  immoet  patientiuimue^neforteinpo- 
futofieret  tumuttu$,adoer$u$  $ju$  (Ravennatis  archie- 
piseopi)dtram  m«antamo)9pof«f/sanelaift  temperan- 
tiamt  atant(B$editioni$  turbine  humititerdeetinavU, 
ei  eoepi$copo$pet  omne$  $uo$  hanc  temeritatemcon^ 
demnaniee,  etitUinfaciemre$i$terevotente$,blania 
persma$ione  admonuUfUt  $candatwm  ejue  humiliando 
vUarent.Carerfs^  archiepiscopus  Mediolanensishu- 
miiitatis  gratia  tunc  declinaTit  a  tumultu^egressus 
eattemplo-coepiseopos  suos  eompeseuit  t  Nonne 

PATaOL.  LII. 


multu^templum  reliquit,  coepiscoposredarguitt/Ve 
fort$  (respondet  scriptura  ilia  ex  qtia  narrationem 
suamdescripsi8sediciturArnulphus,testanteBerol- 
do,et  dequascriptura  omittimus  rationemrepetere 
cum  pretium  ejus  facile  legentibus  appareat),  ite 
forte,  inquam,  m  poputofieret  tumuUu$...ut$canda- 
tum  humiUando  vitar$nt,nec  tanta  plebeimpetuo$a 
$editu>  cre$ceret,  n$  diabolue  totiu$  erroris  auctor, 
bono  paci$  raperet  de  propoeUo  epiecoporum,  quod 
tnoribu$  decet  ine$$e  totcorum.Verbaautem  hflBC  iau- 
datflB  scriptursB  patrem  Eustachium  docere  possunt 
fiinem,  necessitatem,  et  bonumob  quodeiercenda 
fuit  Petro  RaTennati  in  conciliisSymmachi  quoad 
suhscriptionemet,  si  maTis,quoadlocum  sessionis 
^  humihtas. 

^     8i .  Humilitati  tamen  locus  non  erat,iterum  instat 
P.  Eustacbius,  tum  quia  oulium  monimentum  afferri 
potest,quod  probetur  ante  Symmachi  synodos  Ra- 
Tennatensemepiscopum  aliquandoMediolanensi  in 
conciliis  prflBcessisscutexhumilitatedici  possitre* 
nuntiata  sub  Symmacho  ioci  prflBeminentia  ;  tum 
etiam  quia  Laurentio  Mediolanen$i,ut  con$eerat%one 
antiquiori,  adhuc  prceci$d  proprice  dignitati$  prcB- 
eminenUa^debebaturpnecedentia:  undeergoitti  locum 
ee$$it  Petrue  humititatu  gratia.  Monimonta  nostrsB 
prflBcedentifle  ante  STmmachi  tempora  nobis  prflBstat 
ooncilium  Romanum  sub  Julio  I  et  Sardicense,  in 
quibusprflBpositumRavennatem  Mediolanensi  legi- 
mus.  Alterum  monimentum  est^nuliibiinvenirian- 
tepositum  in  conciliis  anteSymmachum  RaTonnati 
D  Mediolanensem episcopum.QuflB  prioribus  monimen- 
tis  objiciunt  auctores  nostri,  inferius  indicabimus; 
qu8B  Tcro  secundo  objiciunt  negatiTO,  monumento, 
plane  iguoramus.Diciigiturjure  poiuit,Petrum  hu- 
mititatisgratia  LAurentio  eessisse  inconoiiiisSym- 
machi.  Quod  autem  Laurentio,  adhuc  pracisa  pro* 
prim  dignital%$  proiemtften(ta,prflBcedentia  deberetur, 
quiapriorin  episcopum  conseoratus  fuerat,prflBteri- 
musanimadverterequflBnamfueritproprtavdt^t^afts 
prceeminentta^  unde  supra  RaTennatem  achiepisco- 
pum  ;  prflBcipue  Symmachi  temporibus.sese  efferrc 
poteratMediolanensis.Durum  fortasse  erit  auctori- 
buB  istis  probare  hanc  dignitatisprflBeminentiam,8i 

5 


iti 


iH  6.  PfiTRUM  ghrYsologum  PROL&COMEHA. 


140 


ciTitatem  utramque,  siBcclesiaSySiearumoriginem, 
amplitudines^prarogaliyas.praBsuIesad  mere  veri- 
tatishistoricn  lumen^seclusis  fabulis^conferemuset 
expendemus.  In  reliquiscayeant  doctissimi  Medio- 
lanenses  ne,dumab  anteriore  ordinationis  tempore 
noyum  argumentum  instaurare  satagunt  contra  Cle" 
mentinas  litteras,  remnostram,  etsiinyitietnolen- 
tes,  agant;  si  enim,  non  obstante  priore  Laurentii 
consecratione,  Petrus  ex  humilitate  primas  partes 
ei  detuUt,aIiudargumentumnobis  in  promptuest, 
ut  Rayennatium  archiepiscoporum  excelientiam 
probemus  prm  Mediolanensium. 

82.  PrflBstat  autem  superhisnonimmorari,utau- 
diamus  ultimasfalsitatisnotasquasinyenire  inCle- 
mentino  dtplomate  sibiyidenturPurlcellusetBusta- 
chius  aS.  Ubaldo.Earum  alteram  arfoitrantur,dictum 
fuisse  in  eo  diplomate,  PetrumRayennatemcessisse 
Mediolanensi  Hlotnntummodo  com.Res,  aiunt,  non 
sibi  constat;  tribus  enim  insynodisSymmachianis 
SeyindusaMediolanensesedit,  acsubscripsitPetrus 
Rayennas ;  hic  autem  dicitur  illo  tantummodo  casu 
huic  cessioni  induisisse.  Quambene  ratiocinanturl 
quasi  r6  t/to  casu  apprimesignificaret  prouna  vice, 
nullo  autem  modo  interpretari  posset  proillii  syno* 
dii  quffi  in  casu  Symmaohi  celebrat»  fuerunt ;  seu 
quoniam  in  una  tantum  ex  iis  egeruntuterqueper'» 
sonam  prflBsidis,quasi  pro  illa  tantum  synodo  intelligi 
non  possit  prflscedentia  Medioianensi  concessa  ex  Pe* 
tri  humilitate.Quamquam  autem  Clementina  yerba 
explicanda  essent  pro  illa  tantum  vice,  cur  inteili- 
j^ereeadeberemuspro  unatantumsynodofQws  um» 
quam  prrammaticus  tiro  ita  in  terpretaretur  ?  Aliquot 
annis,iisque  continuis  fuerunt  has  sjnodi  repetit», 
et  forte  Patres  numquam  ea  causa  ab  Urbe  disces«- 
serunt,  cum  tumultus  non  acquieseeret  etiam  post 
iterataconcilia,  etdecreta  contra  antipapABfautores, 
adeo  ut  unum  solummodo  tot  annis  conlinuatum  ea 
conciliaabaliquibusreputentur.Quapropteroptimo 
jure  potuit  Johannes  I  Symmachi  successor  in  decla* 
ratione  edita  pro  Rayennate,quam  litterflB  Glementi* 
nflememinerunt,conyentuBiIIos  omnescomplecti,  et 
indicare  iis  yerbis,fl/o  tantummodo  ro^ti.seu  etiam 
illa  tantummodoyice.Admissaigitur  opinione  Puri- 
celli,  quod  tribus  yicibus  prflBscripserit  Petro  Lau'* 
rentiustcontradictionemminimesonantyerbadiplo* 
matis  Clementini.Nihil  yrro  mirum,  si  concessa  ex 
humilitate  prflBcedentia  in  prima  s  jnodo,eadem  hu- 
militasconcedere  suasitin  subsequentibus^neforte 
repetita  fldtercatio  scandalum  ezcitaret,neu  qui  Ro- 
mam  yenerant  schisma  teterrimum  composituri,aliud 
ipsi  propter  inanes  praBcedentiflB  titulos  renoyare 
dicerentur. 

83.  Pudetdiutius  in  hisce  tricis  immorari,eo  ma* 
gis  quia  perseyerantauctoreslaudati  alias  ejusdem 
farinflsnotasJactare.AIteraergoest,  dixisse  in  suis 
litteris  Clementem  II  multofies  ventitatum  a  retro 
pontiflcibusproBdecessoribus  nostris  aut  vix  aut  nutU 
fine  sopttum  est:  nempe  Jurgium  ob  prflecedentiamin 
synodisinter  trei  illos  contendentes.Ubi  enim,  in- 


A  quiunt,apparentindiciarepetiti  hujusjurgiif  Insola 
coronationeConradi  Salici  legimusilludexoitatum 
an.  1027,  cum  Mediolanensis  archiepiscopi  munus 
libi  arrogaiset  Heribertus  Rayennai.  Immo  yero, 
nos  addimus,  nequeinAugusti  illius  inaugurationa 
dejurein  conciliispraBcedendi  altercatum  est.Vemm 
quidinde?Brgonein  nuiiisaliisconciiiis  contentio 
isthflsc  emergere  potaeratantean.iOt7?Nonne  po« 
tueratin  Symmachianis,  sopitatamenhumilitateRa'- 
yennati8?Nonne  subsecuta  Joannis  I  deolaratioid 
non  obscure  indicat?An  totaliisin  s3rnodis,quibus 
modo  Rayennatem,  modoMediolanensem  subscri* 
ptum  yidemuspost  Romanum  pontificem,  qusBstio 
hflBcagitari  nequiyerat?BrgoquiaPuriceIio  et  patri 
Bustachioignotasunth8BCJurg{a,nequenotaftierunt 

H  Patribus,  ante  octo  sfleculain  Clementis  synodo  con- 
gregatis  ? 

84.  Quareergo,  exclamant,  in  synodo  ista  pro  om- 
nibus  Mediolanensis  BccIesiflB  juribus  solus  omnino 
dicitur  esse  «  prolatus  quidam  catalogus  nominutn 
eorum  archiepiscoporum  qui  interfuerunt  synodo  Sym" 
machipapm,ubipr»scriptus  erat  Mediolanensis  archi* 
episcopttsl  Gur  miile  alia  omissa  Mediolanensium  po« 
tiora  Jura  ?  f  Ibi  metropolis  anterioritas  ?  ubi  antiqua 
Rayennatium  subjectio?  Quorsum  negiecta  acquisSt» 
toties  supraRayennates  prflBcedentiie  exempla,sub 
Agathonean.080,etsub  loanneXII  an.  963,de  qui* 
bu8supra?Hi8neinre  tanti  momentipraBtermissiSy 
sola  Laurentii  sub  Symmaoho  sessio(dicto  potiui, 
pnescriptfo)  memorata?  »  Bona  yerba,  qu8B80,Me- 
dioIanenses.QuorsumyosqnidemJactabltis  metro^ 

^  polis  anterioritatem,  quando  subjudice  adhuc  lift 
est,  an  prior  Rayennate  ortafueritMedioIaueiisfst 
Argumentasanequie  capite3  ^quentiproducent  iil 
medium  Ravennatenses,  non  italeyia  sunt,  ut  tam 
facilem  patianturresponsionem.De  antiqua  yefo  no* 
Btrffi  EcelesiaB  subjectione  prflBstat  Jam  opinionem 
yestram  moderari.  B8t9,amplissimusln8ubrium  me* 
tropolita  sabcuIo  cadente  quarto,noster  autem  sflBculo 
tantum  ineunte  quinto  ortum  cognoyerint,  adhuc 
falsissimum  est  ne  die  quidem  uno  yel  altero  Rayen^ 
natenses  Mediolanensi  episcopoobedientiam  prse* 
stasse,quod  Jam  demonstratum  puto  capite  prflBoe^ 
denti.Juseligendicoronandiquereges  ItaliaB  (iflad 
enim  hic  quoquerepetitis),quid  Juris  addiditMedio- 
lanensi  episcopo  in  ecclesiasticis  negotiis?  Jus  coro- 

D  nandipontiflcessummosquid  Juris  acquisiyitum* 
quam  episcopoOstiensi  in  Rayennatem,  Aquileien- 
sem,  Mediolanensem  antististes  ? 

8S.Memoratam  demum  prsBdecentiam  insjmodis 
Agathonis,etJoannismyidimusJamsuperiusnumt 
44,  45  et  46,  alteram  nuilo  modo  probari,  alteram 
omnino  esse  falsam.  Quid  si  Rayennates  certiora 
proferentdocumentaobtentflBprflBcedentiflBsupraMe- 
diolanensem  in  conciliis,  post  Symmachi  synodos, 
ante  coronationem  Sylici,ante  Clementis  II  diplomaf 
Primum  documentum,  etquidem  luculentissimum 
nobis  suppeditayit  cl.  Joseph  Garampius  insuper 
dtatadissertationecientimmoaiven^ao  Benedictilfl. 


Ui       JOS.  AMADfiSll  DlSSBftTATIO  DE  METROPOU  BCCLESIASTlCA  RAVENNATENSI.        iil 


enjns  eraditissimi  yiri  eadem  verba  hic  liceat  refer-  A 

re:  «  Ludovicum  imperatorem  adfQissehuio  con- 

ciiio   (Bomano  an.    850)  in  eodesia  beati  Petri 

apostoloram  principis  coacto,  deduco  ex  quodam 

sjnodali  prsBCcpto  in  causa  Petri  Aretin8B,et  Gantii 

Senensis  EcclesiflBcpiscopi  prolato,quod  editutn  pri- 

fflo  fuit  acl.Murat6riopag.389  tom.IV  Antiquitat^ 

Italic.medii  aevi,  et  iterum  a  cl.  Johanne  Dominico 

Mansio,pag.936  tom.  I  Supplement.ad  Concilia  Ve* 

neto*Labbeana,eui  subscribunt  duodecim  episcopi 

quos  inter  JoanneSfOrchiepiicopus  Ravenn»,Angel'- 

iertus,  archiepiscopHS  Mediolanensis^  Ambrosius, 

episcopus  Lucensis^  Oschisi   Pistoriensis^  Donatus 

fesulanuSjGerardus  FIorentinus,Joannes  Pisanus, 

Andreas  VoIaterrauus^Taceprandus  Glusinus,Otho 

Rossellensis^etJoan.  Tuscanensis.  Gum  vero  haec  Vt 

charta  nullo  certo  chronologico  charactere  notetur. 

Teri  nimium  simile  visum  est  d.Muratorlo  referen- 

dam  esse  concilio  quod  die  8  Decembris  an.853  in 

Basilica  Vatipana  coactum  fuit.At  in  illo  nec  Ludo- 

vicus  imperator  adfuit(quemadmodum  supraobser« 

Tavimas  num.  7  hujus  capitis),  qui  tamen  synodi 

jadicio  praedicto  interfuit;nec  illi  quos  laudavimus 

episcopi,qui  chartee  subscribunt,  et  praesentes  fue- 

rant(pag.  391  apud  Muratorium  loco  citato),haud« 

quaquam  concilfo  an .  853  adfuernD  t,cum  eorum  no-* 

minain  ipsius  subscriptionibus,editis  ab  Holstenio 

Collecf.  Roman.part.  ii.  pag.  114;  et  tom.  IX,  Con- 

ciL  edit.  Ven.  pag.  il37,  nullibi  legantur.  Immo 

ipsemet  Joannes,archiepiscopus  Ravennas,  chartee 

subscripsit  et  adfuit (pag.39i ,ibid.),qui  tamen  conci-  (J 

fioan.8^  absensperlegatumsuum  subscripserat; 

ibi  enim  legitur :  Paulus  diaeonus  viem  agens  Jo* 

annis  arehiepiscopi Raoenn3S.,1S,goyeTO,  utmea  fert 

8ententia,datum  fuissearbitror  in  concilio  quod  die 

i6  Decembris  indict.  iiv,an.850,in  causa  Anastasii 

Romee  coactum  fuit,cuius  historiam  Leo  IV  in  basi* 

lica  Vaticana  depingi  fecerat  cum  inscriptione,  in 

qoa  proe  cateris  hoc  notatum  fuit :  Post  Romanum 

ponti/tcem  in  hae  excommunicatione  consenserunt 

archiepiscopus  Ravennatis  et  Mediolanensis,aliique 

Aum.7B(apud  Holsten.in  GoU.Rom.part.ii,pag.f09, 

et  concil.toc.cit.pag.li45)...Gum  igituriidem  Joan- 

nes  Ravennaset  Angelbertus  Mediolanensis  archie- 

piscopi  tum  praedicto  synodali  pr6ecepto,tum  con- 

cilio  diei6  Decembris  an.SoO  inlerfuerintetsubscri-  ^ 

pseri^t^vero  nimium  simile  mihi  videtur  praefatum 

priBceptum  in  hoc  concilio  prolatum  et  sancitum 

fuis^e  j  adeoque  aflBrmare  non  duhitaverim  Ludo- 

vicum  impe/*atorem  concilio  Romano  an.  850  ipr 

te^uisse^  ctc.  y> 

86.Aiteram  documen^um  nobisprsebet  Ravenna- 

lense  concilium  coram  Joani^e  XIII,  R.  P.,  atqu0 

Pthonel  imperatorecelebr^tum  an.967,inquoWaI- 

pertuSjMediolanensis  archiepiscopus,  post  Petrum 

Ravennat^em  subscripsitcondemnationi  Salisb.urien- 

sisantistitis.Cum^utem  conc^lium  istud  restaurajlut]^ 

liierit  seauenti  anno  968,propter  negotia  qusedam 
•^-  *i -i-Vf--  .tt  *,<rafT.  V  lu/^i  .fri^ir  u».,y 'vji*  .^o.  ." /< 
MagdeburgensisBcclesiiBiibiquepactafueritnescio 


quie  permutatio  inter  epitcopos  Magdeburgensemet 
Halberstadensem  apud  eamdem  Ravennee  synodum, 
refert  Gbronicon  Magdeburgense,  Auf  <;  etiam  Concam- 
bio  Petrus,Ravennatensisarchiepiscopus,et  pturinU 
episcoporum  Italiw  et  Germania  subscripsere  anno 
Domin%c(BlncamaHonis9%9,  indietionexu,  oonfnso 
probabiliter  interplurimos  Italitt  episcopos  Wal-> 
perto  Medic^anense .  Omittimus  quaeritare  alia  istiut 
generis  exempla.Pauoaitthffiojam  allata,qo8enulli 
exceptioniobnoxia  credimus,satit  superque  probant 
prflBcminentiam  nostronimarohiepitooporum  in  con- 
ciliisante  coronationem  Sallci  etlitteras  Glementit 
II.Desinant  ergo  nobis  opponer6  dootittimi  Medio- 
lanensis  metropoleos  patroni  obtentam  in  primit 
conciliis  hanc  prGecedentiam)jus  eligendorum  re- 
gum^primaevamnostrorumprsBsulum  suifraganei* 
tatem;discantque,amabo,abiptissuittammagnifi« 
catis  auctoribus  Arnulpho,  et  Landulpho  utroque> 
qui  in  suis  annalibnt  nihil  de  priore  meb^opolit 
origine,nihiIde  antiqua  Ravennaiium  tubjectione» 
nihil  de  pracedentia  in  tynodit  Agathonit  et  Joan^ 
nis  XIII  in  narrandis  dissidiis  inter  tuot  et  nottrof 
prflBsulcs  mussitarunt,  disant,  inquam,  ejotmodi 
prserogativas  in  argumentum  ialsitatit  non  attu* 
mere  contra  Glementinum  diploraa. 

87,  Sed  ecce  alios  Augustiniani  nottri  oaviliot 
Verbumillud  privilegium  Joannis  I  Symmaohi  tno 
cessoris,quodin  Giementis  buUarelatum  est,in  su- 
spicionem  trahit  bullam  ipsam.Hio  vero  advertarius 
noster  acute  aliquid  sibi  vidisse  visus  est.*Pergamut 
audire* «  Ad  summum,  inquit,agebatur  dejsimplioi 
attestatione,  ab  ipso  Joanne  1  facta,Petrumnempe 
Ravennatem  exhumilitate,et  illo  tantummodo  casu 
Laurentio  locumcessisse.Simplex  autem  attestatio 
privilegium  dici  non  potest.  Item  Glemens  II  sedem 
Ravennati  siatuit  a  dextris  papffi,imperatore  abten- 
tCipraesentevero  a  sinistrit.sectincfum  antiqumcon* 
Hitutionis  auctoritaiem.  fit  qualis  hsec  antiqua  pro 
Ravennate  constitutio  ?  et  quatenus  ea  exstitisset, 
quomodo  dixerat  paulo  ante  Glemens  II :  Quisquis 
enimsibi  juxta  nos  dextri  lateris  locumvindicahat, 
etcuijure  debereturnobisincertumerat  *tSi  namque 
Clementillnotaeratantiquaad  favorem  Ravenna- 
tis  constitutio,quomodonon  ipsiitidem  certumerat 
cuisessio  a  dextris  pontificis  jure  deberetur  ?Et  si 
ipsi  incertum,qu8enam  vel  cujus  auctoritatis  hujus- 
modi  constitutio  ?iVon  aliis  opus  est,  ut  ece  littet^ 
rejiciantur,  argumentis,  »  Bellum  enimvero  argu- 
mentatorem  I  Magnificam  conclusionem  ! 

88.Privilegium  dici  posset  monumentum  Joannit 
ly  licet  nudam  attestationempreeferret,  vel  quiaat- 
testatio  est  de  priviiegio  Ravennatis  EcclesiaB,  et 
pontificis  Maximi  attestatio  de  privilegio  ipsaest  pri- 
vilegium ;  vel  quia  in  ipsa  attestatione  sancitum 
erat^  non  derogatum  iri  preerogativffi  Eoclesiai  Ra- 
vennatis  ab  spontanea  Pelri  cessione  pro  illo  tantum 
casu  Symmachianm  synodi ;  vel  quia  cum  ipsa  attel^ 
statione  ab  Joanne  I  etiam  confirmabatur  Ravenna- 
tensi  prsrogativa  tessionis  pra  Medidanente.  la 


143 


IN  S.  PETRUM  GHRYSOLOGUM  PROLEGOMENA. 


iU 


quolibet  autem  sensu^constitutum  et  pmilegium  A  iuitium  hujusdignitatisderivanles;aut  suppoQuut 


esse,  etdicipoterat  Joannisl  attestatio^a  Clemente 
II  relata.  Porro  hsBC  ipsa  attestatio  hoo  idem  pri?i- 
legium  esse  poteratantt^tiat7tocon5/tttia'o,adcujus 
auctoritatem  synodus  Romana  cum  Clemente  II  sen- 
tentiam  dixit  pro  Ravennate ;  nisi  in  medium  quis 
proferretantiquiorum  etiam  pontiiicum  privilegia, 
Ravennati  Ecclesiffi,  apostolics  sedis  primogenittB 
concessa,  qun  a  S.  Gregorio  Magno  memorantur. 
89.Quid  autem,Deus  bone^respondebimusdilem- 
mati  ilU,  quo  nos  irretiri  arctarique  sentimus:  Si 
CUmenliU  nota  eratantiquaproRavennateconsti" 
lutio.quomodo  non  ip$i  certum^cui  sessio  a  dextris 
pontificis  jure  debereturfetsiipsiincertum,qu(ienam 
vel  cujus  auctoritatis  hujusmodiconstitutio  ?  Vse  no- 


nondum  ad  id  honoris  assumptum  RaTcnnatem  epi- 
scopum  tempore  conciliorum  Romani  et  Sardicensis, 
cum  non  desint  oeleberrimi  scriptores,  non  desint 
magni  ponderis  rationesyqu®  contrarium  indicantac 
pene  demonstrant.Quod  sietiam  daremusMediola* 
nensem  episcopum  honore  tuno  metropolitaniinsi- 
gnitum,simplicem  autem  episcopum  f  uisse  Ravenna- 
tem,  nonne  etiam  volunt  hunc  itii  eodem  tempore 
paruisse  tanquam  suffraganeum  ?Qui8autem  dixerit 
inter  insigniores  principaUum  Ecclesiarum  praesules, 
minimum  epi8copum,ii8  temporibus^metropolitano 
suo  anteponifprout  in  allato  Romano  concilio  ?  Resi- 
dentibusetiamviris  venerabilibus,paHterque  cumeo 
{J\i\\ol^om9LUopon{iRce)audientibusBenedictoAqui' 


bisabhujusmodidilemmatibuslOrtaqusBstionede  g  Uiensiepiscopo^RufoCarthaginensiepiscopo^Agapito 


prascedentiasessionisinterarchiepiscoposyQescitqui 
dem  pontifex,Germanus  homo  ,rerum  1  talicarum  for- 
tasse  rudiSyCui  deberetur,quia  nondum  lecta  f uerat  in 
synodo  hmc  antiqua  constitutioqu»  illum  latebat. 
Lecta  deindeantiqua  hao  constitutione,  et  probata 
in  sy  nodo,ecce  nota  evadit  Clementi,ecce  secundum 
eam  pronuntiat  pro  Ravennate.  Dumeratadhuc  in 
incerto  constitutiOynuUaquidem  pollebat auctorita- 
te;quando  autemcerta  evasitper  leotionemet  exa- 
men  in  synododeipsahabitum,  auctoritatemom- 
nem  obtinet  apud  Clementem  et  universos  Patres. 
Vah  facilis  e  labyrintho  eruptio  t  Sufficiebat  seriem 
Clementinarum  litterarum  attendere,  quam  nostri 
auctores  strenue  interverterant.  Dicantergo.Optis- 
ne  est  aliis,ut  ece  liltera  ejtciantur  argumentis  f 

90.Sed  nonignorabantMedioIanensismetropoIeos 
patroni  multa  afferri  pro  RavennateEcclesia,  quie 
male  sartam  eorum  bypothesim  plurimum  labe- 
factare^immo  plane  subvertere  possint.  Itaque  non- 
nuUa  ex his  sibi  ipsi objecerunt,eaque  diluere  conati 
sunt,  sed  irrito  conatu.  QuoditaqueinconcllioRo- 
mano  sub  Julio  I  in  episcoporum  syllabo  ante  Medio- 
lanensem  episcopus  Ravennas  nomiuetur,  id  vero 
aiun  t  nullius  momenti  esse  ad  prascedentiam  Raven- 
natis  antistitis  astruendam^quiaispereosdiesnon- 
dum  erat  metropolita^sedsimplex  episcopus:  ade- 
nominationeautem  simplicis  episcopi  antearchie- 
piscopum  nonarguiturejuspr«cedentia,cum  quses- 
tio  sit  quis  primus  post  papam  archiepiscopus  ?  Adde- 
re  etiam  quiveratEustachius  concilium  Sardicense, 
ubihabemus  Ravennatem  ter  prsescriptum  Mediola- 
nensi,atque  eadem  facillimaevasione  vim  harum  sub- 
scriptionum  infringere.Cseterum  an  in  ratiociniis  ma« 
ximum  vitiumsit^aliquod  incertum  probariperaliud 
aque  incertum,  seu  quod  pejus  e8t,aIiquod  certum 
improbariper  aliud,quoddubiumest  atqueinquse- 
stione  positumjlogicos  alumnosappelIabo,atquead 
008  provocabo  Mediolanenses  nostros.  Supponunt 
enim  tempore  conciliorum  Romani  et  Sardicensis, 
aut  Mediolanensem  episcopum  jam  metropolitanum 
fuis6e,quod  ab  veritalelongepositum  esse  auctores 
doctissimi  probarunt^vix  ab  Ambrosii  temporibus, 
SardicensiyetRomanatubJuIiosynodoposterioribus 


RavenncUU  EccUsim  episcopOf  JuUo  Medurimenst 
episcopo,  Luciano  Maurianensi,  et  reliquU  cum  eU 
116  epUcopis.Non  loquimur  deSardicensi,quiacum 
MedioIanensespremanturasubscriptioneetiamAqui- 
leiensisepiscopiyrespondentordinealphabetioocon- 
gestasfuisse  subscriptiones  hujus  concilii,et  citant 
Binium  :quamvi8,re  bene  perpensa^puerileestcre- 
dere,in  tam  augustoac  numerosoconsessUyepisoo- 
potalphabetice  vocatos  ab  sub8cribendum,non  autem 
potius  vel  secundum  dignitatem  Ecclesiarum,  vel 
secundum  antiquiorem  consecrationem,  vel  fortasse 
interdumob  aliciyus  episcopifamam,sanctitatem, 
scientiam  ,atque  in  ecdesiasticis  negotiis  expediendis 
peritiam .  Nos  a  u  tem  dedignamusj  uxta  uberius  diota 

^  insuperioribus  paragraphis.ex  tam  turbido subsori- 
ptionum  conciharium  fonte  argumenta  oertfiB  preero- 
gativsB  derivare. 

9i.  Eginardo  in  distributione  largitionum  Caroli 
Magni  Ravennatem  Ecclesiam  Mediolanensi  an  tepo- 
nente,  quaritandum  volunt  auctores  nostri  utrum 
speciali  ipse  Carolus  benevolentia,  vel  Eginardus 
vit®  ejus  historicus  suo  marteidfecerit;  quia  Otho 
Frisingensis  ultimo  loco  iuter  Italias  principes  Eccle- 
siasmemoratMediolanensem :  aiunt,hominem  ultra 
montesdegentemincoepissementionem  a  metropoli- 
buasibivicinioribus,Aquileiense  scilicet  ac  Raven- 
natense,etinIonginquioreterminasse,nempeMedio- 
lanense  :in  quo  utrum  ad  rectas  geographiselineas 
metiti  sintregiones  auctoresnostri,atqueutrum  Fri- 
slDgaRavarise  civitatis,cuj  us  episcopatumgessit  Otbo 

D  istCiseu  potius  Morimundense  Cistercensis  ordinis 
monasteriumin  Galliadioecesis  Lingonensis^ubidiu 
ante  episcopatum,  et  multos  annos  ante  mortem, 
quam  ibi  oppetiit,  moratus  est,  viciniora  sint  locsi 
RavennsB,  quam  Mediolano,  viderint  alii;  quemad- 
modum  etiam  viderint  cui  Gelasii  I  doctissimi  pontifi- 
ficis  vitio  dandum  sit^ante  Medlolanum  Ravennam 
laudasscubicontraAcacium  Constantinopolitanum 
scribebat  ad  episcoposDardaniffiydicens  iNumquid 
apud  Ravennam,apud  MediolanumyapudSyrmium, 
apud  TrevirosmultU  temporibus  non  constitit  impera- 
iorfNunquidharumurbiumsacerdotesultra  mensu- 
ramsibtannqtiUusdepuUUamquidpiamsuUdignUaii' 


i45       JOS.  AMADESII  DISSERTATIO  DE  METROPOU  EGGLESIASTICA  RAVENNATENSI.       14« 


bu$  wurpanmtt  VideriQt  pariter  oaioardinalU  BoiMi 
yitio  dandumsit^Mediolanenf  em  episcopum  ab  nsa 
pallii  exclasisse  per  plura  siecula,  t olique  Ravenna- 
tensiinltalia:  tribnisse:  «C»teram,inquit,nonomQi- 
bns  arobiepiscopis  buno  bonorem  tributum^sed  iis 
sdnmmodo  qui  inter  ipsos  prfecipai  erant,  nemo 
ignorat  qui  in  veteri  bistoria  Torsatus  sit ;  nam  in 
Gallia  nemiQimittebatur,nisi8oli  Arelatensi,de  qaa 
reexstant  epistol»  Vigiliiad  Auxanium,  Pelagiil  ad 
Sapaudum,et  Gregorii  Magni  ad  Cbildebertum  regem 
F^corura  lib.  ivepist.  53,  InHispaniasoli  Hispa- 
lensi,in  Daimatia  Salonitano,myraiia  Aat^eniuirt,in 
SiciIiaSyTacusano.in  Sardinia  Calaritano»ut  ez  epi- 
stolis  Gregoriiliquet»etc.»  {BonaLiihurgMb.i,cM, 
fi.!6.)Viderint  quoque  cui  Sigonii  vitio  dandum,  sit 
accaratissimum  bunc  Italia  descriptorem  primas 
RaTennflB  partes  dedisscpostremas  Mediolano,quod 
ant  non  vidit  Puricellus,  aut  non  Tidissesimularit. 
Item  qnia  Luitprandus  Ravennatem  arcbiepisoopum 
secundam  aRomano  per  1  tabam  antistitem  naQOupa- 
Titfantumaat  Medidanenses  Luitpraadum  looutum 
fais8ede8uatantummodofletate,quando  praepotentis 
TheodorflDfactionibusplurimumJobannesX  Raven- 
oasin  ItaliapoUebat:in  quainterpretatione  facile  va- 
pnlabaotysi  grammaticalus  aliquis  verba  Luitpran- 
diexactiuslegat:  Peridem  temput  Ravennaiis  tedis, 
pdseeundus  post  Rmanum  A  rehierum  arekiprcesu^ 
UUuihabebaturt  Petrut  pontificatum  tenebai:  nemo 
eQimQonyidetToper  idem  tmpusnonrettm  adexisti- 
timationem  secundi  arcbiprflB8u]atas,sed  ad  Petrum 
toQc  RavennflB  pontificatum  tenentem»cui  Petro  nibil 
omnino  erat  cum  Romana  impudentissima  femina. 
Siautem  summorum  pontificum  testimoniaadduxe- 
rimas.Tocantium  Primogenitam  inter  Romanas  Bo- 
desifle  filias^RaTennatem  Coclesiam;  si  imperatores 
eam  appellantes  maximam  post  Romanam  Ecolesiam 
qoas  tarbas,  Deus  boue !  excitaroQt  Mediolaaenses 
eontra  bajusmodidocumenta?  Verum  bisnoninsi- 
stimas.Sofficiat  Clementinas  litteras  a  falsitatis  nota 
rindicasse»  sufficiat  in  Romana  sjnodo  a  supremo 
pontiftceprflebabitumfuisseRavennatem  prse  Medio- 
lanensi  epiacopojortassis  ad  eridentiam  probasse. 

GAPUT  m. 
Quid  ofpinari  Uceat  deortginemetropolitica  dignita- 
tis  in  Ecclesia  Ravennalense. 
Hactenaspro  vindioandLs  Ravennatis  Eoclesiasli- 
bertateetse8sionisprflBrogativa,oominusdeoertatum 
estcnm  Mediolanensibus.  Modo  autem  superinitiis» 
seu  origine  ejus  metropolitioflB  dignitatis  sermonem 
babituri  partium  studia  deponimus;  versamur  enim 
in  re  adeo  ancipiti»  atque  in  tanta  dooumentorum 
raritate,  ut  nilul  cerli,  nibil  quod  indubiflefidei  spe- 
eiem  prfls  se  ferat,inter  tot  densas  nebulas  lioeat  in- 
trospicere.  Nosigitur  diversas  auotorum  opiniones 
eammqaerationes  solummodoreferre  atque  expla- 
Qarecontenti  erimus;  nullam  vero  sequemur,pru- 
dentiorum  judicio  alterutrius  prflestantiam  oommit- 
tentes  deolaraQdam.Porro  duas  esse de  bac  origioe 
opiQioQesnemiQem  latet:  altera,  quam  commuQio- 


A  rem  fatemur,  abquintosfleoalo  banc  originemrepe  • 
tit ;  altera,  qufle  pauciorum  est,licet  non  aspernandi 
Qominis  auotorum,initia  istbteo  in  primoflerflB  Cbri- 
ftianflesflBOulocollocat.Priorem  opinionem  ad  truti- 
nam  roTocemus. 

1 1.  BxponitQr  opialo  de  origine  bajos  digniuUs  ia  qaiato 
t»calo. 

92.  EnmianQel  Sobelstratius,  Sebastianus  Tille 
montins,  Jacobus  Sirmondus,  Norisius,  Baccbinius 
oentamque  alii^quiprimas  intercriticostenent,banc 
opinionem  omni  oonatu  studioque  omni  tuentur. 
Commune  uniouique  eorum  argumentum  est,nullum 
prorsusantesflBCulumquintum  repeririin  Ecclesia 
Ravennate  istius  bonoris  indicium,  primumque  Ha- 
yennatium  episooporum  metropolitica  infula  prflBful- 

g  sisse,  atqueejusdignitatisjuraexercuissedifum  Pe- 
tnim  Cbrysologumcirca  istius  sflBculi  medium.Non 
omnes  tamen  in  Cbrysologo  pari  sensuconyeniunt; 
namqueBaccbinius  (quemsecutus  estPatrixinsqui- 
dam  auctor  dissertationis  de  Patena  argentea  divi 
Cbrysologi)  a  oonmiuniori  recedens,  primum  qui- 
dem  metropolitanorum  jnrinm  exeroitinmbuio  no- 
stro  EoolesiflB  dootori  attribuit,  sed  negat  primum 
metropolitannmillum  fuisscdistinguens  initiaadi- 
gnitatis  exeroitio.  Primum  autemquiad  eam  gra- 
dumascenderitiConstituit  Baccbinius  Joannemcog- 
nomine  Angeloptem^immediatum  Chrysologi  ante- 
oessorem  in  catbedra  Ravennatensi. 

93.  Fundamentum  oommunioris  opinionis,  qufls 
principium  tum  dignitatis,  tum  exeroitii  in  Petro 

p  Chrysologo  recognosoit,desumitur  omninoexiUius 
bomilia  175,  quam  in  oonsecratione  Marcellini  Vi- 
oobabentiflB  (modo  FerrarioB)  episcopi  ad  populum 
RaYonnatem  babuit  Aiunt  enim  ej  usmodi  sententiaB 
fantores  laudatSB  bomiliflB  Yorba  non  obscure,non  du- 
die,  sedapertissimeindicare,  Marcellinom  primum 
fuisse  qui  a  Ravennate  Ecolesia  conseorationis  mu- 
nus  fluuuperet  ex  deoreto  sedis  apostolicflB,  interce- 
dente  imperatore.  £t  ne  aliter  interpretandi  locus 
remaaeret,  comparat,aiunt,PetrusChrysologuspri- 
mambanc  ab  Ecclesia  Ravennate  impertitam  conse- 
crationem  sacratissimo  MariflB  partui,in  cujas  solem- 
niis  opportune  bsBC  conseoratio  ceciderat :  sicut 
enim  post  edictum  Cflssaris  pagani,  Maria  Filium 
suamprimogenitumpepereratyitapropterdecretum 
diviPetri,et  CflBsaris  Christiani  primum  in  Marcel- 

D  lino  filium  pariebat  Eodesia  Ravennas ;  et  quemad- 
modum  primo  MariflB  opus  fuit  Sponsi  sanctissimi 
dubietatessuperare.deindelonge  a  propriislaribus, 
interbiemisrigores,rerumque  omniumdifficuHates 
diYinum  partum  in  lucem  emittere,  pariformiter  in- 
tercontradictiones,qu8BepiscopoMeidiolanensitunc 
VioohabentiflB  metropolitano  tribuuQtur,primo8  uoYflB 
jurisdiclionis  actu8,primam  Dompe  coQsecratione  epi- 
scopi  suftraganei  nova  mater  produxit.  Tali  prope  • 
modum  explioatione  declarantdoctissimi  critici  bflBC 
YorbaCbrysologi :  Omnia  quidem  rerum  primordia 
sunt  dura,  sed  duriora  sunl  primordia  generaniis. 
Sancta  Ecclesia  Ravennas,utprimum  pareret,  viam 


Ii7 


IN  8.  PETRUII  aHRY80I)0Ol»f  PROUBGOMENA. 


148 


feeit,angcre$pertulit,  tHmit  dolore$i  et  koe  effUi  frA- 
tte$,utordinempartusd9vinitetoveriiaii8tiwniteeu^ 
$todiret..*edictoCm$ari$pagaHiDominu$  ohtempera" 
turu$oecurrit,etdeeretoBeatiPetrt,decneto  prmdpii 
Christiani  servus  adhuc  aliquid  ob$i$tit  {8erm.  175)^ 

•4.  Quodautem  inJoanne  Angelopie^utopinatur 
Bacchiniusyhfiec  dignitas  non  incoBperit^citatiaucto- 
res^  <)ui  pro  Ghrysoiogo  stetdrdnt)  iLntequamPonti- 
fioale  Agnelli  edereturisati8,arbitror|habiii8iatitas« 
serere  nullo  id  probari  genuino  docalnento»  illud 
vero,  quod  primum  ab  Hieron jmo  RuJoeo»  lum  ab 
Ughello  relatum  fuerat,  purum  putumeommentum 
rssejuztasensum  Baronii,  atqneomnium  quipost 
Baroninm  de  hocdooumento  soripserant.Loquimttr 
de  diplomale  ilio  Valen  tiniani  III  Aiigasti^qno  Joanni 
Angeloptt  metropoiitica  dignitas  8Ut)er  qaataordeoim 
civitates  /fimiliee  et  FlaminiflSj  palliiqUe  arohiepis* 
copaiis  usus  conferebatur.Papse  1  Non  eBt,inqttiunt( 
imperatorifiB  potestatis  arohiepidcopalem  jurisdiotio^ 
nem  tribaere,multo  minus  sanerosanotumpalliura^ 
quodipiiusJurisdictionisindioatplenitudineiD.Schi' 
smatioi  ergo  alioujus  figmentum  est  diploma  istudi 
Quaproptiir  eo  abrogato,nullum  aliudreliqontnefl 
monumentum^quo  initium  dignitatis  metropolitiefls 
JoanniAngelopti  assignari  possit;  sedstandamho* 
miliee  Ghrysologi,  quee  tam  itiitium  eteroitii  qaam 
initium  dignitatis  huio  sanoto  dootori  nimls  aperta 
asserere  videtur. 

65.  E  contra  Bacchinius  iti  oommuniorem  quidem 
sententiam  abiit^ubi  ex  Ghrjsologi  homilia  primus 
metropoliticas  auctoritatid  aotus  in  Ravennatensi  Bo* 
ciesia  admittitur,  sciiicet  Marcellini  oonsecratio  ; 
immodetestatur  et  ip^e  diplomailiud  ValentiniHni 
atque  in  Agnellumprimtim  illiug  assertorem^etHie^ 
ronjmum  Rubeum^  atque  Ughellum,  uti  Agtielll 
Symmistas  irascitur:  tameti  a  praeconceptaopinion^ 
non  reeedit  pro  Joantie  Angelopte.  Et  sane  optittiti 
noverat  doctissimus  Gassinensis  nuUatenus  oollocari 
posse  in  Ghrysologo  istiushonorisprimordia^quan- 
do  ante  illum  episcopum  adeomanifestaappareant 
in  EcclesiaRavennateadeptm  jampridem  dignitatid 
argumenta,iit  nemo  sante  mentis  de  iis  ampiiusdu- 
bitarepotuedt.  Neque  contrarium  verisimiliter  sen- 
6issent  Schelfttratiuft,Tillemontius,c8eterique  onmes 
si  dum  ipsi  scHberent,  e  bibliotheca  Estensieziisset 
AgDellusvettltissimudauctor.  Rubeo  narranti  quflb 
in  electione  Ghrysologi  evenerant,fidem  nonhabue- 
mnt  siudtores  isti,pr8esertim  Tillemontius  oonstieta, 
qua  otnnia  sus  deque  affirmat  ac  negat,  libertate. 
Gdndonandilm  iis  est  tamen:  Agnellum  non  citave- 
rat  Rubeusad  eam  narfationem ;  licet  cum  saepe  ille 
profiteretur  seab  Agnelloplurima  hausissequadRa- 
vennatiUm  historiss  hic  atque  illic  opportunissime 
inseruerat^dignus  ideo  f  uisset  cum  quo  minus  duroi 
minus  sUperbe  ageretur.Pienissimam  illi  fldem  ad- 
hiblieratBaronlus,noil  obtrectaverat  senior  Pagius 
Baronii  annolatoi',  et  narralionem  Rubei  in  Bre- 
viiirio  Romanorum  pontiflcum  junior  Pagius  aditiii 
sertit. 


A  96.  Agnellum  vero  cum  publioi  Juris  AioeretBae- 
ohinias  eumqueeruditissimisnotis  illustraret,  ani* 
madvertit  ex  una  parte  diligenter,  quibus  oiroum- 
stantiis,  Joanne  Angelopte  defiinctOi  enarrat  hia 
auotor  suceessoris  eleetionem,  viditque  episeopoe 
^miliae  oongregatos  uoa  oum  elero  populoque  Ra- 
vennate  ad  ejusmodi  electionem.  Notavit^  eleotum 
oum  legatis  Ravennatium^  inter  quos  GomeHue, 
Imoiensis  episoopusyRomam  processisse»  approba- 
tionem  et  con8ecrationem,ut  moris  erat,  a  summo 
pontifice  Sixto  Ifl  impertiturum.Vidit,illo  eleeto  non 
admt88o,Petrum  Ghrjrsologumiqnem  pontifex  ma- 
lebat^Ravennatique  de8peotum,quia  diaoonusesset 
Eeelesifle  suffraganefe»  videlicet  Imolensis:  admissum 
deinde,atque  a  Sixtoconsecratum ;  hisque  positis^ 

g  innegabilem  resultareconBequentiam^jam  habuisse 
ante  Ghrysologam  initia  metropolition  dignitatis  Eo* 
clesiam  Ravennatem.  Ex  altera  autem  parte  cumin 
nuUiusex  prSBdecessoribus  eleotione  similia  argn* 
menta  Baeohinius  in  veniat,nullu8que  eorum  legatur 
istius  potestatis  actua  emi8i8se,'de  cffitero  vero  asse^ 
rereAgnellum  sciat  Joanni  Angelopti  a  Valentiniano 
eamdignitatem  oollatam,propterea  quamvisrepro- 
banda  sithsBc  Agnelli  assertio^tamenprobabili  con- 
jeoturffi  remanet  loou8,opiiiarique  jure  quis  poterit, 
ait  Baechiniusi  intercedente  Valentlniano,  conce- 
dente  sede  apo8toliea,Angeloptemomnium  primum 
archiepisoopalidignitate  insignltum.Quia  verd  obji- 
eerealiquisBaeohinionostropotuissetdifficillimam 
oaptn  esse,  septem  vel  octo  annorum  intervallo. 

^  quosBaOchinius  Angeloptisepiseopatui  assignat^ae 
unam  quidem  aoeidisse  casum  novsa  jurisdictionis 
exeroeBdee,  maxime  quia  Angeloptis  temporibas, 
juxta  ehronoiogiam  Baeohinii,  aliqnot  ex  novis  snf- 
firaganeis  f uissent  oonsecrandi,  vel  salteto  approban- 
dii  interquosoertisftime  Poropopiliensis  episoopus, 
Grati  suooessor,  qui  anno  424  vita  functus  eet :  ea 
propter  exoogitare  coaetus  eet  Gassinentis  noster» 
Joanni  Angelopti  arohiepisoopalepallium  collatum 
solummodofuisse  extremis  i^usvittediebus,  adeo 
ntUli  nemomentumquidem  vitassuperesset.advel 
minimum  aotum  noves  j  urisdiotionis  elioiendam;ttr- 
gebatenim  neoessitassiLrtuiii  teotum  Ghrysologo  ser- 
vandi  istiusmodi  primum  aetum  in  eonseorationft 
episcopi  Vicohabentini^quasiin  hujusmodi  solo  ac- 
tu  metropolitioa  jurisdiotio  omnis  consisteret. 

D  i  II.  Qo»  opponi  pounnttam  opinionidto  Peut>  Clifytologo, 
qaam  opinioni  de  Joanne  Angelopte. 
9T.  Qttamquam  laudatorum  virorumrationesnon 
exigui  ponderisprimo  intuitu  videantur  ad  fundaia 
vel  in  Joanne  Angelopte,  vel  in  Ghrysologo  archi- 
episcopatusinitia,tameanonoaretutraqueopinioii8 
diffloultatibus,queBdiffloilim8e  sunt  soiutionis.meo 
quidem  judieio  si  introspiciantur  attentius.  Aman- 
dato  igitur  ad  sequentes  paragraphos  examine  arga- 
menti  negati  vi,quod  omnibus  hisce  auctoribus  com- 
mune  est,  prttmittendum  hio  v«»niti  non  oonvenire 
scriptores  in  stabiiienda  chronologia  tempor  um  ioao- 
nis  Angeloptis  et  Petri  Ghrysologi  Rubeus  enim  no- 


lU       JOS.  ANADESII  DIS8IRTATI0  VE  lOTltOPOU  ECGUESIAaTIGA  RAVENNATBNSI.       !•* 


ttffTf  qao  etiiD  Baronlos  el  Pa§iafl|  prodigiotam 
Ghrjrselofi  eleelioneoi  aoDoDooiim  433  aisifDanl» 
Afifeloptia  Tero  annoeireiler  448 ;  Baeebios  autem 
alnmqm  nos  paoeoe  poel  aaQoe  protrahit,  An§e*> 
loplm  ad  an.  431,  Ghrjeolofom  ad  an.  438.  Noe 
is  ffwslione  hae  noil  immieeettiur,  quai  faetidio 
preml  dubto  forel  legentilHu.  Aliquo  super  bniueoKH 
di  ekitonologia  eroditietime  leripeit  auelor  MeditaJ 
tionnm  in  ▼itam  ft.Geminiani|  Mutineneis  epleeopii 
qai  idemo  eotmili^  si  libnerit,  faeillitie  polerit 

98.  PrflBmissaigitur  neceestf iaislautrinsqueebr^ 
ttolegiie  ftolitia«Tidenl«ropinionesailal«  de  primo 
Ratennm  metropoliland  inleree  pufnareialque  al« 
lera  atterem  deetmere.  II  revera  si  qum  nairal 
AfdaUoe  de  eleeMone  QbrTsoioei  eredenda  sunt, 
prtiol  iaoebinioe  eredenda  asserit,  non  pdlHrnnt 
profeolo  Tiilemonlius,eii}ueadbarenteseriliei,quin 
anle  Glirjselogom  relrabanl  no8lr«  dignilatii  pri« 
merdia ;  poeila  vero  obronoiogia  Baeebinii«  eo« 
gelorGassinensis  noslerearetrotrabereeliam  anle 
Angeioplem^quem  iniisse  eenset  arebiepisoopalum 
aa.  43S :  nam  Tillementius  salis  aperle  proiMljam 
ttsqua  ad  an.  481  RaTennatemepiseopominter  lle« 
tropQlilanoebabilum,ei  epietola  eoannoab  Orien* 
lalibne  saripta  ad  Modielanensem»  Aquileiensem 
st  Ra?ennalem  episeoposeontra  S.  Gyrilb  analbe- 
maliBmos.  Quapfopter  sallem  ad  6.  Bauperanlil 
lempora,  qoi  Angeloptemimmediate  prtteesserati 
in  ebronologiH  BaeohiDii  reeurrendum  loret. 

H.  Neque  pro  TiUeittontio  aliisque  proderit  Ru« 
bsi  ebronoiogia ;  nametiamsidemus  eleolum  Ohrj- 
seiognm  anoo  433iqua  Rul>ei|elfor$itanTerloresl 
8ententia,nibiiominusepislolab«oOrientaliomdala 
en«  48!  TiUemonliom  aliosqoe  ab  praeoneepta  de 
koe  primo  metropoblano  opinione  reeedere  persoa* 
debit.  Si  aotem  ad  Gbrjsok>gi  bomil.478  appellent, 
•b  eaqoeargumentum  muluenlurad  suam  ipsi  opi* 
ttiooem  prepugnandami  faeile  reepondebit  Bae^* 
ttios  TeriiaboBSilitt  indieareprimum  metropoliticaB 
poleelalie  osum  inHareellino  Yieobabenti»  episeo* 
po  per  Chrjecrfogum  eoneeeralOi  non  aolem  Gbr j* 
solognm  primom  fuisse  DMtropolitanum.  Qoare 
TebnlnoUnt,  in  altero  ei  ejue  anteeessoribus  pri< 
mordia  ejoemodi  sunteoUocanda. 

180.  Porro  neqoe  pro  Baeehinio  cbronologiam 
RQbei(qoam  de  ctttero  ipse  refellere  conalur)slare 
posse  credimos,  scilieet  etsi  electionem  Angeloplis 
fietam  eom  Robeo  dieamos  an.  418,  et  Gbrysologi 
ittoo  438,  dedneere  inde  eonsequentiam  licebit  ad 
ioitia  metropolitica  in  Angelopte  stabiiienda,  exer- 
dtiom  trero  inGhrjsologo.  Prieterquamquod  enim 
destroeretor  eo  casu  Bacehinii  hypotbesis,  quod  ez- 
tremis  lantummodotitmsue  dictutAngelopiesho. 
Dorem  illom  fuerit  adeptus,  adeo  ut  ne  unum  qui- 
dem  nof  tt  potestatis  aelum  elicere  potuerit ;  nam 
admissa  Orientalium  epislobi  Jara  saltem  anno  484, 
tribus  fere  ante  Gbrysologum,  melropolilanus  erat 
Attgeloptes,alque  utmetropolitanus  ab  Orientalibus 
agttoseebnlnf  :  qoo  annorum  intervallo  quis  eredi- 


A  derit,  amabo»  Angeloptem  noUum  suflaganettfle>itnl 
consecrasseaotapprobaeee^nnllom  pioTineialeeoB* 
oibom  eonlra  reeenles  eonoiilorom  generaiinm  ea« 
nones  6onYoeasse,nnllttm  deniqoeTcl  unum  Juriedi- 
olioDis  iodioiom  in  amplissima  protineia  prmstitisse  f 
prmterquam  quodf  ioqnam^  Baochinii  bypolbesie 
destrueretur»qno  deindeproiMibili  fnndaasento,qoa 
ratione  natam  dieemns  Angeloptis  tempore  hane  di* 
gnitatem?  Primo  non  ea  ratione,  quia  Valentiniani 
inleroessione^elsedit  Romanmdecreto  iUi  ooncessa 
fuerit ;  id  enim  merom  etl  Baoebinii  oommenium, 
oum  si  GtuTsologi  honuliam  eonsniamuS|Sanoto  huie 
doolori  polius,  Mareellinnm  ordinaturoi  nlriusque 
pnncipis  ftiTor  prefoisse  ▼ideator^Seeondononqoi^ 
per  Valentiniani  III  di{rioma,qood  Robens  el  Ugbei* 

g  lutreferunt,gradusmelropoliticuftioanni»iionPeiro 
oollatus  fuerit ;  diplomaenim  istud  Bac<)binias  com 
unitersa  eruditorum  turbadeteslaturidirisqne  om« 
nibus  defovei :  quare  iilo  rcjeclo,  nulla  poteril  es 
eo  neque  probabilis  conjeotura  eroi  pro  Angeldptei 
Tertio  non  quie  hoe  episcopo  defbneloinfenta  fae« 
i^it  in  EcdesiaRaf ennale  ejusmodi  pr»rogatiTa«diei 
pOtesl  inocspta  in  Angelopte :  ratioeiaiom  enim  is« 
tud  Tcl  nimis  infelix  essel^  f el  difinationem  sape^ 
teii  bempe  quia  Beclesia  RaTennas  metropoiitana 
erat«  dum  e  Tifis  Angeloptes  exoessiti  ergo  Ipse 
primus  fuit  metropolitanos. 

401.  Gonfugiet  fortasse  et  ipse  Bacebittioe  ad  bo^ 
miliam  178  Ghrysdlogii  qua  in  super  aDatis  Terbis 
primum  actum  metropolitio»  J  urisdietionis  Bc^lesiis 
RaTennatensi  tribuit,  nempe  eonsecrationem  Mar« 

^  e^llini  I  quarerecenlissimam  tonfe  inea  fuiHe  hane 
potestalem  neeeeee  est,  ita  Joanni  Angelopti  eolla- 
tam  paucis  ante  moilem  diebus,ul  nullo  tn6dopo*> 
tuisseteam  eiereere;  nequealitereonjeetariomni- 
no  potestfSi  tom  bomiliioTerbailQm  digoitaiit  iiiine 
praeiistenliam  serTare  Tclimus  ante  Gbrysologi 
eleetiooem . Verum  Baeobinii  coof ugium  b»  raliottes 
oonTellont)  primo  qoia  consecratio  episcopi  nonesl 
nnious  aotus  metropolitic»  Jurisdietionis)  ideoque 
etiamsi  conseoratio  eplscopi  Vicohai>entioi  prima 
foissel  oonsecratio  episcopi  suffraganei,  fttcta  ab 
EcdesimRafennate.nonproptereaTerbaGbrytologi 
de  primo  Jurisdictionis  prmfatm  exereilio  interpre- 
tanda  essent ;  poterat  enim  ioannes  Angeloptes, 
poterat  Eiuperantius,  Ursus,  Liberius,  aliiqneante^ 

D  cessoresAngeloptis  synodosproTineiales  eoilTOQa- 
re,  sufTraganeas  dioeceses  Tisitare,  caOsas  episco« 
porum  Judicare,immo  electiones  eorum  conftrma* 
re,quin  tameneosipsi  consecrarent :  quiactus,  cen<* 
tumque  id  generisalii  uonabstulissent  conseefatid^ 
ni  aCbrysologo  fact»  qualitatem  prim»  consecralio- 
nis,neque  fidem  derogassent  Tcrbis  diTi  Ghrysologi. 
102.  Secundo  quia  nimis  durum  est  cMdere  sep* 
lemdecim  annorum  interTallo,  quibus  in  cathedra 
RaTcnnatensi  sedit  Chrysologus,  si  standum  chro^ 
nologimbistoricorum  Raveonatium,  autsaltemduo- 
deoim,  si  ohronologim  Baochinii,  primum  omnino 
fuisse  metropoliticm  auctoritatis  exeroltium,Marcel- 


iU 


m  S.  mRUM  CHRYSOLOGUM  PROLEGOMENA. 


m 


lioi  oonsecratiOQein ;  si  enimverninest^ut  moxdi-  A  quidem  opinioni  non  assentimur  cumTiUemontio» 


eemus,  saoramhanc  benedictionemcollatamVico- 
habentino  fuisse  in  Natalitiis  Domini  nostri  Jesu 
Gbristi  an.  450,  Tel  potius  440,paucis  ante  Ghryso* 
Ipgi  obitummensibus;yeronesimiledici  potesttan- 
to  annorumintenrallo  nuUum  aliumsuaBdignitatis 
monus  exercuisse  in  provincia  ?  Vacavit,  dum  iUe 
sederet,  Placentina  Ecdesia»  et  electus  an.  439  Flo- 
riaaas.  VacavitBononiensis^yocatusque  ad  episco- 
patum  Adrianus,  vel  si  quis  alter  sancto  Petronio 
sucessit  circa  annum  450.  Item  TacaTit  Poropopi* 
liensis  Eeclesia,  item  Ariminensis(nondesunt  enim 
qui  hanc  quoque  inter  RayenniB  suffraganeas  anti- 
quitus  numeratam  yetint^ytandem  bis  Taoavit  Imo« 
lensis.Quando  igitur  iUorum  saculorum  disciplinam 


Baronii,  inquam,putantis  Projecium  hunc  Imolen- 
sem  fuisse  iUum  ipsnm  quem  Ephesina  synodo 
praesedisselegimus  Sedis  apostoUcsBlegatum;  tem- 
poreenim  hujus  conciUi,anno  scilicet  43l,nondum 
Ghrysologus,  qui  Projectum  Imolensem  oertissime 
ordinavit,  inunctus  fuerat  Ravennatium  antisles. 
Verum  nihU  prohibet  quin  rerum  Imole&sis  Eecle« 
sisB  soriptoribus  adhiereamus,  afftrmantibus  con- 
secrationem  Projecti  factam  anno  44t«  quarto  ante 
Chrysologum  defimctam. 

i04.  Quomodo  ergo,  forte  redargueret  Bacchi- 
nius,YOcayithic  S.  doctorMarcellinamBcclesiaBRa- 
Tennatisprimum  fiiium  etprimogenitum  ?Quomodo 
totoveritatiitramtii  ordv^empariuidivinieusiodivii 


attendamus,  ad  Chrysologum  spectasset  et  electos  3  nostra  Ecdesia,  si  MarceUinusez  decreto  beati  Pe- 


approbare,et  si  libui8set,oonsecrareetiam.Insuper 
prflBterepiscoporumapprol>ationemetordinatioDem, 
nonne  tot  annorum  curriculo  potuit,  ne  dicam  de- 
buit  Chrysologus  proTipciale  aUquod  conciUum  cele- 
brare  ?  Sacrosanctos  canones  Spiritu  Dei  conditos 
de  hujusmodi  synodis  singulo  quoque  anno  semel 
et  iterum  coDTocandi8,nequeignorare,neqae  negli- 
gere  poterat  eximius  Ecclesiie  doctor.Demum  si  per 
ItaUam  uniTcrsaque  Occidentis  regiones  Jussu  Leo* 
nis  Magni,proTineiaUaconcUiaet  naUonaUa  eoacta 
fuerunt,  ut  epistolam  taoU  pontificis  ad  FlaTianum» 
qutt  norma  fuit  Patribus  GhalcedoneDsis  synodi  in 
fiedefiniclencla,approbarentelsubscriberentepiseo- 
pi  et  Ecclesitt  omnes ;  inTerisimUe  est  profecto  man- 
data  Leonis  ad  Chrysologum  non  perTenisse,Tirum 
apud  uniTcrsam  Ecclesiam  sapienUa  et  sanctitate 
commendaUssimum ;  eumqueetiam^miUttacFla- 
minittPatres  pro  tam  celebricausanon  coadunasse. 
103.  TerUo  quia  etiamsi  consecraUo  episcopi  per 
malam  hypothesim  unicus  admitteretur  potestaUs 
metropoUtic®  actus,  tamen  MarceUinus  non  fuisset 
primus  episcopus  a  Ghrysologo  consecratus.  Adea- 
muS|quflBso,auctores  quide  illo  VicohabenUm  praB- 
sule  yerba  faciunt :  eum  omnes  opinanturconsecra- 
tnm  fuisse  exeunte  anno  450,  in  NataUtusDomini ; 
immoUgheUns  protrahitad.  an.  45l,quodtamen 
comprobari  non  potest.nisi  iniUum  anni454  ab  ipso 
Dominidie  natalijuxta  nonnuUorum  auctorummo- 
rem  repetatur ;  non  enim  dubitari  potest  qui  longe 


tri  et  decreto  principis  Ghristiani  primus  non  fuit 
qui  a  RaTennatensi  metropoUtano  benedietionem  ae* 
ciperet,frustracontranitente  $ervo  aliquOtqnem  Me- 
dioianensem  episcopum  interpretantur  ?  Et  qoo- 
modo  Terificabitur,  dura  esse  iniUarerum,8ed  du» 
riora  generantisprmordia  ?  Quando  ergohi  Chry- 
sologi  seosus  nonaliter  inteUigendi  Teniunt,nisi  de 
primaomninoconsecratione  episcopi,quam  RaTen- 
natensesanUsUtes  peregerunt  postadeptumpaUium, 
poUus  dicendum  esset  erasse  scriptores  Td  qui  ad 
Natalem  anni  450  aut  449  Marcellinum  ordinatum 
protraxerunt»  scilicet  post  Projectum,  tcI  qui  Pro< 
jectum  an.446  consecratum  dicunt,  Fatemur  inge 
nuenon  lcTis  momenU  esse  Bacchiniiargumentum* 
,  uniTersorum  pene  criUcorum  interpretationi  inni- 
^xum,  qua  Chrysologi  Tcrba  explicari  Tolunt  de 
prima  omnino  episoopi  consecratione. 

105.  Attamen,  omissa  responsione  quod,  etiam 
hujusmodi  interpretaUone  concessa,  adhuc  rema- 
nentinconcussa  qua  paulo  superiusnum.iOO  et  seqq. 
animadTcrtimus,  si  stylum  Chrysologi,si  figoratas 
eloqueodiformula8,8eDsusqueperpendimus,quibus 
ut  plurimum  uUtur,fortasse  in  toto  rigore  non  Tide- 
bunturinterpretandaaUataejusTerba.FiUiEcclesiaB 
primi  et  primogeniU  sunt  episcopi,qao8  primo  om- 
nium  Ecdesia  mater  parit :  inde  autem  per  eos  ha- 
JMnt  alu  omnes  esse  fiiios  tantie  matris.In  hoc  sensu 
explicaTit  AugusUnus  TerbaiUapsalmixLix :  Pro^Ni- 
tribui  tuii  nati  sunt  tibifiUi:  constitues  eos  prineipes 


antefinemanni45iadcoBloseTolaTeritCbrysologu8,  ^  superomnemterram.Scnpiixrsi  ipsanonsemperpri 


eique  jam  suoess^erit  in  episcopatu  Neon,siepisto 
lam  S.Leonis  adhucepiscopum  an.45i  inscriptam 
admittamus,de  quasinerationabiU  fundamento,ut 
mihi  quidem  T]detur,dubitaTitDacchinius.C«terum 
si  qu»  auctores  Imolenses  aliique  probant  aUquid 
ponderis  habent,8anctus  iste  doctor  extremiim  diem 
obiit  ineunteDecembri  an.  450 ;  quapropter  Marcel- 
UniconsfcraUo  spectare  dicenda  cst  ad  NaUUitia  Do- 
roinian.449,quemadmodum  allaU  auctores  opinau- 
tur.  Contra  Tcro  si  qusB  de  S.  Projecto  Imoleosi 
episcopo  scripta  sunt,fidem  merentur,cum  ordioa- 
tionelonge  praBcessisse  MarceUinum,ideoquea  Gbry- 
Bologo  prius  consecratum  cogimur  asserere.  Baroni; 


mo^aitrinomeniatelligit  strlcUssimesumptum :  Di- 
cesque  ad  eum  (Pharaonem) :  Filius  meusprim^geni" 
tus  Israel ;  dixi  tibi,  Dimiiie fiUummeum^  utserviRi 
mihi,et  noluisti  dimittereeum  ;  ecee  ego  interfidam 
filium  tuumprimogenitum.  His  autem  Tcrbis  non  so- 
lum  appellat  Deuslsraelem  nomine  filii  primogeniii^ 
sed  ut  ostendat  iUum  habere  tamquam  primogeni- 
turo,minatur  Pharaoni,Israelem  non  dimittenti,ex- 
terminium  filii  ejus  primogeniU,quasi  pcenam  talio- 
Dis,primogeniU  pro  primogenito.  Quis  autem  dicat 
Israelem  Terum  Deiprimogenitum?  Hec  sane  quali- 
tas  Jesu  CbrisU  solius  Tcre  propria  dicitur,  et  qua- 
toDu^  Verbum  Patris  eA(,et  quateims  homoestyut  ex 


iS3      JOS.  AMAD£SiI  DISSERTATIO  DB  CHRYSQL06I  £GGLESIAST1CA  RAVENNATENSI.      154 


l^olodklicimiityTelcomiiiqiiitadHebrsott^^ciim  A 
iierum  introdueiiprimogmilum  tn  arbem  terr(B,dicit 
H  md/f^rent  ewn€mnaangeliDei{Hebr.  i,  6) ;  Tei  com 
iaquit  ad  Romanos :  Primogenittiiin  multii  fratribus, 
et  primogemtui  omms  ere€Uur€e{Rom.  Yiii.9).Qiiare 
iSlQdpnmogeniti  nomen  braeii  tribatum  nec  potest 
aee  debetinteliigi  in  proprio  et  naturali  sensn.  Ne* 
qoeeo  pacto  lUod  usnrpaTit  S.  Joannes  Chrysosto- 
mus,  cam  dizit :  Et  digressut  ab  hae  Beelesia^  ad 
iliam  pervenii^  qua  est  primogenitorum  deseripto* 
rum  in  eceliM. 

IM.  ldemdicitodeim^eiHl«Tocabulo,qnodtoico 
ftlio  accommodari  8olet,et  tamen  Abrahamo  a  Deo 
intieiatiir :  TolUfiUum  iuum  unigenitum,qnemdiUgis 
Isaae...  ei  nonperpeeistiunigenuo  fiiio  tuopropter 
me  {Gen.  Tmfi^  i2);  id,  inquam,  Abrahamo  dicitur,  o 
qoo  tempore  non  Isaac  solum,  sed  Ismaelem  majo« 
rem  nala  lilium,licetez  alia  eonjuge  habet,  ita  ut 
respectiTa  adAbrahamum  Tcre  et  naturaliter  Isaac 
non  sUunigenitus.  Referunturergoprtsioyiiul^TOca- 
bola  in  allatis  S.  ScriptursB  Tcrbis  ad  nesdo  quam 
majimm  dignitatem  et  pr8Bstantiam,qua  prsB  csBteris 
nationibus  Israel  emin^t  in  cognitione  et  cultu  Del, 
seu  ad  majorem  Dei  amorem  et  benignitatem  qua 
Isra^m  prsBaliis  diligebat  etcustodiebat  tanquam 
primogeniium.  Potuit  itaqueetiam  Ghrysoioguspri* 
aametprtmogenitum  KcclesisBRaTennttfilium,ftgtt- 
rateloqnendOy  Tocare  MarcelUnum,  eomparatiTcad 
minores  saeerdotes,  etad  reliquosdepopulo^et  non 
qnasi  io  Uloepiscopo  Ecclesia  RaTcnnas  prima  Tice 
filiom  peperisset,  sed  quasi  in  eo  peperisset  unum 
ex  prtmis,  seu  maJiMibus  et  primogenitis  filiis.       ^ 

107.  Neque  nobis  negotium  facessit  oomparatio 
eensacrationisllarcelllni  cum  MariaB  partu,quatenns 
sicut  Maria  peperit  primum  filium,  ita  Ecdesia  Ra- 
TennasconsecraTitprimumepiscopum:  dicimusenim 
comparationes  omnes  et  prmsertim  hanc  S.doctons, 
Bon  itastricledebereaccipiut  in  omnibusomnino 
dreiuBstaiiUis  res  comparatsB  inter  se  conTeniant,at- 
qaeitaomnibus  diTini  Mari»  partus  circumstanUis  ac- 
commodenturcircamstanU»  omnesconsecraUonis 
MaroeUini.  Sufficit  aotem  si  hidoo  partus,  naturaUs 
anus,spiritaalisalter,conTeniantintempore,8ciUcet 
qoodienatus  est  Christns  Dominus^consecrationem 
MareeUinusobtinoit :  tamconTeniantin  matrum  an* 
gostus,  ot  filios  paterent,nempe  quemadmodum  Ma- 
ria  patriam  propriosque  lares  dereUquit,iterhabuit  D 
cmdescentehieme,  inBethleemiUcopnesepio  pari- 
tora,  etin  mazima  inopia :  itaficdesia  RaTennasob 
consecrationem  Marcellini  contradicUonibus,  Tclut 
partus  angoribus,  fuit  oboozia,  Tiam  facere  coacUi 
est^nempeadRomanamsedem,  atqueadimperiale 
patroeiniumconfngere.  TerUo  sufflcit  uthi  duo  par- 
tosconTeDiantin  edictosupremorum  principum:  oam 
AugusUedictoutobediret  Maria,Jesumpeperltapud 
Bethleem ;  etper  Romani  pontificis  etCflssaris  decre. 
iom  EcdesiatUTennas  superaUscootradicUonibus 
lareeUinom  consecrafit.Tandem  sufflcit  ut  conre- 
niaat  atiquo  modq  in  qualitate  partus ;  sicut  enim 


filium  primogenitum  peperit  Maria,  ita  etiam  episco* 
pum,sciUcetftUnm  dignitate  primogenitum  Ecclesie 
inunzit  RaTenoas  archiepiscopus.  Cur  autem  credi 
non  potest  contradicUones  de  quibus  Chrjsologus 
loquiturrespicere  non  eonsecraUonem  simpUoiter, 
sed  personam  MarceUini,ita  ut  necesse  f uerit  ad  pon- 
Uficem  atque  ad  Cmsarem  confugere,  ut  electo  ilU 
benedicUoepiscopaitsimperUripotuerit  ?  Licetne 
suspicari  aut  conjicerecontradicUonesiUa8,quales- 
cumque  fuerint»ez  humiU  MarceUini  conditione  deri- 
Tasse,  quem  non  nisipiscatorem  etforte  uxoratum 
Tert>a  Chrysologi  indicare  Tidentur»at  queadeo  dero 
et  VicohabenUnis  despectum  ? 

108.  Si  autem  nos  urgeret  Bacchinius,  strictissime 
etin  omnibusdrcumstanUispartum  partuicompa- 
rare,fortasse  comparaUonem  istam  contrailUusopi- 
nionem  possemus  aliquatenus  retorquere.  Nam  si 
toio  veritatis  tramite  ordinem  partus  divinieustodire 
debebat  Ecdesia  RaTennas,  Tideat  Bacchinius  ne 
Hieronymo  RubeoejusquefautoribusTiamfadat,ad 
revocanda  per  eamcomparaUonem  impugnat»  di- 
gnitatis  iniUa  ad  tempora  apostoUca.Et  rcTcra  sicuti 
deeretum  CcBsarispaganinon  tribuit  Merimfacultatem 
pariendi  pnmo^ilttm.quempurissimaejusTiscera 
jamnoTemmensesgestabantyCujusque  mater  usque 
ab  fetemis  smcuUsdectafuerat,  itanequedeereftifit 
B.  Petri,  deeretum  prineipis  Ckrisiiani  EcdesiaB  Ra- 
TcnnaU  contuUt  facultatemprima  Ticeconsecrandi 
episcopum  su£fraganeum  in  MarcelHno ;  ea  enim  pol- 
lebat  a  primis  EcdeBim  temporibus*  Immo  eo  modo 
quo  AugusU  pagani  decretum  in  MarlsBpartum  in- 
fluere  non  potuit,ni8i  nt  ederetur  in  specu  Bethlee- 
miUcoadprophetiarum  adimplementum»qnfe  Jesum 
M  nasdtummtotante  smcuia  priBnuntiarent:  ita 
decretum  papm  et  imperatorisChrisUaninihilaliter 
influzit  in  consecraUonem  Marcellini,  nisi  ut  de 
medio  toUerentur  difficultates,  quie,  ne  fieret,  ob- 
Tersabantnr;non  autem  ut  Ecdesia  RaTcnnas  tunc 
primum  metropolitica  facultate  uU  inciperet,quam 
forte  quatuor  ante  smcula  ilU  contulerat  ez  Tolun- 
tate  beaU  Petri  sancUssimus  Apollinarii. 

109.  Ita  Rubeus  argumentari  posset  contra  Bac- 
chinium»ipsequoque  beneficioutensaUatm  compa- 
rationis.  Primordia  Tero  illa  duriora  genemniis, 
qusB  Chrysoiogus  memorat,  quid  aliud  fuerant 
nisi  cflB  difflcultates,  esB  contradicUones  ad  quas 
ofl^enditubi  agi  coepramest  de  MarcdUni  consecra- 
tione,  etquBB  eo  majores  forte  fuerant,  quo  majo- 
rem  emissurus  eratpartum,8ciUcetfiUtim  inter  na- 
tos  Ecdesim  digQitate,et  ordine  primogeaitum? 
Certe  quidem  omnia  maguar  um  rerum  ini  Ua  cequalem 
ut  plurimum  secum  habent  difflcultatem ;  non  ideo  ta- 
men  dici  possunt  tuoc  primum  8usceptie»quia  per  ma- 
dioslaboressuscipiuntur.  Idem  opus  pluriesrepeU- 
tum,eumdemlaborem  afforresemper  autferesem- 
perpotest,  dumrepeti  incipitur;  quare  ilUus  primor- 
dia  dura  semper  jure  dicuntur.  Quapropter  condu- 
dendum  ez  huc  usque  dicUs  Tidetur,  Chrysologi 
Terba,nedum  primos  jurisdicUonismetropoUticie  ac- 


iii 


IN  8.  PETRUM  CHRYSQbOOUM  PROLfiQOMENA. 


m 


tuf  oon  indioare,6oin  «nte  Ghrysologum  Eocle»ia  Rfr' 
▼endasjamfuerh  metropolilana,  et  centum  aiinilia 
aeta^  etiam  absquoepiscopi  alieujus  eooseeralione^ 
qahreriteicercere^sedne  indicare  quidem  primam 
episeopiconsecrationemitamquiainoommodiorem 
sensumhomiiifficmphatica  verba  traduoipossunt» 
tum  quia  faotum  ipsam  nobis  suadet  interpretationem 
ielam  ,nempe  an  terior  conseoratio  S.Projecti  Imolen<» 
sis  ^pisoopi  (ne  dieam  aliorum)  aChr jsologo  peraota. 

ilO.  Si  quis  autem  oolitenderet,Marcellinumpri- 
mum  fuisse  VioohabenUttepisoopum,quiaRavenna* 
te  iounctus  fuerit>ideoqueObrysolegi  TerlMi  commo- 
de  ezplicari  debere,aon  quidem  de  prima  generatim 
eonseeratiene,sed  peottHariter  de  prima  Vicobabeotini 
episoopi>oonoederen  t  forlasse  nonDolli  quibu8,et  Mafo 
oeUinuftapteRavennatis  Eeolesiaprimogenituft  tuno 
dioi  possoTideretur  respeotu  ad  VioohabontioaHii  et 
tantorum  virorum  integra  remanere  pariler  Tideretor 
ittterpretatiodeobicibuf  quos  a  mediolanenBi  toitia* 
tite  primtt  illi  consecraiioni  oppositos  f ulftse  arbitraoo 
tor  )  immo  si  ad  eaqoasin  cap.iopinati  sumue  de 
Bcolesiis  Imolcnsi.atqoeipsa  VicahabeotiQa^reepeo» 
lOB  habereloriOon  omnino  improbabilis  appareret 
istiosmodi  conjectora ;  sedootas  namqoe  eaft  Eoole- 
siasabArianis,  atqoe  in  Aoientii  pseodoepisoopi 
Medioianensis  partes  aot  ti  aotmetaraptasnon  aegre 
sospioati  somosf  el  qutts  deferTesoeote  proeeUtt  di- 
▼us  Ambroisius  reoonciliaverit«  etoatholioo  pastore 
dooaveriti  proptereaMediolaoenses  antislitesTeluti 
patres  ae  benefactores  aliqoot  aooorom  intervallo 
respesisse^illisqoe  fuisse  obseootas  Imoleosem  et 
Vleohabentinam  Bcolesias^  non  esset  fortasse  in^ 
eredibile;  qoibos  positis  nil  mirom  si  revooatis  tan* 
demad  Ravennatensem  proTineiam  Gaesareoponti^ 
fieioqoe  deoreto  Mediolaoensisobstitisset. 

411.  Yerum»  qualescumqoesootejosmodi  eonje« 
ctor8B»illodeTidens  est^totinettricabtlibos  ambagi« 
bos  tam  Tillemootii  sooramqoeaftseclaromaesertio^ 
Bem^quam  Baochinii  opioiotiem  oiroa  oostr»  dignita** 
tis  primordia  t  el  in  Angelopte^  tcI  in  Chrysologo  8ia-> 
bilienda,  InTolTii  otalterotramampleotiperietilofli 
8apiat*atqoeab  alterotraadhoo  abhorreatanimos ; 
maiime  etiamquia  cootraeaftseDteotiaftlotdifflool* 
tatibos  obooxias  aliod  afferre  possumos  argomenli 
genosiquod  penes  cordatosTirosatqoeeeolesiaeti*- 
eeeorom  temporom  disoipJiosB  peritosaliquod  pon- 
do8  eslfortasse  h»biturom,etpriDoipoeapodBachi- 
nii  seetatores;  ipse  enim  oontra  Agnellom  et  Ro- 
beom  argumentum  istud  ncoerrimeiotorqoet,  nbi 
ih  Valeotiniani  infelix  diploma  totOft  imminet. 

i  It.  lUod  vero  desumimus  ez  ooiverft»  EocleftlsBy 
et  prsdsertim  Romanorom  ejosdetn  sieooli  pontifiootn 
8enBU,et  legibus  contra  eoolesiastlctt  hierarehi8»im- 
motatioDesaoperturbationes.Reveraenim  nihil  toin 
magis  oderat  Boolesia,nihii  magis  Rbmani  pontifloes 
impognabant,qoam  novarom  metropoleon  novorom 
qoe  archiepiseoporum  oreationemin  prAjudiciom 
fttabiiilmab  aposlohs  hierarehios.  Adeo  aotem  hise^ 
ionoTalionlbos  Eedesia  etponlifieeB  resliteronl,  ot 


A  imperatorum  potentiam  non  timuerint,  etipsorom 
eonoiliorum  generalium  canone8irritaT6rint.0mii* 
loqoe  antiquiorem  ooDciiii  Nieiftni  eanonem  sextomi 
qooOrietttalisBcelesias  disoordias  eompenere  aaiH 
etissimi  illi  Patreftstodaeront»non  alionde  eKortaa 
ttisi  abepisooporomambilioae,qoi  motata  imperii 
hierarehitt,novisqoe  oivilibosereotis  metropoliboB^ 
hierarohiam  novasque  eeelesiastioaB  metropoleB  ap< 
plare  aotumaveraot ;  OBiitlo,inqoam,eaaonem  iUumi 
venioqoe  ad  ezempia  JoanniB  Angeloptie  el  PalH 
Chrysologi  temporibus  proximiora. 

itS.Gottsulueratlnnoeantium  IRomanum  ponti- 
fieem  AntioehenoB  epiBcopoBiOtroadaliaretmat^ 
fioniboBeiviliam  provineiarom  fieideBiaromragiama 
aeoommodarejita  ot  siprovineia  imperii  primaque 

g  earum  oivitates  moltiplioarentor  vel  minaeraBlar# 
naltiplieari  etiam  vel  minoi  eeelasiaBtieaB  provineiaa 
al  metropoles  oporteret.  Goi  ergd  respondet  Intto* 
oeatiuB :  Quod$ei$citari$,fUrum  divi$i$imperialijU' 
dieio  proifineii$iUi  dum  meiropole$  fiant  Mc  duo  mo* 
iropoiitaniepi$eopiiebeant  nominartfnon  vere  vislem 
$$tadmobititatemmundanartmn$ee$$itatum  DeiBe* 
eleeiameenmutari,konore$qiieautdivi$ione$  perpeH^ 
§ua$pro$ui$eau$i$facieneUuduteerit  imperator.kn* 
lioeheni  epiBoopi  oonBallatiO|ftiThomaB8ino  credi^ 
maB,eam  oontroverBiam  Bpectabat  qoa  jam  inter  ma* 
goom  Basiiiom  U0B8are»>et  Aotimum  ThiaaaB  epiBOO* 
pOBBaiculoquartoeieilalaobQappadooiam  in  duaB 
proviooiaBab  imperatore  Valeote  divisam  io  odiooi 
BasiliiinondamforlaftsiBcessaTeratinterillorumatt» 

^  tistitom  BoeoeBBores.Qoic.qoid  sit  de  hocsensoB  In- 
nooentii  oontranoTas  metropolesnimisaperluBeBf; 
IntaooentiOB  autem  sedebat  in  eatliedra  apostolica  ab 
anno  401  ad  an.  447.  JoTenaliSj  HieroBolymitanot 
epiBcoposf  faTente  Theodosio  jdniore  Augusto,  ia 
IMft  PalnstinaB,  io  otramqoe  PhoBoiciamiatqoe  itt 
Arabiam  slfoiarrogaTeratJoriBdictioDem  )OoJoBam« 
bitiosoB  oodatosimprobaTit  primdGoBlestiooB  sum- 
raus  pootitetf  et  cooBiliom  geoerale  Ephesittumitam 
magnusLeoet  oooeiliom  Ghaloedooettfteia  qoo  dt* 
mum  adoffloiom  reTooatuBeBtioTeaaliB,  reserTa- 
taqueilli  viz  PalAslloa<  Arabiam  aoPhmniciaB  patri^ 
lirohatoi  Antioehenorestituere  eoaetos.  OoBleslinoB 
Tcro  ab  an.  42ft  ad  an.  43t,  et  Leo  Magnosab  an. 
440  ad  aottom  usqoe  4ttl,Beelefti8S  oniTersali  pr«* 
erani.Bjosdem  Theodosii  temporeetdeerelo  nohno 

^  PhoBniciam  in  doplioem  provinciam  partita  foerat, 
atqoe  ooioB  regimeDretinebatTjriepiBOopoB^alte- 
rioB  ambiebat  episeopuft  BeritenBisiquorum  alteroa* 
tionesineadem  Ghaloedonensi  BjoodofoeroDtsopi- 
la,  lataiofaToremTeteris  metropolitani  TyrienBiB 
episcopi  sen  tentia,radactoqoe  in  ordineiQ  Beritensi? 
Nonneeodem  temporerepresBos  foit  etiam  N jcffittl 
antifttitis  malesanos  ambitoSjqui  ab  AogoBliB  Ni- 
CBsam  oreari  in  metropolim  coraveratiBeqoe  in  me^ 
tropolitanom  Cztolerat  ? 

li^.Pneter  hieo  ekempla,  sommam  Eeclesittotti- 
TcrsB»  repugoaotiam  io  hashierarcfaiiB  bo«  motatio* 
neB  demonBtralevidenliBBime  ipsioBmet  GlialeedoBan  « 


«7       JOS.  AMADESIl  DISSBHTAtlO  DE  METftG^Ctt;!  ECCLfiSiASTICA  JlAVENNATENSl.        158 


fis  tjmodi  dtiodMiaiiis  oanon,  qao  AogtistOnitn  li- 
oenteinerigendis  metropolibus  eoelesia^eii,  epi^- 
ooporam  Tero  ambitioni  frennm  est  impositnm  ^  te- 
titnmqne  ne  eas  dignitatee  snb  depositiodln  pttdft 
sibi  ab  Angustis  eompararent.  Bt  retera  fbit  hie 
perpetnui  Boelesla  sensns,  summorumque  pobtifi-i 
eum,  tnmpriorum  tum  posteriorum  seeeuloruffl»qai 
omni  eonaln  restiterunt,  negaruntque  hierarebiani 
eeelesiastfeam  aprineipatibuspendere^iilamqueei- 
▼iH  pobtitt  aeeoramodari;  Id  prof^stati  iunt  cdntrtt 
GriMos  Hadrianl  II  Romanl  pontifieis  legati  ib  cele*' 
bri  eontroversia  super  regno  Bulgariee,ouJus  ordL 
nationeB  Graci  Latinis  arripueranteo  pmteiluquod 
Bolgarorum  proTineiamembrum  essetOrnciimpe- 
rii :  Sieut  Buigari»,  aiebant  legati,  nobis  div^86 
modo  ordmatUmem  pertmert  dieentes,  mendaeiufn 
nonloquimttr,itaeamdemBul§ariamexGr»c6regn0 
fuitse  numquamnegamui.Sed  intu&ibosdeeet  quixt 
eUud  ordinantjmra  sedium^  aliud  patiuniur  diffi- 
tiones  regnorum  ;  noi  de  dioisione  r^gnomm  non 
of^mtis,  sed  do  ditisione  sedium  lequimur. 

il5.  Verum,  quia  nostrn  metropolis  auctorem 
arbltrautnr  quidam  Leonem  Magnum,  lioet  multo 
ante  IUum  pontitieem  et  GoBlestino  sedente  Jam  me^ 
tropolis  esset,  quod  superaUata  rationed  eertisMme 
probant^attamen  tantipootifieis  sensomsuperhujus^ 
modihierarohispeHnrbationibusprsnstatexponere' 
Iddreo  oeleberrimum  Anatoiii  Constantinopolltan 
episeopi  f^einus  non  abs  re  hio  repetAmosi  qui  iea 
eimdam  a  Romano  pontifloe  dlgnitatem  ausui  esl 
libi  arrogare  in  Eeolesiei  regimine^suffragantibus  tnm 
Orientis  imperatoribus,  tum  conciJii  Chalcedonensis 
Patribns,  qni,  donee  cum  sanotissimd  Leone  setise- 
rani,  eumt}ae  dnoem  seouti  sunt^  leges  Spiritu  Dei 
plenasoondiderunt  ;utprimumautem  abejus  dfoeL 
pUna  deelinarunt,  Anatolii  ambitioui  AugustommquO 
iosinnationibos  eesserunt,  Tiamque  aperuerunt  te« 
terrimo  sobismati.Rugiit  fflagnanimus  Leo,inf raetos* 
qiieNios9noscanones,perturbatamque  Eeolesin  pa* 
eem,apostolicamhierarehiam  ao  diseiplinam  Anato* 
lio,  Augustis,  oonoilio  exprobratif^  ao  synodale  de^ 
eretum  pontifioia  autoritate  reseidlL  Aliqua  ez  san-^ 
stissimi  pontlficis  respoosionead  Martiaoumimpera* 
lorem  exeerpta  Terbahic  iiceat  adducere.  t  Habeat» 
isqoit»  sioot  optamus,  Gonstantinopolitana  clTitas 
gkniam  suam,  ao  protegente  dextera  Dei,  diuturno 
slementi83  Testres  fruatur  imperio.  Alia  tamen  esl 
ratioremm  seBoularium,alia  diTibarum ;  heo  prmter 
iUaffi  petram,  quam  Dominui  in  fundamento  mire 
posnit,  stabilis  erit  nulia  eonstructio.  Sed  propria 
perdit,  qui  indebita  eonoupisoit.  Satis  sit  preedicto 
(Aaatolio)  qnod  vestres  pietatisauiilioet  m#l  fatoris 
anensn  episoopatum  tantsd  nrbis  obtiuuit  ^  non  dedi* 
gnetur  regiam  olTitatem ,  quam  apostolioam  non  po* 
lest  fseore  sedem ;  neo  uUo  speretmodo,  quod  per 
aliorum  possit  offeosiones  augeri.  n  Bx  his  autem 
terbisS.  Leonisdisoimusmeniem  BcolesieBnufflquam 
Mise  eeoIeslAslicam  hierarehiam  eflbr  itiare  ad  eirilis 
regisahiis  syslema,  aliamqua  esse  ratiottem  rernm 


A  sltleu]ttrium;flllatti  dirinarum.  ItMn  ehm  aif,  pr»tir 
itlampetram, quam  Dominun  in  fundamento  posM, 
stabitmHultamf6retonstnietionem,luheiq\iehndi^ 
miHta  non  d^dignari  re|tlam  cif  Itatem,  quam  apoi- 
totfeam  iodem  faeere  non  poterat.ndn  obli^ur^  IddifcM 
ordluem  atque  aBdificium  hierstrehicum  Eccl^slie  a 
ChriSto  Doniiao  fbisse  demonstratum  mandatumquii  i 
^bapostolid  feroconstruelum,etprttcipue  patriar- 
ehalium  s^dium;  quie  Tore  apostolicie  erant,  ita  tit 
nOfiMesselekm  oonstruetionemdiscinderlS,noTas  me« 
tropoleserigebdo,  aliarumqdeEcclesiarum  auetori* 
tftietti  et  Jurisdictlonemminuendo  aul  Immulando; 

116.  Id  ^tlam  Tehementius  ipse  Led  elprobratit 
epist.  BS^  inquiens :  Supef*bum  nimis  est,  et  fmfMmle^ 
ratum  nttiva  fints  propriot  tendere,  et  andquitatb 

g  baleata,  utienumjus  ifellopriMpef^e,  atque  ut  uniui 
cfHeat  dignita$i  tnsmetropotitanorum  impugnar^ 
primatus,  If olum  est  etiatb  qdatn  setere  in  S.  Hila- 
rium  Arelatensera  anlmadTerterit  idem  Leo  ob 
ttiurpatam  in  aliona  proTincia  Jurisdictionem;  Sa^^ 
ororum  eanonum  aeerrimus  propugnator  atque  ec* 
elesiaitictt  diselpHnee,non  patiebatur  puleherrimum 
hierarehiae  ordinem,  ab  apostolis  ubique  terrarum 
oonstitutum^  ullb  modo  perturbari. 

1 17.  BJu«modi  Igiiur  erat  Ecclesies  mens^  spiritus 
et  eon«tantla :  tales  el  preeerant  fortissimi,  atque  hU'* 
JnsapostolioeshierarohiAtenaoissimipontifiees ;  tuno 
otmi  T6I  Angelopte  Tel  Chry  sologo  RaTennatem  inf  u- 
lam  geslante,  toldnt  auctdres  pene  omnes  notaiii 
haflotbetropoUm  emersisse.  Verumenimterocredi^ 

Q  bilene  id  dieemus  ?  Ullane  in  eo  probabilitatis  spe- 
^  des  r  Dbtb  Coeleslinui  et  L6o,  dum  conoilia,  dum 
Beelasia  obstrepunt,repugneant  Julminant  in  Oriente 
eoiitranoTas  meiropoIes^uSB  aliarumpreestantiam, 
jttrisdlotionetn.majestalem  imminuunt ;  in  Oeeidente, 
«odeib  tempore,iisdem  pontificibus,Mediolanensiutn 
qtiereite  non  aUdientur  ob  ereptam  sibi  Jurisdiotio* 
ttem,ob8BdifioaiamsdperAmbrosiaoeeBoclesieBjactu«* 
ris  noTam  mfclropolim  ?  Q  uo  tempore  CGelestinus  Theo- 
dosio Juniorij  et  Leo  Magnus  Martiano  sucoensent ao 
reslstunl  ob  perturbatnm  Ecclesiee  ordinem^  eodem 
tempore  non  resistet  Mediolanensis  episoopusipsis- 
met  Coelesthio  et  Leoni  ob  eumdem  Ecclesiee  ordinem 
p^rtttrbatum?  Nonne  Orientales,  nonne  iEgypliij 
nonneConstantinopoIilaui  episcopieadem  objurga- 
tionum  Jaeula  in  Coeleslinum  et  Leonem  retbrquere 
D  potuislenl,  quffl  ieti  in  illos  tam  acri  lljrlo  intorse- 
rant,si  noTas  in  Italia  metropoles  eontra  hiorarchiam 
abapostoIisinduetamoonstituissentJerTescentibos 
adhno  in  Oriente  iisdemmet  eontroTersiis  ? 

1 18.  Huio  raliooinio  pondus  non  exiguum  addere 
polest  sauetitas  ntriusque  antistltis;  Joannis  nempe 
Angeloptii,  et  Petri  Ohrysologi ;  ea  enim  sanetitate 
si\\€tnmfuissef^runt,utquodea^lite$  ventitareadeum 
fmHiaritereensuei^ent.adhcpe  usque  temporaJoan* 
nes^  HUi  ifidit  Hngetum,  voeetur,  Aterius  TCro  laUcti^ 
tatem  j  zelum^  doctrinam,  toloquentiam  |)reedieat  Ec- 
elesia  unit ersat  atqua  eft  qua^  tftnti  doetoris  adhuo 
supersuni  moiittmettla;  BJusmodiergo  Tlri  onorme 


159 


IN  S.  PETRUM  CHRYSOLOGUM  PROLKGOMRNA. 


160 


ambitionis^iDiMadiniseriDt,  iistemporibusEccle-  A 
siffi  iovisum,damnatum  a  coociliisatque  a  summis 
poDtificibus,  ab  Oriente  toto  maledictisimpelitum, 
diris  omnibus  de  votum  ?  Augeloptes  et  Chrysologus 
pulcherrimnm  Ecclesiae  ordinem,  harmoniam,  apo- 
stolicas  regulas  perturbaverint,  aliena  juranuscne- 
rintyOccnpaverintjurisdictionem.Ecclesiassciderint 
et  usurpaverint  ?  Vix  crediderim  fuisse  qui  talia  de 
illissuspicatiessent.  Gelasius  quidemhujusnominis 
primusRomanus  pontifexabhujusmodi  notasanc- 
tissimos  antistites  videturluculenter  absolvere»dum 
inquit:  Numquid  apud  Ravennam,  apud  Mediola" 
num,  apudSyjmium,  apud  Treviros  multis  tempo- 
ribus  non  constttit  imperatorf  Numguid  harum  tir- 
Hum  sacerdotes  ultra  mensuramsibi  antiquitus  de- 
putatam  quidpiam  suis  dignitalibus  usurparunt  ?  q 
1 111.  Exponitur  oplnio  de  iniUis  meUt^politics  hnjns  dlgni- 
tatis  ab  apoilolonim  «f  o  repetendis. 

1 19.  HieronymusRubeusRavennatium  historicus 
hanc  opinionem  secutus  fuerat  saculo  xn,  cui  asti- 
pulati  sunt  Petrus  de  Marca,  Salmasius,  et  alii,  quos 
citat  Bacchinius.  Eorum  omnisratio,  meoquidem 
sensu.ducitur  tum  ab  universali  ecclesiasticsB  hierar- 
chiflB  ordine,  tum  a  prsBstantia  iu*bis  Ravenn»  apo- 
stolorum  svo.  Quodattinet  adprimum,certumqui- 
dem  esteamdem  fuissein  Ecclesiaomniconstitutam 
regiminishierarchiam,quasoilicetcuiqueproviDGi<B 
suus  assignaretur  metropolitanus.cui  compro  vincia  • 
lium  urbium  episcopi  subessent :  hanc  ab  apostolis 
instilutam  ordinis  formam  qu»  Ecciesi»  universn 
communisesset ;  inetropolitanum  veroillum  exepi- 
scopisvoluisse  apostolos,qui  in  principe  totius  pro-  ^ 
vincise  civilate  sedem  obtineret,  veiquiapr»ses  seu 
rector  civilis  ibi  resideret,  juraque  daret  urbibuB 
subjectis,  vel  quia  et  frequentia  populi,  et  sui  am- 
plitudine^etopibusi  armis,  commerciocelebriores- 
set ;  vel  quia  ibi  superstitionis  idololatricsd  pontifi- 
ces,  seu  archiflamines  divinis  prseessent.  Floruit 
ergo  hujusmodi  bierarchiaprimis  etiam  EcclesisB  ssb- 
culis,e(iam  temporibus  apostolicis ;  atquenon  pauca 
su  persuD  t  adb  uc  vestigia  ecclesiasticarum  provincia- 
rum,primorumquecujusqueprovinci»episcoporum, 
nedum  per  Asiam  et  Africam,  verumetiam  perEu- 
ropam,  si  qu8BdeGalliarum,HispaDiarum»atquell- 
lyrici  metropolibus  ecclesiasticis  priorum  sseculo- 
rum  circumferuDtur,  uUam  fidem  merentur. 

120.  Quando  ergopr6Bstantisslmihojusordiniset  D 
hierarchiaBregula  in  DeiEcclesiaessedebueratuni- 
versalis,  ut  quiBlibet  provincia  suumobtineretpri- 
mum  episcopum  seu  metropohtam,  quid  est  quod 
nos  prohibeat  quin  eam  ipsam  regulam  in  Italice  q  110- 
que  provinciisobservatam  fuisse  iisdem  primis  sae- 
culis  admittamus?  Nullibi  usque  adhuc  lectum  est 
argumentum,  seuratio.seulex,  seu  canon,quorum 
intuituttonpotuerit  ItalioB  quoqueessecommunis  ea 
ipsaquae  aliis  omnibus  Ecclesis  regionibus  communis 
erat  hierarchia.  NuUus  adhuc  ex  innumeris  contra- 
riam  sententiam  tuentibus  criticisrationem  vel  unam 
edidit,  qw  nobis  persuadeatapostolos  iliorumque 


successores  pontifices  sommos,  neglecto  universsB 
EcclesisB  8ystemate,aliudprorsusdissimile  prosola 
italisB  amplissima  regione  excogi  tasse  et  constituisse. 
Et  revora  nonexiguimomenti  visa  esthsec  animad- 
versio  cl.Emmanuelia  Schelstrate,sibiqueeampro- 
ponit  enucleandam  ac  diluendam.  Verum  hoe  ipsum^ 
ait,  qumritur,  qua  ratione  factum  ui  ta  reliquis  orbis 
Christiani  provinciismetropolitani  apostolico  insti- 
tuto  ordinati  sint ;  in  Italia  vero,ubi  Pautus prsedi- 
cavii,  tdti  Petrus  Ecclesias  instUuU,ubi  sedes  aposto- 
lica  primis  Ecclesise  tempoHbus  erai,  institutum  U- 
lud  statim  non  obtinuit  f 

i21.  Tentavit  quidem  Schelstratius  hujus  argu- 
mentipondusenervare,  confugiendoad  difisionem 
ItalioB  in  duos  vicariatus  prsBfecti  pr8Btorio,de  quibus 
in  cap.  1  locuti  sumus  :  qua  divisione  supposita, 
oonstitutisque  duobus  metropolitanis  qui  vicariis  illis 
responderent,  Romanumnempe  etMediolanensem 
episcopum,quibuscsBteriItalicarum  provinciarum 
subderentur ;  arbitrabatur  prsBstantissimus  auotor, 
etiam  in  Italia  se  reperisse,  atqueostendisseobser- 
vatam  prioribus  ssBculis  apostolicam  illam  hierar- 
chiam,qu»  in  reliquo  Ghristiano  orbe  vigebat.  Verom 
infelici  conatu :  namprimo  indubiumest,  ante  Con- 
stantinum  Magnum  recensitsB  di  visioni  Italiam  mini- 
me  fuis8eobnoxiam,sed  modo  unum  correctorem  vel 
priBfectum,modo  quatuor  consulares  illiusregimini 
priBfuisse.Quare  si  Scbelstratii  systemalocumhabe- 
ret,  Ecclesia  Italica  modo  onum  solummodo,modo 
quatuormetropolitanos  numerare  debuisset,  num- 
quam  vero  duos,  tribus  SBrsB  nostra  superioribus 
taBculis. 

122.  Secundo,  etiamsi  Schelstratio  omnibusque 
ejusdem  opinionisauctoribusconcedereturltaliam 
iis  s8Bculis  induos  vicariatu8partitamfuisse,adhuc 
vigeret  argumentumdeuniversalihierarchia  in  ea 
quoque  regione  constituenda.  Vicariatus  enim  isti, 
etiamsi  exstitissent,non  exdusissent  divisionem  ci- 
viliomprovinciarium  exquibusipsi  vicariatus  con- 
stabant,nequeetiam  exdusissent  peculiaremunius- 
cujusque  provincisB  prffifecturam,magistratum,con- 
ventuS|Urbem  denique  ejus  principalem,ethnicique 
etiam,  si  volumus,  sacerdotii  oaput.  Exemplosint 
caetersB  Romani  imperii  prsBfectur»  prsBtorio,  qufle 
cum  amplissimis  plurimusqueproviaciiscomponeren- 
tur,  hsB  singulasproprio  prsBfecto^seu  consulari,seu 
pr»sidi,seureetorisubdebantur,propriosconventus 
agebant,  habebant  propriam  metropolim,cuicom- 
provinciales  urbes  contributaB  erant :  atque  hflec  in 
teinporalibus.Si  autem  spiritualeregimen  inspicia- 
mus,  licet  in  primates  ecdesiasiicos  et  exarchos 
OrienS|iCgyptiu,Africa,  Gi^a,  Ulyricumdivideren- 
tur,qui  vastissimisiis  inregionibus  Ghristianispr®- 
erant,  quis  neget  tamenferein  singulis  provinciis 
earumdem  regionum  proprium  f uisse  metropolitanum, 
subjectum  patriarchflB,aut  primati,aut  exarcho,su- 
periorem  tamen  onmibus  minoribus  susb  provindae 
episcopis  ?  Omitto  Alexandrinum  et  Antiochenom 
patriarchatum,  de  quibus  nemo  dubitat,  et  vioinio- 


i6i        JOS.  xVMADESlI  DISSERTATIO  DE  METROPOLl  EGCLESIASTIGA  RAVENNATENSI.        I6S 


rem  Alricam  appello :  nonoe  Carthagineasi  primati 
Africana  omnis  Ecciesiaparebat?  attamen  quslibet 
Afric»  proTincia  suo  metropolitano  immediate 
suberat^  qui  primus  episeopus  dicebatur. 

i23.  Quamvis  igitur  per  tria  priorasfficula  Italiam 
gubemassent  duo  ilU  vicarii,  quamvis  duo  tantum 
iilis  respondissent  primates  ecclesiastici,  nonideo 
Degandi  fuissent  parUcularibus  Italin  proYiociisprimi 
episcopi,  seu  metropolitani,  qui  incivatateprincipe 
cathediram  teoerent,respondentes  principi  provincia 
magistratui,  atqueetiam,ut  aiiquibus  placet,  prima- 
rio  totiusprovinciaBethnico  sacerdotio :  inquo  casu 
metropolitani  isti  nihilde  jure  primatisB  Romanas 
aatMediolanensis  (si  h»c  in  rerum  natura  fuit  um- 
quam)  profecto  dempsissent :  eo  fere  modo  quo  me- 
tropolitani  patriarchatuum  Anrtocheni,  Alezandrini, 
AfricaDinaliumjuribusprimatum  suorum  prmjudi- 
ciuminferebant,  quinimmo  splendorem  dignitatem- 
qoe  augere  videbantur.  Verumhffic  ideo  a  nobissup- 
positasant,utSchelstratio  cffiterisqueei  consentien- 
tibus  effugium  omne  prsscludamus  ad  eludendum 
argumentamde  hierarchia  totius  Ecclesiffi»  etiamin 
provinciisltali»  admittenda.  Porro,  cum  felsa  om- 
aino  fuerit  divisio  Italia  in  vicariatus  tribUs  ffir» 
nostrse  prioribus  saculis,  faisa  pariter  est  divisio  in 
duosillos  metropohlanoSfRomanum  et  Mediolanen- 
ism ;  atque  adeo»  spectata  universali  hierarchiffi  ec- 
desiasticn  reguia,  superest  ut  juste  prudenterque 
eonjiciamus  per  Itaham  quoque  eumdem  qoi  in  reli- 
qoa  omni  Ecclesia  hierarchi»  ordinem  fuisse  per 
spostolos  distributum. 

124.  Sunt  etiam  qui  concedunt  nuUam  fuisse  vi* 
carioram  civilium  oequemetropohtanorumiissfficu- 
lis  in  Italia  divisionem;  negant  vero  alium  ibipr»- 
fdlsbsemetropolitanum  prster  Romaoumepiscopum: 
lilentibtts  enim  veteribus  monumentisdequovisalio 
metropolitano,  solus  pontifex  legitur,  etepiscopot 
eonseerasse,  actusque  eos  omnesinltalicis  Ecclesiis 
exercuisse,  quiimmediatismetropolitanis  compete- 
rent,  centnmque  producuntur  ezempla  apud  istoi 
auetores  consulenda.  Attamen  idargumenti  genua 
Bihilprobat,  quianimiumprobat^utaiuntdialectici. 
Patriarchffi  etiam  Alexandrinus  et  Antiochenus  aa 
onmia  jura  sibi  arrogabaot  in  provinciis  subjectis, 
etprfficipue  episcoporumordinationesperEccIesias 
Orentis  et  iEgjrpti ;  nequeideo  respondebunt  prm- 
laodatiaoctores  nuUos  metropoiitanostunoexstitisse 
per  Orientales  atque  iEgyptiacas  diosceses,  sed  eot 
«ctos  jorisdictionis  ad  patriarchas  spectasse  cumula- 
tive,  proutlegiste  dicerent,  cum  subaltemis  metro- 
politanis,  ratione  eorum  primatus  atque  inductffi 
eoasuetadims.Quffiresponsioopportunissimaestad 
remnostram^  siquidemanimadvertere  debuerantprs- 
stantissimi  viri  patriarchatus  Alexandrinum  et  An- 
tioeheoam  adformamRomani  seu  Occidentalis  in- 
stitotosetse,  siNicenffisynodisextus  canonin{sensa 
magis  obvio  attendatur ;  ita  ut  que  posset  in  Occi« 
dente  Romanut  pontifex  ratione  sui  patriarchatus, 
posseoC  in  iBgypto  Alexandrinus»  in  Oriente  episco- 


A  pusAnliochenus.Quffiergominoribushiscepatriar- 
ohis  licebant  in  provinciis  cojuslibetpatriarchatus, 
quam  vis  proprios  metropolitanos  illffi  haberent,ma- 
ximoomnium  patriarchffi.Romanoepiscopo  non  li- 
cuerit  in  provinciis  Itah»,  etiam  immediato  alicui 
metropolltano  subjectis?  Accedit,Romanospontift- 
ces  hujusnuMli  jurisdictione  vere  usos  esse  iis  in  re- 
gionibus  sui  patriarchatus  quibus  nulium  apud  scrip- 
tores  dubium  quid  proprii  metropolitani  jam  pridem 
dati  fui8sent,atque  illic  non  solum  ipsos  metropoli- 
tanos,sed  etiam  minores  episcopos  promiscue  ordi- 
nasse :  quemadmodum  probavit  Natalis  Alexander, 
tertiam  Symmachi  pap»  epistolam  citans,  primam 
Nicolai  I  ad  Michaelem  Grfficorum  imperatorem,tri- 
gesimam  quartam  lib.  iv.  et  decimam  tertiam  lib.  v 

Q  S.  Gregorii  Magni,  tertiam  Coelestini  I  ad  episcopos 
Calabriffi  et  Siciliffi,ac  testimonium  Joannis  diaconi 
in  Vita  Magni  Qregorii.Quapropter,ex  eo  quod  lega- 
tur  Romanos  pontifices  jurisdictionem  metropoliti- 
cam  exercuisse  in  particularibus  Itali»  provinciis, 
et  in  particularibus  Ecclesiis,  desumi  nequit  argu- 
mentum  papam  fuisse  solum  et  immediatum  uo- 
decim,  seu  decem  et  septem  provinciarum  Italiffi 
metropolitanum. 

125.  Neque  etiam  desunt  qui  avaritia  et  ambi- 
tione  Romanorum  pontificum  exclusam  veUnt  ab 
Itaha  reUqui  orbis  hterarchiam  inEcclesiffi  primor- 
dus ;  vel  si  qui  fuissent  metropolitani,  ilUs  asseraot 
ereptum  jurisdictionis  etiam  immediatffi  usum  ab 
ipsis  pontificibusyideoqueinnominatos  remansisse. 
Quaquidemcriminationes  satisper  semeUpsasirri- 

^  tantur,  si  Petrum  et  Paulum  primos  Ecclesiarum 
ItaUcarum  ndificatores,  si  sanctissimos  eorum  suc- 
cessores  priorum  sasculorum  pontifices  eccIesiasUce 
discipUuffi,  apostoUcarum  tradiUonum,integerrimo- 
rum  vitffi  morum  tenacissimos,  quis  sana  mente  et 
tui  compos  meminerit.ConUraria  potius  conjectura, 
oppositumque  ex  diametroargumentumindeemer- 
git:si  enimPetrus  etPauIusEccletiarumltalicarum 
fuodatores  fuerunt,  si  sanctissimieorum  successo- 
res  adeo  tenaces  apostoUcarum  traditionum,  atque 
integerrimffi  ab  eis  acceptffi  Ecdesiarum  form»  et 
discipUnffi,  quemadmodum  nuUa  raUo  suppeUt  ne- 
gandii  apostolos  hierarchiam  ItaUcam  ad  toUut  Ec* 
clet i»  ordinem  conformasse,itaeorum  successores 
omnipenestudio  acsoUicitudine  eumdem  servasse 

D  atque  ubique  dilatasse  oensendi  sunt  prioribus 

tfBCUUs. 

126.  Hoc  pro  opinione  Rubei  aliorumque  ei  ad- 
herenUum  generaUter  suggerere  potest  universaUs 
Ecclesie  discipUna.  Modo  aUquid  pecularius  dis« 
terendum  pro  eadem  opinione,  argumentumque 
detumendum  a  prestaotiaurbis  Ravenne.  Velergo 
amplectamur  eorum  sontenUam  qui  voluntaposto- 
los  in  constituendis  Ecdesiis  metropoUtanis  ratio* 
Qemhabuisseadcivitatesprovinciarummetropoles, 
illas  nempe  quidus,  ut  ait  Petrus  de  Marca,  con^ 
tributse  erani  provindw  imperiiy  apud  qua$  magi' 
eiratusiui^ectarum  causaiiudieabat,ei  quo  propie»'' 


m 


IN  6.  PEtROM  CHRVdOLOGOM  PROLEGOMENA. 


1A4 


ea  popuU  frequenHa  eenveniebatf  qued  Btn^ulari  A 
fuodamjure  civiias  a  matHce  pendebant;  vel  ae- 
quasiur  aliorum  assertionem,  qni  qoo  tantum  ad 
urbes,  eivili«  provincife  capitarespexisseapostoios 
arbilrantur,  sed  etiam  ad  insigniores,  celebriores, 
armis,  opibusque  potentioreS;  situ,  commercio, 
exterarum  nationum  freqnentia  ad  propugnandam 
fidem  apiiores  ;  vel  tandem  iis  adlicereamus  qni 
ettinieflB  hierarchiss  formam  pree  odulis  habuisse 
apostoios  credunt  in  Christiana  stabilienda,acilicef, 
ut  ibi  minores  episeopos  collocarent,  ubi  flamines 
9U08  iddolatria  habebat,  ubi  vero  archiflamines^ 
ibi  majores  episcopos,  nempe  metropolitanos  con- 
stitnerent :  alterutram,  inquam,  ex  hisce  opiniotii- 
bus  seqiti  velimus  RavenneB  congruere  certissime 
inveniemus  exigentiam  infulee  metropolitanft. 

iff,  A  Roraanse  reipuhiicae  temporibus  GisalpinaB  ^ 
6aHi8B  metropoiis  habebatur  Ravenna.  ibi  Gaius 
CflBsar,  in  hibernis  exercitu  distributo,  morabatur, 
•ofiventusque  eeiebrabat,  jus  dicens  Galiis  univer* 
sis.  Ibi  Augustus,  ibi  Tiberius  diu  habitare  con' 
sueverant.  in  undeoim  provincias  enm  Augustua 
universam  Itaiiam  partiretur,  harnm  octava  erat 
^Cmiliainbinasprovinciassubdivisa,quaruma]tera 
a  Piacentia  ad  Bononiam,  aitera  a  Bonooia  ad  Ari- 
minum  usque  protendebatur ;  utriusque  tamen  caput 
Ravenna  fuit,  idn  provinciee  prntor,ubi  capitolium, 
senatus,  patricius  ordo  faabebatur,  qui  solis  prin- 
cipalioribus  inter  metropoies  tribuebatur.  Raven- 
natium  vero  iis  temporibus  res  florentissimas  quis 
ignoret  ?  Aptus  eommercio  sitos  maris  vicinitate, 
amplissimus,  isque  tutissimus  portus,  classis  Ro^ 
manee  statio,  ad  imperii  littof a  defendenda  paratie,  ^ 
eeleberrimum  denique  orbis  emporinm  exCcris  na- 
tiombus  frequentatum,  divitiis  atque  armis  prm^ 
omnibuB  potens  atque  exeeflens  ;  ita  tit  secunda 
post  Romanam  urbs  appeliaretur,  tune  cum  Apd* 
tinaris,  Petri  discipulus,  prio^a  in  ea  jecit  Evaa-^ 
geliisemina,  prout  Martious  Poionus^  a  Rubed 
citatus,  confessus  fuerat.  Demum  sedem  ibi  ae 
pestiieotiflB  cathedram  tenebant  non  minores  flami- 
nes  aut  arcfaiflamines,  sed  pontifieum  etfanicoruni 
collegium,  quod  prseminentiam  uri>is,  yeluti  ai- 
terius  Rome,  non  obscure  demonstrat. 

128.  Igitur  si  apostoios  negiexisse  in  ItaHa  uni- 
rersalis  hierarchiie  reguiam  non  est  dicendum^aut 
sfliltemsinulia  ratio  positiva  probahilis  nobis  super^ 
est  taliter  arbitrandi^  (|uid  convenientius,  quid  D 
reetss  rationi  magis  consonom,  quid  ecdeeiaa^cae 
universaii  discipiinfle  et  particuiarhim  Xeeienaruoai 
nfecessitalicommodiasconjici,  immo  asseri  potest, 
hujasmodl  urbem,  provincise  florentisslmaB  metro- 
poiim,  Itaficaramcivitatum  poten^simam,ethnic» 
superstitionis  capot,  per  quam  tot  nationibot  fn 
dam  confluentibus  fldem  communieandi  aditas  am'* 
pHssimos  aperiebator ;  faujafmodi»iBqoam,arl>em 
ab  apostoHs  electam  fuisscatii  sedes  episeopi  cM- 
8litu'ereitttr»qul  td  eireomjaeentas  urbes  et  plopidos 
Xvtng^otii  tnmtfsimt  iko  MMnM.  XMleeids  tA* 


geret,  episeopoflordinaret,  euraque  doetorem  soqbi» 
patrem,  duoem  eonversi  populi,  novflsque  Beolesifle 
pespicerent,  ac  venerarenturP  Quod  ergo  tot  in- 
signibus  Europee  metropolibds  dicuntur  apostoli 
tribuisse^  ut  eas  sciiicet  ecolesiasticarum  provin- 
eiarum  capitaconstituerent,  quemadmodum  factura 
legimus  perHispaniam,  Galliam,  Illyricum,  proba- 
bilissime  censendum  est  tribuisse  etiam  Rayennfle, 
nobiiissimflB  ItaliflB  metropoli,  juxta  universalis 
hierarchiflB  regulam,  et  inspecta  tantflB  urbis  ex- 
cellentia. 

{  IV.  Exponuntar  objecta  cootra  Rab?!   alloramque 
opiaioBeoi. 

iS9.  Aliqua  ex  iis  qufls  contra  fiieronymum  Ra* 
benm  ejusqueasseclasfacerevidentur,  superiusre* 
tulimus,  etRavennatiumverbisconfutavimus,  qua« 
lia  sunt,  et  commentum  vieariatum  Italiee,  duo* 
rumquemetropoiitanorum,aiiisquibuseumquereJe- 
otif ;  et  verba  homiliflBl75  divi  Chrysoiogiprimnra 
metropoiiticce  Jurisdiciionis  exereitium  sanctissiino 
huie  prflBsoiiex  adversariorum  interpretatiooe  asse* 
rentta.  Verum  aiia  sunt  non  minoris  fortasse  pon- 
deris^qusB  Rubd  plaoitum  videnturenervare.Pritno 
enim  ad  iiiudeievandumpeneomnes  conspirarnnt 
magninominis  auctoreSfinecdesiastica  historiap^'* 
ritisnmi,  eosqoe  oniversos  fere  criticorum,histori- 
eorom,  geograpfaicorom  coetos  est  secutus  :  qufls  res 
eorumopinioni  vim  maximamaddere  solet.Eavero 
est,  natam  seecuio  tantumquinto  ineunte  RavenneB 
taetropoiim  fuisse,  autioanne  Angeiopte,  autPetro 
Ghrysologo  eam  Ecclesiam  gubernahte.  Hi  autem 
auctores  seriptoresque  oranes  praeter  positiva  quee 
oon^oraerarunt argumentasuperios memorata,  al* 
terom  achiUeom  enimvero  et  insoperabile  ad  unom 
OflMiet  jaotftre  non  desinont ;  et  jore  qoidem.silen- 
flum  videUeet  antiquorum,  deficientiaramonumen* 
t(H*iira  exquii>uflonara8alteravelalterurain  Raven* 
nate  Eeeiesia  indieiura  emator  exercitfle  quatoor 
JSeeleiiflB  prirais  sflBColis  metropoiitieo  jorisdictio- 
nie.  Porro  eieuli  Ravennates  Hbertatem  vindieant 
propriflB  EeeiesiflB  ab  jogo  Medioianensium,  ma<» 
xirae  qoia  noHoe  oranino  prohis  adduei  potest  vel 
nrinimusaetus  ejusdem  jurisdiotionis  in  Ravenna- 
teraEcdesiam  fld>80liitus,nu1iaepiseoporum  ordina- 
tio  Tel  approbatio^  noila  synodos,  visitatio  noUai 
epistola,  deeretura,  canon,  scriptorisalicujue  testi" 
monium  :  pari  igitor  lege,  si  noiium  ex  sinaiiibos 
aetibos  ante  Angeloptem  aat  Cfarysoiogom  pere« 
gisse,  noliora  ex  eimiiibos  testimoniis  faabuisse  in- 
veniontor  Ravennates  episcopi,dicendom  profecto 
erit  opiBionem  qofls  faane  digoitatem  usque  9b 
apostoiorum  eBVo  derivat  nifail  flrmttatis  faabere. 

490.  Petrus  ipse  Gfarysoiogus  neyerbum  qutdem, 
tot  editie  doctiseiaiis  homiiiis,  de  hac  dignitate  in 
eois  anteeess<Mibas  erainente  fcttoe  est,  neqoe  cum 
de  prirao  Ravennatiora  episcopo  ApoUinari  sermo- 
nMifafltberet.fpfl^  AgneRtt8,nonicflBteroqoin  seecoti 
rodisMetorieos,  ne  8yiiabara  qoidera  soper  id  genos 
pf8Br6gativaimu8iitftvit,iieeltaipRi^dn  I&yeii- 


168      'toS.  AiiADESII  DI^ERTATIO  DE  METROPOLI  ECKLESIASTICA  RAVENNATENSt.        IM 


natium  praesulum  potesiati  plus  nimio  interdum  a 
studuerit,  ipdiusRomaDeB  EcclesiadiviDum  prima- 
tum  iBgre  admodum  fereDs.  Quid  plura  7  luitia  di- 
gnitatis  metropoliticae  AgDeliusin  Joanoe  Angelop- 
te  consUtuit,  quamvisistius  f^fadus  et  paliii  collato* 
rem  impie  effiDxerit  ValeDtinianum  III  Augustum. 
Quem  igitur  patronum  opioioDis  su8b,  quam  ratio- 
nem  nobis  anereDt  Rubeus,  de  Harca,  Salmasius, 
et  si  qni  sunt  alii  ejusdem  opinionis  assertorrs? 

131.Nutatinsuperpotissimum  eorum  fundamen- 
tam,  universali  nixum  EcclesiaB  hierarchiaB  prdini. 
et  regulflB  per  totum  orbem  diffus8B,  nempe  quoa 
fere  singulisimperiiprovinciispropriummetropoli- 
tannm  dederintapostoli,  in  civitateearum  principa 
residentem,  atque  Ecclesiarum  regimen,  civilium 
provinciarumregiminiaptasse.Sienimvel  generale  ff 
totius  imperiisjrsten^a  altenderevelimus,  vel  parti- 
culare  quarumQumqueprovinciarum,  quotempore 
eoepit  perapostolosEcciesise  ordo9tabiliri,ineptum 
prorsQs  fateri  cogjmurutrumqu^fuisseculconfor- 
matam  ab  ipsisapostolisEcclesiaBhierarohiamcre- 
damus.  Auctor  est  gravissimsB  hujus  propositionis 
d.  abbas  Bacchinius,c[ui  omnibusnumerisabsola- 
tam,  sacra  profanaque  eruditione  validisque  argu- 
mentis  refertam  dissertationem  edidit  de  origin^ 
ecclesiasticflB  hierarchise.  Perpensa  igitur  Romant 
Imperii  forma|regia|inum  acmagi^tratuumdistribu- 
tione,  provinciarum  dislinctione  ac  partitione;lum 
qu8B  fo^ent  principaliores  urbes;  provinciarumme- 
tropoles;  omnibusque  post  prolixum  examen  cupi 
regimine  Ecclesi^  illiusque  bierarchim  partitione  G 
In  primo  sseculo  jcomparatisyconcluditdoctissimus 
Cassinensis  non  potuisse  apostolos  ad  formam  ci- 
vilis  fa^erarchiaB  respectum  habere  in  Ecclesis^rum 
ordioe  distribuendo  et  componendp,  cum  diversa 
{ere  ubique,  utipseait^emerseritdistributioprgvin- 
eiaram  ecclesiasticarum  bl^  imperialium  distribu* 
tione.  Qnibus  argumentitcondusionem  h^nc  suam 
firmaverit  cl.  ^uctor,  legerequisque  pot^rit  in  pri- 
mis  capitibus  primaB  partis  laudataB  qissertationis. 

132.£xparticu]arium  etiam  provinciarum  s^stema- 
\t  argumentum  auget  Bacch|nius  contrapraBsumptam 
sacraBhierarchiflB  convenientiam  adciviles  magistra- 
tu8.  Si  enim  cuilibetprovinciffimetropolita^usideo 
erediturassignatus^cuialiicomprovincialesepiscopi 
parerent;  quiainqualibetprovinciajnqualibetpro-  tf 
vinciarum primaria  urbe  rector,seu piraes^s^aut  con- 
sularis  csBterarumprovinciflB  urbinmmagistratibuff 
prseerat,  id^siveritatemcon^ula^^lpcuml^^ereno^ 
potest  ;  adeo  inordinatuQi.  ^deo  vari.upi  legimus 
fdisse  particularium  proyinciarum  regii^.en ;  cum 
modo  eamdem  provinciam  mpderaretji^r  prpprius 
rector,  mpdo  alterius  provinciflp  prfleses,  JfXQ^Q  plMres 
provinci&eunijmodopluribusconsularib^sparerent: 
quod  maxime  deiEo^li^nostraobseryatum  esti^u^ 
aliquando  cu^Fian^iniapropriun^  habi^itc^psula- 
rem,  aliguando  cum  JLigur^a  ux^i  pree^idi  8.ui^j,ectf 
fnit.  Quare  Impossibile  est  p^^ofectp  ?upef  jpstabili 
haj  usmodi  f und  am  en  to  flBdificasse  apo8  tolos  eor  am- 


que  successores  ecciesiasticarum  proTinciarum 
hierarchiam. 

l33.Abimperii  systemate  temporijim  apostolico- 
rumadSyqagogflBsyslema  examinandum  procedit 
Baccbiniu^.Describitquaiiemper  Judeefle  provinjQias, 
qualem  extra  Judaefle  fines  Israelitica  Ecclesja  tunp 
obtiqeretfo^mam  ;qu8e  synedri^  seu  conciliain  sin- 
j^uiisJudflBaeurbibuSy  ubi  minora^ubimajora^acro 
et  civili  regimini  prflBsiderent,omniaasupremoHie- 
rosolymflBgenerali  synedrioauctorilatem  etjurisdl- 
ctionem  trahentia.Extra  JudoBanivero  singulisaui- 
deip  provinciiS;Seu  magno  alicui  religionis  spalio^ 
pnumtantummodosynedrium  erat^  sed  ig  quavit 
civitat(B  regionis  iilius  scholflB  seu  synagogflB  habeban- 
|ur^qu6e  a  regionis  seu  provinciae  sjnedrio^velgtia 
proviQciali  concilio  pendebant  ^c  moderabantur^ 
Ai  tiocfiiflB  hinc,  atque  AlexandrisB  synedria  per 
Orientem  et  iEgyptumaliarumquecivitatumperdi- 
versas  regiones  m,axipiapo)luisse  auctoritate  osten- 
dil.jCutphujusmodi  Synagogfle  systemateconferens 
deinde  Bacchinius  Christian»  v^^ieptis  Ecc^sifleor- 
dinem,  a^eram  coocl^sionem  etuit  ex  collatioqe 
ist^^yidelicet^postolos^acpraBcipuePetrum,  in  fun- 
dandis  principibus  Eeclesiis  minime  ad  formam  R<h 
maniimp€riiresp€xisse,sedpotiusJud(BorumpotiticB 
se acc,ommodasse,habita  rationeeorumdem  frequen' 
lioByacprcBrogaiivarumpro  divei^sitate  temporumyet 
\ocorum,ei  gentilium  etiam,cum  ad  baptismigrqtiam 
admissi sunl,Hsinc  opinionem  aliis  ante  iilum  scrip- 
toribusprobatamfuisse,ipgenuefateturCassinensi8 
noster^ipterquoset  Grotio,  qui  dixjBriat,  totum  re- 
gimenEcclesiarum  Chrisli  conforn^atum  fuissead 
synagogarum  exemptar;ei  patri  Thomassino  in  Velere 
et  Nova  EcclesiflB  Disciplina,  quibus  puperrime  ac- 
cessitJoseph  MottflBsuiTragiufninlaudat^  disserta- 
tione  de  Jure  metropolitico  n.  8  ef  seqq. 

|34.  Vierum,/[|uia  innun^rflB  in  imperio^j.m^o i^ 
univ^o  orbe  prov  jopiif  sup^rerant  in  quibus  yel  ^iulU 
vel  rari  adpaoduqi  .Jud2|i  reperiebai^,tur,adepque  ibi 
s^ltem  non  potuis^e  ^d  Qonn.^Di  Syn^gog/B^  aptari  ec- 
clesiastic^bierarcM^  v|deb^t*^i*i  lijcijrppcj..  B^ccbi- 
Qiu3|  !trib^9  disMnpUs^n  appstp)prug|  prfledicaUone 
perpcjis^  t):iplic^iQ  9}iai^  4|v^rfaipdi$IipguitEcc)$<* 
siqjramieonstitution^m..  ^f\j^^  per^odp^  J^sp)oi(  app- 
fi[qlicm  p^rfledicationis  tet^p^s^ex  Chr|$,ti  pomiffi  Rajtn  - 
4s^o Jv(](^).s .t^ntum  largit^  mijpf^i^if^m  prpyiQ/ci^s.. 
illiefil  r<e?picitipti?ry  alluyp  i)Ij>d  ^vp  gi^fltiJi^MMuitus 
mixti  erant  Hebrseiyfides  §lla^  ^  }b  ApQ^tolisp^ 
jc^gionpsjionge  l^Um»  ^^if^fw^^m  p91»it^-T^rtia 
^i^4cn  peirjodus  ^po^toUjC^  pi^dicat|p^i9  Uluid  topa- 
pus  designj^qiioin  reg/o^ibv»  qu^jiflofQl^brQe  opi- 
nes,  Aplli  ai^t  fepe  puUi  Ju^^ji  ipapleb9^(/Evani§;e- 
jium  diffifj^am  es^* 

1.36.  U^  priwsi  pr«di/Bf|jtiQfli8  pfrip^o  «aliijs  fy^ 
^s(oUs  synedriojrum  ipri^^  jn  Ecpl^^i^  Qjr^llc^cj^ 
j^mulari.  Geaerali  Qpgg  i^c  .i$i|pr#mp  Qii^rpsojy^ 
syne^rio^cyi  prjqeerfi  ii^^Qmi^^  Sjrp^<>^  pon^fe^, 
fpo.stplpf yfp  ^c  di^fii^iifjj^iw  Cbri«|i  ^lj.egium  pj^ 
positutn  est»  Petro  prfl^sidente ;  iniiDgulis  autem 


167 


IN  S.  PETRUM  CHRYSOLOGUM  PROLEGOMENA. 


168 


ciTitatibus,  ubi  minora  synedria,  luiDores  Eccle- 
siee»  ubi  majora  synedriai  majores  Ecclesioe  fun- 
datiBsunt;  et  sicuti  in  singulis  HebrsBorum  provin- 
ciis  Samaria,  Galilsa,  Judaea  minora  a  supremo 
unius  cujusque  provincias  synedrio  pendebant,omnia 
ab  Hierosolymitano,  ita  factum  est  ut  GhristiansB 
Ecclesiffi  minores  a  majorecujnscumqueprovincice, 
omnes  autem  ab  Hierosolymitanapenderent.Inse- 
cundaveroperiodo  exeuntes  abJudieflB  finibusapo- 
stoli,  eas  regiones  circumierunt  in  quibus  miiti 
erant  geniilibus  HebrflBi,et  tynagogas  per  singulat 
civitates,  synedrium  autem  habebant  per  singulas 
provinciasyseu  per  quosdam  regioni8tractus.Quia 
vero  inefifabili  Dei  providentia  cautum  erat  ut  ad 
gentium  conversionem  Synagoga  ipsa  viam  faceret 
et  JudflBi  Christi  discipulosin  gentiliumnotitiam  ao 
famiiiaritatem  inducerent,ut  eo  naturali  medio  su- 
pernaturalemfidem  cognoscerent,ad  quam  Deimi- 
sericordia  vocabantur,hinc  est  quod  per  idtempus 
tot  in  Asia,  Africa,  Europa  Ecclesias,  ex  Judfleis 
et  gentilibus  coadunatas,  didicimus  apostolosfun- 
dasse,  ibique  Christianas  metropoles  constituisse, 
ubi  provinciarum  synedria,  Ephesinam,  Sardicen- 
sem,  atque,  ut  alias  taceam,  Antiochenam  et  Ale- 
xandrinam. 

i36.  Ultimaautem  periodus  apostolicfle  pnedica- 
tioni8,ex  doctissimi  Bacchinii  conjecturi8,adfidem 
perduxitEcclesias  gentium,interquas  necsynedria, 
nec  forte  synagogas  habebant  Judflei.Primam  om- 
nium  fundavitPetrus  apostolorumprincepsRoma- 
nam,  in  ea  scilicet  urbetotiusorbis  metropoli,  cui 
cum  eeque  subderetur  HebraBus  ac  gentilis,  con- 
gruum  eratibiEcclesiarummaximamerigi  ac  fun* 
dari,  qusB  ex  utroque  populo  coalescere  componi- 
que  debebat.Ab  hac  igitur  principe  Ecclesia,  quam 
Petrus  et  Paulus  flBdificflurunt  proprioque  sanguine 
stabilierunt^missisuntquaquaversumquigentilibus 
Ghristum  nuntiarentetChristianasubique  Ecclesias 
coadunarent.ExhocfonteinItaliam,Oalliam,Hispa- 
niam,  Ulyricum,Africam,fidei,baptismatis,traditio- 
numrivuhfeliciterderivarunt;adeoutjure8cripserit 
ad  Eugubinum  episcopum  Innocentius  1 :  Le^ant  $t 
in  ii»  provineiii  alius  apostoloruminvenitur  aul  te^ 
giturdoctnsse;quodtinon  ligant^quia  nusquaminve* 
nitur,oportet  eos  hoc  sequi  quod  Romana  Ecciesia 
eustodit^a  quaeosprincipium  accepissenondubium 
est.  Hinc  qui  emersisse  volunt  jura  Romani  patri- 
archatus  in  omnem  Occidentem,non  longe  a  veri- 
tate  aberrare  arbitramur. 

l37.Porroanimadvertendum  hic  venitin  quo  dif- 
ferrent  inter  se  fundationes  Ecdesiarum  primaeet 
secundflB  periodi,  et  fundationes  Ecclesiarum  ter- 
tifle :  nam  quoad  primas,  non  antea  in  illis  ordina- 
bantur  episcopi  quam  EcdesiflB  ipsfls  vd  ex  soliB 
HebrflBis,  vel  ex  Hebrfleis  simul  et  gentilibns  jam 
oonversflB,  et  aUquomodo  formatflB  fiii88ent.Quoad 
alteras  vero,  smtequam  converterentur,  aut  nullo 
modo  formarentur^ordinabantur  epi8Copi,etmitte- 
bantar,vel  designati  ad  aliqaam  spedalem  provin- 


A  ciamseu  civitatem,  utibi  propriam  sibiEcdesiam, 
prfledicato  EvangeUo,  efformarent,  cathedramque 
coUocarent ;  vel  ad  nuUam  designaU  individuam 
provinciam  seu  civitatem,  sed  ut  ubicumque  sors 
aut  poUus  divina  Providentia  Ulis  viam  aperiret 
fidei  dissenunandi,  ibi  consisterent,  sibique  Ecde- 
siam  ex  conversopopulo  componerent.  Itaque  al- 
terutro  modo  discipuli  isU  et  episcopi  ad  gentes 
missi,  cum  jam  Ecclesiam  aUquam  prfleclara  in 
urbe  fundassent,  hinc  fioiUmis  civitaUbus  ac  po* 
puUs  Christum  annunUabant,  novas  Ecclesias  in 
circuitu  sancUficantes,  eisque  etiam  interdum,  si 
expedire  videretur,  episcopos  consecrantes. 

138.  Exhac  autemsapienUssima  evangeUcfls  prfle- 
dicaUonis  oeconomianon  solum  inteUigitur  quomodo 

g  apostoU  inethnicis  regionibus  tot  Ecclesias  funda- 
verint,  tot  episcopatus  erexerint,  verum  etiam  qua 
ratione  primfleomnium  constitutflB  fuerint  ecclesia- 
sticflB  metropoles.  Ula  enim  civitas  hanc  dignitatem 
adipiscebatur^  ubi  apostolorum  discipuliad  prfledi- 
candum  mi$si  cathedram  firmabant,  ex  qua  cum 
finiUmas  eUamgentesatqueurbes  docendo  circum- 
irent,  conversisque  evangeUcas  leges  imponerent, 
EcdesiasefiormarentiUisqueepiscoposdarent ;  cce- 
perunt  conversipopuliillosdiscipulos  et  missos  ve- 
luti  patres  et  doctores  superioresque  in  spirituflJibus 
negoUisrespicereet  venerari,eorumque  cathedras, 
unde  primo  iUis  derivaverant  fidei  rudimenta,  et 
proprias  Ecdesias  propriosqueepiscopatosiaiUum 
habuisse  fatebantur,  tamquam  matrem  habere^ 
ab  ea  tradiUones,  ab  ea  in  dubUs  consUium,  ab  ea 

C  discipliofle,  rituum,  morum  rogulas,  episcoporum 
Buorum  vel  consecrationem  vel  approbaUonem 
mutuari,  prfleseriim  apostolis  defunctis,  qaorom 
prudentissimflBinsUtutioniacceptam  referunt  istam 
ecclesiastici  regiminis  poUtiam. 

139.  Id  vero  probabile,  immoprorsus  innegabUe 
videbitur,  sianimadvertasprimoapostolos  eam  re- 
giminis  formam  sibi  proposuisse,  qun  et  perpetua 
foret  et  aptior  ad  omnes  populos  ubique  terrarum 
coadunandos  in  unum  corpus  atque  in  unum  ovile, 
et  faciUusregendos  et  instruendos ;  secundo  per  se 
ipsos  paucosque  eorum  discipulos  tantu  m  opus  absol- 
vere  nonlicuisse  ;erantenimpaucula  iUa  granaper 
vasUssimum  universi  campum  disseminanda,paud- 
que  UU  in  multa  EvangeUi  messe  operarii.Quapro- 

B  pter  necessefuitaliquot  fundari  perorbisprovincias 
principesEcclesias,atquein  iisaut  apostolorumaut 
disdpulorum,  veluUtoUdem  metropolitarumcathe- 
dras,  fideique  ac  tradiUonis  depositum  collocare,  a 
quibus  principibus  Ecdesiis  per  prflBdicaUonem,  pro- 
gressu  temporis.aUfleEcclesiflB  et  nascerentur  etre- 
gerentur.  Haeautem  principalioresEcclesiflBabapo- 
stolis  vd  ab  apostolorum  disdpuHs  erectfle,  apos- 
toUcflB  vocabantur,  quarum  piUcherrimam  disUne- 
tionem  Bacchinius  refert  ex  TertulUano. 

i40.Ingenueergo  fatemur,  hanc  d.  Cassinensis 
opinionem  de  ecclesiasUcarummetropoleon  origine 
nobis  prsB  catteris  arridere.  Eam  gravissimis  viris 


m       J0$.  AMADESII  DISSBRtATIO  DE  MEtROPOLi  ECGLE8IA8T1GA  HAVENNATENSI.       i^ 
pFobatam6SMnoii]gnoramut,quidquidalii,pnB8er-  A  eorum  altero8olummodo(aiunt)ccnpenio(legiqui- 


timGalli,uicontrarium  effutierint^congruitenim  ut 
com  mazime  ide»  quam  oordatut  quisque  coneipere 
debetde  Evangeliipropagatione,  inconprehensibiii- 
ter^  ac  non  minu8  fortiterquam  suaviter  per  mun< 
dumuniversumabsoluta.  Attamenncscimut  utrum 
ea  opinio  Bacchinii  magis  noceat,  an  faveat  magis 
Ravennatensium  placito  de  apostoiica  origine  roe- 
tropolitices  eorum  dignitatis. 

I Y.  iUYeiiBatiimi  respoBsumes. 
141.  Ne,  quflBpossuntallatarumdifflcultatum  vim 
imminuere,videamuroegligereRayeDnatiumrespon« 
siones,  qusBCumque  easintJl^reTissimehicexpone- 
mus.Et  primoquidemillisminimenegotium  faces- 
itt  contrariam  opinionem  essecommuniorem^immo 


dam  actusmetropoliiicsBpotestatis!  Possibileneefct 
ejusmodi  ratiodnio  tot  doctissimorumm  virorum 
mentes  acquievisse  ? 

143.  Atque  eo  major  negatiyi  hujus  argqmenti 
imbecillitas  apparet,  quo  probabiliorest  eorufflsen* 
tentiaquiregulamecclesiasticshierarchiie  asserunt 
universalem  esse  debuisse  per  totum  Ghrislianum 
orbem,nuliamqueomninoratiooemadductam  fuis* 
se,nequeadduci  posse,quare  hierarchia  Italicarum 
provinciarum  diOerrt  debuisset  ab  bieriurcbia  relique 
totius  Ecclesi».  Apostoli  primique  sancttssiini  Ro- 
mani  pontitices,discipline,  traditi<mum»regolarum 
apostolicarum  tenaces  admodum.eas  neglextsaenlin 
Italiatantummodo?Legesad  firmamentemeecle^iii' 


eommuni8simam,quam  nempe  sequantur  et propu-  o  *tici  ordinisysaoctsque fidei  saoctoruroque  Ghristiaiie^ 

* i-u_. :_* t —       rumcoDservationeroadeonecessarias,inllalia8oluin-» 

modo  immutassentyin  Italia,inquam,universicapite, 
norma  diseiplinm,  morum,fidei  ?  Quidsi  aliarum  in 
Italiametropoleum,  etprimorum  quidem  sseculo* 
rum,  indieia  magnimomentinon  desint?Quidside 
Syracusis,  Fanormo,  Capua»  Rbegio  forte  non  sit 
amplius  rationabiliter  dubitandum?Certum  esteru- 
ditissimas  super  iis  dissertationes  nostro  hoc  ava, 
prodiisse,  qu»  vix  dubitandiaditumreliquerunt,et 
qum  jactat»  negationis  vim  minuuntutcum  maxi- 
me,per  quam  exdusis  omnibus  omnio  ab  Itaiia  me- 
tropolitanis,  solos  Romanos  pontifices  per  quatuor 
priora  smcula  exercuisse  in  earegione  metropolitica 
jura  perfidiose  affirmatum  est. 
444.  Ravennate  vero  quid  dioendum  ?  Si  qum 
^  contra  opiniones  de  ejus  initiis,  vel  a  temporibus 
Joannis  Angeloptis,  vel  Petri  Ghrysologi  repetendis, 
aliquod  probabilitatis  specimen  pr»  se  ferunt,videtur 
neutrasustineriposse,etnostraBdignitati8  primordia 
neutri  illorumsanctorumpresulumesseconsignan» 
da.  Quando  autem  eos  metropolitanos  fuissecerti- 
sime  invenimus,  non  inveoimus  autem  eos  primos 
illam  dignitatem  fuisse  consecutos,  per  necessariam 
consequentiam  statuenduoi  venit,ante  eosepiseopes 
Ravennatem  Ecclesiam  fuisse  metropoliticam,  et 
recurrendumesseadapostolicatemporajuxtauniver- 
salis  hierarchim  regulam,  quando  in  nulioex  pras- 
decessoribus  Angeloptis,  et  Chrjsologi  prinoipium 
dignitatis  reperiredatur :  quemadmodum,utsupra 
dicebamus,  quia  soium  extrema  jam  etatelegitur 


gnentpene  omnes  celebrioresque  scriptores,  inec- 
desiastica  historia,  disciplina,  moribusperitissimi ; 
veritas  enimopinionumhujusmodinooa  multitudi* 
ne  neque  anominisclaritate,  sed  a  fundamentorum 
firmitate  dignoscitur.  Innumer»  propemodumopi- 
niones  singuli8atatibusregnarunt,quas  foveratuai- 
versalis  consensus ;  modo  autem  falsse  sunt  apud 
omnes.  Et  nelongius  exemplaqu«ritemus,  nonne 
opinio  de  Mediolanensi  metropolitano,  superltalim 
divisioneinduosvicariatusfundata,universalissima 
hncusque  fuit,  illique  plauserunt  critici  fereomnes? 
Verumtamen  destructo  falso  illo  fundamento,aman- 
datisque  adfabulastotcommentis  q\xm  pro  monu- 
mentis  indubiishabebantur^sententiaisthaBcabau- 
la  recedit  et  evanescit. 

I4S.  Secundo  non  magni  faciunt  Ravennates  ar- 
gomentum  negativum  adversariorum.Vffi,siabhu- 
josmodi  ratiocinio  timendum  esset  :2Voii  invmitur 
teripium,  ergo  non  fuit  !  Actum  omnino  foret  de 
plnrimisquaB  modopro  certis  omninohabentur  tum 
in  sacris  tum  in  profanis ;  actum  foret  de  tot  Ecde- 
siarom  antiquitate,  et  vel  non  exstisse  dicerentur 
prioribuss8Bculis,velepiscopos  nonhabuisse,  si  au- 
etorumsilentio,si  monumentorum  inopi»  fidendum 
esseCQuiaergoquarto  veiquintosolummodo  smcu- 
lo  de  alicujusEcclesiaeepiscopo  memoria  velnotitia 
tuncprimumemersii^nullusalter  ante  istum  episco* 
pnm  Ecclesi»  illi  praefuisse  credendus  erit?  Quia  ergo 
de  aliqua  Ecclesia  serius  locuti  sunt  8criptores,tQnc 
solum  eam  incoepissearbitrabitur?  Undenam,ama 


bo,  argumentumdesumuntcritlcinostri,utprobent  D  ChrysologusconsecrasseepiscopumVicohabentinum 


natas  quartos8BCulo  Aquileiensium  ac  Mediolanen- 
sinmmetropoles?Ex8ilentio  (respondebunt)  anti- 
qnioram  monumentorum,etquia  eo  tantum  smculo 
vertente,  ahqnem  actum  iegere  incipiunt  exercitffi 
abiHisepiscopismetropoliticflBjurisdictionis.Infelix 
enimvero  ratiociniumt  Quiainitium  noninvenitur, 
illud  igitnr  pendere  dicendum  estab  hominum  con- 
jeetnris  et  opinione.lnnostroautem  casuid  prorsus 
ratiocinii  genus  praBvalerevoluiit  auctoresnostriet 
qoia  neque  inChrjsologo,  neque  in  Angelopte  dete- 
gipossonthujus  dignitatisprimordia,  nibilominus 
neoesseest  in  eorum  altero  illamincoBpisscquiade 

Pathol.  UL 


negariabsolute  non  potest,  immodetantodoctore, 
lis  EcdesiflBtemporibus  asseriprocertodebetillum 
ante  Vicohabentini  ordinationem  plurimos  actus 
exercuisse  ejusmodi  potestatisperlongumduodevi- 
ginti  annortun  decursum,  licet  de  iis  nemo  neque 
ipsemet  scripserit. 

145.  Silentiumquoque  sancU  hujusaotistitii  con- 
tra  eos  non  facere  arbitrantur  Ravennatenses,  tum 
quia  non  omniaejusopera  ad  nostrammlatem  per- 
venerunt,cum  illefuerit  multcrum  Uhrorum  et  voIh' 
minum  conditortet  velutt  inigaus  fons,ita  m  eiim  dt- 
vina  sainentvi  quotidie  emanahat^  teste  Agnello, 

6 


Wi 


iN  d.  PitRttM  CtmVSOLOCtlM  l^ROLttdOMttKA. 


in 


muitaqti«p6rienint  tioii  solam  Ghfyfcologi^sed  ao»  A  ot  cotica«iioliem  paBii  affthlcpiAcOl^AHl,  in  tjrtibti» 


teo8s«orQ0  ejUB,qaos  aoapaucaeaqaegt^Tissitna 
seripsisselMduntantiquioreshistOfici,  vel  barbaro 
rum  iocursibus,  vel  Ravennatis  Ecclesias  nostrfiB 
archivi  etbibliotheoainoendiiS)  tel  sequentium  Sffi- 
cuiorum  inlitterasodio,  etprcBsulum  antiquiorum, 
prflBsertim  sohismaticorum  vel  ignavia  vel  malitia. 
Tum  quiain  homiliis  ChrysologiquffiuoiciBtempO'» 
ruminjuriamsuperarunt,  prnter  epistolas  adEuty^ 
ohetem  haresiarcham  atque  ad  PP.  Ghalcedonensis 
synodi,  locus  non  eratneque  occasio  de  hoc  argii- 
mento  mentionem  faciendi.  Tum  quia  silet  etiam 
Ohry  sblogus  Rcolesiam  RavenDatem  hac  proerogatita 
jam  insignitam  antequam  ipse  ejus  guberuacula 
jam  suscepisset,  quod  tamen  nonpotest  ampliusin 


profecto  non  videmus  quid  novitatis,  quid  tndfistrt 
horreant  clarissimi  yiri.Nonne  smcuium  iIlud,notlhe 
ipsaValentinianitempofahuJusmodiexemplisscate- 
bant?  Primusne,an  solus  Valentianus  In  ticclesld- 
stica  jura  manumimmiserat?Quis  PhoeuicieeJilHs- 
dictionemdiviserat  inter  Tyrium  et  Befitetisem  dpi- 
scopos?  Quis  primatum  flierosolyitiitaho  tribuerat 
super  Arabiam,Phoeniciam,  PalcBstinam  f  Quis  Ni- 
c8Bam,  quis  Chalcedonom  ad  metfopolis  fastigium 
subiimaveratf  Nonne  imperatores  illlusmet  aevi  ? 
Qub  canon  duodecimus  ChalCedoneDsis  synodi  spec- 
tabatterribiliina  depositiouis  In  episcopos  Cdmmi- 
natione,nisi  ab  Augustisejustnodinovarum  metro- 
poleon  erectiones  impetrare  cessaverint  ?  Ex  hoc 


dubium  revooari.  Item  unum  vel  alterum  memofa*  q  ergo  capite  nec  novum,  nec  monstruosam  fuisset 

-    •  "  •     '    '  -*•'-•- - -*  — •      Valentiniani  diploma,  neque  omnino  condemnan- 

dus  Agnellus,  quasi  novam  tlaveDnatium  metro- 
polim  Augusto  iili  ituputasset. 

148.  Quod  vero  ad  coliationem  pallii,  faic  quoc^e 
fugit  darissimos  viros  prudens  antiquae  Ecclesiffl 
oeconomia.  Fuerit  enimnecne  pallium  istud  impera* 
toriuminsigne,Augustdrum  munus  ad  indicandum 
et  decorandum  regale  ^piscoporuni  sacerdotium,aut 
indumenti  genus  mere  ecclediasticum  ad  sigDiitcan- 
dam  in  metropolitanis  plenitudinem  potesiatis,pro- 
cal  dubio  est,  aliquot  post  magnilm  CoDstantinum 
ssecutis,  eispectassepontifices  summos  auf  preces 
aut  Consensumimperatorum  et  regum,  antequani 
palfiiUsuffl  metfopoIitanisinduigereDt.C^ujus  verita- 
tis  testes  luculentissimi  sunt  tot  epistolae  Romano 
^  rum  pontiflcum,  et  prffisertim  Gregorii  Magni  ad 
Ceesafium  Ardatensem.  De  hoc  autem  argumento 
cotistdi  potest  doctissimus  Thomassinus.qui  istam 
Eccle^iae  consdetudinem  fusius  eiplicat,  prfiBserlim 
ii!t  Yerbis  :  IndUbUatum  esi,  aliquot  saltem  smcu- 
lis,  non  sine  votuntate  imperatoris  in  Orienie  pal^ 
tium^sicut  inOccidenteconcessum  fuisse ;  cum  enim 
vestimenti  id  genus  initio  regium  fuisset,  eoque  vo- 
tuissent  imperaiores,qu(B  eximia  eorumeratet  sin- 
gulafispietas,regate  Christi  decorare  sacerdotium; 
hanc  vicissimitlis  peratiquot  scecuta  pietatem gra'^ 
titudinemque  rependit  Ecctesia,  ut  illo  prcetet  eo- 
rum  assensianem  indueretur  nemo. 

i40.  Qnse  igitur  in  Valentiniani  Csesaris  conces- 
sione  novitas,  quod  portentum,  quando  juxta  ilio- 


S*  dootor  metropolitic»  jurisdietionisactum  a  se  ge 
stura)  consecraiiones  nempe  Projecti  Imolensis,  e( 
Marcellini  Vicohabentini  episcopi ;  efgone  decem  et 
ooto  annorum  intervailo  nullis  aliis  actibu^  tantam 
dignitatem  illustraverat  ? 

t4#.Agneiius  tero,sohismaticu^  homo,qui  impe^ 
ratoribus  nimis  Justo  in  ecclesiasticis  rebos  in'* 
dolgebat,  quique  Romannas  subjectionisimpatiens, 
RaTennatiumanacephaleosimitnpleaiiquotiestuitus 
est  probabiliter  ex  Industria  eam  dignitatem  in  An- 
geloptis  anteoessoribus  tacfuft,ne  ab  apostolica  sede 
derivatam  oogeretnr  fateri.  Qu»  ab  Agn^IIo  de  ar- 
chiepisoopisnostrls  pr8eteritafueruot,qumque  Inho^ 
tuerunt  aliunde,  propemodum  infioita  sunt  (atque 
inter  ea.miriflca  uttdecim  D.  Apolllnaris  successo* 
ram  per  visibtiem  oolumbam  eleetio.prseciptia  est; 
cum  enim  deftiaguIllsAgneIIu9scribefet,ineffabiHir 
prodigii  immemof,  autinscius  videbatuf  ,cujus  tan- 
dem  splendida  indioiadeditinsancto  Severoeorum 
postremo)  ;  miromne  igitnr  erit  si  qua;  errorenl 
suum  damnaTlssent,iilenon  retuIit?Cumautemad 
sedandos  aliquOfum  tumultus,  de  qulbus  Chrysolo- 
gas  allatts  Terbis  homll.  175  Valentinianas  Itl  im- 
perator  Romani  pontiflois  deereta  aagustaH  sanctio* 
ne  roboraverit}  qoa  sartam  teetam  Rateonatinttt 
eplseopidlgnitatem  suamservarent,occasiouem  vd' 
rMmililer  arripuit  Agnellus  Valefltinlano  ffibuendt 
ejasdemdlgnitatlssacriqoe  pallii  coilatiooem,qu^a 
sola  aposioUoa  sede  ooncedi  poterant :  si  tamen  ea 
fuit  AgnelU  meos^idque  sonantejus  verba ;  probafl 


enim  fortasse  ex  AgneUiana  relatiooe,minime  pote-  L  rum  s®culorum  oeconomiam  tamcommode  intelligi 


ritilhim  indioMsetuno  primum  omoino  creatam  f  uis- 
86  BostrsB  metropolis  dignttateffl,sed  potius  indicasse 
tuflo  prlmtim  oircamscriptam  fuisse  certis  flnibus 
eoclesiftttioMB  iemihie  ac  PtaminidS  provinciam. 

iVI.Cmkfrntn  fiuittquam  satis  orirati  sumus  quaf  e 
totsapientissimiviri,antiqu8Bdisciplinaperitissiffli, 
coBtrahuJasiDodi  assertam  Agndli  nostri,et  contra 
Hisrony  amm  Rubeum  adeo  i  mpoten  ter  debacch&ntur, 
et  Valentii^ni  diploma  a  Rubeo  relatum  dirisomni- 
bua  Toveaot.  Doo  eoim  pracipue  in  eo  notant,  et 
daaBant  «beqoe  aUabeaignainterpretatione,nem'' 
pe  VBtominiaiiolribui  metropoiisnostr»  erectiotiem» 


poterat  pro  cousensu,  ab  Augusto  illo  in  efectio- 
nem  nostree  metropolis  prmstito,  atque  in  usum 
pallii  ?  Decretum  aliquod,  seu  concessionem,  seu 
nostr»  Kcclesiaeprivilegiorum  conflrmationem  edi* 
disse  Valentinianum  III  indicari  videtur  per  musi- 
vum  opus  S*  Apollidarls  in  Classe,  in  quo  Augusti 
illins  imago  volumen  manibus  tenet,  scriptumque 
ibi  legimu9 :  PrivilegiaRavennatis  Ecclesice.  yernm 
de  istis  alii  viderint.  Feliquas  autem  falsitatis  no- 
tflB,  quas  curlosius  auctores  laudati  scrutati  sunt^ 
ac  se  Invenisse  aiunt  in  Valentiniani  litteris,  e» 
prOfectonon  sunt  Ob  quas  in  istud  diploma  adeo 


i»3       JOS,  AMADESII  DliSfiHtAHd  Dk  MfrfttdPOLl  feCCLtStASTlCA  hAVENNATENSI.        lli 


obiltrepant ;  quarum  altera  esse  potest  titulas  ar- 
chiepisedpi,  fcaeeulo  ^uinto  a  naV^Duate  antistit^ 
lidhddm  nsurj[>atus,  altfefa  veird  iltulus  mojoris, 
^ueiit  sibi  tribuit  Val^ntititatlus.  Voculas  hasce 
Agn^Uns  noti  ^isrt|)sit ;  irrepserunt  autem  probabi- 
liter  Va  di^lomatis  exemplaria,  aihanuensium  cul- 
pa.N6s  aiitem  arbitramurveras  litteras  Valentiniant 
(aliquas  enini  ab  Augusto  ipso  datas  fuisse  du- 
bilarenonsinuntverbahomilice  l75divi  Chrysologi 
superadducta),  vel  archivi  ai^chiepiscopalis  incen- 
dio,  v^l  schiimaticorum  malitia  consumptaS)  Vel 
ift  6^6rgii  archiepiscopi  caplivitate  deperditas,  qui 
Ecctesite  noslt'»  au^dsliora  monunienta,  ad  osten- 
diirdam  ejuslimplitudinem,  in  Germaniam  aspof^ 
tiitdrat,  scioli  aiicujus  opera  fet  ingenio  fuissereno- 
valas ;  et  fortasse  vel  it  vet  t  saeculo,  tunc  cum  ar' 
cfticpiscojtn  tilulo  passim  utebantur  Bavennatensium 
imsoles,  nec  non  t6  mcfjor  in  more  erat  inter 
titdto^^  cujus  etempia,  ubi  opus  es^^f,  praesto  fo- 
re&l  th  t^fe^j^atnfenU  archlvi  Ravennafensis.  ttanc 
tkmen  conjecturam  pl^udentiorum  Judic{6  tibenter 

IBO.  Qtia&ut^modfeaslone  ValentiMlmi  fittfel^fe  v«fb 
eiil&kniiimHnt,  utf  uh^  ab  AngeIopte,ah  ab  Chrysologd 
itnpet^ktllyhihil  cerlihabemtis.Si  autem  conjectui^as 
D6strasqualescumqueaperirellcetyCredimus,i!ionprd 
nova  tlavennatensls  metropolls  formatione  eas  datas 
fmsse  Htteras  ab  Augusto ;  obstant  enim,  ne  id  cre- 
damus^gravis^ima^uae  superius  conlraBacchinium 
eipiicuimus  argumenta ;  sed  potius  utChrysologus 
vel  Angeloptes  illarum  patrocinio  ecclesias  recupe- 
reht,  quas  diximus  ab  Arianis  forte  distractas»  et 
postmodumper  Ambrosii  prasdicationem  incliente- 
lam  Mediolanensium  episcoporum  receptas^  in  ea 
perquinquagintafereannosperdurasse,quorumid- 
drco  conatibus,  ne  illas  restituerent,  auctoritatem 
apostoticam  et  imperialem  apponere  necess3  fuit. 
Probabile  est  eliam,cum  seeculo  quinto  incoeperin(> 
at  ait  Bacchtnius,  termlni  hierarchifle  ecclesiasticse 
in  Italia  ad  civilium  provinciarum  terminos  accom* 
modari»  factum  fuisse  ut  ad  coarctandam  seu  ex- 
tendendam  metropoliticam  Ilavennatium  jurisdic* 
tionem  intra  iCmilifls  et  Flaminiae  confinia,simul  con- 
cnrrerent,  lemporibus  vel  AngeloptisvelChrysolo- 
gi>  et  sedis  apostolicee  decreta,  et  Augustorum  favor, 
ad  compescendas  obtrectantium  querimonlas.  Qua- 
vis  autem  ex  his  causis  Valentiniani  litteree  prodie- 
rinf,  nil  prffijudicil  inferunt  Ravennatium  opinioni 
de  impugnata  eorum  dignitatls  origine. 

151.  Ouam  vero  originem  non  solum  allatis  ratio- 
nibus  cofitra  vim  argumenti  negativi  se  defendere 
illi  arbitrantur,  verum  aliquo  etiam  positivo  docu- 
mento.Iilud  eGelasii  I  Romanipontificisepistolaad 
episcopos  Dardanisesuperius  citata>haurirenon  du- 
bitant,  ubi  contra  Acacium  Constantinopolilanum 
epi8copumin?ehitGelasiu8,conantemfimbriasqua- 
qoaversum  dilatare,sesequein  Orientis  patriarcham 
elevare,qiiiaepiscopu8essetimperialiscivitatis.Pro- 
bat  autem  Gelasius,  non  ab  imperii  systemate,  non 


A  ab  civilis  magisfratns  ptflestantia,  non  ab  regum  re- 
sidentia,  verum  ab  Institutione  apostolica  formatam 
fuisse  Ecclesiflehierarchiam.  Acacium  vero  exempli» 
urgetepiscoporum,  quilicet  Imperialibus  prflcessent 
civitatibus,  se  tameninfraabtiqu6sJurisdictionister- 
minos  continuerunt :  Risfmi^,  ifiquit,  quod  prosro- 
gativam  voluntAeacio  comparart,quia  ^piseopusfUi- 
rit  regiae  civitatis.  Numquidapud  Ravennam,  apud 
Mediolanum,  apudSyrmium,  apud  Tretiros  multis 
temporibus  non  constitit  imperator  f  Numquid  karum 
urbium  sacerdotet  ULtRi  mbnsuraM  sibi  antiquitus 
DBPUTATAM  quidquom  suis  dignitatibus  usurparunt? 
Licetergo,aiuntRavennates^multistemporibusapud 
Ravennam  constiterint  imperatoreS|  nihil  tamen  hu- 
J  us  urbis  episcopi  suse  dignitati  auxerunt,nullumque 

g  majusjus  usurparunt,  ex  Gelasii  attestatiohe,  sedin 
ea  mensura  dignitatis  et  JuHsdictionisremanserunt, 
quam  ante  imperatores,  eta  priscis  temporibus ha- 
buerant.  Yerumindubitatum  quidemest,  omnibusque 
historicisprobatum,  Ravennatesantislites  metropo- 
liticadignitatepolluisse,imperatoribus  in  eacivitate 
residentibus ;  igitur  non  illam  adepti  sunt  Augusto- 
rum  auctoritate  aut  intercessione,  dum  in  earesidC' 
rent,  sed  iUam  dignitatem  in  mensura  sibi  antiqnitus 
deputata,nihilulteriuseiaddentes,retitiuehint,etcum 
Ravennaimperialls  civitasfaclaestjafn  ab  veterfbus 
temporibus  sedes  erat  ecclesiaslici  metropolitani. 
lo2.  Verborum  Gelasii  et  hujus  ratiocinii  ponius 
t^enserat  Bacchinius^quise  primumomniummetro* 
politici  Ravennatium  Juris  propugnatorum  illud  de- 
prehendisse  ait  (ubiautem  de  metropolitanaSyrmii 

^  Ecclesia  locutus  est  Bustachius  a  S.  Ubaldo,  forsi- 
tan  ante  Bacchinium  vim  Gelasianfle  auctoritatis  in- 
dicaverat).  Porro  mirum  est  qua  ratione  Bacchinii 
animum  conioTseni,etaliquandopenein  transversum 
egerit  istud  argumenti  genus,  et  in  quem  sensum 
explicare  conatus  sit  Gelasii  clarissima  cfleteroquin 
verba ;  illis  enim  in  sensu  obvio  acceptis,  viderat 
vir  doctissimusperse  cadere  omnino  suam  cfletero- 
rumque  opinionem  de  origine  Ravennatium  metro- 
polis.  Interpretationem  ergo  Bacchinii  prsestat  hio 
eisdem  verbis  adducere,  ne  ipsius  valorem  immi- 
nuisso  videamur. 

153.  «  Gum  in  dubium,  inquit,  revocari  minime 
possitquodGelasio  summopontifice  Romse  sedente, 
pnesul  Ravennas  metropolita  fuerit,  reliquum  esse 

D  videtur  ut  ex  Gelasii  ejusdem  testimonio  non  tuno 
coeperit  metropolitanum  Jus  in  Ravennate  Eccle-> 
sia,  cum  urbs  illa  regia  Augustorum  sedes  evasit, 
sed  eodem  loco  steteritquo  antea  fuerat,  nec  ultra 
mensuram  sibi  antiquitus  deputatam  quidpiam  suis 
dignitatibus  usurpaverit.  Certe  Gelasii  testimonium 
omni exceptione  maj  us est,  tum quod  florueri tpaulo 
postea  tempora  quibus  EcclesisB  Ravennati  metro- 
politicum  j  us  collatum  f  uisse  diximus,tum  quod  pree- 
sumi  debeatrem  huj  usmodi  doctissimo  Homano  pou' 
tiflci,jurium  ecclesiasticorum  scientissimOfbeneper" 
spectam.Tantanihilominus  sunt,adeoque  clara,qufle 
probant  serius  quam  in  caetero  OcCidenti  m  Italia  j  us 


175 


IN  S.  PEtRUM  GHRVSQLOGUM  PROLEGOMBNA. 


17« 


metropoliticuminveotum,  tantaez  quibusevidenter 
liquetde  hujusmodi  jure  recentiusRavennati  Eccle- 
sitt  coUato,  constetque  EcclesiasnonnuliaSjUl  Foro- 
corneliensi8,Ambros]ovivente,Mediolanensiepisco- 
po  paruisse,  et  Pelri  Ghrjsoiogi,  immo  ejuselectio- 
nis  tempore  inter  RavennsB  subditas  numeratas,  ut 
obvioeo  sensuquemprseferuntGelasii  verba,  eadem 
intelligi  mioime  posse  certum  sit.  Re  itaque  serio 
perpensa,  Gelasium  idsolumintendisse  reor,quod 
argumentumferebat,videlicetnilaccederejuris,quo 
in  alios  dominentur,  episcopisquibuslibetex  eoquod 
quandoque  Augusti  apud  eorum  civi  tatem  resederin  t , 
sed  jura  ecclesiastioaab  Eoclesi®  auctoritate  pendere. 
Negat  proptereaquidquam  ecclesiastici  juris  acces- 
sisse  episcopis  RavennaB,  Mediolani,  Syrmii,  Trevi- 
rorum,  ex  eo  prflscise  quod  apud  illas  urbes  muKo 
tempore  degerint  imperatores,  aitque  ob  eam  impe- 
ratorum  moram,  eam  nrbium  prasules  ultra  men* 
su9'am8ib%antiqmtusdeputatam  nilsuis  dignitatihvs 
usurpasse)  minime  vero  negat  aliunde,  ex  legitima 
scilicet  Ecdesiffi  potestate,potuisse  j  us  augeri  earum- 
dem  Eoclesiarum  ,eo  etiam  intuitu  quod  imperatorum 
ibi  sedesexstasset.Gelasiiitaque  verba  ferunt,  quod 
Patrum  et  synodorum  sanior  et  communior  sensus 
tulit,  ecclesiastica  videlicet  juranuUomodoasscu- 
lari  potestate  pendere,  vel  primarum  Eoclesiarum 
deous  primarum  civitatum  decori  acceptum  referri 
debere,  sed  id  totum  a  canonum  prasscripto  et  a  su- 
premo  Peth  arbitrio  effici  ac  disponi,  prout  rerum 
temporuroquecircumstantiis  congruere  dignoscitur. 
QuareconsequiturRavennsBfMediolaniySjrmiiyTre- 
virorum  episcopos  etcssteros  quoslibet,  digDitatum 
suarum  antiquitus  deputatcB  mensuras  siquidaddi- 
tum  est,  non  illud  usurpasse,  quod  ibi  imperatores 
quandoquedegerint,sed  legitime  ex  Petri  auctoritale, 
salvocanonum  prnscripto,  habuisse.  El  itaquidem 
Gelasii  verbaintelligendaarbitror,  qusB  proinde  effi- 
ciunt,  minus  curate,nec  prsecedentibus  cohfierens,  a 
summo  viro  de  metropolitani  Ravenn  atis  j  uris  ini  tiis 
scriptum,illudvidelicetacquisitum,ea;^or5ti5ra/ton^ 
quasedesConstantinopolitana  ob  imperiale  thronum 
patriarchaliajura  uswyamt,ac  tandempacifice  tenuit. 
Oppositum  enim  ait  pontifex,  et  testatur,  obimpera- 
toristhronum  nilsupra  veterem  dignitatis  susb  men- 
suram  Ravennates  prsBsules  usurpasse.  » 

154.  HcBC  est  Baccbinii  interpretalio  verborum  Ge- 
lasi],quam  ipsemet  fatetur  ab  obvio  eorum  sensu  de' 
viare.Ad  h^jusmodi  vero  violentam  Gelasiani  sensus 
explicationem  Bacchinium  cogunt  momenta  qua;  pro- 
bant  seriusquam  in  reliquo  Occidente  inltaliam  jus 
metropoliticum  inductum,  in  eaque  regione  solum 
Romanum  pontiOcemistojure  poliuisseadquartum 
et  ultra  ssBculum,  ac  prcesertim  quia  recentius  Ra- 
vennati  EcclesisBilludfuit  collatum,  etquia  consfat 
Ecclesias  nonnullas,  ut  Forocorneliensis,  Ambrosio 
vivente,  Mediolanensi  episcopo  paruisse,  etGhryso- 
logi  electionis  tempore  numeratas  inter  Ravennae 
subditas.VerumhaecomniaBacchiniimomentajam 
expendimus,  tumquee  eruitabargumentonegativo, 


A  et  ab  opinione  solius  Romani  ponlilicis  in  llalia  me- 
tropolitani,  tum  quse  afifert  de  Joanne  Angelopte,  ac 
de  Ghrysologo,  ejusque  homilia  175.Quod  attinet  ad 
Ecclesias  quas,  vivente  Ambrosio,  ait  Mediolanensi 
paruisse^ut  Forocorneliensis,  satis  pariter,  utarbi- 
tramur,  superque  respondimus  in  cap.  4,  adeo  ut 
dubia  omnino,  incerta  acfere  improbabiliavidean- 
tur  momenta ista  cl.Gassinen8i8.Quare  cordato  viro 
ea  tantiessenondebent,  utperilla  verborum  Gelasii 
sensus,  apertissimus  per  se  ipsum  et  obvius,  in  dis- 
tortum  sensum  violentissime  rapiatur ;  immo  potius 
rem  dubiam  et  incertam,  qualem  volunt  originem 
hujus  Ravennatium  dignitatis,  per  verba  tam  aper- 
ta,  tam  clara,  tam  obvia  doctissimi  pontificis  par 
erat  explicare,  prsesertim  quia  opinio  Ravennatibus 

Q  favens  tot  aliis  allatis  argumentis  fulcitur ;  oontra« 
ria  vero,  licet  communissima,  tot  ambagibus,  tot 
difficultatibus  involvitur. 

155.  Etsane,  pace  cl.  Bacchinii,  ejus  interpretatio 
contortanimis  videtur,  sensusqueGelasii  nimisper- 
turbatus.  Acacio  ille  insultat,  quiacum  sit  episcopus 
regisB  civitatis,tentat  jurisdictionem  suam  augere  et 
super  Orientis  patriarohas  sese  efiferre ;  itaqueexem- 
plum  illi  opponit  quatuor  Occidentis  episcoporum» 
qui  cum  essen  t  et  ipsi  imperialium  urbi  um  antistites, 
nullam  jurisdictionem  sibi  usurparuntultraeam  quam 
antiquitus  obtinuerant.  Verum  quidemest,  quodait 
fiacchinius,  Gelasium  iilis  verbis  non  negasse  ex  le^ 
gUima  Ecelesixpotestatepotuissejus  augeri  earumdem 
Ecelesiarum,  eo  etiam  intuitu  quod  imperatorum  ibi 
sedes  exstasset ;  sed  cum  Gelasius  tacuerit  accessio- 

^  nemistamnovijuris  revera  evenisse  ex  concessiooe 
EcclesisB  imperatorum  temporibus,  evidens  indicium 
est  quod  non  evenerit ;  tum  quia  argumentum  quo 
contra  Acacium  utebatur  Gelasiusy  fortius  Gonstan- 
tinopolilanum  ursisset,  ea  animadversionequod  illi 
quatuorepiscopi,siquidjurisdictionisultraantiquani 
mensuram  acquisiverint,  intuituimperatorum,  noa- 
nisi  exindulgentiapontificum  Romanorumacquisl- 
verint ;  tum  quia  cum  id  factum  tacuerit  Gelasius, 
alia  magni  ponderis  conjectura  inde  oritur  certissime 
non  essefaclum ;  nam  ab  exemplis  quatuor  iilorum 
antistitum,  siquia  fuissentepiscopi  regiarum  civita- 
tum,abapostolicasede  majorem  dignitatem  obtinuis- 
sent,  occasionemopporlunissime  arripuissentAca- 
oiani  exprobrandi  Gelasio,  atque  RomanflB  Ecclesifle, 

D  negatumiri Acacio,  etiam  intercedentibusimperato- 
ribus,etiamconcedentibusduobusoecumenicisconcl- 
liis,  Constantinopolitano  i,  et  Ghalcedonense,  quod 
aliis  quatuor  episcopis  non  fuerat  negatum,  pertur* 
bationem  scilicet  ecclesiasticse  hierarchifle,  etnovaa 
jurisdictionis  accessionem,  licet  episcopi  illi  nuUo 
fulcireDturcoDciliicanoneautconsensu.Tumdemum 
quianon  potuisset  Gelasius  Acado  tamlibereinsul- 
tare,  si  Romana  Ecclesiaarguenda  ipsa  quoque  fuis- 
set  ob  perturbatam  in  Occidente,  in  gratiam  im- 
peratorum,  apostolicam  Ecclesiarum  hierarchiam» 
quo  tempore  eam  mordicus  tuebantur  in  Orien- 
te  contra  episcopos  Constantinopolitanos,  contra 


177       JOS.  AMADESU  DISSERTATIO  DE  METROPOU  BGGLESIASTICA  RAVENNATENSI.        178 
dao  generalia  coneilia,  oontra  ipsos  imperatores.  A  prflMertim  diri  Petri  Damiani,  eredunt  Ravennatee 


Qae  qaidem  conjeclura  majorem  vim  consequi  po- 
tmt  ex  iis  quaB  superius  notavimus  de  resistentia 
EcclesiaPyac  prassertim  sammorum  pontlficum,ha- 
jnsmodi  novarum  metropoleon  erectionibus. 

156.  His  aatem  rationum  momentis  se  expedire 
arbilrantur  Ravennates  a  Bacchinii  interpretatione 
in  verba  Gelasii,stataantque  ex  illorum  sensn  obvio 
et  naturali  probari  Ravennates  opisoopos  non  ab  im« 
peratorum  temporibus  metropoliticum  gradum  fuisse 
adeptosysed  eo  honore  ante  imperatores  et  a  priscis 
temporibaspnefulsisse;  atque  adeocum  nullastabi- 
hri  possi  t  inccBpti  honoris  epocha,ad  apostoliea  tem- 
poraetad  primfldvamecclesiasticffi  hierarchiffi  insti. 
tutionem  illius  gradus  originem  esse  referendam.Hic 


contrariam  negativum  argumentum  exinanire.A  tque 
hic  ad  doctissimas  Bacchinii  animadversionesani« 
mum  oonvertentes,  manusvictas  iis  ultrodarenon 
renuent.  Goncedent  enim  libentissime  nullo  paoto 
efformatamfuisse  ab  Apostolis  Ecciesiffihierarchiam 
ad  normam  civilium  magistratuum.  Concedentex 
generali  imperii  systemate,quale  fuerat  temporibus 
apostoIicis,atqueex  particalari  cujusqueprovinciffi 
regimine  probabilissime  deduci  posse  veri  tatem  Bac- 
ohinianffi  opinionis :  lioet  ad  rem  non  facere  suspi- 
centur,  quffide  instabilitateregiminisoujuscumque 
partioaiaris  provinoiffi  eruditissimeoongessitabbas 
Gassinensis;  nam  primo  instabilitas  h(BC  par  licularis 
provinoiariumregiminislocumfortenonhabebatquo 


etiam  obiter  notatum  volumus  allata  Gelasiiverba  ^  temporeEvangeliumdisseminebantapo8toli.Accidit 


juxta  obTium  eorum  sensum  etiam  a  Mediolanensi- 
busu8orpari,utprobentantedivamAmbrosium,non 
antem  ob  imperatorum  residentiam,jam  ad  metro- 
polisdignitatem  ascendisse  inclytamHediolaniEc- 
desiam  ;  quod  non  abs  re  erit  animad vertere*Gffite- 
nim  mox  relatam  Ravennatensium  cooclusiOQem  ver- 
borumqueGelasiiintelligentiam  roborareposse  neu- 
tiquam  ipsi  dubitantauctoritateS.  Oregorii  VII»  pa- 
riter  Romani  pontificis,ffique  dootis8imi,iBque  juhum 
eeciesiasticorum  aoerrimi  vindicis.  Scribens  enim 
Gregorius  ad  Ravennatenses,  hsc  de  eorum  Ecolesia 
ipsis  insinuat:  Credmutmm  laterevetiramseiintiam, 
RttvenmaiemBeeluiamsediapostoluwpraemterievici» 
niushxreresolitamfuisse,  eamquespeeialiterabipsa 
aieetam,  quidquid  dignitatis  et  konoris  antiqmtusper 


ea  quidem  temporum  decursu,  sed  cum  jam  fides 
Ghristiana  ionge  lateque  diffusa  erat,  atque  etiam 
stabihtus  eoolesiasticffi  bierarohiffiordoacsjstema, 
prffisertim  in  Italia.  Et  enim  divisa  ab  Augosto  in 
undecim  regiones,  et  unicuique  proprio  assignato 
pr8S8ide,decurionibus,duumviris.,formai8tamagi- 
stratuum  et  politiffi  duo  pene  sncula  perseveravit, 
doneo  ab  Adiiano  Gffisare  immutata  e8t.Quare  satis 
intervaliietopportnnitatis  haberepotnissetEcclesia 
adsibifirmandum  in  haoregionehierarohiestatum 
juxta  hierarohiam  civilemabAugustoconstitutam, 
quatenus  ad  eam  se  conformasset.  Stabilita  autem 
semel  ab  apostolis  eornmque  successoribus  hierar- 
ohia,nulli8mutationibasobnoxia  esse  poterat,quid- 
quit  fuerit  decivilis  provinoiarum  regiminispertur- 


keatumApolUnaremtenuit,munereseUieetpr9fat€B  ^  batione  pluries  secuta^Adriano»  Aureliano,  aliisque 


sediseoncessum  Ao^uisf e.Prffidilectam  ait  sanctus  pon- 
tifex  EcclesiamRavennatem  absedeapostolioaynam 
illiacoeptum  habere  debebat  quidquid  dignitatis  et 
hxmariBontiquitusperbeatumApollinarem  tenuit,Si 
autem  antiqmtui,9L0  per  primum  ejus  apostc^um  at- 
que  efHseopum  nihil  aiiud  Ecolesia  Ravennasobti- 
nais8et,aisi  cum  fide  Ghristiana  simplicis  episcopatus 
eathedram,  frustra  eam  specialiter  dilectam  sedi 
apostolicflB,  frustra  viciniorem  adhffisionem^frustra 
hcmores  etdignitates  ab  ea  sede  obtentas  jaotasset 
Gregoriu8.Loquel>atur  ergopontifex  deiis  honori- 
bas  et  dignitatibas  quibus  ejus  ffitate  eminebat  Ra- 
vennalium  Ecoiesia»et  quas  illi  a  sede  apostolioaan- 
ttquitos  coliatas  affirmatper  beatum  Apoliinarem, 


imperantibus.Quod  si  etiamverumfuisset  tempori- 
bus  apostoliois  velunam  pluribuSfVelplnres  provin- 
oias  uni  tantum  prffisidi  paruisse,  hinc  opportuna 
resultaret  ratio  quare  ia  ecolesiastica  hierarchia  non 
ubiqae  uni  provinei»  unus  pmesset  metropolitanus 
sedfub  uno  metropoUtanopluresessentprovinciffi, 
et  quffi  fuerat  olim  unioa»fieret  duplex  provinoia,uti 
oum  iEmilia  nostra  aotum  fuit,  partitain  duplicem 
regionem,  quarum  altera  Flaminia,  iEmilia  altera. 
Seoundo  vero  quam  vis  temporibus  apostolicis  ins  ta- 
bili  tas  particulari  um  pro  vinciarum  regiminis  obver- 
sareturstabiliendffiecclesiasticffihierarchiffialiquibus 
in  regionibus,  id  tamen  de  ipsa  iEmiiia  neque  tunc 
neque  per  diutuma  tempora  forsitan  potest  verifi- 


primamscilioetRavennffiepisoopum,Petriapostoli  D  cari;  nam  post  aliatam  partitionem  in  iEmiliamet 


discipnlam;  neque  alia  dignita8,neque  alii  honores 
ihiveniantinteliigendi,si  resbene  perpendatur,nisi 
dJgnitas  atque  honores  metropolici.  Consonat  Gre- 
gorio  YII  auctor  Historiffi  miraculorum  ipsius  S.  Apol- 
hnaris  in  territorio  Divionensi,  qni  auctor  sfficulo  x 
mditur  floruisse,  adeoque  ante  Qregorium.  Qui 
8i(irfvr,inquit,  utdescripta  ejus  passionisgestates^ 
tantur,  a  S.  Petroapostolorumprineipeconseeratus 
aeBavennm,metropolitan»Italicarum  urbium  nobi- 
tissimce,primus  arehiepiscopus  estdesiinatus. 

157.Tah  testimoniorumpositivorum  serie,  atque 
aliorumqnffi  brevitati  studentes  non  quffiritamus,et 


Flanuniam,utriu8quecaputetmetropoli8fuitimmu- 
tabititer  Ravenna,etiam  postquam  Constantinus  in 
duos  vicariatus  Italiam  divisit. 

458.  Attamen,his  non  obstantibus,  datisque  ultro 
omnibuscl.Bacchinio,sibi  adhuogratulantur  Raven- 
nates  tanti  viri  opinionem  de  origine  eoclesiastica- 
rum  metropoleonnon  solumnondestruere,  sedma- 
gis  magisque  confirmare  eorum  sententiam  qui  tem- 
poribus  atque  institutioni  apostolicffi  initia  hujus 
dignitatis  in  Ecclesia  Ravennatetribuerunt.Sienim 
verisimillinum  est  (immo  pene  eertum  dixerim)  spar- 
803  ubique  terrarumet  quaquaversum  apostolorum 


wm 


m 


iN  9.  mmn  cmmmm  vmmwmk. 


iS» 


dl8cipulo8funda8seEcoleiiM9eDliuinaM009VOi^«Mi»  A  ria«tom  freque&socourratejuf  mentio^alRaveaQa- 


U)ique  propria  «tabiliia  sede^inde  Tioinie  regionii^us, 
urbibu8  et  populis  fidem  oommunicantQ8,noT^  Ke- 
desiae  constituisse,  noY08episcopo8i))iordii)A89f^ 
unde  fact  um  8it  ex  apostolorum  eaQotion^  ut  oonYer- 
eis  bisce  regionibus  novieque  Ecoleaiifi  earumque 
epi8copi8  discipuh  isti  prfficeeent  yeli^ti  primi  patres 
ao  doctore8,atque  eor  um  catb^dram  popuUnovaruoi 
Ecclesiarum  reBpicerent  uti  pr<^»  flddimatre^i, 
ab  eaque  traditionesidisciplinaapottoUoaB  pegulaa, 
in  dubiis  consilia,  in  disiidiis  3t  graYawnibuarefu- 
giumiinordinatiooibu8  eonwneuoi  peterentetamf 
pleoterentur,quod  proeuldubio  (uno  f  uerat  et  metro- 
politani  ]uri8  principium  ac  f  uad^mentumiet  metro* 
politanas  dignitatis  prflsrogativa }  aij  inquami  id  e^ 


tium  Ab  eo  fundatse  Ecclesi»  prttstantia  oelebria  eil 
apud  auctores  universos.Superbam  bano  omisaio- 
nerp.inter  tot  alias  maculas  quibus  abbatis  Fleur j 
scatet  EocleeiasticaHistoriaimerito  iUi  exprobravit 
nuperus  auctor  Observationum  in  eamdem  ejus  Histo- 
ri4m*Qttod  veroad  aotaantiquissimaS.ApoUinaris* 
eftpropugnarimtoelebresauctoreSieKquibuilaudaU 
BoUandiani  de  iis  dubitari  jure  nonposse  iueulaater 
dooent,  ac  8olum  notantaUoubi  vitiata  fuisse  atqua 
interpolata. 

ieo.  Verum  ne  unus  quidem  inter  tot  soHptores, 
vel  quiadmittunt  vel  qui  rejiciunt  ejusmodi  aota, 
oriUce  rigorem  eo  usque  aouit,utapo8tolatum  Ap<^ 
Unaris  in  ^mUia^buj  us  provincio  urbium  eoo  versio  • 


Baccbinio verisimUlimumoenseturiaotaopportunis-  ^  nem,fioole8iarumfundaUonemDeget;  nitunturenim 


sime  res  est  RavennaUum,  qui  ApolUnarem  Petri 
discipulumRavennam,  ItaUcarumurbium  prfMtaOr 
ti88imam,ab  apostolo  missum,  ibi  episoopaU  catbe* 
dra  ereeta  ac  firmata,  ex  ea  toti  iGmiUcB,  GbrisU 
BvangeUum  pr»dioasse,perque  ejus  urbes  et  eoa^ 
versis  popuUs  florenUssimas  fioelesias  eflormasae» 
pro  oertobabent,ao  tesUtur  non  solum  perpetttaoelt' 
berrima  RavennaUs  Eeolesia,  sed  etiam  ipsarum 
i£miUa  Eoolesiarum  tradiUo,  qusi  i|lfim  fl4^  iuss 
magistram  per  Apoliinarem  eognoscuat  et  oooflteo^ 
tur.ld  Benedictu$  XIV,  qui  modo  Petri  oatbedraoi 
tanet,eruditione,doctrina,  sapientia  inoomparabiUs 
pontifex,  de  Bononia  nostra  lueulenter  asseruit  e» 
quam  in  dedicatione  novs9,ipsi  S.ApolUnari  saorss, 
magniflcentissim»  basUioaa,  Romes  nuper  babui^ 


ista  Patrum  el  bist<MPicorum  fide,  et  immemorabiii 
tot  Eoolesiarum  tradiUone.Quare  si  lex  ab  aposto* 
lis  saocita,simos  universieEeolesi«tam  perOrian* 
tem  fuit,  quemadmodum  invietissime  ratiooinaUi? 
Baecbinius,ut  seound»  Ecelesis  abeaEcelesiaopliBi 
quam  pet  disoipulos  apostoli  f undaveraat,Ulam  tam<. 
quam  magistram,  matrem  et  oaput  reoognosoeren  t » 
quA  origo  fuit  metropoUoi  jurts  et  dignitatis  ;  sl 
assartlQnesGelasUI  etQregorU  Vllsummorumpon^ 
tifloum  in  sensuobvio  et  naturaU  inteUigendas  suni; 
si  ubiqueper  Eoclesiam  eadem  valaredelMbathia* 
rarobi«regula;sivixaonavixquidemdefendiadhtto 
potest  auetorumopinio,qui  vel  in  iohanne  Angelopta 
vel  in  Petro  Ghry  sologo  originem  Ravennatensis  m»- 
tropoUtiott  dignitatis  ooostituerunt,  reliquum  est. 


pereleganti  oratione.Dootissimopontifloiprmiveqit  ^  ioquinnt  Ravennates,  ut  Hieronymi  Rui>ei,Petn  de 


Sigonius  ab  UgheUo  oitatus,qui  ait  i^ononiamC^ 
stittiMsaerasuseejiiHiab  AppoHinari^mUimofHh 
slolo,quemPetrus  apostQlorumprinceps%Uuc4iicitur 
di$tmasse;guitamestiBavennmsedem  fixerit^JSmir 
liam  tamen  totam  Chnstt  Evangslio  iinp^m^Omitti* 
mus  autem,ne  in  Jongum  nimis  procedamus,  qu«  de 
aUis  iEmilim  Ecclesiis  per  eumdam  ApoUinaremfor^ 
matis,  iUarum  historici  asserunt. 

459.  Longum  quoque  nimium  foret  testimonia 
aetorum  8.  ApoUinaris,  sacrorum  scriptorum  et 
multarum  orbis  Ecclesiarum  hic  attexere,  qu»  de 
missione  ej  us  et  per  ifimiUam  apostolatu  fidem  face« 
rent  ampiissimam.  Petrum  Ghrysologum,  Petrum 
Damisnum,  centumque  historieos,  et  prascipue  ol 


Marca,aUorumque  soriptorum  plaoitum  de  repetentf  a 
abapostoUcistemporibus  atque  a  divo  ApoUinare, 
primoRavennatium  episoopo,  hujusmodi  origine 
probabiUus  longe  esse,alu8queomnibus  super  hoe 
argumento  plaeiUs  prmtare  videatur. 

HsBcRavennatenses.Nos  autem,quamqaam  eorum 
ratioeinu  vim  sentiamus,utoummaxime,tamenin- 
SuperabUem  non  asserimus^sensumque  omnem  no« 
strum  prudentioribus  acperitioribus  critieis,qaibus 
eumulatissime  nostra  h«o  m  tas  abundat,»quo  animo 
permittimus.Hs»o  itaque  erant^el.Paoiaude,  quibua 
litterarias  Ravennati  um  palmstras  pro  modulo  nostro 
horis  8ubsecivisexeroebamus,quotempore  e  metro** 
poUtano  suggestu  iUustrem  banc  urbem,admiratiooe 


BoUandianos  consulere  unieuique  licebit,  Fuerunt  ^  tui,oordaautemomniumdoctrine,eloquentie,eru« 


qujdem  auctores  qui,  ApoUinaris  vetustissima  aeta 
superbe  negante8,inter  apoerypha  ejecerunt :  aUi 
eUam  fuerunt,ut  abbas  Fleury,  quineverbum  qui- 
dem  dignati  sunt  Historim  8u«  ecclesiastica  inserere 
deceleberrimoistoPetri  discipulo,  licet  apud  saDCtos 
doctores,  Uoetin  totRomanorumpontiflcumepisto- 
Us  et  monumentis,  Ucet  inter  tot  historicorum  memo- 


ditionis  tu»  divitiis  prsco  evangeUousexcitabasex* 
plebasque.Velim  igituret  spero  etiamfbre  utpoat. 
quam  h»c  nostra  tranquiUe  perlegeri8,oculoque  isto 
tuo  penetranti8simolu8traveris,digoa  minus  probes 
qua  6  iatebris  nostris  erumpant,auotorisque  iioperi-» 
tiam  orbi  litterarioprodeantactestentnr.  Vale. 


CENSURA  SERMONUM. 

&n9to  Xllapniic^io  usqueadfinem  tribuiiur  S.  Augustino,  et  habetur  intsr  eioquia  MilleloquU  ipstue 

Augu4(mi^compilali  primur^  ab  UrbinatxEpiscopoBarthoUmicBoMdeab  Joanne  CoUenoimpressiPaiisiis 
anno  1649,  column.  1,  littera  D  ;  ibidemque  citatur  D.Augustinus  serm.  13  in  Quadrag.Cum  autem  hujus 


IM  CENSURA  SIRMOWIM  8.  PSTIU  GHRYSOLOGI.  IM 

mi^mmi io^iQrit  «lina p$r  dacm  mi^$tptm  mhm  prmmmU  mnim  Gkrtfmk§if  iutpkam mm 
p^erit  $mnnamm  kuneak  colketQrif  gmdm  9X  D.  Auffustine  mutuatum  fuisse.  At  nuUiki  in  ejus  Ofie^ 
Pi^ue  mvenitur,  Sermo  tantum  de  impore  uumerQ  172  hute  in  prindpio  OMimtiaiMr.  sed  neuttquam  in 
iepursu  letineanee  verbumfuidm  de  tenkUianiim  Gkristi. 

S^rmomm  UnannuUi  Chi^tm^iam^UiffieranpnoaseriimntimiMefiietmQresemftUter^  f^aHnes  aa^Us- 
simdQeiorii  oesiinterprQdi^ia nondebuissei  referri,duQsdwersarum  Unfuarum  serip$eres  eisdm  virhie 
eumtim  sgrmonm  prQnuntiarepot^UsH,Beeksia  Mmana  in  Bremario  adDQmimeam  xvm  past  Penteeostem^ 
eumdmleoittnsseundaNocturna,etChn^alogotritfuii,S.Thma8%nCatefmh^ius$nodi  sermonm  cttat  na- 
mins  Joannie  efdHopi:  ^  iaguendi  fiatrmutaeUatm  frequenter  Ghxysestmwn  adoertUurinantiquumlm 
Cfllm^t  Mmplwaiior  era^o^nec  sie  ineisut  utChrysolop  mos  esi,  eum  poUus  qum  iiU,aut  BierQnymaf 
QkFysostma  deheri  aUeuipoterit  suadere.Noetra  auetori  vmdieant  vsss.  Cmsenm  et  Urkimi. 

Sermo  Lltl habelur  in  appendiceSermonumS,Augustinisubnumero6i,tQm.Vpa§.l^Mim  de  Tmpore 
iVkAod  p^ifsim  interp4daius,seumuUisauotioreenientUs,qumappQsitisutrinque  ansutisincluduniur.Em  eo 
ntmnulia  transcrUUAicuinus  tn  Uk^  Yirtutih,  ei  Vitiis  ra|»«  ft.  HeeUusaserikitur  BarkuUano  preskytero 
4equaS.  PetrusDmianus  tm*  XI  pa#.  dOI  «rft/von.  iMqdun.,  sem.  LXV,  habiUiin  ^us  nmU  die.  Vioom 
kai  hi€  fiemennmf  regnunU  Plaeidta  Augusta  ami»  eirc,  440;  Surius  die  3i  Iteeemk, ;  Petrus  4e  NaiaUk, 
tik.  XI  cap*  %i»puif.  iS3»  Bukeus  HisiOir.  Maeenn.  ann.  433.  Precibus  Chrysotaqt  fortassie  duetus,Ramh 
naiee  inter  se  aiseidmUest  eerripuU^et  ad  muUtam  paem,  humilmque  suo  pastesri  okadiemtiam  h»naltue 
esi^  fliui  sU,  styU  iivereiias  hune  aueiori  nostro  akiudieat. 

Semo  IXiVf.FraierA  nUmiusGhislandus  in  Uk.quiinscrikUur:  Opoa  aitfeam  ia  BvaQgttUMi  smper  Swh^ 
getUm  Sabk.  &  Pasehm4uk*  ilei%^ei  aUkit  Usudat^  hH^usmodi  serm.  emn,di»o  SBueriam  sau  Setferina 
aseriiU,  nieuti  et  ierm.  infra  LXX VI ;  ici  quod  forte  ak  divo  Thoma  in  Comment.  mutuatus  estt  ut  innuera 
videtur  Maldonatus  Matthmi  txyiw  numero  8.  At  etstj^  non  aksimiUs»  et  divermrm  phrasiHm  eadem  re^ 
petenU^^  eoaeervatiet  ei  doctorm  mrorum  eonsensus,  st  manuseriptorum»  quatguot  emuani»  aueio/riias, 
Okrysologe  windieant.  Franeiseus  Cmkefinus  im  apuse.  ileQMiiiti  Auotorat»  ete.p  Parims  1662»  paq-  m» 
sumP^i^^  ttc  in  Catena  D.  Thmm.  nkisema  hio  et  sequenies  4e  Chri$ti  flesurrecUene  kuidantur»  suk 
koecontracto  nmine  Sev#r.  tegendmstt  Saferua  MiilaoitaDUf j  ct^$  temporibus  emuenitfqum  Aueior 
msiringU$nonsuscitan4<B  vermeamU  error.  Ai  nuUi  SeveraMatacitano  trikuuniur  serwum^fP^tmtque 
Chrysofagus  antiquiorm  Qriqenis  errarm  reepiem. 

Sermo  XGL  Hunceumdem  sermonem,  ab  exordio  tamen  non  parum  imminutump  habes  intersemcm% 
B.  Aufum^iei  de  SmctUfOUm  suk  nummre  S2 ;  fmmo  vera  m  appendice  km.  V.  pagA^t  mm*  i^JHhito- 
nmns  Chrysoiopo  dekeri  e:$  ipso  sui  inUio  reete  opisuUur  MUa. 

Sermo  CVihUcet  stylo  et  doctrina  ^nsiqnU.inquitMUaf  absermamkus  Chyrsetogianis  lonqissimedUtai. 
Fabrieius  in  UibUoiheea  medim  LtUin.  tomi  l  Uk.  mpa§.  i05ft>  et  TUimoniius  tom.  V  pag.  4^  edstianis 
Vessatmjure  quidm  Chrysotego  a^UmuntJnserikUurim  eadiee  mi.»  la  divum  Potrum  •piMopuni.  Tituiue 
imtm  divirecenttorem  mtatem  redotet.Prxterea  longe  ak  morenosiriauetoria  nUida  kic  diotio  appm^etf 
qum  nac  circumboeutioues  infareiunt,  nee  insuetm  empresaionu  extoUmt.  Fateri  asdmoparteidePetra 
aU^uius  lociemscopo  in  eoloqui:  nee  insuetum  eratamiiquiSf  interauetorum  apsraea  reeensere,qum  eei 
ipsis  inscribebantur,  vel  in  eorum  honorem  cesserant,  Unde  do  libentissims  manus  apmmtikus  semor 
nm  hsmcin  iaudmPeU^  nostri  QhryeQtagip  BavmqmeprenuntUitmfuisee* 

Sermo  CXXYU.  FraneUcus  Garcia  de  Vallein  Evangelico  Concionatore  Uh,  I»  dUe.  an»  numera  Z^nervis 
omHm  tmUndUt  setnmm  hmc  dekeri  Joasmi  Chrysastomo  homil.  i^  em  uariU  im  Maii*  ioeis.  Mim 
vera  inter  Chrysostomianos  occ^rvit  in  ^diUfim'^  Parisiqnm  per  g#ftqa<iayiw  NivgUum  sub  Ciconiis  anno 
1381,  rom.  Mpag.  iOlk,  sea  (uliUQ  signo  if  (TCI  Ukri,  ut  eutn  intpr  ipliria  ma^dandum  ipse  editor 
le^ores  admoneat.  Lapis  autem,  vel  stipes  stt  oportet,  qui  ao  eo  Chrysostomi  gravitatem  abesse  non  sen- 
ticU,  ei  contra  puram  putamque  sapene  OhrffSategisUctsonm. 

Sermo  CXXIX.  Sermo  hic,inquU  Laiinius,  nil  habet  Ghrysolog,cut  astifmlatur  Mita,  animadverUns  verbum 
Charissimi,  nunquam  inveniri  apud  Chfysolggum  -  eui  aliud  ((miliare  est.  nempe  Fratres.  Suppositiiium 
etiam  puiat  TUlemontiustom.  V,fag.  S%ii:qt40dprcewterissiy[fipuritas  faciUsque  verborum  ductuh  suadent. 
Sermo  CXXXV.  De  hujusmodi  sermone,  efusaem  commaiU  eum  superiori,  hmc  eliam  habent  Tillmontius 
et  Latinms.  RuinQrtius  Acta  Martyr.  paq.  188  eum  u^i  nostri  auctoris  gentUnttm  tetum  amplectitur,  eum' 
que  tfmro/ egregium  sermonem. 

Sermo  CXXXVI  tadnia  est  aUeujus  sermonis,  auetoris  ab  Ohrysologo  diversi  :  eut  nescio  quh  epieeepue 
Adaiphus  iniererai.  . .      „ 

Serm  CXXXVllI.  S.  Germani  AutUiodorenmfetum  opinatur  Mita.  Sancius  htc  profsul  dum  Ravenm  apud 
Chrysologum  hospiiaretur,  hcec  pattca  de  pace  disseruisse,  non  vero  estabsimile.  Sub  iniiium  Patrem«^ 
Magfstrum  voeat  Chrysologum,  propler  ipsius  in  ea  urbe  pontifieiam  dignitatem  exuberanlemque  doctri- 
nmj  se  tfero  peregrlDum  et  agrettem  dtcit,  veluii  ex  /om  Barbarortm  propeium.  guatnots  vera  hme 
oHaUmdi  made  preferantur,  in  iuto  est  smmonm  non  esse  Ch^yioiogi.  De  S.  Germano  alibU 

SenaoClUU.Nonnullain  eo  hakenturguaoecun^niin  sermone  deAnnuniiaiionepenes  Hieronymum, 
tom.uUimopag.  lOl  edition»  Parisiemis apud Nivellum  anno  1579,  ad Paulamet  Eustochium ;  eaqueproBci" 
pue,  qucB  laudanturab  />.  Thotnain  Cateha,  tom.  V  ejus  Operum,  pag.  14,  reeent.  editionis  Venetm.  Obser- 
nat  mim  Possevinus  in  Apparat.  tom.  II,  pag.  44,  et  ex  so  Nieotai  in  Dotulis  ad  prmdietam  Oatenm,serma^ 
nm  ksuiusmkadi  inier  Hierenymi  spuria  akiegandum :  et  Grttco  potius  quam  Latina  homim  ascrikendum; 
eim  vn  eo  Grmcum  auctorem  Laiine  looueniem  videre  Uceai.  Sophronii  attiem  esse  D.  Hieronymi  amici, 
iUiusnempe  qui  efusdm  Catalogum  di  Scriptoribus  Grssoum  reddidit,  pro  compertissimo,  ut  toqtU  amant, 
eredunt  non  pauci  haud  inferioris  subseUi  scriptores.  . 

Serrno(3iL\\.DivoSeverianoGabulorumepi%CQfodubu>procuiaseribendus,subeujusnomineoecurr%iM 
ctperasanctiJoannU  Chrysostomi  tom.  1(1  pa^.  liO  recent.ediiionu  Parisiensis,  curanie  domino  deMontfaU' 
con^qui  hme  eadmprcefatur;*  SeverianuSyGabulorum  episcopiu,qui  Conslantinopoli  tunc  degebat,  et  simulatis 
tfflcUs  sanetiprcBsulis  amicitiam  sibiconciliaverat,acfrequenieradpopulum  concioncs  habebat,absentis,ae 
in  siamprofecti Chrysostomi.occasione cnptata.  Populum sibi devindre^  ejusque  ut puiaiurstudia  ab  Chry- 
so^amoaverteresaiaaebai.Quade  remonetus  ab  Seraptone  Chrysostomus,cumex  .isiarediU.ul  yidit  popHlum 
sibigraiulantem,UBitiiaqueplenum,rem  mn  muttum  curasse  mdeiur.Sed  cum  inde  Severianus  in  Serajifionem 
iHd%gnaius,mpietateptenaverbaprotuiisset,tumuituantepopulo^etini^^ 

esi.DeindeeuranteEvdoxiaAugusta,ipsoqueimperatorerevocaius,etabChrysostomomgrelicetadmususest. 
Sed  qtda  indignaius  poputus,nonnisi  pastorU  stU  monitu,coneepim  in  Severianum  irm  sedare  poterat^hae 


t83  S.  PRTRI  GHRYSOLOGI.  iS4 

ort^wicula  (ix$tai  ibi  pag.  4i2)  CkryiOitimus  eaoatperatos  amino$  mitiigamt,ii  adSevorianum  adm4t$imkm 
dedwnt.  »  Hae  doetiuimue  edilor  in  Monitis  ad  prcefatam  homiliam,  In  sequenSi  verodie,  Seoerianus  ipse  ad 
populum  haimit  oratiuneulam^  ubi  de  coneiliata  paee  gf*atuUUur :  ^iiaiii  tlte  paoem  partam  coaimani  Pttre 
curaDte,  summis  laudibus  commendat.  Hujusmodi  autem  oratiuneula  Severiani,  inier  sermonss  Chrysologt 
irrepsii,  et  eeniesimum  quadragesimum  nonum  in  ordine  eonfeeii.  Formuiam  auiem  iltam  :  eommaait  Ptter, 
prsBseniem  Ckrysosiomum  signxAoare  nuibus  dubiio :  uti  observatur  in  aUis  homiliis,  ei  prmserUm  in  itta  quam 
presbuter  quidam  AniioekenushabuU  coram  Flaviano  Hlius  eivitatis  antisiiie,  inter  opera  spuria  Chrjfsostomi 
tom.  VI  pag,  555  laudata  nuper  editionis.  Quod  auiem  Baronitu  ab  Martyrologio  Jhmano  Severianum  hmne 
expunxerit,  tanquam  aeerrimum  Chrusoslomi  hoslem,  falso  asseritttr  :  dieamque  hane  eiab  Roeweido  immerito 
intutam  ctar.  Georgitu  in  Notis  ad  Martyrologium  Adonis  extersit  tom.  I  jfag.  63.  /n  tumntMts  editionibue 
sermoni  huie  prafigitur  iituhu :  qaem  quidam  SeTeriani  patant,  sed  falso :  illtid  iamen  non  temm  faetnm, 
nolat  Laiinitu,  nam  ni),  inqttii,  nabet  Ghrysoloffi. 

Sermo  GUi  Latine legitur  itUer  atias  Patrumkomilias  ab  Aletutu}  eoUectas : nee  desuni qui  eum  sermonibtu 
D.  Severiani  annectendum  esse  opinanitw.  Iraseitur  autem  Mita  in  notis ;  et  invidetttiam,  ut  ait,  illorum,  ^ 
sertnonem  httnc  Chrysologo  auferre  conati  sunt,  eomparat  ipsius  Herodis  in  viiam  Innoeentium  invidenism, 
aversoque  in  eos  animo  :  subditqtte  nunouam  afiius  Chrysotclqieogiwmen  eonvenisse,  nisi  hujtumodi  sermanis 
eatua.  «  Siquidem  in  hoe  vere  auretm  etoqueniue  fumen  effttaii,  et  sttmmam  professtu  est  erttditionem.  Siylo 
ei  docirina  ab  emineniioribus  ejtu  homitiis  haud  diserepat,  nee  aliquis  prttdens  hane  esse  divi  Severiani  eom" 
poeiitonem  dixerit :  etm  totaphrasiet  doetrina  ab  ejtu  sermone,  hie  inordine  149  relato,  diserepet.  Fuit  insu- 
per  Severiamu  naiume  Grescus,  Graseeque  seripsit.  Ai  prcgdiettu  sermo  totaorigine  LiUintu,  nulta  ex  parte 
grmismum  redolei  :  neque  ab  exemplari  Grwco  in  Latinmn  idioma  tradtutum,  quispiam  lingttarum  periius  tit* 
qtte  modo  jttdicavit.  »  nac  Mita,  ptttrimis  aliis  in  hujttsmodi  sermonis  lattdes  abundantitu  eweurretu.  Reoera 
otMH  Chrysologiana  phrasi  ita  eonvenit  ut  ovum  ovo  stmUius  esse  rum  dixeris. 

Deniqtte  httie  editioni  appendieem  addidi,  pattcos  quoedam  in  ea  referens  Chrusologi  sermottes,  qui  htte 
tuque  aHeno  nomine  eircumferebatUttr.  Primas  teneni  semumes  quinaue  de  Orattone  DominieaU^  quos  ab 
Daeherio  Spieiteg,  tom.  VII  pag.  iiO  mutttaitu  sum.  Hos  otim  sx  fiae  eodicis  Corbeiani  reiulerai  ad  Petrum 
Damiani,  postea  admonetUe  Stephano  de  Marees,  eowtperit,  esse  Chrysotogi.  Sermones  73  et  97  tii  appetuiice 
divi  Augustini  tom.  V  pag.  92  et  iiO,  de  quibtu  jure  merito  Lovanierues  aubitaruni,  ab  doctissimts  nuperis 
ediioribus  Motutehis  S.  Mauri,  attetori  tuutro  adjttdieaniur.  Tantorum  virorum  testimonio  stteeenturiatuset  id 
ego  prmsSiti. 

Suni  qui  nonnttUorum  eodieum  fide  freti,  sermanem  quoqttS  itO  ipsitu  anpendieis  genuinum  Chrysologi 
fetum  asserunt.  At  hoe  asserere  non  patitur  stylus  semumis  tumens  propemoaum,  nee  ita,  ui  tuuiri  Atteiorvs 
mos  isS,  brevior  et  ineisus,  qttiqtu  Petavio  lib.  de  Ineamatione  xvr,  «ifiiff  eonturtuittu  videbatur.  P,  Labbe, 
Bihlioth.  pag.  783,  alium  sub  stu>  twmitte  lattdat  de  B.  Virginis  natiyitate  :  sed,  ut  alias  obeervatum  esi, 
sermonum  intiiulatUmes  eorrupia  suni  :  ttee  temporibus  Chrtuologi  hmttsmodi  festum  adhtte  celebraium  semtts . 
Aerem  verberani,  et  in  nubibus  fabricant,  qui  sermones  LXVII,  LXVIII,  LXX,  LXXI,  im  ordinem  redigtsni, 
et  Petro  Damiano  aseribunt  :  nom  eum  prosieni  in  prima  eoHeetione  S.  Fslieis  episeopi  RaventuUis,  qttod  smb 
initium  saeuli  ▼in  evenisse  sdmtu,  et  tonge  posterior  vixerit  Damiantu ;  jam  patei  qtutm  inanibtu  fuleris 
eorum  opimo  iwfsUaitur. 

Dictio  eliam  niiidior  et  faeitior  serm.  GKXIX  de  S.  Cypriano,  ei  GXXXV  de  S.  LaurenOo  alieui  fueum  fe- 
cere,  et  suspieakdi  ansam  profbttertmt. 

8.  PETRI  GHRYSOLO^ 

RAVENNATIS  ARGHIEPISGOPI 


SERMONES 


SERMO  PRIMUS.  A  ter,  tantQm  hnres  impatiens ;  qui  e  patris  fatigatur 

De  duobus  fUtis,  prodigo  etfrtsgiy  ei  primo  de  abs*  ad  yitam ;  qui  patris,  qaia  tempas  d  adimere  non 

cessu  prodigi  a  patre.  potest,  nititur  auferre  substantiam.  Hic  ipsam  pttt^ 

Hodie  nobis  Dominus  patrem  cum  filiis  duobus  rogatiTamfiiiimeruitnon  habere,  qui  eaqufls  patris 

▼ocavit  et  produxit  in  medium :  ut  immensum  suie  erantnoluitpossiderecum  patre.Sedquffiramusqu» 

•  pietatisindicium,  ssvam  J  udaicffi  gentis  invidiam .  ^^  filium  rapuit  hos  ad  ausus,  ad  petitionem  tantam 

redItumsupplicem)>populiChristiani,pt]lchrampan«  fidacia qun  levarit.  Quss res?iUa  scilicet qua corle- 

deret  per  figuram.  Bomo  quidam  habuit  dtuu  filios,  *^^°^ Hatrem  sciebat  nullo  claudendum  fine,  conelu- 

et  dieit  adolescentior  ex  illis  patri :  Pater,  da  mihi  dendum  tempore  nuUo,  nuUa  mortis  potestate  sol- 

porHonem  substantue  quce  me  eontingit.  Et  divisit,  vendum.  Et  ideo  cupit videndiUbertate  gaudere,qai 

iDquit,t7iif  f u6tfanluim  {Lue.  xv).  Quantum  pius  pa-  *  ^i^  noluerat  facuitaUbus  decedentis.Deniqae  ii- 

*  Hoc  est  argumentam  pieUUs  inOnitte,  at  infra  .  ^.  Codices  haclenas  impressi  corrupte  audire.  La- 

Auctor  serm.  49  Mita.  —  Formula  Chrysologo  fa-  ^°*"«  ?l^  legeral :  Quta  tentpus  aut  diem  nonpo- 

miliaris.  NonnullaB  ediUones  babent  iiidtciiim;  tpt,nxMuraule\TesubstanttamKxDbTOuxi%  Ut.  I  lib. 

u  t    u             u  I       *  •    u-   j    u      «1-      j  » ^®  Nabut.,  cap.4,pag.308,col.i,  edit.  Pans.:  Hares 

Mn  hac  parabola,  ct  in  his  duobus  filiis,   duos  B  otiosus  speetat:  hii^s  /astidiosus  increpat,quod  sero 

praefiguran  populos,  Judaicam  nempe  et  GenUlcm.  moriamini  AugusUniis  lib.  Quffist.  Evang:,  qu«st. 

d^n  ,  etiam  Dionysius  Areopagila  epist.  8;  Ire-  29  :  Avarus  veltet  nuHum  hominem  esse,  utipsi  solus 

n»us  lib.  IV  adversus  Hffireses  cap.  70;  Hieronjmus  omnia  possideret 

ephL  46  ad  pamasum  ;  Augustinus  lib.  ii.  Qucst.  •  Aliie  ediUones,  valuerat.  Ita  etiam  ms.  VaUicel- 

fcrang.  quaest.  33,  aliique.  lanum  ;  ediU  Colon.  et  Bonon.  Sensus  est ;  qui  ut 

c  Patrem  virere  »gre  fert.  ditaretur  noluit  mortem  patris. 


185 


SBRMO  1. 


186 


Itm  faiMPeb^jQspetitianit*  olfeii8aiD»goiiitori»lar* 

k  Fetenta  mop  ambobus  totam  eubttantiam  mox 
ditieit ;  nt  ecirant  filii, «  quod  ante  teoebat  pater, 
Bon  liiieee  aTariti»,  eed  amorie  ;  proridentia,  non 
ioTidentiay  nondedisee.  Tenebatpater  eerrare  eQl>- 
etantiam  fibie,  non  negare ;  et  manereea  ^  pignori- 
boe  enpiaoe,  non  perire.  Beati  filii  qooram  tota  eet 
10  patrie  cbaritate  eai>etantia  f  Beati  quilme  manet 
tota  in  ol>eeqaio  patrie,in  patrie  culturapoieeeeio ! 
Gtttemm  •  fieoaltatee'  unitatem  ecindant,  fratemi- 
tatem  eeparant,  cognationem  epargunt,  parentum 
p«rdonlei  ▼iolant  diaritatem,  eicut  exeequentibue 
elueeeoil :  PateTf  da  mihi  parUontmsulfitanti^qHm 
m  eamHngit*  Bt  divisit,  inquit,  UUi  iubstantiam.Et 
mmpo$i  muUoi  hoidieSfCangngatii  omnibui,adole' 
icentiorfiliMipiregreprofeetmi  estin  regionem  lon* 
§inquam,el  ibidmipavU  iuMantiamitu»m,vitfendo 
tuxurioie.Btpoiteaguameoniumpiiiiet  omma^faeta 
eufamei  vatida  ta  regtoneUtOfet  ipie  cmpU  egereM 
ekiUt  et  adkmeUHnieitiumregiomiiUliui,et  wUiUil- 
bam  inviliam  iuam,ut  paeeeret  poreoi.Bt  eupiebat 
impiere  ventrem  iuumdeiiliquii  qtuuporeimanduea" 
kmtt  et  nemo  UU  dabat.  ficee  quid  focit  f  copiditae 
edeoieam  preecepe.  Bceeqnemadmodum  eine  patre 
eeneue  nudaTit  filium,  non  ditaTit ;  ceneue  filium 
tolit  e  gremio  patrie,  ejecit  de  domo,  exemit  patria; 
ipoliaYit  fama,  exuit  caetitate*  Quod  Titae»  quod  mo« 
nun,  qood  |Melatie,qaodlit>ertatie»  qoodeetgloriae, 
nU  reliquit.  Ci? em  denique  in  peregrinum,filium  in 
mereenanum,  inegenumlocopletem,liberummuta* 
Tit  in  earram»  junxit  porcie  a  patre  piieeimo  quem 
t^onxiC,  nt  eerviret  ^  ccenoeo  pecori,  qni  pietati 
aadaBparerecontempeit.Coii^re^aftiyinquityOMifit- 
bui^  adoleicentior.  Adoleeoentior  ie te  plane  >  non 
«tate,  sed  eeneu ;  qni  congregaTit  bona  patrie,  J  et 

*  Hoe  eet  improbam  aciionem  qaafilluf  in  bac  pe- 
titione  aeas  est.  Mita. 

k  Opinantor  noQoulli  Ghristum  bic  ret pexisse  ed 
morem,  si  non  Judfeorum,  saltem  fioitimarum  ffen- 
tiomy  peoes  quas  fiiii,  statim  ac  pubertatem  attige- 
rtnt,  peurtem  patrimooii  paterni  expetere  poterant, 
it  qosstum  facerent.  Alii  (inter  aoos  noster)  pa- 
trem  filiis  luereditatem  libere  otendam  dedisse,  nul- 
U  licet  lege  tcI  eoosoetodine  obstrictom. 

€  Dissentit  Chrysologos  ab  mente  existimantiom 
Prodigum,  non  bona  patris,  sed  matemas  haeredita- 
tls  partem  postolasse.  Vide  Du  Hameliom  hlc. 

a  Pignora  pro  filiispassim  apod  meHoris  «fi  scri- 
ptores.  Tertoilianos  etiam  de  idololatr.  cap.  i2,  Gy- 
prianas  de  Morte  flliorom  Jobi :  Poitpignommfunera. 

•Dici  omnes  possessioneshomanasad  necessitatem 
nUe  facientes,notatiDhuiicIocomChrj8oIogi  Gaspar 
Barthios  Adyersar.  lib.  xi  eap.  3,  coIom.SiT.  Ibiqoe 
laodat  Gaudentiom  ad  Germiniom,  et  Venantium  For- 
ton.libxi.VideetiamLactantiumdeJu8t.lib.  Tcap«  19. 

f  Lege  inferius  Chrysologum  serm.  462,  ioiqoe 
Botam. 

f  Augostinos,  qoiest.  47  in  Exod. :  Graeui  ebro7xiv4y 
habet,  nbi  iubstantiam  Lalinui  inlerpretatus  at,  quod 
eliquando  noitri  interprelantur  censum. 

k  Columella  lib.  vii  cap.iO  :  Porcorumgenus  nuUa 
re  fnagiigaudet  quam  rivu  atque  ccmoio  laeu  volutari. 

^  Botbymius  in  not.  ad  Caten.  ad  xv  Luci»  cap.57: 
i^ofi  quia  tempore  junior,  eed  quiaeeniu  indigem.  Non- 


A  abiit  longeplos  mente  qoam  loco ;  ut  dato,  nonac- 
eepto  pretio  miserese  venderetserrituti.Sicmerca- 
tor  ad  talem  contractum  pervenit,  qui  parentum  de> 
bitum  neseit  eolvere,  qai  vicem  k  neecit  redbibere 
generanti.  Betpenee  patrem  dnlcie  conditiojibera 
eerTitus»absolutacustodia,timorlfletU8»blanda  ultio, 
panpertas  dives,secura  posseseio.Namque  ad  patrem 
labor  reepicit,  fructue  redundatin  filios.  DiaipavU, 
inqult,  iubitantiam  iuam,  Quas  composita  fuerant 
patre  moderante,  prodigente  fiUo  dissipantur ;  ut  vel 
tarde  eapiat  patrem  eustodem,  >  non  incubatorem 
fuisse  substanti».  VtoaMlo  luxurioie.  Mortalis  eet 
istavita  ;quiamori(urvirtutibus  :qaivitiie  vivit.se* 
peliturfamo,peritglori»  :qui  manetturpttudini,cre- 
8citinfamio.J^(poitee9ifamcofifiHiipftfse<oiiiaie,/%iela 

2  eff/%imef t;a/itfatnre^*onet7to.Luxari»,ventri,guke, 
fttmestortorapponitnr :  utibi  ultrixpcenas»viat,ubi 
pcenaUe  reatusexarserat.  Facta  eit  famei  valida.  Ad 
talem  finemsempervoracitaetendit,adtalemperve* 
nit  terminum  f ugienda  voluptatis  effusio.^r  ipee  ccepU 
egere.  Fiiium  data  facit  egere  substantia^quss  divitem 
negata  ■  servasset :  u  t  peoes  se  difficeret  babendo,qui 
penee  patrem  abundaverat  non  babendo.  Bt  adhcnU 
unieiviumregiemiiUiuitetmiiUUluminm'Uamiuam, 
tflpaf^ertffporfOf.Sicinvenitquisenegatpatri^qnise 
eommittitextraneo:ut8entiat  ■  severum  judicem,  qui 
fugitindulgenlifsimum  provisorem.  Affectionis  deser* 
tor,pietati8refoga,deputatarporois,porcisaddicltar, 
porcorurotraditarservitutiyOporcorumpascuap  lutu- 
lenta  percurrit,inqQieti  gregis  teritur,et  maculatur  ex- 
earsUyUtseotiatquammiserumeit  amarumquamsit, 

^  quietispatemfBbeatitudinemperdidisse.^lctipMa^ 
imptere  ventrem  iuum  deiUiquU  quaiporci  manduca-- 
bant^  etnemoUU  etabai.  Quamcrudele  ministerium, 
quia  n  nequeconvivit  porcis,  qui  vivit  porcis  I  Miser, 
rqui  squeilentie  pecorlsdeficiteteeuritinsagiaam! 

nolle  editionee  vitioee:  Non  eetats^  ad  eemu. 

j  Evang. ,  Inregkmem Umginquam.  Qoia  Aoctor  re- 
gionem  hanclon^nqoam  m^tice  interpretator,  pla- 
coitaddere  :  Regionem  looffinqoam  esse  Dei  obttvio- 
nem,  ut  docet  August.  lib.  ii  Qomst.  Eyang.,  qoaest.  33. 
Vide  apposite  Ambrosiom  hic ;  qoo  teste,  Reaio  lon" 
ginqua  eU  umbra  mortii ;  hoc  est  peccatom.  Mita.  — 
Vid.  Chrjsostomom  homil.  dePatre  et  doobos  filiis, 
tom.  II,  paff.  1166,  edit.  Parisiens.  an.  1584.  « 

^  Chrjsorogiphrasis  pro  :  Benefieiom  motoobene- 
ficio  rependere.  Plaotos  in  Men»  :  Satvum  tibi,  ut 
^  mihi  dediitit  redhibeo  mariupium. 
^     1  Qointilianos  lib.x:  VehU  thesauriiclauiu  incubabat. 

m  Ita  locom  restituimusex  ms.  Cesen.  AlisBeditio- 
nes :  Negata  saturabat^ 

n  Alias  apod  Castillom  :  In  se  verumjudicem, 

0  Nullum  vilius  ministerium  apud  Judaeos  et  Mgj- 
tios,  qui  hujusmodi  homines  tanqoam  profanos  ab 
templorom  adito  arcebant.  Neqoe  ex  inferiori  plebe 
unus  erat  qui  cum  ipsis  familiaritatem  coosuetudi- 
nemqoe  vellet  inire.  Vide  Herodotom  lib.  ii  cap. 
47. 

p  Vitiosae  editiones  habent :  Paseua  luculenta ;  ex 
castigationibus  Meursii  cap.  11,  pag,  130,  mendum 
expunximus. 

q  Poreorum,  quibos  alendis  insodabat,  convivam 
esse  neqoiverat. 

'  Sic  restituimus  exedit.  Bonoo.»  MitsB,  et  Castilli. 
Ali»  :  Qui  poreorum  deficit. 


9« 


i«V 


S.  PETRI  OHIiyBOLOGI 


m 


4aUm  I  Hi«  edooli,  iQstruoti  talibu8»maneoiBMsiadoT 
iQopAtriSfO  a^atriiiQgreiniop«rdure[»ua,flOgDatQru« 
•008triQgamurampldxibuft»yi90aranoapaternaeoa» 
s(riQgaot,ne  oosad  supradiotamaka  pertrabatadole* 
poeQtiaiiQiteraQdaUbertai.8opiat  Qot  paterQare?ei> 
rentia^matris  QompoaataffoqtiOt  oogQatorufla  eu«to-> 
(Ua«urafiectibui.Iator propiQquorum  ^  laDUQaaon 
TaloQt  deliota  voriari.propiQquorumquotQculi*tot 
lueorQaB.Qie8  est  aipootui  matrii  ;  eol,patriirutilat 
IQ  vultu.Uade  viventi  iator  tot  f  virtutum  luoai^ori^ 
QlinQm  teaebrai  propioquare  aon  pooiUQt.Sed  oMinia 
patritQOialitvirtutiioibo.oalutiiepulOidolioiiiboQe- 
itatii  et  glorim.EtquialatiMiQOidobacparaboladi* 
eer^cogitproli^e  wioolootioQiitqaio  oitpatoria  do- 
MQdo  iaoilii,  {^oilioriQ  rooipiendot  qoii  iit  frmer 
fratrii  triitiBiipiui  ia  aaluta )  quiiiit  adoloiooQlio» 
Itbsoeiiu  iqiipioQi,  lapieptiiiimui  io  regroiim»  iot 
queati  aormono^  votii  oomuiunibui  iQquiraoEiQi^ 
SBRMO  II. 
He  eisdm  i  v6f  fte  reditu  filii  ad  pQtrmt 
LaaariQium  fiiiuiii,  filittin  patrio  piiiiiiQideiertoi 
rtm,quie  perouleriat  mala  in  iaatum,ul  fame  tabidum 
1  por<^orum  io  dederi(  iovvitutiy  iuperiore,  quo  van 
luimui,  iorifioQeperitriatiiBUi.NuQe  eaui  reditumi 
nuno  ejui  pcBBitontiam,  meliore  jam  voto,  verbie 
Imtioribui  prQiequamar./ii  ie,iQquit  revmui  dixU : 
i  Quaniim0rcefMriipatmn^9hundanlfanikt$(L%i0k 
iS,  i7),  oto, » IQ  le  revenui  eit,  i  in  le  ante  redit, 
Vt  rediretad  patrem,  qui  a  le  aote  reoeiiorat,  eum 
veeeiiita  patre,  A  ee  migrAt,  et  ab  bomiae  t«tui 
traniit  iabaitiam,paterpm  pietatii  immemor,  gratia 
gOQitorii  oblitui.  Oi«aii(itiMr«#iieriijKi<rw  meta^- 

•  Scilicet  Immundi,  explicet  Mita.  Texiui :  Et  eu» 
piiktU  hnplere  veninm  inkm  4ir6  riitv  xt Aih-iwv  tU  siti- 
guis.  Victus  bic  pecudumpotius  quamDominum.Ex- 
lis  enim  avberibtti  iumitur  du»  iiliquiferm  dieuBtat« 
Alii  nemineiiliquarumiQtelligunt  arboroiBonnullas 
quat  Gntoi  vooant  nnp^u^a,  neque  aliter  Galli,  Hii« 
pani  atque  Itali.  Et  proprie iiliqua  vagina  ett  velin- 
tegumeBtum  in  quo  lo^umina  eresount.  Cermtia  autem 
videnti^resseiiliquaBsiifatiotty  quarumprovontuipluf 
rimui  iB  Jadaaa  et  Sjria.  Erat  et  apud  Sjrrot  quodt 
dam  siliauapum  genus  ox  quibus  viaum  elieiebant, 
teste  Plimo  iib.  iv,  de  Vinii  flet. 

k  Causam  our  Prodigo  defooerint  liliqu»,  quibus 
porci  taturabantur,  iBqniritMaldonatui  in  Luoe  oap. 

XV,  num.  16. 

c  Pro  matre.  eatbelioam  bie  figurari  a  Cbrytologo 
Eceletiam,  nemo  ott  qui  noa  vidoat. 

dNonnullw  editiooes,  limina;  mt.  Cau.,  lumina, 
Facilii  amanueniium  lapsut. 

•  Omnei  codicoimti.  etexeuti  h%benidueii  Mihi, 
etai  audaotor  feci,  arvitit  oorreotio  Caitilii.  Btenim 
poit  lumina,  ImemaSy  diem,  ei  iolim,  cur  non  Imei, 
tedikieif  iubsequidebent  ?Ulteriu8,  tenebnsnonduei^ 
ted  luci  opponuntur.Mirum  autem  quantum  oontra» 
riis  contraria  connectere  studeat  Chrjsologus. 

(  Id  estpreeibuieommuQibui,  explioat  Bartbius Ad- 
veiiar.  lib.  vi  cap.  18  pag.  i87,  ubi  bunolocumlaudat 
Et  lib.  vui  cap.  21  observatspondaicum  hexametrum 
bii  yerbii  coBtineri :  euod  et  apud  Cbryiottomum, 
HjgiDum,  Hilarium.  aliosque saepius  oeeurpere  dioit. 
Sed  qua  tttilitate  advertat  hase  vip  dootue,  neecio. 


A  doai  jmnhImk,  e§$  mtm  hie  /aMfNHo.  Wnmm  rtfor 
oat  ^  quem  aatupitat  eiiularat ;  famoi  illi  i  patfeoA 
4edit  lapore,  ooi  oopia  tolorat  ieatir«  geaitoroea^ 
Kt  li  taotum  prmetitit  vel  invita  famei,  prob^t^qnii 
voluntarium  ponit  oonferre  jiuuaium«Oae»atue  vmt 
tw  ad  vitia  oor  deponit,  promit  menteai,  ne  eiiper* 
nam  yaleat  eentire  pietatem.  Cerput,  inquit  qued 
eorrmnpi^fa§gravjtt  animam,et  depnnU  iemrenavkt 
kakUatio  «entiim  mnlta  eofnlmlem  (^ji.uc,6).Unde  ot 
Dominui:ii<lefidileiie^t)«i»liir  eorda  «ei/ivcrepiibi 
el  eJriela(e(Ltie.  1X1,34).  VaeuanduiOitergo  venlep 
moderationej^unii,  uteioneratutaoimtti  poaailad 
alta  pertendere,  oonioeBdove  ad  virtotei,  poielt  a4 
ipaum  pietatii  auekirem  totoi  allgerpervolare.llQO 
Cliat  probat,qui  OomioioioQBtinuatione  jejuBii  do« 

^  iBMatui  a  eamali  pondore,  mortie  vietnrn^evolavift 
ad  eoelum  (|U  i^e^.  xix,  8  ]  I V aeg.  ii,ift).  Surgwm^ 
Hihaad  patrem  wmm,  Jaoebatqui  dixit,  lur^am  a 
intell^l  lapaum,  tentit  ruiBam,  jaeere  ee  titppii 
luutiiB  raapeait  in  luWoo,  et  ideo  eielamat  i  ^*iif«** 
gam,  «liltoaii^^MiiimeiiBi.QuaipeYqnafiduoiaY 
«  qua  ooofldeBtia  t  Qua  tpe  f  lUa  qua  patov  aat.  E^a 
p«>«Udi  qaod  erat  fiiiij  iUe  t  quod  patrit  etl  noa 
amiiit.  Apudpatrem  noninteroedilaxtraneue,inlua 
eal  iq  patria  peetora  ipae  qui  intafveBil  at  axoral 
affeotua.  Urgentur  palria  viaoera  iterum  filinm  gani-i 
tura  perveniam.Ibo  ad  patrem  reua )  ted  patervito 
filiooooperit  moxreatum :  diaiimulatjttdloem,qi|i 
Qiagii  vult  implere  genitorem ;  et  teBteBtiam  aila 
vertitinveniam,qui  redire  eupil  fiUum,  non  pemre. 

^  Snr9em,eiiba(d  jmirem fneum,ei  diecm  iili i Patet^ 

^  |Meeat;iiiiMrlMmeleor«ml#.Goafeiii^patrempaBdi|, 
gaaitorem  loquitur  pmniludo.  Peoeovi  iii  cobIinb  el 
oeiHMile.  ?  Gui  paoei^ttir  inomlOiBonteweBUipalmr 

Votii  pro  precibus  utltar  Paullnus  Nolanus  ; 
Nono  ]ovftt  or6  modli,  et  cinnina  tolfere  votls. 

g  Sic  ex  ms.  YalHcellanQ,  et  Latinio.  Ip  ^itia 
deOit  pariicala  se. 

h  Chrysologua,  cum  AiQbrosio  etBeda  CQq^eptiqnt 
Grsecis,  qui  tion  bobeQt  tit  domo. 

i  Ambrosius  hlc  :  ^ttfnini  aui  ad  Dominum  regredi- 
ti^r,  ie^ibired4it ;  eiauireceditaChri$io,iesibiabdtcai^ 

J  Lociim  Evangem  legit  ettam  Blontanus  ci^  re- 
d^isset.  Li^tinis  etlam  dicitur  ad  se  redlre  eutn  qut  ad 
meliorem  frugem  revertitur.  Graecus  habet  iU  cauTov 
i\$iiv,  in  seipsum  veniens.  Vide  Euth^mii^mi  etjbeo- 
phvlacturp  nic  Luc.  xv. 

K  Meursius  Ezercit,  cap.  2  paff.  i30  repottlt  expu" 
D  lirat*  Veretur  autem  barbarb  iilo  tempore  vocem 
hanc  activam  siffniflcfLtionem  habuisse.  Quod  ot- 
tendunt  Glossse  hidori. 

1  fta  mt.  Caesenae  et  Urbini.  et  editio  Coloniensis, 
et  Bononiensis  t.  Alise  editiones,  Parte  dedit  iapere. 
Oraecum  illud,  ,noUwv  ^'  Jyi/xA;  ylverocc  ^i^«o^«Xo$, 
fama  docere  multa  mortales  solet- 

^  Ambrosius  lib.  de  Elia  et  Jejun.  pag.  Sl,  Sl^  : 
Jejunus  curru  rapttis  est  ad  ecelum,  koc  ffradu  Elias 
asandit. 

n  Sic  ex  ms.  Vallicel.  et  editioneColon.Mitahi^^et, 
qua  conscientic^,  Mb,  Csesenae.  qua  constantia, 

0  Paschasius  Hathbertus  llb.  ui  et  v  in  Matth. :  Si 
eoo  peccavi,  et  non  sum  dignus  vocari  filiu^,  tu  num- 
quam  patrem  fore  desiistl, 

p  Pro  ccbIo  non  semel  in  iicrls  litteris  intetligitur 


m 


SERMO  in. 


m 


Maio»eliQ  terra,  *  iMite  oculos  suni  omniftquai  ge- 
roxitiir,  Peccavi  in  emlum  #l  c^ram  t$,  $1  jam  non 
niiJi  4i§nus  vQcari  filiu9tuu$.  Porftgfe  piro^tm  att 
i$te,  etin  regioaemloogioqaam  fugit,8edaooiMto- 
res  800«,  sed  teetes  suos^  diyiui  patris  ooulot  non 
refugit.  Hoc  Da?id  olariui  aperit.  eio  dieeodo ;  Qho 
ibQaspiriiutuo?e(afaci^tuaquofu0iam1SiatC€9^ 
dcro  m  cmtum^  tu  illic  0$ ;  $i  deicendero  infemumf 
ode$ ;  Si$umpserQpefma$  mea$  diUicuio.et  habiit^ 
tm<a  tn  po$tremo  mari$.  Etenim  Uluc  deducet  me 
manue  tua^  et  tenebit  me  dexiera  tua  {F$aL  gikvui^ 
7-10).  VidetiatepertotuDi  munduai  nudaDeioouUs 
delieU  ooqsigtere :  non  efl&iuio,  non  terram»  non 
inaria,nonaby88umyaonipeamnootem,Deo  h  Yelare 
poete  peocata.  Sentit  quantum  sit  soelerist^  malt « 
qaantoffi,  in  ipso  Dei  «  peccare  eonipectu»  et  ideo 
elamat :  Tibi  $oU  peeeavit  et  malum  eoram  tefeci 
{P$al.  L,  0).  Unde  et  iste  adolescentior  eimililer 
Tooiferatur,  etdamat :  Peccavi  incmium  ei  coram 
te»etjam  non  $um  ttitnm  vocari/Uiu$  iMMi.Hondioits 
Non  8um  dignue  eese  filiu«  tuus ;  sed  non  sum  dignue 
focari  filios  tuus :  quia  voeari  ad  gratiam  pertineti  . 
esse  ad  naturam.  Audi  Apostolam  dieentem :  Abee 
qui  vo$  vacaritin  graiiam  $uam  {Gaiat.  1).  Hie  ergo 
adoleseeDtior,  quia  ^  perdiderat  quod  erat  naturm» 
jodienlse  quod  est  grati»  noumereri.  JVi^  me  eieut 
unum  ^  viereefiarii$  tui$,  EooepotestatissuiefiUus 
qoo  deveni  t  ?  Toluptas  luxQria9,adoiesoeQ  ti«  Uber  tas» 
eeoe  fiUum  quo  promovit  ?  Fac  me  $icut  unumdew^- 
cenatiie  tm$*  VH  looaUopeanauasepvitusinaovetur» 
utlabore  jugi  eonditio  eonduota  deteratur,  ut  die  ^ 
toto  in  opere  suspiret  miserm  vema  mereedis,ut  sit 
iempof  ▼enditorsui,necumquamnegare  suamvaleat 
servittttem.  Et  hoo  peUt,  quia  qui  penes  extraneiim 
servamsenserat  Ul)ertstsm,penes  patremoteditsibi 
•  fntufamUbevamservitutem.iamnuQe,  (  fratves, 

Deas;  ae  b!  dleerets  Peccavi  in  Deum ;  eam  seilicet 
poteetatem,  qu»  in  eoelo  msiiioe  elueet.  ut  Dsniel. 
IV,  U ;  I,  Macch.  iii,  18  ;  Matth.  zi^u  25 ;  Luomxx,  4, 
In  apocryphis  etiam  vet.  Tcst,  manifeste  app^reot 
hajussigDmcationisexempla.Vide  Vorstium  Fmlolog. 
Sac.  eap.  3  pag.  79, 79,  et  Seldeoum  Svntag.  de  Dns 
Sjriis  11  eap.  18.  At  e^  vfu^bigqoflB  attMli|Qui,ut  heae 
Dotat  CastiUo,  clarissimeelucetChrysologi  mentem 
esse  ab  evaogeUsta  qoq  Leum  pfo<:(K/a  intelUgi ;  sed 
vel  Dei  soUumietsedem.vel  juitoruipoQetumetaQio* 
nem,  Luculentissime  asscntit  Hilarius  enarrat,  in 
peal.  cxvii,  Longiuscalus  locus  not«e  fines  excederet.  D 
Consnle  etj^m  Chrjsosto^min,  bomili  de  patre  et 
doobos  filiis.  si  genuinus  fetus  est,  tom.  li  pag.  1167 
Mit.  Parisiens.  1581. 

s  Hilariustom.  Ipag.  OSSrecent.  edit.  :Noolonge 
abest  qui  per  naturffi  suse  virtutem  et  ipsa  uhique,  ii 
atmper  est ;  et  totus  lemper  et  ubiqnp  ^st. 
^  Prudeotiu^  hjmuo  matuUno  : 
Speculator  aslat  desuper 

Qui  Dos  diebos  omnibaf, 

Actosqae  nostros  prospfcU 

A  loctf  prioia  in  vefpenim. 
Uie  leiUf » hic  est  arbilar, 


iiio  iamelor  qatdquiU  esl  ; 
HamMS  qiiod  menf  CQiMipit, 
Huoc  iHiii^o  (allit  iadioefPt 
Cerasi  (Ct  a|t  evsngeUsta.  n  M^«  teiMdiee,  ^npli- 


veiiam  laeteiis  ii^HMsporise  mgrsterittiQ^si  mb  m 
revoearet  istiusutilitatis  intentio  1  qoi  ves  videoooo 
qoaainostre  aadifedebitoeoaidolore,se4c|ttasiextra* 
«aaiilteUeetutMuiSTolarefestiBo.  NostPa»  nostM^et 
oguiibus  ptofotura  nobis  semplesloquiturCtiinstits ; 
ot  ob  forriieodoe  nos  siystiea  frequentat  exempla 
Donttiius^qttipatersuorum  voluitessesenrerttflQ,  qui 
ceagisamari  volultquam  timeri»  quipanepi  vitose 
dedit  ipsuw»quisaQguioem8uumin  poeolumsalatis 
fffudit.  Frasteritis  oonparationibus  pressenteeeori- 
gitet  futuroSfOe  bonum  patrem,  ne  geniloreaipittn 
doserenles»  ad  mimdi  loginqua  et  aimis  peregriiia 
teodamuSfiliique  vivendo  luauriose  substanliam  t^ 
tam  salutis  dissipemus  et  vit»;  omnibusque  om* 
sumptis  famemspeigravissimam  perforamu8»et  sie 
Bos  primarioregionisilliua^hoe  est,  s  desperationis 
auotori  diabolojamtradamuri  et  iUenos  qiittat  ia 
villawsuawihoeestfad  higus  saouliiUeoebfosaseoo* 
valles  i  mittat  ad  paseendos  poveos,  eo  videiieetqtii 
proni  semper  ioterram  viunt  veoti,  et  «stus  eavais 
ia  volutabrolutitemperaAl»ioeosBopremi)at,refiri* 
geraot  ia  gurgite  vitioyuoo.  Quod  aulem  nMfoenarios 
aoos  mitlat  adpo^eos»  faoitboe  insatiataeendelitas» 
qum  Qootaola  aon  est  bomines  eriminosos  flejri,  nisi 
eos  vitiorum  duees,  oriminum  faciai  et  maglatros. 
Cunieos  tales  feoerit,iiOQ  sioit  eos  ex  ipso  poroorum 
oibo  patusque  saturari ;  ut  esurientes  vitiaplusde- 
liQquaQt»  luxturiosos  satietas  oapere  non  potest,  vo- 
luptas  oessitexplerL  (Jnde  nos  eum  bono  patre  si* 
mus»  permaaaamus  apod  geailorum  pium,  ut  et 
diaboli  laqueos  possimus  evitare,et  bonis  patris  ju- 
giter  psrfruamur.  Profunda  post  serutabinur,quia 
M  eoMauBiooi  el  «ofibus  pltts  debemtts. 

SRRMO  III. 

De  ei$dem,  nbi  de  qccur$upintri$  adfiUum, 

Filii  luxuriosi  abseessum.regresaum^oulpawipes* 

eat  Brugensis. 

4  gad  si  QttUum  eit  adeo  ^agQum  vitium,  Aogns- 
tioi  sensu»  aood  possit  delere  extrema  nattiriB  ve^ii- 
giai  quare  nic  ita  ?  Quia  perdiderat  qusB  sibi  ex  ip- 
samet  prolis  natura  competebant,  vef  honorem,  vel 
gloriam  sobolis.  Videiniraserm.  tt  Mita. 

•  Yide  Augos^num  tom*  II»  ep.  1)0,  cap.  %,  Bt  in 
paal.  xcii^  in  principio :  Libera  Hrvitus  eil  apud  D<h 
minuffh  Ltbera  i^tiu<  ubi  non  nece^^iias^  sid  chari^ 
la$  $erv%t, 

i  Sic  fe  olim  Christiani  mutuo  app^Uahant.  Lac- 
t^Qtius  hh*  V  cap.  16 :  tf^c  alu^  caui#  e%t  cur  noibis  la* 
vicem  fratrum  nomen  impertiamur,  nisi  ouia  pare$ 

r^  credimuM,  llieronymus  contra  Elvioium  eap< 
.  Omn^Chri$tianifratresvocaniur^quia  incommune 
omnes  homines  ex  uno  paire  nati^  pari  inter  no$  ger- 
manitaie  CQnjungim^r,  Vide  Justiqum  Apolog.ad  An- 
toniun^  pag.  162;  AsteriumAmaseiipepiscopumapud 
Pbotium  cod.  271.  Athenagoram  in  Apoloff. ;  Jer- 
tuH.  Apol.  cap.  39,  ibique  olura  Herald.  et  Minutium 
Felicem  in  Octavig  pag.  336.      ^    ^.       ,.  ^   ^ 

g  In  diyite  illQ  cui  adhsserat  Prodigu»  diabolum 
agposcqnt  cum  ChrysolQgo  Auf ust.  l|b.  u  Qucest. 
EYang.  quffi^t*  39  \  PonavcQt.  ad  capi^t  ^v  I^uc»,  et 
alii  plures. 

h  !d  e4  reeiproc^  nostrfe  uoiiati  fideliumA  et  80* 
qetatif^ps^"». 


i9i 


S.  PETRI  CHRYSOLOGl. 


i9t 


Ditentiain  percacarrimus  hacieDas  sermone  gemiDato^ 
occursum  modopatri8,boDitatem  patris^patris  ineffa- 
bilem  misericordiam  prosequamur,Stff*^m,iDquit, 
venit  ad  pairem  sutm ;  cum  autem  euet  longeMdil  ilr 
lumpatertuus^elmisericordiamoiuiestteiaeeHrriitet 
eeeidiisupercoliumejus,etosculaiusesiiUum(Luc.xr, 
iO.)Surgens,veniiadpairemsuum»SiirTeiiiiisiemen' 
tis  et  corporis  de  ruina :  surrezit  de  profuado  inferDi, 
coeli  aita  coDtingeos  :  apud  coelestem  patrem  filius 
surgit «  plus  de  venia»  quam  corruit  de  reatu. 
Surgens,  venii  ad  pairum  suum.  Yeait  dod  gressu 
pedum,  sed  mentis  incessu :  longinquus  terreni  iti- 
neris  Don  indigutt)  quia  compendia  vim  salutaris 
invenit.Divinum  patremnescit  viarumcursuquierere» 
qui  fidequserens,  mox  sibi  illum  invenit  esse  prae- 
sentem.  Surgens,venit  ad  patrem :  cum  auiem  esset 
longe.  Quomodo  longeest  is  qui  venit  ?  quia  ^  non- 
dumpenrenit.  Iste  qui  venit,  venitad  psBnitentiam» 
sed  nondum  pervenitadgratiam;  venit  ad  domum 
patris,  sed  noDdum  perveuit  ad  gloriam  pristiDi»  vd 
babitus,  vel  houoris.  Cum  auiem  esset  longe^  vidit 
iUum  paier  suus.  Vidit  Palerille  ^t  m  altis  habiiai, 
et  humilia  respicit,  ei  alta  a  longe  agnoscii  (Psal. 
cxii,  5,  6).  Vidiiillumpaier  suus.  Pater  viditiDum, 
ut  etille  patrem  possetatteudere  ^patrisvisusillu- 
stravitfilii  veaientisaspectum,  ut  tota  fugareturob- 
scuritas  qu«e  circumfusa  fuerat  de  reatu.  NoQ  sunt 
tales  tenebras  noctisquales  illfls  suntqufls  de  confu- 
sione  veniunt  peccatorum.  Audi  prophetamdicen- 
tem :  Comprehenderuntmeiniquiiatesmece,einonpO' 
iui  videteiPsai.  xxm,  i3.)  Et  alibi :  Iniguiiaies 
meoB  gravaice  sunt  super  me  (Psal.  xzxvu,  5).  Ct 
post :  et  lumen  ocutorum  meorum  non  esi  mecum 
(Ibid.,  II).  Nox  sepelit  hesternum  lumen ;  peccata 
sensum;  animummembra  confunduntNisiergocee- 
lettis  paterredeuntis  filii  radiassetin  vultu,et  totam 
conf usiouis  caligiuem  respectus  sui  lumiae  sustuiis- 
set,  Dumquamdiviai  vultus  vidisset  iste  filius  clari- 
tatem.rufo/etim  delonge,  etmisericordiamotus est, 
Movetur  miserieordia,  qui  Iocodod  potest  dimoveri ; 
accurrit,non  progressucorporis,sed  pietatisaffectu. 
Cecidii  supet*  collumejus.  Non  iapsu  viscerum,8ed 

*  Quia  in  reformatione  per  poenitentiam  solet  altius 
ffralia  resurgere.Vide  Bernardum  serm.l6  in  Gantic. ; 
Leonem  M.  serm.  12  de  Pass.  Domini,  ex  Apostolo 
dicentead  Rom,  v  :  Ubi  abundavii  veccatum,  supera- 
bundaviiet  9ra/ta,iaferentem :  Valiaius  donumfactum 
esse  iiberiatis  qtiam  debiium  serviiutis.  Propterea  dat 
illis  stolam  primam,  hoc  est  pretiosiorem  ea  quam 
anteipsum  crimen  induerat,utinnuitMaldonatus  hic 
n.  22,  ex  Mita.  Vidc  Guarricum  serm-,  2.  Quadrag. 
de  Fiiio  Prodigo ;  Leonem  M.  serm.  12  de  Passione 
sub  initium;  Tertullianum  lib.  de  Hesurrect.cap.  37. 

^  Lucas  Brngensis  hic :  Longe  erai  a  patre,  quia 
nondum  coneepiam  animo  pceniienttam  opere  perfece' 
rai. 

c  Ambrosius  hic  :  Quasi  qttodam  patris  amoris  af- 
feciu  supra  eollum  eadii,  uijacenietn  eriaat. 

^  Peccatum  est  onus^rave,  ut  in  psaJ.  xxxvni,5  ; 
sed  amor  patris  eoetestis  super  hujusmodi  onus  ca« 
dens,  iliud  e  coUo  filii  levat ;  et  ju^um  suave,  quod 
Ambrosii  sensu  estjugum  fivangehi,  vel  sensuCnry- 
sostomi  amoripsius  Dei,  et  observatiomandatorum 


A  eompassionis.  Cecidiisupercolltm  ^tis,ut  erigeret 
«  sic  jacentem.  Cecidit  supercollum  ejus,  ut  amoris 
onere,  ^  ODustoUeretpeccatorum.  Vemiead  me,in- 
quit,  omnes  qui  taboraiis  et  onerati  estis.  Tolliie  onus 
menmsuper  vos,  quia  leve  est  (Maiih.  xr,  28, 29, 30). 
Videtis  quia  fUius  juvatur  istius  patris  onere,  dod 
gravatur.  Cecidii  super  collum  ejus^  ei  osculaiusesi 
etmi.Sicpaterjudicat,sioemeudat,  sic  peccantlfiiio 
dat  oscula,  nonflagella.  DelictanoD  videt  vis  amo- 
ri8,etideopaterpeccatafiliiredemitosculo,  »  dau- 
sit  amplexu,  ae  Dudaret  pater  filii  crimiua,  pater 
filium  oe  foedaret.  Pater  sic  curat  fili  vulaera,  ne 
filio  cicatricem,  Dffivum  filio  ue  reliDquat.J9ea/t,in- 
quit^^i*tiiR  remiss€BSuniiniquitaies,etquortmiecia 
sunipeccaia  (Psal.  xxxi,  i).  Si  adolesceotishojus 

Q  factum  displicet,  horretabscessus:DOs  atali  patre 
DullateDusdiscedamus.  Aspectuspatrisfugat  crimi- 
Da:  expellitDoxam :  euDctamDequitiamet^  teota- 
meDtapropeliit.  e  Gertesiabscessimus^si  substan- 
tiam  patris  totam  luxuriosedispersimus  dos  viven- 
do :  si  quidquid  usquam  commisimus  facinoriset  de- 
licti,  si  ad  impietatisprffiruptum  1otum,totam  veni- 
musadruinam,surgamusaliquando,etad  talem  pa- 
trem,  tali  invitati  redeamus  exemplo.  Ctim  atUem 
tnderet  eum,  misericordia  mottis  esi,  ei  aecurrit,  ei 
cecidit  super  collum  ejtis,et  oscutattis  esi  ilium.Rogo 
quis  hic  desperationis  locus  ?  Quse  hicexcusationis 
occasio?  hic  simulatio  quae  timoris  ?  Nisi  forte  time- 
tur  occursus  :  terret  osculum  :  turbat  amplexus,et 
capere  ad  vindictam,  non  recipere  ad  veniam  pater 
crcditur,cumillium>>  trahitmanibus,clauditgremio« 

^  ligat  lacertis.  Sedhano  oogitationem  debeliatricem 
vitiB,salutis  inimicam  expugnant  nimis,Dimis  aufa- 
runtqun  sequuntur :  Dixit  auiem  paier  adsetwsstios 
cUo  proferte  stolamprimam,ei  indttiie  ilium,et  date 
annutum  aureum  in  mantis  ejtu,et  caleeameniainpe^ 
dibta  e^us^et  addueiieviiulumsaginaium.et  oeeidUe, 
ei  mandticemtis,ei  epulemur,  quia  hic  /ilitis  metis  mor^ 
iutAserat,eirevixU:perierai,  et  tnt;en<iif  esMIisau- 
diiis,adhucmoramur;  adhucnon  redimus  ad  patrem? 
Cito  profet*te  siolam  primam,  ei  i^iduite  iiltim  ^  Sus- 
tinuit  filii  crimina,qui  non  sustinuit  nuditatem :  bino 

lllius  collo  imponit.  Quo  onere  non  gravatur  filius, 
sed  juvatur.  Mita. 

•  Scilicet  abseondii.  Quandoque  autem,  ut  adver- 
tit  Gastillo,  clatidere  idem  est  ac  abigere,  repeilere. 
^  Nonius  lib.  x  : 

Ecce  maris  magno  clansit  nosobico  pontns 

t  Id  est  diaboli  technas ;  Gregorius  lib.  iv  in  lib.  I 
Regum  cap.  ix :  Valde  laboriosum  esi  omnia  ienta- 
menta  vincere. 

«  Simila  habet  Epbrem  Sjrus  tom.  I  lamentatio* 
ne,  seu  precatione  5  adanimamnegligentem.Mirum 
quam  bene,  quam  pie  ! 

^  Aljas,  tradii  manibus. 

i  Locum  in  aliis  editionibus  depravatum  restitui- 
mus  ex  editione  Bononiensi.  Nuditas  confusionem 
parit ;  Deus  autem  non  sustinet  confusioaem  pecca- 
toris  ad  seredeuntis.  Vel  nuditasest  carientia  virtn* 
tum,  quam  in  poeDitente  non  tolerat  Deus ;  vel  est 
confosio  apud  nommes  ex  peccatis  commissis,quanx 


193 


SERMO  IV. 


194 


68i  quod  a  sandsaiiie  vestiri  ToliiitfiliuiD,quain  ▼!- 
deri :  ut  soli  patri  nota  esset  nuditai :  quia  pater 
solnsTiderefilii  non  poteratnuditatein.Cttopro/er(e 
s/otom /^rtmatn.Paterhicqui'  insecundis  essenon 
passus  est  peccatorem,  plus  de  venia  quam  de  jus- 
titiagaudiumTuithabere.  Cito  profertestolam  pri- 
iiiain.Nondizit,undeyeDis?fui8tiubi?ubisuntqu«Btu- 
listi  ?  quare  tantumgloriamtantaturpitudinecom- 
mutasti  ?  sed :  CUo'jtroferte  stolam  primam,et  induUe 
Ulum.  Videtis  quia  delictai>  non  videt  vis  amoris. 
Tardam  misericordiam  pater  nescit.Delictaqui  dis- 
cutit»prodit^l  cto/eannti/um  m  mant<  ejtif  .Paterna 
pietas  contentanonest  innocentiamrepararesolam 
nisi  pristinum  c  restituat  et  honorem.  Et  date  eal' 
ceamenia  in  pedibus  ejus.  Quam  pauper  rediit  qui 
ditatus  abscesserat,et  de  tota  substantia  calceamenta 
in  pedibus  non  reportat.2>a/e  calceamenta  m  pedUfus 
^/ta.Ne  velinpedereiDaneret<i  deformitasnuditatis ; 
certe  ut  calceatusanteriorisTitffirediretadcursum. 
StadducitevUulumsaginatum.Communis  vituius  non 
sufficit,  nisi  fuerit  pinguis^  nit i  •  fuerit  saginatus ; 
vitulus  pinguis  testatur  patemn  pinguedinem  chari- 
tatis.^4  adducUe  vUulum  saginalum,et  ocddUeM 
manducemus.et  epulemuriquia  hicfiliusmeus  mor^ 
tuusfuerat,et  revixit ;  perierat,et  inventus  es/.  'Hiato- 
riamloquimur  adhuc^et  jam  cogitamus  arcanum  nu* 
dare  mysterium.s Mortuusfilius,vituli  suscitatur ex 
morte,  et  unus  Titulus  totius  familise  ^  funditur  in 

peccator  in  extremo  die  minime  incurret>  si  peccata 
soa  sacerdoti  pandat.  Ex  Mita. 

»  Mita  explicat :  Vel  <}uia  peccatorem  ad  se  con- 
versum  Deus  vult  in  pnmo  numero  suorum  amieo- 
mm  ;  Tel  qoia  non  patitur  esse  in  secundis  peccato« 
ribust  qui^r  mortem  asternam  damnantur.Utrum- 
Tis  elige.  Ego  ex  genio  Ghrjsologi  interpretarem : 
Non  oassus  est  peccatorem  esse  in  secundis,  id  est, 
in  inierioribus  Testibns.quas  familiari  sibi  contrapo- 
sitorum  usu  Tocat  secundas»  et  prima  stola  ToJoit 
amkdri.  Potoit  et  ad  illud  Latinorom  respicere :  In 
primis  amieorum  esse,  ut  et  Mita  fortasse  opinatus 
est. 

k  Ms.  Cmeo»  habet,  jus  amoris,  Stola  Tetis  erat 
obloDga  ad  talosusqoedemissa,caBterisnobilior|Sine 
qoa  in  poblicum  prodire  ingenuo  indignom.  Articu- 
los  ngv  ante  Trokk*  ostendit  non  dequaTisstolaloqoi 
in  ETsngelio,  sed  de  eerta,  oti  paolo  post  rby  /ao^xov 
de  certoTitulo,  ut  adTcrtit  Gajetanus.  Stola  ergoTi- 
detur  Ghrjsologo  significare  (UTinffi  iDdulgentJie  be- 
neficiom,  Tel  gratiam,  qoam  Prodigus  peecando 
exuerat.  Vide  Eothymiom,  cap.  57  incap.  xtLoc». 

e  Prodigom  per  annoli  traaitionem  in  honorem 
restitui  asserit  Aoctor.Apod  HebrseosenimetRoma- 
nos  libertatis  et  ingenuitatis  erat  insijgne.  Jacob.  ii, 
2 :  Si  introierU  in  conventum  vestrum  vtr  aureum  an^* 
mulwm  habens  in  veste  candida,  etc.  Antiquissimus 
apod  Hebreos  annulorum  usos,  tcI  in  fidei,  tcI 
anetoritatiSt  tcI  grati  animi  signum.  Genes.  xxTin, 
18»  XLi,  42;  Num.  xxxi,  50.  Mjstice  hic  Dei  in  ani- 
ma  per  gratiam  inhabitantis  arrha  et  pignos. 

^  Galceus  enim,  inqoit  hic  Locas  Bro^nsis,  habi- 
tosestet  omamentum  hominis  tenereet  mgenoe  edo- 
eaU.&  fortasse  ob  hoc  Ghristosin  ETsng.  Matth.  x, 
iO,  calceorom  osom  prohiboit  apostolis,  non  sanda- 
Uorom,  Tel  solearam.Qoestionem  affitat  Solcerasin 
1%esaoro  tom.  ll>peg-  i387.  NonnolTse  editiones  ha- 
bent  eaidamenta.  Cateiariet  eakiare  in  Plinio  juniore 
et  Soetonio  obserTaTit  Vossios  de  Vitiis  Serm.  lib.  tu. 


A  saginam.Sed  differendum  esti  ut  senioris  dolorem 
Tetustum.Tetustiorem  fratrisinvidiam  prosequamur. 

SERMO  IV. 

De  eisdem,  ubi  de  livore  senioris  filii  in  prodigum 
redeuntem, 

De  juniorisfilii  redituet  salute  gaudentes,senio- 
ris  flebiliter  pandimus,  et  dolemus  iuTidiam»  qui 
summum  i  frugalitatisbonum  extremozelimaloper- 
didit  etlivoris.^ra^inquit,/l/tta  ejus  seniorinagro, 
et  cum  veniret,  et  appropinquaret  domui,audivit  sym- 
phoniam  et  choros,et  vocavit  unum  de  servis,et  inter* 
rogavU  qum  hmc  essent,Isque respondit :  Frater  tvus 
venit,  etoeciditpater  tuus  vitulumsaginatum,quia 
salvum  iUum  recepitJndignatus  est  autem,et  nolebat 
£  introire,Erat,iaqmi,fUius^ussenior  in  ayn>.  Erat 
in  agro  terram  percolens»se  deserlans,duritiam  sol- 
vitcespitis»  cordis  perdurataffectum.senteseradi- 
cat  etgramina,  stimulos  invidifls  non  evellit.Sic  in 
segete  cupiditatis  fructum  zeli  coUigit  et  livoris.  £t 
ctimoeiitre/,inquit,ef  appropinquarst  domui/iudivit 
symphoniamet  cAoros.Invidum  fugat  sy  mphonia  pie- 
tatis»  chorus  charitatis  exciudit»  et  quemvenire  ad 
fratrem,  et  appropinquaredomui,vocat  ratio  natu- 
r«B,hunc  pervenire  zelus  non  sinityiivor  non  patitur 
introire.  Jlnvidiamalum  Tetustum»primalabes,an- 
tiquumTiru8,s8BCulorum  Tenenum,  causa  funeris. 
HsBC  in  principio  ipsum  angelum  ejecitet  ^  dejecit 

•  Vitoli  et  boTes  in  conTiTiorom  solenmioram  et 
sacrifidorom  usom  alebantur.Quos  Gneci  intercibos 
i^okvrikivrdroui  referebant. 
C  '  Vocat  hic  r.hrysologos  parabolam  eTangelieam. 
Historia  enim  Toeatur  quniil>et  reram  explanatto  et 
declaratio. 

8  Aiebat  Philo  impios  etiam  ad  extremom  TiTcntes 
senium  mortuos  esse.Adrem  Drasius  laudat  Hebrseo- 
ram  adagium :  Improbi  dum  vivunt,  mortuisunt. 

^  HisTerbisnollosduoitatsanctissimum  Jeso  Ghri- 
sti  corpos  in  Eocharistia  fidelibos  propinatom  signi- 
ficari.  Vide  Euthymium  cap.  57  in  Locam. 

^  Ghiysostomus,  tom.  II,  hom.  16,  pag.1074  edit. 
Paris. :  Luxurias  est  adversa  frugalitas, 
j  Virgilios  U  i£neid. : 

Binc  mibi  prima  mali  labes. 
Invidus  (ait  Basihus  tom.  II,  hom.  de  iuTidia  pag. 
92,  reeent.  edit.,  obi  pltira  alia  congerit)  morbum 
intusdetinet  absumentem  viseera  atque  irrodentem, 
Gonsole  Ghrysostomumhom.  40  in  Matth,  pag.tfiB, 
et  hom.  37  m  Joan.  oag.  75i.  etalibi  plories.  Gre- 

>r.  Nazianz.  orat.  88,  pag.  466  edit.  Paris.  1630. 

reoor.  Njssen.  tom.  I,  pag.  242  edit.  Paris.  1622. 

^lDiabon  lapsomaliiqooqoe  ad  inTidiam  referant. 
Vide  Rofinom  Palnstinom  apud  Simondom  tom.  I, 
pag.  169,  num.  22  :  Unde  ilte,  quem  divina  Scriptu- 
ra  diabolum  nominare  consuevit,  et  tjus  pariter  aui 
dicuntur  angeli  eum  primis  hominibus  inviaerent,Aaam 
dieo,  et  Evee,  a  beata  vita  quam  primum  possederant, 
seimos  alienarunt,  Mire  consonat  Gjpnanus  in  lib. 
de  Zelo  et  LiTore  :  Hine  diabolus  inter  initia  statim 
mundi,  et  periit  primus  et  perdidit,  Ille  dudum  ange- 
Hea  majestate  subnixus  ;  ille  Deo  aceeptus  et  charus, 
postquam  hominem  ad  imaginem  Dei  faetum  conspexU* 
in  ulum  malevolumlivoreprorupU.Nonnriusalterum 
dejiciens  instinetu  %eli,quam  ipse  antea  aejectus ;  cap- 
tivus  antequam  eapiens  :  perditus  aniequam  perdens, 
dum  stimmante  livoregraiiamdatee  immortalitaiueri' 
pU  ;  ipse  quoque  (siclegit  Sirmondos^rejecta  Pamelii 


^n 


mm 


i^ 


i.  PETRl  fcdRYSOtOGI. 


ids 


(ilViat,mftg6llllddicentfe,S^rfiWith"IWsi4i5/^^^ 
S^d  mvldUs&iffiiilal  semperrnifeiitUurinvidus  sem- 


d8  c(£l6>H^cde  parAdi^d  ndmmdffipfincipemifl^- 
s\^  ^'(^Uii^atidiillt  (ixclUsit.  t[i&a  hul^c  s^nidfem  W 
trem  paterna  seciusit  t)  dMiGi  lleec  ^  Abrahfie  pro- 


geniem.populum  fianctitatis.adauctoris  suee  c8Bdem, 
ad  niortem  sui  Salvatoris  armavit.Invidia  intestinus 
hostis,  non  carnis  quatit  muros,  non  elidit  septa 
mi^inbfoi^utd,  ^fed  id  tpSam  6t^t^h  tfMki  ^H«eni,^t 
aiil^qrtatti  vlsc^tasfetitiam.tpsdni  dbmltiani  coi*iit)r1ft 
aili!n^tti  t^frijdb  captt,^t  addudt  ititJliisdnl.Si  i6i»^d 
vdtltmtl^  ^iSfel^^tdtti  hii^r^H  ^lorikifi,8i{>aMdidl  b^kti- 
tddliietri  pos^itde^,  si  m\m\  HxH^  lbtiablt*it^  db^ 
mniti,  d  Hrollitntis  tei  bOfetdSlis  parH(itdtt  fttJft  16- 
ri^Vl,  peMfeili  ftdife,  luc^  Sf)trtt\iS  «  Ifet^dS  idVldltt 
pgltininl^,  ^\  ^liidainus  m^idlas,  iiiVidlittii  tdtts 
arttibrttifi  cti^lfe^litim  Vtllliill  tdtii^rtihatlni%  i  ttnill 


jiiBr.  ^inunqudfhmhidedlstthcedumM  cum  amiets 
mithiputdref*.km\coi  patei^iidssuosessenon  com- 
piitdt  i  h'6s  il6ri  dmic6s,§ed  exlraneos  credit  a  qui- 
bus  vidit  In  patris  gratiam  se  amari.  5^6^  posleaquam 
fittus  tuushid.qUi  devoravil  substdntiam  suafn  cum 
niierelricibus,i}enilt  occidisti  vHutUm  saginatum  Mic 
redlisse  frdtrem  dolet,non  dotett  periisse  substan- 
tianij  rteddamnicaiisa  qudritur,  sedUvoris:  qui 
ftatrem  rcdfeiiiitemdesuo  decorare  det)uit,nori  de- 
bult  de  p6tdHo  sicfcedare.tnfilioest  siibslantiapa- 
trts  tota  ;el  ideo  riil  pater  pei»didit,  filium  curfa  re- 
ce^it.  t^riler  dredldtt  daftiiiuih,qui  fediisse  conspi- 


slttilt  A6!j  <i  tfeo jtifig1t*hat1taiia  D«6  MVfdla  ^tc  ^  u  clt  dobferedeiii.telquandoinviduferion  avaru8,quan- 
:..u«*  toi^w^-*»,-.-  A^-*^.u-*^a*,A^i^  .u.L^       ^Q  quidoiiid  habet  attier  J  se  computat  perdidiss*? 

Ai  tpse  aixitiltttfHtt:  tusempermecufn  es,etomnid 
rhdd  tuasunJt ;  eputarldutem,etgaudereoportebatquia 
ft^dter  tuus  hic  mortumfuerctt^et  revixit;peiieralf 
€t  ihventUs  est.b  quid  facit  vls  amoris  1  quam  vis  malo 
litibiidri  esse  ri6^cit,non  esse  non  potest  pater;  vi- 
d6t  filium  degenerasse  animo;  videt  paternaB  pietatis« 
palei^nigenerisnil  habere>eltamennuncupatflKum ; 
siiadet  efiectunKadgratiam  vcl  spem  revocatlargi* 
tattte,dicerido :  Tu  semper  rhecum  es,  et  omfiia  mea 
(ud  sunl.  Roo  est  dicere :  Patere  fllium  rediiJse  pa- 
trt,  pierriiitle  patri  fllium  suscepisse  ;  nec  ille  aliud 
(pMtL  fa^t^tt-qwttiit^^  V«ri0ft*ti6t!flili,s^h^ 
mercenarji  voluit  colKJcari,  didens  :  Pdter^  peeeavi 
in  ccelum  ei  eoram  te;e^am  »ion  ium  dtffmBVoemi 


lyx^n^lt^mrW^ntius  ^sf^eis^cdt^i^tf^dH  ii>im. 
Cor  fialrii  antiutn  HfW^  aftJtatrif  motibnfc  ftlWiliita,m 
intef  diVdfsOs  ^lgrndfriiheasri)i,ftetiltcrt1S|rt«ta^Sttt'- 
pfetafeta  discufHt;  (thla  Vfd^lfrairem  fVatfls  rtrdttA 
mi  ftigfcrt.W  ^l^tt  tfteMdi  «bl  kttettiih  ttrbi  pftj. 
rilPe ;  t6  ^m6feih  li6tt|^th  bV6Vi  ^arid!5  tMlrttttiti 
invididd  tlV6fe  ttirbari.O  i^h  trimOf ,  duoft  tibn  capft 
dotrins  iimptft  ^^rtn^nos  t  &t  4hld  m!raifi,Mtf6^f 
Fecit  ittVidia,  fe6it trt  fnriiidi  tdtH  dtidbri»  t%M  « k^ 
gttsta  Mtffbus  latfttid6,'riattt^6  Ip^a  Catri  txtmm 
8  6f6idtlh  idtiftlettl  {mtei.  iV),  rit  ^  «blrithiM  R- 
ifof  fadfefet,qnfetii  pfithiitt  fferefer«M*kttrfte.A^ft^ 
i^pmt^4im  jmmmnPt^ieetftM  ^n^^tfto 
tltn.  steskpitpl  p&tris  wdet  ^  jtrdi6kt^t>^tttfetA, 

Ecce  tot  annis  servio  tibi.En  pairi  Hlius  nasoendi  he- 


iiefie»i^MrTttiilecoe^Dtatt^cnii^«#M  memM*  G  fUHm  inui  ifmme  tiemi  «imMi  demermidrHs 


tum  /tit<m  praf  fertvtMIoctibiDOQtuainnocefiita^  %M 
patrts  V&rilA  d^dtt,  (Jaift  tiltdta  tthftfitatlft  dfeiWtti  fihi 
maluiitegere  quam  nudare.i^i  numquam  mihi  de- 
dkti  %mdumswt  emm  ofHfCM  im9k  tfnim^.^nM  ift- 
vidwaa^flm  «rftfM  «toe  lioft  ^pmn  i^atrt  ^mptim^ 
D69  largitattH  hi«th0f  ri6n%^t,  ttttt*^  ffat^rift Imtfifb- 
mor  charitaiis.Hcsdum  sifu  datuih  Degat,qQi  sub- 
stanti®  partem  totam  tempor^  dfviMoms  Md^pit. 
TuDcaDlm  cumfratefjmitirdafilifbisAittffttinpe- 


9Ui» 

9*W  fftl  IMMi)  ffi  8U!l«1fptt«»i  «  fte  qtiM  ttWt» 
prtlls^ttbtti,(i6  vrtgflbUk  ftxlstlMesimmlriututD.iHi 
Dova  et  futura  perquiram.  Certe  ai  o^DsiliiiHi  pMrte 
s^ueris  M^reseeptai^partioifMprMeBtteeuai  it^ 
tfe ;  Dt  mm  %9b  %M  t!OMi»utiia  iiiit  ftrttrf a.  Ottr* 
efKti,\Stfriveritnm  gftude,  ut  illelfegaudeatDoripc- 
riisie.Sedjam  aermoDemhistorieumeaaokidamue, 
ut^stea  ^  «mifnirelieavqm  praMidibaMil* 


emeBclaiione)ui  quodpriuifuerat  amisit.  Xugustinus 
tom.  IX,  iract.  i  super  Epist.  Joan.,  Nazianse- 
mts  erai.  27,  lueoleoiiisime  Dei*aardus  serm.  17  in 
C§dUc. 

*  Lege  inrra  clu^solojram  serm  ^6  et  s«rm.  USj 
Chrysostomum  hona.  J&5  !n  Joao.  cap.  8  pag»  249 
eaii..  Pairis. :  Nam  diaholm  cum  fiuflem  hibereif  proB- 
ter  itiviaiam,  causan^  Adam  perdidit*  NazianxeDUia 
orat.  87«  ZeaoDeiri  YeronoDsem  serm.  de  Livore ; 
AugusliDum  tom.  Vll,  \ib.  iv,  de  Bapiisibo  ooDira 
DoDatisti^  6ap.  6. 

A  Vide  Chrysblogum  iuf^a  serm.  iYI,  «ui  asseDtl- 
tur  ZoDo  VeroD.strm.  de  Uvore  el  tDvidia  pag.  Wi 
edlt.  VeroD.LetevaD|[etista8cribeDs:  Sdeodt  »nim 
(Nlaius)  quoiperinmdiam  tradidissenteum* 

^  Corrupiffi  ediiiones  habeDi  terras  invidia^tfo- 
rem  expuDui  Meursiua  cap.  S»  pag.  >dO. 

d  tJode  ao  (^rjllo  AlexaDdfmo  Charitas  diciiifir 
Oc*9uy«3^fk  quA  Deo  eqmdQgli.  Aua  vonq^  &^%£§ 
Leiieaaii  i;vieerustom,  I,  jni§.  laB.  Verba  Cjnfli 


oi*at.  fai  'ifysticaft  Coenam :  1>estderemtu  demissumem 
m  iuoli^efh  efjicientem  charitateni^  qncB  nos  Dso  «m- 
jUhatt. 

/^*t?^?uJyf^^^^^-,*?°^'  aepatienUa.pag*  238,de 
D  Camo  irivido  et  Abele  jusio  :  Miraturorbis  vacum  u 
dfidbtis  dngusttim. 

f  Bastlius  etiam  locosuperius  laudalo  exemptum 
Cairi  bt^oferi  m  medium,  eumque  vocai  primum  diO' 
fiya  atscwulum,  edocttim  ab  ipsoM  invidiam,et  emdemt 
Qtb  waem  Domme  eum  appeltai  Zeno  Veron.  locd 
stipefiUs  laudato  pag.  303. 

f  Siiriina  habes  apud  Nazianzenum  orai.  S7.  Cy- 
prianuml6ri^.njil).deZelo,  eic,  Gregorium  PP. 
part.  iii  Pastdf .  cap.  S. 

^  Idem  ac  condemnare  pieiatem,  uti  usurpaDl  ver- 
bUtu  hoc  veteres  Lalini . 

1  Valablusper  luxuriam,  cele^iler  absumptam. 
J  Aftibf  OBius,  lom.l,  lib.  de  Nabut»,cap.  li  :  Pau» 

^J^tTiiJ^^^kV^^^  *'*«  ^^^^  arbUratHr  qtidd' 
qm  nb  ntiu  possiielur. 


sentto  V. 

Ih  Hidm,  ikdv^m  it  Gentilm  jiffmnitbUt. 

C&Oidt  debitoH»  ^St  et  inVer^clitidi  k^pe  pacta 
nim  soiTfer^,  6t  patlfetitidsimum  cf^ditohem  longa  e( 
aftifldcAvillatiode  pfdt^ldi^d.  b^  kbsces^il.dd  reditil 
iQXttriositilll^qtiitittlsesthid  s^rmo  ttbbi^,  ()uihi§- 
torietiiD  sensUflii  sicut  prdtiiisialu^,  fld  itiystldftiH  6t 
singularem  deitatis  Itltelli^entiam  cotiabimnrdttol- 
Itte.  ^  Vo»  of&te  dt  (|dta  itl  taoto  credito  ^lim  Hjt- 
Hdspetoid  ldddeudd6b]tof,p^r  Deilmtobisidoneui 
solutdf  existatD.  Bmo  quiddth  kabuU,  in^Uit,  Huoi 
/Utos,  PdsteaquatdChfisttiSnd^trfie  6Arni^'siidcepit 
odds,  etDeuSiflddlCeiuviadhumatt£ts,  veraciter^e 
Dedshoididetti  tocdt ;  Dothlddspdtretfi  vere  sedud* 
rdmlititicdpAtflliorutn,4uidhumadi(liti()eriiilx(adei- 


m 

Asrah/f^^i^tH^^dHini^f^Rqdffigstlsia^ortibfqu» 
eit?Hiibitus,8eriii6,  s6ieiilia,  ratio,  ludicium,  cjuS 
homiriehiphfficaBlerisanimarilitlusinlefrenaliabila- 
tione  conlibgurit :  Koc ^st,  juxlaaposlolum.lSx  riatu- 
rai.  Al  Ideo  divisit  illls  suBslantiam»  dando  jviniorl 
(iiiinqiifeisiaqufledixiinus,berieficia  riatui*» ;  seriidrl 
qiiinqueiegi^  librosdiviriitusinscribendo :  perqu® 
subslahtia  ihipar  raerlto,numero  par  esset;huma- 
nuthlerieretista  drclitt6m,diVinoilla  subsislei-et  iii- 
stilbto  ;J  Ufraque  lamettlex  fllios  utrosquo  k  ad  no- 
titiaril  pBitth  perduceret,&dreterenti&liisuiservftret 
aucldris  Bt  non  posl  mulhs  dieSy  iriquit  con^re^a/ri 
adolescetitiorohinibUif,peregre  profeclus  estih  regidnem 
loiig(hquath;et  ibi  dissipavit  iubstaniiathsuhih  vivehdo 
/ttjeurtOi^.DiiimUsJuniorem  nori  temporafeci^se  seil 


ta^,  deil&tl  dodsodiatd  pldtd^,  'iiitdduit  hdniin^m  et  a  oiores  Hi  ideo  dixii :  f^oh  post  rnutlok  dies,  0"ia  6um 


Dettal ;  quieDomidaaiddltit  inp&tr^dl.tlide^goho- 
mOfPaUr  hic,du08  fliids  habdft  ^  cdtiditdf  Is  bddedcid, 
nod  decdssitdtd  ^nefdntis^ddos  fllids  h&buit,  quol 
oonefDeraitdsseisedJdd^it:quia  Chrt^tu^  itcinocu- 
llstlbstH^fnithomOyUtDeus  s^tnpef  iri  friaj^^tdtfjf 
sdft  tniifierct  ^rcadd.  Ihioi  flHdshabuti.  biib^  ^6ili64( 
pd{»dlo8,lddaicuniQefcttii6tnqU^;8edJudaicumsenid- 
refb  (ifadentia]egii(fedt;Geniilem  pag&riitAti^  stiittitti 
riddkHt  JttiliOfem.Ouiadlciit  «a^lerititldatcarios,  Hi 
qifldtltlid  tirl  6Sf,t6tift  iri^ipi^ntta.fititicgr^ajuriio- 
rMittlMIAtn^ici^ttitArtr/ttdriAt&s^s^riidremiUumriofl 
tMtN»fafeC6furite§$6sed  lerisdi.  St  di±it  ifiquit, 
addtaeenitdf*  eXitlUpdM :  Patii^dAfnihiporiionim 
tuhsfdfiti(tqU(&mi66ntirigxi,tlbgt\[oTem  pectoris  rion 
vOcie  |>e(it  iste,^^ f  dfo ;  qiiia  a  Htd  b6n&  riialave  re- 


pfltt(«i()idipso  riiuridi  i  festinavit  tjentilttas  ad  Idolo- 
rdrii  t)ktnftih ;  ad  iofl^iriquam  dlaboii  re^ionem  ani- 
nid  est  pefegfinai^,  iidn  idcb  ^  pef  elenierita  variis 
e!ltp6ftdgatafcdfeitatlottibiis,Aridn(*stcofporeismd- 
tfhri^Jdctatttpdr  terras:ri4rii^ue  cbfam  patre  ^sihe 
pt\H  %H\ ;  §t  cdm  iri  ki  es8M,ridn  eratsecum.tlinc 
est  ({tiod  luxrifidsrispef  d^^idefiufli  ^  secul&fis  elo- 
qridntlto,»!  pfef  shhoi^futilltlf)inaf{4,per  triviasecla- 
rdtti  dt^sipa1ritt)ei  Patrls  dementidisputationesuL- 
8taritt^ri6.fitcuTnconsumpsissetc6rijecturisquidqui€t 
efaf  sermonis  scienli(e,rationis,  judicii,  egestaiem 
sttmrridrri,  farii^m  tnagridrfi  ^ognoscendse  veritatis  mi- 
8efriroussust!uebat:quiaphilosophiaqusrendeedi- 
vitiitatls  iridiiit  t^bof em ;  teritatts  inveriieridflefru- 
ctutticontulit  nutluth.tfiric^st  quodadhserebatpri- 


ptntAt  i  pfop^ft  Vdtuntasindobis.  tleniqud  iste  cuin  ^  olSirid  regionisiliri^,tt  qoo  diitfebaturin  istud  s6bcu- 
pdl^  poss^sdr  ft  totius  sdrtis,*  ad  partem  pfopfia  Ittm.hocestinUnamnftultarumsuperstitiorium  villam; 
v^aoHrt»  f»i%tAXiflk^^^i>amiMp&rthnm  sub-     o«paMer«i  pdfCo9fMe«lMtmae«;  qdlffiotMf  0onii- 


•aallidiifl»dleUlofen  depiBfHOislto^le»!!»  Verler/ 
li^  Tf  c»iel.  Mf  pef .  84^  reeeal.  edtt«/  eofleqee  Ft&n^ 
totttm  mciem  veeii  stti  ^eiMt  tmtm.  rrgttUtiM 
eiriai  ^Mce  ivfi^Mev^  ideM  eel  ee  facfle  flftfMflfs, 
iDqoit  hic  Gastillo. 

»Plia}«e*d  Cokrti.  eaf.  *f  i.9}OHttm9htttU,H 
m  mM$i  m  Btits  ttpsrittS  nobis  Mium  strm&nfst  ^ 
loquettdum  fnysterium  Ckrisii. 

e  Ftaree  eAitieeee  wuufM  i  Skseewis  tms.- 

4  lipffoerie  et  latieri  mwle  dleiiaf  hle  mimM,  eiti^ 
devnBMerareniBOlirilte^eyiilorBiflaelMie  eedefil 
veee  ntilfir  Ir»eeoi  apnd  Caelitld  :  Wilittt  DSifJllitu 
komitiis  faclus  est ;  mixtus  homo  Verbd  Dsi.  Gotiemfm 
CheleedeBfleaB  wtmi  4M^  aol.  H )  Cmtfismttr  iti  no- 
titsiimit  dMt^lUittmDei  UniffenUnmitsdutlhusnatU* 
ris  ifUMfuse,  immutabiUSer)  MMs^^  ineepttrabiiiter 
§f9e9e9tuktm  \  nwntftumi  stMttStt  diffsTsntiM  nt^nrdn^  ttm 
frooSeruniemem. 

•  He  Keddtnies  ea  edfiteffe  Legdttfnetiel.  fetemtir 
tflltm  caterae  fere  oiMee,  ee  iBf .  VeillselieiftHn  re- 
tinere,  emtdiSaris  fmttiieio.  Heo  voce  benefleia  htta 
leaeH,  alkar  Anetor  iflM semd.  Ilf • 

( Ex  ms.  CsesencB.  Bditi,  cetates. 

e  Ila  !■  editknie  primBoeon.  et  fn  teHqflfeonliti- 
Ikm.  Ifile  ex  flde  nfle.  repoeuity  pritna  oottmtaSf  h^ 
est,  inquiens,  velmtttej  qa«  priratf  hi  fiobfs  eflt  aele 
OM.  raeQM  pieflior  eeneiie  et  obf  i«». 

k  Id  eei,  feeflltfliaflt  ac  iMmditatie.  leaHe  tf it,  §: 
In  partibus  torrentis  pars  tua  hoc  est,  sors  tua/ 

t  8i  me.  ¥flliieeeiieffe<  KomMiiv  edMotvai,  «et 
patrem. 

i  htellige  naiorelii,  ei  scripia.  Miu. 


^D.  Ambrosius  lib.  iii  supra  cap.  v  ad.  Rom.!  ItSi 
gse  mHhtrcMsprimtt  petrs  eeS^  mt  ofttHne  ImfiorStiir 
Creator. 

1  Communior  Patmi  mnken^  ift  hfte  eyaogMiea 
pfttebelflfiliafli  jwle^  Ctontllee  %oMleere,  oi  Aii 
CkfTsdleffiis,  ei  Hieref^caus  ia  epilii  ed  Deiiitsmi 
146.  Dionysius  Areopagita  episi.ad  Demophildm  nftow 
nachom,  Obetai  iamen  ooea  Clentlies  nttMtttift  fllii 
Dei  faerini,  ei  eomeqaeiiter  non^ttiain  a  ratre  d^ 
cetserini^  Yellem  leferee  In&neum  libi  vt  kdferi. 
Hieretesyeap.  04,  pa§.  i60,TertalliaaatB  Ae  Poiielii 
cap.  8,  pag.  1200  edit.  Paris.  1684. 

"  Nonnolln  edHiones  eeraptissime  t  pm*  demen' 

tiam.  Innuit  Oetitileset  efferilentii  tttttlind  cotlfecisse 

H  Theophjlactus  hic  :  Fitiutfuntor,  tive  GmiliSt  vidit 

rtf  ietm,  et  ea^lum  feeit  Deum  {  vidit  tirrm,  et  Cdtuit 

eam.  Vide  librum  Sdpieriti^  6ap.  t^. 

ti  Ex  ddes  m^.  iri  ediUs  rionnuflis  addidif  t»^fp<f- 
ratt  p&fticula  nec. 

0  Augiistinusinpsalm. 
Antderpiens :  Non  enim  \ 
ab  Ded,  ied  affettibus,  Amas  aeum  prop 
etm  longe  es ;  ioC6  stans  et  prope  es,  et  u>ngi  ts. 

P  Id  est  profanee  ct  mttnddtiad. 

t  LupauAriii  «rcholarucb  dicit  6tj  fmm6d6f&taii(i  et 
liiluriosam  appetentiam  scieDii&  phitod6phi6®;cdiQi 
investigatio  cufiosa  nitliis  tatigitur  flb  divo  Augusti^d 
tom.  t  do  vera  ttelitfion^  6^p.  i^  S.  Hita.  Hi^- 
ronymas  toffl.  ir  ptg.  Si^  edil.  Parrs.1678,  16  tt^- 
chiel,  cap.  xvi,  v.  31  :  In  omntbus  vidmm  pi^mtpiti' 
fabricatlupanar  suum,qui  ad perversitatemdoctrints 
tsstimaniis  mak  o^filar  Scr^dirariNii. 


Im.txxxtt.tdtii.lV,pa^.ff/Sed!t. 
lim  regionibns  tonge  est  qutsau^ 
I.  Amas  deum  prope  ii\odUti 


i99 


S.  rETRl  GHRYSOLOGl. 


sop 


no  :  Si  ejieii  no$.  mittenos  inporcoe  (Matth.ynii,  3 1 ) 
Ut  pasceret  dffimoneg  thure,  ▼ictimis,  sanguine, 
'  f alsarain  responsion  um  mercedem  pro  tali  labore  re- 
laturus.Occidebatur  pecus  utquodTivum  nil  scierat» 
di vinaret  occisum ;  et  ^  loq neretur  ex  fibris  mortuum 
quod  nunquam  fueratoreproiocutum.  Verum  cum 
nil  divinum,nii  salutare  profuturum,nii  Gentilisin- 
veniretin  talibus,desperans  de  Deo>deprovidentia, 
de  judicio,defuturis,ab8cholaad  ventris  se  depone- 
bat « iDgluviem,cupiens  saturari  '  de  siiiquis  quat 
porci  manducabant.  HocnoruntEpicurei,  quicum 
Platooicaset  Aristotelioaspercurrerent  scholas,nul- 
lamque  illicautdivinitatisautscientin  invenirentdi- 
8ciplinam,«Epicurosetraduntultimodesperationis 
et  voluptatisauctori.Et  manducantsiliquas,hoc  est» 
voluptatibus  corporismale  dulcibusinhiant,et  pas- 
cuntdnmones,qui  sempercorporum  vitiis  saginantur 
etsordibus  :quiasicut  Dominoquisejungit,iiiitf««pi- 
ritus  est  (I  Cor,  vi,47)  itaqui  se  jungit  diabolo^est '  ds- 
mon  unus.Sedhic  j  unior  quamvis  cuperet,non  tamea 
saturabatde  siliquisistisventrem  suum.Quare?quia 
nemo  illi  dabat.  Diabolus  quidem  volebat  per  famem 
8cientiffi,pervoiuptatumdirficultatem,Gentilemred- 
dere  avidiorem  ad  illicitaperquirenda,ad  perpetran- 
dadelicta :  sed  Deus  Pater  ideo  permisit  (  esurire  Gen  - 
tilem,uterroris  occasiosalutisfieretargumentum  :^ 
namque  Judieum  sicreliquit,ne  perderet;et  gentilem 
sustinerepassus  es  famem,  ut  rediret.  Redit  autem 
ad  palrem  et  clamat:  Pater  peccavi  inccelumeteo' 
ram  ^e.Rediissejuuioremad  domumpalris,  et  da- 
mare  Deum  patrem  vox  Ecclesiffi  quotidiana  testatur: 
quffidicit  :Pa^er  noster  qui  e$  in  cmli$(Matth.  vi,9) 
Peccaviin  coelum  et  coramte.  Peccavit  in  coelum, 

*  Dolosas  augurum  responsiones.  Vide  Minucium 
in  Octavio,  qui  eis  aeque  ac  hic  noster,  lepidtssime 
irridet. 

^  Et  hic  quoque  aruspicinam  tangit^  et  modum 
ariolandi  Gentiiium. 

c  Ms.  Vallicellanum,  ingluvium. 

^  Anagogice  siliquoM  pro  veloptatibus  mundique 
illecebris,  usurpat  etiam  Eutjmios  cap.  57,  ad  cap. 
XV  Lucn. 

e  fipicurum  fuisse  desperationis  auctorem  nulla 
alia  ratione  crediderim  dictom  nisi  qoia  dom  deos 
otiosos  facit,  et  nil  nostra  corantes,  ad  eorom  patro- 
dniom  confogiendi  omnem  adimit  spem  vetus  ille 
poeta: 

Namqoe  deos  dldid  seeoniai  agare  (BTam  : 
Nee  M  qnid  mlri  faeiat  nalura,  deos  id 
Tristes  ei  alto  eoeli  demiterre  teeto. 

Sunt  qoi  Epicurum  defendere  conati  sont,  ac  si 
ipse  sob  SeatsB  natone  nomine,  Deom  primom  Aoc- 
torem  agnovisset.  Vide  Nicolaom  Bandellom  in  libro 
Gallice  scripto  de  Vita  et  Moribos  Epicuri,  Parisiis 
i$79,etaoctiori  cditione  Latine  1693.  Sed  obstat  ve- 
terum  consensus ;  qui  deos  otiosos  ab  Epicuro  fingi, 
et  religioncm  omnem  susque  deque  dan  uno  ore  te- 
stantur.  Minutius  Fellix  pag.  i70cdit  Lugdun.  Bata- 
vor.,  Cicero  lib.  ii  de  divinat.^  et  de  Natora  deor. 
lib^  I,  pag.  202,  Theodor.  orat.  contra  Grsecos,  pag. 
57,  Plotarchos  de  Pladt.philos.  pag.  877.  NecGas- 
sendus  dicam  hanc  ab  eo  avertere  studuit ;  nam 
dom  Epicorom  in  moltis  laodat,  dom  Deom  homi- 
nom  cortmgererenegat,  acriteroppognat.  Vide  Au- 
gustinom  de  Civ.  vanis  in  locis. 


A  diun  in  ccelo  solem,  lunam,  ddera»  ^  deos  essebla- 
sphemat,et  hsBC  eadem  profanat  eLdoTsaido.EtJam 
non  $um  dignu$  voeari  filius  tuu$  fac  me  $tcut  unum 
de  mercenarii$  tu%$. Hoc  est  dicerequia  non  mereor 
jam  filii  gloriam,  vel  veniffi^consequar  J  pro  merce- 
nario  labore  mercedem.Et  cui  honor  sol^lis  peritt 
aaltem  vitaiismaneatin  quotidianopane  substantia 
Sed  pateroccurrit,etoccurrit  longe.Ctim  adhue  m- 
piie$$€mu$,Chri$tu$  pronobi$  mortttu$e$t  (Rom.Y, 
8,  9).  0ccurritpater,occurritinfilio,cumperip8um 
deccBlodescendit,  et  pervenit  ad  terras.  Pa^er,  in* 
quit,  gui  me  mi$it,  mecum  e$t  (Joan.Yiii,i9).Ceeidit 
super  coUum  ^'fa.Cecidit,cum  per  Christum  divini- 
tas  tota  nostra  ^  decumbit,et  incumbit  in  carne  Et 
o$culatu$e$teum.Qtia,ndo  ?  quaodo  mi$encordia  et 

g  verita$  obviaverunt$ibi:ju$titia  et  pazo$culai€e$unt 
$e  (PsaLhxxxiv,  ii).  Dedit  stolamprimam.  lUam 
t  quam  Adam  perdidi  t,immortalitatis  gloriam  sempi- 
temam.Postii^annti/timtn  manu  ^'ta,Annulumho- 
noris,  ■■  titulum  libertatis,insigne  pignus  spiritus, 
8ignaculumfidei,arrham  ccBlestiumnuptiarum:  audi 
Apostolum:  De$pon$avivo$univiro  virgineiueastam 
exhibere  Chri$to  (II  Cor.  xi,  2).  Et  caleeamenta  in 
pedibu$  ejus*  Ut  essent  n  calceatipede&in  prsdica- 
tiooeEvangelii,tfressen<6eaitpe^  evangelizantitm 
pacem  (/iom.x,i5).i?<  oceidit ei  tntulum  $agi9uUum. 
Illud  de  quodDavidcantat>at,J?/  ptacebitDeo$uper 
vitulum  noveUum  eomua  produeentem  ei  ungulas 
(Psa^Lxvui,32).Occiditur  patre  vitulus  dcjubente, 
quiaChristus  DeusDei  Filiusoccidi  sine  Patrisvo- 
luntate  non  poterat:  audi  Apostolum,  Qui  proprio 

^  Filio  non  perpecit,  sed  pro  omnibti$  no$tri$  tradidil 
illum  (Rom.  viu,  31).  o  Hic  est  vitulus  qui  in  epa- 

'  Perbdle  Cjrillos,  quem  leudat  hlc  Cutillo  in  U- 
lud  Joan.cap.  vi:  Untu  ex  vobi$  duibolus  est,  quia 
sieut  qui  adharet  Domino  unus  spirihu  eum  Domino 
lU  ;  tto  qtU  adharet  diabolo  unu$  cumdiabolo  $piritu$ 
effieitttr,  et  ip$0  quemadmodmm  diaboltu  e$t. 

s  Exeditione  CasUlli  et  ms.  Vallicellano.  Alias  edi- 
tiones  corrupte  :  venire  qentilem, 

^  Ali»  editiones  et  Colon.  et  Bonon.  Mitie :  Nam- 
que  diabolum  $ie  reiiqmt  nl  perderet.  Restituimas  ex 
recensione  Castilli. 

t  Solem,  lunam  et  sidera,  ques  offidosa  homini- 
bus  videbantur,  dedisse  gentilibusidololatri»  initla, 
tradunt  quamplurimi,aquibuslaodandis  abetineflUM 
Vide  BodsBum  tom.  I  pag,  139  ;  Levltic,  xviu,  23  ; 
Deuteron.  iv,  19. 

J  Verba  illa  Exangelii,  Faome  unum  de  mereena- 
^  rii$  tui$,  exstant  in  plurimis  codidbus  GrsBcis  etLa- 
tionis,  licet  in  nonnullis  desint 

icDectimM,  hocestrequiesdt  in  nostra  came ; 
tftcKfii6tt,  hoc  est,  h«ret  hjpostatice.  Mita. 

1  Tertollianos  lib.  de  Podidt.  cap.  9  pag.  4201, de 
Prodigo  loqoens :  Ve$tem  pristinam  reeepit,  $tatum 
$eHiceteumqt4em  Adam  tran$gre$$u$  amiserat. 

"  Ser? i  qoi  e  servitote  exhibant»  annolo  dona- 
bantur. 

B  Idest,  cooperti  affectustemporales,inquit  Mita. 
Pcenitentibusin  gratiamreceptis  hocDeos  etiamcon- 
cedit,  ot  et  ipsi  apti  sintaliis  docendis. 

*  Ennodios,  Garm.  bli.u  nam.9,iBter  alia  nomiBa 
Jesu  Christo  a  veteribos  attribota,  et  illod  VituU  re- 
censet: 
Fons,  Via,  Dextra,  Lapts,   Viidai,  Uo,  Lodfer,    Agaoi. 


SOi  8ERM0  Yl. 

lam  DOstnimquotidieacjugiteriininolatQr.Sedfra-  A 


SOt 


ter  senior,  sed  «  seDior  filius  yeniens  ex  agro,popu- 
lns\ega\i%,mes$i$quidemfnulla^operariiauternpaU' 
ci  {Luc.  X,  2) :  audit  in  domo  patris  symphoniam» 
audit  choros,  etintroire  non  vult  (Lue.  x).  Hoc  quo- 
tidie  ocnlis  nostrisintuemur.  Nam  Tenit  Judnusad 
domum  patris,  id  est»  ad  Ecclesiam ;  stat  foris  per 
inyidiam,  auditDaTidicam  citharam  personareyau- 
diti>  exconcentu  prophetico  sjmphoniam,^  expo* 
pulorum  yario  conyentu  choros  audit,  et  iotroire 
Don  Tult,per  inyidiam  stans  foris.Dum  gentUemfra- 
trem  pristinis  judicatet  horret  ex  moribus,ipse  pa- 
ternisbonis  se  eximit,  ipne  sepaternis  exdudit  gau- 
diis.Quod  autemdixii:  Ecce  tot  annis  servio  tibifet 
numquam  mandatum  tuim  prceterivi,  et  numquam 


(  SERMO  YI. 

De  la^titiaobinductionem  gentiumad  fidem  et  gratiam. 
In  psalmum  xcix. 
Quoniam  redeunte  filio  juniore  familia  lota  choros 
egitfCcelestem  cecinit  8ymphoniam,coDy6nitet  nos 
hodie  psalmum  sumere,dare  tjmpanum,  r  ponere 
organum,  ^  citharam  tangere,etad  tantum  Dei  Pa- 
trisgaudium  ^  melodiam  Dayidicam  persooare,/ti* 
bilate  Deo,  ioquit,  omnisterra  (PsaL  xax,l),Quid 
est,quod  intelligentiahujusexsultatioDis  iDquiritt 
Quid  est,quod  post  tauta  deitatis,tam  terribitia,tam 
mirificapreceptaterranunc  yocatur,et  inyiatnr  ad 
jubiium?/tiMYa/e,  inquit,  Z>«o,omntj  terra.}  Quid 
aliud  est,nisi  quodposteaquam  terribilisDeus  mitis- 
simi  pastoris  eiegitofficium,  personam  pastorisin- 


(Mtsa'miAtAiF^tim,tacendum  potiusquamloquen*  g  duit,  utyagos  populos,  palantes  plebes,  dispersas 


domessejam  diximus^quiaJudfleus  ioquitur :  etnon 
facientis  yerbasunt,sed  tumenti8.Pateregreditur,et 
dicitfiliOt  Filif  tusetnpermecumes,  Quomodo?per 
Abel,  per  Henoch,  per  Sem,per  Noe,per  Abraham, 
per  Isaac,  per  Jacob,  per  Moysem,  per  omnes  san- 
etos,p6r  quos  Judaica  generatioin  Eyangelio  lecta 
deriyalur,  cum  dicit:  Abraham  genuit  fsaacjsaac 
genuit  Jacob  (Matth.  i,  ii.  Et  omnia  mea  tua  sunt. 
Quemadmodum?  Quiatibi  iex,tibi  prophetia,  tibi 
templam,  tibi  sacerdotium,  tibi  sacrificia^tibi  re- 
gnum,  tibi  munera,  tibi  (quod  estsuper  omnia)na- 
tosest  GhriKtus.Sed  quiatuperinyidiam  perdereyis 
fratrem,  patemas  epulas,  patris  gaudia  dignus  es 
Doo  habere.  ^  Angusto  sermone  res  latissima8,non 


ionge  latequegenles,yeiut  errantesoyes  in  unum  pa- 
stor  misericorscoDgregaret,immo  ut  nationesferas, 
prflBdam  mortis,carnis  cibum,potum  sanguinis,be- 
stiarum  furorem  sitientes^ad  usum  lactis,adcibum 
graminis,ad  ovium  totam  duceret  et  redderet  leni- 
tatem  ?TerrflB  omnipastoralem  mandat,et  imperat 
disciplinam,dicendo,Om»ft5  terraJub%lateDeo.S\cjki 
mihtemi^  tubaterribilisproducitad  beiium,sicove8 
adpascuadulcedojubilationisinvitat.Bellandiergo 
fremitum  pastorali  lenitate  mitigare  convenit,  ut 
gentestam  mitis  gratia  salyaret,qua8  diu  i  pereme- 
rat  feritas  naturalis.Quodautempastorisbonuses- 
set  reditus  cum  ad  terras  yeniret  Christus  clamavit 
ipse  hodie :  Ego  sum  pastor  bonus;pastor  bonus  ani- 


ot  yoluimus  aperire  potuimus  ;  sed  scienli»  vestrflB  ^  mamsuam  ponit  pro  ovibus  suis  (/oan.x,i  t  ).Hinc  est 
intellectai  veslro  lata  sunt  qu«  in  sermone  nostro  quod  adjutores,  quod  socios  ad  curam  totius  orbis 
rideotar  angusta.  Non  sit  h8BC  ingrata,  simpiex  et  ipse  magister  inquirit,  dicendo,/ti6t/are  Deo^omnis 
oecolta  collatio,  qu8B  nos  res  mjsticas  et  excelsas  lm*a.Hinc  est  quod  oves  suas  Petro  vice  sua,utpa- 
aon  narrare,  non  •  declamarcysed  aperire  compulit  sceret,ad  coBlum  remeaturus,  commbudat.  Petre^  in» 
et  explanare.  qait,amas  me?Pasce  ovesmeas.Ei  ut  tenuiaredditus 


Notat  antem  Mita  Christom  did  Vitutwm  sagtna- 
ttm  m  quia  ex  millibos  electum  virtuUbus  impingua- 
tos  est ;  yelqoia  opprobriis,  et  patientia  sagioatus.  » 
Goi  addi  potest  iliod  prophetffi  :  ^turabitur  oppro- 
briis  ;  vel,  ot  ait  Anastasios  Sinaita  in  Hexamer.lib. 
1,  Quia  crueis  jugum  erat  traeturus,  Vide  Cotelerium 
tom.  I  pag.  25  m  notis. 

»  JuQflPus  scilicet. 

^  Sic  M ontanos  pro  symphonia,  ot  habet  Evange- 
liom,  yertit  eoncentum.  Srrus  vocat :  Cantum  muUO' 
nm.  Utriqoe  assentitor  Cbrysologus.  . 

«  Laicos  etiam  popolomqoe  in  Ecclesia  veteriPsal-  ^ 
0108  Davidicos  cecinisse,  eroitor  ex  Csssareo  Arela- 
teosi  apod  Mabilloniom.prflefat.inSflBcul.  i  Benedict. 
nom.  iiO.  Id  etiam  a  S.  Germano  Parisiorum  epi- 
icopo  proyi8om,testator  Fortonatus  lib.ii.  carm.iO : 

Pontifldf  monito  elaras,  plebs,  psalUt,  et  lofaDS 

d  In  nonnolis  editis,  Augusto. 

•  Ita  reposoimos  ex  editione  Mit»  et  Gastilli.  Reli- 
qo«  omnes  minosapte,  dMrtorare.  CsBteromnonmale 
optnalorMita  sermonem  hunc  a  Chrjsolo^o  hahitum 
fuisse  Neoph^s,ic  et  parom  adhoc  in  Chnstiana  Do- 
ctrina  firmttis.  n 

'  Sermo  hic  inscribitor  in  psalmom  xcix,qui  etiam 
a  Gmebrardo  dicitur:Psa/fntis  prophetieusde  gentium 
m^ersume ;  soper  qoem  ita  scnbit  Lorinos ;  Ghryso' 

Palhol.  LII. 


logus  sermonemsextum  insumit  super  prcssentem  psal» 
mum,  utdoceat  quanta  sit  Uetitia  de  conversione  pro* 
digiJiUi,  qui  typus  erat  omnium  gentium. 

8  T^mpana  et  organa  primitus  in  Ecclesia  Galli- 
cana  inducta  fuisse,  asserlt  Mabillonius  pmfat.  ad 
Ssec*  Bened.  ui.  Marianus  Scotus,  scribit,  sub  annum 
Domini  757  or^aitnm  primum  venisse  in  Franeiam 
missum  Pipino  regi  a  Comtantino  imperatore  ex  Grm- 
eia.  Balsus  item  Angliae  episcopus  tradit :  Vitellia 
num  Patrta  Signinum,  vel  Campanum  insignem  mu- 
sieum  in  tempfis  circa  annum  Domini  609  eantus  $t 
organa  adhibuisse.  Horum  vetustior  Chrjsologos  in 
Ravennati  Ecclesia  ea  jam  obtinoisse  dedarat.Immo 
antiquiora  foisse  patet  ex  Prudentio,  qui  floroit  circa 
annom  Domini  380.18  meminit  organi  tant»  magni- 
tudinis,ut  hominem  in  eo  delitescere  nonnulli  suspi- 
cati  fuerint.H8ec  similia  babet  Balduinos  Aldhelmos 
Anglus  lib.  de  Virj^init.  Claruit  anno  709. 

^  De  cithara  antiquorum  vide  Isidorom  in  Origini- 
bus  lib.  uicap.  2i. 

^  Consentit  Chrysologus  ifs  qoi  hoios  psalmi  ao« 
ctorem,  non  Mojsem,  sed  Davidem  dicunt. 

j  Mendum  in  omnibus  exemplaribos  quee  nobis 
obvia  sunt,  ex  mss.  Cesenae  emendavit  Castillo. 

^  Non  levi  typographorum  errore  legitur  in  editis 
turba. 

t  Alias,  prmerat. 


mmm 


M 


S.  PETM  GHRY80L0G1. 


m 


primordianoQ  cogeretpote8tate,8ed  pietateportaret» 
repetit  iP€lre,amas  mef  Pasces  ove%  meM.Gommen- 
dat  oYeSyOvium  commeQdat  germina,quiafeoundi- 
tatem  gregis  sol  pastoppnBScios  noverat  jam  faturam 
Fetr$,amat  m«f  Poice  oves  meas{Joan.  xxi,i6, 17). 
Istis  ovibus  eollega  pastoris  Petri  Paulus  piopastu 
pienalacUs  ubera  porrigebat,dicendo:Lact;oM<jio- 
Uun  dedit  ntm  etcam  (1  Cor.iii).  Sensit  hoo  Rex  bea* 
tus;  et  ideo  pro  balatu  clamat,Z)om<»ita  pascitmef 
einikilmihidserit:^  inloco  viridiibi  meeollocaviii 
super  a^uamrefsetionis  educavU  me  {Psaim.xxn,i9 
ai).Post  juges  ergo  bellorum  gemitus,  post  tristem 
sanguinis  ▼itam^evaQgelioie  paois  ad  pascua  jam  re* 
deunti  Tersiculusjsequens  Intitiamannuntiat  servi» 
tuti.Erat  bomopeceatiserTus.erat  captlvusmortis, 
eratmancipium  dnmonom^eratb  idolorum vemula, 
erat  ▼itioromTerbero»erateriminum  compeditus.Sic 
malisdomiQistalibu8tantisqueexhi[>ebathomoma- 
lam  et  miseram  servitntem.QuaDdohomo  nonsub 
peceato  tristis  ?  Quando  non  sub  morte  lugens  ? 
Qoaade  non  subdaBmonibus  pallens?  Quandonon 
■ub  idolis  tremens?  Quando  non  sub  ritiis  suspectus  ? 
Quando  non  sub  eriminibus  desperatus  ?  Et  ideo 
homo  dabat  eztrema  su8piria,quando  tales^tam  cru- 
deles  dominos  « jugiter  sustinebat.  Propheta  ergo 
tideas  nos  a  tallbnsliberatos,  etrevooatosadobse- 
quiam  Greatoris,ad  Patris  gratiam,  ad  unius  boni 
Domini  llberam  senritutem,  meri to  exclamat  :5er- 
vite  Domino  in  imtUia  t  intrafe,inq\i\i,in  conspectu 
ejms  in  ertu/<ah'ofte.1ntratenon  loco^sed  corde.fn- 
trats  in  conspeeiH  ejus  in  exsuUatione.QuiSL  quos  eje- 
eeratreatU8,quosexpuleratconscientia,gratiaredu* 
cit,intromittitinQocentia  :ln/r(?fem  conspectu  ejus 
inestsuitatione.  Qui  ingreditur  in  conspectu  ejusin  ex- 
sultat1one»est  a  reata  liber,  est  de  praemio  persecu- 
ruA.  Tamen  quid  est  quod  hortatQr?quod  suadere 
nititur  hic  proheta  ?  Iniraieinconspeciuejus  inex- 
suHatume.  Quis  in  coQspectu  Dei  liber  f  diviais  in 
oouUsquis  mentitur  ?  Quis  exsultans  ante  terrorem 
m9Je9tati8supem9?ArchaQgeli  tremunt,paveQt  an- 
geli,potestates  metuuQt,iQ  faciemccBliproruuQtsa- 
Qiores;  elementa  fugiuQt,  solvuntur  saxa^  nioQtee 
defluuBt,  terra  (reaiit,et  homo  terree  quam  iQtrepi- 


A  dus  iQtrabitfet  adhuo  eoQsistit  exsultans^undeest 
quod  propheta  hoc  nos  debere  facere  sic  prassumit  ? 
undeest?Ex  eoquod  sequitur  :  ScUoteMqniUquod 
Dominus  ipse  est  Z)eiis.QulaDominus  ille  Deus  est, 
qui  f uit  in  came  nostra  puslUus ;  hinc  est  quod  ille  Do* 
minus  Deus  est.qui  fuit  in  cunabulis  nostris  eapax ; 
dulcis  in  gremio,  mltis  in  habito,  in  nostro  contu- 
beraio  blandus.  Et  ideo,  Intrate  in  conspectu  eifus 
in  exsulUttione.Qnih  totum  pavorem  divinitatis^to- 
tum  metum  judicis  in  habitnm  nostram  ^  abdidit, 
providenti  locavitaspectu:utingressus  non  poenas 
judicis  metuat,sed  parentis  prsssumat  amplexum. 
EtquomodonoQ  exultetqui  geQttoremreperlt,quem 
timuerat  cogQitorem?/firr(!le  in  conspectu  ^us  m  ex» 
suUatione :  scitote  quod  Dominus  ipse  esi  Deus,ipse 

^  ficit,  nos,  etnon  ipsi  nos.  loaQis  estpatris  matris- 
que  labor,QisiiQ  germlQeaflFderitopuset  auctoritas 
GoQditoris.  Manus  tua,  ioquit,  feeerunt  me,et  pUt- 
smaverunt  me  (Psaf.cxviii,  37).  Et  alibi,7Yi/brma« 
$H  me,  et  posuisti  super  me  manum  tuam  {Psat. 
cxxxviii,5).  Ergo  quodQascimur,quod  8umus,Qon 
debemus  ipsi  Qobis^quia  totum  debemus  Auctori. 
Hos  autempopulieJuSfet  oves  pascu»  ejus.  Proba- 
tum  est  Iq  proverbiis  saspissime  qula  coelitus  veuerit 
pastorquierrantes  oves,  et  lethali  gramlQe  sau* 
ciatassupemojubilovitaliarevocaretadpascua./n- 
trate,  iQquit^  portas  ejus  tn  confessione.  Sola  esl 
coQfessio,  qusB  qos  fldei  facit  iQtroire  per  jaQuam, 
Airiaejusin  hymnis : confUeminiiUi,laudate  nomen 
^t<$.Dixlmus,quodQobi8  esset jampositisintra  do- 
mum  patrisassumeQdaccelestiumcaQtlcorum  spiri- 

C  tualissymphonia,  utsitnobis^  iQiQgressuconfessio, 
sintin  atriis  h  jmni,sit  laus  in  penetralibus^ubi  tota  Dei- 
tatls  inhabltatplenitudo.Con/f^^mtnt  f/ft,lati£fa/e  no- 
men  sJus.ConfUeminiillif  quia  Deus  est^  laudateno- 
men  eJus.Per  quod  saivati  sumus  :inquo  coelestist 
terrestris,infemaque  gcQuflectit^  et  diiigit  DomiQum 
Deum  oreatura.  Quia  smavie  eet  DominHS.t  Unde  ? 
quia  in  eetemum  misericof^ia  ejus,  Vere  suavis  est 
per  misericordiami  per  quam  eolam  totius  mundi 
amarissimamdigaatus  est  auferre  setttentiam.Boce 
8  agnus  Dei,eooe  qui  toUit  pecoata  muQdi.£f  usque 
in  sceculum  sceculi  veritas  ejus.De\x%  enim  ^  «alva 


•  Lorinus  In  etpositione  hQjuspsalmilaudat  Gbry- 
sblogora,  aui  legU  in  loeo  virtdi,  ad  Hebraicqm  foo- 
tem  respicfens.  UQde  etiara  Apollinaris  locum  istum 
sic  traQsiulit  apud  Castillo :  Btne  quidem  in  viridi 
eeUoeavU  heo. 

fc  Pamiliaris  vox  Chrysologo,  ul  servum  domina- 
tam  siffnificet.Vide  pigiborium  de  Servls  pag.SS  edit, 
Amstel.  46Y4.  fpsi  anlem  servi  videntur  sibi  hac  ap- 
pellatiope  blandiri.  Inscriptio  apud  eumdem : 

FUSCUS  AUGG. 
NOSTHORUM 
VBRNA 

•  Prequentissime  ineditis,  deest /w^rtf r,quam  vo- 
cem  ex  ras.  Vallicel.  apposuimus, 

^  Alias  dedii. 

•  Is  qui  baptizari  cupit,  prius  ore  proprio  Christi 
fldem  profitetur  :  cxinde  in  atriis  Eeclesiad  catechiza- 


tus  IffitanterhjmnumDeo  dicit;postremobaptismata 
expiatus  in  psQetrallbus  Ecclesiie  ofifert  Deo  sacrifi- 
D  cium  laudifl,  de  quo  in  psalmo  xllx,  Et  satia  abun* 
danter  apud  Ludovicum  de  AQgelis  d«  Vitaet  Laa4« 
S.  AugusUoi  lib.  lu,  n.  i6.  Mita, 

'  Non  autem  ver^,  ut  io  edltis. 

s  Cur  Christus  vocetur  Affous  late  prosequitur  Sui- 
cerus  in  Thes.  tom.  leol.  38,verb.  ^^7^$.  item  tetigi 
in  dissertat.  de  patena  arasntea  ForoeameUemss. 

^  Tum  ex  parte  i^sius  Uhristi»  qui  debitam  webh 
cbirograpbi  sentenMam  in  se  susoepit,  tiim  ex  paKa 
nostra  <iuibus  ab  Deo  datur  veaia  enmiAiira»  ai  «i 
animo  ipsisdoleamuspropterDeumsamoiediltcUim 
Augustini  sententia  est  in  psal.  l,  8«  Deus  i§noecU 
confitentit  ssd  s$  ipsum  pm%€nti>  Ita  servatur  miseri- 
cordia,quia  homoUbsratur  |  ei  verUas,  quia  peocatum 
puai(i4r.  Vi4e,ii  ptae^  DanMueeaam  bb.  m  dtFid« 
cap.  8.  MiTA. 


HA 


SBRItO  VII, 


m 


witato  miamlor,  401 8ic  dat  peMatii  ▼•mam,  ul  k 
jastitiam  inipta  misaratione  ratioQeque  ousiodiat, 
qoi  est  benedietas  in  s«eula  saoulopum.  a  Amen. 
SERMO  Vll. 
De  kypoeriii  €$  ^$$mmM, 
la  illQd  MatttiSBi  VI :  Oum  j^unMHs,  noUh  (ieri  sieui 
kypoerytm  trittet. 
h  Ubi  Deus  Domiuum  mutavit  iu  patrem,  roluil 
aharitate  magis  quaiii  potestatere§nare,et  amari  ma^ 
luit  quam  ttmeri :  ^  unde  patemo  monuit  affeotu,ne 
qoid  nobis  de  ]al>ore  justissimo '  deperiret.EYange« 
listasic  ait :  Ctmiejunati$9nolUefUrineuihypoerif' 
t(Btristes;exterminant$nim  fa$ie$8U€UyUtmdeantur 
$b  hominibusj€junante$,Amendicovobi$fPereeperunt 
mercedem  suam  {Matth.yi,  lOj.Hypocrisis  *  subtile 
malum,  seeretum  virus,  Tonenum  laleas,  Tirtutum  g 
^Miis,tiQea  sanctitalis.  AdTersaomnia  nituntur  yhn^ 
bus  suis,  armis  suis  pugnant.  impugnant  palam  x 
anda  et  oaTentur  tam  Iseile  quam  Tidentur.HTpo- 
eriaie  seoora  simulat,  ftiliit  prospera,euriosamenti» 
tup,  et  crodeli  arte  Tirtutes  truneat  muerone  Tirtu' 
tnm :  jejunium  jejunio  perimit,  oratione  orationeai 
eraoQal,  miserioordiam  miseratione  prostemil.Hjr* 
poerisis  'cognata  febri  frigido  poouio  proptoat  a^- 
dorem.Quod  oorporilHis  est  b  jdrops,h jpoerisis  ani- 
mabos»  boc  est :  hydrops  bibendo  sitit,  bjpoorisis 
inebriala  sitit,  Bxterminant  enim  faeiee  $uas,  ut  vi* 
iemstur  kamimbu$j^una»Ue$,  Hypocrisisdum  oupit 
espliYare  oculos,oouiis  ftt  ipsa  e$ipiiva^.Bxterminant 
enim  fadee  $ua$.  El  si  faoies  s  «zterminant,  oma* 
mentam  corporisqood  manebit  ?  Vere  siout  Domi* 
n«  dixil :  Si  lumenquodin te  e$t,tenebm  $uni^$a  ^ 
i0$ebr$$  quanteeerunt  {Maith.  Yi,!l3)YHypoerita,*sit 
lieeltibifaoiesinouIta>negleela  outis,trislisTuttQs, 
eitenBiQalus  aspeelus,  neo  ab  hominibus  inTonisti 
IsQdemetapad  Deum  fruotumjeJuniiperdidisti.Hy- 
poerila,  elalM>rasti  jejuniis  ut  i(dM>rtibijsjaniinon 

a  Id  moris  antlc|uitusiQ  Ecclesia  obtinuit :  scilicet, 
at  post  sacras  anlistitis  precespopulusconcordivoce 
responderet  Ampi.  Paulmus  Poema  19  de  S.  Felice 
natale  li  ; 

OsmqQe  «acrs  pia  Uirba  faerat  paiioribaf  Amen. 
Tide  Bonam  Rer.liturg.  lib.  u  cap.  5,  GalTorium 
Ritaale  tiU  de  Tooe  Amen,  Sed  et  ipsi  prsMules  post 
precatioQes    Deo  habitas  sibunetipsis  respondebaQt 
Amen^  ut  latepaleQt  eiempla. 
k  In  Bonnallis  deest. 

«  Ex  ms.  Gesenae.  Iq  aliis  editioQibus   deest  unde,  r\ 

^  ita  MiU  et  Gastillo,  et  ms.  VallicellaQam.  ^ 

•  Sabtiiiseimam  TocaTit  GTpriaoas  Serm.de  Jeju- 

nie  «i  ientatioQe  Ghristi.  SobsequeQli  Toce  Virusuti- 

tar  elisun  Gregorius  MagQus  super  lib.I  Heg.Tin ;  lib. 

tTaxpoeit.  cap.  3.  Lege  Aagastiaam  iaexposit.  psal. 

CXXXiX,  T.  3. 

'  lU  MiU  et  editio  BoQOQiea.  I.  Castillo,  et  alii 
eopuUa  febris, 

a  Alias,  Eximninatur.  Vooem  Greecam  Af  «v<(«vo-i 
Tsrtii  HimQymus  demoliuntur.  Syras,  eorrumpuni, 
neformani 

a  Ci^taa  enira  qoq  agit  hic  de  macie  et  pallore 
^oaijcjaaiam  aaUraliter  eettse<iaaQtur ;  sed  de  fieti- 
t»  qoadam  trisUtiaetgestlbasyqualesilli  apud  Isaiam 
cap.  LTm,  §. 

»Hoc  est  Tirtotes,  quas  fidei  tass  eemmlsil  Iq 


prodesset.  Hypoerite,  abstiueQtia  auetus  iotrasti, 
ooQtiQeQtia  conseendisti  uudas,  enasti  jcauaii  pe- 
lagus;  et  inipsoportujejuQiiQaubragasti;  quianou 
comparastiluerum,8ed  mercatus  es  Tamtatem«  ^  qui 
deDei  credito  humaQum  uegotium  perfecisti.  Uiue 
esl  quodDeoredditurusesratioQem»qui  abhomiQi- 
bus  percepisti  miserfisa  laudis  usuram.  Fratres^fu* 
gieudum  eslTirus,  pestileutia  eaTeQda,  quoade  re- 
mediisoreat  morl^os,  confieitde  medicinalanguorem, 
sanotiUtem  Tertit  io  crimeQ.placatioQumiacitrea- 
tum^generatdepropiiiaiioQediscrimen.Hypoarisim 
quifugerit,Tincit;quiiQcurrerit,  oadit.  Fugiamus 
hypocrisim,fugiamuB,fratres :  ^  sil  nostrum  de  sim* 
jdiciutejejunium^deiQQocentiasitsanelura,  de  pu* 
ritale  purum,de  siaceriUte  siacerum,  sit  homioibus 
ocoultum»igQoium  diai)olo,  Deo  ootum.TliesauruBi 
quinon  absooQdil,prodit ;  Tirtuies  proditfl9  qoq  ma** 
nebuml.  Virtutes  sicat  proditores  suos  deserunt :  sia 
suosiostantcustodire  custodes,  Ergo  jejunium  quod 
contraTitU^  primaTirtus  esi  oobis,  iQareepeoloris 
ooUocelur :  quiaiUoioiQterioribus  {MPflssideole,  Titia 
nosqualere  in  exterioribusnonTalebunt.HooGtm*- 
stus,  ul  elupistianushabere  possit,  horUturoumdi* 
cit:  Tuautemeumjejuna$,unqeeaputtuum,etfuei$m 
tuam  lava,nevideari$hominibu$jejunans,$ed  P€Uri 
tuo  quie$t  inab$conditOfet  Patertuu$guivietet  inab- 
scondito,r$ddet  tibi.  Guoi  dicit,  tQUageoaput  tuum, 
etUciemtuam  UTa:  noQutcomacapiiisUlecebroso 
reduodet  uQgQeoto,  seriusmagisteriojuQgit,  oeque 
faeiem  nitesoere  solito  tuU  IsTacro  ;  n  sed  habitu 
prandentis  tuII  celari  jej  unium  GhristlaQO,quia  Ghri- 
stiaDumTiQdicareoon  Tultartifici  mosrore  jejunium. 
Sed  ad  eoBptaredeamus.  Unge  eaput  tuum,  et  faciem 
tuam  lava^ne  videari$  ab  hominibus  jejunans  sed  Pa^ 
tri  tuo,qui  e$t  inab$condito.  Sic  non  Toluptuosos  m' 
dnlget  aspectus,sed  Tultusqui  simnlantur  excludit: 
faeies  mosrore  dejecU  inTital  famam,  non  jejuninm 

humaQom  Tertisti  oegotium :  id  est,  voluisii  ab  homi- 
nibus  laudari.  At  hoc  qoq  est  acquirere  lucrum,sed 
mercari  Tanitatem  :  idcirco  de  fraudeacfenoreratio- 
nem  Deo  reddes.  Mita. 

j  lU  restliui  ex  ms.  Vallicell.  edttiones,  necinepte 
(^mdem,misei*oefraudisusuram.  Gonsonat  Paschasius 
Iib.  iT  in  Matih.  :  Et  ideo  in  prmentiarum  famosas 
vulgi  laudes,  et  in  futuro  simulationis  suce  mercedem 
recepemnt. 

^  Similia  habes  apud  Hieronymum  iom.  I,ep.  S  ad 
Nepotianum  ;  et  iom.  it,  epist.  i,  ad  Demetnadem. 

1  Vel  origine,  uipoie  daium  AdcB  recenier  creaio, 
quod  se  immunem  a  peccaio  servarei  :  vel  potentia, 

?uiariie  eirecte  servalium  vindicat  a  vitiis.  Mita.— 
ortasse  prima  pro  principali  eximiaque. 

mMonet  Hieronymus  Ghrisium  hic  loqui  juxia  ri- 
tum  provinciae  Palesiinse,  ubi  diebus  feslis  mos  erat 
UQgere  capiia,  a  qua  unciione  Judaei  iempore  jeiunii 
abstinebani,  ui  colligiiur  ex  II  Reg.  xii,  20,  collaio 
cum  16,  ei  alibi  passim. 

n  Vere  enim  Gnrisius  noo  jubet  ui  per  delicias  ei 
formae  eleganiiam  capuiungaiur,  sedhilarem  potius 
guam  moesium  vulium  praeseferai,  ui  paulo  post 
ipse  Ghry&ologus.  Gbrysostomus  in  psalm.  xlvu  : 
Non  hpcaicit  wnctionem  praecipiendo,  nemoenim  no-' 
strum  hoc  faeit ;  sed  vult  ut  Ixtitiamet  mentis  hilarita' 
tem  demonstremuSy  adeoque  gaudentes  non  VHBStitiam 
prq(  nobii  f^entcf  j^unmus. 


idi 


S.  PETftl  CflRYSOLOGI. 


2M 


voluntarittm  profitetur.  Si  vult,quare  tristis  ?  Si  non 
Tult,  jejunus  quare  tMentotali  pcena  yivit,qui  sibi 
facit  de  Tirtute  vitium,  mendacium  de  veritate,  de 
meroede  •  dispendium»  de  remissione  peceatum. 
Agricola  si  noD  impresserit  oultrum,si  sulcum  non  de- 
foderitysi  non  exciderit  sentes,si  gramina  non  eyul- 
serit,  si  in  tuto  semina  non  iocarit,  sibi  mentitur, 
non  terrsB ;  necterreefacit  dnmnum.sedsibinonfa- 
citfruetum :  et  ita  se  yacuat,itadecipit,  impugnat 
ita  qui  terrsB  manu  fallaci  mentitur.  Quid  faciet  ? 
quid  habebit  ?  quid  inyeniet  ?  qui  Deo,  esurienf e 
oame,hjpocri8iiuxuriante,mentitur?Quiaagricol8e 
feoimus  mentionem,  sciat  ille  sustinere  se  laborem 
incassum,  se  nihll  habiturum,  qui  premensjejunii 
aratrum,et  absoindens  guln  gramina  atque  eradlcans 
luxurisB  sentes,misericordi«i>  seminanuUa  jactave- 
rit.  Uoo  Dominus  aperire  voluit,qui  de  jejunio  do- 
oen8,moxista  subjecit :  NolUethesaurizarevobis  t^ie- 
iouros  in  terra^tUncerugo  et  tinea  demolitur,  et  tUn 
reseffodiunt  et  furafUur.Sedthe$auri%a(e  vohia  thesau- 
fH>8  inetjelOfUlnneque (Brugo.  neqnetineademolUur, 
etubifures  noneffodiunt,neefurantur.Qi\idihm  pa- 
temum  ?  quid  sic  veniens  deamore?  quod  tam  pro- 
vidum  de  oharitate  consilium  ?  nihii  tibi  perire  vult, 
qui  toa in  thesanris coBlestlbus vult reponi.Quam  se- 
curus  dormit,qui  Deum  suorumcmeruithaberecu- 
stodem  t  Quam  nescit  curas,quamdeponitangore8, 
quam non  est  anxius ,  quam  se  rvorum  ^  caret  fastu , 
qui  suapatriservandacommittit  I  Quomodopaterna 
servat  affectio,  •  quod  timor  non  potest  sic  servare 
servUis :  pater  cum  dat  sua  filiis,  non  minuitcom- 
mendata  filiorum.  Quid  sit  pater.  nescit :  nescit  se 
filium,  qui  non  credit  patri.Tineam  non  exdudunt 
daustra,  sed  daudunt  ;etgenerant,non  repeliunt: 
frubiginemnutriunt8ervata,nonvitant;quiaquodde 
renascitor,  nonvitatur.  Ubiestnecessita8,furesde- 
esse  non  possunt.  Qui  ergointertineas^rubiginem, 
fures,  sua  ponit  quae  8unt,non  reponit 

a  Sic  Castillo  etMita.  AHaB  editiones  Slipendium. 

b  GongruentiaBsimUitudinis  vademdamusAmbro- 
sium  tom.  V,  8erm.40,  qui  est  Fer.  3  doroin,2  Qua- 
drag. :  Terra  aratris  scindiiur,  ui  mundanis  sit  con- 
grua  frvgibus ;  mea  terra  jejunUs  exaraiur,  uicwles- 
tibus  sii  apia  seminibus, 

c  Gyprianus  scrm.  4  de  Eleemos,  :  /n  iuto  hccredi- 
ias  ponitur,  qua  Ueo  custode  servaiur. 

<i  Latinius  putat  fortasse  legendum  :  Servoinm  ca- 
ret  aetu. 

« In  pluribus  editis  deest  particula  quod. 

f  Id  est  res  et  metalla  quae  clausa  servantur,  rubi- 
ginem  nutriunt.  Forlasse  Tero  addidit  rubiginem,\i' 
cet  in  sacro  tcxtu  non  legatur,  quod  advertcrit  per 
ppuffiv  non  tantum  tinea,  sed  et  rubigo  intelligi  pos- 
se,  saltem  illa  qufe  segetibus  adhaeret. 

K  Exhibeatscilicet.  Verbum  saneGhrysoIogianum, 

b  Thesauri  in  sacris  litteris  sunt  bona  operaJTim. 
VI,  17, 18.  Inter  quee  eximium  obtinet  locum  benc- 
facta  in  pauperes :  quss  potissimum  Gliristus  Lucae 
xviu,  XXII,  vocat  thesauf*um.  Virtutes  item  thesauri 
nomine  eonprehenduntur.  VideGhrjsostomum  hom. 
66  in  Genes. 

i  Augustinus  tom.  X,  serm.  50  de  Temp.  cap.  8  : 
Qui  suni  pauperes  quibus  damus  nm  laiuarii  nostri? 
Laturario  tuo  das,  ad  ccelumvortat  quod  das. 

j  Leo,  serm.  6  de  jejun.  10  mensis  voeat  Deum 


A  Sicutdevestimentotinea,  rubigodemetalo,de  ne- 
cessitate  fures  nascuntur  :  ita  de  divitiis  avaritia, 
cupiditas  de  quaestu,  de  hat>endo  habendiardorac- 
quiritur.  Qui  ergo  vult  avaritiam  vincere,  divitias 
g  proroget,nonreponat.Pr8Bmittamus,fratres,h  the* 
sauros  nostrosin  cceium ;  sinti  vectores  pauperes, 
qui  possunt  sinu  suo  qussnostra  sunt  ad  supema 
portare.Nemode  fraude  dubitetbajulorum :  tuaest 
ista  tran8vectio,per  quam  nostra  ad  Deum  j  Deo  fi- 
dejussore  portantur :  ouiest  omnis  honor  etgloria, 
virtus  et  imperium,  et  gratiarum  aotio  in  onmia 
sseoula  sseculorum.  Amen  \ 

SERMO  vin. 

De  jejunio  et  eleemosyna. 

Q  Gubemator  prudensa  littorecum  navim  80lvit,cum 
mare  transiturus  intrat  £luctus,domu8,patri8B,conju^ 
gis,  1  pignorum,curas  deponit,etita  totus  mente,cor- 
pore,8en8U,nauticislaboribu8  occupatur,utet  fluctuum 
poBsit  superare  disorimina,et  stationem»  1  ucrosi  portus 
periculi  viotor  intrare.  Sic  nos  fratres  ingressi  iter 
abstinentisjejuniipeiagus,  °  quadragesimo  viam, 
navim  corporisnostri  soivamus  a  littore  mundano; 
sacularis  patri»  renuntiemus  curis ;  in  crucis  arbore 
tota  mentis  veia  tendamus ;  virtutum  funii>us,  sa- 
pienti89remis,gubernaculisdisciplin8B,navigiinostri 
muniamus  incessum.  Et  subducti  terris  speculemus 
coBlum ;  ut  ducatusignorum  coBlestium  inter  liquidos 
calleslatentisviflBinoffensum  tramitem  tenere  possi- 
mus;  ac  si  «  gut>emanteGhristo,  flanteSpiritu  san- 
oto,  evictis  voluptatum  spumis,  superatis  vitiorum 

^  fluctibus,  decursis  criminum  proceilis,  transvectis 
8c^puli8pecoatorum,atqueomnium  delictorum  nau- 
fragiis  evitatis,  pPaschas  portum,lucrumvit8D,gau- 
dia  resurrectionis  intremus.  Verum  quia  per  campos 
nudos,per  falsos  vortices,  per  incertas  q  solitudines, 
acturi  sumus  viam,nobis  tota  estesosBet  potuspor- 
tandasubstantia:  imponamus  abundantem  miserioor- 

idoneum  pauperum  fidejussorem, 

^  Vide,  tom.  I  Biblioth.  Vet.  PP.  edit.  Lugdunen. 
an  1644.  Gommentarium  S.  Juliani  episcopi  Toletani 
super  Nahum  prophetam,  utscias  quanta  auctor  ille 
cx  hoc  sermone  in  rem  suam  transtulerit. 

1  Pignora  pro  filiis  dicta,  alibi  annotavimus.  Pau- 
linus  poem.  9  pag.  349,  v.  48  : 
Et   simal  eiidet  soUd» 


i  pignora  peUiB. 

:  Elidet  parvulos  suos 


Pro  eo  quod  est  in  Psalmo 
D  ad  peiram. 

mln  nonnullis  lucro  sijportus.  Gastigavit  Menrsius. 

n  De  Quadragesimali  jejunio  Gyrillus  in  Levit.lib. 
X  fol.  731,  Trapexuntio  interprete  :  ffabemus  Qua- 
dragesimcBdiesjejuniisconsecrtUos.k  ceteris  abstine- 
mus  ;  dejejuniisetenimGhristianorumplenisuntve- 
teram  libri. 

o  Augustinus  in  psal.  cui,  conc,  4 :  Gubemator  est 
Christus,  illic  naves  commeabunt. 

p  Ita  pasim  Pascheo  nomen  inflexisse  veteres  ait 
Paulus  Galeardusin  notisad  S.  Gaudentium  pag.i^. 
Exobservatione  Vossii  lib.  ide  Analog.  cap.  sO.Sub- 
dit  autem  t6  lla^xa  non  a  Grsecis,  sed  ao  Hebraeis 
effluxisse,  et  in  testem  advocat  insiniem  locum  Gre- 
gorii  Nazianzeni,  oratSin  8anctumPascha.G8eterum 
sermo  hic  videtur  habitus  initio  Quadragesimes. 

qAlias  soHidtudines 


t09 


SERMO  vni« 


»0 


diam  nofltrfls  ^  sitarohisB  profaturam.  Fratres,  esurit  A  quas  toUitQr»  etportatur  adocBlum,  tiiie  quibiu  ja* 


jejunium,  jejunium  sitit,  quod  non  pietatis  cibo  pa- 
scitur,quodpotu  misericordifiBnon  rigatur.  Algetje- 
juaium,  jejunium  deficit,  quod  non  eleemosyneevel- 
lastegit^quodnonmiserationisoperitYestimentum. 
Fratres,  quod  est  terris  ver,  boc  misericordiam  soi- 
mus  esse  jejunio.  Sicut  yerni  flatus  tota  facit  ger- 
mina  florere  camporum  :  ita  misericordia  tota  ]e- 
jimii8eminaproducitinflorem,in  coBiestem  messem 
iotam  jejunii  facit  fructificare  virtutem.  ^  Quod 
oieum  lucems  est,  hoc  jejunio  pietas,  sicutluoemaB 
lamen  olei  pinguedo  succendit,  et  moderato  pastu 
facit  iilud  ad  totius  noctis  solatium  perlucere  :  sic 
pietas  facitsplendere  jejunium,  et  adtotam  radiare 
continenti»  claritatem.  Quod  diei  sol  est,  hoc  elee- 


cet,etvolutaturinterra.  Jejunlum  sinemisericordia 
simulacrum  famis  est,  imago  nullaest  sanctitatis  : 
sine  pietatejejunium  occasio  est  avaritiie,  nonest 
propositum  parcitatis :  quia  parcitas  ista,  quantum 
siccaturincorpore,  tantumtumescit  in  sacculo.  Je- 
juniumsinemisericordianonestveritasysedfigura: 
ubi  autem  misericordia,  ibi  et  veritas :  probante  pro- 
pheta,  cnmdicii:  Miserieordiaetverilasobviaverunt 
sibi  (PsaL  lxxxi  v,  1 1  )•  Jej  unium  sine  misericordia  non 
est  virtus,  sed  hypocrisis,  dicente  Domino  :  Vos  au- 
tem  cumjejunatiStnoHte  fierisicut  hypoctHt»  tristes ; 
exterminantenimfacies  suas,ut  videanturabhomini* 
busjejunantesiMatth.yn,  16).  ^  Quinon  jejunatpau- 
peri,  Deo  fingit;  quijejunaus  prandium  suum  non 


mosjna  noscituresse  jejunio.  Sicut  jubar  solis  cla-  ^  erogat,  sed  J  reponit,  cupiditati  probatur  jejunare, 


norem  perficitdiem,  et  totam  nubium  dispergit  ob- 
scuritatem:  sic  eleemosynajejuniisanctificatsanc- 
titatem,  totamque «  cupiditatis  noctem  lumine  pie- 
talis  excludit.  Ac  ne  multis  *  immorer,  quod  est 
tnima  corpori,  jejunio,  largitas  hoc  hal>etur.  Sicut 
enimmortifioaturcorpus,  ecorporeanimaoumrece- 
dit :  ita  mors  ost  jejunii,  largitatis  abscessus.  Est 
guidem  jejunium  vitiorum  mors^  vita  virtutum.Est 
Jejnniam  pax  corpori,  membrorum  decus,  omamen* 
tumvitffi.  Estjejunium  robur  mentium,  «  vigorani- 
marum.  Estjejunium  castitatismurus,pudioitiaBpro- 
pugnaculum,civitas8anctitati8.E8tjejuniumschola 
mentorum,magisteriimagisterium,di8ciplinarumdi- 
sciplina.  Est  jejunium '  ecclesiasticaB  vicB  viaticum 
salutare.  £st  jejuniuminvictuss  GhristianaB  militifle 


Don  Giiristo.  Jej  unantes  ergo  f ratres  prandium  nostrum 
reponamusin  manupauperis,  utservetnobis  manus 
pauperis,quodventernobi8fueratperditurus.Manu8 
pauperis  Abrahffisinusest ;  ubi  quidquidpauper  ac- 
oeperity  mox  reponit.  Thesaurus  cceli  estmanus  pau- 
perisy  quod  suscipit  ne  in  terra  pereat,  reponit  in 
ccBlum.  ThesaurizateiaqmifVobisthesaurosincalo 
(ifa/<A. VI,  20).  Manuspauperis  est  kgazopbylacium 
Ghristi  ,quiaquidquid  pauper  accci  pit,CliristU8  acce- 
ptat.  Da  ergo,  homo,  pauperi  terram,  ut  accipias 
CGelum.Danummum,ut  acoipias  regnum.Da  micam, 
ut  accipias  totum.  Da  pauperi,  ut  des  tibi  :  quia 
quidquidpauperidederis,  tuhabebis ;  quod  pauperi 
non  dederisy  habebit  alter.  GlamatDausmts^icor- 
diam  volo  (Ose.  vi,  6).  Qui,  quod  vult  Deus,  Deone* 


principatus.Sedinhisvirtutibusjejuniumtuncviget,  ^  gat,  a  Deo  sibi  quod  desiderat,  vult  negari.  Hiseri- 
tone  vinclt,  tunc  triumphat^  cum  duce  misericordia  cordiam  volo.  i  Homo,  petitDeus ;  sed  tibi,  non  sibi, 
pugnat.  Misericordiaet  pietas ^ jejunii  suntal8B,per     Misericordiam  volo. Humanam misericordiampetit. 


•  Sttarcia  verbum  Gnecura  hic  annoDam  milita- 
T&a,  seu  victum  alimentumque  significat ;  cum  aliis 
MK>rtulam  indicet,  ut  infra  serm.  39.  Mita.  —  At 
Graecis  annonae  lirnpiaiK  sunt :  qua  voce  livnpivi^v 
utitar  Suidas  :  liriipivtov.  Quod  aiiqnibus  aiimenti 
causadatur.  Philostorgius,  Hist.  Eccles.  lib.  vucap. 
4  pag.  90,  ait  Julianum  ra  vi-mpivix  ruy  ixxknvuiv. 
(unumoi  Ecclesiarum  ministris  dcmonum  tradidisse. 
idem  narrat  Sozomenus  Hist.  lib.  v  cap.  5  pag.  63, 
ubi  pariter  anuonas  Yocantur  ffiTijpfo-ca.  Sitarcia  pro- 
prie  sportula  est,  vei  pera  ad  portandum  victum,  I 
Keg.  IX,  7.  Dixit  Saui  ad  puerum  suum.  Panis  defecit 
tii  sitareiis  nosiris, 

^  Ugo  cardinalis  super  Isaiam  xxxiv,  vel  in  liaec 
iiiddit,  vel  his  similia  commentatus  est :  Jejunium  d 
sine  eleenwsyna  quasi  lamjm  sine  oleo. 

^  Ita  restituimus  ex  edit.  Bononien.  1 .  Aliae,  mor" 
tem. 

•  I^rasis  Quintiliano  familiaris . 

•  Similia  ferc  Basilius  hom.  2dcjejunio  :  Jejunium 
enstoditparvulos,  sobrium  facitjnvenemj  venerabilem 
senem.  Venerabilior  eni^nest  canities  jejuniodeeorata, 
iejmiwn  feminis  ornalus  est  congruentistimus ;  cetate 
aerobore  vigentibus  profreno  est.  Matrimonii  custodia 
s^,  virginilatisnutritius.  Ghrysologo  etiam  consonat 
Chfjsostomus  hom.  122,  tom.  VI  antiq.  edit. ;  Grego- 
riQsetiam  Nyssenus  hora.  iu  principiura  Jejuniorum, 
tom.  H  pag.  248.  (ijrrillus  Alexandrinus  orat.  pas* 
chal.  4  pag.  8. 

/  Ex  edit.  Gastilli  et  ras.  Gesenae.  Minus  apposite 
^ias,  ecdesiastiecB  vitce. 
g  L^o  papa,  serm.  7  :  Prmidia  militice  Christiance 


vocat  jejunia. 

^  Ghrysostomus,  hom.  99,  tom.  VI :  S$'  jejumum 
adjunctam  non  habet  sororem  suam  eleemosynam,  non 
ascendit  in  ccelum;  ejus  enim  compar  est :  nec  solum 
compar,  sed  etiam  vehicuium.  Gbrjsologo  propius  ac- 
cedit  Severianus  apud  Suicerumfhes.Eccles.tom.  II 
pag.  409.  n.  4  :  Jejunium  duos  habet  alas,  orationem 
et  eteemosynam,  sine  quibus  currere  non  potest. 

>  Scilicet :  qui  jejunans  non  curat  cibuin  quem  non 
absurait  in  pauperum  alimoniam  erogari. 

j  Sic  ms.  Valficel.  Alias,  deponit. 

k  Ambrosius,  serm.  26,  post  medium:  tfafitapati- 
perum  gazophylacium  Christiest.  Eratolim  in  templis 
locus  gazopbylacium  nuncupatus,  in  quo  recondeban- 
lur  eleeraosynae  pauperibus  distribuendse.  Frequens 
ejus  mentio  apud  SS.  Patres.  Ghrysostomus  hom.  32 
de  cleeraos.  et  collat.  in  sanctos  haec  habet :  Hoe  ita* 
que  modo  uniuscujusque  domus  eeclesia  fiat,  saeratas 
opes  in  se  conservans.  Hic  observandum,  et  parergii 
loco  sit,  Ghrysostomura  hic  non  populum  Gonstanti- 
nopolitanura  alloqui.  ut  putat  Ferrarius  lib.  ii  cap. 
iO  de  Antiq.  Eccles.  Ep.  genere,  et  lib.i  de  Ritu  Sacr. 
Gonc.  cap.26,  sedAntiochenum  :  nam  Antiochise  ha« 
bitam  fuisse  homiliara  contendit  Rossweidus  in  notis 
ad  D.  Paulinura  serm.  34.  Vide  eliamde  gaxophjrla- 
cio  in  ecclesia  Augustinum  in  psal.  lxui,  et  Possi- 
dium  in  eius  vila  cap.  24.  Gonciiium  Gartliaginense 
ly,  can.  95. 

1  Loco  huic  librariorum  fortasse  vitio  laboranti 
opem  ferre  conatur  Latinius  ;  legendumque  putat 
^oc  petit  Deus.  Nii  facilius  ^uara  voculam  nanc  Boe 
contractam  hoe  pro  homo  existimari.  At  et  potuit  au- 


tll 


8.  PETIU  ClfRYS(»X)Gf. 


•II 


ut  largiatuf  diTinam,  Eat  iii  edfttti  iliifsrieordia»  ad  K 
quam  per  terrenas  miserieordiat  perYenitur.Domtntf , 
inquit,  m  ecelo  miiericordia  tua(Ptal.  uil,6).Diottt« 
ruf  causam  in  judicio  Dei^patrcmam  tibi  miserieor» 
diam,  per  quamliberariposftis,  assume.  Quidepa- 
trooinio  misericordieB  eertus  e8t,de  venia  sit  seeurus» 
de  absolutione  non  dubitet.  Miserioordianon  solum 
oausam  prttTonit,  antioipat  eognitorem»  sed  etiam 
sententiam  revocat,  absolvit  addiotos.Quod  NmiTitea 
probant  (Jonm  iii),  quos  jam  sententin  subjectos, 
poensB  traditos, «  adTictimamBtantes^mortideditos, 
misericordia  sic  rapuit,  sio  tenuit,  sic  pr»Tenit,  ut 
malueritDeus  ^  deducisentenoiam,nemiserioordifli 
quid  negaret.  Stabatquidem  et  tunc  pro  oausa  Jeju- 
nium,  aspergebatcineres,  stemebat  oilieium,  dabat 
gemitus»  fundebat  laorjmas :  et  quod  non  poterat  b 
excusareTorbis,  luctibustemperabat^sed  nouTaluit 
mutaresententiam.nisiperoransmiserieordiasubTe- 
nisset.  Misericordia  etpeccatores  iiberat,  etrestituit 
sanctos :  quia  nisi  afifuissetmisericordia,  etiam  DaTid 
oum  adulterat,  amiserat  propbetiam  (n  Reg.  xi) ; 
et  <}  Petrus  cum  negat,  apostoliciordinisperdiderat 
principatum  {MaUh.  xxti)  ;  et  Pauius  cum  biasphe- 
mat,remanBerat  persecutor .  Patetur  hoc  Paulus  cum 
dioit :  Quiprimus  blasphemusfut^etpmecutoretin" 
Juriostu:  sedm%sericordiamconseeutustum{l  Tim,i). 
Fratre8,per  misericordias  pauperum  ^  tnisericordiam 
oomparemus.utpossimusesse  •  apoenaliberiidesa- 
lute  securi.Bea(t, inquit,  miserteordes :  quiaipsimi'  , 
sericordiam  consequentur  (Matth.  t).  Gratis  miseri- 
oordiamsperat  ibiqui  hicnon  fecerit  misericordiam  ^ 
Qui  facit  misericordiam,  currit  ad  prtemium ;  qui 
non  facit  misericordiam,  decurrit  ad  pasnam. 

SERMO  IX. 
De  eisdem.  Inillud  MatthflBi :  Attendite^  ne  justi^ 
tiam  vestram  faciatiseoram  hominibus. 
Agit  nobisoum  Deus,  agit  hi  hoo  sfeculo,  ne  quid 
nobis  ^pereat  in  futuro  :  siout  ex  ipso  lucetprinci- 
pio  lectionh.  Attendite,  inqwiif  nejustitiam  vestram 
faciatit  coram  hominibus.ut  videamini  ab  eis :  alioquin 
mercedem  non  ha  betis  apud  Patrtm  f>estrmn,qui  in  emlis 
est  (Uatth.  vi,  1).  Etquomodo  quod  flt  ab  hominibus 
ooram  hominibus  non  fit?  patentis  justitiflB  latet 


•ensuB,  publioi  (^JMis  qnod  sieretomt  Qui  potest 
oelare  radios  sdis  JustitieB  poterit  oeoultare  fulgo*> 
rem.  Justitia  lux  remm  b  oonsiliis  non  Tolatur  oli* 
souris.  Justitia  oum  sibi  faoto  olaret,  onmes  iliu- 
strat  exemplo.  Et  quid  est  quod  eam  Dominus  co» 
ram  hominibus  fieri  non  TUlt,  per  quam  statum  oa<* 
piunt  res  humansBtEt  ubi  est  illud  :  8ie  lueeat  Inx 
vettra  coram  hominibus,  ut  vidtant  opera  vesira 
bona,  etgloHfieent  Patrem  vestrum  qui  in  ectlts  est 
{Matth.  T»  16)  ?  Quomodo  Justitiam  TUit  oelare,  cu* 
Jus  opera  Tult  sio  h  eiucere  ?  Fratres,  hio  prsDoeptio 
eoBlestiB  Tult  Jactantiam  toUere,  auferre  pompam, 
Tanitatemdemere,  submoTereinanem  gloriam :  sio 
JustitiamTUlt  oelare.  Justitia,quttperse  sibi  t  abun- 
datad^oriam,  spectaoulum  popuii,Tulgilaudes,  fa- 
Toreshominum,  mundi  gloriamnonrequirit :  aDeo 
genita,coBlumspeotat;inocuUsagitdiTinis ;  supernis 
TirtutU)US  mitta  semper  a  Deo  solo,  ut  glorificetur, 
exspeotat.  Sed  hffio  est  JusUtia,qu(B  ex  Deo  est ;  Ula 
Tero  JusUUaqutt  est  hypocHsis  J  usUtia  non  est :  men- 
titur  oouUs,  falUtaspeotum,TidentibusiUudit,decipit 
atidientes,seduoitturbas,trahitpopulos,famamTen« 
dit,  emitclamorem,  fit  sieculo,  Deo  non  fit,mercedem 
rapit  prfiBsentem,prnmium  non  quttrit  in  futuro,  cte^ 
oatooulos,  cttcaipsa  nouTidens  tuU  Tideri :  propter 
quam  oieoi  tatem  Ghristus  prsBsenU  sio  inchoat  in  pm* 
cepto.  Afeamftre.Hocest^negesUaUs  attendi.  Nejut' 
Htiamvestram  faeiatis  eoram  hominibus.  Qtiare  ?  He 
^  vldtamini  ab  eis.  fit si  Tisi  fueriUs,  quid  ?  Merctdem 
nonhabeiisapudpatremvestrum,quiinccel%sest.FT^' 
tres,  hic  DominusnonJudieatySed  exponit,patidtteo- 
gitationum  dolos,  seoreta  menUum  nudat,inJU8te  Ju« 
stitiamtractanUbus,modumJustsBrehributioni8indi- 
0it.Ju8tiUa,qu8B  sehumanisocuUs  locat,diTinipatHs 
non  potest  exspectare  mercedem :  Toluit  Tideri,etTi- 
Ba  est ;  Toluit  hominibus  plaeere^  et  plaouit ;  habet 
meroedem  quamToluit ;  prasmium  quodhabereuoluit, 
non  habebit .  Qua  Toro  de  cansa  sint  hesc  praemissa^ex 
sequenUbus  audiamus.  Cum  facis  eleemosynam,no* 
li  tuba  eanereante  ie,  sicut  hypoeritte  faeiunt.heut 
tuba,  quia  talis  eleemosjna  hostUis  est,  non  oiTiUs, 
non  misericordi»  dedita,  sed  clamori :  sediUonis  ver- 
nula,nonaIumnapietaUs;  j  ostentaUonisnundinaUo» 


ctoris  hunc  esse  sensum  :  0  homo,  pttit  Deus,  sed  ii- 
(i,  non  sibi ;  quam  sU  formula  haec  loquendi  GhrvsO-  n 
logo  familiarls  abunde  patet.  Vide  serm.  9,  in  flne. 

j  Hoc  est  ad  sacrificium  desUnaU,  et  jam  diyinas 
ulUoni  designati. 

^  Hoc  est  revocari,  vel  remoyeri  sentenUam  mortis 
latam  in  ipsos.  Mita.  —  LaUnius  le^it  induci  senten- 
tiam.  Deducere  autem  pro  mutare  Ciceronis  phrasis. 

c  tntelligit  Petrum  peccando  amisisse  quodammodo 
meritum  ad  prlncipatum,  sicut  Da?id  aaulterio  se  in- 
dignam  fecerat  ut  nrophetaret.  Hieronvmus  eUam 
cap.  XYi  Marci  tom.  VI  pag.  198,  Paris.  4589,  asserit 
Pelrum  judicasse  se  indignum  discipulatu,  eo  quod 
ternegamt  magistrum,  ettesteOregorio  hom.  21  Chri- 
stus  peccare  Pelrum  ter  negando  permisit ;  ut  is  gui 
futurus  eratpastor  E^lesice  in  sua  eulpa  diseeret  qua- 
Mer  aliis  mtsereri  debuisset. 

d  Ex  editione  CastiJli.  Ali»,  misericordiam  pare- 
mus. 

•  Sic  ex  ms.  Cesenis. 


f  Castillo  et  Mita  corruptum  locum  ope  mss.  ita 
suffl  inte^ritati  restituere. 

K  Editi  perperam,  eonettiis. 

^  Qusestionem  quss  ex  sacrorum  verborum  oritur 
antinomia  ita  dirimunt  Patres,  et  prsa  cseteris  Grego« 
rius,  Pastor.  P.  ni  admonit.  36;l8idorus  Pelusiota 
Epistolarum  lib.  iv  ep.  159 ;  Fulgentius  episcopusRu- 
spehsis  Epist.  lib.  ii,  ad  Gallam  ep.  19. 

i  Ambrosius  de  Officiis  liv.  i :  Duplex  esijustitia. 
Speeialis,  qum  dat  euilibet  quod  suum  est.  nihil  vindt' 
eans  alienum,  et  est  una  ex  virtutibuscarainalibus.  Ge- 
neralis  et  universalis,  quoeest  utilis  virtus  et  perfeeiio^ 
nil  habens  iniquitatis  vtl  peceati.  Unde  S .  Hieronr- 
inus  ad  Demetriad  :  Omnes  virtutum  speeies  unojusli' 
tiw  nomine  coniinentur,  fiic  accipitur  jusiitia  pro 
omni  opere  bono,  quod  potest  ordinari  ad  gratiam  Tel 
praemium.  Mita. 

j  Dubitant  enarratores  in  illud  Evanffelii  quodno* 
ster  exponit :  NoU  tubacantre,  an  vere  Pharissi  anie 
se  per  tibicines  canerent,  ut  populi  ad  corum  eroga- 


tl» 


SBMO  X. 


111 


DOQooiiuiierdiiBehariftatis.BleemosjMmqulsquM  A  debitoraiii.  ErgOi  homo  dattim  Deo^dasMretosm 


Ofttendat«lQiultat.I^,inquit,  cumfaeii  elemo$yn&m^ 
neliiubacanereanteieineuthypooriimfaciuntinSf' 
nagogt»^invicupUiglorifieenturabkimin(buM,A9^ 
Hea  uobiereceperuni  mereedem  tnam.  Audistig  quem- 
admodum  Botateleemotynamia  eonTeiitu,  in  pla» 
teii»  in  triyiie»  non  impeneam  ad  leTamen  pauperum, 
fedhominumpropotitam  adfavorem,utproi}entur 
mieericordiam  jeodere,  non  donare.  Fugienda  est 
h|rpoeriele*f ogienda,  fratres,  quas  oapti  va  glori»,te« 
reoundianl  pauperum  »  non  releTat»  ^  led  fatigat ) 
tpm  de  gemitu  inopis  pompam  sueB  gk>riationis  inqui» 
rit,  qiuB  suam  laudem  dilatat  pauperit  ei  dolore ; 
qntt  de  miseria  petentis  famam  sue  ostentationis 
exp4Bdit.Sed  dieitaliquis :  firgoin  eonventu^in  pla« 


quod  dederiSiOon  sii  onerisised  hoDori8.0bhoead 
te  Tenit  tuus  ditatorin  paupere,ut  eumnondubites 
aeeepU  reddere>  qui  tibi  gratis  dedit  habere  quod 
dares,  Quam  Tero  in  paupere  sit  Tereounda  pauper» 
tas»  qui  iargitatistueB  qusBrat  seeretum^aperitjpse, 
oum  dieit :  Teauiem  flaeienteeleemoeynam.neseiai 
einistratuaquidfaeiatdextera  ltia.Puta8quamT0il 
neseire  alterum,  qui  telpsum  qui  facis  vult  «iliqua  thi 
parte  ne%eiTtWe»eiat  sinistra  tua  quidfaeiat  dextera 
iua.  Sieut*  suntnobisindexteraparteTirtutes,  ita 
nobis  t  pars  Titiorum  in  sinistra.  Ergo  ut  opus  est 
deiterei  quod  facit  tacitui  dator ;  quod  facit  datbr 
garrulus,  hypocrisisestsinistrs.Hypoorisis,  dolus, 
simulatid,i^aus,meQdacium,elatio,tumor,jactantia, 


teis,  in  triTiis  neganda  est  miserioordia  Vnon  pra«  g  insistunt  nobis,  et  imminentasinistHs.Quotiesergo 


liendBs  est  tietus  t  Plane,  et  in  omne  loeo,  et  in  omni 
tempcMre  faoienda  est  miserieordia  prnbendus  eit 
Tictas,nuditasesttegenda;  sed  sioquomododoouit 
flUMriedrdieB  auetor»  ut  miserioordia  non  terr»  sit 
Bota»  sodomlo  ;noa  hominibusinsinuata,  sed  Deo. 
In  plaleis«  in^Tiis  suum  pietas  hal>etseeretum :  e 
eeatra  platea  est,  trinam  est»  oum  in  secreto  facit 
hypoeritmnilseeretum.  Fratres»  Deus  monendo  sie 
lota  eaipat)  non  looa ;  sensumi  non  opera ;  studium, 
Bon  datorem  :  arguit  largientem  ad  suam  famam, 
BM  adpauperisfiamem;  judicatnon  ubiliBtcias»quan* 
doCioiaStsedqualiterfaeiastquiaDeus  decordibus, 
aon  de  ma&ibus  faeta  metitur; « et  de  sensu,  nonde 
iocis  operum  coUigit  qualitatem.  Misericordiamco 


nobisoum  bonitate,  pietate.oummiseHcordiacausa 
estyuesoiathoo  8ini8tra.SiDistrae8t  qus  nobis  anima- 
rum  prfiBiia  semper  indieit,  etneTirtutesineflTectum 
Teniant  elaborat.  Ne  sit  pietas,  impietas  agit ;  n6 
eieemosynas  vlncat,oupiditas  puguat:  ftirit  av^ri* 
tia^ne  misericordiacoQTalescat ;  neiQQoceutia,  pu* 
ritas,  simplicitas,  saoctitas  reguet,  hypoorisis  solft 
eoQfligit)  quamChrisiusa  QobistaliprsdicatloQO  se^ 
oludit:  Teautemfaciente eleemosynam,  neseiat  stni- 
itra  tua  quidfaciat  dextera  tua.  Fratres,  iu  hoc  sad» 
culo  fugiamus  qxxm  asiQistris  suut,  sl  iu  fiiturum  a 
dextris  desideramus  astare,  etaudire  :  Veniteybetie^ 
dteti  Patris  mei,percifdte  regnum,quod  vobis  paratum 
est  ab  origins  mundi  (Matth,  xxv).Homo>da  in  terra 


ram  sesolumTUltfleri»  quisolusestmisericordieeet  ^  pauperi,qu8Btibi  manereTisinceilo»  HomO|b  com- 

remaneratorettestis;  et  qui  dicit : iiSuri9n,et  cWi-     —-'='-  *-^ -'-  —-  ti^t^^^u^^u. :-__  tx_ 

jfli  miM  maHducare  {Mattk.  xxt,  SK).  Yult  in  pau* 
pere  sibi  dari  :  et  qtiiTuit8ibidari,vultquoddatum 
est  se  debere ;  ct  qui  vult  se  debere  quod  datum  est, 
TQlt]argientil>us  nil  perire.DeQsparvapo8cit,maxi- 
tta  redditurtts.UQdehomo  ^  si  iQpaupereDeofene* 
ras,  testeshomiQes  noQreqUiras :  fidesarbitros  qoq 
requirit.  DeaccipieQtisfidedisputat,  quisiuemedia- 
toribos  nil  dat  ;quicreditadiffamat,urit  vereeuudia 


tiones  Iq  sjQagogis  cOQTeQireQt.  Rupertus,  Liraous, 
Cajetauus,  JanseQius,  et  fortasse  Ghrysologus  affir- 
matiTam  tuentur.  Ex  adTerso  staut  Ghrysostomus, 
Theophjlactus,  Abuieosis,  etc. 

ft  Editiones  omnes,  rsvstat,  quo  nihil  ioficetius. 

^  GTrilias  AlexaQdriQUS  de  Adorat.pag.245  et246. 
Qumamvelquatishypoeritarum  vita  fNonneuteoram  D 
ftoiii»nt6ia  quidem  videantur  benigni,  et  ut  videantur 
esse,  revera  autem  non  sunt  benigni,  Ibidem  mulla  de 
bjpocrisi,  et  praeclaraquidem.Theophvlactus  iQcap. 
Ti  !tfailhaei :  aypoaitse  sunt  qui  ahud  quidem  sunt, 
eUnd  vero  esse  vuientur,  Unde  fiesychius  simulatio» 
fillaeia,  dolus.  Sic  Chrysologus  paulo  iufra. 

c  Sciiicet  de  sensu  meatis  et  cordis  iQteQtione. 

*  Ex  Proverb.  xjx  :  Qui  miseretur  pauperu  fenerat 
Jhmino.  Cyprianus  in  tract.  de  Oper.et  Eleemos.  hu- 
iasmodi  testimouium  legil :  Qui  miseretur  pauperis 
Deofenerat ;  et  plane  fenerai,  addit  Gaudentius  serm. 
13  pag.  163,  postquam  verba  hsec  laudaverat,  reei- 
fitt  enim  magna  pro  modieis,  et  coele&tia  pro  terrenis, 

•  Proverb.  v,  27  :  Vias  enim,  quse  a  deadm  sunt, 
novii  Dominus.  Mullaad  hancrem  habeut  scriplores 
profani. 

'Ib  Apophtheg.  apud  Plutarchum  :  ad  dexteram 


milita  hic  pauperi,  si  vis  ibiregflaire  oum  ipso  Do- 
miQO  Qostro  lesu  Ghristo,  ^iil  est  beQedictu§  ih  dc&^ 
cula  sfficulorum.  Ameu. 

SERMO  X. 

De  infideiibus  ad  baptismum  ducendUi  In 

psalmum  xxvlt!. 

Omues  quiarduasoperum  sublevant,  etsolautur 

aQgustias,probaQtad  solatium  laborisdatam  oobis^ 

naturalitercaQtileQam.HiQcJ  aautflBoantu  superaot 

boni,adsinistram mali,Wide  Ghrysostomum  iaOpere 
Imperfeci.  hom .  54in  Haiihaeum.  Ita  fere  Gaudentius 
Brixiensis  episcopusserm.  18  pag.  212  :  tiam  eonalur 
(diaboius)  ftdem  nostram,  et  (^'anostra  a  eef/iteiiarie 
numero  perfecto,  el  in  dextram  constituto,  ad  sinisirss 
partis  dolosa  eompendia  depravare.  AMacariohomilia 
22daBmonc8  vocaniur an^/eii  sinislri.  ApudLaiinosii- 
nistrum  ssepc  pro  malo  sumitur.  Hiuc  omen  sinistrum 
apud  Ovid.  ^  sinistri  sermones  apud  Piiu.  junioreoL 

K  Alias,  mndieet. 

h  Hoc  est  sis  et  tu  Christi  miles,  cum  paupereipso 
iQ  Ecclesia  militan  ti  pauper^et  egenus  armis  patien  tise, 
uti  debes.adversusinternos  externosqueho8te8,dives 
charitate  in  pauperes  :  et  sic  erunt  commilitones. 
MiTA.  —  Vide  S.  Leonem  seroi.  8  de  jejua.i  in  flne* 
et  serm.  4  de  iejun.  septimi  mcnsis. 

1  Plena  suut  venusti  leporis  carmina,  quse  ad  rem 
cecinitOvidiusIib.  iv  Tristium.  Magnaetenimestani- 
mae  Qostrse  cum  numeris  cogoatio  :  uQde  faciie  mo« 
vetur,  et  sublevatur  excongruaet  liarmoaica  mo- 
dulatione.  Dissonantia  laboremgeneratetfastidium. 
Vide  Gasseudum  in  Manuduct. 

J  Paulinus  de  redictu  Nicetae  : 
Nante  loU  loUUim  celeusma^ 


215 


S.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


S16 


marinadi8crimiQa;hiac  immeasa  pondera  adducuni  A 
levamiae  caQticorum;hiac  viaates  coiles  arduos  fa- 
cittraasceaderevoxsoaora,hiacA  preeliatores  ipsos 
praecedeas  caatus  subire  coacitat  amara  beliorum. 
Ac  ae  aiultis,  omae  quod  duri  est  operis»  quod  iabo- 
ris,  duicis  viacit  et  efficit  caatileaa.Sic  Qos,fratre8, 
Quadragesimffi  jejuuio  caatica  diviaa  juagamu8,ut 
abstiaeatiflB  poadus  coBlestis  temperet,  et  sublevet 
symphoaiaprovocaate nos  ad hmc^  Davide  beato.qui 
e  dum  fistula  pecuscharum  mulcet»etobieotatia  pa- 
scuis»  caatu  dura  didicit  superare  bellorum,  caatu 
valuit  vocare  geates,  reducere  Judffios  ^  fugare 
dsmoaem,  Dei  filios  ad  superai  patris  obsequium 
coavoc&re,  sicut  beae  iavitaas  o  ejus  ceciait  me- 
lodia.  Afferte  Domino,  iaquit,  filii  Dei  (Ps.  xxvni, 
1).  Putasne  coelestes  taiiter  appellat  iste  f  virtutes?  g 
aut  homiaes  Dei  aptat  ia  filios  ?  et  terreaam  car- 
nem  coelestem  sublevat  ad  aaluram  ?  Afferle  Do- 
mino,  filHDei,  Homiaes.fratres^homiaes  nuacupat 
hic  propheta,  quos  Dei  fiiios  alibi  sic  decaatat :  Ego 
dixidiiestis,  at  filii  excelsi  omnes  (PsaL  lxxxi,  6), 
Audivimusfratresquo  aostulit  diviaadigaatio,quo 
pateraitas  extuiit  aos  superna  :  credamus  aos  Dei 
filios,  respoadeamus  geaeri;vivamus  coelo;patrem 
simihtudiae  referamus,  ne  perdamus  vitiis  quod  su* 
mus  per  gratiam  coasecuti.  AffeHe  Domino,  Hlii 
Dei,  Videtis,  quia  coelestis  Pater  sentit  amorem  do- 
uis,  datisB  affectum,probatmuneribu6charitatem. 
Etrevera,  fratres,  fiiium  senescit^  visceribuscaret^ 


naturamnegat^ingraius  estpatri,quiauctorem  vitiB 
suffi  nonobsequiis  placat,nondevincitcultu,mane- 
ribus  non  honorat.  Afferte  Domino,  fUU  Dei.  Vdea- 
mus  quid  sit  illud,  quod  aos  taato  patri  hio  Pro- 
phetacommoaet,ethortaturafferre.ii/7<^^  Dcmino, 
filii  DeifOfferte  Domino  filios  arie/um.  Hooesttotum 
quod  expetit^quod  requirit.ovium  fetus,  vile  terre- 
nipecori8germen,strato8  per  viam  partus.h  semina 
effusa  per  campos.  divino  Patri,  ut  divina  soboies 
offerat,  admonetur.  Aut  forte  Judaicas viotimas,  sa- 
crificia  cruenta,balante8  8ubcuitri8  hosiias^Greator 
omnium  nunorequirit  Deus  ?  Et  ubi  est  iliud  qaod 
dioit  ?  Non  aceipiam  de  domo  tua  vitulos,  neque  de 
gregibus  tuis  hircos,  quoniammex  suni  omnes  ferm 
silvarumjumentain  montibus,et  boves.Cognovi om" 
nia  volaHUa  cali,  et  species  agri  mecam  est,  Si  em* 
riero,  non  dicam  tibi :  meus  estenim  orbis  terrm,et 
plenitudo  ejus{PsaL  LX,  9-i2).  Et  si  ista  repolit, 
quos  arietumfiiiossibi  deposciiafferri?  AdAbraham 
loquitur  :  Acdpefilium  tuum  dileclum,ei  offeres  mt- 
hi  in  holocaustum(Gen. xxii),  i  AriesAbrii^amma- 
turus  ad  innocentiam,  j  grandaevus  ad  fidem  per- 
fectus  ad  hostiam,  paratusad  holocaustum,  affere- 
bat  filiumsuum,filium  arietis  :immo8e}immolabat 
in  filio.sanctificabat  mentem  suam.lietificabat  fidem 
suam,  ut  essetidem  victimaetpontifex,  sacerdotet 
sacrificium.Patris  erat  passioibitota,  ubi  filius  im- 
molabatur;^  ignarus  filiussistebatur.nescius  fllius 
1  aptabatur  vinculisi  ut  toUeret  de  passiooe  martjnim, 


Goneinant,  versis  modiilis  in  hymnos ; 
£l  piis  ducent  oomites  in  fisqaor 
Vocibas  auras. 

Asteritts  Amascse  episcopus  in  Phocam  martyrem  : 
Nautx  et  remiges  uoique  genttum  consueta  celeusmaia, 
quibusnavtgantibus  tasdium  consolanlur,  ad  communem 
martytis  laudem  transferunt, 

*  Timotheus  fidicen  Aiexandrum  Magnum  impulit 
cantu  utad  arma  procurreret  etiamsi  mensae  accum- 
berei.  Sunt  qui  tamquamanilesfabulas  ea  accipiunt 

auffi  de  viribus  musicis  a  scriptoribus  iradita  suni. 
iaudquaquam  vero  suspecia  esse  possuai  quse  ha- 
beniur  de  Saule,  I  Heg.  xvi,  23 ;  de  EJiseo  propheta- 
re  cupiente,  IV  Reg.  ni,  15 ;  de  Moabiiarum  vicioria 
II  Paralip.  xx,  21. 

^  Haec  eadem  de  Davide  canenie  habei  Aihanasius 
hom.  de  semenie  Psalmos  auiem  Davidicos  ianium 
licebaipublice  recitare  vel  canere  :  juxia  canon. 
59  concuii  Laodiceni,ubi  Zonaras  adveriii  praeter  hos 
alios  quoquereperiri,  qui  dicunturSalomonis,eialio- 
rum  :  quod  ei  ibidem  Balsamon  advertit.  Cseterum 
moris  fuisse  veierumChristianorumpsalmosei  hym- 
nos  in  Dei  honorem  pangere,  tradii  Eusebius  lio.  ii 
Hisior.  Eccles.  pag.  16,  Paris.  anno  1554,  ei  lib.  v 
cap.  38. 

c  De  pasiorali  fistula  loqui  Chrjsologum  dubium 
nuUum.  Hujus  forma  non  eadem,  sed  varia  :  licei 
ui  plurimum  sumaiur  pro  uiriculis,  Gallis  la  musette. 
Inter  Hebrasorum  instrumenta  fisiula  vocabaiur: 
Masaerokita  a  sibilando. 

^  Saulem  respicit,  qui  a  malo  spiriiu  vexatus  Da- 
vidic»  ciihar89  pulsaiione  solabaiur. 

•  Psalmos  meiricos  fuisse,  ei  ad  musicam  accom- 
modaios,  in  confessoesi  apudomnes.  Incertumvero 
quo  meirigenere  scripti.  Gomarius  edidit  Lyram  Da- 
viduam ;  in  guasibi  bjandiiusesiadmetra  Horatiana 
vel  his similia  psalmos  ita  exegisse,  ui  veram  hujus 
poeseos  raiionem  invenerii.  Ai  Ludovicus  Gapella 


Animad.  libello  ioium  illud  Gomari  opus  obelo  trans- 
Q  figere  conaius  csi,  ui  indo  lector  discat,  subdit  Mive- 
tus,  vix  inierdocios  deeo  posse  convenire.  Aiconsu* 
lendus  Blasius  Gariophjlus  in  sua  de  poesi  Hebrfieo- 
rum  disseriatioue,  italice  scripia,  ubi  ei  meirum  et 
similein  vocum  desineniiam  m  Hebneorum  caniicis 
erudiiissimescruiaiusesi  Psalmiauiem  bifariamdi- 
videndi :  quidam  dicii  odeftsalmi,  uii  xxx  et  lxt, 
quiavocespraeibanifOrganasequebaniur;  alii  psatmt 
ode,  ui  XLviii,  lxvi,  quia  voces  praeireni,  organa  se- 
quereniur.  Dc  qua  varieiaie  consule  Aiheoaeum  lib. 
XIV ;  et  si  plura  desideras,  adi  Lamj,  de  Tcmplo  Hb. 
vii  seci.  5,  6. 

f  Et  revera  in  Scripiuris  quandoque  pro  Filiis 
Dei  inielliguniur  angeli  Job  i,    6,  ei  ii,  1 ;  Psal. 

LXXXVIll,  7. 

e  Alias  ei  ms.  Vallicellaoum,  Effectum. 
^  Ovium  fetus,  ui  apud  Ovidium  lib.  iii.    Fastor. 
V.  10  : 

Ut  tiuic  orbi  semintmagQa  dares. 

i  Obviriutis  robur. 

j  De  fide  Abraham,  exqua  ejus  effiuxii  obedieniia, 
ei  paiieniia,  vide  Clementem  Alex.  Paedagog.  lib.  lu, 
pag.  221 ;  Theodoreium,  orai.  de  Charii.  iom.    IV 

?ag.  691 ;  Basilium  ia  Asceiicis,  cap.22,  iom.II  pag. 
16,  etiom.  I,  pag.  672;  Chrysosiom.  episi.  2  ad 
Olympiad.  ei  episi.  ccxxxvir,  tom.  IV  edit.  Paris. 
pag.  9i6  et  947,  homil.  10  tom.  V  pag.  45  ;  Grego- 
rium  Nyssenum,  orai.  de  Deo.  Fil.  ci  Spir.  S.  tom. 
111  pag.  473-476.  Haec  indicasse  sufficiai. 

^  Ediii  nonnulli  librariorum  errore  :  Ignavus  /^- 
lius. 

1  Edjti,  Aptabatur  vinctus.  Emendavii  Meursius, 
advertiique  Chrjsologum  posuisse  aptare  propria 
noiione  frequeniativa  ab  inusitaio  Apio,  ligo,  ui  do- 
cei  Fesius  in  Apex,  Ei  revera  non  semel  gaudet  hic 
DQSier  uii  vocii)us  aniiquis  et  desiiis. 


SI7 


SERMO  X. 


n% 


prsmium  de  pcBna  patri8,cle  oonfliotu  patris  *  raperet 
eoroaam*Deiuquepatri88U8pen9ae8tdeztera,patri8 
giadios  est  remotu8,quia  non  quffirebatur  mor8  filii,8ed 
patriseharitas  probabator:  neoexpetebatursanguis 
filii,abi  totavictima  inpatrisdileotione  constabat» 
seriplara  dicente:  Nunc  seio  guia  diUgi$  Deumtquia 
nanpepereiitiunigenitofilio  iuopropt$rm€(Gen.xiii, 
12).  Abraham  dizimus  arietem,  ut  Isaao  arietis  a" 
Mum  probaremus :  ac  si  luoeret  quos  arietum  filios, 
propbeta  valtdominono8offerre.i4^^tei)omtno/{- 
Uos  arietum  ^  Filios  patrum,  patriaroharum,  pro« 
phetarum,  apostolorum,  martjrum,  confessorum, 
Christianns  modo  ut  afferat  admonetur :  quando 
grez  dominicus  fidei  lazatur  in  pastum,  quando 
agnos  suosccelestis  pastor  adoviledominicum  vult 
deferri»  ne  dispersi  per  inculla  gentium,  luporum 
devorentur  incursibus.  Sed  qui  admoneat  voz  di vi- 
na,planiu8jam  loquamur.il/f er<eDommo/{/u>«arte- 
lm.e  A^erte  Domioo  baptiiandos,  afiertequos  fides 
cmicipiat,  non  caro;  afferte  quos  Dei  gratia  generet, 
noo  mandana  natura ;  afferte  quosagnos  priestet 
innoeentia,  non  habeat  pecoris  hebetudo  :  afierte^ 
afierte»qaosspoatevenireautnece8eitas  vetat»  <iaut 
aatas  impedit,  aut  ignorantia  retardat,  aut  tenent 
vitiat  autdelictaremorantur,  aut  ezspectatio  deci- 
pir,aatfallitcoafusionepaapertas,  adducite  volpn- 
te8,«  attrahite  nolentes,  faoite  vobis  de  aliena  ne- 
ceasitate  mercedem  :  servum  oatechumeoum  si  ha- 
bet  dominos,adduoat,uthal>eatjamfidelem;filium 

A  Sic  legendum  putat  Latinius.  Mita  et  Gastillo, 
r$p9ierei.  Prima  lectio  magis  arrisit. 

^  Rupertus  super  Ecclesiast.  zzi v  ilpsum  ovile Do- 
minicum hie acdpimui pernomen  Etim,  idestArie- 
tum,  Arietes  nempe  duees  gregis,  et  ovilis  principes 
smU :  de  quihus  Psalmisia:  Afferie,  inquitffilios  arie- 
tum.  Et  de  prophetis  ac  pairiarchis,  apostolis,  etc., 
seriptum  credunt  enarratores  illud  tsaiffi  lz,  7: 
Arieies  Nabaiatoh  ministrabunt  sibi. 

c  Cootra  procrastiDantes  Baptisma  multaa  sunt 

sanctoram  IHitrQm  querelffi.VideGregoriumNazianz. 

Orat.  Ad  sancta  lumina,  et  majora  congerit  orat40, 

qusB  est  in  sanctum  baptisma ;  Chrrsostomum  item 

homil.    in   Acta  pag.  615  edit.  161 S  ;  Justellura  in 

notis  ad  canon  concil.  xNeo-Cnsariy  et  Vossium  dls- 

put.  de  Baptis.  Dilatioois  causam  obtendebant:  quod 

simul  volebant  baplizari  et  raori,  ne  post  susceptum 

bapUsmum  iterum  peccarent,  decepii  a  raale  mtel- 

lecto  loco  Aposloli  Heb.  vi,  4,  unde  coiligebant  No- 

vatiani  nullam  post  baptismum  deliaquentibus  spem 

reliquam  esse.   Ei  hoc  autem  Ghrysologi  sermone 

eroitur,  sanctum  virum  tot  viribus  niti,  ut  homines 

ad  baptismum  adducerentur :  quia  instabat  Pascha, 

quffi  altera  erat  post  Pentecosten  soiemoilas  ad  tin- 

gendum  sacro  fonte  fideIes,juztailliustemporisdis- 

ciplinam  destiuata.  Hoclicet  nonnulli  reluctantiani- 

mo  aodiant,testimoniatamenSS.  PP.  utramque  pa- 

ginam  implenlium  hoc  idem  nolint  velint  evincunt : 

Tertallianus  lib.  de  Baptis.  cap.  19 ;  Hieronymus  ad 

Pammachium  ;  Fortun.lib.  iiicarm.  T.Iib.v  carm.4: 

Socrates  Histor.  Eccles.  lib.  iv  cap.  22,  et  ez  Socrate 

Nicephorus  lib.  zu  cap.  34  ;  Basihus  czhort.  ad  Bap- 

tism.jSiricius  in  Epist.ad  Decent.  num.  2.  pag.  190; 

Bibliolh.  Joris  Canon.  Parisiis  an,  1661  ;  decretum 

Leonis  PP.  apnd  Gratianum  dist.  4,  Duo  Tempora  : 

Gelasius  de  Gons.  dist.4,  Bap/txand/;  CapituI.Regum 

Francor.    edita   a  Baluzio  tom,  U  Concil.,  Gerun- 

denie,  an.  517  canon.  4.  Triburiense  an.  895,  can- 


A  pater  offerat,  non  retardet,utcoi  preesentem  vitam 
prasstitityconferat  et|futuram.  Vir  conjugem  deducat 
ad  fidem,  ne  quodunum  est  in  carnespiritu  sitdi- 
visum.  Amicus  amicum  attrahat  ad  salutem,  utde 
gratia  divinahumanam  comprobet  charitatem.Pe- 
regrinum  civis,  possessor  hospitem  Dei  ducat  ad 
mensam,  ut  sine  suo  sumptu  de  divinis  oopiis  sit 
humanus.Attrahite  nolentes:  nemo  dic8t,Non  vult, 
quia  et  Abraham,utofferet  filium,  coUigavit  (Gen. 
zzu,  9} ;  et  Loth  angeli,  ut  subtraherent  fiammis, 
eztractum  manibus  sustulerunt  (Gen.  ziz,  16),  et 
Petrum  Dominus  ut  iret  ad  martjrium  quo  nolebat, 
auzilii  sui  virtute  prflscinzit,  dicens  Prsscinget  te 
alius,  et  dedueet,  quo  non  vis  (/oan.zzi,  18.)  £t  pa- 
ter  ccslestis  non  solum  volentes  suscipit,  sedattra* 

Q  hit  ot  noientes,dioente  filio  :  Nemo  potest  venire  ad 
me,  nisiPaterqui  misit  me,  'attraxerit  tUum  (Joan, 
Yi,  44).  Quomodo  se  Christianum  credit,  qui  non 
Christo  annosaet  vetera  ducit  ?  Aut  quomododo* 
mumsuam  judicatovile  Dei,ubinon  pascuale  ger- 
men  Dei  pecus  dat  balatum  ?  Obseoro  et  obtestor, 
Cratres  ohari8simi,per  Dominumno8trum,utinhoo 
Tigiletis  omnes»  quatenus  hic  diebus  nuUus  a  Dei 
gratia,  nuUus  e  a  regeneratione  divina  relinquatur 
eztorris,  quatenus  quod  aliis  Deus  est  per  suam 
gratiam  collaturu8,vestrum  cre8oat,et  redundetin 
gaudium.  Homines  sumus  sub  inoerto  vivenles :  et 
ne8cimusquidpariat8uperventuradies(Pro9.zzvu). 
Agamus  ergo,  dilectissimi,  ne  servi,  ne  filii,necon- 

12  ;  Moguntinum  an.  813  can.  4,  et  innumera  alia. 
n  PaschflB  et  Pentecostes  diebus  Gaaeci  Epiphaniam  ad- 
didere;  quod  tamen  damnatur  a  decret.  Leonis  PP. 
Vn  Bibliothec.  Juris  pae .  224,  et  a  Petro  BleseuM 
init.  serm  13 ;  Galli  Natalem  Domini  diem  et  S.  Joan- 
nis  BaptistflB.  Vide  Avitum  Viennensem  in  epist.  ad 
Clodovaeum  ;  Gre^orium  Turon.  de  Gloria  Gonfesso- 
rum  cap.  69.  Obtmuit  autem  mos  hic  tingendi,  sci- 
licet  in  Paschate  et  Pentecoste,  usque  ad  finem  sfle- 
culi  XI,  teste  Theophylacto  Gommen.  in  Lucam  z. 
Hactenus  autem  dicta  ita  accipienda  sunt,  ut  casus 
necessitatis  fuerit  eicipiendus. 

^  Vel  senes,  vei  potius  infantes,  quia  jam  tunc 
temporis  baptisma  eliam  iufantibus  ministrabatur. 
Noverunt  omnes  ea  quse  sjnodus  Africana  66  Epi- 
scoporum  sub  Gypriaoo  statuit  adversus  Fidum  epi- 
scopum  ;  hic  etenim,  eodem  referente  Gypriano  in 
epist.  ad  euradem,  qufle  est  65,  asserebat  infantes 
infra  secundum  vel  tertium  annum  baptizari  non 
oportere.  Vide  Augustinum  epist.  ad  Hieronymum  28. 
0  «  Quomodo  id  fiat,  docet  Augustinus  tract.  26,  in 
Joan.  viy  et  serm.  2  de  Verbis  Apostol,  et  Maldona- 
tus  in  Joan.  vi,  44,  c^ius  verba  doctissime  explicat 
contra  Galvinum,  Lutherum  ct  Pelagium.  Item(|[ue 
docet  quomodo  accipienda  sint  verba  Augustmi 
serm.  2  supra  laudalo  dicentis  violenliam  qua  trahi 
dicimur,  fieri  cordi  non  carni.Tria  autem  datauctor 
exempla  de  Jacobo,  Loth  et  Petro,  qui  libere  quod 
jusserat  Deus  facere  cupientes  obstaculis  quibusdam 
nihilominus  retenli,  alieno  indiguerunt  auzilio,  ut 
quod  in  prima  eorum  voluntate  erat  libere  exsequi 
valerent.  De  hac  re  fere  ad  casum  nostrum  sanctus 
August  epist.  ultima  tom.  II.  Vide  S.  Gregorium 
Njssenum,  tract,  in  eosqui  difTerunt  baptisma.MiTA. 

f  In  Evang,  habetur  iraxerit.  Ambrosius  cum  no- 
stro  ex  Grfleco  cXxv<roec  attrahere  le^unt. 

g  Sic  ez  ms.  Vallicel.  et  Latinio.  Editi,  ex  Mita, 
Generatione. 


•If 


S.  PETM  CBilYSOLOGI. 


m 


jfiget»  M  pttmiteflprttTenti  iiiorto>etprat6iiti  vita  A 
oareant»  etnon  per?eniantad  faturam» 

SERMO  XI. 

De  Jejunio  el  tentalionibus  Christi. 

Quod  curiositas  humana,  quod  velerum  labor^ 
qtiod  lapientia  mundanaqaaBrens,et  diu  qusBrensi 
non  potuit  invenire»hoo  scire  etneseirefacilepro*» 
stitit,  leidivina.  Undemalum^culpaunde^vitioruai 
visunde»undecna)inumfuror,undecorporuaibella, 
undeeonflictusanimsB,  undevit»  tempestastantai 
unde  mortis  naufragium  tam  crndele  nesciret  homo, 
nisi  Dei  lex  «  diaboium  prodidisset  t  Diabolusmali 
auctor,  nequiti»  origo,  ^  rerum  hostis,  seoundiho^ 
miois  semper  iniraicus»  iile  laqueos  tendit,  lapsus  g 
parat,  foveasfodit,  aptatruinas^  slimulat  corpora, 
pungit  animas,  cogitationes  suggerit»  immitit  iras, 
dat  virtutes  odio,  vitia  «  dat  amori,  errores  serit, 
diseordias  nutrit,  pacem  turbat^  affsotus  ditsipati 
consciadit  unitatem^  kapitmaldmsatis,  bonamnii^ 
violat  divina^  humana  tentat.  Hinc  usque  ad  Ghri'* 
stum  tetendisse  tentator  temerariui  sio  refertur:  Bt 
fttfnJeJnhaiiiH  quadrafiniB  di9bu$^ttquadra§inttt 
noetibttifpoitettnurHt;  ei  aeeedimtentatordixH  9C 
8i  /ilittiDeie$t  dieut  iapideiisti panei  fiant{Maithi 
VI,  4).  Audientes  ista  in  Deum  non  vadant,  d  boii 
oriminentur  naturam»  non  contumelienturauotori» 
non  acousent  earnem*deanimanoh  quArantur,Qoii 
impetanttempora,  «  astris  non  imputent,  infamare 


desinant  innocentiam  ereatorsB,  '  malum  santiaat 
aoeidens,  non  ereatum»  ct  ereatorem  boni  Deum, 
diabolum  inventoremmali:ao  sioasoribant  dial>olo 
mala,bonaDeo;deo)inentmala,(iaciantbona,  habi- 
turi  in  bonis  adjutorem  Deum,  qui  dat  posse  quod 
Jabet*et  qun  prsBcipit^facit  ipse:  quia  lieut  diabolut 
a  impeilit  ad  mala,  sio  Deusdedueitad  bona.  Nemo 
ergo  quasi  oonereatis  sibi  vitiis  obsequatur,et  quod 
est  erimioii  esse  putetnaturtB,set  sumat  oom  Ghritto 
armajejunii,eriminumpropeliatimpetus,prosternat 
eastravitiorum,etk  deipsoauctoremali  sumatChri* 
stodimioante  viotoriam,diabolovietovitia  nil  vala* 
bunt:  quia  exstincto  tyranno  solutcs  aoiessunt  tjran^ 
ni.AudiApostolumdioentem.  NonatnoHieolluctaim 
advenuieamimetianffuinemtiedadverittiifiriitta* 
tia^  nequitiminealiitibui(Ephei*  vi)i9.riintf,inquit» 
JeiUiduetuieitindeiertumaipiritu.i  Nonadiabelo» 
ut  esset  divinus  ear8US,non  homanus  inonrtiit,  ot 
ettettpiritatpr«Bscienti«,iBsoitianonessethuaiaaa| 
etesset  poteetas  Deiipotestas  non  esset  inimioi*  Dia* 
bolossemperpriniordiaft>onipulsat,tentatrudiiaeota 
virtutum,  sanota  ihipsoortu  kfestinat  exstingoerB 
toient  quodea  subverterefundatanon  potsit*  Hoe 
nonignorans  Ghristos  t  diobolo  sequorenti,patieli* 
tor  indultit,  ut  inimieut  laqueo  tuo  ipte  teneretor» 
etoapereturindein  iinde  eapereseputabat(tieqoea 
OhrittovictuttcederetGhrittianit.i9lettmyir/tinaiftr, 
inquit^^tfOifra^fHea  diebus  et  quadra§inta  noeHbttS. 
Yidetit(fratret^quiaquodQuad^agetiaaffijeJutiamat| 
noneitnhumanainventio,auctorita8  ettdivina,  et 


•  Ad  Rom.  VII»  7  :  Pieeainm  non  eogn09t\  niii  ffer 
Ugimt  nam  coneupiicintiam  niieiibam,Hiii  lex  ^CO' 
nt :  Non  eonenpiieei. 

b  Sutpieatur  Latinius,  en  tic  legendum.  Portatse 
in  tensa  Glirj[tottomi  ia  ptalm  iv :  Communii  orbii 
terramm  hoitii  ;  et  lustiDi  Martjrit  iu  Bxhort.  ad 
GrtBcot :  Hnmani  geneHi  hottii,  Alia  timilit  coage* 
runturapud  Ignatium  epist.  ad  Philipp.  pag.  43. 

c  Bditii  amortit.  Bmendavit  Meursius. 

^  Vide  Augustiaum  tom.  I  Hetract.  eap.  41  libi 
1  de  Moribus  MaDichflBoram,iib.u  de  Fide  ad  Petrum 
Diaeonam,  eap.  20,  et  lib.  vu  Gonfess.  cap.  43 ; 
Leonem  M.  serm.  4  dt  Quadrag.  pag.  38  col.  4 
editionis  Lugduo. ;  qui  et  iptos  Manienaos  damnat 
his  verbis  Ghrjsologi  mentem  satis  aperientibos  : 
Sed  vm  illorum  dogmaii  (Manichsorum  scilicet 
quos  paulo  ante  dixerat  psmuloe  diaboli)  apud  quos 
itiam  j^unando  peceatnr  ;damnant  enim  creaturamm 
naturam  in  Creatorii  injuriam,  et  eontaminari  edentei 
aiserunt  iii  guot*umnon  DeumiiddiaboltmeondilO' 
rem  eise  delintunt ;  eum  prorsus  nutla  sit  substantia 
mala,  nee  ipsius  mali  sit  utla  natut*a,  Omnia  enim 
bona,  bonus  Auetor  instituit,  etc.  Observanda  etiam 
suat  hsBC  contra  Saturnianos,qui  cum  ManichaBisdo* 
cebant  peecatum  a  natura,  et  non  a  culpa  ineise 
hominibus. 

•  Stellarum  iofluxus,  et  aspeclus^  plurimum  ad  ea 
qusB  nos  agimas  coDducere,  non  unus  ex  vcteribus 
sibi  ttuhitsime  tuaterant.  GregoriasM.homil.  40  io 
Evangelio  aityPriseillianistishancadhaBsissementem, 
quemcumque,  scilicet,  hominem  sub  potestate  steK 
larum  nasci;  unde  eruerant  ab  eorum  motibus  multa 
qusB  nobit  debent  evenire  portendi.  Vide  Rufinum 
Aqail6ien8em,apud  Sirmondum  tom.  I  p.  467,coDtra 
Oriffenem  circaastraeximiedelirantem.Fuit  htec  et 

f;eauliam  opinio,  sednon  omnium  ;  stultorumtan- 
um,  et  amentium,  ut  notat  Theodoretut  quMt.  i5. 


G  '  AugustiDus  de  Pide  adPetrnm  Diaeontim  eap;iO! 
Nullam  essi  malam  naturam^  auia  omnii  naSura,  in 
quantum  nalnrA  at^  bona :  ua  gttia  m  ea  bonwm  ei 
augeri  et  minui  poteit,intantum  mala  dicitttr,inquan' 
tum  bonumejui  minailnf.Malam  enim,nihilaliud  est 

3uam  boni  privatio,  ete.  Mita.—  Hieronjmashomil. 
In  Eccles.  pag.  447,  Vitium  in  ee  non  cofimhf ,  ad 
eomistit  in  privatione  6on^.Vide  Basiliam  homil.  t  ia 
Hesam.  pag.  S19. 

K  Latinius  et  Mita.  Alii,  impettitmala. 

k  Sdlicet  inveniore  mali,  ut  superius,  oui  tios  ad 
malum  provocat  et  addueit.Hoe  seasu  GyriUus  homil 
Pasehali  6  pag.  68  :  Dmnon  mali  auctor,  peeeati 
pater. 

t  Locam  hunc  Apostoli  Patres  noDnalli,  eom 
Ghrjsologo,  io  huac  eamdem  sensum  adducunt : 
Leo  I,  serm.  4  de  Quadrag.  eap.  4;Paschasias  lib.  itt 
in  Math.,  Guillielmus  Bbroicensis, serm.4  in  dom.  1 
Quadrag.i  eliique 
D  '  Ut  iDDuat,  Ghristum  spiritu  non  humano,  sed 
divino  ductum,  spoDiesecessisse.  Saicerut  exGrseca 
vece  c^^Oftt  vertit  iubduetui  ;  quasi  a  tarba  tegre* 
gatus. 

k  ut  ae  exemplo  Ghristi  statim  post  Baptismum 
teDiati,  discamus  etDobis,Tel  post  siDcersB  vito^  pro* 
fiBssioaem,tentationes  immiDcre.  Hilarius  in  Math. 
pag.  677  :  Tentatury  igitur  statim  post  baptimum 
Dominusjentatione  sua  indieans,in  sanetifieatis  nobis 
matifne  tentamina  graaari, 

1  Ne  qttis  forte  existiroet  Ghristum  necessitate,  et 
non  sponte  fuisse  tentatum  ;  oceasionem  enim  ten- 
tandi,  non  nisi  datam  tentator  habuiaeti  inquit^  Hi* 
iariuS  hic. 

^  Ghristum  enim  esurientem  diabolus  f^aude  el 
dolis  aggressus  est,  ut  eum  falleret. 

B  Ab  ahstiaeatia  Salfatorisin  deserto  eflluxisseiti 
BeelesiAm  quadragesinliile  j^Juftium^quidqaid  oblftt»^ 


iii 


flEMH)  XIL 


IM 


ettmyaUeniD»  nonpratomptam  ;naC6st  dettmno  A  Uii  pane$  flQHL  Dlabob» (iiilit  te  pro?itio  tae«Po(eat 


ato«  sed  de  ccBlestibus  ^st  secretit^  QuadregetimA 
quetaordeoades  •  quadratamfideieontinetdiscii^ 
nam,qaia  semperestqusdrataperl^tio.Quatema* 
rius  numerus  et  denarius  quat  in  ectlo,  et  in  terra 
1»  teneantsaoramentaiquiaaperiremodononTacat^ 
esplicemus  Domini  (^oepta  jejunia.^^  cumjeiunamt 
quadraginta  diebui  et  quadpoginta  noeiibuM.  Homo» 
fi  Deus  in  te  jejunat,  in  teesurit ;  immojejunat  tibi| 
Ubi  esurit»  qui  sibisicutnescitmandueare»  sic  non 
potest  esurire.  Ergo  oum  propter  te  jejunat  Christus» 
te  esori  t.  J?<  cumj^unaseet  quadraginta  iieba$  et  qna* 
draginta  noetiku$jpo$teaee%triii.  Hocnon  estinfirmi* 
tatis  signum,  tedettintigneTirtutis  ;quiacumdicit, 
poetea  enfnt7r^quadragintadiebuset  ^  quadraginta 


famem  Tertere  in  saturitatem,  qui  polest  in  panem 
lapides  immutare.  Quidiilicontilium  tuum»  cui  tua 
nuS&QiiYitius^f  Dieuilapide$isiipane$fiant. Dldiboia, 
i  et  prodiditti  te,ettuam  Dominumnon  pavitti*  Die 
ut  iapide$  i$li  panee  fiant*  Miter  1  malus  vis  esse^sed 
non  potet ;  cupis  tentare,tednetcit ;  eturienti  tenera 
offerre,  non  dura  debuitti ;  Camem  non  atperit  pal« 
pare,  ted  blandis ;  inediam  non  horridit  urgere  de* 
buerat,  ted  gulotit.  Ittit  non  modo  Dei  Filium,  ted 
faominitfiliumtulaquearenon  postes.  Adpreiten* 
tiamGhrittideperiretlbiartettuat»tentatortinteliige» 
Die  ut  iapi*ie$  i$ti  pane$  /iant.  Potett  de  lapidibut 
panet  facere»qui  aquat  convertit  in  Tinum.Sed  eigna 
fidei  sunt  pr»standa,non  dolis ;  credenti  danda  sunt, 


noctibus  probat  in  iilo  esuriem  non  faisse.  Esuriem  g  nonsuntdandatentanii;etfaoiendasuntadpetentiB 


tentire,etYincere,estlaborishumani : «  diTintiTir» 
tutis  est  esuriem  non  habere.  Ergo  Christus  non  jejo** 
niolas8esoit,non  esuritfame,sed  '  esuriTitChristilSk 
ot  tentandi  materiam  diabolus  inTeniret»  quia  t  ad 
jtjunum  non  audebat  aecedereiquia  sic  j^unantemi 
k  Denm  non  hominem  sentiebat  Tuno  Mnsithomi«> 
nem^tunc  mortalem  credidit^tune  eum  putaTit  poese 
tentari,  quando  eum  esurireoallidusexplorAtorin<- 
spMit.  Bi  aeeedene  tentaterdient,  Aceessit  tentantie 
dolo^  Aon  obsequentis  affectu.  Accessit  p^ns  impu* 
dMie  qnamreeestit,  sed  eturienti  quidobtulerit,  au* 
diamu8.i)tc  «( iapide$  isti  pane$  fiant.  Lapidet  etn* 
rieoti  ofiert :  humanitat  talit  est  semper  inimici ;  de 
paeoitmortisauctor;sio  <  inTidusvittt.IHeii/tojMMfet 
rent  heterodozi,  testis  ett  Ignatiat  epitt.  ad  Philipp, 


Ba]utem,nonad  facieDtisinjuriam.  Diabole,  tibi  ut 

quid  tigna,  cui  ^  nil  tubTcnit  ad  talutem,  oui  totum 

restat  ad  posnam,  cui  et  signa  profioiunt  ad  rui- 

nam  t  Sed  aocipe  responsum,  ut  te  intelligas,  et  sub- 

jiciaris  aUctori<  Non  in  eolo  panetfimt  homOf  $ed  m 

OfHfi^  verboquodprocedittle  oreDet.Aodi  Patris  Ver* 

bum  Terba  salutis  nostrts  esurire^ion  panem,  et  age- 

reuthomosemper  TiTat  i  coBlestiTerbo,  terrenopa- 

ne  non  semper  t  ao  sie  Deo  viTat,  ut  sui  nesoius  sit 

labons ;  quia  Tere  illa  est|  quat  sudorem  nescit,  do* 

lores  non  habet,  non  habet  finem. 

SBRMO  Xlh 

D$ei$dem. 

Qttoniam  m  jejunii  Temum»  ettemput  bellorum 

e  Takittim  enim  pott  eiietos  quadragiota  diet  ac 


pag.  45  edit.  Geney.  (623,  collector  Constit.  Apott.      eeseit  ad  Je$um.  QuamYisOrigines,  autquisaliut  auc 
cap.ii,  qnaelocafnl8traabei8teDtantur;Ambrp8iuiC  tor  homil.  29,  tentiat  eum  per  totot  quadraginta 
iiem  term.  H,  BieroDjm.  iu  tsai.  tvni,  AugusUnut 
epist.  119  cap.  15,  Theodoretus»  Histor.  <^p.  96,  &a« 


silias.  orat,  de  j^unio. 

•  la  est  perfectam^  explicat  Miia. 

^  Quatemari  numeri  mystica  mjsief ia  expoiiunt 
Ambrosius  serm.  4,  qui  est  ferisB  3  poti  domin^  % 
Quadrag.»  Theophilus  Dairiarcha  Antiochenuft  lib. 
iT  Alegor.  in  Eyaag.y  Greg^orius  Ma^ nus  homil.  IB 
in  Eyan^el.,  Bilarius,  Maximus,  Basilius,  prce  aliit 
Paschasms  lib.  m  io  Matth. 

c  In  tua  humanitate,  et  tibi»  id  est  ad  iuam  utiliia- 
tem.  explieat  Mita. 

^Addit  nocies  ex  Evau^elio:  quod  Tel  di^t  et 
noctes  ponit  pro  iniegrit  diebut ;  vel  innuere  toluit 
Christum  non  jejunasse  more  Judseorum-fqui  inierdiu 
jejanabant,  nocte  vescebantur. 

•  Hic  damnari  possunt  Cerinthiani,  Ebionitse.  eo* 


dies  fUi^se  ientatum. 

b  Similia  habet  Leo  Mkgnut  serm.  4  de  Quadrag., 
<tui  ideo  diabolum  Ghristum  tentasse  dicit,  ut  videret 
ah  ChHtlus  huius  e$sei  conditiofiis,  cujue  efai  eorporis, 

i  El  codiee  Tatic.  Alias,  invitus, 

j  Locum  im  plurimus  editionibus  eorruptutn  res- 
tiiui  et  edii.  Bonon.  ei  ms.  Yallicell. 

^  Damascenus  Orihodot.  Pid.  lib.  it  cap.  4pag.78 : 
Scire  oportet  quod  hominibuemorsest,  hoe  angelit  este 
tapsum ;  post  taptum  enifh  non  illispamitentioe  toeus,ut 
nequeoostmortem  hominibus,  Observandus  locuscon- 
traOngenem  ei  asseclas  ejus.quidocuerUntdsemones 
tandem  aliquandoadpristinam  felicitatem  redituros. 
Leontinus  de  Sectis,  att.  10  pag.  5S0,  de  Origene 
dicit,  credidisse  eum  dcmonet  et  angelos  retttlutum 
irt.  Testaiur  Pholius  eplsi.  1  pag.  2  :  Malis  damoni' 
bus  antiquum  locum  et  dignitatem  largiehantur ;  nam 
regressus  illis  adccetestem  gloriam  patefactum  tri  do- 


«  ag%i  uaujuaii   pvoouui»  v^citu»ufauif    uwawua^oc.  w 

rumque  sectatores  Paulus  Samosatenus,  atque  Photi- 

Dus,  qui  in  Chrisio  uil  priBter  hominem  esse  assere-  D  ceiant,  unde  exciderant, 

bant  Theodoriaoi  quoque;  Theodorus  euini  lapsUs         i  Ita  explicatur  ab  interpretibus  illud  Evangelii  de 

in  persecutione,  ne  Deum  neffasse  videretur,  purun}      omni  verbo.  Cum  enim  homo  constet  anima  et  cor 


hominem  Christum  dixii.  Certe  virtutis  vocabulo^ubi 
de  Christo  sermo  est,  ad  divinam  ipsius  naturam 
referri  tantum  non  semper  apud  sancios  Paires,  prse- 
cipue  apud  Hilarium,  animadverli. 

t  Hilarius  tom.  I,  psgg*  677.  Non  enim  erai  k  Deo 
diabolas,  sed  acarne  vincendus:  quemutiquetentare 
tosus  non  esset,  nisi  in  eo  per  esuritionis  infirmita- 
tem^quse  sunt  hominis  non  recognovisset.  Augustinus, 
velqoisquis  est  sub  ejus  nomme  auctor  de  Mirab. 
S.  Scripi.  tom.  IIl  lib.  lu  cap.  6  :  Pamem  verbo,et  la- 
hortm  Hedemptor  nosterconsummatotanto  dierum  nu- 
wurosu$tinet:quatenus  et  tentari  occasionem  affeiret^ 
st  noteeretur  quam  veram  humanct  camis  substantiam 
festaret. 


pore ;  anima  verbo  Dei,corpus  pane  alitur.Est  autem 
hlc  Hebraismus,  aii  Calmelus,  ut  ? erbum  accipiatur 
pto  qualibet  re  :  Nil  non  aptum  cibo  fit  jubente  Deo. 
to  Secutus  est  auctor  Chi^sostomum  serm.  de  Je- 
jun.,  etGenes :  Jucundisuntjejuniorumdiesspiritale 
animarum  ver.  Vemum  pro  t;e>.  Vide  Bdrthium  Ad- 
versar.  lib.  x  cap.  12,  qui  Chrysologum  laudat.  En- 
Dodius,  carm .  4  : 

Orbe  capUva  Venus  alma  fasls 
Dotibus.  flonim  per  atnoBna  ludeni, 
Dam  facit  vemum  preliom  et  micantls 
Sfdere  fbniiffi. 
Id^th  in  pr^f^tione  etttm.  Eptph. :  BtpWiritiaadhuc 
in  iltOf  et  seicularis  licentw  yerna  ridebant. 


ns 


S.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


»4 


spiritualiam  cernimus  adveDisseySicutChristi  milites, 
deposito  corporis  animaoque  torpore,  virtutum  proce- 
damus  ad  campum ,  ut  membra  quffi  sunt  nobis  hiemaii 
otio  mollita,  exercitio  coelestium  roboreotur  armo- 
rum.  Dedimus  corpori  annum»  demus  animffi  dies; 
impendimut  nobis  tempora,  tempusdeputemus  au< 
ctori ;  vivamus  Deo  pauluium,  qui  saBculo  viximus 
totum ;  seponamus  domesticas  curas,  Ecdesiflema- 
neamus  in  castris ;  vigilemus  in  acie  Christi ;  somnum 
cubiliumnonqu8Bramus,jungamurfortibus ;  abam- 
plexibusseparemurmollibus  ;amornosteneat  trium- 
phorum,parvuiorumnon  avocent  blandimenta ;  au- 
ribus  nostris  insonet  voxdivina ;  familiaris  strepitus 
nostrumnonconfundatauditum;  •  cibusparcusde 
cceiesti  sumatur  annona ;  terreni  luxus  copiae  non 
quaBrantur ;  inpoculissobrietatis  mansuraservetur ; 
vires  ebrietas  ^  non  enervet.  c  De  stipendiisquidquid 
exuberat,  d  commilito  pauper  assumat ;  «  pestilens 
effusio  niiperdat ;  in  conflictuhabebis  in  auxilium, 
f  esurientem  sociumquemcibabis.  Sicmuniti^fratres, 
ff  instructi  sic,indicemusbeliapeccatis;  statuamus 
criminibus  pugnam,  conflictum  vitiis  nuntiemus, 
securi  de  victoria  :qui  necarmacoelestia  hostespo- 
terunt  superare  terreni,  necdivinoregiadversapo- 
terunt  contraire  mundana  :  nec  ^  in  procinctufidei 
oon8titutos,prfBvenirepoteritinimica8ubversio;ne- 
quecautos,  vigilantes,  8obrios,diabolu8  perturbare 
suis  Buperventionibus  praevalebit ;  certe  neque  nos 
taliter  armatos  publico  conflictu  provocare  audebit : 
dolis  appetere  non  prflssumet.  Animus  in  coelesti  spe- 
culo  per8everot;diabolifraudulentas  etoccultasde- 

a  Hoc  est^  parce  vi?amus  de  fructibus  quos  natora 
ipsa  producit,  non  coquorum  manus  prseparat.  Au- 
gust.  tom.  X  serm,  56  de  iemp,  Nihilprodeit  tota  die 
longum  duxtsse,  jejuniumM  postea  ciborum  suavttate 
vel  nimietate anima  obtuaiur.  Illico  mens  repletatov' 
pescit,  et  irrigata  corporis  nostri  terrn^  spinas  libidi' 
num  qermindbit.  Mita.  —  De  cmlesti  annona  :  sci- 
licet  de  divina  Providentia,  qua3  nobis  ad  victum  ne- 
cessaria  suppeditat.  Judith.  v.  HiAnnonam  de  coelo 
consecutisunt. 

^  S.  Leo,  serm.  8,  de  jejun.  Qm>ttdiano  entmexpe' 
rimento  probatur^potus  satietate  aciemmentts  obtundi, 
ciborum  nimietate  vigorem  cordis  hebetari^  ito  ut  de- 
lectatio  edendi,  eliam  corporum  contraria  sit  saluti, 
nisi  ratio  temperantioB  obsistat  illecebrce,  etquod  futu- 
rum  est  onert,  sublrahatur  voluptati.  Vide  serm .  8 
septim.  mens.  proi>e  flnem.  Miles  propler  cbrieta- 
lera  removelur  a  militia.  L.  Omne  §  Pei'  vinum  ff.  de 
ReMiJit.  MiTA. 

c  Speciatim  ad  milites  G8esaris(sci)icet  Valentiniani 
111)  loquitur,utsuperfluapauperi  commilitoni  tradant. 
MiTA..  —  merces  diurna  militum  iocerta,  si  Polybio 
fides.  Hsecerat  fortasseolim  pediiibus Romanis  duo- 
rum  obolorum,  ductoribus  quatuor,  equitibus  unius 
drachmas.  Sequioribus  temporibus  aurum  et  argen- 
tum  minoris  pretii  est  habitum,  et  stipendia  largiori 
manu  iribuebantur.  Haec  apud  SS.  PP.  quandoque  dl- 
cuntur  ^O^omoi.  Itasumiiurillud  Lucffi  iii,  6,  ubi  Gre- 
goriusNazianzenusorat.9  pag.155,Paris,  1630,  Theo- 
philactus  in  cap.  vi  ad  Romanos  pag.  60,  Londini 
i636,et  in  cap.iii  Lucse.pag.  325.  Jejunii  autera  cum 
militibus  ad  arma  primo  verc  surgentibus  aptissi- 
raam  comparationem  habcs  etiam  apud  Ghrysto- 
mum  hom.  3adpopulum  Antiochenum,  Bernardum 
serm.  1  exhort.  ad  miiites  Templi,  cap.  1,  Antonium 


A  primatet  declinet  insidias.Estquidemdiabolusper 
senequam,  fittamennequior  provocatus.  Audi  Apo- 
stolumdicentem  :  IHabolus  sicut  leo  rugienscircuitf 
quserensquemdevoret  (iPetr.  v,  8).  Jejunantibusno- 
bis,  diabolus  esurit,  quinostris  semper  saturatur  ex 
culpis,IUeoibum  nostrum  deducit  in  crapulam :  po- 
tum  nostrum  inebrietatem  diffundit,  ut  mentem  fa- 
ciat  amentem,  carnemluteamreddat,corpusanimi 
domiciiium,  animsevas,  murum  spiritus,  virtutum 
soholam,  Deitemplum,  in  scenam  criminum,  in  vi- 
tiorum  pompam,  voluptatem  redigat  in  theatrum. 
Gapit  ille  satietatem,  voluptatem  percipit,  expletur 
epulis,  quando  nos  luxus  soivit,  libido  stimulat,  pom- 
pa  rapit,  impellit  ambitio,  urget  ira,  furor  implet, 
succenditinvidia,  cupiditas  inflammat,  curse  soUici- 

Q  tant,  lites  vexant,  lucra  capiunt,  usuree  vinciunt, 
chirographa  ligant,  premuntsacculi,  eliditaurum. 
Quando  moriuntur  virtutes,  vi?unt  vitia,  voluptas 
effluity  honestasperit,mi8ericordiadeficit,  abundat 
avaritia,  regnat  confu8io,8uccumbit  ordo,pro8terni- 
turdisciplina.  IstamilitantadversummiiitemGhristi ; 
istse  suntsatanao  cohortes,  ist»  diaboli  legiones^ista 
suntquflBmundum  >  sepulcHs  obsederunt,  debella- 
verunt  populos,  vastarunt  gentes,  orbem  totum  du- 
xere  captivum.  Ista  suntquibus  nullus  per  8e  potuit 
j  obviaremortalis  :etideoad  vincendaistaDeusve- 
nit  ipse,  cobU  rex  ipse  descendit,  ipse  victor  singu- 
laris  advenit,  jejunium  quadragesimae  statuens  in 
procinclu,  ut  quaterna  decade  jej  unu  ^  quadraturam 
mundi  totam  moro  inexpugnabUi  communiret.  Jej  u- 


Patavinum  serm.  2  domin.  i  Quadrag. 

^  Socium  commilitonem,etsocium  contubernalem 
passim  apud  scriptores.Paulinus  Nolanus  ep.25  pag. 
162,  Socius  contubemii  mei. 

•  Dicitur  pestilens  effusio,  quoniam  in  animss  pcr- 
niciem  diffunditur,  quidquid  m  peccatis  distrahitur. 

f  AIia3  editiones,  et  nonnullamss.,  esurientem  sau- 
cium,  vel  esurie  saucium.  Socium  esurientem,  hoc  est 

Eauper,  quem  si  famescentem  cibaveris,  tibi  socia- 
itur  in  belio,  si  non  manibus,  saltem  oratione  apud 
Deum. 

e  Quod  editi  habent  sicinstituti,  emendare  placuit 
ex  Latinio  et  ms.  Vallicellano. 

b  Ecclesia  catholica  dicitur  procinctus  fideiyhocesi 
murusinexpugnabilis.Similiter  jejunium  estprocinc- 
tus  contra  hostes,ut  intra.  Gatholici  dicuntur  in  pro- 
cinctu  fidei  esse,  qui  jugiter  parati  sunt  pro  fide  ipsa 
usquc  ad  san^uinem  pugnare,  ut  martjres  faciunt. 
D  MiTA.  —  Procmctus  idem  est  ac  expeditio  militaris. 
Ammian.  MarceH.  lib.  xzix,  pag.  tS19  :  Obsessa  a 
Marcomannis  Aquileia.Opitergiumexcisum,et  cruenta 
complura  perceleri  acla  procinctu,  Paullnus  Nolanus 
epist.  7  pag.  37  :  De  bucellato  (spenies  panis  militaris 
recocti)  Christiante  expeditionis,  in  cujus  procimtu 
quotidie  ad  frugatitatis  annonam  militamus, 

i  Hoc  est  mundum  replevere  sepukris,  propter  in- 
numera  bella  hinc  secuta.  Mita. 

j  Gatholicumsensum,  quo  docemur  nullum  homi- 
num  absque  gratia  Dei  habituali  posse  viribus  natu- 
rae  omnia  vitare  peccala,  contra  Pelagianos  leviter 
tangit. 

k  Oricntem  scilicet,  Occidentem,  Aquilonem,  et 
Austrum  :  vcl  Asiam,  Africam,  Europam,  ct  Ameri- 
cam,  qua;  forle  tunc  erant  nota.  Mita. 


w 


SBRMO  XIU. 


%U 


nium,fratr6s,8cknu8e8^Deiaroeiii,«Ghri8tioa8tra, 
marum  spiritus,  yexillum  fidei,  castitatis  siguum, 
sanctitatis  tropsum*  Hoc  ^  Adam  servasset  in  para- 
diso,  queminde  c  detraxit  gula  (Gen.  m).  Hoc  in 
arca  ^  custodivit  Noe  (Gen,  vu),  mundum  ebrietas 
cum  demersit.  Perhoc  LothSodomiticumrestinxit 
iocendium,  quiperebrietatemincesti  est  adustusin- 
cendio  (Gen.  xix).Hoo  Mojsem  divini  fervoris  fecit 
lumine*  perlucere,  quandooommessatioetebrietas 
Israeliticumpopulum  simulacrorum  tenebrayit  er- 
roribus(i?xo£{.xxxu).Hoc  'Eliam  pervexitad  coelum 
qnando  Achab  impium  ebrietas  ad  infemadejecit 
Qy,Reg.  n).  sHoo  Joanneminnatismulierumfecit 
esse  majoremyquando  tumulentia  Herodem  princi- 
pemimperiomulierum  reddidithqmicidam  (Marc,iy) 
Quadragesimn jej  unium,fratre8,  ^  vetustas  diaboli 
prodiditet  patefecit  insidias.Diabolus  namquequi 
manducantem  contempserat  Ghri8tum,bibentem  ve- 
hit  hominem  computarat,  ubi  jejunantem  vidit,8u- 
spicatur  Deum,Dei  Filium  confitetur.  SiFilius  Dei 
ef,inquit.<i{tct4<  lapidesisU  panesfiant  (Maith.  iv). 
SicdicendOtdiabolushominemvult  monstrare,  non 
Deum  :  non  cibum  pararevult,  sed  vultamputare 
jejunium.  Si  filius  Deiest  dieutlapidesistipanesfiant 
Postjejunium,panemnon  divina  virtus,  sed  infirmi- 
tas  humana  disquirit,  nec  si  i  lassessit  fame  Deus, 
ut  ad  providendum  sibi  cibum,quod  est  susb  pote- 
statiSi^abdicat.Ex  sequentibusitaque  diabolusape- 
rit  qui  conetur.  Sifiltut  Deies,^  mitte  te  deorsum. 
Satis  hominem  probare  vult,  cui  non  i  ascensum 
providit  sedruinam:humanaconditioad  ascensum 
difficilis,faciii8  invenitur  adlapsum.^t /f/tii5  Det  es, 
miite  tedeorsum.  Erras  diabole  :  nec  tCDtarenosti: 
cadere  non  potest  Deus.  Tunc  ostendit  ei  omnia  regna 

«  Ambrosins  tom,  Y.  serm.  d6,circa  initium  :  Cas^ 
tra  mim  nobis  sunt  nostra  jsjunia 
^  Ex  Mita.  Ali89  editiones,  servavit. 
c  Consonat  Chrysostomus  hom.22  tom.  YI:  Adam 
ex  ineredulitate  et  propier  ctbum  lapsus  est.  Isidorus 
Pelensiota  lib.  i,qaoest  69  :  Annon  gulaprimospa' 
renies  delieiis  exputit  ?  Yide  Ambrosium  hb  de  Elia 
et  jejunio  cap.  4,  post  medium,  Basiiium  hom.  de 
jejnn.,  etc. 

^  Hsc  eadem  Isidorus  loco  cit.Apposite  S.  Eligius 

episc.Noviomen.  hom  indom.  1  Quadrag  ;  Noe  vir 

sohrius  mundopereunie,  interundas  diluvii  servatur 

«  Ex  ms.  Vallicen.Male  editi  quidam.  Perducere. 

t  Alii  perduxit .  Non  una  est  SS.  PP.  de  ascensione 

Elis  sententia.Alii  putaot  eum  non    in  coelum,  sed 

quasi  in  coelum  ascendisse.  Theodoretus  in  psal  xxiv, 

pag.486  :  Magnus  Elias  assumptus  est  quidem  at  non 

tn  calum,sed  tanquam  in  calum.  Apud  Athanasium 

orat.  de  asssumpt.  Christi  tom.  II,pag.  4.  Assumptus 

estElia  tamquamin  c<F2um  Yideetiam^nos  enimcoar- 

l»  parcimus^Theophylactum  in  cap.  xxiv.Luc»  pag. 

546 ;  Chrjsostomum  homil.  87,  (^uee  est  de  Ascen- 

sionetom  V>  pag,600  ;  (Dcumenium  in  cap.  i   Ac- 

tomm.  Causam  vero  cur  ii  aliique  decepti  sint,  in 

lectionem  Septnaginta  Interprctum  in  II  Reg.  ii,  il, 

Soicems  refundit.  Alii  cum  scriptura,  quibus  et  no- 

ster  assentitur,  docentEliamin  ipsum  coelura  assum- 

ptmn  fuisse.  Idem  Chrysostomus  hom.  121  tom.  VI, 

fag.792.  et  homil.  2ad  populum  Antiochenumtom. 
pag.  37  edit.  Paris.  *  Gregorius  Nazianz.  orat.  34, 
Mg.  549  ;  Tertull.  lii>.  v  adversus  Marcionem  cap. 
12pig.  795. 


A  mundi,ei gloriam  eorum,etdixit  ei :  HmcomniaHbi 
dabOfSiprocidens  adoraveris  me.  Oausus  diaboli  ! 
Deodicit,adora  me  :8ed  sensit  inox  virtutibus  Deum, 
poenis  judicem,8upplicem  prsemiis  quem  queerebat 
nam  Christinomincnominejejunantis coepit  ab  ob- 
sessis  corporibus  effugari,  et  dare  trcmensilli  glo- 
riam  cui  superbus  callide  irrogarat  injurias  :  jeju- 
niis  vicit,  ut  nobis  vincendivires,  vincendi  formam 
taliter  largiretur.«  Hoo,ait,  genus  non  ejicitur,  nisi 
in  jejunio  et  oratione.  Jejunemus  ergo,  fratres,  si 
Yolumus  imitari  Christum,8i  volumusfraudulentas 
diaboli  superare  versutias. 

SERMO  XIII. 
De  eisdem 
Ecce  tempus  quo  miles  proceditadcampum,  re 

Q  currit  ad  Dei  jejunia  Christianus.  Ecce  tempus  quo 
carnis  otia,  quomentis  ignavia,quo  ventriscura,  et 
tota  est  iamiiiaris  obsequii  deponenda  torpedo.  Ecce 
tempusquoin  armorumcoplestium  meditatione,ani- 
mee  etcorporis  exercendeesunt  vires.  Ecce  tempus 
quo  residente  Christo  ^  astantibus  angelis  nostra 
luclaminis  exercenda  est  fortitudo.  Nunc  est  tempus 
quo  gula  cum  jejunio,  abstinentiacum  crapula,cum 
luxuria  castitas,cum  perfidia  fides,pietas  cum  impie- 
tate,patientia  oum  furore,cupiditas  cumliberalitatc 
misericordia  cum  avaritia,humilitas  cum  superbia, 
sanctitas  cum  reatu,  Christo  remunerante  confligit 
Si  quis  ergo,  spectante  Deo,coelesti  resonante  jam. 
tuba,  angelico  insistente  occursu,  cubiculi  irretitus 
illecebris,enervatu8  mollitie  palmarum,resolutus  in 

^  totum jugatibus blandimentis  ad  tiexercitium  virtutis 
venireneglexeritperdit  luctaminis  praemium,  virtu- 
tis  gloriam,  certaminis  palmam,  justitiae  coronam, 
o  desertoris  etiamcrimine  mulctabitur  infuturum: 

s  A  Chrysostomo  tom.  VI  homil.  84  Joannes  dlci- 
tur,  a<rtroc  inedia  laborans  A  Gregorio  Nanzianz., 
orat,  29  pa^.  633,  eZrpof  o;,  impastus. 

b  Nam  et  mitio  mundi  suasit  Evad  ut  amputaret  je- 
junium.  Ex  Mita.Satis  alongepetitum.  Crederem  hic 
velustasdL\tpom,pTofraudulentas,  ut  infra /ratidti/en- 
tas  diaboli  i;mf<^t(U.SicClaudianus  de  Hufino,horoi- 
nem  vaferrimum  vetulam  vulpem  nuncupavit. 

i  In  editis,  perpcram,  laecessit. 

J  Sic  emendat  Latinius  quod  habent  omnes  lexici 
addicat. 

k  Sequitur  Chrysologus  ordincm  tentationum,  se- 
cundum  Matthaeum  ;  quem  genuinum  esse  inde  con- 
stat  quod  in  nonnullis  veteribus  exemplaribus,  qu» 
D  vidisse  testatur  Faber  apud  Jansenium  Concord.cap 
15  idem  sit  et  apud  Lucam  ut  nota.  Stapulensis.  Et 
illud  uTroyc,  ubi  melius  conectitur  quam  cum  impu- 
dentissima  illa  adorationis  tentatione  quae  tertia  est 
apud  Marcum,  apud  Lucam  secunda.  At  nimirum  an 
hoc  potius  vel  illud  antea  factum,  nihil  tamen  adrem 
dum  omnia  esse  facta  manifestum  sit,  inquit  Augusti- 
nus  lib.  II  de  Consens.  Evangel.  cap.  Id. 

1  Ex  ms.  Vallicell.  editiones  nonnullse  assensum. 

w  Nescio  guid  simile  S.  Aslerius  episcopus  Ama- 
sese  hom.  8in  ingres.jejunior.  :  Noveris,  o  homo,  ejus 
quijejunat  domus  custodes  esseangelos  et  nostrivelu- 
ti  continui  stipatores. 

n  Alias,  exercitum  virtulis. 

o  Transfugarum  et  deficientium  poena  varia  apud 
varios  fuit.  Lib.  m  de  Re  Milit.  1.  Deserior,,  cap.  6, 
de  Re  Blilit.;  Cod.  de  Desert,  lib.  xn.  Yide  Alexand. 
ab  Alex.  lib.  xii  cap.  43. 


iv 


S.  PEtRl  CHftVSOLOGl. 


Ml 


Hodie,fratres,Chrish»rexno8tercommlUtene«8U08  A  nmsr^A^w  Dei  es,   dU  ui  la^^det  UH  pmu» 


deevangeUcoallocuttisesitribunali,indixitho8tibu8 
belIa,promisitpraemiapugnaturis,  retulit  bellorum 
causasjinimicorum  dolos  prodidlt  et  conatus  ;  ubi 
etquandoet  quomodoconfligendum  sit  nobis  trium- 
phali  consUtutione  signavit.Et  quamTis  solus  pos- 
sit  oblinere  victoriam,  propter  nos  tamen  et  no- 
stram  formidinem,  adesse  tota  jussit*  pr»sidlade 
supemis.Quiergoislanoluitaudire,quistatutaregi« 
nostri  talia,et  tanta,  scire  contempsit,  Judicate  si 
non  ipse  se  exuitnostr»  militiae  sacramenUs,  et  coe- 
lesU  contubernio  reildidit,et  fecit  extorrem.  At  vos, 
fratres  ,qui  sequi  vultis  in  hoc  Quadragesimae  jej  unio 
jej  unii  Dominici  formam,  pugnaturos  vo8,sicut  prse- 
dbLimus,oontra,vitiorum  turmas,  contraaciescrimi- 


fiant.  Audiatis  quid  de  jejuniis  ipse  sentiat,  et 
judicet  inimicus,  9i  Filius  Dei  es.  VideUs  quia 
jam  non  homlnem,  sed  ^  Dei  FiUum  credit,  quem 
Uberum  a  ventris  oonspexerat  servitute.  Sensit, 
sensitdiabolusjeJuniumcuncUs  virtutibus  anteferri. 
Joannemvideraturbiumdelicias,  •  squalenUs  ere* 
rai  habitationemutasse^moUitiem  earnis  vesUsas- 
peritate  caleasse,  agresti  cibo  mundi  totam  frenasse 
luxuriam,  et,  quod  solum  deitatis  insigne  est,  ho- 
minibus  ^  dimisisse  peccata.Et  tamen  non  ei  dixit 
Si  filius  Dei  es,  At  ubi  Dominum  vldit  jugiter  Jeju*» 
nantem,  prodamat :  5i  fiHus  Deies  {Matth.vx). 
Brrat  diabolus,  qui  contra  Dominnm  astutiae 
suee  nequiUas  et  argumenta  jaeulatur.  Si  Filius 


num,  contra  informesconcupiscentiarum  formas,  g  Dei  es,  die  ul  lapides  istipanes/lant, Qnid  est  quod 


contradeemonum^  totas  aerias,totas  dififusas^etin- 
numeras  legiones^triumphatnros  vos  ex  ipsis  quae 
Dominicum  Jejunium  subsequuntur  tentaUonibus 
approbate.UbienimDominus  Quadragesimffi  Jeju- 
niumindefessoillovirtntissufeagressusestdocumen- 
to,moxdiabolu80ccurritpugnaturusdolis,quiaJeJu- 
nanU  viribus  obsistere  non  valebat.  Quantum  enim 
crapulationidediUs^^dominatur  et  ebriis,oranteti- 
met  tantum,  tantumrefugitUie  Jejunos^dicente  Do- 
mino  iVbri  ejiciturnisi  in  fejunio  el  oraUone{Matth. 
xvn).  Sed  qua  fraude;diabolu8  tentare  ausus  8it,andia- 

a  flilarius  Gomment  in  Matth.  m  pag.  679  $  5 : 
Posthancergodiaboiifugam  angeli  Christo  ministrant 
ostendentes  a  nobU  victo  eatcatoque  diaboli  capiie,  et 
anyeiomm  mini8teria,etvirtutum  in  noe  eatestiumofli* 
eia  non  defutura. 

k  Hleronjm.  tom.  VI  supercap.  vi  Bpist.  ad  Ephe- 
sios  pag.  432,  E :  Bosc  autem  omnium  doctorum  opi- 
nio  est,  quod  aer  iete  qui  calum  et  terram  medius  dt- 
videns  inane  appeilatur  pienus  sit  contrariis  fortitudi- 
nib^s,  id  eit  dflemonibus.  Apposite  ad  rem  nostram 
Gregorius  Moral.  lib.  xiu  cap,i7  ;  Bernardus  tom,  11 
serm.  63  de  statu  purgatorfi  art.  1  cap,  3.  Nescio 
autem,  et  nec  affirmare  auserim  vel  negare,  fueritne 
Ghrjsologus  ex  opinione  eorum  qui  dffipdones  exma- 
teria  aerea  subUUorique.ita  ut  morU  non  sit  obnoxia, 
creatos  fuisse  credideront.A  qua  non  multum  visus 
cstabhorrere  AugusUnus  lib.  iii  dc  Genes,  ad  Litte- 
ram  cap.iO  tom.  Ul  pag,  ii3,  E^  edit.  Antuerp. 
i700.  Bt  si  damones  aerta  sint  animatiat  quoniam 
corporum  aeriorum  naturc^  vigent,  et  propterea  morte 
non  dissolvuntur,quia  prsevalet  in  eis  eiementum  anod 
ad  faciendum  quamad  patiendum  $st  aptius.  Ad  Pau- 
linum  tamen  epiat.95  hac  de  re  scribens,  rursus  si 


Jejunante  Ghristo  DeitaUs  signa  tota  in  sola  panis 
promissione  perquirit?  Etquem  Dei  FUium  conti- 
nna  g  jeJunU  signiftcatione  prsssentit,  esse  Dei  Fi* 
lium  de  provisione  panis  de  cura  ventris  desiderat 
approbare  ISi  Fiiius  Dei  ^^,die  ut  lapides  isti  fHines 
fiant,  Quarenon  dixit:Si  FiUus  Deies,  dicuthomi* 
nes^  autangeli,autaUquidaUndfiant,8ed  dicutla- 
pides  isUpanes  flanttSignumpanispetit^quisignnm 
jejunU  pertimescit.  Signum  panis  petit,  ut  jejunii 
tremendum  sibi  refugiat  signum.  Panem  malus  in- 
geritk  consultor,  ut  virtutem  mutet,ut  propositum 

«  yirgiiius  I  Georgic.  :  Sqmient  abductis  arvaeo- 
ionis. 

f  Quiadabat  bapUsmum  poenitenUsBinremissionem 
peceaiomm  :  non  quod  bapUsmus  Joannis  per  se 
G  daret  remisaionem  peccatorum  :  sed  qoia  aa  illam 
comparandam  hommes  excitabat  per  poenitentiam. 
Vide  infra  serm.i57.  Mita.  —  Haec  quae  sequuntur 
ex  LaUnio  :  Gontrarium  asserit  infra  serm,  90.  Lo' 
cosnotandus,  sed  repudianda  sententia  omnino  vi- 
detur.  Dei  enim  solius  est  peccata  dimittere,  necnm^ 
quamlegimuspoiestatem  dimittendi  peccata  prias 
collatam  fuisse  apostolis  suis  a  Ghnsto,  nisi  post 
resurrectionem;  tunc  enim  tributa  sacramentis  novae 
legi  gratia,  et  inspirato  Spiritu  sancto  in  apostolos, 
virtus  remitlendi  peccata  coUata  estapostolls.  Joan- 
nes  autem  ingenue  fassus  est,  et,  demonstrato  Jesti 
vero  Dei  Agno,ab  eo  peccatorum  remissionem  mundo 
esse  dandam  confirmavit .  Idem  asserit  BasiUus  serm* 
S  de  Baptis.  Haec  Latinius.  Non  defuere  tamen  ex 
Patribus  ^oi  a  bapiismo  Joannis  peccata  rebantur 
dimitU^  dispositive  tamen,  et  praeparando  homines 
ad  poenitentiam  per  qoam  consequimur  gratiam.Unde 
Jostinus  martyr  vocayit  baptismom  joannis  Praiu* 


mUi  quodani  modo  dis^utat^sed  ab  eo  tandem  petit,  0  dium  evangelicmgratue.  Basilius  ipse  a  Latinio  laa 


ut  ii  quid  aliguid  excoyitaverit,  vel  ab  aliis  acceperit 
86  faciat  ccrtiorem.Tatianus  Assjrius  orat.  ad  Grae- 
cos  pag.  154 :  Damones  omnes  non  camea,  sed  spiri' 
talt  concretione  constant^  quaiis  est  ignis  et  aeris. 

c  Yide  Glementem  Alexandrinum  Strom.  lU).  n 
cap.  i  ei  Pfiedagog.  lib.  li  cap.  i  pag.  148,  D,  ubi 
ebriis  et  heUoonibus  dicit  prceesu  dimonem,  qoem 
non  veretur  appellare  xoiXio^«£/iov«,  damomem  ven- 
triioquum,d9monum  omniumpessimum  et  pemiciosis'- 
simum. 

^  Sane  diabolus  non  solum  ex  propheti8,et  ex  eis 
quae  nato  Ghristo  acciderant,  et  ex  Joannis  testimo- 
niotsed  etiam  ex  vita  immacolata  agnoverat  Gliri- 
stom  Filium  Deiesse.  SoBpicabatorautem  ne  adopti- 
vuii  Yldl^tQff  Augostiaus  tom.  Vtl,  Ub  ii.  f%£,  d« 
Civit.  Dei  cap.  et  omnes  enmatop^  in  Vl^i  D^ 
Jacobi  Uy  i9 :  Desmones  ersdunJet  eorUrmlseunt^ 


datos,  tom.  II  lib.  i  de  Baptis.  cap.  t  pag.  632^  Ucet 
obique  prasdicet  bapUsma  Evangeiicum  excellentiot 
essebaptismateJoannis:  Simui  atqus  ad  gratiamDei 
et  Chruti  ejus  aiiquis  aeeesserit,  quantacumqueet  qua* 
iiaeumqtie  peccata  fuisset  eonfessus,  et  baptizabatur  in 
Jordane  fiuvio,et  statim  gratiam  eonsequebatur  pecea* 
torum. 

g  Hoe  est :  quamquam  assidni  jejonU  demonstra- 
tione  dssmon  arffumentatur  Jesum  esse  FUium  De!, 
quid  est  quod  flrmius  has  cupit  argnmentationes 
Btabilire,8i  Jesus  sibimet  esurienti  provideat  panem, 

MlTA. 

^Vi  ms.  Vatican.  Alias,  nec  male.  Consotator 
Inferiuf  vero,  virtutem  mutet,  ait,  scilicet,  tollat, 
evertat  ;  T^vm  bpc  sepsa  paJMiim  iisitatam  apud 
Pitotum. 


«M 


SfeRilO  Xtll. 


ii6 


▼ioletjaJiniaBtit.Sed  videamiis  quld  retpofiderit  de  A  Nm  tentabU  Dominum  Deum  tuum  {Deut.  ti).  Se 


paDe  Panis  qai  de  ecelo  deseenditri^Ton  in  solopane 
vMihemo,9edinomniv9rbo  quodproeeditt^eoreJM, 
Qoani  Tere  viyit  in  Terbo  Dei,  Dei  Verbuni.  Quam 
▼ere  panis  non  indiget  pane.Quam  divine  iapides 
eonTertitinhooiine8,qui  de lapidibus*  Abrahnfilios 
ad  indicium  su»  majestatis  exsuscitat.Et  quia  im* 
pndens  iaimicus  nescit  temel  Tinci,ad  multiplicem 
▼ineentis  triumphum»^a<iit<  Dominum^ superpin» 
n^euhm  lempli^et  ait :  $i  lilius  Deies,  mitte  te  deor- 
SMM  {Mattk.  IX,  IS).0  signum  !  Mitte  te  deorsum : 
eonTenientias  dixerit,Si  Fiiins  Dei  es,<  ascendead 
soelam»  cam  sit  hominis  utique  ad  ima  cadere^Dei 
sit  ad  sapemamconscendere.5^Ft*^t4«  Deies,mittete 
Sie  snis  saadet,sie  suls  providet  semper; 


utique  Dominum,  se  utique  Deum  intelllgi  voluit, 
httc  dicendo,  qui  non  dc  pinna  tempH  tantum  9e 
dedit  ad  terram,  sed  e  coelis  se  ad  inferos  usque 
Jactavit,  utnon  cadentium  forma,  sed  esset  resur- 
rectio  mortuorum.  Advertile,  fratres,  si  possit  s«- 
vius  inimicus,quamyissffipe  victus,homini  cedere, 
qui  audit  et  sentit  Dominum  Deum.et  tamenadhuc 
tentare  non  desinit.Po^ti^/ eum  supermonteme^cet' 
sum  et  ostendit  ei  omnia  regna  mundi,  et  gloriam  eo- 
rum,etait ilii,Heecomniatibidabot  siprocidensado- 
raveris  me.  H«c  dicit,  oon  qui  possil  dare,sed  fal- 
lere ;  nec  promissa  conferre,sed  ipsa  auferre  pror 
missionibus,  qusB  habentur.  Beec  omnia  tibi  dabo, 
Offert  qu8B  Deisunt  Deo,auctori  qu»  aucloris  sunt 
dcsoos  elevat,at  de  alto  prscipitetvalidiusin  rui-  d  repromittit:suadetutadoretab  omnibus  adorandus 


nam.  8i  FHius  Dei  es,  mitle  te  deorsum.  ^  Gonsiliis 
snis  diabolus  seprodit,  Mitte  te  deorswn.  Lapsus 
qaiisfit,pr«cipitia  imperat,et  taliconsilio,*  per  Afri^ 
cam  martjres  facit,  sine  damore»  dicendo  :  Si  vis 
martjrr  esse,  mitte  te  deorsum,  ut  eos  impellat  de 
alto  ad  mortem»  non  de  humili  tollat,  et  elevet  ad 
ooronam.Et  sicut  se  dial>olus  consiliis  snis  prodit. 
ita  respoosione  sua  Dominns  se  revelat,  dum  ait : 

*  Augustinus  tom.  III  in  Psal.  xlti  :  Oui  erant 
l&pides,  msiaentes,  quce  laptdetiMf^ni^an/Tlntelligit 
eifo  ChfTsoiogas  Deum  ez  lapidibns,  id  esl  genti- 
li^,  Ahrabtt  filios,  id  ett  fideles  eioitatse.Haec  ea- 
dem  Ignatius  io  epitt.  ad  Magoetiot  pag.  59,  Gle* 
mens  Alexandrinus  in  Protrept.  ad  gentes  pag,  3. 
Aliam  allusionem  eruit  Clu^sostomus  hom.  11  in 
lUith.,tom  llpag.  061,  qoasi  ineredibile   videri 


et,  cfficatus  ausibu!^suis,ante  Judicium  judici  quem- 
admodumsimplices  deciperet  confitetur.Cui  Domi- 
nus  non  tam  testimonio  legis,quam  divinitatis  suee 
respondetimperioiDomtntim  Deum  tuumadorabts 
{Deut.vi),Ui  Domlnum  Deum  illum,cui  genu  flectunt 
omnia  non  solum  coelestia  et  terrestria,  sed  etiam 
inferna  (PA«Wp.ii).Adorabis  ergotu  in  inferno  slri- 
dens  et  ejulans  eum  quem  ad  te  adorandum  modo 

ficia,  quibus  atria  Templi  eircumdabantar,habebant 
rd  mtpxtyict,  summitates,  auibus  coronabantur  muri, 
ne  quis  ei  illis  caderet  et  simul  ut  tutius  possent 
propelli  hostes,  qui  muros  scandere  tentarent.  Vide 
Josephum  de  BeAo  lib.  veap.  Q,et  Antiquit.lib.  xiii» 
eap.  item  9.  Credimus  igitur  in  hoc  Evangelii  loco, 
in  quo  versamur,  sermonem  fieri  de  pinnaculo  por- 
ticunm,  quae  atrium  gentium  circumdabant,  quanim 
00«  po8t#tt  si  C^oi  ex  lapidibus  faeiat  iiberos  Abra-  C  pars  ineridiooalis  imas  despiciebat  valles,  qua  de^ 
hamo.cumiDte  Itaac  ex  Abrahamojam  effeto  natua     spectari  non  poteraot,  incpiit»  Josephus,  e^i^iit  ver* 
sit.  Nam  eftetum  Abrahami  corpus  lapidi  compara-      it^ine,  visu  deficiente  ob  nimiamprofundUatem.NMng 

**  aptior  prsecipilio  locus.  Summum  autem  aedis  sacrse 

fastiginm  horrebatverubus,quibusabigebantur  aves, 
nee  lecus  erai  idoneus  in  quo  diaoolus  sisteret 
Jesum. 

c  Similia  velut  ovo  ovum  habet  Maximus  Tauri- 
nensis  homil.  1  de  jejun. 

^  Kditi,  conciliis  suis  se,  etc.  Sanavimus  ex  eastl- 
gatione  Meursii  pag.  i34. 

•  Hao  de  re  Auguttiaut  httres.  69,  ei  lib.  i  de 
Civit.  Dei,  a  cap.  17  usque  ad  iS,  et  lib*  ii  contra 
epistolam  isaudentii.  Mita.  Loquitur  Auctor  de  falsis 
martyribus  Donatistarum,  quos  Augustinus  in  lib.  i 
de  Hseresibus,  hteres.  69,  tom.  Vlll  pag,  16  recentio- 
ris  editionis  :  Vocantur  CireumceUionss  genus  homi- 
num  agreste  et  famosissimm   a^^dacias,    quiqiie    in 

schi  I 


tor  Isa.  ui.  Hanc  sententiam  tuetur  fheophylactus 
ia  m  Maith.  pag.  10.  Photius  autem  epist.  77  pag. 
15,  il6,  pasi  has  senteniias  eaanratas,  laodai  mea- 
tem  eorum  referentium  haec  ad  conversionem  Jui 
dsorum,  qui  tempore  Dominicfle  passionis,cum  saxa 
omni  sensu  destituta  scindi  viderent,  Christum  vera 
fide  amiplexi  sunt.  Nec  dissentit  Theophylactus  ipse 
L  c. :  Exeiteufii  OMtem  Deus  filios  Aerakm  ex  lapi* 
dibus.  Quando  f  Cum  muUi,  eo  oruci  af/isco,  vidisseni 
ruptas  petras,  et  eredidissent.  Auclor  autem  noster 
htec  satls  apposite  Inserit,  cum  loqueretur  Ravennse, 
qaod  pinres  ex  gentiTibus  Roma  aluc  convenissent, 
at  in  utssaris  aula  frequeatet  essent. 

<>  Qumstio  olim  fuit  an  Christut  revera  et  coroore 
saper  pinnas  Templi  fnerit  constitutus.  Negai  id 
inter  alios  vetustus  auctor  de  oper.  Cardin.  apud 


utriusque  Numidifie  partibus  tanquam  moBacni  een- 


CjprianumdeJejunio  et  Tentatione  pag.  425.   Cui  D  sebantur.  Hi  permortes  varias  maximeque  preecipi 
sententite  non  adhaerendum.  Quis  enim  sola  mentis      tiorum  (unde  aple  hic  eorum  mentio  apud  ChrjtO' 
cogitaiione  in  sublime  actus  in  praeceps  sedare  po-      ' 
test  T  Christus  er^o  vere  a  terra  attolli  debuit,  ut 
locus  esset  tentationi.Quid  autem  fuerit  ptfinaeufum 


L  ptfinaeui 
ubi  Jesus  fberat  constitutos,  ego  fruttra  tentarem, 
nisi  facem  praebcret  doctissimus  Lamv  de  Templo 
Dag.798.Ambiguitatemqu8B  est  in  voce  latina  Templi 
lons  Grtecns  aafert.  Erat  inquit,  t6  wTtpuyiow  roO 
ttAoO,  nomen  autem  r6  itpov,  dittinguendum  est  a 
^  quod  proprium  est  aedis  sacrae.  Itaque  erratum 
bacusque  ab  iis^  qui  opinabantur  Jesum  adductnm  a 
diabolo  in  sommitatem  eedis  sacrce.  Non  enim  legi- 
tir  Tou  vooo,  sed  toO  UpoO.  Nomen  autem  Trri/^Oyioy, 
qiKHi  legitur  in  Matthseo  et  Luca,  non  este  GraecuiQ 
mitat  GrotiQs^ted  tielleaismum,  quod  fleUentf,  live 
JadsBi  aduimrarunt  ei  Hebrteo  eanaph,  quod  esi 
margom,  oram>  summiiaiem.  Omnia  auiem  ea  edi- 


logum)  ei  aquarum  et  ignium  sibi  vitam  adimere 
consueveraot.  Aliquando  quos  obvios  invenerant 
rogabaQi,  ut  in  eos  violenias  manus  injicerent,mQr* 
iem  illit  comminantes,  ni  fecerint.  Sed  quam  Au^ 
gustino  Auctor  notter  cobmreat,  advertai  lecior  ex 
verbit  ejusdem  ad  epistolam  Gaudentii  lib,i  tom.  IX 
p.  442 :  lyse  ut  se  de  pinna  TempU  prcscipitaret, 
etiam  ipsi  Domino  audacissima  tentatione  suggessit, 
Ad  diabolum  sine  dubio  perlineiis,  cum  tria  genere^ 
moriiM,  aquam,  ignem,  proecipUium  in  vutris  mwrti^ 
bus  frequeniaiis. 

'  In  antiquo  Mathaei  textu  non cad^ni,  stdyrodAens 
legunt  cum  Nosiro  Ambrosius  serm.  in  domm.  I  Qoa* 
drago  Chrvtosiomut  bomt  U  ia  Maiihaiu(n ;  M<tai- 
mus  hom.  i  ei  3  de  Jejun.  ei  ieniaii  etc. 


sai 


S.  PETRI  GHRYSOLOGI. 


tzt 


temerarius  desertor  invitas.Itaque  diabolus  toties,  A  exposita  in  publico,  ingesta  rebus»  nonest  intelli" 


et  taliter  repercussus  a  Domino,  circa  nos  servos 
ejus  modo  toto  furore  discurrit ;  et  sicut  Gbristus 
milites  suos,  ita  ille  suos  alloquitur,  et  armat  mi* 
nistros.  Dicit  ergo  diabolus  :  Tempus  nos  modo 
graviter  jejuniiobservatione  debeilat :  per  gulam, 
t  per  crapulam,  perebrielates,perluxuriam  bomi- 
nes  attentare  non  possumus;  armate  lites,seminate 
discordias,  excitate  odia,  concitale  iras,  inspirate 
mendacia,  extorquete  perjuria,  suggerite  blaspbe- 
mias,  vaniloquia  diffundite,infundite  dolos,confLate 
avaritiam,  lucra  turpia  providete,  ut  quod  venter 
modo  ad  luxuriam  non  dependit,  Telsacculusclau- 
dat,  et  reponat  ad  pcenam.  Gavete  ante  omnia  ne 
misericordia,  ne  eleemosyna,  ne  bumanitas  prfls- 


gere,sed  videre.Nuditate  algibus^tabidus  fame,  siil 
aridus,  lassitudine  tremens,  defeclu  luridus,  quod 
egenus  sit  intelligere  «  qui  labor  ?  Et  si  labor  in- 
telligenti8Bnullusest,UDde  estintelligentiffi  fructus? 
Oremus,fratres,ut  ipse  nobisintelligereintelligenda 
concedat,quiseintelligiinpauperef  sic  demonstrat. 
Quod  ipse  qui  ccelum  tegit  sit  nudus  in  paupere, 
quod  in  esuriente  esuriat  saturitas  rerum,  quod 
sitiat  in  sitienle  fons  fontium,intelligere,quomodo 
non  magnum  est?Quomodo  non  beatum  intelUgere, 
quodeisitampla  paupertas,cuiangU8tum  est  c<b- 
lum  ;  qui  ditat  mundum,  quod  egeat  in  egente  ; 
quod  frustum  panis,aqu8B  calicem  dator  omnium 
quflerit  ;quod  se  Deus  amore  pauperis  sicdeponat. 


teritos  labores  nostros  deleat,  praesentes  auferat,  ^  utnonadsitpauperi,  sedipse  sit  pauper?  Hoc  cui 


tollat  futuros.  Sed  nos,  fratres,  et  nostri  regis 
agnoscentes  monita,  et  qu»  diabolus  suis  manda- 
verit  audientes,  jejunia  nostra  sine  lite,  sine  cla- 
more,  sine  ira,  sine  dolo,  sine  simulatione,  cum 
tota  misericordia,  cbaritate,  pietate  peragamus  : 
ut  Dominus  Gbristus,  qui,  spreiis  pecorum  cruen- 
tis  victimis,  spiritus  contriti  et  contribulati  cordis 
sacrificium  requisivity  cum  silentio  pacis  jejunii 
noslri  bostias  placatus  et  propitiatus  assumat. 

SERMO  xrv. 

De  fruciilm  eleemotynw^  in  psalmum  xl. 
PrflBliorum  peritis  militaris  tuba  personatdiscipli- 
nam,  imperitis  tantum  terrificum  dat  clamorem  ; 
ut  magistra  bellorum  dat  suis  vires,  bostibus  dat 
pavorem.  Qui  sine  tuba  dimicat,  miles  non  est : 
fertur  furore,  non  praeHo ;  virtute  non  agit,  sed 
periculo ;  qussrit  perire,  non  vincere.  Hoc  diximus, 
ut  Gbristi  miles  intelligat  cselestis  quare  provisa  sit 
cantilena.Gonstiluti  in  campo  sfleculipugnam  cum 
diabolo,  cum  vitiis  sustinemus.  Quoties  ergo  nobis 
intonat  propbeticus  clangor,toties  nos  in  pace  cau- 
tos,  et  in  acie  fortes,  et  in  prelio  reddidit  invictos, 
Namque  bodie  i>  beatus  Psalmista  ad  intelligentiam 
nos  supernam  convocat  c  per  clamorem:  Beatus  qui 
intelligUsuper  egenum  et  pauperem  (P^a/.  xl.2).  Et 
quflBest  intelligentia,ubiest,  ^  professapaupertas? 
Vis  est  intelligenti89,si  rimetur  viscera,si  depreben- 
dat  occulta,  si  tecta  nudet.  Verum  subjecta  oculis, 

«  Laudat  locum  bunc  Valesius  in  notis  ad  Amnia- 
num  Marcelinum  pag.  578  col.    1.  Aitque  hujus 


videre  dederit  Deus,  ipse  videt.  Sed  quomodo  aut 
in  se  transfuderit  pauperem,  aut  se  in  pauperem 
fuderit,  dicat  ipsejamnobis:  Esurivifinqmi  ei  de- 
(Usiimihimanducan.  Non  dixit,  esurivit  pauper,  et 
dedistisilli  manducare  ;  sedesurivi  ego,et  dedistis 
manducare  mibi  {Maiih,Jxv,Zo).  Sibi  fc  datum  cla- 
mat  quod  pauper  acceperit,se  manducare  dicit  quod 
comederit  pauper ;  quod  bibit  pauper;  sibi  testatur 
infusum.  0  quid  agit  amor  pauperis  !  gloriatur  in 
coelo  Deus  unde  pauper  erubescit  in  terra,  et  boc 
reputat  in  booorem  sibi,quod  pauperi  computatur 
injuria.  Dixisse  suffecerat ;  ^  dedistismihi  mandu* 
care,  dedistis  mihi  potum ;  sed  prflemittit,  Esurivi, 
sitivi,quia  parvus  fuisset  amor  pauperis  quod  pau- 
r  perem  suscepisset,nisi  etpassiones  pauperis  susce- 
pissetret  certe  verusamornon  nisipassionibuspro- 
batur.Verusamoret  fecisse  suas  i  angustiatiangu- 
stias  :  nimis  est  quodsapit  Deo  pauperis  cibus>  qui 
totius  creaturae  bona  non  esurit,  saginatum  se  in 
escapauperis  prophetizat  in  regno  cceHyCoram  omni- 
bus  angelis»  in  conventu  resurgentium.Quod  Abel 
passus  sit(Gen.iv),quod  servavit  mundum  Noe  {Gen. 
vi),  quod  Abraham  fide  suscepit  (Gen.  xv),  quod 
Moyses  legem  tulit  {Ex^  xx),  quod  Petrus  crucem 
resupinus  ascendit^Deus  tacet,et  hoc  clamat  solum 
quod  comedit  pauper.IncoeloprimaestJ  osurientis 
annona,primastipendia  pauperis  tractanturincoelo, 
erogatiopauperisprimadivinis'  scribitur in  diurnis. 

Auctor  nos  debere  aliorum  indigentiam  rimari,  oc- 
cultceque  miseriae  subvenire,  _non   tantam    aperte 


temporis  Latinos  auctores   crapulam  ab  ebrietate  0  omnibus.  Chrysologo  Petrum  Damianum  supparem 


distmguere.  Cbrysologus  sermone  superiori :  Cibum 
nosirum  in  crapulam,  poium  in  ebrieiaiem  diffundit, 

^  Gum  David  a  Patribus  communiter  audiat  Psal- 
mista,  patet  Gbrjsologum  hujus  psalmi  xi  reputasse 
eum  auctorem  contra  eos  qui  non  satis  recte  Ezechiae 
ascripserunt. 

e  Moris  erat  in  veteri  Ecclesia,  ut  sacrse  Scripturae 
a  lectoribus,  quorum  munus  erat,  alta  voce  populo 
pronuntiarentur.  Qua  iectione  absoluta  antistes  con- 
cionabatur.  Justinus  martyr.  apolog.  2  pag.  98,  C, 
edit.  Coloniens.  1686  :  Commentaria  apostohrum, 
vel  scHfia  propheiarum  leguntur  quousque  iempits 
feri,  Deinde  leeiore  quiescenie  prcesidens  orationem  ha- 
bei,  quapapulum  instruit^eiad  imiiationem  iam  puU 
chrarum  rerum  cohoriaiur, 

4  Hoc  esi  aperta  et  manifesta.  Mita.  Intelligit 


videopusc.  d'de  eleemosyna  cap.  3pag.  474  edit. 
Lugdunen.  1623. 

e  Caslillo  Colonien.  1  et  ms.  Cesenae  habent  quia 
laborat  f 

f  Ex  PP.ampla  testimoniorum  slrues  afterri  pos- 
set,  qui  psalmi  locura  hunc  de  Christo  paupere  in* 
telligunt.  Jacobus  Billius  in  sua  Anlhologia  sancla 
vocat  pauperem  larvam  DeL 

R   Castillo  habct  daium  sesiimat, 

h  Verba  hcecin  editis  mullisperperamsublata  sunt. 

i  Alias,  angnsianles. 

j  Hocest,  primacausa  qum  discutiturin  coelo  esl 
cibus  pau{)eri  donntus^et  slipendia  eidem  erogata ; 
hoc  enim  in  capite  divinorum  codicum  notatur,  ut 
primo  se  ligenti  pateat.  Mita. 

k  Indiurnisenimquidquiddictumfiehat  describa- 


133 


S&RMO  XV. 


134 


Beatas  cQjus  nomen  toties  Deo  legitor»  qaoties  ra- 
tio  pauperis  recitatur  in  cobIo.  Sed  istius  beatitudi-* 
nis  audiamusetfructun],  In  diemala  liberabU  eum 
Dominus.  Qui  se  noyit  per  mala  s«cuU  vitam  ducere, 
eleemosjn»  sempersecum  auxiliuindncat,adpr»- 
sidium  sibiturmas  pauperumvocet^inpastupaupe- 
rum  largas  prorogator  exQberet,pauperum  •  f requen^ 
tet  donum,  non  trepidet  erogando ;  deficere  nescit 
eoi  porrigitmanumparons  acceptor;exhauririthe- 
sauras  isnonpotest»dequosuff3citnummus:iii  iUe 
mala  liberalnl  ewn  Dommus,  Indie  mala  illl  Deos 
liberatorassistet^quia  malis  pauperemliberaTit.ln 
angustiis  iUum  Deus  clamantem  audiet  qui  paupe^ 
rem  cum  clamaret  audivit.  Non  Tidebitdiemmalum, 
qui  dies  bonos  habere  pauperem  fecit.Videbiidiem 
malum,  qoii^  diem  judicii  sinesdyocationepauper- 
tatis  intraverit :  Sine  causa  accnsant  peccata,  quem 
pauper  excusat.  Excusari  nou  potest,  quem  fames 
pauperis  accusarit.Domtnzis,  sAi,ronservet  eum  et  vt- 
tnficet  eum.  Non  dixit,  conservat  et  yivificat ;  sed 
^iUeonservet  etvivifieet, Dix\i,non  utdenuntiantis 
roxsitista,sedrogantis.Quiaudivitrogantemegeaum, 
eece  audiyitorbe  toto  proseEcclesiam  sicrogantem: 
Dominusconserveteumet  vivificeteum.Conmvei^no 
rapiatur ad  poBnam ;  viyificet,  ut  resurgat  a  mortuis 
etrecipiatyitam.^^yion/roeto/eimtfiifianti  ^  tmmtd 
<»7ttf.Gnjusinimici?nempediaboli  :ipse  estinimici- 
tiarum  princeps ;  despicit  inimicos,  qui  ipsum  ini- 
mieitiamm  calcarit  auctorem. Domtnus  autem  adju- 
nteumsuperleetumdoloris  ejus.  Exsequitur  propheta 
omnesaBrumnasfragilitatis  human».  Dominusautem 
adjuveteum  superlectumdotorisejus,  Quisestlectus 
do]orisnostri,nisi^  corpus  nostrum?in  quoanima 
jaeet,  et  jacetdolens.  et  doiet>quaB  ccelum  repetere 
enpiens  premiturcorporisterra.  Univcrsumstratum 
^us  versasti  in  infirmitate  ejus,  Justum  non  versat  in 
stratnm.necinjustum  ;sedstratumDominus«  versat 
infirmo.Caroergo  est»  quasyersatur  et  yersat.  Ipsa 

bator.  Uiumamctaeia  in  leg.  2  Godicis  Theodos.  de 
mssLi,  Milit  Grapcis  •> ufaoi?,  diurmum,  Videsis  Pig. 
norram  de  Senris  pag.  3i5.  Vetus  marmor  apud 
eomdem : 

PROG.  AB  EraEMBRlDE  PROC.  A  BIANDATiS 
PROC.  AD  PRiBDlA,  etc. 
Idem  vero  ab  ephemeride  ac  a  dt^^rno.  Diurnarii  au- 
tem,  quonim  meminere  Valentinianus  et  Valens 
AA.  lib.  yiii  God.  Theodos.  de  Cohort.  Princip.  uon 
hajus  loci  sunt,  sed  ejnsdem  ordinis  cum  sertbendo' 
riu,  tabularHs,  etid  genus  aliis. 

•  Sic  ex  ms.  Vallicell.  etVatic.  Alii,nec  imppoprie, 
Domum. 

^  Apud  Oyidinm  Fast.  lib.  v»  Intrare  mentes, 

c  Ita  legit  Arnobius,  Cassiodorus. 

d  Ambrosins  tom.  III  lib.  y  in  Lucam  pag.  463,  L, 
edit  Parisien.  4551  :  Leetus  doloris,  in  quo  anima 
wostragravi  eonscientice  tegra  crueiatu  facebat, 

«  Mimm  quanta  caligine  in  noQnullis  editionibus 
obruatur  locus  luc,  quiLatinio  etiam  negotium  fa- 
eesserat. 

t  Vide  Augustinam,  enarrat.  in  hunc  psalmum^ 

B  Grefforius  Nazianzenus  in  Tetrastichis  : 
Ae  debilorem  prsfsr  omnibtu  Deam 
Fmslo  repeadit  scaptra  qui  ccDlesiia. 
Alis  fsi^ae,  paaperes  pasceas,  Dean. 

Patbol.  LH. 


A  e8tergoqa»iQadyersisyolyitur,inprosperis yersat. 
Dominusergoyersat^  stratumnostrum,quandono- 
bis  adyersayertit  in  prospera :  et  quiain  lectodolo- 
ris,  hoc  est  in  lecto  corporis  animus  yolyebatur 
aegrotus,  ipse  qui  yolyel>atur»  proclamat:  ^yo  dixi, 
Domine,  misereremeif  sana  animam  meam,  quia  pee* 
eavitibi,  Quiaper  consensumcarnis  sentitanimi  se 
contrazisse  languorem,  ut  anima  sanetur,implorat : 
et  misericordiam  petitfidens,  quiainpauperemmi* 
sericordiam  fecit.  Beatus  qui  fenerando  pauperi, 
ipsum  sibi  judicem  ff  prssstitit  debitorem. 

SERMO  XV. 

De  centurione. 

Audituriestis  hodie,  fratres,quemadmodumoo« 
Q  hortis  Roman»  ^  centurio  dux  factus  est  militias 
Christian» ;  etmerito,  quiaantecoepit  docere  quam 
credere.  Venit,inqii\i,Jesus Capharnaum,etaccessit 
ad  eum  centurioro§ansetdicens  :  Domine^puermeus 
jaeet  in  domoparalytictu,et  mals  torquetur.Et  ait  UU 
Jesus:Egoveniametcuraboemn.Etrespondenscen^ 
turio,  ait  :  Domine  non  sum  dignus  lU  intres  sub  te* 
ctummeum,  s$d  tantum  dic  verbo,  tt  sanabitur  puer 
meus  :  nam  et  ego  homo  sum  sub  potestate  constitutuSg 
habenssub metnHites^etdicohuic,  Vade,etvadU;et 
atU,  Veni^  et  venit;  et  servo  meot  Fac  hoc,  et  faeU 
(Matth,  yn\,  5).  Videtis  centurionemi  antequam 
discipulatus  subiret  ofticiuaiilocum  magisterii  luisse 
sortitum.Prssbetenim  petendi  formam>datnormam 
credendi ;  iidei  panditcausas ;  yirtutum  commendat 
Q  exempla,  qui  nondumchristianaBscholttingressus 
est  disciplinam  A ccessit  ad  eum  centurio  rogans eum. 
Hoc  est  i  sapere>  non  rogare.  Puermeusjacetindo* 
mo.  Causaspueriquasi  magisteragit  :yerecenturiO| 
qui  stipendia  terrena  ceatenarium  coeli  mutayit  in 
fructum,et  servitutem j  militifie  eaecularis  in  diyinam 
sustulitdignitatem.Domine,pt«er  meusjacet  in  domo. 
Qui  yocat  Dominum,  fatetur  suam  fideiiter  seryitu* 

h  Tunc  temporis  Judsi  subjacebant  Romanis  :  et 
Romani  non  tantum  in  Judeea,  sed  et  in  aliis  impe- 
rii  sui  partibus,  in  primoribus  civitatibus,  militum 

{>rsesidia  senrabant  ad  cootineodos  in  officio  popu- 
os.  Horum  autem  minor  numerus  Cssare»,  Ga- 
pharnaumi,  etc,  quam  Hierosolymis.  Vocem  Roma* 
nam  eenturio  veluti  notissimam  Sjrrus  retinuit.  Vide 
Grotium  hic;  et  de  centurionis  munere  consule  Ve- 
getiuui  lib.  u  cap.  14.  Addam  tantum  centuriones 
D  apud  Romanos  quondam  yocatos  yites,  iis  enim  ab 
imperatoribus  dabatur  yitis  ad  plectendos  miiites. 
Sceya  apud  Lucanum  yi,  145. 

Ibi  sanraine  malto 

Promotns  latism  loDgo  gerit  ordine  vitem. 

Vide  Salmasium  in  notis  ad  Spartianum ;  Eusebium 
Historia  Ecclesiast.  lib.  yu  cap.  15,  pag.  S41  recent. 
edit.,  ubi  locus  implexus  enodatur  a  Valesio  innotis. 

i  Latinius  legit  rapere,  et  fortasse  melius.  Attamen 
lectionem  codicum  retinui,  utpole  iis  quee  prseceduDi 
magis  congruam. 

j  His  similia  Uge  cardinalis  super  lib.  I  Reg.  ym : 
Tribunus  et  centurio  $unt  nomina  dignitatum  :  nums' 
rantur  autem  inter  angarias,  exactionei  et  servitutee. 

6 


u» 


^.  PETRI  OHRYtoLOtil. 


Uk 


tem.  Et  qaomodo  hic  ceaturio,  quifficagnoscit  Do- 
minum,  <^  puerum  suum  ausus  est  proAteri  ^quaai 
nesoient  ^  servi  peculium  ad  Dominum  pertinere  ? 
Aut  ignorat  communia  qui  docet  tam  seorela»  tam 
profunda  ?  puer  meta.  Meum  dioo quia jacet :  si  tuus 
esset»  Domine,  non  jaceret.  Probat  hoc  prophela, 
dum  dioit :  Ecce  nunc  benedieite  Dominum,  onine$ 
serviDominitqui  siatitindomo  Damini  {Ps.  cxzxiu, 
i).  Qui  statisi  non  jacetit^ait;  stant  seryi  tui,homi* 
Bum  tervi  jacent.  Puer  meut  qui  jaoet,ut  tuussil, 
surgat :  meus^  quia^  paralytiout  :ut  tuus  sit^  jam 
sanetur.  Meu8,quiamaletorquetur;uttuu8  sitjam 
non  sitinpoena.  Domine,  tuos  servosnondecetma- 
lissubjacereJnjuriaesttaatuOrumpoBnaserTorum; 
tuos  servos  potsidere  nondebet  vis  malorum  ^servi 
tni  etti  paiiuntur  mala»non  patiuntur  ad  paBnam,8ed 
subeunt  ad  ooronas.  Adversa  illis  nonsuntneoessi- 
tatum  causflB,  sed  suntcausa  victori»»Servihomi- 
Bum  sunt»  qui  mala  patiunturinviti»qaiaillisinde* 
speratione  sui  domini  nequeunt  subvenire*  Tu  au« 
tem^  Domine»  cui  viriutes  serviunt,  curationes  pa* 
rent»  obtemperanlsanitates,  quomodo  computabis 
servam  tuum^quemservum  tantorumeonspicisasse 
mo^boram  ?Notaest  oircamalosbonilaslaa,  pieta» 
teoi  tuam  etiam  impii  oonfitentar»  olamantezteri  mu 
deri<k)rdiam  tuam.  Hanc  tuum  dicerem»  quem  jacen- 
lem  Ina  benignitas  non  requirit?i/(i^/  in  domo^  et 
mnle  torquitmr.  Hino  est  quod  offerre  eum,  et  of*- 
terte  tibi,  <  pcsnai  non  sinit  magnitudo,  ne  •  fami- 
liaris  inirmitas  pubhce  ^  oslensa  et  dolori  sit,  et 
pudori.  Movit  centuriojudicem  talia  ettanta  dum 
pmwat ;  et  sio  movit«  ut  adssrvum  suum  coBli  Do- 
minum  ipsum  irevelleperficeret.  Ego,  inquitChri^ 
stuS)  ventam  eteuraboillum.  Fratres,  non  oenturio 

•  Hoc  est.  qnem  suum  esse  profitetur.  Puer  au* 
iem  8er?ttm  slgniflcat,  ut  ex  collatione  Lucse  vii»  3. 
Hebrsei  enim  ita  loquuntur  I  Heg.  cap.  xz»  14; 
Bsiher  ii»  i;  sed  ei  gentiles.  Arisiopham  ickU,  Te- 
rentio,  Horatio,  et  Giceroni  puer  servum  notat. 
Mos  edi^  veteribus,  inquit  Oroiitts«  dnra  oiolliter 
efferendi.  Vide  Senrium  in  illud  Virgilii  :  CioMdite 
jem  rim.pmeri  ;  BtPliniiim  in  Epistolis,  undehodie 
qu^ue  adtolleiidamservorumconiumcliam  familia- 
res  voeantur.  Verum  morem  veluli  veiusium  noiai 
Maerobius  Hb.  i  oap.  fi  pa^.  210  edit.  Fai. :  Nam  et 
majores  nostri  omnem  dfminis  invidiamn  ssrms  eom» 
tttmeHem  detrakm^,  deminum  patremfamiHeu^  ser^ 
00»  famiticsres  appellaverunt. 

b  Duplei  apud  Hebnvos  servomm  genos.  EMra^ 
neum,  quomm  personcs,  bona,  corpas,  vita  demum 
de  juredominorumerani.&e^aM»*tfM,  quiadigeban* 
tur  in  servituiem  vel  a  parentibus,  co^natisve  neces- 
sitate  coactls  ;  vel  ipsi  scmei  incapiivitatem  dabant, 
fame  scilicei,  extremaque  ino^a  oppr^ssi.  Horum 
melior  conditio,  nec  eorum  servitusuitra  annumju- 
hiiaei  proirabebatur,  nisi  ipsi  sponie  privilegio  legis 
renunliagleiit.  De  prloribus  sermo  est  Chrjsologo. 

« tucas  addii  iu  extremis  vit«  sum  laborasse. 
Quare  verosimile  esl  hanc  servi  paralyslm  non  unins 
pariis,  sed  loHus  corporis  resofutionem  signiflcare, 
apoplextam  sciHcet.  Niim  et  hancetiam  dlctam  fuisse 
paraiysim  ex  Gelso  advertit  Grotius. 

^  Quseistionem  vel  sotvit,  vel  exagitai  Auctor,  cur 
c0ntuii6  puerum  non  addaxlt  ad  lesum.  Vide  Ghrr- 
soitomum  hom.  25,  aHasi^,  SnMAtihtetimtom.  vlf 
pag.  393,  C,  receni.  edii.  G.  L. 


A  ad  pietatem  pietatis  traxit  auotomm ;  neque  adhoo 
iUe  ure  compulit  Ghristum,  ad  quod  venerat  Ghris- 
tus :  sod  oenturlo  magis  sic  sentire,  «  saperesiede* 
cetur,  quare  ad  servum  in  serpovenerit  Gbristus; 
quareadhominemi»  inhominavaneriiDeus  ;utiqiM 
ut  levareijaoentes^elisoserigeret,  solveretoompedi^ 
tos,  eteosquos  jam  nemoneoaffsrre,necofferrepo- 
teratiipseoperissuiveotoroloaientissimusbajalaret 
Sed  jam  quidresponderitcenturioaudiamus:i>oitifii» 
inquit* non  sum  dignus  ut  intres  sub  teetummeum. 
i  Deditdebitumdehumihtatarosponsiimjetipsumesss 
Dominum  singuiari  pavom  8ignavit,deduoeredoBi 
vereturJ  adanimffisttosdomam,adBeeretumoordis 
sui>  ad  teetum  su«  eonsoientiss»  ad  penetrale  menlis» 
in  quo  familia  eogitationum  inoondita  et  conf usa  ver- 

]l  satur ;  necpatitur  aulam  pectoris  humani  sinevitio- 
rum  strepitu  in  sinceritatis  silentio  permanere*  Magi'> 
stroergotimorerespondit  iDominOf  nonsum  dignu* 
utintres  subteelummeum.  HinoestquodPetrus>ubi 
Christum  rerumcognoviiauclorem,  exclamavit  di« 
oens :Exiame,Dwnine,quiape€eaiorsum(LHe.  v)« 
Sic  eum  Petrus  exire  a  se  rogat,  quomodo  eenturio 
cum  ad  se  suppUoat non  venire ;  ^  agit  eaiffl  uterque 
ne  indignitas  hospitiiinhospitisi  raanet  iajuham. 
Non  sum  dignus  ut  intres  sub  tectum  m«iiiii.Hoo  beiie- 
diotum  essetantequam  Deushospiiium  oostracanus 
intrarot:  atnuncquid  siocenturiotQotumsuumChri* 
stum  vetat  intrarei  quem  totum  videt  intra  teotum 
suHoorporis  jam  manere?Fratres^oenturiojam  vide* 
bat  in  Ghristo  oorporis  sui  formam»  sed  passiooes  ia- 
illosuicorporis  non  videbat.Natus  estinoarae  Cbri- 

^  stus,  sed  natttsestdaSpirituaancto;  aGoepitbo8{H- 
tiumcarnis,sed  in  aula  virginis,  ut»etverit,asosael 
oorporis  huaumi,etde  poDutione  humaQicorporisml 

•  Id  esi  intra  domesticos  Larcshucusque  coerclta, 
nec  omnibus  nota.  Vel  familiaris  infirmitast  hoc  oat 
infirmiias  unins  ez  mea  iamilia.  Seneca  epist.  47  : 
Majores  nostri  servos  aptfeUaverunt  familiarts. 

in  omnibus  fere  editionibus,  magno  hujus  loci 
deirimeoio,  deest  vox  haso  ostensa^ 

K  Genturio  enim  Ghristum  Redemptorem  Judaeia 
fuisse  promissumexcommercio  Ucbresorum  edociua 
fuerai.  Ita  cum  Chrysologo  nostro  Lucas  Brugon&is« 
Licet  enim  ex  PP.  oonnulli  opinati  ^nt  hujussoodi 
centurionem  fuisse  JudaBum,  commuiilor  iamen  opi- 
nio  geniilem  facii.  Nec  desunt  qui  Romanum,  uti 
Chrysologus,  eui  assentiiur  Buseoius  hom.  da  servo 
ceniurionis,  ei  Theophjlacius  super  Luc.  vu.  Hecoo- 
D  iiores  interpreies  Hispanum  fuisse  asserunt 

h  Id  esi,  m  Ghrisio  homiue.  UsitaU  Pairum  locu* 
tio;  eisi  nonrigorose  iheQlogtca»  nt  adveriit  D. 
Thomas  III  pari.  qutest.  4. 

i  Amhrouus  bie  :  Pm^git  Dommus,  escusat  ceniW' 
rw,  mtUtariijue  deposito  tumore  r^mntiam  smmu. 

J  Sibi  enim  qoascius  erai,  se  magnaxa  tit«  smaB 
pariem  in  falsorum  numioum  culU  siiu  aliia  mundi 
hujus  inquinaiuentis  ex^isse. 

^  In  editis  deest  enim^ 

1  Advertii  hic  Casiillo  ab  aliquibus,  vduii  a  t^aa- 


rentio  a  Ponte  iom.  II  in  Matih.  cap.  8  nura.  83.  Syl- 
veira  tom.  lU  in  Evangel.  lih.  v  cap.  4i  quaeai.  12 
num.  79,  legi  :  maneat  injuriam.  Ai  in  ms.  Gaeaeoee 


habetur,  manet  injuriam  l  uiiq^e  a  verbo  mano,  noQ 
maneo, 

>»Nonpauci«Mt«  ea  iNmtaeorttai  gi^  fui  Chri- 
sti  carnem  veramesse^eumque  verum^ssi^boininein. 


ii^ 


SBtMO  xVl. 


23S 


llftbet«t.B0Aeirg;oceiitcnioUotumsaum  indigadkii  A 
jadieat  Ghristo^quiastibsingalari  tecto  manebatno- 
stricoi^risCliristos:«joxtailludprophetee,V)li^7aei. 
Hfaelus  suMsieut  pa$$ersolUariui  in  tecta  (Ps,a.S) . 
Seddie  tantum  verbo^etsnnabUnrpuer  m^.Oenturio 
iste  cnm^  sine  lege  esset,  nihil  sine  lege  egit.dicit : 
Dietanimnverbo,Q\i{sLdicinmersLiyDixit,etfaetasunt 
{Ps.  xLTiii,  5).  Etsitomniaperfectasantdictu^qQO- 
modo  dic  tu  solo  anlas  iafl  rmitas  non  c  uretur  Wic  tan» 
rffmt>«r6o,etsineTerbo  quoddidtarTSedistepostu- 
lat  Terilnim  non  de  loquendi  nsa ,  sed  de  virtute  facien- 
dl;irerbdmdeqaodictumest:  Jlitirf  ver^iim  suum,  et 
idnavit  eos  {Ps.ctufO),Dic  verbo  ran/um.Quia  iste 
eredidit  tn  Terbo  omnes  manere  Tirtutes.  Verbum 
tamn^Domine,  sanitasest ;  Terbum  tuum  rita  est ; 
Terbom  tubmubi  ai^eesseritfinde  confestim  fngitdo-  g 
kir,inftrmita8moxrecedit;Terbum  io  quoPetrus  cum 
laxaretretia,pisciam  multitadiaemcepit,sine  qctoet 
ignoraotiasaoctem  pertulit.et  nollum  froctnm  perrigil 
piscator  inTenit.Domintf  yinqiiit,  laboran  les  per  totam 
n^etemnihildepfmus^sed  in  verbo  tuo  laxabo  retia  (Luc. 
V).Etqaa9inon  sufQceretquodde  Terbo  egerat,Terbo 
pfsstari  posse  quod  postuIat,rebus  astrait,commen« 
dat  exemplo.iVam  et  ego  homo  sumsubpotestate  posi* 
tvs,kabenssHbmemititeStetdico  kuie,  Vade.etvadit; 

tmpie  negaruni.  Cerdo,Marcioo,et  Manes,  Christum 
tanquam  hominem  apparuisse  dixerunt,  cum  huma- 
nmn  nihil  haberet.  Theodoretus  iib.  t  cap .  de  Mar* 
done,  pag.  975,  tom.  II  edit.  Golon.1573;  Ephipha« 
niiu  Haeres.  22  vel  i3  tom.  I  part  i,  pa^.  302,  edit. 
Colon.  1682  ;  Socrates  Histor.  Cccles.  lib.  i  cap.  22 
pttff.  185;  Photiusepist.  altima,pag.381.  Hac  etiam 
reterridebent6noslici,qui,rererente  eodem  Epipha-  ^ 
nio  h«res.26  pag.  91,  C.  Christam  non  ex  Maria  na- 
tma,  sed^r  Mariam  ostensam  fuisse  eQutiebant.  Ui 
oBmet,aliique  hujus  furfuris  bomines,a  Tiieophyla- 
cio  Tocantar  4«yrce<rtoJox;$Tai  Sunt  qui  afflrmarunt 
(^risU  camem  sideream  esse  el  aeream,  Uos  Apelli- 
tiaiios  Yocat  TertuUiaous  lib.  de  Carne  Christiy  cap. 
8,  et  Auffustinus  de  Hseres.  ad  Quod  Tulldeum,  cap. 
33,  ApeUiiat.  Eipiphanio,lueres.44pag.3di  dicuntur 
'Airujuocvoi  ApeUetant.  Haecenim  fuitet  impii  ApeUis 
deetrina.Cajus  assecl»  catholieos  injuria  afficientes, 
Tocarunt  eos  Anthropolatras,  quod  JJiu*istum  verum 
bomioem  dicerent.  Gujus  aoris  convicu  memoriam 
facit  Gre^orius  Nazianzenus  tom.  1  orat.  11  pag.  742 
edit.  Paro.  demonstrando  ApolUnaristis,  multo  eos 
magis  nomen  SarcokUrarum  mereri:  namsi  Chris- 
tos  aDimam  humanam  non  habebat,  eos  solam  car- 
oem  adorare  existimandos  esee. 

«  Revera  Cluisto  locum  hune  Dsakm  convenire 
o^iBafitar  mulU.  Glossa  iBteriia.  Chrisius  patser  so-  ^ 
htarimfei  unictts, 

^  GMturio  exlex  typiim  genUHum  gessit :  qui  pro* 
pios  accesserunt  ad  Christum  absentem,quam  Judtei 
td  prsBBentem.  At  aliuspoterit  esse  horum  Terborum 
CeDiorioc«m  iibros  et  legem  Judasorum  non 


caileret,  joxta  id  tamen  quod  in  lege  soriDUim  est : 
Hxit  et  facia  «un/, ipsequoque  locutus  est.l)ic  tanltm 
wb9,  Obsenraad^m  aatem,  apnd  SS.  Patres  a^ofxot 
Tocari  eihiiicos,  qhatbns  lex  Mosaica  de  ritibus  data 
aoo  foerat.  Tbeodoretus  in  ICorintb.  ix,  21  Sine 
le§e  em  pocai^  PauliB,  qid  tina  lege  cUamagebatU  ;  et 
Im^imtix»,  Legeearsfaes  eos  dieUqui  iegem  mo' 
taiemmm  kabekant^qmieai  geiUiUbus  erant,  uterat 
CormHut.  Ad  eaaftdem  sigoificaUonem  respexisee 
n^itaaetjfOUnt  faandomofAovioterpretaAur^fieii 


€  Usora  centesima»  quai  Tocabatur  eUam,  tuura 


et  alii,  Veni,  et  venU  ;et  servo  meo,  Fac  hoc.etfacit. 
Namet:Qohomosum.  Hoc  est  dicere,  tu  Deus.  Sub 
potestate  positus. Boc  est,tu  ipsa  potestatum  potestas. 
Habenssub  me  milites, Hoc  est,tu  Tirlutes.  K/  dico  kuie, 
V(wfe,ert;adtr.Hocest:Dic  infirmltatl,  vade,  et  Tadil, 
AWi,  Veni,e/t;enif.Hocesl,Dicsanitati,Teni,  et  venit. 
Et  servo  meo,Fae  hoc,  et  facit.lWe  puer  meus  eril  et 
tuusserTUS,  cum  receperil  sanltatem.Audiat;quid 
audiatfSanusfactus es,jam  noli  pec^are(/oan.  t)  ; 
facial  justitfam,  ut  liberetur  a  paralysi  omniurti  pec- 
catornm,elpossitpsaIIerecumpropheta:  Cont;er/ertf, 
animamea,inrequiemtuam,quia  Dominus  benefecit 
tibi;quiaertpuit  animam  meam  de  morte.oculos  meos 
a  tacrymls.pedes  meos  a  lapsu.Plaeebo  Domino  in  re- 
flt(7nert>or^im(P*a/m.cxiT,7-9).Pratres,imiteturcen- 
tarionem,quic  adcentesimumfructumdesiderat  per- 
Tenire.Ne  ergoleTitercenturionishujus  prudentiam 
transeamus,hodiedeipsodictasufficianl:quiamyst^- 
riumpermagnumest^quo^GeQtilisgeriturinflguram. 
•  SERMO  XVI. 
Deduobus  dcBmoniacis. 

Christus'  qtiod  transferat marla,quod  loca  circdt, 
non  est res humani  desiderii  sed causaest  salutis  hu- 
manaB.Ambulat  Christus,non  utTideretloca,sedut 

asn5, legiUmarum  omDium  maximaerat,8ingulisquc 
mensibus  e  centura  denariis  reddebat  unum.   Vide 
SidoniomAppoUinaremBpistolar.lib.rv.epist.24,  ibi- 
que  notas  apud  Sirmondum  tom.  I  pag.553 ;  B.Chry- 
sostomum  tom.  VII  homil.  in  Matth.56,  alias58  pag« 
573  recent.  edit.  G.  L.  in  noiis  ;  Marmor  apud  Uru- 
terum  glxxv,  A,  ubi  legitur  :  Donum  datum 
UT  EX  CENTKSIMIS  EJUS  QUANTITATIS 
Q15AL  EFFECIT  ANNOS  X  DE 
DIE  VIII.  KALEND.  OCTOB.  NATALI  DIVI 
AUGUSTI EROGAHENTUR  EX  ARKA,  etc. 

Usurn  centesimis  majores  probantur  I.  l  de  reb. 
cred.,  1.  ultima  de  usur.  Vide  Paulum  Recept.Sent. 
xi,l5,  2;  Schoochium  Exercit.Sacr.  xix,pro  Salma- 
sio  contra  Gronovium  ;  Gronovium  ipsum  de  centes. 
usur  ;  et  apud  Chrjrsostomum  tom.lV,in  praBfat.§5. 

d  Editiones  Paris.,  Colon.,  Mogunt.,Lugdon.,  Ve- 
neL,  ac  tantum  non  omnes  habent  Judwtu,  Ex  ms. 
Cvsenae  et  VailiceU.  et  editione  CastiUi  reposui 
gentUit. 

e  Ex  hoc  sermone  multa  rautuatus  est  Paschasius 
Hadl>erius,  quiquadringentiscirciier  annis  vixtt  post 
Chrjrsologum. 

t  Maredicitcum  Evangelio  lacum  unoni  Matthseus 
ait  venisse  Jesum  in  reglonem  Geratenorum  ;  Lucas 
Gadarenorum.  At  Gadaram,  et  Gerasara,  non  unam 
fuisse  civitatem,qufle  opinio  apod  nonnuilostempore 
Hieronjmi  invaluerat,  sed  diversas^  luculentissirae 
demonstrat  Josephus  de  BeU(s  lib.  u  capit.  19,  et 
Hieronymus  de  locis  Hebr.  Epiphanius,  h6eros.66  ait 
Gergeseorum,  Gadarenorura,  Gergesenorum,  locum 
fuiste  trium  soriium  in  medio  positum.  Non  videtur 
tamen  satis  fuisse  causce  cur  ediium  in  una  regione 
miracolum  alteri  vindicetur,quod  fuissent  coniermi- 
naB.Quapropteradhaerendum  puto  observationi  abb. 
Pezronii.  coi  lubens  subscribit  Du  Ilamelius,  regio- 
nem  scilicet  Gerasenorum  iunc  temporis,  subditam 
foisse  Gadarenis,quam  urbem  Porapeius  jusseratre- 
staurari  in  graiiam  Demetrii  liberti  sui.Quo  nomine 
urbs  iUa  nota  erat  inier  prfi&cipoas  civiiates  Decapo- 
leot.  Addam  ex  Josepho,do  Bel.lib.  v  cap.  3  pag.BSS, 
fuisse  foriasseCadaram^jSergesenorum  metropoliia. 
PMpqaAM£?r|^  vid^igiftm.,Goi»meBti»  ioeii» 
eoitiohe.  Huetii  pag.  130  tom.  II. 


139 


S.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


240 


homines,quiyarii8  casibus  perieraot,  inveniret.Qui 

loca  fecerat^quid  novi  videretinlocis?  Aut  iliiquid 

aberat,qui  ubique  eratfUthomovidebaturinlocis, 

sed  ubique  yidebat  ut  Deus; videbat  utique,et  despe- 

ratos  videbat,quibusibatdivinaremedialargiturus ; 

ibat  ad  eorum,curam,quibus  humana  jam  defecerat 

cura^sicuthodiernaprobatumestlectione.  Cum  ve- 

nt55e^,inquit,/e5t£5  trans  fretum  in  regionem  Gerase- 

norum,occurrerunteiduOfhabentesd(Bmonia,demO' 

numentii  exeunte$$(Bvinimis,ita  ut  nemoposset  trans' 

ireper  viam  illam{Matth.  viii).«  Lubet  scisseetvi- 

disse  Dominumquidmali,quid  periculiiilishaberetur 

in  locis  ,  et  ideo illuc ^  isse  ut  sic desperatis^afflictis, 

sic  miseris  subveniret. Occtirrenin/  eiduodcmonia 

habenteStdemonumentis  exeuntes.c  in  monumentis 

sedem  fecerant  ^  morlisauctores.Attenditequflesffi* 

vitia,quisfuror,qu8B  rabiesdflemonum  ergahumanum 

genusiquamvisbreve  tempus  hominum  ferre  non 

possunt,contenti  non  sunt  mori  homines,sed  vivos 

homines  gestiunt  sepelire  ;se  sepulcris  mandant,ut 

homines*  reducantin  sepulcra:pascuntur  cadaveri- 

bus,  putredine  saginantur^deliciantur  fetore,quibus 

tota  voluptas  est  homines  interire.  Sed  sentiamus 

quid  machinenturfraudibu8,quidmoliantur  malis, 

quorum  crudelitas  raodum  non  habet  in  aperto.Q  uid 

faciuntistiquandodivitias  ostentant,<^  nisiutavari- 

tiam  serant  ?  Ut  inserantsuperbiamypompampro- 

ponunt.Singularitatemvenditant,utg  quodestcom^ 

munionis,excludant.Utiram  nutriant^  causas  colo- 

rant.  Ut  pietatem  violent,  affectibusdant  querelas. 


A  ^  Philosophiamfingunt^utfaciantnihilseirehomiaes 
plusquflerendo.  Deos  multos  iigurant,  ut  Deu8,qui 
unus  etverus  esUnesciaiuv. Oecurrerunt  ei  duo.dce- 
monxa  habentes,  Quando  ad  duos  homines  dmmo- 
nia  multa,  ad  unum  >  legionem  totam  significat 
convenisse  :  tioc  ideo  facit,ut  doceat  cavendos  esse 
dsemones,  nontiinendos  ;simulque  monstrat,quam 
sit  potentia  Christi  singularis,  quod  nomine  solo 
Christi  f ugatur  omnis  dasmonum  muUitudo,Occt/r- 
rerunt  ei  duo,dcemonia  habenten .  Exbibiti  non  volen- 
tes  venerunt;  j  Imperantis  jussu^non  suo  ausu ;  at- 
tracti  8unt  inviti,non  sua  sponte  currentes.Denique 
adprsesentiam  Ghristi  iiomines  exeuntde  monumen- 
tis,  etversavicek  captivosferunt,aquibu8fueruQt 
captivati;  sistunt  p<Bnis,quorum  cruciatibus  torque- 

^  bantur :  aptant  ad  sententiam,aquibus  addictifue- 
rantjam  sepulcris.Occtirrerun^  ei  duo  d^emoniaha- 
bentes  scevinimis,ita  ut  nemoposset  transirtperviam 
tl/am.VidetisquiadffimonesvenientibusadChristum 
prsdcluserant  viam,transitum  denegarant.Etenimd»- 
monum  istacura^ne  ad  Deumhominespossintredl- 
tum  invenire.  Nonenimaliter  possunthominespos- 
sidere,nisi  eos  ab  auctoris  sui  societate  subducani. 
Ita  ut  nemo  posset  transireperviam  Hlam.Huxc  est 
quod^Christus  factu  s  est  via  Ma  ut  nemo  possel  iratiS' 
ireper  viam  t//am.illam,  non  istam.  Ego  sum,  in- 
quit,via  (Joan.xiv).Ut  ad  viam,  per  viam,adDeum 
perDeum  venientibus  obsislere  visdffimonum  non 
valeret :  ad  Deum  nisi  per  Deum  potest  perveniri.Sed 
jam  quidd8Bmone8clamaverint,audiamus.QtitV/ no6» 


•  Ineditis  laborat  non  mediocri  vitio  locus  hic  ;  pro 
lubet  habetur  enim  lucet. 

1»  Sic  corrigendom  putat  Latinius,et  Castillo.Mita, 
esse, 

c  Monumenta  in  a^is  constituebant  Hebrdei,  non 
in  urbibus,  necontaminarentur.  Exstat  insignis  locus 
Josephi  de  Herode  tetrarcba  aediGcatore  Tiberiadis 
lib.  xvni  cap.  3  quem  non  vidisse  pigebit.  Cum  vero 
Judaeorum  sepulcra  alta  essent,  et  fornicibus  obducta 
cttbilibus  similia,ut  habet  Menochius,  vel  cellis  vina- 
riis,  ut  Maldonatus»facile  poteratquisineis  habitare. 
Vide  plura  apud  eruditissimum  Nicolaum  de  Se- 
pulcris. 

d  Sane  daemonescirca  sepulcra  observari  tradunt 
Clemens  Alexandrinus  in  Protrept.,Lactantiuslib.  ii 
cap.  ii,Theophy)aclusin  Matth.  x,  qaiputateoteni- 

Sore  vi^uisse  dogma  animas  niorluorum  dtemoncs 
eri.  Vide  Tatianum  Assvrium  orat.  ad  Genles,pag« 
154:  Pon*o  doemones  quihominibus  imperant  non  sunt 
animsshominum  ;  Clementem  Alexandrinum  Stromat 
Hb.  VI  pag.  3ii.  Qun  fuitPlatonicorumiententia:  a 
qua  non  abfuit  Tertullianus.  teste  Augustino  dc  Ci- 
vit.  Dei  lib.  ix  cap.  1 1 ,  nec  Josephus  iib. vu  de  Bello, 
cap.  25,  pag.  981.  Chrjsoslomus  autem  tom.  V,  ho- 
ini).  36,  cujustitulus  :  Quod  animoe  eo^^um,  qui  vio 
Itnta  morte  vereunt  non  hant  dmmones,  hoc  tantum 
persuasum  ruisse  ait  de  nis  qui  violenla  morte  occu- 
buerant,  et  quos  Biothanatos  appellant.  Vide  Baro* 
nium  ad  annum  Christi  i38,  §  45.  Verosimilius  aliis 
videtur  creditum  lum  fuisse  a  multis  inani  philoso- 
phia  deceptis,  animas  mortuornm  haerere  circa  se- 
pulcra. 

o  Sic  emendavi  ex  ms.  Vallicellano  et  Vaticaoo. 
Editiones^rtfflrt^anf.Putat  autem  Maldonatos  id  effisse 
dsemoneSyUt  obsesssos  acrius  torquerentfetoreloci. 
Facile  autem  in  sententiam  descenderem  existiman- 
tium  virof  hot  dod  aolom  foisse  energumaBoSf  sed 


C  ctiam  lycanthropicos.Gallis  \loups  garous,  Ita]is,Liipt 
manari,  et  gravissima  melancbolia  laborasse.  Lucas 
viii,  27  :  Occurrii  illi  vir  quidam,  qui  habehat  dcBmo- 
niumjam  tefnporihus  muUts,  et  vestimenta  non  indne* 
batur,  neaue  %n  domo  manebaty  sed  in  monumentis. 
Conferendus  est  cum  evtingelista  Paulus  Medicus  lib. 
111  cap.  i6  :  Per  noctemenim  egressi  lyeanthropici  /ti- 
posimitantur,  et  quoadiUueeat  circa defunctorum  mo» 
numenta  vagantur , 

f  In  pluribus  editis  deest  tmt.  Ita  vero  Colon.  et 
Castillo. 

K  Scilicet  quod  commune  et  vulgare  est  om- 
nibus. 

h  Vide  qufie  ad  rem  scribit  Augustinus  lib.  xiii  de 
Trinit.  cap.  19. 

i  Apud  Marcum  :  Legio  mihi  ^iofnen  est,  nam  muUi 
sumus.  Daemones,  ait  Lactantius  ii  cap.  15,  non 
solum  daemones  se  esse  confltentur,  sed  et  nomina 
suaprodant.  Legio  autem  ex  Hebraica  voce,  qu« 
D  sonat  muUitudinem.  Unde  legio  obvarum  apud  Beref. 
Rabb . ,  FacUius  esi  legionem  oHvarum  enutrire.tinmc' 
rus  militum  in  legione  apud  Romanos  non  semper 
idem  ;  ssepius  immutatus.  Vide  Livium  lib.  vm  de- 
cad.  i. 

j  His  similia  habet  Hieron^us  in  cap.  viii  Maith. 

k  Nam  ad  Christi  prsesentiam  coacti  venire  daemo* 
nesjOon  magissuitunccompoteserant,quam  fuerant 
antea  obsessi. 

^  Cur  Christus  via  dicatur,  et  quomodo  sit,  vide 
Hammonium  inCatena  adlocumJoannisxiv,  6  ;Cle- 
mentem  Alexandrinum  in  Protrept.  pag.  63  ;  Nysse- 
nom  orat.  10  contra  Eunomium ;  Cnrysostomnm 
tom.  V  hom.  i93  et  18  edit.  Parisien. ;  Nazianzenum 
orat.  36  ;  Ephiphanium  haeresi  69,  clarios  in  Ancho- 
rato;Cyritlum  Hierosol/m.  catechsi  Illuminat.  iO  ; 
Cvrillum  Alexandrinum  lib.  ix  in  Joan.  xiV|  4  ; 
Tneodoretom  in  hanc  locum,  ibiqaeTheopbylacUim* 


S41 


SERMO  XVI. 


M 


et  tibU  filiDei  f  Hoe  ett  dicere  :  Vit»  auctor«  qoid  A 
Ubi  oum  mortuis  ?  Habitator  cceli,  quid  tibi  oam  se- 
pnlcris?Odorparadisi,quid  tibicum  fetore?Quo8de 
ecelo  dejectsti,  quos  de  paradiso  oxclusisti,  quibus 
nmic  tollis  urbes,regione8  babitabiles  negaSypermitto 
inbabitare  nos  vel  sepuicra :  et  si  nos  persecutione 
tanta  digni  sumus,  tu  tanta  noncs  ^  dignusinjnria. 
Quid  nobis  et  libi  f  Quid  ?  quod  judici  et  reo,  quod 
▼indicietpoenali,  quod  regietdesertori.  Quidnobis 
eltibi,/UiDei  f  c  Hocdicuntpossessori fnres^hocdo- 
mino  prsedones,  tenent  spoiia,  preedam  gestant,  et 
quid  sibi  cum  00  sitqui  suareposcitinterrogant.^i^ 
Hobis  et  tibi,  fili  DeifQmd  ?  Ut  reddatis  homines, 
mundum  restituatis  auctori ;  et  yeniente  Greatore, 
sciatisYobiaincreaturisampliusDillicere.Ouidno^ts 
et  tibi,  fili  Dei?  Venistiante  tempus  torquere  nos  f  » 
Quid  nobis  et  tibi?  Et  vobis  cum  bominibus  quid? 
Quidnobis  et  tibij  filiDei  *fAgnosc\xnU  ^  aguoscunt 
Deum,  j  udicem  coniitentur,  «lamant  j  udiciuro  se  de- 
bere,  et  de  tempore  praescribunt  Quid  nobis  et  tibt, 
fiU  Dei  f  Venisti  ante  tempus  torquere  noi  ?Auctori 
temporam  tempus  opponunt.  V«ms/t  ante  (empus  tor* 
quere  nosf  De  tempore  sicqueruntur,  quasi  ipsiim 
cum  tempore  feeerint,  ut  vivos  condiderintin  sepul* 
eris.  Venistiante  tempus  torquerenos  f Tempus  ab« 
sciiidit,prfleveQitmortem,6epeiitvivos  crudelitas  im 


matura:etdetemporeqQeritur,«  quasianietempus 
habere  debuerit  injuste  quod  desiderat,  et  non  ut  ex- 
ortae8tejusmaiitia,moxpuQiri:  r  detemporeoau- 
saturnequitia  BflBouii  indurata.  Malis  patientia  brevis 
est,  bonis  tarda  uitio ;  quod  Iffisis  longum  est,angu- 
stum  est  ad  JflBdentes.  Bratt  inquit,  non  longeab  eis 
grexporcorum  multorumpcueens,  Dmmonesautem  ro- 
gabant  eum  dieentes :  Si  ejieis  noht  milte  nos  in  gre- 
27«mpor{ro;*t<77.Dignapetitindignaservitus.Jlft7feno5 
in  gregem  porcorum.  De  monumentis  milli  se  preca- 
tur  in  porcosnequitia,  quia  fetores  amittere  nescit, 
sedmutare.  Mitte  nosin  gregetnporcoruni.  Coenum 
petuntruentescoelo ;  postflethereashabitationcsam- 
biunt  voiutabra  porcorum.  Bfilte  nos  in  gregem  por- 
conim.  e  Grexingregem mittitur,ut prodatur  diRmo- 
numi>  multitudo  :  ut  appareat  hoc  duos  portasse 
homines,  quodnumerositas  uou  valuit  sufferre  por« 
corum.  Ait  iUis,Ite,AtiHiexetmtesabiei*untin  por- 
cos ;  et  ecce  impetu  abiit  totus  grex  >  perpr^jpceps  in 
mare,  etmortuisunt  in  aquis.  Traditur  vile  peous  non 
pro  voluQtatedaemonumySed  ut  tah  factoinnotescaty 
quomodo j  inhominessflBviunt,  quomodoquflBrunt 
mortes  hominum,  qui  sic  porcoB  ut  perdereQtqofle* 
sierunt.  DflBmonesomnequod  est,  agitur,  movetuTi 
vivit,  ardeut  perdere,  non  habere.  Ne  quis  ergo  ta- 
iis  ^  tieri  homo  prasumat, humano  generi  inimicitia 


a  Formula  haec  dicendi  apud  Latinos  contemptum 
fidetur  inducere  :  at  Hebraeis  aliud  signifieat,  quod 
elare  patet  U  Reg.  xvi,  10.  II  Paralipom.  xxxvi,  2i. 
Ex  senteotia  ergo  HebrflBorum  loquitur  Chrysologus. 
Sed  Grflecis  eliam  hujusmodi  locutio  fainiliaris.  Ana- 
creon  :  Ti  fioi  xai  /xoxooi;  av).o(c  :  Quid  mihi  eum 
magnis  Hbiis  f  Demostbenes  :  T£  voaw  xv.i  (3oev«v« : 
fjmd  legi  cum  qumtione  f 

t»  Qui  cum  fetoribus  et  sepulcris  miscearis.  Mita. 

^  Sed  Quomodo  rem  furto  sublatam  quisadhuc  pos- 
sidere  potest  f  Quia  fures  non  auferunt  Domino  rei 
fortivfle  possessionem,  cum  ipsa  possessio  solo  animo 
retineatur,  1.  3  §  fn  admiUenda,  I.  Si  id,  g  flnalet  IT. 
de  acquir.  possess. ;  1.  Licet,  c.  de  acquiren.  et  reti- 
oend.  possess.  Dsemonesdum  hominera  obsident,  non 
quidem  possessores,  sed  detentores  ct  occupatores 
rei  aliense  :  ideo  fures  jure  ac  merito  appellantur. 
llorao  enim  creatus  Dei  cst,  et  ad  ipsius  iraaginem 
factus:  propterea  ut  fures  a  possessionc  rei  fnrto  sub- 
lat»  arcentur  per  I.  2.  et  I.  6  c.  de  furtis.  Mita. 

«t  An  dffimones  vere  Deum  agnoverint,  vide  Mal- 
donatum  in  hoccapiteMatth.  vnr,  29.  Agnovisse  au- 
tem  patet  ex  Luca  iv,  41.  Non  autem  voluntatis  ista 
confessio,  sed  neeessitatis  exlorsio,  ut  ex  Hieronymo 
L^icas  Brugensis. 

•  Mirum  quam  corruptey  auam  depravate  locus  hic 
ia  editionibus  jaceat,  nec  clariorera  lucera  afTerunt 
mss.  Vaticanus  codex  :  Et  de  tempore  queritur,  quasi 
aul  tempus  habcre  debuent,  ut  exorta  csi  morspuniri 
de  ttmpore  causatur.  Nequitia  scbcuH  indnrata.  Ex  Bo- 
noniensi  fetcri  et  Castillo  ct  Mita  resdtuiraus.  Sensus 
antem  obscurus  adhuc.  FortasseaitChrysologusdie- 
monesoptasse  horaioibus  nocere  :  id  quod  injustede- 
sideraot  antc  lempus.  scilicct  ante  cornra  raortera, 
re!  quia  non  putabanttam  cilo  Christum  venturum  ; 
et  non  nt  punirenlur  statira,  ac  eornm  raolitia  per- 
spccla  fueril. 

f  Hoc  esl  in  causara  suaj  defensionis  tempus  addu- 

Cit.  MlTA. 

s  Ubinani  loci  tanta  raullitudo  porcorum  apud  Ju- 
dmoi,  cum  prodigus  ad  eos  alendos  io  longincjuara 
regionem  coramigraverit?  Vel  ex  eo  quia  Jud»is  ve- 


tilum  erat  porcosedere^  non  alere.  Et  tunc  temporis 
poterant  ali  a  Judaeis,  ad  suppedilandam  annonam 
Romanis  militibus :  qua  de  causa  multaconcessasua- 
riis  prif  ilegia  leguntur ;  vel  quia  Judfeorum  raulti  inter 
ethnicos  coramorantes  propriis  legibus  astringipassi 
G  non  sunt,  sed  eas  lucro  suo  posthabuere.  Romanis 
enimcarosuilla  in  pretio  fuit;  vel  demura  animalia 
illanonJudnomm  erant,  sed  gentilium,  qui  olimre- 
giones  trans  Jordanera  incoluere,  et  in  his  Gadarara, 
seu  Gerasara.  Revera  autem  quomodo  Gadarenscs 
fuisse  Judaeos  conflrmet  Baronius  anno  3i,  g  69,  non 
beneadhucliquetyGadaraenim  gemina  fuit ;  utraque 
Grseci  instituti.  Una  ad  littus  maris  Meditcrranei  de 
qua  Strabo  lxvi.  Altera  Pere»  civilas  fuil,  quam  Jo- 
scphus  deBelloIib.  i  cap.  5Gr»cishorainibustribuit. 

n  Plieronyraus  in  Vita  Uilarionia  pag.  95 :  Qui  vi- 
derant,  non  potuissent  aliter  eredere  exiue  iantam  de 
homine  dxmonnm  multitudinem,  nisi  grandis  porco- 
rum  numerus,  et  quasi  a  multis  aelus  pariter  eorruis- 
tet,  Sic  irapietas  Sadducteoruraangelos  negantes  con- 
veilebatur. 

i  Quod  solent  dseraoniaci.  Hinc  fortasse  illustrao- 
dus  Hesichius  :  «^aiuovitfTo  per  devia  errare,  Porro 
inare  hoc  putat  Baronius  fuissc  therraas  Qadarita* 
D  nas  :  de  quibus  Epipbanius  heeres.  30  num.  7  ;  eos 
vcro  in  lacura  Tiberiadis  deraersos  fuisse  eruitur  ab 
Hicronjrao  de  Loc.  Hebr. 

j  Intcr  pluriraascausascurChristus  hoc  permiaerit, 
hiec  quoquc  coraraoraoratur  a  Chrysostomo  aliisque 
cnarratoribus.  Et  certe  in  aliud  humani  corporis  no- 
spiliura  dffinioues  ii  iraraigrare  maluissent ;  at  cum 
pneviderent  se  id  a  Christo  numqoam  impetratoros, 
proposcerunt  vel  animalia  dorainandi  potestatem»  ut 
quodainraodo  horainibus  nocerent ;  vel  animalinm 
jacturain,quia  dominieorura  indignatiChristumnon 
suscepisscnt.  Hicronyraoin  vita  Hilarionis  consonat 
Euth^raius  :  Student  poreos  occidere,  ut  eorum  damno 
contristati  domini  gregis  Jesum  non  susciperent, 

^  Diabolus  factus  est  iniraicus  homini,  ne  homo 
eidem  assimilari  audeat ;  sed  potius  mores  illius  e* 
suggestiones  tamquam  iniraici  abhorreat.  Mita. 


MS 


S.  PETBI  GHHYStMLOGI. 


su 


Y6tut,  fiza  ira»  ipAlitia  destioata  est.  D»moiidsiiisi  A  ad  flaotuantia  mundi  f  termiaot  eoiporis  nostri 


Tinoti  non  oedunt,  iiBdere  non  valent  nisi  jussi.Tra- 
ditur  ergo  vilepeou8,utluoeat  damonibusinhomi- 
nes  nil  licere,  quibus  in  poroos  jussum  est^  ut  lioe^ 
ret.  Nos  ergo  aut  vitiis  nostris  faoimus  ut  ilU  aooi- 
piant  potestatem  nooendi,  aut  virtutibus  subjeota 
nobis  d«pmonum  oolla  Christo  triumpbante  oaloamus, 

SERMO  XVII. 

De  dsmoniaeo, 

VenisseDomlnumtransfretruminregionem  Gera- 
senorum,  et  exeunti  ei  de  navi  statim  ^  ooourrisse 
hominem  de  monumentishabentem  spiritum  immun- 
dum,  oatenis  et  oompedibus  vinotum,evangelioo  ho- 
diesermone  oognovimus  (Marc.  v,  3) ;  qui  domioi- 


navigio  transmittit,  ad  littora  pervenit  salutis  no- 
stro  repleta  naufragiis,  et  regionem  oaecis  igno* 
rantiffi  tenebris  infusam,  luois  suae  splendore  per« 
fundit,  oaUidi  hostis  deprehensurus  insidias,  ip« 
sumque  prinoipem  nequitiflBspiritualisoum  suis  le^ 
gionibu8,regiapotestatefugaturu8  ;uttandemreddat 
liberos,  quos  diu  tenuit  potestas  inimioa  oaptivos. 
Videns,  inquit,  Jmim  a  longe,  cucurrii  et  adoravii 
eum,  ei  clamans  vocemagnti^  dixil :  Quid  mihi  el  tiki^ 
Jesu  fHi  Dei  summi  f  Adjuro  U  perDeum  ne  me  tor> 
queas.  Ad  nutum  ChrisU  oonversus  est  ordo  poBna-» 
rum ;  ante  latrooinante  diabolo  homo  vexabatur  in< 
noouus ;  nunohomo  ourrit,  sed  diabolus  inourrit ; 
inoUnatur  oaro,  sed  immnndus  jacet,  eiprostemitur 


Uum  haberet  inmonumentis,  auctor  mortis,  mortis  g  spiritus.  Cueurrit  et  adoravit  (Marc,  w,  6).  Quid  est 


inoubat  mansiones,  et  humanas  necis  avidu8,quos 
orudeUtate  sna  ocoidere  non  potest,  vivos  gesUt  fe- 
raUter  funerare.  Sasvit,  furitinteritns  nostri  avarus 
exaotor,  oui  poena  est  quod  homo  nasoitur ;  quod 
tardiusmoritur>oruciatur :  hominishano  ipsambre^ 
vissimamvitam  amandarehorridanititur  per  sepul* 
ora ;  oonfusus  hostis,  et  ad  utrumqueperversusin- 
gerit  sepuloris  vivos,  mortuise  apponit  oibos,  mera 
fundit,  ut  etvivos  eneoet,etmortuosinquietet.Ca- 
tenisetoompedibusvinotus  tenebaturhomo  :^  vin- 
ctus  aUeno  orimine,  ethabitatoris  soelere,habitacu- 
lum  innocens  torquebatur.  DiaboU  culpahominis  re* 
dundabat  adpoenam,  etpraddffi  miseriis  proKlo  sagi* 
nabatur  inolusus ;  neo  faoientem,  sed  patientera 
•  exsecrabUis  exponitlnvidia.  Huio  morbocupiens 


diabole,qu6m  trina  tentatione  provooabas  ad  lapsum, 
quempromissioneregni  utte  adoraret  subdolusam^ 
biebas,  nunc  tremens  et  miserandus  prolaberis  et  ado* 
ras  ?  Booe  qui  honores  omnes  regnl  promittebat  et 
glorisB,  habi  tare  fetidis  oorrnptioiie  eadaverum  repe* 
ritur  in  tumuUs.Sic,  sio  iste  deeipit  oum  promittit,  nt 
adinfema  seoumpertrahat,onradesupernisse  ooq- 
snientisg  oousulentesi»  fallaxpromissoriUuditOiitd 
mihiet  tibi,  fiUDeisummi  f  Nsm  et  modootadula* 
tor,  non  utdevotus  et  obsequenshicadorat,evadere 
oupienspoBnam,pr89dam  perdere  pertimescens.Cre- 
dit  infelix  ut  eum  quem  tentatione  vincere,quem  mu- 
neribu8nequivitinfleotere,possit  adulatione  pulsa*» 
re  :  sed  iUe  consuevit  vinotos  absdvere,  revooare 
captivo8,nec  acquisitos,  sed  conditos  a  sesibiresti- 


Dominus  subvenire,  transfretat  mare  :  hoc  esti  ^  tuere  >  terminos :  hostem  Ubera  virtute  peroeUere, 

«  Christus  enim  in  hac  re  non  vim  agentem,  ut  lo- 
qui  amant,  exercuit,  sed  vim  impedire  yolentem  sus- 
tmuit.  Voluit,  ut  liceret  deemonious  id  quod  alias  ef- 
flcere  poteranl,  ni  majorc  vi  impedirentur. 

J>  In  superiori  sermone  duos,  nunc  unum  tanlum 
energuraenura  Christo  obviam  faisse  ait.  Vere  Mar- 
cus  et  Lucas  unius  energuraeni  meminere  :  vel  quod 
forte  alter  ex  iis  eratnotior,  in  quo  erit  leffio  deerao- 
niorum,  ut  ait  Augustinus,  de  Concord.  Kvangel. ; 
ve)  quod  maKis  vexaretur.  Unde  ejusdera  sanatio 
longe  rairablTior,  aut  quod  hic  solus  a  Christo  sana- 
tus  fuerit. 

c  Iraprobat  raorera  apponendi  cibossuper  sepulcra 
mortuorum.  Quarumsepulcraliuraepularurausura  ab 
ethnicis,  de  quibns  vide  Kirchraannura  de  Funer. 
Rora.,  in  Christianos  etiam  in  priraiUva  Ecclesiaraa- 
nasse;  et  non  paucis  abusibus  volventibus  annis  pol- 
lutum  fuisse,  ex  Augustino  et  Cjpriano  docet  Gui- 
lielraus  Stuckius  Anliq.  Conv.  Ub.  i  cap.  26.  Idsetate 
quoque  Chrysologi  supra  martyrum  turaulisfleri  con- 
sueTisse  abunde  docemur  ex  Ambrosio.  PauIinusNo- 
lanus,  poema  xxvi  natal.  9  pag.  642  vers.  562  : 


.  .  ,  IgnoioendA  UmeB  puto  taUa  parvis 
Gtndia,  qacB  docant  epaus ;  qaia  meatibat  error 
Irrepit  radibus  :  nec  tantce  consda  calpse 
Simplicitas  pietate  cadit,  male  credala  sanctos 
Perfusis  balnate  mero  gaadere  sepalcris. 

Hoc  est  mera  fundere,  auod  Chrysologus  daranat  ut 
diaboii  inventum,  Paulinus  ut  simpncitatis  lapsura 
excusat  Vide  Chrysologo  cohserentera  Augustmum 
tom.  X  serm.  in  Cathedra  S.  Petri,  et  TertulUanum 
lib*  de  Resurr.  cap.  i,  in  principio. 


d  Fatetur  Mita  hoc  intelligi  debere  de  crimine  ds- 
monis,  ^ui  humanum  genus  in  JEvm  tentaUone  pes- 
sumdedit,  cujus  comparaUone  homo  innocens  est. 
Attamen  mystice  interpretatur  de  crimine  Mrm  et 
de  originali  peccato.  Unde  dsemoniacus  hic  innocens 
quoaa  culpara  propriara,  reus  erat  quoad  culpam  pa* 
rentum, 

o  Hoc  est,  exsecrabilis  invidia  dsemonis  non  pati- 
tur  ipsum  in  hoc  facto  api>arere  tortorem  ;  sed  solum 
permittit  hominem  videri  talia  paU^  quatenus  horai- 
nis  peccatum,  propter  quod  ipse  mala  paUtur  appa- 
reat,  et  deemonis  culpa  non  cernatur.  Mita.  —  Muitffi 
ediUones  et  ms.  VaUicell.  habent  miserabHis  invidia, 

f  Id  est,horaines  peccatores,  juxta  illud  Job  xizvii, 
3,  Et  lumen  illius  super  ierminos  terra.  Vel  potius  ad 
omne  id,  quod  in  suo  dominatu  includitur ;  Da6o 
tibi  gentes  et  possessionem  tuam  terminos  teme^ 
^  g  JSx  ras.  ValUcell.  et  VaUc.  NonnuUae  ediUones 
consolantes. 

b  Alias,  falsus,  Qui  superna  consulunt,  et  a  falso 
proraissore  iUuduntur,  h  sunt  qui  futura  soli  Deo  co- 
gnita  a  daemone  consulto  scire  aesiderant,  quod  olim 
gentes  fecisse  constat  cum  idola  de  futuris  consule- 
rent.  Mita.  —  Quid  mirum  pate^'  mendacii,  inquit 
Cjrillus  Jerosol.  catecbes.  jUum.  pag.  124,  si  opera 
mendacii  speculatur  f 

i  Vide  superiorem  notara  5.  AnUquis  alius  limes^ 
alius  terminus ;  de  quibus  consule  Hofmannum  Con- 
tin.  Lexicitom.  III  pag.  34;  Salmasium  ad  Solinum 
pag.  680.  Addam  terminos  finesque  agrorum  a  Ro- 
manis  quandoque  dictos  arcas  finaUs,  quse  non  tan- 
tum  (iniendis  aigris»  verum  eUam  condendis  cadave- 
ribus  inserviebant.  Uarum  riB^uram  expressam  ex 
Bygino  habes  apud  laudatum  Salmasimp. 


M 


8BRM0  IVIU. 


t4i 


t  ii6e  faetioDe  peUaei  iBimioum  tneram  requirere 
potsessoram.  Ei  clamms  toce  magna,  dimt  i  Quid 
mihi  e(  HHy  Jesufili  Deiiummi  fadjuroteper  Deum 
nemetorqueoi,  Quidaffit  f  qaid  patUurfragilitaihu* 
mana  talibut  et  tantissubjeetamiseriit?  Beoe  diatMK 
lus^  patronaToeeliomiDishoiDiiieapetitanisiaela^ 
mat :  et  tota  membra  homiois  liosti  iuo  suam  mili* 
tant  in  Tfi^neLm,QuidmikiettiM,JeiufUiDeimmmif 
Qutd  mihi  et  UiH  T  quod  puniendoet  judiei^quod  regi 
etdesertori,  quod  iuTasori  et  domino.Ouid  mUU  ei 
tihi,  Jesu  fiH  Dei  summif  8i  agnosoisfilium,utique 
nonBeeeis  hcmdem :  sihasredem  nostl»  o  hMedita» 
tem  rapere  eur  pmsumisY  Ad/tirote  jmt  Attim,iM 
me  lor^tiMf  .Timet  tergiversator,  et  simulat :  fatetur 
fllium^eedneDeus  inteHigatarsolidaarteeontendit; 
adjorat  Deum  per  Deom,  <  ut  altemmTideriipsam 
faeiat,  nt  astantium  deeipiat  et  fallat  auditnm.  /n- 
terrogabai  eum  ^esus^qnod  tiki  nomen  est  ?  Intarro» 
gaC :  non  ignorat^  sed  implet  judieem,serTat«  odt* 
nem  oognitoris :  nomen  interrogat,ut  de  oonditione 
diseotiat,  judieet  dereatp,addieatde  erimine.Deum 
se  esse  data  sententia  perdemonstret.  Responditlo» 
gio,  quia  muUi  stimta.Gbristi  interrogatio  nostram 
ignorantiamsiedepellit;  nobisaperitquodlatebat» 
adanum  legio.  Eyidensest  desidiamilitis,sidesera| 
aeiem,si  gresenm  reirahat,si  eonfligerepertimeseat; 
ilH  anum  numeroeohostefortiorem  prsridet  f  esse 
eaptiTom.Ad  prttsentiam  regis  isti  quid  sunt^qui  at 
nnam,  et  f^  nednm  tironem  eaperent»  toto  eohortis 
su»  agmine  eonTenerunt  f  ubi  essent  si  Tezillum  ibi 
jamcrueiiysi  Ghristi  signa  ridissent?  Age,Ghristiane, 
ineede  seeoras»  manus  tanta  et  tam  multa  que  sie 
nietnitinermem,proeulfugiet,  si  Tideattsi  sentiat* 
11  cognoscat  armatum.  Lepreeahantur  eum  spiritus 
dieenies,mUte  nos  inporoos.  Vide  ubi  Sataoas  sedem 
desiderat  ooUoeare.  De  sepuloris  in  poreos.  Semel 
mfeetas  putrediDe,hai>i  taoula  fetida  et  immunda  per^ 
qrnrit ;  sordibusdeleetatur  etoosno,qui  utique  sem«> 
per  fetore  eriminumetsqualorepasoituryitiorum, 
Sed  sic  est  odor  ej  us  tartareus  et  credulis^ut  eum  oec 

•  Chrisius  enim  qoq  subdola  arte  diabelum,  ut 
fpse  diabolus  BTero,  sed  propria  yirtate  subrertii. 

1»  Sctlicet  d{at>olus  f  oce  hominis  utitur,  ui  elamet 
ad  DomiDum. 

•  Homo  esi  hcsrediias  Ghristi  Domini  :  Psalm. 
iiTin  :  Postula  a  me  et  dabo  iibi  gentes  fuereditatem 
tuam  ;  ubi  Augusiinus :  Gentes  haBrediiaiem  iuam, 
guam  possides  ad  earum  saluiem.  Mita. 

<i  Vatablus  locom  ExaDgelii  legii  :  peto  a  te.  utju^ 
retmihiper  Deum  ;  quasi  Giurisius,  ni  eii  liie  Ghrj- 
soloffus,  alter  fuissei  a  Deo. 

•  Judieis  munus  esi  primum  reum  interrogare, 
teit  in  cap.  Prcescripta,  libell.  2  q.  8,  et  cap.  Forus 
deTerb.signiflc. 

f  Vel  ait  unum  hominem  a  diabolo  obsidendom 
esse  fortiorem  legione  deemonum  ;  Tel  ad  eum  ser- 
Taodum  opus  fuisse  legione  dieroonum.  Meniem  au- 
tem  Chrysologi  satis  aperire  yidetur  Basilius  orai. 
13  :  Noi  enim  docuit  quam  multis  humanum  genus 
cornifidbus  doemonibus  traditum  nonperierit^quandO' 
pridemdemonummuUitudo  in  unum  armata  tollere 
son  evaluerit, 

s  Opinaniur  nonnulli  eDarraiores  ex  dnobns  dss* 
moniads  nnum  foisse  gentilem.  Guisententiisadhis- 


A  poreornm  natnra  suffleeret  sustinere :  denique  de» 
mergi  in  mari,  et  fluotitms  h  maluit  deperire,  quam 
ejus  immunditiam  pati  et  putredinem  toierare.  i  At 
quid  possunt  prasumere  dsamones,  qui  neeporeos 
quidem  oontingere  praif  aient,  nisi  eos  potestas  di» 
Tina  permiserit  ?  Miser  estqui,  j  reiioto  judice^lru» 
•tra  oamifieis  reliquit  faTorem ;  qui  nee  Texare^neo 
paroere,  neo  minuere  potesttormenta,nec  addere« 
sod  faeit  totnm  addiotusipse  Terbeto  ad  jus  et  arbi- 
trium  judicaatis, 

SERMO  xvm. 

De  sosru  Pstri  infinna  ei  sanata, 
Hodierna  ieotione  didieitattentus  auditor  quare 
eesli  Dominus,  restauratoruniTersorum,terrenas  et 
serTiiesiotraTeritmansiones.Sed  aihilmirum  sl  ad 

0  omniadignanter aeoeseit,  qui  eiementer Teneratom^ 
nibus  subTenire.  Cum  oenissei,  inquit,  Jesus  in  do* 
mum  PeirifVidit  soerum  ejusjaeentem  et  febrientem 
(Maiik.  TUi,  44).  Videtis  qusres  i^addomum  Petri 
ioTitaTerit  Ghristum :  utiquenondiseumbendiToiu* 
ptas,sedjaoentisinftrmitas;nonprandeDdineee8si« 
tas,  sed  saiutis  oooasio  ;  diTin»  rirtutis  opus,  non 
humanipompaoonTirii.lndomoPetri  non  rina,sed 
iaorymsB  ftmdebantur:  turbabatibi  lamilian  non  eura 
oonTiTiiySed  euralanguentis :  febrisibt,non  edaoitas 
ostuabat.  Unde  illue  Ghrisius  non  epulas  peroeptu* 
rusysed  Titam  redditurus  iotraTit.Deusqunrithomi^ 
nes,non  humana :  coalestiadare  oupit,non  eonoupi- 
soit  ioTenire  terrena :  Ghristus  ergo  reeepturus  nos, 
non  nostra  qunsiturus  adTonii.  Cum  venisset,  inquit, 
in  (tomum  Peiri,  vidit  socrum  ejusjaceniem  et  fe^ 

^  ^mnfem.Ingressus  in  domum  Petri  Christus  ad  quod 
Tenerat,  Tidit :  non  aspexit  qualitatem  domos,non 
oeeurrentium  turbas,nonsalutantium  pompam,non 
famiiiooonoursum ;  oerte  non  ipsum  proparationis 
ornatum,9ed  iuspexitgemitum  laoguentis.t  fobrien- 
tis  attendit  incendium.Vidit  periculumdesperat8B,et 
statim  manus  ad  opussundeitatis  extandit :  neoante 
ab  humana  discubuitGhri8tu6,quam  mulierquoja- 
cebatcoQSurgeretad  diTina,  Tenuit^  inquit,9nan|im 

sisse  rideiur  Chrysologus,  domhune  io  militiaChrl- 
sti  neduro  iironero  fuisse  scribit. 

h  Quid  si  legpnduro  maluere  f  Porci  epim  malue- 
runt  demergi  poliusquam  dserooDuro  tartareumodo- 
rero  susiinere.  Vel  Tsrbum  maluit  MaturmcQB}unli, 
quam  pro  genio  Tel  inelinalione^  Tel  natoraii  quodam 

iv  instinctu  sampsii. 

^      i  Ex  ms.  Vaiio.  Ediii,  aut  quid. 

j  Gontra  eos  qui  vero  relicto  Ueo  opemdtemonis^ 
ui  olim  gentes,  iroplorare  non  erubescunf. 

k  Domus  hsec  fuisse  videtur  Bethsaid»,  cujus  ciris 
erai  Peirus,  Joan.  i,  4.  Que  urbs  cum  sesqnihor» 
tanium  iiinere  a  Capbarnaumodisiarei,  poieraiJesos 
e  synagogaGapharanaumiiterum  exieBs,Bsihsaidam 
Tel  pransum,  vel  coBnaium  ire.  Bi  hi»c  est  mens 
Chrjsologi,  ut  Infrapaiebii.Vel  domus  hweerai  socri 
Petri.  Petri  autem  dicta,  quod  ibi  hospitarelur :  qu» 
est  et  Bnigensis  ei  Maldonaii  senieniia. 

1  Videiurhnc  de  inente  Galeni  lib.  n  de  diff^. 
Pebr.  excogiiasse  Cbrysologns,  qui  passim  ad  Hippo- 
craiem  obserrai  febrero  Tehemeniem  ab  eo  n^o  ignem 
dici.  Lampadis  astum  Tocai  febrim  hanc  Seduiius  lib. 
mpag.  lo6. 


S47f 


8.  PETRI  CaiRYSOLOGI. 


liS 


ejuset  dimisit  eam  febns.  Videtis  quomodo  dimilUt 
febri8,&  quem  tenuerit  Ghristus :  ibiuon  statiafirioi- 
tas,  ubi  auctor  salutis  assittit  acoessus  illuc  mortis 
nullusast,  ubi  yivificatoris  ingressus  est.  Tenuit, in- 
qmi^manum  ejus,  Qusnecessitastangendierat,  ubi 
inerat  jusjubendi?  Sed  Christus  tenuit  manummu- 
lieris  ad  vitam,  quia  Adam  de  manu  mulieris  acce- 
perat  mortem.  Tenuit  manum  ejus.Vi  quod  manu 
^  presumentis  amiserat,  manusrepararetanctoris. 
Tenuit  manum  ejus,  Vi  acciperet  induigentiam  ma- 
nus,qu»carp8erat  de  mortesententiam..ffl  surrexit 
inquit,  et  c  ministrabat  ei,  Et  Ghristus  mulieris  indi- 
gebat  obsequio,  ot  mulieris  proYecUe  »tatis,senec- 
tutis  summffi,  filiis  aggravatae  ?  sic  in  domo  Petri  non 
eratvernula,non  minister^non  familiaris,  nonpro- 
pinquus,  certe  d  non  uxor,  qu»  matris  obsequium, 
prffiTeniret  ?  et  ad  summam,  Petrus  ipse  causas  suee 
Yerecundin  non  videbat,  ut  hoc  anus,  hoc  soorus 
faceretmagistro  discipulus  quod  debebat  ?fratre6, 
Christus  ab  iUahumanum  non  ezigebatobsequium, 
cui  ministerium  divinitatis  impenderat :  sed  raini* 
strare  iUam  ad  indioium  reddil»  sanitatis  admisit. 
Christus  sic  fugatmorbos^ut  vires  pristinas  mozre- 
ducat :  ubi  curat  ars,  ibi  infirmitatis  residet  lassi* 
tudo;  ubi  sanat  virtus,  ibi  languor  «  vestigium  non 
relioquit.  Sed  in  bac  electione  quid  spiritualis  intelli- 
genti»  lateat  si  scire  volumus,  verborum  floscuios 
non  quffiramus  :  qui  f  saturitatis  fructum  quflBdt, 
despicit  amoena  camporum  :  viol8B,rosa9,lilia,  nar- 
dssusygratiflores»  sed  gratiorpanis.  Quod  estodor 
naribus,  hoc  est  auribus  sermonis  ornalus  ;  quod 
dat  panis  vitm,  hocscientia  dat  saluti.  Seponenda 
est  ergoeloquenti»  voluptas,  quaudoscientiflBdepo- 
scitur  fortitudo.  Cum  venisset,  inquit,  Jesus  in  <Uh 
mum  Petri.  Ad  domum  Petri  venit  Christus,  ut  do- 
mus  Petri  veniretadChristum.  Tunc  ad  domum  Pe* 
tri  venit  Ghristus,  quandohabitacula  nostrecarnis 
intravit.  Cum  venissetJesus in domum  Petri(Matth. 
tih).  Que  est  domus  Petri  ?  illa,  dequa  dicitDomi- 

«  Ms.  Vaticani,  tenuit. 

t»  PraBsumptor  vocatur  Adam  et  hio  a  Chrysoloiro. 
et  a  Sedulio  lib.  ii  vers.  4.  J       «  » 

Nee  solut  meritam  prfBsumptor  senserat  irtm, 

voce  parum  Latina,  et  cujns  vix  apud  Sidooium  ve- 
stigiom  invenics.  Non  alia  autem  ae  cslusa  prasum- 
ptor  dicitur,  nisi  quod  adipiscends  divinitatis  vana 
eum  ambitio  tetigerat.  Alcimus  AvitusPoem.  lib.  n. 

Oiis  esse  eupit  simiiis,  serpitque  veneDum 
Ambitiooenocens. 

c  Secntusest  GrsBcam  lectionem,non  eis  ut  Marcus 
et  Lucas. 

d  Soltts  Petrus  inter  apostolos  legitur  fuisse  uzo- 
ratas.Et  boc  plurimorum  veterum  Patrum  sententia. 
Adesis  Glementem  Alezandrinum  Strom.  lib.  iii  pag. 
458;  B.  Epiphanium  hsres.  51 ,  Alogor.pag.437  m, 
et  h»resi  30,  Ebion.  pag.  447  §  22  ;  Hieronjmum 
jib.  I  adversus  Joviuian.  pag.  27  ;et  in  Epist.  ad  Ju- 
lian.  34  ;  auctorcm  quflestionum  veteris  et  noyi  Te- 
stam.  apud  Auguslinura  tora.  III  recent.  edit.  quaBst. 
4  1  ^*§  *i?.^*  •  Q»i*P"'0P^''  Penes  Ignatiura  in  epi- 
stola  ad  Philadelph  ,  quam  eraunctioris  naris  critici 
genoinam  esseprofitentur,  verba  illa :  etaliorumapO' 


A  nus  :  Et  tu,  Bethleem,  domus  Juda,  non  es  minsma 
in  principibus  Juda  ;  ex  te  enim  exiet  dux,  qui  reget 
populum  meum  Israet  (Mich.  v).  Unde  et  Aposto- 
lus  :  Ex  quibus  Christus  seeundum  camem,  qui  est 
Deus  benedictus  in  scseula  (Rom.  iz).  Cum  venisset  in 
domum  Petri,  vidit  socrum  jus  jaeentem  et  fabricitan" 
iem.s  Viditsynagogamjacentemin  perfidice  su«  le- 
nebris,  decumbentem  sob  suorum  sarcina  pec* 
catorum,  vitiis  ad  phrenesim  usque  febrientem  : 
et  ideo  tenuit  manum  ejus,quianontantum  verbo« 
sed  et  manibus  Judaic»  gentis  operatur  salutem .  Audi 
prophetam.Dtftimau^eii»  Rexnosterante  sseculaopera^ 
tus  estsalutem  in  medio  terrm.  Tenuit  manum  ejus.XJi 
ante  prophetarumsanguine  manus  ejus  mundaretur» 
quam  ministrationisecclesiasticffi  sumeret  sacramen- 

3  tum.  Et  surrexitetministravit.  Hinc  et  quod  erecta 
est  quae  jacebat,et)^  ministrat  Chdsto,  dumsanctifi- 
cat  manus  siias  modo  in  operibus  bonis,quas  ante 
malis  operibus  poliuebat.  Vespere,inqmi,factoobtU'' 
lerunt  ei  multos^  daemonia  habMtes,  et  ejieiebat  spiri- 
tus  verbo.  Hochumanitus  quomodointelligi  potest, 
utcontempto  die,  vespere  multos,et  male  saucios 
salutis  avidiad  salutis  remedia  bajularent?Sedve- 
spere  est,curo  finitur dies  saeculi ,  mund us a luce  tem* 
porum  cum  declinat.  Sero  lucis  redditor  venit,  ut 
nobis  gentibus,  qui  in  nocle  Tenimus  saculorum. 
diem  redderetsempiternam.  Vespereautem  facto,ob' 
tuleruntei^multos  dcemoniahabentes.  Vespere,  hoc 
est,  novissimo  tempore  nos  gen tes  offert  Deo  aposto- 
lorumpia  et  solemnisdevotio  :  et  pelluntur  anobis 
dsemones,  qui  nobis  idolorum  cultus  imperabant. 
Audi  prophetam  :  Omnes  diigentiumd»monia{Psat, 
xcv,  5).Ignorantesenim  unum  Deuminnumerisdiis 
serviebamus  sacrilega  etsordidissimaservitute.E^ 
ejiciebat  spiritus  verbo(Matth,  vni,  6).  Quiaad  nos 
Christuscame  non  venit,  venitverbo  :ubi  ergo  ve- 
nit  fides  ex  auditu,auiitu8  per verbum,  nos  fo^^.it  li- 
berosdffimoniacaservitut6,d»monesreddiditexiin- 
pia  dominatione  captivo8,Hinc  est  quod  deemones 

stolorum  nomina,qui  nuptiis  operam  dederunt,B.Grm' 
culo  quodam  assuta  censentur.  Neque  hic  Chrjrsolo- 
gus  negat  uxurem  fuisse  Petro  :  asserit  tantum  ea 
domi  non  adfuisse :  quia  alias  ipsins  potissimum  mu- 
neris  fuisset  matrem  a  iamiliari  rerum  administrar 
tione  sublevare.  Vel  quia  coramunis  Fatrum  doctrina 
|v  esteara  Petrum,  aliosque^si  qui  fuere,  ante  aposto- 
^  Jatum  dimidsse. 

«  Cuin  eara  eontinuo  a  febri  dimissara  narretEvan- 
geliura,  innuiteara  statim  redditara  sanitati,  absque 
eo  quod  opus  habuisset  tcraporis  ut  vires  iterum  et 
robur  acquireret :  Sanitas  quoB  confertura  Dtfo,inquit 
Hieronjrmus  in  Matth.  laudatus  a  Mita,  tota  stmul 
redit. 

t  Editi,  maturitatis,  Emendavit  Mcursius. 

s  FebricitantemfeminaraSynaffogse  fuisse  typum, 
tradunt  etiam  Theophjlus  Antiochenus  lib.  lu  Alle- 
gor. :  Ronaventura  ad  cap  iv  Lucee  ;  Beda  tom.  V, 
ad  cap.  VIII  Malthsei,  etc. 

^  Ministrat  Chrtsto  et  discipulis  ejus,  qui  eum  co- 
mitati  fuerant. 

^  Cum  Christus  advenerat,  inulti  a  dasraonibus 
vexabantur,  Satana  raagis  insaniente,  eo  quod  praa- 
senserit  eura  breve  regnaturura,  et  idolorum  cultum 
et  tenebrarum  fpotestatem  fundilus  ruituram. 


tt9 


SBRMOXIX. 


m 


sub  manibus  Qostris  torqueDtur imperanUbus nobis,  A 
qui  nos  subjiciebant  Ugnit.lapidibusadjiciebant,  et 
Tacuasquotidie*  per  figuras  inani  timore  yexabant 
Modoe8t,fralres,neQ08  iniidelitas  adeorum  revocet 
servitutem :  ^  non  laqueemur  auguriis^non  divina* 
tionefalJamur»<:  noncapiamursortibus,^  nonaHa* 
oibus  inducamur, «  non  seducamur  mortibus,  non 
f  pestibusaohelantibu8captivemur;8ednos  nostrot- 
qoe  actus  commendemus  Domino,committaiDU8  Pa- 
tri,credamusDeo;quiatempu8hominum  sicutDeus 
agit,etideosicut  s  pater  actusdirigit  filiorum,et  ut 
Dominus  curam  famili»  non  reliuquit. 


SERMO  XIX. 
De$eribafem  Ckristui  sequi  se  nm  permisit. 

U odio  evangeiista  sic  ccepit :  VidenSt  iQquit,/euif 
turbas  mulias  circa  seJussU  ire  transfrctum  {Matth. 
Tui,i8).Quolie8circaDomiQumseindocilisturbadif* 
fQndit,etjactaturincon8cienti6eprocellaquietemde« 
8erit,peiitfluctus,  b  portumdesent^Qaufragiaintrat, 
adexcelsacontendens  mergiturinprofundum;  tunc 
Christushoc  mare  talibus  turbatum  turbis  transfretari 
jubet.  Videns,  inquii,  Jesusturbas  muUas  circasejus^ 
sitiretransfretum.  Non  utfugerethomine8,quiho- 
QQinum  venerat  ad  salutem^sed  insipientibu8  inducias 
dat  credendi,errante8  ut  revertanlur  exspectat;  pa- 


B 


tiantiam  pr»bet  et  veniam,  qai  non  vult  proferre 
sententiam ;  sustinet  contumaces,  qui  vult  non  per* 
dere,8ed8alvarequodfecit.ilctfMie»M,  inquit,  unus 
exScribis,aitilli,Ma9ister^sequarteguocumqueieris 
<  Di8ceditnonaccedit,quipromittitDominumincaute 
sequi.  Sed  ad  omnia  posse  quis  promittit  ?  Dixisset 
cautiU8,SequarteJ  quocumquejusseris:  humanius 
certe.  Quocumque  volueris,  Sequar  te  quocumque 
ieris.  Sic  dicit  quiinter  aeet  Dominum  quidintersit 
ignorat;  sic  dicit  qui  Christum  Deumnon  intelligit, 
sed  magistrum.Se^titfrl^^tio^ttm^ti^tem.Petrusper 
mare  8equitur,8ed8ubmergitur;  ad  pass  ionem  sequi- 
tur,8ednegat«Et8iPetru8  8icdeficit,  succumbit  ad 
pauca:  iate  quis  est,qui  se  ad  omnia  sequi  Dominura 
sic  promi  tti  t?5«9iiar  (e^uoctim^ii^  tem.Sic  dicit  iste, 
quasi  posset  cum  Christo  sobire  conflictum,  ^  per 
ignominiam  crucis  adire  gloriam,intrare  mortis  ar* 
cem»  mortem  mortificare  per  mortem,  penetrare 
t  ignot08tartari8inu8,dirumpereinfernivincula,88e- 
culis  jam  duratasanimas.obhtas  luce,propria  «  re- 
vocare  ad  corpora,concutere  terram,saxa  scindere, 
sepulcra  reserarceduceresepultosabinferis,  testea 
8U8B  resurrectionis  afferre.  Adhuc  adjiciat  iste  ire 
quocumque  vadit  Christus^supersedeat  humeris  an* 
gelorum,con8cendat  co)los,con8ideat  Patri,  apicem 
teneat  omnium  ccBlestium  dignitatum,ad  isla  Ghri- 
8tum,adh(ecDomiQum,n8criba  stultus,  superbus 


«  Pariicula  per,  qua  maltie  carent  editioncs,  sen- 
sum  obumbrabat.^^ffiterum  nota  satis  gentilium  opi* 
nio  de  larvis,  spectris  et  lemuribus.  Fortasse  vero  ad 
mentem  Aoctorispropius  accedit  interprclatio  Mitae, 
<|ui  perfiguras  vaeuas  intelligit  numinum  slatuas.Tel  B 
idola,  de  quibus  Sapient.  xiii,  43 :  Sculpat  diiigenler 
per  wiCuUalem  $uam.  Ad  rem  nostram  Cajetanus,  in 
locnm  psalmi  xcv,  5,  legit  ^giita  omnee  dii  popuLfVum 
9aeuila$e$  ;  hoc  e$t,  $unt  $icut  vasa  cava  nihil  in  $e 
eontinentia. 
^  Id  est  non  implicemur  aruspicinorum  laqueis. 
«  Sortes  dicebantur  oraculoruro  responsa,ex  Valer» 
lib.  1,  Suetonio  in  Tiberio  cap.  63 . 

«1  Manes  dicebantur  apud  gentiles  animae  defun- 
ctonim,  quas  nobiscum  quandoque  versari  cense- 
bant. 

c  A  spectris  scilicet  mortuoram.  Opinatur  Castillo 
a  mortibuspiorumhominum;  quosahc[uando  vel  re- 
penlino  fato  correptos,  vel  aliquo  alio  infortunio  sub- 
latos,  hoc  ipsi  in  Dei  iram  et  maloram  operum  ultio- 
Dem  sustinuissc  vulgofacilccredunt. 

•  Pestis,  pcroicies,  et  calamitas,  omnis  est.  Cicero 
iDCatilin.  orat  19:  in  te  eonferri  pe$tem  islam,  quam 
tu  in  noijam  diu  machimri$.  D 

8  Idem  fortasse  ar  tuetur  bona  et  ratioues  filio- 
nun.  Actor  enim  dicebatur  is  qui,  impedito  tutore, 
res  agebatpupillorum  1. 24  d.  de  adminisl.  tutor.;et 
l.  2^,  S  de  tutela.  Nequcideo  actorcs  dicti  sunt,quod 
ad  acta  constituerentur,utTbeophilus  exislimat,  sed 
ab  agendo  :  unde  et  Troayfi^rovroet  dicuntur  Graecis. 
Sensos  autem  magis  obVius  est,  Chrysologum  proac- 
(«I  actiones  et  opera  filiorum  inlellexisse. 

'^Numquid  vocis  hujus  tam  propinqua  repetitio 
Cbrysoloffodigna.cui  tantaeratverborum  arfiuentia? 
Quid  si  diierimns  eum  pcr  antithesim  figuram  c^uam 
in  deliciis  habebatscripsisse  portu  exit.naufragiain- 
(rat,  elc. 

'  Editiones  deeipit.  Eraend.  ex  ms.  Vatican.  et 
Vallicel. 

i  YideHieronvmum  in  Matb.  viii,  tom.  Yypag.  26 
edit.  Paris.  1579. 


k  Alias,  ignominiam  cruci$  adire  per  gloriam. 
t  Hominibus  scilicet.    Sinum    dicebant    veteres 
quidquid  ad  aliud  recipiendum  aptum  erat.  Virgilius; 

Argolicos  penetrare  sinas. 

Thcophylactusincap.  xvi Luc8epag.46i:  Etiam  inma* 
ii$inu$appellaresolemu$loca  portubuset  quieti  apta. 

«Implexus  sane  locus.  Edit.  mullae  :  Saseulu  jam 
durata$  anima$  obli(as,ad  lueem  propria  retocare  ver 
eorpora.  Mita  :  SiBCuli$jam  diu  gratam  aninuu  ohli' 
ia$  ad  lucem  revocare  per  corpora»  Scqui  placuit  le- 
ctionem  codicis  Vaticani,ubi  particulaB  p«r  corporaab 
aliquo  qui  contulit  superinductum  fuit  ad  corpora, 
Dixit  fortasse  anima$  sasculisjam  durata$,  quffivel 
per  sfficula  tenebrarum  uatientes  fuere,  Durare  pro 
pati  Comi':us  :  Qui  hio  durare  $i  sic  /il  pote$t^ 

n  Scribarum  nomine  in  sacra  Scriptura  veniuntle- 
gis  doctores,  sapienlesque  homines  tractandis  nego- 
tiis  periti  I  Paralip.  xxvu,  32  ;  Jerem.  xxxvi,  lO,  12 
20,  5g;  Eccles.x,  5;  I  Esdr.  vii,  61  ;  nec  non  qai 
descriptorum  militum  catalogum  servabant,  eosque 
recensebant.Judic.  v,  14  ;  II  Paralip.xxvi,ii;  Jercm. 
LU,  25;  I  Machab.  v,  45.  At  borum  munus  nobile 
apud  Hcbr»03.  spectatumque,  non  pateretur  eos  vo- 
cari  stuUos  ct  vernulas,  quavoce  in  servorum  signi- 
ficallone  lam  s»pc  utitur  Chr/sologus.Pronum  erj;o 
est  crederCj  hujusmodi  scribam,  in  sensu  Auctoris, 
scribam  fuisse  merccnariumet  alicuihominiprivato 
vel  a  secretis,  vel  a  rationibus  dati  et  accepti.  Cui 
assentirc  videtur  Hieronymus,  1.  c,  qui  eum  ad 
Chrisli  sequelam  sola  spe  lucri  inductum  fuisse  crc- 
dit.  Et  in  hac  cadein  signiflcatione  Scribae  nomen  su- 
mitur  in  Scriptura.  U  Reg.  vii,  occurrit  Sarai  Davi- 
dis  scriba  ;  III  Reg.  iv,  a,  Itlioreph  ex  Ahia,  Salomo- 
nis  ;  IV  Reg.  xxii,  8,9,  SapUam,  Josiae.  Et  cum  apud 
Hebraeospaucifuissenlscnbendiperiti,  facile  cvenire 
potuil,uL  hujus  gencrisScribaeaUeriusessentnaUo- 
nis,a  Judneis  mcrcedc  conducti,  et  in  famulatum  as- 
citi.  Senlenliam  tuetur  Hilarius  comment.  in  Matth. 
Tom.  1  Opcr.  pag.  702  edit.  Veron.  qui  in  Scriba 
gentes  et  infideles  adumbratoa  ease  docet. 


m 


S.  PBTRI  eilRVBOLOGI. 


ISS 


Ternula  seqai  le  Domlaum  eur  promittitt  Sed  aecipit 
a  GbrittotamdigDam  AprotantaprfBsamptioiie  res- 
pontum:  Vulpes  foveashabent,  eiavise(eUnidos\F(' 
lius  autem  hominis  non  habet  ubieapul  reelinet,  Quid 
estlioc?!)  Vulpes  viribu8iDfirma,caliiditate  potens, 
iaventrixdolitfraudisartifeXySimulationismagistra, 
•implicitatis  Yaoaa,plena  strophis^ayioro  domestiea- 
yum  pr«do,tectis  familiaribus  inimica,merito  hane 
Chriitus  in  typumformatHerodis^principis  Judso- 
rum,qui  pristin»  libertatis  oblitU6,sub  Romanapo- 
testate  consistens^dominabaturarte,  calliditate  re-^ 
gnabat,imperabat  fraude^pmsidebat  dolis,  simula- 
tione  pollebat;  etquiaab  exteris  gentibus  «^  non  ya« 
lebat  referre  praedam  ,^  familiarem  plebemjyemacu" 
lospopulos,  yelut  ayes  domestica^  deyorabat.Pro- 
bathoc  Ghristus  quando  herodi  mandat :  fte,  •  di- 
eiievulpiilU(Luc,xiu,^^).  Vere  yuipis,quiregnum 
dolis  rapil,quod  nec  nascendo  meruit^nec  yivendo. 
Hicergo  Herodes  in  cordibus  Scribarum  usque  ad 
necem  Ghristi  foveas  sibi  suorum  scelerum  oolloca- 
yit:necreliquitlocumubiGhri8tuscaputsuum,quod 
Densest  (I  Cor.  xi,  a),  reclinaret.  Vulpes  foveas  ha- 
hent  et  aves  eceli  nidos .  Ayes  hic  qaoque  '  appellat 
damonesin  aere  yoHtantes,qui  etipsi  in  pectoribus 
Scribarum  malitie  sueB  nidosfecerunt,  ubi  tota  ne* 
quiti»  suffi  germina  procrearent.Hince8(  quod  ubi  se 
diabolu8Jud»animoimmiscuit,moxetconc6pitdoli 
fructumi  et  crimen  peperit  proditoris.  Videtis  quia 

•  Miraculii  enim  Ghristi  commotus,  eum  ambitio- 
nis  et  gloriae  cupiditate  secjui  cupierat. 

b  Brugensis yoca iyQ]pe8tnutiles et invOas hominibus 
bestias.  Scriptoribus  ecclesiasticis  vulpes  pro  fraudu- 
lento  esl,  TJ&eophjlact.  in  III  ad  Goloss.  v.  9,  p.  661: 
Seriptura  eguos,canes  et  vulpes  nominat  eos  qui  propter 
voluntaies  et  mores  suos  hujtismodi  animdtibus  facti 
sunt  stmiles,  Latinis  ctiam.  Perseus  Sat.  y.  118  : 
AstQtam  vapido  servait  inib  pectore  vnlpem. 

Apud  quosvvlfnmirtestsubdole  agerc,videAugus- 
tin.in  psalmLXXxyniet  Hilarium  Gomraent.in  Malth. 
tom.  I  pag.  709. 

c  Gentiles  enim  non  persoWebant  tributa.  sed  tan- 
turo  Judfei. 

d  Non  qaia  Judffius.nam  pater  ejus  Ascalonita  et 
de  Idamfieorum  genere;  sed  propierea  quod  inlra  Ju- 
dseorum  et  Galileeffi  Hnes  dominabatur. 

«  Mita  opinatur  hic  Ghrj^oloffum  loqui  de  utroque 
Herode,  scllieet  Ascaloniia,  et  nlio  ejus  Antipa,  qui 
et  Herodes  co^nominatusesl:  «  Unde  propternomi- 
nis  etsangulnis  congruentiam,  ae  principatus  quod 
de  uno  protuIit,de  alteroquoque  intellexisse  creden- 
dum  est:  nisi  maximam  textus  corruptionem,prout 
in  multisaliis  locis.hicciiam  arguere  liceat.»  Aadum 
additinferiusHerodem  vulpem  dictum,Tidcturlocu- 
tus  fuisse  Auctor  de  Hcrode  Antipa,  Herodis  Magni 
ex  Maltace  fllio,  qui  Baptistam  capite  minuit,  et 
Christo  illusit,  quem  yulpem  Dominus  vocavit,  cui 
Piiatus  Christum.quem  Galilasumputabat  remisit, 
utpote illi  tetrarchiae  subjcctum.Hic  postqaamaCaio 
Gffisare  regium  nomen  acceperat,AffrippaBcalamniis 
circumventus,  regloque  nomine  et  dignitate  exuius, 
Vicnnes  ad  Rhodanum  ex  animi  moerore  obiit.Voca- 
turabNostroprt>2Ctpe/ti(i(po7*tit?t;erat  enim  Galilfle» 
tctrarcha,  qui  pristime  Jadfieorum  libertatis  oblilus, 
sub  Romana  poteslate  obediebat  Romanls ;  collige- 
batque  tributa,quae  Cflesari  impendebantur,8ed  frau- 
dibus  et  versutiis,  ut  ex  Josepho  Anliq.  | jb.  xvin, 
eap.  1  et  ex  Origene  in  Matth.  Iract.  22. 

f  Nescio  quid  slmile  invenies  apudPaulinum^epi- 


A  Scribam  Ghristos  k  non  repulit  volentem,  sedi>  fln- 
gentemprodidit,ethomtitprffisumentem.Autquare 
Ghristus,  aut  quare  pietatis  auctor,largitor  salutis, 
istum  yenire  yolentem  prohiberet,  qui  moxi  alium 
disclpulumire  oupientem  retinuit,ne  abiretT  A^ta, 
inquit,£]f<5(rtpu(ti9at/,Z)omt'ntf,permt(/emtA/prtfittim 
ireetsepelirepatrem  meumJesus  autem  ait  itli^Sequere 
me,e(4^ittemorttiossepeliremortuossuos.Hiimquld 
sic  Ghristus  negatfultimum  pietatis  obsequium?  yetat 
extremum  munus  parentibus,  quod  debetur?  Non 
pietatisobsequium  negat,sed  divinam  prffiponit  hu< 
manis  affectibusservitutein.  Audite  quiddiscipulus 
dixerit.  Permittem%hiprif^umire,et  sepelirepatrem 
meum,  Hoc  ei  non  primum  esse  debuit,  sed  secun- 
dum;terreniispaterj  ecelestipostpoDeQdusottpatri 

g  Sequereme,  etdimittemortuossepeliremortuossuos, 
Hoc  estdioere,me  sequere  ad  contumeliampassio* 
nis,utmecum  possis  ad  resurrectionis  gloriam  per- 
yenire.  Dimitte  mortuos  sepeliremortuos  sttos.  Pidel 
fiiiusaddomumperlidifficurrediret?  Salutis  proles 
perditumcum  perditis  cur  defieret?i'  Resnrrectionis 
pignusadsepulcragenitorisl  quid  curaret^Sf^tiere 
me,et  dimitte  mortuos  sepelire  mortuos  stws,  Q  uomodo 
mortuitepeliuntmortuossuos  ?Pratres,  ipse  dixit : 
Bgo  sum  vita  {Joan.  xiy,  6).  Qnod  est  anima  cor- 
pori,hoc  est  animffi  Ghristus;sine anima  corpus  noa 
yiyit,*nonyiyitanima8ineChristo  :  recedente  ani- 
ma,mox  corpori  fstor,  oorruptio,  putredo,  Termis, 

stol.  24,  ad  Severum,  pag.  il6,  num.  ik  :  Qutf  ergo 
me  armabit  contra   tot   agmina  hoitis  aerti.  Alibi, 
Poem.  XV  natal.  4,  quos  ffostes  dlzer^i,  vocat,  pro- 
G  ceres  aerios : 

AerioiDroceres  vinceos  in  corpore  aostro. 
Ad  Ephes.  u,  2,  Piincipem  aeris  ntnus, 

«  Quffistio  est  inter  Patres,an  Christus  Scribam  U- 
lum  adiscipulatu  expulerit;vel  suo  arbilrio  relique- 
rit  eum  sequi.  Primum  sentiunt  noDPuHi ;  alii  vero 
cum  nostro,  contrarium,  Yide  Ambrosium,  lib,  vi  in 
Luc. ;  Augustinum,  serm.  7  de  Verb.  Dom.  ;  GregQ^ 
rium,  homil.  id  in  Ezechiel. :  et  Cbrysostomum, 
homil.  28  iii  Matth. 

^  Communecom  Chrjsologo  placitumestPatruo). 
responsum  Christi,  non  ad  sonum  verborum  Seribm, 
sedad  sensum  accommodatum  fuisse,  ut  ait  Chrjso- 
stomus  homil.28  in  Matth.Impio  enim  et  fraudulento 
Scribffi  mens  erat,  in  Cbristi  famulatu  esse,  ut  inde 
lucrum  assequeretur. 

i  Fuisse  Joannem  ex  antiqua  traditionc  perhibe- 
tur.  At  textus  Hatth.  non  habet,ut  Noster,  discipu- 
ItAS  ;  sed  altus  exdiscipulis.  Supple  fulurus,aLii  Hu- 
11  go  card.,  quia  nonduni  erat  discipuLus, 

j  AmbrosiuS|  tom.  11  in  psaim.  i,  1  :  Pieta%  enim 
prima  in  Deum,  secunda  m  parentes. 

k  Pignora  pro  filiis;  familiareCbrysologo  verbum. 
hucBdXMiet  ftliisunt  Dei,fum$int  filit  resurrectionis. 

I  Christi  fidelis,  est  filius  resurrcctionis,  hoc  est 
ipsiusChristifilius,  qui  dixit:  Egosum  resurrectio  et 
vtta  ;  habetque  jus  ut  f^d  vitam  una  cum  capite  Chrl- 
sto  resurgat.Cseteri  bomioes  infideles,quamquam  et 
ipsi  in  novissimo  die  resurgent,  non  tamen  filii  re* 
surrectionis  proprie  dici  possunt,  cum  minime  sint 
resurrecturi  ad  vitam.sedad  pcBnam.Nil  ergo  fidelis 
ad  sepulcrum  genitoris  infidelis  curare  deoet,  cum 
resurrectio  non  sit  patri  profutura^  sed  filio.  Mita. 

D*  Augustinus,  super  psalm.  lxx  serm.  2:  Stcut  vi* 
ta  corporis  est  anima,  sic  vita  Qnim<e  Deus.  Qttomodo, 
si  antma  deserat,  moritur  corpus ;  stcatitma  moritur^ 
si  deserat  Dtus. 


m 


manjx. 


m 


0iiiis,  iKnrror  et  omnui  Tba  detoiUnda  siMotdiiiit : 
diseedoalo  Doo,ooBiMtiin¥eDitin  animarapeeaalo* 
nuB  Mor,  oonrnptio  eriminimi»  yitionim  patredo, 
«meeienti»  ▼ennif^TanitatameiniSyinfidelitatit  hor- 
rer,etfitineorporistepaleroTiTofaaosaaimn«  jam 
lepahm.  Accedel>at  adeaatam  qood  oaTaderperft* 
di»  b  perfidisagebatarolMeqaiisetimpietatiimiais- 
t6riopietascoral>atar.|pi^resfiif  ,iiiqait,/ena  damum 
prmeipdM,  vidU  iympkomiam  {Maitk.  ix)  Numquid 
tales  piacolam  de  pietate  non  ftteiaat,  qai  ad  loc« 
tommnsicam,  adfdaerasoorom  «  cKtraaea  lameiH 
taeondncaatt  obiTcro  planctasnon  esti  ibi  est 
empta  et  mereenaria  eantilena.  Mortuam  aon  arti* 
fNL  fistola,  sed  simplez  piangit  affsetio.  Ghristas 
ergo  disctpalom  saum  non  deesse  ▼oluit  cKsequiis 
patemis,  sed  proCsBis  luctibas  aoloit  interesse. 

SERMO  XX. 

De  sedata  marit  tempestaie. 

Bcelesiastic»  lectionessic  diTinodispensantor  ar- 
cano,  nt  et  peritis  scientiam  eoi^ant  altiorem,  et 
simplicibas  salotaria  iotelligentisB  gratiam  largian* 
tor.  Asoendente,  inqoit,  in  naTioolam  GhrJsto»  fs- 
cisse  motom  magoom  refertor  aosa  tempestas.  As^ 
cendenie,  inqoit,  eo  in  naoienlam,  sseuii  sunt  enrn  d4* 
seipmti  ^vs,  et  eeee  motus  magnus  laeius  est  in  mari, 
itm  mt  naticmiaoperiretur  ftuetibus,  ipss  auiem  dormiS' 
bai,  (Maith.  tiu,  93).  Mare  quod  «  pedibos  Ghristi 

•  Ita  ms.  Yatlcan.  Aliae  editiones  :  jam  sepuUum. 

^  Garpit  hic  morem  adhibendi  in  fuDeribas  cantai 
tibias,  Bstolas  et  sjmphonias,  qaem  a  gentiJibas  io 
Jodaeos  efflaxissecreauDtnoDnuJli.Vide  Bragensem, 
Maldonatoro,  Tirinum.Schultetom^  Schmidium,  pne 
cseteris  GalTorium  Ritual.  ubi  de  re  fnoer.  et  de  ti* 
biis  fnner.  pag.  9i0  et  912.  Et  sicnt  apud  6r»eo8, 
Romanosque  Ubiclnes  in  usu  fuisse  notant  Isidorus, 
Orig.  llb.  11  cap.  10  pag.  90,  ita  apod  Hebneos,  ot 
patet  ez  historia  eTaugelica  Matth.  iz,  S3.  Non  au* 
tem  improbantur  hie  caotus  psalmorum  et  hjmoo* 
ram,  dum  cadaTera  etfernntur  :  calua  meminere 
Chrysost.  homil.  146  tom.  VI,  et  homil.  U  in  I  Tim. 
pag.  309 ;  Gregoriua  Naxianz.  orat.  in  serer. ;  Buse* 
bius  lib.  1  pag.  491 ;  B.  Gregor.  Njssenus,  de  TitaS. 
Maerinae,  tom.  II  pag.  201,  ubi  de  ejus  funer.  Maea- 
Has,  homil.  15  pag.  184.  Quos  autem  psalmos  oan- 
tSTerint  ez  Ghrjsostomo  homil.  4  iu  Bpist.  ad  He- 
br«os  pag.  454  edocemar. 

c  Ambrosius,  in  cap.  vii  Luc®,  de  filia  principis 
sjnagogffi  a  raortuis  ezcitala  :  Alore  vsteri  tibieinss 
sd  ineendendos  eascitandosque  huetus  fersbanlur  adhi- 
hiti.  Uberins  explicat  Maldonatus,  cap.  iz  Matth.iS, 
hanc  morem  fiiisse  gentiuro,  et  ad  Judnos  qnoqne 
permanasse.  Mita.  —  Vocat  kudoTsatranealamenta, 
qps  ioterius  fn^emiartam  eantilenam  dizit,  scilicet 
Tirorom  Tel  mulierum  mercede  cooductarnm,  ut 
pretio  emptis  lamentis,  elatum  cadaTer  plangerent. 
Hocestfortasse,  qoodin  lib.  Sapient.zix,13,  oicitur: 
iamm^ert  ad  st>pulera  mortuorum. 

^  Vatablus  leg^it  navim  ex  Grteco  toztu  ytXoZov  apnd 
eraDgelistas,  qui  GroBce  scripserunt.  Noddus  Home* 
rico  exemplo  navem  hanc  TocsTit  troXux]^^«  :  quaB 
DiTes,  ut  plurimum,  iDgentis  molis  Talidisque  trabi- 
bos  compactae,  multornm  egent  miniaterio.  Nostro 
iutem  irAocovscap/ki  Tideturesse,  qua  lacnm  irans- 
fretabant.  Optime  Sedulius  lib.  u  Ters.  15  : 
.  .  .  Bxlfaa  eoaieMidoat  robor»  eyailMS. 


A  ^  tamentia  terga  sttbmisiMtravit  ia  pleno  vertieas 
soos,  motufrenavit,astr}uilfliielus,etper8  liquen* 
tem  Tiam  b  sazea  soliditate  servivit  modo  (Joan. 
Ji);  quidest  quodusqueadpericulum  sui  sa)Tit,fu^ 
rit^ntaadit  auetoris  fQuid  ipse  Gbristus  f  uturoruo) 
prascius,  prassentium  sic  Tidebatur  ignarus,  ut  ia^ 
stantem  preoellam,  tempestatis  boram,tempusperi^ 
culi  non  caTcret :  sed  inter  vigilantes  omnes  tune 
solus  i  teneretur  in  somoo,qoaado  imnuoebat  sibi, 
soisque  tam  grande  discrimeD?Fratres,gubernatoris 
peritiam  non  probat  temperies  serena,  sed  proceUosa 
tempestas  :  blandiente  aura»  navim  regit  ultimus 
nauta ;  in  oonfusione  Tcntorum,  primiquieritur  ars 
magistri.  Hino  est  quod  discipuli  posteaquam  vide« 
mnt  sibiindusiriamnautioorumdeperiisse,in  sema'* 

g  ria  savire,  sefluctus  petere,  adversum  se  ventorum 
i  torbioes  convenisse,  ad  ipsum  gubernatorem  rcr 
rnm,  ^  rectorem  muodi,  elementorum  magistrum 
trepidioonftigerunt,petentes  atsedaretfluctu8,periT 
eolom  submoveret,  salutemredderetdesperatis.De' 
niqoe  ubi jussio  sola  addizit mare,  i  reoussii  Yeotos, 
m  tuiitturbin6s,deditquietem,naTigantesipsumesse 
omnium  sentiunt,  credont,  fatentiir  auctorem.  Sed 
jam  quod  intus  est  pvoCsramus.  Ubi  Cbristus  a  Ko* 
elesiaB  susoavimmaressoulitransfretaturus  ascen^ 
dit,  gentium  flabra,  Judasorum  turbines,  perseouto*- 
rum  proceUaB,  vulgi  nubes,  demonum  nebulm,  sio 
roeront,  ot  totius  muodi  fleret  uoa  tempestas.  Re^ 
gum  spomabaot  ooda>,fervebaotpotestatumfluotust 

•  Tangit  altam  historiam  ex  Matth.  xiv,  Marc.  vi, 
Joao.  item  yi.  L.oeom  hone  Chrjsologi  de  more  ez- 
^  seribit  Pascbasias  lib.  v  in  Matth. 

Prudeotius  prffifat.  io  lib.  ii  cootra  Sjncimachum : 
Sistitque  st  eogU  ingrsdi  tergum  per  humidum  mars, 
Arnobius,  lib*  i :  Caleabai  ponti  tsrga  undis  ipsis  stu- 
p^(t6ti#.  Claudianus,  de  Bello  Germ.  iGlacialiaterga 
(tuviorum. 

K  Virgil.  VI  iflDeid.,  Liquentss  eampos, 

b  Implexum  in  editionibus  locum  ex  Meorsii  inter- 
punctione  restituitur.  In  noonullis  :  saxa  soliditate 
serviunt.  Theophylaetus.  ad  eap.  vi  Matth.  locum 
psahni  lxv  lic  legit.  :  Qiii  am6Mial  super  mare,  ut 
super  pavimentum.  Latioius  :  Per  liquentem  viam 
saxi  soliditate  serviunt,  id  est  fluetus 

Somoo  vero  ac  naturali ;  laboribus  enim  fessus 
erat ;  at  voluDtario,  sIto  accersito,  ut  tempestas  sioe 
ejus  consilio  oriri  Tideretur. 

j  Ita  Mita  et  Castillo.  AlioB  apposit»  qooque,  ir- 
ruiue,  eonerevisss. 

i  Ediii  omoea  et  mss.  Vallicell.  et  CflBseo.  habeot : 
n  vseiorem  mundi.  Vaiic.  et  lectio  LAtioii^  rectorem, 

1  Ita  omoes.  LaliDius  Iegit,r0liidt7,  ssurepercussit. 

^  Meuriiua  putat  legendnm  :  sustulit  turbines, 

n  H»c  etseqnentia  admeoiem  TerlulliaDi,  de  Bap- 
tismo,  cap.  it :  Cseterum  navieula  illa  Ecelesiam 
prmferebat,  quod  in  mari  id  est  saculo  flucttbus^  id 
est  persecutionibus,  et  tentationibus  inauietetur,  do- 
mino  per  patientiam  veluti  dormiente  :  donse  orationi- 
bussanetorum  in  ultimis  suseitatus  eompeseat  seeculum, 
et  tranquillitatem  suam  reddat,  Ab  aliis  SS.  PP.  teiti- 
moDii8,qu8e  utraroqueimplerent  paginam,  abstineo. 
Vide  Prosperum.  de  Vocat.  GeDtiuro,  cap.  4;  Augu- 
stioum,  serm.  33  de  Divers. ;  Hilarium,  io  Comin. 
Matt.  cap.  VI ;  Arobrosium,  lib.  vii  in  Luc.  et  lib.  i 
de  Saloro.  cap.  4 ;  unde  apud  Chrrsost.  homil.  65 
tom.  VI  pag.  675,  et  ibid.  homil.  79pag.  784.  Arca 
Noe  est  typus  Eeelesi». 


2S5 


S.  PETM  CHRYSOLOGl 


256 


sonabatpabies»  subditoram.populorum  gurgitesro- 
tabaDtur,perfldi8Bnotabantur8copuli,  ^  muglebant 
]ittoraCbristiana,]apsorumo  naufragiaversabantur, 
et  erat  totlus  oiuncii  unuin  discrimen  ,unumque  nau- 
fragium.  Tunc  disetpiUiaceedunt  adDatninufnteliusci" 
taverunt  ewit,  dieentes  :  Domine,  ialva  nos^  perimus ; 
et  dicit  eis  Jesus,  Quid  timidi  estis,  modiccB  fidei  ?  sus- 
citatus  ergo  a  discipulis  Ghristus,  mare,  hoc  est, 
mundum,corripit  tranquiliat  orbem.regesmitigat, 
potestates  piacat,  sedat  fluctus,  componitpopulos, 
Romanos  efficit  Chri8tianos.<i  Ex  ipsis  quoque,exse- 
cutoresverbi  Christianm  fldei  reddidit,  quifuerant 
persecutoresnomiDisChristiant,IlaQctranquiilitatem 
servant  principes  Christiani,  Ecclesia  tenet,  habet 
Christianitas,gentilitasadmiratur.7£inc,inquit,^r- 
gens  imperavit  ventiset  man\  etfactaest  tranquilitas 
magna.PofTohominesitlimiratisuntdicenteSyQualis 
est  hic,quia  et  ventiet  mareobediunt  ei?Di8cipuli  sunt 
hi  qui  acceduntadDominum,quisu8citanteum,qui 
salvaresehumilisupplicationedeposcunt:^  homines 
vero  dicuntur  qui  elementa  Christo  taliter  obedisse 
mirantur.  Verehominessuntet  88dculihomines,qui 
mirantur  ad  obedientiam  Christi  mundum  sic  esse 
conversum,  qui  templorum  vertice  velut  undarum 
tumores  stupentsioessedejectos,  quiidolorum  spu- 
mas,dflemonumvidentturbines8icfugi88e,quo8atto- 
nitosredditChristianinominis  totoorbe  profundaet 
diffusa  tranquillitas.  Et  vere  fratres,  dormiente  ia 
morte  Cbristo,in  Ecclesiamagna  est  exorta  tempe* 
slas ;  resurgentoa  mortuisChristo,  EcclesieB  reddita 
est,  sieut  scriptum  est,  tranquiJlitas  magna.Modo  nos 
donnienlem  in  nobis  Christum  tolo  praecordiornm 

a  Bx  Gde  manuscript.  Edili,  tradiUn*um. 

>>  Nemorum  mugitus,  apud  PJinium  lib.  xvii,  cap. 

(•  Sic  Castilio  et  ms.  Ccsena?.  Editi  cl  ipse  Mita. 
vexabantnr. 

d  Italegit  Latinius  :  cui  faventmss.  In  edit.,  ipsos^ 
queexseeutoves.  Hoc  est,  inquit  Mila,  fecit  Romanos, 
vel  exRomanisministros,  cxsequentes  verbum  Chri- 
stianre  (idei,  quod  cstcredere. 

o  Videtur  hicChrjrsologus  adhiererc  putantibuseos 
qui  in  Evangclio  mirati  sunt,  non  fuisse  discipulos, 
sed  vel  eyanpelicfe  naviculaDuautas,  vel  in  aliis  navi- 
bus,  vel  in  littore  existentes  horaines;  et  ita  sensit 
Oricenesel  Maldonalus,  in  cap.  viiiMatth.  num.!^7. 
At  llicronymus  ihidem  :  Basilius,  orat.  22  in  fine, 
llugo  card.,  Cajelanus,  clc,  opinati  sunt  hic  apo- 
slolos  vocari  homines,  ob  modicani  fidem  eorum. 

»  Marginisla,  utvocant,  Chrysologi  notant  locum 
hunc,  vcluti  desumplum  a  lectionc  LXX  interpretum. 

At  ibidem  logiiur  :  sed  ventus  Aquilo suscitat  nubes^ 
Lectio  Auctoris,  secundum  quod  putat  Caslillo,  rc- 
spicit  cflfectum  Aquilonis,  qui,  utpote  frigidissimus, 
nives  aquasquo  in  glaciem  indiirat.  Ovidius  Meta- 
morphos.  lib.  vi  : 

Induroque  nives«  cl  lerras  grandine  pulso. 

K  S.  Auguslinus.lom.  IV  deConsensu  Evang.  lib. 
II  cap.  4.  '.Mundnsipse  quatuor  jyartibus  termtnatur, 
quas  aliquaudo  aventorum  nominc  Scripluracomme- 
morat.  Ab  Orieule,  Aquilone  et  Mcridic.  .Sic  Auctor 
nosterqunluororbisparles  intclligit,  in  quibus  per- 
ea  tempora,  licel  non  semper  iisdem  annis  ac  men- 
sibus.  maiimuni  eratiu  mundo  naufragium.  Quan- 
doquidcm  Angli,  doinitis  Scolis,  Pictisque  o  Scythia 
oriundis,  Britanniam  subegerunt.  Africa  sub  Gense- 


A  gemitu,fidei  voce,Chri8tiani8lacrymi8,plorattt  alto, 
apostoliois  clamoribus  excitemua,  et  dicamus :  Do- 
mine  salva  nos^  perimus.  Et  quia  lectio  apte  tem- 
pori  convenit,  et  sicut  scriptum  eat  :  ^  Aquilo  du- 
ru8  ventus  (Prov.  xxviu,  23),  nomine  autem  Dex- 
ter  vocatur  qui  nobis  gentes  sic  feras,  sic  amaras 
advectat;  hic  ergo  Aquilo  ventus  duriis  r  per  Dex- 
trum,  per  Africum,  per  Austrum,  per  Eurum  dif- 
funditseh  tristiturbine,mariacoofundit,i  'ieletaera, 
montes  dejicit,  sorbet  urbea,  provinoias  mergit,  to- 
tiu8  orbis  cogit  unum  esse  naufragium.Hinc  estquod 
navicula  Christi  nunc  tollitur  ad  ciBlum,  nunc  in  tre- 
pidationum  ima  desoendlt,  nunc  Chnstiregiturviri* 
bu8«nuncformidinejactatur,nuncoperiturfluctibus 
pa88ionum,nunc  confessionumremigiisenatat.  Sed 

Q  nos  fratresiterumatqueiterumclamemusiDomtne, 
salva  nos,  perimus.  Et  revera,  fratres,  si  essemus 
unum,  et  humanum  corpus,  si  eos  qiii  pereunt  no- 
straessevisceracrederemus,  afflictionejejunii,pre- 
cumgemitu,efrusionefletuum,jugiter  clamaremus : 
Domine,salvanos,  pertmui.Etstuderemus  nobis  ia 
noslris  fratribus  subvenire  :  nec  furente  gladio  san* 
guiuis  nostri  mare  videremus  in  terris,  nec  tanta 
corporum,8ednecanimarum  jam  naufragiaseotire- 
mus,  atquehumilivoceprecaremur :  Dominesalva, 
nos,  pertmtM.NectamenuUa  compassiotptetasulla, 
ulluspavor,  quicumque  pudoroos,  vel  compunctio 
exsuscitat  ad  dolorem.  Dei,  Dei  est  quod  urgemur 
mali8,quod  verberamur  semper,quod  gentes  valent, 
quod  ruitgrando.quodrubigo  inflcit,quodimpietas 
potest,  quod  dominatur  morbi,  quod  ssevit  mors, 

^  quod  J  tremitterra  :  nos  tamen  nec  tremimus.  ncc 

rico  a  Vandaliscapta,  direptaet  Arianalabeinfecta, 
flamma  ferrociue  consumpta  est.  Sicilia  depriBdata, 
Panormo  obsidione  cincto.  Armorici  ab  imperatorc 
Occidentali  defecernnt :  Attila,  quiDci  tlagellumcog- 
nominabatur,Thraciam  Ill^ricum  vastavit,GaIIiasauc 
invasit,  ctdemum  ad  AquileioB  obsidionem  et  Itatim 
vastationem  se  accinxit.  In  Gallia  iinperator  Occi- 
dentis  nobilissimum  exercitum  amisit  :  duccs  ab 
imperatore  defecerunt  ad  hostes,  ita  ut  fame,  hello- 
pestilcntia,  terrasmotu,  cladibus,  incendiia  Barbaro- 
rum  tolus  orbis  agitatus  sit  ob  gentilitiam  impieta- 
tem  et  heeresim  Cnristianorum.  Vidc  in  praemissis 
Annales  Baronii,  tom.  V  et  VI,  ab  anno  Cnristi  430 
ad  annum  450  ;  Bubeuin  Havenn.  ctDoIconem  Tar- 
cognor.  MiTA.  —  Auclori  Aquilo  dicitur  Dexter;  for- 
tassc  quia  si  apponas  faciera  contra  Occasum,  hic 
enim  situs  coelorum  motibus  proprior  est  et  convc- 
D  nicntior,AquiIo  sempertibi  dextererit. 

h  Ila  legere  placuit  ex  conjcctura;  licet  ultra  de- 
cem  editiones,  quas  sub  oculis  habeo  et  mss.  Valli- 
cel.  et  Caesen.  habeant  Chrisli  turbine. 

i  Suspicatur  Latinius  an  sic  legendum. 

J  In  Oricnte  maximus  fuit  terrmmotus  :  siquidem 
Theodosius  junior,  una  cum  populo,  sub  dio  vitam 
egerunt.  ne  abruentibus  Byzantii  (Bdiflciis  oppriine* 
icntur.  Baronius  anno  442.  MiTA.  —  Fallimur  tolo 
coelo,  nisi  sermo  hic  tunctem|wris  fuit  pronunliatus, 
cum  Wandali  imperium  et  regionem  Homanoruiu 
acri  bello  impelerant :  vcl  id  evcnerit  nnno  430,  cum 
AfriwB  potiti  sunt ;  vel  paucos  post  annos,  scilicel 
439  cuni  corum  armis  («arlhaginem  subegerunt. 
Nec  improbandaeorum  sentenliaqui  in  eo  damna 
cl  rapinas  anno  440  in  Italia  ct  Sicilia  a  Wandalis 
perpetrata  deplorari  putaruntex  Tillemontio. 


Wf 


SfeRMO  XXI. 


W6 


timemuSfnecdeoliilamasaiDalis^iieoappetimusbo*  A  •epoltut,  ubi  ascenditse  in  coBlum,Patris  ad  dexte- 


na.  Avaritia  f urit,  anhelatpompa,  iniquitas  plaoet^ 
aliena  deleotant,  sed  nostra  pereunt ;  Dei  ftagella 
veoiiint,  sed  nostrseprovocantoulpffi.SiDeusjustus, 
tttique  nostri  mtserioors.  Fratres^reYertamuradDo- 
minam,  ut  revertatur  ad  nos  Deus  ;  renuntiemus 
maliSfUt  respondeant  boua :  serviamus  Deo,  bono, 
u  t  non  malis  gen  tibus  et  potestatibus  iniquis  servia- 
ma8,Christo  Uominoao  gubernatorenos  auxiliante, 
honorcujus  et  majestassine  fine  permanet  in  s»- 
cuia  ssBCuiorum.  Amen. 

«SBRMOXXl. 

De  eadem, 

QuotiesChrislusnostradormitj^aDavi,  et  ignavisB 

nostro  somno  soporatur  in  oorpore,  irruit  procelia 

totaconfusione  ventorum,sieviunt  minaoes  unds.et 


ramcon8edisse,undevivorumetmortuorumjudiceQi 
esse  venturum  singularis  salutis  est  confiteri  ;  qui 
taiiter  in  navi  nostra  Christum  confessus  assumpserit, 
et  si  tunditurfluctuum  scandalis,non  tamen  perioulis 
mergitur,  etoperitur  undarum.i^/  faciaestAnqmi 
procellamagnavenHelfluctusmiUebal  in  navim^ita 
Ht  adimplereiur  navis.Etfaota  est  prooella  magna : 
oon  ausa  est  explorare  Dominidormientis  virtutem, 
seddiscipulorumpulsarefidem,timoremprodere,ut 
auctori  suo  quantum  servitutisdeberet,  ostenderet. 
Eterat,  inquit,  m  puppi  dormiem.  Ad  dormientem 
oonfugiuntvigilantes^et  oreduntobsistere  ssBvienti- 
buselementis  eumcuisumnum  dominari  <i  summa 
compressioneoonspioiunt ;  contempiantur  irruisse 
taliter  human»  necessitatis  soporem ;  ut  neofragore 


duraspumosisfluctibussiBpiuselevanturetdecidunt,  ^  maris,necclamore  fluotuum,necextremoimminente 


amara  navigantibus  gigouDt  exspectaUoDe  oauf ragia, 
sicut  prassens  evangelistes  lectiodeolaravit,  dicens : 
Et  aii  ilHs  ^  Jesus  illa  die  cum  $ero  eteetfactwn^trem- 
eammeontra  ;  et  dimittentes  turbam,as8umunt  eum 
iia  c  uterai  in  navi  (Marc.  iv,  35, 36).  Et  aii  illis 
Jesus  iUadie,  Quadie  ?  illanempe  quajuxta  Isaiam, 
consurgit  eonfrmgereterram  (/<at  .ii,20) :  illa  die,qua 
tola  mendansB  lucis  claritas  vesperascit ;  iila,qua  im- 
minente  tentationumnocte  crebrescuntimaginesfu- 
giendie  vanitatum.  Cumseroesset  factum.Serotunc 
est,  cum  tempus  extremum  et  hora  novissima  sensi- 
bus  humanis  confusiones  rerum  nuntiant,qu6B  pro^ 
cedunt.  Transeamus  contra.  De  terrenis  ad  coBlestia, 
de  prfflsentikms  ad  f utura.Et  bene  oontra,quiadivina 
semper  contrariasunthumanis :  dum  ista  subjeotos 
attrahunt  ad  fragilitatem,ad  virtutemillaqui  sequun- 
tur,  attoUunt.^/  ci^t</en/es/tir6am.Dimittunttur- 
bam,qui  popularemauram  et  vulgum  deserunt  in- 
corto  semper  judicio  pervagantem  :  neque  addicti 
rumoribus  humanis  a  virtutis  itinere  retardantur, 
sed  debono  conscientife  stabiiesetsecuri  laudum  et 
derogationum  meodacesfluotus,Chri9to  comitante, 
pertranseunt.^f  assumunt  etim,inquit,i/ati<  eratin 
navi.  Quid  hoc  ?  aliter  est  Ghristus  in  cobIo,  aliter 
habetarChristusianavi,  ahter  io  majestate  Patris, 
aliterinhominishumilitatesenlitur,a]itercoffiternus 
Patri^aliter  statum  nostrarum  gradibus  cernitur  tem- 
porahs,  aliternostro  dormitin  corpore,a]iterinsui 
vigilat Spiritus  sanctitate.iissiimiin^  eiim itauteratf 
inquit,  tn  navi. Laus  fidei  est,  ita  Christum  recipere 


naufragio  potuerit  suscitari.  Et  ubi  est  illud  :  Bcce 
nondormitabit,  nequeobdormiet,qui  custodii  Israel 
(Psal.  cxx,  4)?Persenon  dormit,nequesibidormitat 
majestas  expers  lasitudinis,qutetis  ignara :  sed  to- 
tum  per  me  mihiagil,quiquotiesspeciemsuiactus, 
suivultus  immutat,  toties  nostrarum  varietates  ar- 
guit,etculpasanimarum.Audiprophetamdicenteni. 
Palpebrai^usintefTogant  filtos  hominum (Psal.xfiy 
VidetequemadmoduroDeioculiclauduDtur.nevideant 
eos,  ut  vindicent,  qui  delinquunt.  Averte,inqmt,fa'' 
ciem  tuama  peecatis  meis{Psal,L,  11).  Et  iterum  pa- 
tens,utcurrentesinoitent,lassesceQteserigant,respi- 
ciuntsupplicantes.  Hic  ergo  Domini  somnusexplorat 
discipulorum  fidem,dubitationem  prodit,et  modiceB 
eos  oredulitatis  aperitesse,qui  non  modo  in  se  tan- 
tum»sed  inipsumauctoremcredunt  posseelementa 
consurgere.  Fluctus,  inqmi,mittebattnnavim.Qii']a. 
Dominioamnavem,quantumextrinsecusquatiuntet 
infundunt  unda  gentium  moles,tantumintriQsecus 
«tumidihaeretrcorumirruuDtetdesaeviuntfluctus.Hano 
tempestatembeatusPaulu8sepertulissedeclarat,cum 
dicit  Forii  pugna,iniustimores  (II  Cor.  v.ii,  9).  //a, 
ti^adtmp^ertfturnav/s.Meritospumosis  fluctibus  evau' 
gelista  refert  fuisse  navem  repletam,  cum  tot  pene 
hffireses  Ecclesiapatiaturquot  diviuflelegislegimus 
esse  quasstiones.j^i  era<,ait,  t>setn  puppi  dormiens 
superceroieale;etexcitantcum,et  dicant  ei,Magisier 
nonad  iepertinet  quiaperimusJ  et  exsurgens,commi^ 
natus  est  vento,  et  dixUmari :  tace  et  obmutesce;et 
cessavitvenius,  ei  factaest  tranquilUtasmagna.  Et 


ut  estet  habetur  in  navi,  hoc  est  in  Ecclesia :  ubi  D  aitiUis,quidtimidiestis,necdumfuibentisfidemWnm 
Qatus,  ubi  adolevit,  ubi  passus,  ubi  orucifixus,ubi     factum  pandit  lectiO|tempus  commendat  exemplo. 


>  Et  proesenti  etiam  sermone  prosequitur  Auctor 
suomm  dierum  calamitates.  Yide  superiorem  no- 
tam* 

t>  SensQs  evangelistffi  est  :  illa  die  qua  bis  concio- 
aataruserat.  Licet  alii  putent  non  illa  dic  qua  Chri- 
8tus  prscedentia  docuerat,  sed  aliqua  alia. 

«  Mysticura  sensum  eruitChrysologus.  Ad  litteram 
sontt :  susceperunt  eum  in  navi,  et  sese  composuc- 
rat ;  sea  pulvillum  ejus  capiti  supposuerint,  seu  li- 
gDQm  quoddam  aptaverint  in  puppi,  ubi  Christas 
capotsuum  reclinaret,  quemadmodum  sensit  Theo- 


phylactus,  super  cap.  iv  Marci,l//  erat :  elegans  locu- 
tioLatinorum,  qute  significat  continuationem  ejus 
quod  prius  erat  :  ut  erat  dejecta  caviUos. 

d  Ita  scripsit  ex  conjectura  Mita  et  ita  legitur, 
licet  rass.  constantissirae  legatur  sua  compassione  ; 
velutidicata  somno  Cbristum  fuisse  compressura. 
Quod  si  Christo  jam  fesso  lassoquc  soranus  conipatie- 
batur  ?  Insolens  locutio  ;  sed  a  stjrlo  Chrjsolo^i  non 
tam  obsona,  ut  eam  non  nemo  possit  amplecti, 

«  Ambrosius  in  laudanda  Pauli  verba  :  His  verbis 
multorum  fuereticorum  denotat  dogmata. 


mm 


T 


m 


s.  pistRl  dnirBoLotit. 


IM 


Siquidtfmmifoa  «t  sAtfs  gnttis  itBialnsi  pnieiflloift  A  paMttoifGbriitOi  r«gn«mpoiiiliii  grm\o,  otiBiMNr- 


tdmpestaSfdaiD  se  aiidiqae  farens  aepefAtoiof otia« 
gerii  tarbo  ventorum :  maria  magiont ;  ipt»  qao<foo 
insalffi  fbnditos  subrauntur,  et  trlsti  sonitu  Httors 
uniTersa  foriunlur.  Sed  qnia,  utdiximoe»  Chrieli]» 
nostra  dornritinnayi,  aoeedamos  adenm  magis  ftda 
quam  eorpore,et  pulseraus  eum  pioiopert  miierioor'* 
d)e<^  quaaideiperantiumtactu.Suicitemosnooinio* 
lentiitrepitn,sedi»  elamoreipirituattomoaatieorum; 
noD  murmurationeimprobayiediupplieationepenri* 
giH.  DemoiDaoatiqmd  teflBporiayit»noi4re»neto« 
lam  diem  infelix  isto  vanitas  H  sollieitudo  misaraada 
eonsnmei ;  ne  noetem  lotam  pemioiosos  eomnuaei 
ioanis  iopor  expendal,  eod  itklem  pars  dim  ei  noelii 
ipii  temporum  deput^tur  auctori.Vigila,  liomo,vigir 


tamioe  m»  oedantperieulis,  oon  timori ;  perioula 
despieit,  qoi  teodit  ad  regaom ;  viotori»  cupidUi 
neeoit  timere.  NoUU  iimere,  inqoit,  pusHius  grex, 
qmae9mplaimtPatriv€$trodar$voM$fefnum{Lue. 
xn«  9t).  8  6rexpuiilluimundo,magnoiDeo;paiil-» 
lai>qoiaglorioiOiToeat  eoe,  qoos  initituit  adoTioa 
inaoeentiam  el  mansoeludinem  GtiriitiaiMimspoiillai 
gv«x  eit,  qutnoB  do  magnomiooitur,  sederesolldo 
poiillo ;  poiiiioi  grex  nasoentii  BeeloilA  iid  deeignat 
infantiam,  quam  venire  ad  regfti  sui  infolaa  inore^ 
mentiscoelestibus  moxpromittit. ^o^t/e  limere,pu' 
sillus  grextquia  complamk  Patri  vestro  dare  vobis  re- 
^fMmi.AdJecitquidCici«Ddom  silregnalarus:  VefsdUe 
gttssfoseideiisr  etdaie$leemoeffnam*faeiievebis$aetm* 


la;habesexenpluai,utquodUbic  gailusimpeoditbo-  B  lo$,§MnoH^>etera$e9tmt,Sk$saurumnond0t^€iemi0mi9i 


spiti,  lu  tuo  exhii>ea8  ereatorii  prmsertim  eom  tibi 
iUetnsooalprofutorus,  oumtead  opos  Miscilatyeum 
diem  notttiatjamvioiaum  :  quanio  maiis  bjouui 
oGBieitibui  te  Deum  de  iuperaa  eedo  toam  soioitare 
oonvenit  in  salutem.  Audi  prophetam  dieentem :  De 
nocte  spiritus  meus  ^  mf^t  ad  t$  Deus  {Isai.  xxyi, 
9).  Et  Psalmita :  Manilms  meis  nocte^  cortun  eo,  et 
notiitimd#eepft<j(Psa^LXXvi3).Dieiverotriatempo- 
ra  idem  Psalmiita  Deo  admoneideputanda,  diceni, 
Vespere  et  mane,  et  meridie  narrabo,  et  asmuntiahOr 
eiexaudiet  voeemmeam{P$aL  i,  uv,  18).  t  Per  qu» 
tria  tempora  dum  Daniei  Deo  iedoluiiup|4icarol : 
impetrav^non  iolum  prmoieatiam  futurorum,  iod 
et  captiv»  diu  gefilis  soo  UE»eruit  lii>ertalem  (Dasi. 


cmio.  Yendite  qun  potiidelti:  non  potoeldottiMrl 
omnibaii  niei  iiqinpropriiioonlemior;  dejeetm 
meslie  eel,  qoi  familiirii  ret  nMntaiteora  tocalmr 
adregoom;  jaeeot  amiMiipiebeiuamfflmrionfrlho- 
aaoriiregalibos  aBlepoBit ;  paoper  semosipcrtiola- 
oobafti,  perdiimagna ;  etiniilani  lOBporolibOi,  d#* 
serii  iempitema.  Virfiiftle,  inquil,  qumpo$$ideti$j  ei 
d$Ueeleemo$ynam;faeiievoid$$aeeuio$yfmnonv$imh 
scuntf  ikesaurum  mmdefteieniem  in  ewio,  Homo,  lali 
nMioituGhriitoelodilaroToloil,  nooBudara;  niaitero 
tibi  taavoloti,  Bonperfrs;porpetuari^  noBTaeuari 
iaecolo»  imperavit ;  joiiitlelr«asferre,aoB  perdero. 
Theeatarmmnaadefteieniem  inee$io,quofurnonapprO' 
pisUy  nequeiinesiCorTmmpii.  PkMooeiliopatriiagii, 


VT,  10).  Dicamus  ergo  quod  prophota :  BoMrge,  q  quam  jore  doatBaBliosinler  iniidiai  h^vonum  etti« 


^iiore  obdormi$9  Domine  f  Bx$urge,et  ne  repeilm  ta*- 
qu0in  finem{P$alm.  xLUj,23).Dioamtt8cumapo8to* 
lis :  Ma^isier,nen  od  te  pertinei  qmaperimus  f  El 
vero  magisier,  qma  non  soium  faelor  est  omaiom 
elementof  um,  sed  etiam  moderator  olroctorest,  qui 
cum  nosaudierityeomfuerilevfgiiaredigBaloa,plaMK 
buBiur  und»,  et  lomidi  fluolas  rlsmoalur,  eicoUos ; 
voBti  diffugient,  peribiiprocettat  ol  tampesiai  ista 
qoa»  iraauBet,  el  magna  tempeata»  io  tranqoiliila* 
tem  maxinsam  ceBunutabiiur. 

SERMO  XXII. 
De  terrenorum  cmra  despicienda,$kque$ervo  viffiii. 
PrsMiiii  statuoBtur  blaiemper  quiboe  eerlanMa 
dorapropoiioBtor,  ae  promagBiludNie  eertaminia 


aearammoriuequare  laoreooodas  objurgat;  pervi- 
^esBOctes,  diee  anxios,  soUioita  tempora,  netibl 
ipeo  teciai,  oommoDeris.  Aori  oustotf,  servator  ar- 
goali,  seooritalemnon  habet,  neeoit  quielem,eioai 
deeel  seooriiae,quie9perit ;  posaa  dtves  osi  H^,  wm 
ce$mi.The$attrwnnande/kienteminc(Bio,fhee9^^' 
oere,obi  egosom,  ibi  pooite ;  daia  mibi  ego  servo. 
Homo>  daPatri,  crede  Deo,quM  ei  hcerediPlster.ot 
Douo  horaiflpi  crodilom  non  negabit;tenero  toanon 
poiesi,qoi»  suadedii.  An  homanii  nidigol,qui  di  vioa 
largiiur?aaeiioostroraiiicupidue,qui  nossMrofli 
feeithssredeB?oerteqoii)Poaregoum  eoniullt,quid  ub^ 
gabii 1 0  bomO)  sihiierpwmansuruees,  quffituasunt 
bio  ropoQO  :  si  iiloo  itorus  es,  hio  qua  tua  sunt  cor 


premiipropontiurmagniiado.  Hioc  esiqood  dbcK  ^  dereliBqois?Qairelivq«eiidaservat,alienorumcoeioa 

•  Apposite.   Nam  tiraoris  causam  fufsse  oXiyo-         •  Vulgata  habct  contra  eum,  fta^GeDebrardus  con^ 
irrarCoeu  Ghristus  explicai. 

^  Hino  eroe  anitqoom  canit  asom  in  Boelesia.  Ror 
pertus  lib.  v  de  Glor.  et  Honor.  :  Vaiet  auditio  mu-- 
sicm  duicedims  psalUndo  oifae  orondo,  ad  excilan' 
dam  inpeciere  nostro  Spiritus  sancti  gratiam. 

c  Gallus  diciiur  a  Glceronelib.  u  d^DbfUL^noctur' 
nus  eigil.  Vide  Ambrosium,  iom.  11.  v  Hexam.c.  21. 

d  MarginistaB  Ghrisologi  notant  locom  hunc  ex  le- 
clione  LXX  ioterpretum.  Ego  potius  a  Vulgata  dice- 
rem  derivatum  iUnbrosias,qui  53  circlier  annis  ante 
Ghrysolgffum  vixit,  enarrat.  in  psalm.  cxvu  ocLon* 
\9  le^li :  de  noctevigilat  adte  spiritus  mem.  For- 
ta^se  hffic  a  ouadam  aAtiqua  lectione;  desumpia 
sunt,  quffi  in  litleira  nac  Yulgatam«  nftc  LXX  sequer 
batar. 


tra  legf  pro  coram  ex  qoadam  Hebrfieomm  parli* 
coia,  qom  olnimqae  sigiiificat.  Ita  sentiant  Glossa) 
Augustinus,  Gassiodorus  et  alii.  Sic  Matth.  xxvu» 
6L,  $edeuie&contrasepukrum,po  coram  ssmdere^ 

(  Vida  Isidoruan  fiiioaU  de  Bccles.  Offie.  lib.  i  ow« 
19  ad  i3. 

rMaldonatus  hie  voh  dbcipolos  Glirisii  oi  om- 
nes  simul  fideles  puiiUuia  oregem  dici^  ob  GhrieiiB^ 
nam  mansuetudlDem  ;  ex  Mita. 

^  Fortasse  v$terasci  erat  reponendum,  uft  dietio 
superiori  dictioni  perpetuari  convenientibus  contoar- 
pooecetur  juxta  genium  Ghrysoiogi.  Gicero  in  Tua» 
cuL,  NHtit  iavetsrascere  debek  eorum  in  quibm  beaia 
vila  censistiL.  ■Seflculas  J9«Xmk-mi^  vocai  Suidaa,  qiiaa 
Ce^va^  Mattheus. 


i^ 


tttnioiiit. 


m 


•st,  noa  saoraoi.  &i  inhae  vHa,qiiApcf6§rim  •amus 
viTima^eimocUouin  tempormlam  eise  pau  perem  60* 
lel»  tnetem,  iohoooriimesae:  quale  erit  io  perpetoa 
patriaiater»ternoeciveeideeontemptttdolorem,  de 
igoohilitate  p€Baam»de  niiditale  opprobriup  tuftlioere) 
et  Quno  addiei  poBois»  quando  alii  promoTenturad 
regnum?quaodopauper  duoitur  ad  coneeeium  Deitel 
divet  trabiturad  oon«ortiom  punitorum  f  flettquain 
Jameatendie  vioeatquandodeeperati  penet  hominee 
poesidelMUit  apeqi  diviMra.ethumanii  bonie  prnditi 
bonis  ooBlestibus  fraudabunturlEtboefaeitthesau' 
nis»qai  eor  hiomini«,aut  pereleemosjFnaoi  levatad 
OQilum»  aut  per  aYaritiam  demergit  in  terram.  Et 
ideo  dixit;  UH  eiHm  iheumrms  retler  attiki  eiewve^ 
ttrum  enl.flomOimitteet  pramitte  theeaurom  tuum 
ineoBloe,ae«  emieetemanimamdemergaaiaterraia. 
Aoram  de  profundo  terrm^anima  ab  eaceeieis  emli* 
Melioa  proiodeeet  adtedem  animadeferri  aurum, 
quamio  sapukroaurianifflademergatur.Eztttotergo 
totis  diTitiarum  corit,  et  jam  per  omnia  eKpeditee 
militare  tibiinMeeulo  jubet,quosregnaredona?itia 
emlQjSiMl  lnmHtfttinprmemeHM  lueernmmrtkniei 
uimmikyevetiri$eiveeeimiie$  kmmibmenpeetm^ 
tikusdemnumeuum^qmmuieveHiatanupiiit.^  Sink 
lumtH  Testri  prmcincU :  ibi  pfsmngeiida  est  virtast 
utu  c  YQUiptaseeteomprimeada.NescitTineere  vitia 
oorporie,TirtutisciBgttlum  qui  deponit.  Cineti  ergo 
d  eastitatisbaltbeo»quodastiBSigflemilitinGhri8tia« 
aa^auaam  camis  detrunceraus  ignaTiaffl^etregisno- 
striezspoetationeperTigiiesiQsomaemsofflniimsfflcu* 
lioesciamas*NoQderffliunt,inquit,nisieum  malefeoe* 
riBt(Pf*ot»*  iT,  U}.Si  iucemmardeniee  inmwibui 

«  Auclor  dicit  animam  nostram  coelestem  et  ab 
eicelsis.quia  immediate  ez  nihilo  creatur  ab  Deo, 
ot  passim  theologi.  Mita.  -—  Yide  Glementum  Ale* 
xand.  Strom.  iib.  ti  pag.  641,  abi  diserte  hmeeadem 
docet. 

^  Non  tantum  militum  et  iter  facientium,  sed  et 
ministrantium  est  habere  lumbos  succinctos.  Luc® 
T,  2^  ;  Joan  ziii,  4.  Uinc  Phaedrus.  Fab.  f ,  alte  cin- 
ctoh  Airiensei  dizit.  Glirysoiogus  autem  ezplicat  lo- 
com  Evangelii  pro  succinctione  et  compressione  vo* 
luptatum. 

c  Sic  restituimus  ez  flde  mss.  Editiones  omnes  cum 
Mita  habentM^ttiUai. 

d  Proeipaum  miiitim  insigne  iMdtheam  erat,  quo 
qaicumque  ezuebat,  miliUam  cogehatur  deserere. 
unde  apud  Prudentium,  Psjchomacb.  yers.  644,  dit- 
cingere,idem  est  tLcexarmare.Diicingilur  omnit  terra, 
Et  Tcrs.  8^ :  Sedem  properai  discincta  juventus.  Ad 
rem  Toro  noelram  satis  apposite  Paaiinus  Nolanus 
spist.  3ttpag.  164  :  Hune  igiUtrt  sdlicet  Dominum 
Dostrum,  tequamur;  Huic  militemus  cuicinetmntm" 
fmam  ditett^fOur  miim. 

•  Ms.  Vatic,  Bonorum  operum. 

f  Et  qui  sponsum  prffistolabantor,  et  qui  seque- 
baatur,  faces  gestabant  Lucm  zit,  8  ;  Esther  iz,at. 
Not  chart»  parcentes  a  profanis  testimoniis  absHne- 
mas.  Dictffi  autem  sunt  faces  nuptiit  amicm,  pre  nup' 
tiit  emi$uneim,  tcI  uniim,  Genset  Mita  hic  aGhrTsolo- 
90  perstringi  NoTatianos,  qui  nuptias  ineptedamna- 
ront.  Puere  et  qai  damonem  nuptiarum  auctorem 
esse  dizeront,  quos  refellit  Glemens  Alezandrinus 
Stromat.  lib.  lu  pag.  445. 

t  Bnmt  ot  serTi  Bmcukitem,  oui  jaauarutt  ge- 
rentes  curam  dominum  ezspectabant,  quoadusque 
rediret. 


A  vetirie.  Beati,hi  quoroa  maaibas  boMrom  dpemas 
lueeat  iueemm.  Sifc  enim :  Lueeai  luae  etttra  eeram 
kminikut^uivideQntbma  vettra  opera.et  mapti/^ 
GeniFairemvetirumqme$tineetiit{MaUh.Jtii9).  Et 
utlucemaante  oeuios,opusbooum  in  mentibusBte 
ref  ulget.Non  portanti  tanlum  lucerna  Ittcettsed  mal- 
Us,etopttsbonumdumfacto  inunoiuoel,  multoe 
iUttstrat  exempio .  Lacerna  repellit  noctium  obscura, 
opasbonnmmalitimfugat  tenebras.Aooendamusiu- 
cernam  « i>onis  openbusinmanibusoostris,siTolu- 
mus  ooram  Domino  et  hominibusnos  lucere. JBl  vot 
tknilet  hoemiibm  estpeetantibut  iloMtn«ia  «iiitNi, 
quandoveniat  a  nupl^. Quiasemjfterf  nopliisamioiB 
sunt  faces^  luminuffl  tesUmoUio  celebratur  casUtas 
napUarum.Sieot  enim  fugit  lueem  illioita  qui  prmsu* 

0  mit,sicmulUplieieoruscatinluminelieita  quirequirit. 
Bi  vot  timilee  hominibm  extpeetttntibm  dominum 
tuum,  quando  veniat  a  nuptiit.  Homines  suntqui  more 
dehitoserTituUsa  indefessis  ezcubiis  adTcntum  sui 
dominiprastolaatar/qui  TerosioTentri  serTiunt,ut 
diTinamnesoiant  serTitatem,etde  eamis  Toiuptate 
solMeitii  soUieitudiaem  oooursus  Dominici  perdide- 
rantthominesnon  Tocandi  sunt^sed  Jnmenta.^/  vot 
timitet  heminibm  empeetantibut  dominum  tuum, 
quaneie  veniat  anuptiit.Ex quo^  ad  desponsandum 
soam  Ecolesiam  Ghristus  adTeait,^  thalamus  ornatur 
sponsotetornatur  auro  fidei,argento  sapienU«,Tir- 
tutumgemfflis,sanctitaUsJ  Telis,Tereoundi»rosis,li- 
liiscasUtaUs,pudoris  Tiolis.  Bt  ad  aita  cgbU  pudiciU» 
templum,fastigium  TirginitaUsattoUitur :  necdesunt 
psalmorumeithariB^propheUcaorganayapostolorura 

^  ToeeS)  ^  totmque  symphonimcoelestium  nuptiamm. 

k  Ghristum  Ecclesim  sponsum  T0cari|  innumera 
clamant  SS.  Patrum  testimonia  :  quee  si  congerere 
Tellem,  nubem  facerem.  Yide  Theophjlactum  in 
cap.  111  Joan.  pag.  662 ;  Hammonium  in  Gatena  ad 
cap.  m  Joan.  p.  i08  ;  Glementem  Alezaad.  Strom» 
lib.  m  oag.  446,  etc. 

t  Thalamus  in  nuptiis  instar  conclaTis  cameraU 
operis,  aut  tentorioli  singulari  artiflcio  ezstruebatur 
Giaadianus  de  nuptiis  Honorii ; 

.  ,  .  Alii  thalamum  docto  componiio  tszttt. 
Stsffmlne  gemmato,  picturatltque  colomDis 
ifidlflcetar  apez,  etc. 

j  Veieres  in  peneiralibus  domus  Tcla  ajjponere 
consucTcrunt.  Et  huc  fortasse  spectat  Ausonius,epi- 
ced.  in  Patrem : 

*  Non  occursator,  non  garrulus  obTia  cernsat 

VatTis,  et  Telo  condlta  son  adU. 

Ad  hanc  rem  Pignoritts  de  Serris  laudat  haee  eadem 
Teri>a  Chrvsoloai ;  Gahrorius  item  Ritoal.  tom.  I  Ub. 
1  pag..  i4o.  Sed  et  regii  consistorii  fores  Telis  pro- 
tendmntur.  Gerippus  iib.  ui  de  Justini  Minor.  Pe* 
netr. 

Vela  tegiintpostas  :  eattodet  ardoa  terTaai 
Limina,  et  indignis  intrare  Toiantibut  d)tUnt. 

k  Prosequens  Gbrjsologus  allusionem,  meminit 
eUsm  musicm  et  sTmphoniee  quas  etiam  in  nupUis 
Ghristianorum  obtinuisse  scimus.  NupUalis  cantus 
meminit  Ambrosius  serm.  tH.  Ghrysostomus  tom* 
IX  pag.  82S  faemjl.  42  in  AcUs  apostolorum  refert 
ad  hosoites  in  nuptialibus  conTiTiis  ezlularondos  ad* 
hibita  ruisse  cjmnala»  tibias  et  canUca. 


1(^3 


S.  PBTRI  GHRYS(»X)GL 


^64 


Sati88erTU880innie8t,quitaliettaatoclamorenon  ad  A  8ta8  ergo  sioat  OTis,  et  yolens,  et  tacen8  tondetnr 


c(Ble8ti8regisnuptia8  8U8citatur.^^  vossimHeshofni- 
nibus  exspectantibus  dotninum  suum,  quando  veniat 
a  nuptiis,uteumveneritetpulsaverit,  eonfestimape' 
riant  ei.  Veniens  pulsat,cor  beneconscius  aperit,inale 
conacius  claudi  tg  usta  mens  patescitad  pr8Bmium,in- 
justa,quianon  meruit,se  praecludit.Vigilemusergo, 
dilectissimifUtbeatitudinemquflBsequiturcoQsequa^ 
muT.Beatiservi  illi  q  uos  cum  venerit  dominus  invene- 
rit  vt^tYantes.SufficiantbeatitudinishaBC  promissa, 
sed  quiaCiiristusipsiusbefftitudiniseloquitur  chari-> 
tatem,dififeramu8  hodie,  ut  pleniusaudiamus  quid 
suis  filiis  promiserit  talis  Pater. 
SERMO  XXIII. 
De  tetrenorum  cura  despiciendaet  promissione  regni, 
Audistis  hodie  quemadmodum  Dominuspastorali 
jubiloclangoremtubfficoelestisadjuDxit^utdiuincli- 
natas  oviummentes  addiirioa  tolleret,coelesteproti- 
nus  promo?eret  ad  regnvLm.  Notite,  inquit,  timere, 
pusiHusgrex,quoniamcomplacuit  Patri  vestro  dare 
vobis  regnum  (Lue.xii).  AcquisiTithumilitassuperbia 
quod  ami9it,et  grex  pusillus  ac  mitis  totas  et  varias 
edomuit  propria  mansuetudine  feritates.Puaillus  grex 
vicitac  fregit  tot  «  genera  bestiarum  quot  diversi- 
tates  subdidit  jugo  Christi  nationum.Grex  pusillus 
ac  mitis  diu  contentus  occidi,  diu  devorari  passus 
estydonec  gentilis  s8BvitiasaDguinesatiata,vel  car- 
nibus,  evaDgelici  pabulisuavitatem,etdiviDi  foDtis 
iluenta  degU8tans,totum  coDtagium  seeculi  evitaret, 
etpastum  ;  atque  inhominemrediretexbestia.qui 


B 


^  nt  tegat  iilam  quam  Adam  primus  intulitnuditatem ; 
velut  agnusocciditur,  utpeccatum  totiusmundiim- 
molatus  absoWat ;  ponitproovibus  animamsuam, 
ut  impleat  et  pietatem  pastoris  et  ouram.  Tibi  ergo 
rex,  tibi  sacerdos,  tibi  pastor,  tibi  sacrificium,  tibi 
ovis,  tibi  Agnu8,tibi  totum  factusest,  qui  fecerat  to- 
tum.  Et  qui  sibi  nunquam,  tibi  toties  immutatur, 
propter  te  varias  monstratur  in  formas,  qui  manet 
unicasuflB  majestatis  in  forma.Etquid  plura?datse 
tibi  Deus  homo  ut  ferre  potes,  quia  ut  est  tu  non 
potes  sustinere.Sedaudiamus  jam  quid  pusillogre- 
gi  talis  promi8eritpa8tor.iVo/{to,inquir,^^ere,piisi^ 
lus  grex,quia  complacuU  Patri  vesiro  dare  vobis  re- 
gnum.  0  bouitas  effusa  1 0  iDaudita  pietasl  Oinef- 
fabiiis  affectio  i  In  societate  oensus  pastor  oves  as^ 
sumit,  atque  ad  oonsortium  dominationis  servos 
domiaus  asoiscit ;  ad  c  partioipalum  regai  rex  gre- 
gem  populi  totius  admittit :  sic,  sic  dat,  cui  deficere 
ooDsus,  cui  regnum  minui,  vacuari  potestas  non 
potest  largieado.  Provideoter  autem  coepit  Domi- 
nua,  dicendo:  Noltte  timere,pusiUus  greXyquiaeom- 
placuit  Patri  vestro  dare  vobis  regnum.  Promissio- 
nem  regni  sine  timore  servilis  status  audire  non 
sufflcit,  quia  qai  Ubertate  vix  digaus  est,  capere 
non  valet  infulas  principatus.Dominus  ergo  servo- 
rum  mentes  tali  voceoonfirmat,ne  eos  repentinus 
promissi  regni  prosteraat  auditus.  Regoum  velle 
servum,  crimea  est  adire  periculum  :  temeritas 
non  timere.   Sed  hoc  ad  Christum  quantum  est  ? 


ex  homine  fuerat  dilapsus  in bestiam . Hoc  sensisse  ^  aut  quam  mirum,  quod  dat  servis  regnum,  quod 


ante  prophetas,  hoc  apostolos  implesse,hoc  pertu 
lisse  martyresconstat,  attestanteilloqui  dicit,  Pro^ 
pter  temortificamurtota  die,  (jestimatisumus  utoves 
occisionis  (Psa^XLUi,  22).  Ut  vero  iste  grex  novi 
ordinis  aggrederetur  pr8ehum,ubivivitillequi  fuerit 
occisus,  qui  occubuerit,viucit;invenitanimamqui 
amittit  ;imitatu8  est  suum  regem,illamovem,  illum 
secuiasesl  Agnum,q{iisicutovisadoccistonemductus 
€st,etsicutagnuscoram  tondentese,  nonaperuit  os 
5titim(/$at.uii).Tacet,quivolens  patitur,clamat  qui 
laniatur  invitus.Nec  potest  de  morte  coDqueri,qui  mor- 
temdigDatus,non  coactus,assumit.Pote8t8tis  insigne 
est,cum  pro  multis  volensquis  mori  tur;DoJens  cum  mo- 
ritur,eslnecessitati8exlremae,quiavenildeconlemptu 


sibi  servos  facit  in  domiuationo  consortes,  qui  ser^ 
vorum  pedeslavat,utextrema  servis  serviat  servi- 
tute  ?  <l  Veniant  huc,  veniant,  qui  discutiunt  pote- 
statem  ejus,  et  tuuc  de  ejus  eequitate  contendant, 
cumpotuerint  tantam  capere,  loqui,  eestimare  pie* 
tatem;  nec  jam  calumnientur,  si  se  in  nostro  cor- 
pore  •  patre  minorem  dicat,  qui  non  dioto,  sed  et 
facto,  cum  pedes  lavat  servorum,  se  subdidit  et 
subjecit  pedibus  servulorum.  Homo,  jam  tibi  par- 
ce,  quia  ^  ut  tibi  parccres,  tuos  Deus  lavit,  tuos 
tenuit,  tuos  amplexatus  est  pedes.  Sed  ad  coepta 
redeamus:  Nolite  timere,pusiUusgrex,quia  compla- 
cuit  Patri  vestro  dare  vobis  regnum.  Ecce  qui  dat, 
dare  loquitur  Patrem.   Nunquid  largitatem  suam 


mortisalterum,alterum  deconditione  naturee.  Chri-  ^  denegat,   sic  dicendo  ?  Absit,  dod  potestatem  mi- 


«  Hoc  Domine  audiunt  penes  Latinos  homines  ferae 
ac  agrestis  indolis,  quo  sensu  Apostolus  vocavit  Cre- 
tenses  malas  bestias.  Arianus  in  Epictetum  lib.ucap. 
d  :  Aiti  quidem  nostrum  magnw  bisticB  sunt  ;alii  vero 
bestiolae  ma/i(/n«. Theophjlactus  inilludad  Corinth. 
xv,32,  vocat  coDtentioDem  adversus  Judaeos  pugnam 
cumbestiis'  et  ad  Lucae,  vi,  Publicaaum  ma/am  be- 
stiam  appellat. 

*>  Ms.  Cffisenae,  ut  vellet  illam. 

c  Apud  JuIiumCapitolinum  in  Vero  iDefuncto  Pio, 
Maximus  in  eum  omnia  contuWl  principatus  etiam  im- 
peratorim  potestatis  indulto.  Isaac  Casaubonus  repo- 
tiendum  docet  Parlieipatum,  quam  lectionem  firmat 
editio  Mediolanensis.  Ita  apud  Sparilanum  in  Didio 
JuliaDo,ubi  ia  verbis  :  Claudium  Pompeianum  e  Ter- 


raciaeasi  ad  prineipatum  evocavit,  leg^ndum  etse 
participatum  edocemur  ex  codice  Palatiao,apud  Hof- 
maanum. 

d  CoDtra  iEtium  et  EuDomiaium  hsereticos.  Vide 
Augustiaum  heeres.  54.  Mita. 

c  Male  eaini  aliquot  Scripturw  ioca  detorquebanl 
hseretici.  CatboHcum  carum  sensum  cxplicat  auctor 
anonymus  in  Brcviario  fidei  contra  Arianos,  apud 
Sirmondum  Tom.  I  pag.  :225.  Nos  enim  Catholuii 
Deum  nostrum  Jesum  Christum,  et  minorem  dicimus 
Patri,  et  (Bgualem.  Minorem  propter  humanitatem  as- 
sumptam,  /Equalem  propter  divinitatem  perpetuam. 
Vide  Basilium  adversus  hluaomium  initio  tom.  li, 
pag.  79,  et  lib.  iii,  pag.  35. 

<  Ita  ex  fide  manuscriptor.  Edit.,t<t  tibi  pareas. 


m 


SERMO  XXIV. 


tu 


noit,  sed  pandit  affectuin:  sicdiceDdo  doq  distan-  A  Non  poterit  tibi  tuam  peoaniam  denegare,  qui  tibi 


tiam  facit,  ^  sed  patris,  suamque  voluntatem  mon- 
itrat,  ftrmat  unitatem.  Quod  autem  dixit,  compla- 
enit,  etnon  dixit,  placuit;  manus  edocet  Trinita- 
tii^quia  quod  erga  nos  Filio  placuit,  hcc  complacuit 
Trinitati.  Nolite  timer€,pusiUus  grex,qtUacompla'- 
euU  Palri  vestro  dare  vobis  regnum:  post  tandam 
ergo  Dominus  largitatem,  post  suam  gratiam  tibi 
eopiosius  collatam,  abjecta  et  vilia  peculia  servi- 
tutisjubet  abjicereregnaturum.  Vienc^iVe  qum  possi- 
detis,et  date  eleemosyfuun,  Plebeium  cultum  regia 
non  admittit  potestas,augu8tus  honor  non  nisidia- 
demate  confertur  et  purpura.  Abjicere  ergo  debet 
habitnm  serritutis,  qui  se  regem  credit  divinitus 
consecratum.  Hinc  est  quod  rex  supernus  iUum» 


omnia  sua  contulit,  qui  te  regni  sui  et  honore  di^^ 
tavit  et  gloria. 

SERMO  XXIV. 
De  servo  vigiU  ei  feUeitate  regni  Dei. 
Semper,  et  ad  omnia  vigilias  esse  salutares  noi- 
lus  ignorat,  quia  re  vera  plus  vigilare,  plus  vivere 
est.  Nam  quid  tam  mortis  simile,quamdormientis 
aspeotus?  quid  tam  vita  plenum  quam  forma  vigi- 
lantis?  Inddgendum  somno  est,  ut  corpus  reparet^ 
Don  resolvat ;  et  vires  revocet,  non  enerveU  Sem- 
per  ergo  ad  omnia  vigihas  esse  salutares  nullus 
ignorat.  Qu»  ars,  quod  opus,  quod  tempus»  qu» 
potestas,  quod  officium,  non  vits  lucra  lucubra- 
tjone  perquirit  7  Hinc  est  quod  rex  f  in  procinctu  per- 


qui  cum  indigna  veste  majestatis  ejus  ausus  est  in-  ^  vigil  callidihostis  prsecavet,  et  evitat  insidias ;  tunc 


trare  convivium,ligari,  priBcipitari,  detrudi  in  tene 
bras  jussitexteriores  (Matth.  xxu),  quia  deformitas 
invitanti  ad  invitantis  redundat  i^juriam.  Peculia 
quoque  pristin»  libertatis,  jam  divitiis,  jam  regiis 
ditatus  opibus  qui  reservat,  i>  captivus  miseria  ^ 
nescit  esse  fehcem.  Est  consuetudinis,  est  animi 
lelicis,  ut  adscitus  ad  regaum,quod  fuit  proprium, 
qood  privatum,  mox  parentibus,  mox  propinquis, 
eivibus  indigentibus  hberaliter  «  prorogare,  ne  sit 
mendicus  animo,  qui  censu  functus  est  et  honore 
Tali  ergo  providentia  Dominus,  consilio  tali,  vilia 
etcaduca  jul>et  ut  vendamus,  ut  largiamur,  ut  do- 
nemus,  qui  in  ccelesti  regno  omnia  qu»  in  cobIo, 
et  quM  in  terra  sunt,  volumus  possidere.  Sed  si 
vis  servare  tuorum  pretia  prsdiorum,  et  sacculo- 


in  castris  milessupervenientes  noctumos  impetus 
cauta  pemoctatione  propellit  Sic  nauta  vigilando 
difiusi  itineris  incertas  vias  intrat,  et  calles  transit 
invio8,et  vestigio  furtivo  adlucrosi  portus  votivam 
pervenit  mansionem.  Hinc.pastor  adjungit  noctes 
diebus,  et  totum  sibi  tempns  denegat  dormiendi,ia 
qua  lupis,suffragante  somno,grassaadi  in  gregem 
prsebeatur  occasio.  Sic  viator  solers  per  auras  no- 
ctis,  sstus  solis  prsevenit,  f  aptumque  diem  provi- 
dentius  deputat  mansioni,Hoc  propheta  sciens  non 
die  solo,sed  de  nocte  tota  clamabat  ad  Dominum : 
Domine  Deus  salutis  mem,  in  die  clamavi,  et  nocte 
eoram  te  (Psal.  lxxxvii).  Quid  plura  ?  Ipse  Dominus 
pernoctat  in  oratione  Dei  (Luc.  vi),  ut  antd  nos 
^  oratione  liberetquam.redimat  passione.  Et  si  pro 


rom  forte  condita  te  delectant,  fiac  tibisacculos  ^  servis  dominus  vigilat,meritoproseipsisservosvi- 


qaales  ille  prsdcepit,  qui  jam  cupiditatis  tuffi  custos 
et t  et  provisor.  Denique,  ut  vidit,  quod  duriter  di- 
xit:  VinditequaBpossidelis,  moxadjecit:  FacitevO' 
bis  sacculos,quinonveterascuni,thesaurumnondefi' 
tientem  in  ccelis.  Iterum  contristatus  es,  quia  quod 
habes,  in  coelis  cogeris  coUocare  ?  Rogo,  crede  Deo 
tuo,<i  qui  servo  credis,  et  magis  Deo  quam  homi- 
Dicommenda.  Sed  si  times  ne  quid  inde  priesumat, 
ne  quid  dispergat  pietas  largitoris,  •  signa  fidei  an- 
nulo  sacculos  tuos,  ut  tali  custode  dormias  tu  se- 
corus,  quia  ubi  iUe  est,  ibi  iocus  nuUus  est  furi. 

a  Cjrillas  Alexaadriaus  lib.  iv  cap.  5,ia  Joaa  vai, 
17,  pag.  41  i,  pontt  istud  ante  ipso  pro  peeuliariter,  et 
proprie,  secundum  perfectissimam  conformitatem  ei 
identiiatem  voluntatis  Patris. 

^  Ms.  Vatic. ,  eapiivus  misere 

^  Vox  Chrysologo  familiaris.  Mita,  librarioram 
fortassis  iocuria,  habet  prcerogare.  Parisieas.  Mo- 
goat,  et  alise,  erogare. 

d  laauit  uaam  ex  muaeribus  senrorum^quoderat 
Arcariorum  :  sicuti  Erasthus  ille,  cujus  meatio  oo- 
corrit  ia  Epist.  ad  Rom.  vi.  Saltem  huoc  Chrjso- 
lojgi  locom  ,ita  iaterpretatur  Pigaorias  de  Servis. 
Vide  Zeaoaem  Veroa.  ad  Neophy tum  serm.  i . 

•  Aaaulie  potissimum  pro  sigillis  utebaatur  vete- 
res.  Vide  Clemeat.  Alex.  lib.  iii  Pedag.  cap  2,  ubi 
postqaam  dixit  aureos  aaaulosmulieribuscoacedea- 
dos,  ooa  ad  oraatum  taatum,  sed  ut  ea  quse  domi 
saat  servaada,  obsigaeatar ;  usum  improbat  eorum 
qui  oumiaum  figurasia  eisiasculpi  curabaat.  Digaus 
est  locas  qui  exscribatur  et  expUcetur.  Sini  autem 
Patrou  LIl^ 


gUare  sic  ju[>et.  Pr3Bcincti,mqmi^sint  lumbi  vestri, 
et  tucemae  ardentes  in  manibus  vestris,  et  vos  simi- 
les  hominibus  exspeetaniibus  dominum  suum,quando, 
veniata  nuptiis(Luc.  xii).SinHumbi  vesirt  prmcin" 
e^t.Novus  ordo  vigiliarum  ,novus  habitus  imperatur. 
Sint  lumbivestri  prmcincti,et  lucemm  ardentes  in 
manibus  vestris.  NU  de  vesUtu,niI  de  calceamenUs, 
ail  de  ipsius  occursus  apparatu  servi  vigilesadmo* 
nentur;  sed  tota  in  praecingendis  lumbis  mandatur 
cura,totain  constringendislumbis  statuiturvispras* 
cepti,  addito  lucernarum  solatio  tantum,sine  quo 

fio&tf  signacula  columba  (in  cujusspecieSpiritas  san- 
ctus  desceadit,  vel  piscis  (quo  aomiae  Christus  si- 
goificabatur,utiafravidebimus),ve2  navis,  qucecursu 
j\  eeleria  vento  fertur  (quaqae,  ut  observatum  est,  fi- 
guratur  Ecc\es\a.),vel  tyra  mtuica  qtia  tisus  est  Poly' 
crates  (quae  fortasse  Davidicam  Ijram  ia  meatemre- 
vocat,  ut  opiaatur  scholiastes  Sidoaii  ApoUiaaris 
apud  Sirmoadum,pag.  909,  aum.  \^),et  sisiipiscans 
atiquts,  memineinnt  apostoii  ei  puerorum  qui  ex  aqua 
extrahuntur. 

f  Ipsa  immiueate  expediUoae,  ut  alibi  aaaotavi- 
mus. 

s  Emeadatum  ex  Latiaio  quod  habeat  editioaes, 
actvmque. 

^  Ghristi  oraUo  ad  Patrem  aos  liberos  osteadebat, 
ut  membra  uaici  FiUi  taato  capitiiaserta.  Passio 
vero  aoa  absolute  respectu  omaium  liberos  facit^sed 
redcroptos  :  quia  tolleas  nos  a  servitute  diaboli, 
suos  fecit  servos  preUo  taati  saaguiais  emptos.  Mita. 


Uf 


S.  PETM  CmYSOLOGI. 


tw 


nec  noctis  aperitur  obsouritas^nec  venientis  diei  ela- 
rescit  aspectus.  SifU  lumhi  ve$tri  prmtineii,  et  hh 
cemce  ardentesinmanibus  vestris,  «CiDgukimqui* 
dem  est  proprie  indicium  servitutis  :  quod  et  ^  in 
cursn  expeditos  reddat,  et  faciat  obseqaeoles.Sed 
dixisse  sufiEecerat,  estote  praecinoti;  curlumboepo- 
tissimum  nominat  ?  cur  tanta  jubentis  rererenlia 
lumborum  facit  magnopere  mentionem.QuaBrisqaa- 
re7quia  in  lumbisesttotacorporiscausa,exlombi« 
tota  camis  negotia  suscitantur,  in  lumbis  tota  est 
humani  lapsus,  humanae  fragiUtatis  occasio.  lode 
Tenit  quod  virtutis  ignaros  reddit^efflcit  segnion». 
Hinc  est  ergo  quod  principali  ter  Domin  us  lumbos  no- 
strosastringi  jubet  balleo  castitatis,  et  totum  car- 
nis  nostrcd  pendulumyfluidumfresolutumjconstriiigl 
mandat  continua  zona  virtutis,ut  came  succincta  ad 
Dominioccur8umliber,Telox,expeditu8nostredmen- 
tis  reddatur  incessus.  Habc  tamen  audiens,  homo, 
fcire  debes^quia  non  retardat  ab  occursu  Dei  cah>, 
quia  ipsius  occursus  offloii  ipsius  est'  inseparabiliflr 
comes,8i  tu  ejus  componas  sarcinasysi  rcYeles  one- 
ra  ejus,  si  pendolaet  sinuosa  involucrd  ejos  tu  pro- 
Tidas  Tiator  astringas.Quid  plura?  Erit  tibi  salubrc 
contubernium,8itu  ejns  desesetresolutus  non  fue- 
ris  in8tiUitor;qoemadmodum  autemdebeassquare 
sarcinas  ej  us^ej  us  pondera  inj  usta  moderari,  Apos  to- 
tusedocet,  sie  dicendo:  Mortificate  memhra  vestra, 
iucssuntsuperterram:  fomicationem,  immunditiam, 
tihidinem,eoficupiscentiam  malam,  et  avarittam.qu» 
est  idolorum  servitus  (Col.  iji,5).  Gonstringenda  est 
ergo  caro  continentisB  cingulo,  ne  effusa  vitiis,  ac 
toto  peccatorum  gravata  pondere,8upernis  et  coele- 
stibus  insistere  non  possitincessibus.Bene  ergo  Do- 
minus  adjecit:  Et  lucemm  ardentes  in  manihus  ve- 
i/rts.Quiasemper  adinnocentisB  testimoniomlucer* 

*  IUud  videlicet,  qao  serYorom  Tcstes  pracinge- 
bantur,  ne  eis  acper^enda,  qaaajussaerant,  essent 
impedimento.  Hecalibiannotata.  Addam  exUoratio 
lib.  u  sat.  8 : 

.  .  .  Puer  alle  daetos  leernam, 
Gausapeporpiiero  mdDsam  prstersit. 

Etex  Juvenal.  sat.  8: 

Et  cum  vdDali  Cyane  fueciDcta  lagena. 
Yerba  Ghrysologi  laudat  Pignorius  de  Serris. 

^  Malui  sic  reponere  ex  ms.  Yatic.  quam  id  qaod 
omnes  habcnt  retinere  :  et  discursus  expedilos, 

«  Triplicem  admirationis  fontem  adverlit  hic  Mita: 
primum  ex  inaudita  rerum  mutatione»quodDominus 
noster  electis  in  coelo  obseciuium  prwslabit  et  mini- 
steriuni ;  alterum  ex  terribiii  correptione  suas  domi- 
nationis.Corripit  enim,id  est,  seponii  dominationem 
suam  in  homines,  ut  suum  illis  exhibeat  obsequium. 
Tertium  ex  pavenda  conditione  servitutis.  Quam 
enim  timendum  est  regnum  ilii  qui,cum  natura  ser- 
Tus  sit,  extemplo  assumitur  in  regnam  ? 

^  Secundum  juriscons.  in  §  7.  Instit.  de  injur., 
Talionem  reddere  est  eadem  pcBna  mulctare  aliquem 
qua  tu  ipse  ab  eo  mulctatus  :  et  propterea  Dominus 
noster  pro  famulatu  hic  tibi  ab  homine  praBstito  ta* 
lionem  aliquo  modo  reddidit,  dum  eidem  homini  fa« 
mulatur  in  ^Ioria,MiiA.  TavroxaOcix  dicitur  ab  Gr»cis 
quae  ab  nobis  lex  talionis,  Vide  canon.  4  concilii  Ni< 
^isni  n,ibique  Balsamonem,  pag.  499,  et  notas  infe- 
fia^adserm.  38. 


A  n«  nocturno  portantur  in  tempore :  et  sicut  Titiis 
amic»  scmpersunttenebrsB,  italucernadsemper  ini- 
micffi  criminibusysocice  semper  bom  operis  snnt  lu- 
cernffi.  Sed  in  maBibtts8anctoram,ipsa  bonaopera 
8unt  luoerniB,  dicente  Donuoo.  Sit  lueeat  tma  otUra 
eoram  hominihui,  ut  videant  vestra  h^nd  opera :  et 
tnagnificent  Patrem  vestrum  quiin  eceUs  t$t  {MaUk. 
t).  Et  Tcre  portant  lucentas  saae^  Tcre  fiailentis 
operimi,  Tere  miserioordiflB  ongiienCa  infianmant 
kmpades  suas,  qua»  cum  loco,  proposito  «todio, 
ktitant,  opere,  Tirtute  coruecaaiy  ac  spleodeat  tolo 
erbe  terrarum.Et  quiaexspectalioatssaaDominos 
satis  tristes,  satis  anxios  noverat  mores,  ne  qois 
•operaretor  tsedio,  nequis  lassesceret  tarditatdy  na 
qiiis  long»  exspeotationis  fatig atioQe  soeeumberet, 

^.  perseverantibus  in  beatilodinem  cmle8tem,c<Bleat« 
promittitobsequium.Bai<t,inquit,ferot*W9iiofewN 
uenerit  Domit%m9,inveneritvigitantes.  Et  ne  ipsias  bn^ 
titudiflis  qualiteis  ha^retur  iBieeri«r  m»x  adjecit : 
Amen  dicc  vobis,  quia  praicinget  se,  et  faciet  ilUm 
discumtere,et  trmtiens  miwistrabit  ei$.^  PrsciQget 
se  Deus,  et  faciet  senm  diseumbere,et  mhiisirabit 
eia.  Eo  mutatio  inaodila  rerum,  en  terrilnlis  eor- 
reptio  dvmiaationiu,  eo  paTeoda  cetof  ersio  serTi- 
lotis  :  4fuia  parumpw  serrlM  assistit  in  domioi  sui 
exfpectatione  sucoiaettts,  et  siMtmeodi  fidem  bre- 
Ti  fatigotioae  portavit,  cui  ut  ^  talionem  redde- 
relfdissimulatse  •  in  ipsa  diTinitate  diTinitas.  Prm- 
cinget  se  H  faciet  ittos  diseumhere,  et  transiens  oit- 
nistrabit  eis,  Discumbeuti  homini  Deus  astat,  et  as- 
tat  in  coeiestibus;  t  epulanti  servo  servit  Dominus, 

C  et  serTit  accinctus  pueris  suis,  ministris  suis,  a  mi- 
nisterium  facit  Christus,  etfacitin  Patris  jam  glo- 
ria  constitutus.  Homo,  b  calumniaris  Ghristum  ad- 


•  Et  id  duabus  rationibus  fieridocet  Mita,ex  varia 
hujus  vocis  dissimulare  signiQcatibne.  Primo  enim 
dissimulare  idem  est  quod  connivere,  seu  clausis 
oculis  aiiquid  dissimolare  juxta  illud  Sapienties  xi, 
S4  :  dissimulans  peceaia  hominum,  Unde  hic  di? ina 
majestas  agit  ac  si  non  haberet  in  homines  seternam 
dominationem,  tum  sui  causa,  ut  fiat  servus  servo- 
rum  suorum,  tum  causa  hominum,  ne  ipsi  a  tanta 
majestate  oppressi  haud  ferre  possint  ui  sibi  a  tanio 
domino  ser?iatur.  Secundo  dissimulare  esi  sein  ali- 
quo  loco  detinere,ut  Genes,  xix,  16,  cum  angeli  vel- 
leni  Lot  a  Spdomiseducere.Texiusait :  Dissmulante 
tilo  apprekenderunt  manus  ejus :  hoc  est,  «  domi  ae 
j^  dctinente ;  delinei  se  ergo  deitas  in  deiiaie,qoia,  li- 
cet  Deus  homini  beaiiiudinem  communicet,  non  ta- 
men  ioiam  bonorum  ubertatem  largitur ;  sed  quam 
longe  pluribus  eflferi. 

f  Qaid  habeai  io  epulis  scribii  Aucior  infra  ser- 
mon.  96  ei  sermon.  176.  Non  gusiu,  sed  visu  epu- 
lantor  beaii,nam  visio  esi  toia  merces.  Hita. 

g  Si  Ghrisius  cum  Paire  ei  Spiriiu  sancio  summee 
gloriffi  objeclum  suni,  ut  ex  iheologis,quare  Christus 
ianiummodo  dicilur  facere  minisierium  beaiis  ?Quia 
ui  sermo  22  superius  Aucior :  Quod  erga  nos  Fitio 
placuit,  hoecomptacuit  Trinitati,  Chrisius  auiem  ho- 
miDibusbeaiamgloriam  minisirare  diciiur,  quia  fer- 
culaconvivii  poiumquesuo  ipse  sanguinepromeriius 
esi,  ui  habet  m  loco  Evangeiii  Barradas.  Mita. 

^  Obscurum  in  ediiionibus  nonnuUis  iocum,  ex 


M» 


mm^uy. 


170 


hoe,  qaod  detiileri|Pairi7  Qa|  Ubiia  terralavando  4  a<l  summa,  ipsese  ad  hamilia  dejicit,  ad  egenade* 


pedes,  «  eztremamrepraBseatavitobsequium,  etre- 
promittit  iii  coelestibus  novissiman  servitutem? 
Grede,  hsretiee»  et tu  illi  stude  reddere  talionem.  lile 
tibi  in  ccBlestibus  parat  coovivium  se  ministro,  ettu 
ilii  in  t^ira  non  d^siinAs  coi^tiauas  iagerere  et  gene- 
rare  bUspbemias ;  faciet  et  ille  transitus  suos,  quia 
traosieDs  xnijQistrabit  illis ;  de  domina^Uonead  fide- 
littia  saorum  piA  (raosiet  et  mi^abit  obsequia :  ad  te 
de  nuaericordi^patreseveriasimum  traosibitinja- 
dicem.  £t  iransifn$  im^istraiU  illfS'  Gbntitentibas, 
eispectaBiibus  ministra^it  epulas;  mia^strabit  et 
tihi,  sed  dignam  de  tua  negatione  sententiam.  Et 
ti  venerit  in  seeufufa  vigiLia^  et  si  in  tertia  vigilia 
veurii^  et  iia  iuvenent,  beati  sunt  servi  ilU.  Si  in 


ponit  Sed  scire  convenit,  pater  iste  qui  est,  yel 
qualis  est,  vel  quod  regnum  suis  filiis  repromittit. 
Quis  sitiste  pater^qaotidie  et  confitente  cognoscis, 
cum  clamas  :  Pater  noster  qui  es  in  ecBlis  (Matth.  ji, 
9),  Quaiisautem  sit^ipsa  operum  magnitudineper* 
f idisti :  ez  nibilo  fecit  ccelum,  et  terram  t  solidavit 
ez  liquido,  montes  g  statuit  ad  stateram,  mariain- 
f ra  legitimos  terminos  sola  prsecepti  auctoritate  con- 
dusit.  Verum  si  regai,quodpromittit  pusillis,desi- 
deras  nosse  qaalitatem,ipse  aperit,  sicdicendo:  Si« 
oite  pa  rYulos  Tenire  ad  me ;  talium  est  enim  regnum 
ccelorum  (ifa</A.  zix,  ik),  Esse  in  coelo  mirumest; 
ia  ccelo  vivere,  est  majestatis.  Jam  regaare  ia  coelo 
quaati  sit,  seasus  desiait  ssstimare  mortalis ;  et  ta- 


secunda  ettertia  vigiliavenerit :  vigilias  ^  mundus  ^  men,  homo,  quod  oBstimare  non  potes,  percepisti. 


phirest  tres  tantum  vigilias  novLi  ezspectatio  Tri 
nitatia;  qoare  tameo  asecunda  coepit,  ettacuitpri- 
mam?  Quia  prima  jam  vigiliain  ortuD  jminicsna- 
tivitatis  ezcesserat.  Probant  boc  pastores,  qui  dum 
supra  gregem  suum  vigilaat,  gregis  ipsum  pasto- 
rem  inpriesepio  invenire,  videre,tenere  merentnret 
aactorem ;  sed  qa»  sit  secunda  et  tertia  vigilia  re- 
qoiramas.  Sicut  utiqueprima  vigiiiaestsuiortusia 
carae,ita  sccuada  est  vigilia,qua  oostra  redit  et  resus- 
citatur  iocarne.  Denique  utadresurgentemveaiat, 
c  annusexcitatur,  et  evigilat  mundus.  Tertia  vigilia 
est  illa  qua  ezspeclatiototanovissimo  venientisfiai- 
turadventu ;  ut  sicut  ille  resurrezit  nobis,  ita  nos 
illi  ^  jam  perpetuam  resurgamus  ad  vitam. 

SERMO  XXV. 
lieterrenorumcuradesjnciendayetpromissioneregni. 
Hodie  Dominus  evangelici  gregis  «  pusiUa  et  ter- 
renaprimordia,  quam  blandaexhortatioae  sit  con- 
8olatas>audistis.iVo/i/^  ^imere,  inquit,  pusillus  grex, 
fuia  complacuit  Patri  vestro  dare  vobis  regnum  (Luc. 
zu).  Aufert  spes  aozias,  dubios  tollit  eventus,  om- 
nemque  propellit,  et  excludit  timorem,  quando  in 
czordio  ipsoregaum  nascentibus  pollicetur.  Qaoniam 
e&mplaeuit  Patrivestro  dare  vohisregnum,  Quisde 
victa,  quis  de  vestita,quis  deplebeio  ceasu.et  ver- 
nalis  cespitis  viiitate  suspirat,  de  regno  certus,  de 
domiaatione  securus  ?  Satis  sibi  iavidet  qui  elevatus 

Mita,  et  Castillo,  et  ms.  Caesea.  genuinaBleciioni  re- 
stituimus.  Arius,  aliique  ez  hoc  textu,  Paler  major 
wu  est,  arguuntFiliuoi  Dei,etiam  quoad  divinitatem, 
Patre  minorem  esse.  Sed  textum  illum  cum  catho- 
lieis  sincere  noluerunt  intelligere,  qui  communi  sen- 
sn  de  humaoitate  tantum  interpretantur  :  qood  S6e- 
pius  Auctorem  nostrum  plnribus  in  locis  docuisse 
habetur  S.  Ambrosius  lib.  n  cap.  u  Lucffi,  contra 
eosdem  heBretieos  :  Et  miramur,  si  Christus  Patri  dd" 
feri,  qui  subditur  matrif  Mita. 

•  tuec  extrema  servitus  a  Christo  Domino  disci- 
pnlis  exbibita,  a  B.  Laurentio  Justiniano  prodigium 
tocatar.  Mita. 

^  Hebrsei  o!im  diem  secabaat  in  qualuor  quadran- 
tes,quos  ut  Romani  acGreeci  {;toi//a<  vocarunt.  Inde 
noctem  ipsam  in  Iribus  ? igiliis  diviserunt. 

•  Ita  ex  emendatione  Latinii  et  ms.  Vallicell.  Edi- 
ttones,  annuus. 

d  Jam,  id  est,  tunc ;  signat  enim  tempus  futurum  ; 
ot  Lac«  y  i  Bxhoe  eris  jam  homines  capiens.  £x 


Apostolosicdiceate :  Quodoculusnonvidit,necauris 
audivit,  nec  incor  hominis  a^endit,  qumpresparavU 
Deus  diligentibus  se{VL  Cor.  u,  9).Et  quod  temereri 
dubitasyhabere  te^et  possidere,jam  cogeris  coafiterl. 
Qaid  ergo  cum  terra  iUi  quipossidet  cc6lum  ?  Quid 
iUi  cum  humanis,  qui  adeptus  est  jam  divina  ?nisi 
forteplacentgemitus,eliganturiabores,amantarpe- 
ricula,  pessima  mors  delectat,  et  illata  mala  boois 
sunt  gratiora  collatis.  Ssd  videamusquodiJat  Pater 
taatusconsiliumregnaturis.  Vendite  qumpossidetis 
etdateeleemosynam.  Si  victuros  vos,  siregnaturos, 
si  vos  jam  divites  esse  creditis  in  supemis,  ubi  futu- 
ri,  quo  migraturi,  ubi  regaaturi  estis,  vos  illa  qass 
vestra  suot jam  praecedaat ;  opes  miseras  misericor- 
diacomputate;qu8Bhumaaasunt  iadiviaacoaverti- 
te.  Et  ne  cui  forsitaa  deesset  evectio  ad  portaada 
iila  quoB  dimittitis,  h  aagariatus  estpauper :  ferunt 
pauperes  onera  nostra,  et  volentes  ferunt,  quia  talis 
nondeprimunturpondere,sedievantur.  Vendite  qum 
possidelis^  et  date  eleemosynam ;  facite  vohis  saccutos^ 
quinon  vetirascunt,thesaurumnond€ficientemin  coelis^ 
ubi  fur  non  appropiat,neque  tinea  corrumpit.Facite 
vobissacculos.qui  non  veterascunt.y\^t\\%  quia  pater 
isteditarevultfilios,noaaudare.  Facite  vobissaceu- 
los,  quinonveterascunt.  Novo  modo,  immo,  coelesti 
modo,quihunc  audit,  vendendocomparat,  recondit 
erogando,  dum  amittitacquirit.  Quam  cupit  pecu- 

Ezod.  ziz :  Jam  nunc  veniam  ad  te  in  caligine  nuhis 

MiTA. 

•  Ulos  enim  alloquitur  Christus,  qui  disciplinae 
Q  suae  sese  tradiderant,  vel  brevi  tradituros  erant. 

f  Nimirum  Genes.  1,  2,  abjssi  nomine  designatur 
a<juarummateriamiztaadhucet  confusa  cum  terra. 
V^de  Severianum  Gabulorum  episcopum  de  Creat. 
Mundi  orat.  1,  apud  Chrjrsostomum  tom.  VI,  pag. 
448  recent.  edit. 

g  Respicit  ad  illud  Isaiae  zl,  12  :  et  libravit  in 
pondere  montes,  et  colles  in  statera. 

^  De  Angariisvidequae  habetStoIbergiusin  dissert. 
cui  titulus  :  de  Anpariis  veter.  tom.  X  Critic.  sacr. 
pag.  101.  Angariain  jure  est  injusta  exactio ;  sedest 
P€rsarumvox^quibu8a77«/)o?  dicebatur  reglus  tabel- 
lio.  Persee  enim  itinera  sua  divldehant  in  parasan- 
gas;  et  ut  parasangas  attigerant  tabelliones,  bajuli- 

2ue  quiescebant,  et  onera  sua  aliis  ulterius  eunti- 
us  per  vices  transmittenda  committehant.  Si  plu- 
radesideras,  adiMeursium  Castig.  cap,  29paff.  17Q« 


irk  S.  PEtRI  GBRTBOLOGt. 

niamperdurare^perpetuaresacculosdiTitiarumcon-  A 
dita  permaQere,qui  dicit :  facUe  vobis  sacculos,  gui 
nonveierascunt  I  Ecce  a  docelavaritiam.quicoepcrat 
8uaderecoQtemptum:/(zct(et;o6is sacculosy  quinon 
veterascunt.Eiqvd  thesaurizantes  temporaliter  argue- 
bat,  ad  totum  cupiditatis  fomitem  jubet  sacculos  sine 
fineperquiri.  Cbriste,  quo  tepertrabit  amor  tuorum? 
ut  avarumlucrifacias,  facis  eum  quod  desiderat,  non 
quod  oportet,  audire  :  sacculos  imperas ;  sBternoi 
tbesauros,quiQondeficiant.visparari;utavarusdum 
consuetapercurrit  ad  lucra,  aut  virtutem  capiat,  aut 
a  virtute  capiatur.  Vere  Pater  es,  qui  cum  tuisqui- 
buscumque  parvulis  sic  agis.Namque  et  nos  interdum 
nostris  par  vulis  peten  tibus  nozia  ingerimus  salutaria 
subspecie  noxiorum,  fallentes  insipientiam,  non  de- 


%n 


SERMOIXVU 
De  fideli  dispensatore. 


Quod  bodie  Dominus  interroganti  Petro  respondisse 
legitar  per  figuram  ad  apostolos  ipsos^ad  doctores  tan- 
tum  et  ad  eos  <^  qui  Ecclesiis  pr8esident,dictum,multo- 
rum  persensitauditus.  Interrogat  Petru8,Z>omme,aif 
nos  dicis  hane  parabolam,  an  et  ad  omnes?  Cui  re* 
sponditDominus:  Quisputas  estfidelis  dispensator 
et  prudens,  quem  constituit  dominus  superfamiliam 
suam,  ut  det  illis  in  tempare  tntici  mensuram  f  Bea- 
tus  servusiHe,quemcumveneritdominasMainvene- 
rit  faeiente^n  :  veredico  vobis  quod  super  omnia  qum 
possidet  constituet  eum.  Quod  si  dicat  servus  ille 
in  corde  suo :  moram  facit  dominus  metu  venire^ 
8ipientesaffectum.Dixi8ti:^acttet;o6ts5accu/o5,9m  3  et  cceperit  percuterepueros^et  ancillas^  etedere,  et 


non  veterascunt,  thesauros  non  deficientes  in  cwlo. 
Sacculuscurparatur?  Quidibiciaustra,ubL  ipsacu* 
stosestinnocentia?  ibiquid  signacuium^ubifraudis 
suspicio  non  habelur  ?  Si  et  in  coelo  sacculis  opus  est, 
ouranon  amittiiur^sedmutatur.  Domine,  tuvidistiy 
quia  in  tbesauris  tota  fides,  tota  spes  in  sacculis  sit 
avaris  :etideoimputribiles  in  ccelosacculos  vispa- 
rari,  ut  quite  non  8equituradcoelum,sequatur  sal- 
tem  sacculos  suos.  Avare,  fac  tibi  sacculos,  etfac ju- 
bente  Deo,  quia  votis  tuis  annuit  divina  majestas. 
Sed  fac  tibi  sacculoserogaodOi  quia  quidquid  pau- 
per  acceperit,  Patercoelestis  suscipit.  Et  ubirecon- 
dit?  in  coelo.  Et  ne  forte  perdidisse  te  doleas  vel 
b  usuram.centuplaminccelesti  fenorerecipies,quid- 
quidincoelo,  paupert  transmiseris  perferente.Usura 
mundi  eentumad  unum,Deu8  unumaccipitad  cen- ' 
tum;  ettamenbomines  cum  Deonolunthaberecon- 
tractum.  Suntforsitan  de  cautionesolliciti  ?  Quare? 
Nonne  bomo  bomini  exiguae  cbartulse  obligatione 
constringitur?  Deustotettantisvoluminibus  cavet, 
et  debitor  nontenetur?Seddicis,  estoquod  debeat, 
quo  exigente  restituet  ?  seipso ;  quia  non  potest  uili 
mentiri :  idem  ipse  estet  exsecutor  etdebitor.  Non 
erit  in  reddendo  durus,qui  prof usus  est  in  largiendo. 
Crede,  bomo,  Deo,  quod  tibi  Deus  dedit ;  majora 
reddere  vult,  cum  vult  debere  largitor. 

a  Spiritualem  ac  coelestem,  ubi  feneratur  DomiDO| 
qui  miseretur  pauperi.  Unk. 

b  Vide,  quae  superius  annotavimus  ad  serm.  15, 
ubi  addendum  quod  lege  Justiniani  cautum  fuit  ut 
etiamusuroB  nauticffi  non  nisi  centesimse  essent  1. 26  d 
( 1  cod.  de  usur.  De  modoautemcomparandiusuras 
apud  Romanos,  postSalmasium,  GronoTium  et  Gra- 
vinam,  vide  Gottl.  Heineccium,  Antiq.  Rom.  tom.  II 
pag.  84  edit.  Venet.  1939. 

c  Vere  hos  dispensatores  Tocat  Apostolus :  dttpcn- 
satores  ministeriorumDei,  Nonomnibusenim,  inquit 
hicTheophjlactus,  pag.  190  verbum  Dei  suppeditare 
oportet ;  sed  quibus  opus  est,  et  quando  conTenit,  et 
sicut  oportet.  A  Gre^orio  Nazianzeno,  orat.  32  pag. 
518,  Tocantur  Ecclesiarum  pastorcs  ruv  ^u^^uv  otxo- 
vo/AO(,  xac  Tou  Xoyov...  rop^ai,  animorum  curatores  et 
verbi...  arbitri. 

^  Gum  Ghrysologo  plures  couTeniunt  enarratores, 
illud  ad  Titum  1,  7,  Dispensatores  graticB  Dei,  ad 
omncs  fideles  referendum  esse  censentes  qui  dona 
td)  Deo  accepta  in  commodum  aliorum  exmbere  de- 
bent. 


bibere,  et  inebriari,  veniet  dominus  servi  illius  in  die 
qua  non  sperat,  et  hora  qua  nescit,  et  dividet  eum, 
partemque  ejus  cum  infidelibus  ponet.  EcclesioB  qui- 
dem  prcesules  istaqiiam  primum  similitudo  constrin- 
git,<>  sed  hominem  nullum^mortalemnuUum  pronus 
eximit  hsecfigura,  quae  dum  loquitur  ad  dispensa- 
torem,  omnibus,  uno  interrogante,  respondit :  Si 
est  quisquam  qui  aDeo  nil  acceperit,  discussionem 
dispensationis,  dispensatoris  offlcium  non  timebit. 
Homo  si  boc  ipsum  quod  das,  accepisti,  accepisse 
te  quodhabes  quomodo  tu  negabis  ?De  coelestibus 
conditis,  de  horreisdicinisrationemreddet^praesta- 
bit  causas*  Ecclesise  prorogator.  Et  quanto  majus 
suscipit  creditum,  tantomajus  se  dei)itumnon  du- 
,  bitat  redditurum,dicenteDomino  :  Cuiplusestcre^ 
'  dUum,  plus  ewigetur  ab  eo  (Luc.  xu).  Et  alibi :  Po- 
tentespotentertormentapatientur(Sap.  vi,  7).Quan- 
to  altius  ascenderithomo,  lapsus,  tantoaltius  cadet 
Quid  altius  coelo?  De  coelo  cadit  in  coelestibusy  qui 
delinquit ;  desperatus  incurrit,  qui  in  ipsis  domi- 
nantls  oculis  offendit;  et  excusatione  caret,  qui  fa- 
cinus  ipso  judice  teste  committit.  Aut  quam  defen* 
sionem  sperat,quem  testimonium  cognitoris  accusat? 
Sicdiaboluscum  essetangelus,  etinccelo,  et  co- 
ram  Deo  semperclarissimus  versaretur,etfulgen8, 
dum  Dei  tentat  auros,  duminDei  superbit  aspectu^ 

•  Vocabulum,  ut  alias  obserTatum  est,  Chrjsologo 
familiare.  Idem  ac  dispensator.  Hujus  enim  onus 
erat  consuetum  serTis  praestare  demensum.  Vetus 
inscriptio  apud  Pignonum  : 

SlGNUIf  HERCOLt 

D0R08  LARO. 

DISP  QUl  ANTR  VILUCUS 

HUIUS  Loa. 

Ghrysologus  autem  hic  loquitur  de  prorogatore  tri* 

tici :  qui  ministrator,  Tel  actor  frumenti  dicebatar 

apnd  Tcteres  inscriptiones ;  nisi  ministratori  et   ac- 

tori  hoc  obligerit :  ut  quandoque  et  hujnsmodi  mu- 

nere  fungerentur.  Hos  Cassiodorus  Tocat  arcarios 

et  procuratores  tritici ;  etlapis  apud  eumdem  Pigno- 

rium,  A  Frumento. 

D.     M. 

ASCLIPJADl 

ACTmTUS  L.   If. 

A  PBUMENTO. 

Apud  Ennodium  lib.  1  epist.  3  habetor  prorogare 
litteras ;  et  lib.  in  epist.  14  prorogari  scripta. 


m 


SERHO  XXVL 


174 


apsQs  ad  tflrram»  ad  tarfara  dejectns,  m  diabolam 
ntttatnr  ex  aDgelo ;  etqui erat*  mioister  TeDioB  factus 
est  b  dux  pcBDarum.  Hioo  estquod  Apostolus  oostri 
ordiDisboDiinem  commoaet»  oe  incidatinsuperbiam 
et  laqoeum  diaboli.  Dispeosator  ergo  diTioi  TerLi 
et  ccBlestis  doctria»  prorogator,  qui  aate  Domiaum 
stat  jugiter,  yersatur  ioter  altariasemper,  aeque  a 
Dei  oculis  recedit  umquam»  quipeocatorum  causas, 
dolores  populi  suscipit,  offert»  iogerit  preces,  acci- 
pit,  refert»  restituit  impetrata,  ex  bomioe  totus  io 
aagelum  substitutus,  doo  potest  aisi  io  ipsa  Dei 
ficie  inter  saactorom  saocta  peccare»  ut  iode  sibi 
sumat  orimeDyUodealiisTeoiam  coasueyerat  repor« 
tare.  DeniqueNadab  et  Abiud  sacerdotesfilii  Aaroo 
sacerdotis,  dum  coDtamioare  exteroo  igoe  altaria 
ftt«8umant»  ipsius  altaris  coasumuotur  ioceodio, 
Qt  sumereot  de  sacrificio  pceoam,  qui  feceraot  de 
propitiatioae  pecca  tum  (Lev-  x) :  quod  peccatum  illis 
sQscitaret  ebrietas ;  oam  Tioi  odor  odorem  fugarat 
iocensi,  et  ebrietatis  igoisflammam  proTocarat  al- 
taris.  Uode  quia  alieoati  Tioo  alieoum  portaveraot 
jgoem»  mox  diTioo  igoe  referuotur  exstiocti.  Ebrie- 
tas  in  alio  crimea  est,  o  in  sacerdote  sacrilegium, 
quia  alier  aoimam  suam  necat  Tioo,  sacerdos  spi- 
ritum  taacUtatisexstioguit,  diceote  Apostolo :  Spiri- 
tum  nolite  exstinguere  (I  The$.  t,  19).  Merito  inter 
estara  que  in  dispeosatore  malo  arguit  bodierous 
senno,Tini  condemnat  iosaoiam,  diceodo :  Quodsi 
iuatservus  iUe,  moram  faeU  dommus  meus  venire, 
et  ewperit  percuterepueros  ei  aneillaSy  et  edereet  bi- 
bere,  et  inebriari.  Proprie  dixit,  edere  et  bibere,  et 
inebriari,  et  percutere.  ^  Ebrietas  cadis  mater,  pa- 
reos  litium,  furoris  geoitriXi  petulaoU»  deformiter 
est  magistra :  haoc  qui  habet,  se  ooo  habet ;  baoc 
qoi  habet,  bomo  qoo  est;  haoc  qui  babet,  ooo  pec- 
eatum  facit,  •  sed  est  ipse  peccatum.  Ebrietas  est 
t  dsmoo  blaodus,  Teoeoum  dulce,  rabies  Toluota- 
ria,  inTitatushostis,  illecebrahonestatis,  et  pudoris 
iojuria  :  hancnuUus  noverit  ChrisUaous,  oeauditu 
qoidem  sacerdos  atUogat ;  oe  qui  est  forma  Tirtutum, 
TiUorum  iode  fiat,  et  ioTeoiatar  exemplum.  Yeram 


A  qaia  ad  nos  et  ad  ecdesiastieos  Tiros  satis  dichim 
estjqaemadmodum  cuoctos  teoeat  respoosio  SalTa- 
toris^  quod  ooD  sit  qui  a  Dei  dispeosatiooe  ioTeoia- 
tur  extraoeus,  perquiramus  Apostoli  dictum.  Non 
est  potesias  nisi  a  Deo  (Rom.  xni,  i).  Si  a  Deo  po- 
testas  omois,  a  Deo  rex  eUam  dispeosaUoois  regiai 
adeptus  estdigoitatem.  Sic  dux,  sic  miles,  sic  pro- 
Tiociarum  rectores,  sic  urbium  ratiooem  reddituri 
suot  omoes  isU,  si  iouUo  creditspotestaUs  exces- 
sere  meosuram,  sirex  jusUUam  custodiTit,  si  oBqui- 
tatem  teouit,  si  potestatem  moderatus  est,  si  oiise- 
ricordiam  noo  omislt,  si  teouit  sic  pooderis  sui  li- 
bram,  ot  iooeutram  partem  potestatis  suas  truUoa 
8  propeosa  decUoaret,  si  oomium  curam  gessit,  si 
civium  procuraTit  quietem,  si  sic  temperaTit  ceo- 
sum,  ut  oeque  miliU  sufficieoUa  deesset,  oeque  tri* 
butarius  lassaretur.  Et  dux  praBstabit  Deo  causas,  si 
sequeotibus  se  priebuit  TirtuUs  exemplum,  si  io 
excubus  perTig^,  si  io  discursibus  iodefessus,  si 
pacem  omoium  proprio  labore  perquisiTit.RaUooem 
reddet  et  miles,  si  paruitimperatis,  si  coocussit  oe- 
mioem,  si  accepta  sUpeodia  jusUssimo  labore  peo- 
saTit.  Judex  quoquejudicii  sui  superoum  judicem 
sustioebit.Et  tu  qui  domious  es  domus  tufiB,dispeQ- 
satorem  positum  plusquam  domiaum  toIo  credas, 
utexhibeas  coojugi  simplicem  cbaritatem,  doctri- 
oamque  ei  quam  didiceris  io  Ecclesia  prudeoter 
infuDdas:cuiApostoIusioEccIesia  tacere  prascepiti 
et  domi  discere  te  doceote,  diceos,  MuHeres  in  Ec^ 
elesiis  taceant;  si  quid  autem  volunt  discere,  domt 
viros  suos  interrogent  (I  Cor.  xiT,  34),  Filus  impeo- 

^  das  affectum  sobrium,  soUicitam  curam,  eosque 
fidehterioDomioi  eoutriasdiscipIiDa.SerTis  Tictum 
et  TesUtum  debitumreddas^remittasculpas,  mioas 
temperes,imperesdiscipIioam,  ethabeas  eos  fratres 
progeoie  ccelesUt  quossubditosmuodaoa  possides 
servitute.  Vos  quoque  serTi  debeUs  domioo  fidem 
io  ipsa  quam  geriUs  serTitute,  quiaqui  pioet  puro 
corde  caroali  domino  debitum  non  reddet  obse- 
quium,  Deo  ante  qui  corda  Tidet,  quam  homini 
tenetur  obnoxius,  qui  te  parem  fecit  per  graUam 


a  Mita  censet  diabolum  foisse  quoodam  ministrum 
venies  ob  bomioum  costodiam  aogelis  attributam, 
Recte  equidem.  Origeneseoimlib.  vui  cootra  Celsum, 
pag.  400,  ait  angelos  adjuvare  homines  ad  salutem, 
Vide  Cbrjrsostomum  homil.  i39  tom-  V,  paf.  958 : 
Basitium  in  cap.  tju  Isaise,  tom.  I,  pag.  iOlS,  ubi 
angeli  dicootur  curatoret  generis  humani, 

^  Homioom  scilicet  et  aogelorum  :  queroadmo* 
dom,  eo  duce  et  persuasore  aogeli  sectatores  oec 
Don  bomioes  peccavere,  ut  dicitur  Apocaljp.  xxu, 
ii  :  Traxit  secum  tertiam  partem  stelliu^um,  Mita. 

«  Vide  caooDes,  qui  Apostolorum  ioscriboDtur  re- 
fful.  43,  et  Advers.  Bartbu  lib.  lv  cap.  i,  Valeriaoi 
bomil.  i9  apud  SirmoDdum  tom.  l  pag.  396. 

^  Taota  malorum  seges  oritur  ex  ebrietate,  ut  si 
vel  paoca  receosereotur,  Dot»  modus  excederetur. 
TideNjsseDum,homil.  de  baptismo  tom.  II,  pag.  221 ; 
Basiliom,  orat.  i4pag.  489;  Cbrjrsostomum,homiI. 
i7  in  1  Cor.  tom.  V,  ubi  piura  ebrietatis  iocommoda 
enameratyOec  abea  quffioabet  bic  Cbrjsologus  valde 
dissioulia,  Aogustioum  item  ad  sacras  virgioes,  qoem 
hoc  idem  argumentam  proseqoeotem  laudat  C^me* 


rarius  Oper.  subcis.  tom.  I,  pag.  443.  Ad  saUetatem 
consule  Stucbium  AoUquit.  Coovival.  lib.  III,  cap.  8. 

•  Ebrius  ooo  facit  peccatum  dum  ebrius  est,  quo- 
niam  ex  defeciu  raUoois  liberam  ooo  habetvoluota- 
tem.  Mox  dum  voluit  ioebriari  fuit  peccator.  S.  Tbo- 
0  mas  2-2  qusst.  i50.  At  cootracta  ebrietate  efficitur 
ipsommet  peccatum,  quia  io  peccato  cumsit  ebrieta- 
tis,  ab  ipso  Deqoaquam  tunc  surgere  vellet,  cum  il- 
lud  000  intelligat,  aut  libera  voluntate  abborreat : 
({uare  ebrius  peccatum  dicitur ;  boc  est  subjectum 
inconverUbile  ad  bonum  poenitenUae,  dum  ipsaper- 
durat  ebrietas.  Mita.  —  Sed  fortasse  tanUs  non  mdi« 
gebat  Cbrjsologusy  qui  bic  peceatum  sumpsit  pro 
maledictione  et  ovprobrio,  etc. 

t  Ebnetatem  dsmooi  assimilari  posse  ooo  solius 
Cbrysologiseoteotia  est.  Basilius,  orat  i4vocatebrie- 
tatem  damonem  voluntarium,  Cbrysostomus,bomiI.74 
tom.  y  pag.  582,  postquam  et  ipse  vocavit  ebrieta- 
tem  domonem  voluntarium,  addit  ebrium  domo- 
niaeo  esse  deteriorem. 

g  Ita  ex  LaUoio  placuit  emendare.  Editiones 
perpensa^ 


\H 


S.  PEtfti  (ittllYSOPOGI. 


m 


quem  condilio  fecerat  dlsparem  vflitate  senriH.  De  A  nem  (Matth.  xxvi.  41 ).  c  Et  staliieiis  qualitef  yigila- 
Uvite  quiddicam?  qui  quanto  plus  habet,  tanto  ..    .     _     . 

amplius  debet. 

Disunt  nonnuUa.  Denique  simul  reddit,  simul 
tradit  alteri :  qu«  si  nolueritreddere,  singulis  com- 
mittatper  partes.Et  tu^pauper,  commissam  tibi  dis' 
pensatiooem  non  paryam  paupertatis  existimes  si 
patienler  feras,  si  ingratus  non  sis,  si  sis  yel  in  ipsa 
necessitatesobriusetfrngalis  ;sidanti  agas  gratias, 
non  danti  non  ingeras  blasphemansinjurias ;  si  tan- 
tum  qusrasquantum  dat  misericordia,nonquantum 
cnpiditas  importuna  compellit.  Certe  et  tu,  paaper» 
qui  libenter  petis,  da  etiam  tu  libenter  petentibu«. 
Sed  forte  dicis,  Non  habeo  :  sit  dandi  animus,  etfa- 
cultas  non  deerit  iargiendi,pone  advenienti  sellam 


retur,  adjecit :  Et  siveneritin  secunda  vigiUa,  et  $i 
in  tertia  vigitia  venefit,  et  Ha  invenerit ;  beatisunt 
serviilli,  quoscumvenerit,  invenerit  mgilantis  (Lue. 
xn,  39,  37).  Et  plane  beati,  quia  qui  vigilantet  an- 
ticipant  dolos  hostium,  de  Domini  sui  gloriabantar 
adventu.  Hodietamen  Dominusipsasnostrorum  da- 
cumcontra  scandalaexsnscitavit,  et  armayit  exea- 
bias,  dicendo  ad  discipnlos  :  fmpossibile  est  ut  non 
veniant  scandala  (Lucxyii).  Hoc  est,  impossibile  est 
ut  non  veniant  hostes.  Et  primum  fratres  scire  nos 
conyenitscandalahflecquidsint.  ^  Scandalorum  ge* 
nera  sunt  diversa,  et  prima  sunt  illa  qu»  diab<^ 
fraus  parturit.  Seounda  sunt,  qufle  generat  callidi- 
tas  humflina.  Tertia  sunt,  quas  parit  ipsa  ex  nobis 


tuam,ponemensamtuam,cande)abrum,hicernam:  q  snspicax  et  incanta  natura.  Et  a  diat)olo  sant  illa 


certe  ex  eo  quod  accepisti  gratanter  appone.  Sic 
Elias  (m  Reg.  xyii),  sic  Elisssus  (IV  Reg.  ly)  dum 
dechnantad  vidnarumyacuas  etinopes  mansiones, 
copiose  quod  yiduis  deerat,  suppleyerunt.  Adjecit 
autem  Domiousad  confirmationem  similitudinishu- 
jusdicendo  :/Zteati/em  servus  qui  cognovitvolunta^ 
tem  domini  sui,  et  non  seprxparavit,  et  non  fecitse- 
cundum  voluntatem  ejus,  vapulabit  multis  ;  quiautem 
non  eognovit  et  fecit  digna  plagis,  vapulabit  paucis. 
Illequidem  quiperconscientiampeccat  ^meritogra- 
yius  solvit  conscientifls  poenas ;  sed  etiste  per  igno- 
rantiflB  oulpas,  plagas  ignorantioB  non  vitabit :  Deum 
sicut  contemnere  non  licet,  sic  ^  non  licet  ignorare. 

SERMO  XXVU. 

De  scandalo  tollendo. 

In  procincitt  belli  semper  vigilifle  sunt  militum 
distributfle,  nt  insidiis  nil  liceat,  nil  pateat  dolis. 
Perniciosissimus  nimis  est  repentinus  hostis ;  nam 
aut  inscios  prflevenit,  aut  incaulos  prfleoccupat,  ant 
opprimitdormientes.  Hinc  est  quod  Christns  rex  no- 
sterflintesflecalapertotam  sfleculi  noctemmilitessuos 
prsmandatis  vigiliarum  vicibus  commonuitcontra 
diaboli,  id  est,  veteris  hostissubtilissimumdolum, 
contralatentes  impetus  vitiorum,  contra  criminum 
insidiasirruente3»contra  scandala  quflenobis  variis 
oriuntur  ex  causis«contra  tentamenta  prflesentis  vitae, 
contraurentesaciessflBCulariumpressurarum,  taliter 
admonendo :  Yigilateet  orate,  ne  intretis  in  tentatio* 

•  II  Petr.  II,  2i :  Mttius  enim  erat  illis  non  cognotcere 
viamju$titi(je,quampost  afnitionemretrorsum  converti. 

b  Tertall.  lib.  de  Poenit.,  ignorantes  Dominum  nul- 
la  exceptio  tutatur  a  pmna. 

c  Prima  vigilia  cubittim  itur,  et  eam  non  nominat 
Christus.  Secunda  vigilia  erat  nocturna  nocte,  et  alto 
jam  somno.  Tertia  vigilia,  media  jam  nocte  :  ad 
cujus  finem  quaria  appropinquat,  quod  est  tempus 
exsurgendi.  Vult  ergo  Ghristus  nos  vigilare  ipso  eo- 
dem  tempore,  quo  omnes  dormiunt,  secundascilicet 
et  tertia  vigilia. 

d  Vide  Basilium  in  Regul.  Breviorib.  resp.  ad  in- 
terroff.  64  pag.  550  55. 

•  Non  bflec  vere  diabolo,  sed  Petro  dicta  sunt  a 
Christo.  Intelliffendus  ergo  Chrjsologus,  quod  hsec 
dicantur  di8lK>io,  qui  per  tentationem  suggerebat 
Petro  :  ea  quce  Dei  sunt  minime  sapienti,  sea  ea  /ifUiB 
hominum  sunt,  inquit  Origenes  in  Matlh.  pag.  286. 


qufle  faliunt  specie,  qtifleprfletenduntbona  cnm  ma- 
la  inferant  :  sicut  illud  ad  Adam,  cum  nobis  huma- 
na  abstulit,  dnm  divinapromittit  (€ren.  iii).  Et  iilad, 
quod  per  Petrum  :iVon  tibikoc  erit,  Domine  (Matth. 
xvi).  Triumphum  crucis  vacuare  contendit,  cum 
fervere  se  nimio  amore  mentitur.  Nam  cum  Domi- 
nus  loqueretur  passionit  suflo  gloriam,  respondit 
per  Petrum  :  Non  tibi  hoc  erit  Damine.  Venenum 
quam  dulce  serpentis  :  ante  facit  mDitem  regis  sui 
negare  yiotoriam,seryu8  ipse  Dominum  quamnega- 
ret.  Unde  Dominusservum  postse  mittit,  scandalam 
remittit  auctori :  dioendo  adPetrum  :  Vadepostme; 
etdiabolo  :•  Satanas,scandalummihi€s{Matth.xyfi, 
23).  Etverepost  Dominum  yaditPetms^qoia  ut«um 
sequeretur  ad  coeIum,crucem  re8upiDusaBeendit.S6d 
^  et  illud  estscandalum  taIe,quodfecit  ludaeis.  Nam 
lapidem  6rmandi8yestigiisIatum,intotam  tolcarvit, 
et  exasperavit  offensam ,  et  totius  f undamenti  petram 
yertit  in  scandalum ,  ut  esset  miseris  ad  ruinam.  Bcce 
pono,  inquit,  in  Sion  lapidum  offensionis  et  petram 
scandali  (Isai. vM},i  4).Hinc  est  quod  PsflJmista  anxla 
supplicatione  deposcit :  Ctis/oflft  m«  a  tofueo  ^tiait  s(a- 
tuerunt  mihi,  et  a  scandalis  operantium  iniquiiatem 
(PsaL  cxL,  9).  Et  quia  transilierat  offensam,  scan- 
dalum  vicerat,  taliter  gloriatur  :  /n  petra  exaltasti 
mCy  et  deduxisti  me,  quia  factus  es  spes  mea  ( Psal.  lx, 
3,  4).  Diximus  primum  genus  scandali,  dicamuset 
secundum  quodde  humanacalliditate  diximuseve- 
nire.ScandalumpopuIoIsraelitico  t  Balaamdivina- 

D  SatancB  autem  nomen,  quod  est  adversarius,  ils  tri- 
buebatur,  quidivinfle  voluntati  adversabanlur.  Orige- 
nes  contra  Celsum  lib.  vi  pag.  306 :  Cwterum  Satan. 
Hebrcsa  lingua  dietus,  et  a  quibusdam  forma  magis 
GrtBcaniea  Satanas  nominatus,  signifieat  adversarium. 
De  vocis  etvroo,  mirum  quam  blande  allucinatur 
JusUnus,  in  Dialoffo  cum  Tryphone  pag.  334. 

t  Chrysologus,  dum  Balaam  divinatorem  appellat, 
eorum  sententias  videtur  assentiri,  opinantium  Ba- 
laam  non  propbetam  essc,  sedvirum  magicis  artibus 
deditura.  Arioius  vocatur  Num.  xxir,  5.  Yide  Orige- 
nem  contra  Celsum  ;  auctor.  Oper.  Imperf.  in  Mutth. 
homil.  2;  Cyrillum  Alexandrinum  Itb.  iv  et  vi  de 
Ador.  in  Spir. ;  Ambrosium  Epist.  lib.  i  class.  receat. 
edit. ;  Lyranum ;  Cajetanum ;  Lucam  Bragen.  Jante- 
nium,  Tirinum  htc.  flieronjmus  vero  ex  flebrseoram 
opioione,  putat  Balaanram  vcrom  Deiimoelaisse.Cer- 
te  Moses  Kum.  xxu,  8, 2, 12, 18, 19, 20,  expresse  testa* 


M7 


CEflMOXXVIIL 


17« 


foroljeeit  {Nwn.  zxxi;  iiiwe.iis  i4),qaando  beUa- 
loribos  oon  camferratis  viris,»  sedcumpuellistoto 
lenocinio  fucatitoocurrit,ut  arma  veteretin  luzum» 
triumphum  mutaretin  infamiam^et  in  reatum  reatus 
evocaretultore8»etad  summam  profanarettotamde 
turpitudine  sanctitatem.  Hincet  quod  eum  Mojset 
tali  notavit  sententia  cun  puniret.^t  Baiaam,iaquit, 
dipmum  oectdiie,guia  hic  misUscandalum  aniefilhs 
/meZ.Scandalum  molitus  est  Jeroboam  (III  Reg.ju), 
qoi  ex  auro  vaccas  populo  in  deos  figmento  miserabiU 
eoUoeavit,  se  Denmvivum,  ne  Terum  templum,  ne 
divioamlegem,  ne  legitimos  reges»  ne  patriosritus 
quAreret  :sic  popolusmancipatuserroriscaadalum 
(acitjuzta  Apostolum  (I  Cor.  n),  cumquisidolisim- 
molataquasi  nihilnocitura  manducati  etiaseasatos 
lapides,  et  hgoeos  deos,qui  oeque  saactifieare,ae- 
que  poUuere  quid  possuat,tali  facto  fisstimatdebere 
eooteouu.Sed  quod  iUe  fidei  arbitratur  ezemplum» 
fit  ignorantibus  erroris  occasio^quia  non  ad  contem- 
ptum»  sed  ad  cultum  provocat  nescientes,  et  convi- 
vium  religionis  videri  facit  insciis»quos  sciens  studio 
derisionis  absumit.  (Jnde  bene  Apostolus  concludit 
et  aperit.  Et  perihit  infirmus  in  ttta  seientia  frateff 
prapierquem  Christusmortuusest  (I  Cor.  viii).Tertium 
genus  est  scandaii^quod  nobis  nostrisgeneratur  ez 
sensibus,cumfallimuroculis,cumdec)pimusauditUy 
ctpimnr  odore,  et  sapore  vitiamur.Uade  £va  vetiti 
etleihaUs  cibi  sicgustu  e8tsauciata,8icvisu.  £t  vi- 
iit,\nqmi,mulierquod  bonum  est  iignumad  matuiuean* 
dum^i  quod  gratum  oeuUs  ad  videndum,ei  speciosum 
H  ad  iniundum{Gen,  ui).  Bene  ergo  Dominus  adje- 
dt  scaodalizare  seosus  ipsos,diceodo  :  Si  seandali' 
%a»erU  ie  ocuius  iuus,  aui  manus  tua,  abscinde,  ei 
projice  absie  imeliusetiibisineoculoetmanuvenire 
ad  viittmquam  ioio  corpore  ingredi  in  gehennam 
{Maiih.  v>  18 ;  Marc.ix).Ei  qaamvisDomious  lapsus 
et  vitia  j  usterit  sic  oos  secare,  ooo  membra ;  tameo 
ti  hoc£Ya  materhumaaigeoerissicfecisset,melius 
tioe  oculo  et  maou  io  vitam  veoisset,  quam  totum 
posteritatemsuamlameotabilem  misissetia  mortem 
Cavereergooportetaos,fratre8,  oe  scandalum  facia- 
mus  aUit,  oe  vel  ipsi  aUo  facieate  patiamur.  Scao- 
dalumettquodoifooditsensu8,quodmentemturbat, 
quod  coofuaditiotelUgeotimpuritatem.Scaadalum 
est,quod  diabolumfecitexaogelOyquodex  apostolo 
reddidit  proditorem,quod  io  vezit  peccatum  muodo» 

tor  enm  verum  Deum  coluisse^auem  ipse,Num.zxii, 
18,Domiaum  Deum  suum  appellat.  Augustinus,  lib. 
ude  Divers.  Qusst.  ad  Simpliciuia,  art.  9,queest.46 
in  Numer.,  rem,  utreperivit,subjudicependentem, 
adhoc  reliquit. 

»  Liquet,  ex  Numer.  xxzi  16,  Balaam  rcgi  Balac 
suasisse  ut  ad  castra  Hebrseorum  submitteret  spe- 
eiosas  puellas  MoabiUdes,  qu»  eos  ad  foroicandum 
impeUereot,  ea  lege,  ut  HebrflBi  prius  edereot  idolo- 
tbvta,  et  eorum  numina  Teoerarentur. 

A  Ita  cum  LaUnio.  EdiU,  ineauios. 

«  Servorum  muDU8eratmoIastorquere,certamque 
farins  mensuramstatisdiebus  reddere.  Sedetquao- 
doque  adhibebanturequi,vel  asini.  Unde  mola  asino' 
ria  iogeotem  quamdam  ionuit ,  ad  quam  circuma- 
gendamasiooopu8erat.Hieronjmushic,VatabIu8,Ma- 


A  qnod  hominem  dedozitadmortem.  Audi  Domioum 
dicentem :  Vamundo  ascandalis  {Malth.  zvi).  Scan* 
jdalum  sanctos  tentat,  fatigat  ^  cauto8,incaut08deji- 
cit,  confundit  omnia,  conturbat  omnes  :  et  licetia 
prssseoU  loco  DomiQUs  de  scaodalo  sue  passionis 
loquatur,  et  Judamdeooteot  perquem  veoit  ipsum 
scaodalum  scaodalorum ;  tameo  oequit  io  hoc  deve- 
oiret,  admoouit,  diceodo  :  Impossible  est  ui  non 
veniani  seandaia;  vogiamen  ilUperquem  veniunt.Bo- 
num  esi  illi  si  lapis  molaris  appendaiur  collo  ejus.si 
projieiaiur  in  mare,quam  samdulizei  usum  ds  pusiU 
Us islis(Luc.X7).  Quareooolapis,  sedc  lapismola» 
ris :  quia  lapis  molarisdum  triticum  terit,duro  farioam 
fuodit,  a  pollioe  furfurem  dum  seceroit,  paoem  pie 
laboraotibussubmioistrat.  Beoeergoilli  qui  eligit 

0  mioister  scaodali  magis  esse  quam  pacis,  ad  collum 
lapis  aliif  atur  molaris,ut  hoc  iUum  ad  mortem  trahat* 
qoodillumtraheredebuissetadvitam :  quiasensusad 
vitam  datos  mortis  con  vertit  in  scandalum,suadendo 
aliud  videre,aliud  aodire,aliud  seotire,  aliud  sapere, 
quam  erat  inChristo,  quam  eratin  scientia  salutari. 
Hinc  d  angularem  lapidem  (/sa.  zzvin,  i6),hinc  adju- 
torii  lapidem  (I  Reg.viu  i%  hinc  lapidem  siao mani- 
bus  abscissum  (Z)an.  ii,46),  qui  est  Chrittas,sic  pu- 
tiUorum  circuit  et  trazit  ad  scaodalum,ut  doo  paoem 
¥it«,  sed  paoem  lacrymarum  cooflceret  et  doloris, 
sicut  propheta  testatur,diceas  :  Qui  manducatispa» 
nem  doloris  (Psa^.czzvi,4).Beae  ergo  illi,sicutalibi 
djnifUtmoiaasinariaalligetur  colloejus  (Matt. TYiii, 
6),  etiode  suoiat  pcBoam^uode  sumpsit  et  seosum, 

^  et  ezAquetur  jumeotis  iosipieotibus,  qui  ooluit  ho- 
aiioibussuperaasapiealibut  comparari. 

SERMO  XXYIII. 
Dt  Maiih€8i  Publieani  ae  diviiis  voeatiom,  eide  Chris- 
to  eum  Publicanis  mandueanieei  apqsiolos  pauperss 
eligsnte. 

Quod  sit  virtutibus  cogoata  pauperta8,terreoa  et 
coslestis  cooprobatdisciplioa.  Athleta  ad  luctamea 
oudusaccedit,coofligit  cum  fluctibus  oauta  oudus, 
miles  io  acie  ooo  oisi  ezpeditus«  assitit ;  qui  teodit 
ad  philosophiam,  totum  quodio  rebusest  aote  coo-> 
temoit  Est  ergo  virtutibus  cogoata  paupertas  ;  et  si 
paupertas  virtutum  pareos,  virtutum  socia  sic  habe« 
tur,saperecoaveoit,  quare  Christus  ad  virtutisoffi- 
ciumpauperesslc  elegit.  PetrusetAodreaSfJacobus 
et  Joaaaes,germaaitatcombiaata,immo  congemi- 

D 

riana,Maldonalus  aliigue  putavere  genus  fuisse  suppli- 
cii  apud  Hebrsos,flagitiosissimoshominesinmarede- 
mergere,ecolloeorummola  asinaria  suspensa.  Lv- 
ranusautem,  etez  heterodoxis  multi,Grotiu8,  Ligtn- 
footius,  Clericus.  rem  in  dubium  revocant :  asserit- 

aue  Calmetus,  ne  volam  quidem  hujus  supplicii  apud 
ebrseos  reperiri.  Oplnatur  tamen  a  Syris  vel  Roma« 
ois  ioduci  potuisse  io  Palsestioam.  Quoad  Romaoos 
videCasauoonum  in  Sueton.  Aug.  cap.  67. 

d  CurChristusaDguIarisIapis  voceturpassimhabes 
apud  SS.  Patres.  YideCjrillum  AIex.aavers.16  cap. 
zzvui  IsaisB ;  C£cumenium  In  I  Pet.  u ;  Gbrjsostomum 
homil.  111  tom.  Y,  et  bomiU  6  in  epist.  ad  Epbes., 
et  ez  eo  Tbeophylactum,  in  cap.  n  ad  Ephes.,  Theo- 
doretum  in  psal*  czvia,  etc. 

e  Mst.  CiBseo»,  et  ValUceU.  habeoti  astai. 


m 


S.  PETW  CHRYSOLQa. 


MO 


natapaupertasyiiit  apostolorumpriDcipeseligantur:  A  quffistibus  qaffi9Uonem,etdiagnuiDnobi8negotiam 


pauperes  ceasu,locobumiIes,Yile8  arte,obscuri  vita, 
b  labore  commune8,addicti  vigiliis,fluctibu8  manci- 
pati,  negatibonoribnsyinjuriis  dati,  prssidio  relis, 
solo  pisciumcaptu  Yictumvestitumque  conquirentes. 
SedinistisquantumviiismundanusYidebaturaspe- 
ctus,  pretiosas  tantum  animas  Dei  intuitus  tunc  vide- 
bat.  ErantcensUpauperesysed  innocentia  locupletes; 
locobumiles,  sed  sanctitate  sublimes^viles  arte^sed 
simplicitate  pretiosi ;  obscuri  vita,  sed  vitffi  merito 
perlucentes ;  labores  communes,  sed  proposito  sin- 
gulares :  addictivigiliis.sedad  coelestes  victorias  jam 
vocati;fluctibus  msncipatiysed  fluctibusnondemersi; 
negatibonoribus,ditati  magis  honoribu8,non  negati; 
injuriis  dati^sedinjuriis  non  relicti ;  captorespiscium. 


suanegotiatione  propouit.  Sed  dicit  aliquis  :  Quam 
quffistionem?  Quod  negotium?  Deus  suscepit  pauperes 
sed  di  vites  non  repellit.IIabens  suscipit  et  ad  se  attra- 
hitnonbabentes.Abraham  dives  (Lttc.xvi),dive8  Job, 
David  dives.  Et  quid  Abraham  l>eatius  ?  Quid  for- 
tius  Job  ?  Quid  David  sanctius  ?  Nam  et  Abraham 
post  terrenosmffirores  pias  animas  et  revolantes  ad 
cffilum  in  gremium  suffi  consolationis  includit.Et  Job 
inipsisdiTitiarum  machinisdiabolumetipse  vicit,et 
nobis  vincendi  eum  reliquit  exemplum.  Abraham  sie 
posseditdivitias,  ut  eassffipeetoblatascontenmeret 
et  calcaret  indultas  (G^.xiv) ;  et  sic  diiigeret  possi- 
dere  divitias,  non  a  divitiispossideri ;  habereeas  ad 
largitatis  materiam,non  adcupiditatisincendiom. 


sed  piscatores  hominum  jam  decreti.  VenUe,inqxni,  ^  Sedad  bffic  respondetur,  fuerunt  sanctis  innocentes 


etfaciam  voslieripiscatores  hominum  (MatthAifi9); 
utvitalisescffijactUfUtbamocQBlestis  verbi,demor- 
tis  gurgite  animasadjucem  toUerent  sempitemam. 
Captores  piscium  ftunt  hominum  piscatores^de  labo- 
retran8euntadlaborem,quia  labor  nescitlassescere 
cmeditatus.0mniaquredeu8uveniunt,nonfatigant. 
Virtus  exercitio  perscTerat.Hinc  estquod  Apostoios 
suos  Christus  humanis  laboribus  exercere  voluit,ut 
eo8  indefessos  redderet  in  divinis :  voluit  eis  Deus 
manerefortitudinem,de  exercitio  prastare  virtutem. 
Et  quiafructusprovenit  exlaboreiVoluiteoslabores 
nonperdere,sedmutare;ipseanteilli8Usumlabori8 
indiUsit,  qui  postea  eis  tolerantiam  dedit  virtutis, 
Hinc  est  quod  regna,  gentes^carceres,  vincula,  tor- 
menta,morte8,sffivienteshomines  terrisomnibussic 
vicerunt.Diximusquodin  apostolisamioavirtutum,  ^ 
Deo  chara,sit  electa  paupertas.Matthffium<i  detelo- 
nio  divitem,de  usuris  looupletem»lucrissfficuliona- 
stum  quod  in  apostoiatum  Christus  elegerit,  quid 
dicemus?  Hodie  Matthffius  de  seipso  sic  ccepit:  Et  cum 
transiret  indeJesus,mdtt  hominem  sedentemin  telonio 
Matthceum  nomines;  et  ait  illi,sequereme{Matth,ix). 
Matthffius*  publioauus  generatnobisnon  parvam  suis 

*  Vel  quia  primores  e]ecti,vel  abundantia  Tirtotum. 
Theophjlactus  vocat  Petrum  et  Joanneoi  verticesam' 
stolorum,  Cffiterum  de  huiusmodi  voce  apostolus  vide 
-Hieronjrmum  in  epist.  443,  ad  Damasum,  et  late 
Basnagium  tom.  I  Histor.  pag.  288,  ubicontraBaro- 
niom  contendit  eam  ffiTO  Christi  non  fuisse  adopta- 
tam,quam  tamen  inTenimus  apud  Joannem  xin,  16 : 
OO^rf  9m6<Troloqatque  missus  major  esl  eoauimisiteum. 
Eodem  modo  IlOor.  viu,23.  Fratres.missi  ab  Eccle-  D 
sia  ad  eleemosynarum  collectionem  ATrooroXot  Eccle- 
siarum  nominantur;etadHebrffiosiu,i,Christu8  ipse 
diciinr  Apostolus,  ve)  quia  ipse  princeps  est  et  caput 
apostolorum,  vel  quia,  ut  ait  Theophjriacius,  missus 
est  ad  OTCS  domus  Israel. 

b  Ac  si  diceret  communem  quamdam  et  vulgarem 
artem  exercuisse.  Omnibus  fortun»  et  naturse  dotibus 
expertes  fuisse  apostolos,  soloque  nutu  arbitrioque 
Dei  vocatos,  contra  Maldonatum  et  Theopbjlactum, 
qui  in  eis  naturffi  habilitatem  non  exclusere,  assere- 
repossumus  cumClemente  Stromat.lib.vi  pag.  480, 
Hilario  de  Trinitate  lib.  n,  Origeneque  conlra  Celsum 
lib.  u  pag  135. 

«  Id  est  exercitus.Etenim  meditari  non  modo  valet 
mente  agitari ;  sed  etiam  exerceri.Unde  Plautiverba 
in  Stich.  Simulque  ad  cursuram  meditabor  me  ad  ludos 


divitiffi,utpote  a  Deo  datffi,  non  turpiter  aoquisitas ; 
concessffi  ad  nsum  vitffi,non  ad  mortis  usuram.Mat- 
thffiumveropublicanum  divitin,  sic  oupiditatis  pu- 
blicant  magistrum^fornace  avaritiffi  sic  coquet>ant, 
sic  alligabant  vincuiis  cautionum.sacculorum  ponde- 
ribus  sic  premebant,  ut  levari  ad  innocentiam,ad 
justitiam  surgere,ad  virtutem  progredi  non  vaieret. 
Unde  et  sedere  ejus  erat  subsidere  non  sedere. 
Hunc  ergo  talemadsua  cur  vocaverit  Chri8tus,cQr 
eiegerit  ad  di  vina,nisi  qusratur  altius  facit  altissimam 
quffistionem,etnon  tantum  quffistionem^sedetscaa- 
Ialum,sicut  illo  tempore  circumstantium  patefecitin- 
tentio.Quomodoeniminfirmitasnonlaborarethuma- 
na,quando  videbat  apud  Christum  pecuniam  sic  vale- 
re,utdaretfraudulento  fidem,venali  gratiam,capidi- 
tatis  magistro  ofiBcium  largitati8,doctori  fenoris  ma- 
gisterum  sanctitatis,  publicano  sfficuli  coeleste  secre- 
tum?Urebat  videntes,quodusuraquffi  vastat  terram 
tollebatur  ad  c€elum,et  hanc  quam  detestanturhomi- 
nes  Deitas  advocabat.Sic  autem  sensisse  tuno  viden- 
tes  aperit  MatthffiU8ipse,qui  ducturus  verade  8e,non 
potuit  hffic  tacere.Ciim  aulem  Jesus  diseumberet  in  d<h 
mo,  ecce  veniebant  multi  ?ublicani  etpeccatores,  et  di- 

OlympicB.  Labor  autem  meditatus,  id  est  frequenter 
susceptus  ac  exercitus,  usus  ipso  fit  levior.  Mita. 

'  Tribulum  Grecis  riloq  dicitur  :  unde  Telonium. 
Locus  videlicet  in  quo  publica  exigebantur  vectiga- 
lia,et  juxta  mare  positus,  ut  ibi  solverentur  atrant- 
fretantibus. 

•  Hoc  nomine  Judei  vocabanteos  quos  ipsi  vel  ob 
vitffi  insiitutum,velmorum  impuritatem  veiuti  profa- 
nos  detestabantur.  Non  vero  quod  omnes  Publicani 
essent  ethnici,ut  perperamopiiiaturTertullianusIib.i 
de  Pudicit.  cap.  9,  contra  quem  jure  insurgit  Hiero- 
nvmus  epist.  146,  Damaso,  ubi  eos  Judffios  fuisse 
clarissime  CTincit,  ut  patet  inMatthseo  ex  Patris  no- 
mine  AlphcM  suoqueXevt.  Quod  si  velint  Pubhcanos 
nonnullos  fuisse  etbnicos,  id  de  principibus  tantum 
Publicanorum  dederim,  quos  Grssi  ^niioatfavKq  vo- 
cant,  id  est  publicofinm  vectigalium  redemptores  ;  non 
vero  de  inferioribus  eorumcjue  ministris,  ut  erat 
Matthffius.  Publicanos  honori  fuisse  Romanis,  nemi- 
nem  latereputo.Hos  Cicero  in  epist.ad  Silumprffito- 
rem  vocat  ampltssimos  homines,  multisque  laudibus 
ornat  in  orat.  pro  Plancio.  AtJudffiisodio  et  despec- 
tui  erant,  quod  Potentum  avaritiffi  t^rannidique  io- 
servirent. 


181 


SERMOXXIX. 


S8S 


scumbibantcumeo  et  discipulisiju$.Phttri$mauiem  A 
videntes,  dicebantdiscipulis  ejus  iQuarecumPubli' 
eanis  etpeccatoribus  manducat  magisier  vester^Ei  hoc 
dicebant  Pharis»i,ute886t  magnum  malum,quod  et 
malispoteritdisplicereiet  si  erat  nefas  publicanos 
Christoparticipesy»  velincibo  esse,  divinis  sociare 
quid  era  t  publicanum?Fratre8,  in  quffistione  hac  inge- 
nium  laboraret  interpreii8,8i  uon  ipse  Dominus^cui  fit 
ipsa  qusstio,  totum  quod  est  quflBStionis  auferret .  Re- 
petamusergoordinemlectionis :  Christus  quare  ad 
MatthsBtim veneritaudiamus.b  Cumlransirel,inqmit 
Jisus.  Non  dixit,  cum  staret  ibi :  transivit,  et  per- 
transivit  inde  Jesus,  ne  Matthseus  remaneret  ibi ; 
transiritinde  Jesus,neMatth(BUsibi  ^  tahter  perma- 
neret.  Vidii  hominem.  Non  dixit,  vidit  Matthoum» 
quia  in  Matthso hominem  liberarat;hoc est,homines  ^ 
quospecuniapossidebatservireDeonequeunt,  pe- 
cuniflB  servientes.i^Ton  pate$tis,tinqvdi,Deo  servire  et 
mammonm  (Maith.n),  Veni,  eeguere  me.  Non  dixit, 
Affer  ad  me,  quia  Matthoum,non  Matthaei  sacculos 
requirebat  Fent,«egti0reme.Hocest,deponeponde- 
ra,  disrumpe  vincula,  solve  laqueos.  Me  sequere. 
Qusere  te,  perde  usuram,  ut  te  valeas  invenire.Sed 
jam  PharisiBisquid  responderit,audiamu8  :Non  est 
opia,inquit,sanif  medicus,sedmalehabentibu$.Ecoe 
qnare  ad  Matthoum  venerat  Ghristus,  ut  avariU« 
curaret  vulnera,  ut  saniem  sanaret  usurae.^unM, 
\nqaiijdiscite9guide$t  Mieericordiam  volo^ei  non^a- 
erifieium.  Misericordiam  voluit,ut  MatthffiU8,quod 
tolerat  per  miseriam.in  misericordias  prorogaret;et 
inde  redimeret  pcBoam.uode  comparaveratculpam, 
Non venivo€areju$tQ$,$edpecccUore$.S\edicenB,non  ^ 
repnhtju8tos,8edinju8tos,  qui  se  <>  justos  mentie- 
bantur,  exdusit  Ghristus  ergo  quod  ad  peocatores 
venitfpeccata  delere  voluit,non  peccatoribusvoluit 
eommanere.  Quod  est «  dare  vitammortuo,  hoc  lar- 
gitatem  tribuere  est  avaro.  Itaque  Christus  quod 
MatthsMim  vocat,  non  est  illapecuuifleratio,sed  est 
ratio  tota  vurtutis.Denique  Matthssus  mox factus  est 
terrsB  pauper,  ut  diveshaberetur  in  cobIo. 

SERMO  XXIX. 


De  eisdem,  etdeauro. 

Cum  MatthsBum  pobhcanum  Dominus  ad  aposto- 
latus  fastigium  evocat  et  extollit^datmanumlapsis 
spem  restituit  desperatis.reddidit  vitfiB,quos  sibi  jam 
morsdetioebat  addictos.Ct«mpr(vtenre(,inquit, /e-  L 
su$,viditLeviAlphcei$edentemadtelonium{Marc.ii). 

^Aotiquorum  Hebraeorum  mos  eoostaotissimus 
fuit,  cum  alterius  religioois  asseclis,  oeque  cum  ar- 
tem  aiiquam  vilem  despectamaue  profiteotibus,  ci« 
bum  somere,oe  aliquid  inQmuoaum  cootiogere  cooa- 
reotur.  Vide  Geoes.  xuji,    3i  ;  Joao.  iv,  9. 

^  B  domo  Tidelicet  egressus^  eo  exiturus  ad  mare. 

^  Ita  retinuimus  exms.  Vaticaoo  ;  noooullae  edi- 
tiooes,  alitfr. 

^  Cujusmodi  equidem  Pharisffii. 

•  Hoc  est,  quemadmodum  muoeris  est  divioi,  ooo 
ereataB  natur8e,ad  vitam  mortuos  revocare ;  ita  opos 
est  dextersp  Excelsi  quod  avarus  booa  sua  largiatur. 
FroptereaMatthaBi  revocatio  ab  usuri8,et  facultatum 
ejosinpios  osus  erogatiofuit  munus  divinom.MiTi, 


Sedebat  utique,qui  stare  non  poterat  pondere  cupi* 
ditatis  oppressus,et  ipsa  totus  conscientia  fraudis  in- 
curvus.Aurumnatura  grave,gravius  fit  avaritia  oi- 
mis.  Hinc  est  quod  plus  habentem  deprimit  quam 
ferentem^et  vehementius  aggravat  corda  quam  cor^ 
pora.Nascitur  io  terra  profunda,sectatur  ipsa  mon- 
tiumfundamenta,perque  imaveoarum  cflBcisdiscur- 
nt  anfractibus^etdumsuamsemper^  repetitadna- 
turamcoelestesanimos  adinfemadeponit:  obscu- 
rat8ensussemper,alta  mentium  semper  in  terrena 
demergit.Aurum  erogare  bonum,reponere  malum, 
cootemnere  validum,fugere  persecurum:quod  si- 
cut  vincere  virtutis  est,  ita  felicitatis  est  evasisse. 
Auri  f uror  ardentius  humano  fervet  in  pectore  quam 
caminus  totus  igne8citincendiis,etacrius  homines 
dissol  vit  in  terra  quam  sol  vitur  io  calore  flammarum. 
Crudelitatis  dominu8,8«Bvus  hostis,  amaodo  leedit, 
nudatditando,  ipsumetiam  captivata8pectum,fidem 
£rangit,violataffectum,vulnerat  charitatem,  turbat 
quietem,  adioiit  innocentiam,  docet  furtum,8uadet 
fraudes,  imperat  latrocioium.  Et  quid  plura  ?  Hoo 
est,  quod  Apostolus  dixit :  Radix  omnium  malorum 
e$t  avaritia  {l  Tim.yi),  Est  commutatio  saneuna^si 
homo  prudens  illudanle  mittatadcGelum,quam  mit- 
tatur  abillo,  ut  stultus,  in  Tartarum.  Mittat  per  ma- 
oum  pauperi8,quia  quidquid  propterD  eum  pauperi 
dedit,  ad  coelum  sine  dilatione  transmittit.  Merito 
MatthflBum  Dominus  talibus  vinculisabsolvicupiens 
prsepeditum  suscitat,  dicendo :  Seguere  me.Hoc  eat 
me  sequere  de  supernis  ad  superna  tendentem,  et 
noo  aurum  de  ioferis  ad  inferna  mergentem.  Ubi 
fueritthe$auru$tuu$,Ulicetcortuumerit{Matth.vi). 
Aurum  patriarcharum  stirpem,progeniem  sanctam, 
tantam  germanitatis  siogularemcoronam  adeo  cor- 
rupit,ettotiusreddiditpietatis  extorrem,  ut  Joseph 
iEgyptiiSyfratrem  barbari8,innocentem  noxiis,  r  in- 
genuitatem  traderentservituti  (tven.xxxvn).Sic  sio- 
cavit  mentes,sic  corda  depressit,8icquod  in  eis  fue- 
rat  humani  sensu8,ferinam  in  rabiem  commutavit 
ut  non  ofiensam  Dei,non  sanoti  patris  dolorem.non 
proprii  sanguinis  sensum  meminisse  permiserit.In- 
tuerequid  auro  graviu8,quod  cum  mores  hominum 
perdit,perdit  et  oaturam.  Aurum  Judaicum  populum 
sic  suo  captivavit  aspectu,  vicit  illecebris,  specie 
perdecepit,  ut  hoc  esse  Deum  crederent,  et  Deum 
ver  um ,  Deum  tot  beneficiis  cognitum  denegarent;sio 
coovertit  homines  in  jumenta,ut  vituli  caput^caput 
suum  crederent,et  omnium  rerum  capitii^  caputpe- 

f  Id  est,  dom  oatura  sua  obscura  queBque  et  alte 
defossa  loca  amat. 

g  Ms.  Vatic,  ingenuum,  At  ex  geoio  Chrysolo^ 
lectiooem  ms.  Caeseo.  et  Vallicell.  libeotius  retioui. 
NoD  aotem  auri  pretium,quod  ex  Ismaelitis  percepe- 
ruot,  eo  perduxit  Josephi  fratrcs,  ut  eum  veoumda- 
rent ;  sed  zelotypia  tacti,  quod  eum  io  omoes  regoa- 
torum  somnia  proteodereot.Noo  desuot  tameoexPa- 
tribus  quos  boc  idem  cum  Cbrysologo  seosisse  apparet. 

b  Noo  uoi  exSS.  Patribusmeos  fuit,  ab  Hebrieis 
vitolitaotum  caputfuissecooflatum.Io  hac  seoteotia 
suot  Cjpriaous  et  Ambrosius  epist.  62,  Lactaotius 
lib.  ivcap.iO.Et  iode  traduot  ooooulli  ortam  ethoi- 
corom  caluDaniam,  Jadaeos  scilicet  adorasse  caput 


S83 


S.  PETW  CaraTSOLOGL 


284 


cudls  anteferrent  (Exoef.xxxiO.Attendite  quam  sit 
pernicies  ista  fugieDda,qa8B  cummores  bominum, 
honestatem,  yitamque  perdiderit,  ipsum  quoque 
Deum  voluit  homini  et  contendit  auferre.  Hoc  est, 
quod  Judam  fecitesse  proditorem,ut  hominemco- 
geret  Deam  negare,vendere  germanum  sui  sangui- 
nis,distrahere  coaditorem,et  ipsum  sanguinem  taxare 
pretio  quem  sponte  Dominus  erat  nostrnmlargitu- 
rusin  pretium  (lfa/M,xxn).Sednemultasuper  hoc 
generent  exemplaikstidium,tran8eamus  ad  reliqua. 
Sequere  me,et  surgens  secutus  est  etim.  Snpe  legitur 
et  in  hoste  utilis  virtus,sflepein  adTorsario  compro* 
httur.Mattheeusnon  subtrahituroperi,  sed  mntatur, 
et  telonium  suscipitmagisquamreiinquit,ut  mansura 
beo,  non  tramini  peritura  conqoiratiUt  non  trigesi- 
mum  m  quadragesimum  quinquagesimumque  num- 
mum  tristis  redigat  supputator ;  sed  trigesimum  in 
sexagesimumetcentesimumgaudiifrttctumlfletusre- 
condat  divinis  commodis  protvitwnim.Et.surgensse' 
cutus  est  eum,  Generosus  animus,  qui  sic  ea  qun 
magna  putarat,  facile,  et  quasi  nulla  contempsit : 
apparet  illum  per  ignorantiam  lucra  ante  praasentia 
oonquisisse,  a  quibus  ut  se  sensit,  et  vidit  liberum 
iic  ^  raptusestaddivina.  Et  factum  est^  dumaccum'- 
beretindomoilliuSfmuliiPublicanietpeccatoresdiS' 
cumbebant  cum  Jesuetdiscipulisejus.DiscnmbehdLi 
Jesus pltts  in  Matthiei  mente  quami>  sigmate,etepu- 
labatur  non  cibi8,sedreditupeccatori8,ut  revocaret 
convlvio,  collegio,  humanitatisaffectu,  dulcissima 
sui  confabulatione  discumbente8,quos  sciebat  posse 
judicis  agnitapotestatedissolvi,percelli  terrorema- 
Jestatis  su»,de  nudamoxprnsentiaposseprosteml 
veIatu8humanocopore,qui  homini  voluit  subveni- 
re.  Occultavit  dominum,  qui  servis  dignatus  est  fi- 
duciamnon  negare;majestatem  texlt,qui  fragilem 
ituduit  parentisamore  complecti.  Sed  ofTenduntur 
Judeei.dicentesrQtiare  cum  Publicanis  et  peccatori' 
bus  manducat  et  bibit  magister  t;05t«r?Miraris,  Judase, 
cur  misceatur  convirio  peccatorum,qui  propter  pec- 
catores  et  nasci  voluit,  et  non  recusavit  occidi : 
oblatras  cur  peccatorum  vinum  bibat,qui  pro  pec- 
catoribus  suum  sauguinem  fudit.Etsi  vis  posse  am- 
plius,  suscepitipse  peccatum,ne  perderet  peccato- 
res;in  se  sententiamsuara  judex  retorsit,ut  amassc 
se  peccatores  proderetmagissolvendodebitumquam 
donando.  Sed  talibus  ipsum  Dominum  respondlsse 

astni  ;  quam  poitea  in  Christianoa  primiBTe  aetatis 
efnuxisse  satis  superque  constat,  licet  etiam  ab  alio 
fonte  promanasse  verosimilius  sit.  At  Scriptura  ubi- 
que  t;t<ti2umdlcit,necusquam  soWixs  capitis  memioit. 
18  aatem  erat  Api8,8eu  Serapisy£gjptiorum  numen. 

>  Secreta  quadam  vi  sese  moveri  seosit.qua  suavi- 
ter  quidem  et  jucunde,  sed  vehemeotissime  traheba- 
tur.  Vide  Augastinum  de  GratiaGhrlsti  conlra  Pela- 
gium. 

^ld  est,  mensa,  at  alias  aonotatum  est.  De  sigma- 
te  vide  Petram  Colum  Brugensem,not.  ad  Sidonium 
pa^.  49,  ubi  Upsium  emendat  Lect.  lib.  ni,  in  expo- 
sitione  loci  Lampridii  allucloatum. 

c  Superbissimum  homlnuip  geoua  Pharissi,  qui 
dum  alio8velaiipeccatoresaapernabahrur,ie  ipsos, 
tiihtqnam  justoi  prttfdicabaht. 


A  sufBciat,  Non  necesse  habent  sanimedico.sedmate 
habentes\nonenim  veni  vocarefustoSjSedpeccatores. 
Et  quis  non  erat  tegrotus,  ipsa  generis  humani  sic 
flegrotante  natura?Ad  omnes  ergo  venit^qui  omnes 
male  habentes  ut  curaret  invenit ;  sed  plane  mori 
meruit,qui  medicum  contempsit ne  se  accusaret,  vel 
confiteretur  sgrotum.Sed  dicti  sui  Dominus  aperit 
mox  figuram,dicendo :  Nonenimvenivocarejustos, 
sed  peceaiores.  Nonhic  Dominus  justosrespuit,sed 
superbos  ;«  et  eos  notat,qui  cum  nonsint,  esse  se 
jactant  justos.et  ubi  erant  justi,  cum  juxta  propfae- 
tBLmiNoneratquifaceretbonum,  non  eratusque  ad 
tmum  (P^.xHt)?  Ut  intelligant  SBgritudinem,  medl- 
cum,atcurentur,admittant,confiteantursepeccato- 
res,ut  modo  Christusparens  etconvivalargiatur  ve- 

g  niam,ne  post  judex  ferat  in  contumaces  debitam 
sine  fine  sententiam. 

SBRMO  'XXX. 

De  eisdem. 

Hodiema  evangfliea  leotio  Matthseum  publicantmi 

sic  in  apostolum  commutavit,ut  qui  erat  fraudator 

pecuniiB  fleret  gratl»  distributor,  et  de  impietatis 

schola  ad  pietatismagisterium  perveniret;fieretque 

doctor  misericordiee,  qui  avaritifle  fuerat  instttutor. 

Dum  transiret  Jesus,  vkiit  hominem  sedentem  m  telo- 

•nto,  Matthmum  nomine  (Afatth.  ix).  Cum  transiret 

inde  Jesus,  bene  transiret  inde  itransibat  Judaeam, 

ut  veniret  ad  gentes;  preeteribat  Sjnagogam,utEc- 

clesia  permaneret;pr8Btergrediebatur  carnis  patriam 

ut  deitatis  sun  remearet  ad  sedem.  InChristo,  fra- 

tres,transitoria  est  carnis  injuria,inquo  divinitatis 

^  honor  est  sempiternus.Dtim^rannref  inde^viditho- 
minem.  Vidit  plus  divinis  oculis  quam  humanis.  Vt- 
dit  hominem,ui  peccata  hominis  non  videreLVidit 
opus  suum,  ut  despiceret  opera  peccatorum. Vidit 
illum  Deu8,<i  ut  ille  videret  Deum.  Vidit  iUum  Chri- 
stus,ut  ille  pecuni»  latebras  amplius  non  videret. 
Vidit  illum  Christus  sedentem,quia  pressns  cupidita- 
tis  pondere,  surgere  non  valebat.  Fratres,  deterius 
sedebatin  teloniopublicanus  iste,quam  paralyticus, 
de  quo  ante  diiimus  Jacebat  in  lecto.Quia  ille  camis 
patiebaturparaljsim^iste  mentisrin  Ulo  foerat  com- 
pago  turbata  membrorum,in  isto  totusordo  fuerat 
sensuum  dissipatus  ;ille  jacebat  •  captus  carne,se- 
debat  corpore  et  animo  iste  captivus ;  illedoloribus 
succumt>ebatinvitus,i8tef  vitiis  voluntarius  servie- 

D 

<i  Deus  aspectu  suo  peccatores  illuminat,  ut  mi- 
serrima  sua  condiliooe  cogoita,  redeaot  ad  ipsum 
per  pceoiteDtiam.  S.  Grt^^orius  :  Nullus  Deum  spiri- 
tuahter  videt,  qui  caroaliter  vivit;  qui  enim  Deum 
vidit,  eo  ipso  moritur,  abhujus  vitee  delectationibus 
tota  meote  separatus.  Mita.. 
•  Omoibusscilicet  membrorum  viribus  destitutus. 
t  Ei  iis  abuode  patet  Mattbaeum,  in  sensu  Chrj- 
solo^i,  non  fuisse  nobilem  quempiam  publicornm 
vectigalium  redemptorem  de  quibus  in  notis  ad  su- 
pcr.serm..sed  ipsius  publici redemptionis  ministrum 
quem  apdus  voces  portitorem  vel  exactorem,  genus 
homioum  saBviiise,  avaritiee,  rapiois  deditum.  Alie* 
narum  calamitatum  negotiatores^  vocat  hos  Chrvso- 
stomus  tom,  VI  homil.  de  Pceois,  seu  79.  Theobhj- 
ladurhom.  15,  l^ag.  88  ;  01«'  porHforem  nmAinai^ 


m 


fi^fdilb  iii. 


m 


hki;  ist6s!biitatloeeti«ftyar!titt^ebattirhiicrfiDiDe,  A  gregis  amorem  nei6itf  (tdfsjtidicemdepietatejadi* 


iDe  se  cognoscebat  inter  vulnera  peccatorem  ;  i9te 
Incrorum  cumulabat  peccata,  illedolorum  gemiti- 
bus  «  peecata  delebat.  Merito  igHur  paralytico  dioi- 
iuT,Confide,fili,dimittunturtiln  peccata  tua(Matth. 
n)y  quiacompensarat  delictadoloribus ;  publicano 
antetn  dicitur:  Veni,  sequere  me.  Hoc  est^utsequen- 
domereparesquodconsequendopecuniamperdidis- 
ti.SeddicitaliquisiQuarePublicanus.quimajorvide- 
turin  crimine,major  babetur  in  munere  ?Nam  mox 
apostolat  us  certa  prsdictus  dignitate,non  solum  ipse 
accepif  ,8ed  aliis  indulgentiam  tribuit  peccatorum  : 
totum  orbem  splendore  evangeh'cffi  prsBdicationis 
irradiat,et  paralylicus  sola  dignus  venia  yiz  habe- 
tur.  Tis  nosse  quare  plus  consecutus  sit  Pubiica* 


cat,  nisi  ille  qui  fuerit  desperatu8?quicommunio- 
nem  Oei.Disi  8acrilegus,spernit?indulgentiam  quis, 
nisi  cmdeHshorfescit?  Quare  magi$ter  ves^  cum 
Publicanis  etpeccatarthusmanditCQtlEiqniBenX  pec* 
cator,  nisi  qui  se  pecoatorem  negat  t  <>  Magis  Spse 
peccator  est,et,ut  veriusdicam^ipse  Jam  peccatum 
est,  qui  se  jam  non  inteiligit  peooatorem.  Et  quis 
iDjU8tu8,nisi  quisejudioatjustum?  Legistf,  Pharl- 
sse,  quia  nanjustificabitur  m  conspeclu  tuo  omnis 
frivens  (P«.  czlh).  Quamdiu  sumus  in  mortali  cor- 
pore,  et  fragilitas  dominatur  in  nobis ;  et  8i  aotn 
^eccata  vhicimus,  vincerepeccata  oogitatfonnm  non 
pos8umu8,et  injustitias  fugere :  qui  si  corpore  pos- 
sumns  evitare^et  si  conscientiam  malam  devinoere 


nu8?Qoiajuxtaapo8tolum,ubiabundavitpeccatum,  ^  valemus,  culpas  negligentiee,  ignorantia  peooata 


superabundavit  et  gratia  {Rom.  v).  Scimus  ut  Pu- 
blicanus  gentilis  populi  typnm  teneat,  paralyticus 
JudaicipopuU  sitfigura,  qui  hodieque  mala  valetu- 
dinis  tenetur  in  lecto,  ut  niti  portatus  fuerit  fide 
gentiom,  oblatus  Ghristo  miseratione  sanctomm, 
Christiani  populi  credulitate  salvatns,  ad  domum 
fidei,  ad  domum  patriflB  non  potest  pervenire.  Bt 
discumbente  eo  in  domo,esseven%$bant,iiiqn\i,multi 
ptAHeaniet  peccatores,etdtscumbebant  cum  eo  et  dt- 
sdpulis^jfns.Videntesautem  Phariscei  dicebant  di- 
sdpulis  ijMS,  Quare  cum  publicanis  et  peecatoribus 
m«7Mertresfernian(ltifa/?Argoitur  I>eus,quia  incli- 
nat  se  homioi.quare  conjacet  peccatori,  quare  esu- 
ritbpcenitentiam,qnare  sitit  reditum  peccatorom, 
quare  acceptat  misericordiflB  fercula,quare  sumit  po- 


qnemadmodum  possumos  abolere?  Phari8flDe,confi- 
terep>eccatom,utChri8ti  venirepossis  ad  mensam» 
ut  sittibipanis  Ghristns  et  panis  ipse  frangatur  in 
tuornm  veniam  peccatorum,  ut  fiat  tibi  poculum 
Chri8to8,qQiintoorumdelictorumremi88ionemfon- 
ditur.  Phari8flBe,prande  cum  peccatoribo8,nt  posris 
prandere  cum  Ghristo ;  agnosoe  te  peec«ttDrem,  ut 
tecum  prandeat  Oiristus ;  intra  cum  peocatoribms 
oottvivinm  Dominituj.utpossisnon  esse  peeealor ; 
intra  domum  misericordifle  oom  Oiristi  venia,  ne 
cumtua  judiciaextradomom  misericordiaB  poniaris 
exclosos :  agnosce  Christnm^  aodi  Ohristum,  audi 
Dominum  tuum  ,audi  coelestem  medieum.calumnias 
tuas  peremptorie  confutantem.  Non  est  opHS  sanis 
medicus.ssd  male  habentibus.  Si  vis  curam,  «gno- 


eolom  pietatis.FratresyVenitadprandiomChristus,  ^  sce  languorem.iV6n  veni voc&re  justoSySedpeccato- 


venit  adconviviumVita,  utfaceretsecumconvivere 
moritoros;  jacuit  Besurrectio,  ut  de  sepulcris  surge- 
rent  qui  Jacebant;decubuit  indulgentia,nt  peccato- 
res  levaret  ad  veniam;  venitadhumanitatemdivi* 
nitas^  ut  ad  divinitatem  veniret  humanitas  ;  venit 
jttdexadreommprandiom,othumanitaspr8Bveniret 
reatos  senteotiam ;  venit  ad  languentei  medicus,  ut 
refieeret  coavoacendo  defessos;  inclinavitpastorbo- 
fiushumeros  suo8,utovem  perditam  salutaresrepor- 
taret  ad  caulas.SedhooPharisfleusdetestaturet  ar- 
guit,  qui  prandium  Dominicum  putat  non  virtutis 
e8se,8ed  ventrls ;  non  spiritus,  sed  carnis ;  non  di* 
fioflB  booitatis,  sed  voluptatis  humanflp;  terreuilo- 
xos,  non  gratiee  ccelestis.Sic^sic  se  videt,  qui  Deum 


rei .  Si  cnpis  misericordiam,  confitere  peocatum. 
Buntes\TLqmi,discite  qutdest,  Mi§ericordiamvolo,st 
non  sacrifidum  (Ose.  vi).  Cbristus  misericovdiam 
vult,  et  non  sacrificium ;  aut  qood  sacrificiom  qoAB- 
ret,  qoi  utte  quflBreret  sacrificiom  factos  ost  ipse  ? 
Non  veni  vocare  justos,  sed  peccatores.  Non  repuht 
jostos,  sed  qoiasine  Chrlsto  innocens  non^abetor 
in  terris.  Non  veni  vocarejustos,  sed  peccfiiores.  Sic 
dicendo  non  repulit  jostos,  sed  quia  omnesreperit 
peccatores.Audi  Psalmistam.  Dominus  de  etelo  pro» 
spexit  super  filios  hominum,  ut  videatsi  est  intelli* 
gens  aut  requirens  Deum.  Omnes  deciinaverunt,  ii- 
mul  inutiles  facti  sunt ;  non  est  quifaciat  bomm, 
non  est  usque  adunum(Psalm.  xiu).  Pratres simus, 


Qoovidet.  Quis  arguitmedlcum  c  jacentibuscoDJa-  D  simuspeccatorescoofessionenostratUtChristivenia 
centem.nisihomanflB  salutisinioiicus^quis  pastorem     non  simus  peccatores. 
subnixum  lassopecori  reprehendit^nisi  quilucrosi 


eo  nomine  eompleetitur  avarum,  injustum  raptorem 
el  lueri  cupidum, 

«  Licet  Dominus  Bdem  tantum  illorum  qui  para- 
Ijticum  portabant  laurlaveril,  attamen  diceDdumest 
paraljticum  procQldubio  ita  iotima  cordis  compno- 
ctione  comparatum  fuisse,  ut  peccatorum  veniam 
et  corporis  iDcolumnitatem  promemerit. 

*  Anas,  pcenitentem, 

c  Ms.  Cflesenae,  jacentem  eumjaeente. 

<*M8.  Cfleseofft.  ,  magister  tpse  est  peecatorum. 
Utramque  iectioDem  amplectitur  Mm  <n  qui  se,  ait, 
peccatorem  negat,  antonomastlce  peccator  dicitar, 


quia  comparative  ad  alios  majus  peccatum  habet. 
Etenim  Deo  contradicitin  sacris  pagints  dicenii  nullom 
hominem  in  hac  vita  esse  stne  peccato.  »  Alteram 
quod  spectat  subdit :  c  Qned  fit  magisHer  peccato- 
rum  falsa  dogmata  disseminando  cmn  Pelagianiset 
CcBlestiaDis  apud  Augustioum  serm.  S9  de  Verb. 
Apostolor.  assereotibus  homhiem  esse  qui  non  sit 
peccator  et  qui  Ghristi  reparatione  non  egeat.  Im- 
mo  de  peccatore  et  peccatorum  magistro  fit  ipse 
peccatum,  quia  nolens  se  peccatorem  flsteri,  fit  im- 
pceniteDS  floalis,  de  sua  nu^abllicon^onehBtiiii 
emendationis  eipers.  y> 


w 


8.  FBTRI  CBRTSOLOGL 


«M 


SERMO  mi. 


Le  Pharisseorum  et  diseipulorum  Joannis  jejunio. 

Bonitas  virtutum  mater,  malitia  origo  vitiorum  ; 
Tirtntescomitatar  gloria,inh»ret  vitiis  cognata  coa- 
fusio;  sicutvitiateguntur  dolis,  ita  iilustrantur  liber- 
tate  virtutes.  Hino  est  quod  Ghristus  yirtutum  lux, 
agebatIibere,loquebaturpure,  prmstabat  ut  Deus, 
.patiebatur  utparens,  ut  dominus  arguebat :  JudflBi 
Teroviperiumgermen, «  genitricis  mors,  genitoris 
occisio,  dumperimunt  Christum  SynagogOB  matris 
uterum  diruperuot.  Vere  sicut  scriptumesl: Pro^e- 
ftiest;tp^arttm(lfa<//i.ui)submittebant  capita,  adu- 
labanturliagua,yulneradabant  dolis,  blasphemiis 
Tenenafundebant:  et  quasi  non  sufficeret  ad  odium 
contemplu8,despectus  ad  injuriam,sio  Christum  per-  ^ 
sequebantur  insidiis,tentabant  dolis,interrogatione 
pulsabant,  appetebantcontumeliis,  ettotacupidisi- 
mulatione  fallabant.Objiciebantcurandos  sabbato, 
ut  si  non  curasset,fieret  de  impossibilitate  contem* 
ptus;  de  lege  manaret  caiunmia  si  curasset.  Interro- 
gabantinquapotestatefaceret  suajussione  virtutes 
(Luc.  xx),  ut  si  dixissetydeitatis,  invidiam  commo- 
Tcrent;  si  tacuisset,artis  magicfis  crimen  inferrent. 
Dicebant  enim  th  Beelxebu  bprincipe  dxmoniorum  eji' 
eit  dmmonia{Matth.Tn):  et,  sicuthodielectumest, 
apuddiscipulos  in  magistrum  notam  de  Publicano- 
rum  convivio  componebant. Apnd  magistrumdisci- 
pulos  jejunii  nescios  gulao  deditos  accusabant;  sed 
discipulis  de  magistro,magistro  de  discipulis  odio- 
rum  causas,  discordiie  semina  livore  jactabant.iic- 
cesserunt^mqmifdiscipuliJoanniSfdicentes:  Quare 
nos  et  Pharismijejunamus  fnequenter,discipuli  autem 
tui  nanjejunant  {Matth.  ix)  ?  Et  cum  discipulis  Joan- 
nisquflBsocietas  Phari88dis?nisiquiajuaxerati>  iavi- 
dia,  quos  disjuaxerat  discipliaa.  Hic  jam  sua  per- 
dit  jurazelus,  juaxit  disjuagere  coasuetus.  Jud»i 
postpoai  Moysea  Domino  non  ferebant,  discipuU 


Joannis  Christamaolebant  Joanniullatennsanteler- 
ri:  sic  in  Christum  fremebant  utrique  ii?  ore  communi. 
Quare  nos  et  Pharisxij^unamus  frequenter,  discir 
puti  autem  tui  non  jejunantfQixsLref  quia penes  vos 
c  estdelege,aoa  de  voluatate,  jejuaium ;  jejuaium 
noa  jejuaaatem  respicit^tedlubeatem.Et  quis  vobis 
jejuaii  fructus  est,qui  jejuaium  jejuaatis  iavitum  ? 
Jejuaium  est  siagulare  sanctitatis  aratrum,colit  cor- 
da,eradicat  crimiaa,eveUitdelicta,Titia  subruit,cha- 
ritatem  serit,copiamautrit,paratiaaoceati8B  messem. 
Discipuli  ergo  Ghristi  ia  tota  saactitatis  segete  coaati- 
tuti,et  virtutummaaipolos  colligeote8,habeates  pa« 
aem  jamaovi  fructus,iaveterata  aoa  possuat  jejunia 
jej  uaare.QuoB  jactaotur  verbis,pallore  propoouotur, 
veaditaotur  defectu,placeDt  humaois  oculis^oon  di- 
yimn.Quare  nos  et  Pharisxi  jejunamus  frequenter, 
discipuliautemtuinonjejunant^ResponditDominus: 
Numquid  possunt  filii  sponsi^  j^unare,  quamdiueum 
iltis  est  sponsus  ?  Quid  est  hoc  ?  loterrogatus  Joaaoes 
spoosum  esse  sic  testatus  est  Christum  :  Qui  habet 
sponsam  sponsus  est;  amicus  autemsponsi^  qui  siai  st 
audit  cum  gaudio,gatuiet  propter  vocem  sponsi  {Joan, 
ni),  Cooveoieater  ergo  discipulis  Joaoaes  magistri 
sui  voce  respoadit,ut  vei  illi  credereot  et  ooo  coge- 
reot  tempora  spoosi  leta  tristis  iotrare  jejuoii:  quia 
quiqu8Britspoosamjejuaiasepooit,reiiaquitau8te- 
ra,totum  se  dat  gaudiis,  epulis  iodulget,  totus  t^laa- 
dus,  totus  amabilis,  totus  festivus  iocedit,  et  facit 
totum  quod  spoosa  teoera  requiritaffectio.  Christus 
ergo  qui  tuoc  •  Ecclesiam  despoosabatyiodulgeliat  se 
meo8is,coDvivaotibus  se  ooo  oegabat,  humaoumy 
comem,blaadum  se  pia  charitate  reddel>at,  donec 
diviois  humaoa  coojuogeret,  et  faceret  de  terrena 
societate  c^leste  coosortium.Adjecit  Domious  di- 
ceos:iViemo  immittit  commissurampannirudis  in  ve- 
stimentum  vetus,tolUt  enim  f  plenitudinem ejus a  ve* 
siimento,  etpejorscissurafit.  AotiquaB  legis  supel- 
lectilem  dicitg  Judaicis  studiis  altritam,  corruptis 


•  Alludit  ad  illud  qood  vulgo  perhibetor,  viperas 
scilicet  ex  eroso  matris  otero  ad  vitam  exire.  Chry- 
sostomus  homil.  il  in  Matth.  pag.  69:  Istudanimal 
.  eorrumpU  matrem,  ejusque  ventrem  devorat,  ac  in  lu- 
tem  prodit,  Eodem  modo  Theophjlactus  io  cap.  ui 
Matth.  paff.  i8,  Isidorus  Peleusiota  epist.  i05  lib.i 
pag.  3i,  33,  etc,  Vide  qu»  abundaotms  dicemus  io 
Botisad  serm.  i38. 

i^Discipuli  Joaoois  zelo  quodam  pro  magistro 
suo  ducti  eraot  io  invidiam  Christi.  A  Pbariss&is 
igitur  submissi  ii  fueraot,  ut  Christi  discipuios  ag- 
gredcreotur.  Vel,  ut  vult  hic  Chrjsologus  cum  Au- 
gustioo  de  CoDseosa,  etc.  cap:.  16  et  CorTsostomus 
opioatur,  Pharissis  accessere,  seseque  illis  cooso- 
ciaruot. 

e  Expllcarem  ooo  de  publicis  jejuoiis  aotiqua 
lege  Jodseis  decretis  Levitic,  i,  ^9,  sed  de  illis  quae 
le^  privata  et  jussu  ma^strorum,  vel  ex  proprio 
CQittsque  coosilio  statis  diebus  observabaDtur.Quod 
soiemoe  erat  Pharisieis,  ob  famse  aucupiom,  bis 
ODaqaaqoe  hebdomade  (^uaodoque  pluries.  Discipuli 
etiam  JoaoDis,  eo  praeapue  tempore  quo  magister 
detioebatur  io  viocoliSyjejuDabaot. 

d  Videlicet  qoi  ioterfueraot  nuptiis,  et  quos  apte 
ChfjTSologus  vocat  amieos  #ponit.Nam  sicut  spoosam 
comitabaotur  virgioes,  ita  socii  et  amici  spoosum 


Judic.  XIV,  ii.  Grsecis  o/iift>cxc(SUDt,  Latiois  iBquales. 
Ex  hoc  Evaogelii  loco  MoDtaDistse Jejooia,  et  xero- 
phagias  protrahebaot  etiam  post  PeDtecosteo,  auod 
ablato  spooso  filii  spoosi  debcaDt  jejuoare.  Yide 
HieroDjmum  io  cap.  Tiii  Matth.  ForCasse  hic  Chrj- 
sologus  horum  errorem  perstriogit. 

•  Christura  Ecclesiie  spoosum  dici,  alias  observa- 
tum.  Ad  exemplum  Dei,qui  populi  Hebrflei  a  prophe- 
tis  maritus  ooocupatup,  ioquit  Grotius  io  cap.  ui 
D  Joaoo.  29. 

f  Implere,  dicitur  HebrsBis  committere,  sarcire, 
additoqae  paooi  frustulo  vestem  compooere.  Et  ple- 
Ditudo  bic  est  scissura  assuto  panoi  surculo  compo- 
sita.  Novum  aulem  dispeodium  erit,  si  DOTum  cum 
veteri  paooo  committas.  Tunc  eoim  doo  cohaereote 
commissura,  oova  scissura  Ot.  Vide  haoc  eamdem 
similitudioem  Lucsb  v,  36.  Nec  dissimilia  habet  Phi- 
lo,  ubi  expooit  legem  q^uee  paonum  et  lioum  cod- 
texere  vetat:  non  solum, mquii  diversitas  consocia- 
tionem  respuit ;  sed  prcevalescentia  alterius  rupturam 
potius  afficit  quam  conjuncttonem, 

R  Ita  Hieron^muSyEuthjmiuSyChrjsostomuSyTheo- 
phjlactus,  ali^ue  veterem  legem  pro  veste  usu  tri- 
tam,  pro  rudi  paooo  Evangelium  ioterpretaotur. 
Hioc  colligebaot  Marciooitae  duas  has  leges  simul 
compooi  000  po8se,Deque  uoum  eese  Deum  utrius- 


}89 


SlSRMO  XXXtl. 


100 


sensibiiSysectisscissam^iinpiirisactibasobsoletain,  A 

ii  Paimum  rudem  Byangelii  nuocupat  iodumentum. 

Sed  audi  pannum  non  ftcissuro  partem,  sed  princi- 

pium  texturaB.Toncenim  primum  regaiis  indumenti 

teia  de  Ghristi  yellere  texebatur,  de  yeUere  qood 

dabat  Agnus.  Agnus  Dei  qui  tolUt  peceaia  fnundi 

{Joan.  ]).  Texebatur  autem  regium    yestimentumy 

quod  in  porporeumfolgoremcroor  tingeret  passio- 

nis.  Merito  ergo  Christus  hunc  pannum  rodem  Jo- 

daicas  yetostatiprohibebat  immitti,ne  pejor  scissora 

fieretysi  Judaicam  vetostatem  novitas  scinderet  Chri- 

stiana.  Et  geminat  exemplom,  dicens  :  NequemiP' 

Hmt  vinum  ftomim  m  utrei  veteres,alioquinrumpunt 

utres;ei  vinum  effunditur,et  utrespereunt;sed  vinum 

novum  miituntinutres  novos,et ambo  eonservantur. 

Utres  Teteres  JodiBos  Tocat ;  ootos  utres  nuncupat  g 

Christianos:quia  sicut^»  utrespelliumabomnisqua- 

lore  purganlur,  et  pigmentis  iiniuntur  odoratis,  ot 

soporemTinipossint  inviolabilem  costodire^ita  je- 

juniis  corporahomana  ab  omni  camaliom  delicto- 

rum  sqoalore  porgantor.etfiontotresdivinis  torco , 

laribus  apti,  ut  decprelo  crucis  accipiant  vinom 

noTum,  et  incorroptam  noTitatem  eonserYent.Sed 

hocsicotaccipiontGhristiani;  ita^Jodfisi  nisi  Ghri- 

tliani  foerint»  non  habebunt :  qoi  corropti  vitiis  et 

ioTeterati  malis,  rinom  oovom  quod  est  Eyangelii 

Terbumy  sic  acceperint  ^  ut  rumpantur  etfundant. 

Agnoscendum  est  ergo  quia  Cliristus  per  exempla 

hsc  non  discipulos  suos  noiuit  jejunareisednoluit 

Jejunium  yerum  fraudulento  miscere  jejunio. 

SERMO  XIXU.  Q 

Deeo  qui  habebai  manum  aridam. 

Omnia  signorum  Ghristi  opera  stupenda  yirtutum» 
non  humanitus,nequecasu,sed  diyinaprocuratione 
eredenda  sunt  eyenisscisicut  hodie  nobis  eyangeiicum 
demonstrayit  eloquiom.Ef  intravii^  inqmi^esus  in 
spuigogam,et  •  erat  ibi  homo  habensmanum  aridam 
f¥arr. uiJ.Christosqoidem^ingreditorsyDagogam» 

one  aoctorem.Vide  Tertullianom  lib.  ui  et  lycontra 
Marcionem  ;  Epiphanium,  haeres.  42 ;  AugasUnum 
lib.  iT  eontra  Faostom. 

a  Id  est  noTum,  Tel  namquam  interpolatam.  Nam 
et  jarisconsulti  novavestimenta  opponant  interpolis. 
Rodem  pro  noTo  habet  etiam  Pauiinus  epist.  xxxi 
pag.  498  recent.  edit. 

Circomdaasqoe  rodes  fesUs  altaribos  agBOfl  i 

et  poema  xxtii  natal.  10  pag.  654 

.  .  .  Nitet  ona  venostas. 
AoBOsls  rodibosqoe  loeis. 

^  Utres  hircina  coria  sunt,  arte  parata,  et  instar 
saeci  consuta,  opUme  pur§[ata»  et  suffimentis  deli- 
Dita,  ne  quid  ingraU  odoris  in  Tinum  irrepat.  Hinc 
Mth^  oSyufi^t  vas  caprinum,  eo  qood  Hebrseis  nebel, 
vas  coriaceum,  LXX  Tertunt  atrxoq,  Loqaitar  autem 
Christas  in  ETsngelio  ad  consuetudinem  Syrorum, 
qui  maxime  iter  facientes  Tinom  secum  deferendum 
otribos  indudebant. 

<^Idem  prelum  ac  torcular  comprimendis  OTis 
aptom.  Grux  aotem  sfiepius  torculari  assimilatory  ex 
ilJo  :  £go  torcular  calcavi  solus, 

^Ex  ms.  Yallicel.  ediU,  et  rumpuntur,  et  fundunt^ 


sed  JudflBOs  nec  recipit  intrantem,  nec  agnoscit  prs- 
senlem,  8  nec  operantem  ceecatos  inteliigit.  Cemite 
qoam  niliii  sit  preeseoUa  corporalis^obi  foerit  mentis 
miseranda  separaUo ;  sicot  contra  nihil  offlcit  ab- 
senUa  corpondis.obi  oordafoerint  sociata  per  fidem. 
Bt  erat  ibi  homo,habens  manum  aruifam .Inhocho- 
mioeomoiomhominomimagofigorator,  inhoc  ge- 
riturcuracunctorum,in  hoc  uniTersorumsanitasdiu 
exspectatareparatur.Aruerat  enim  manos  homiois 
magis  stopore  fidei  ^  qoam  siccitate  oeryorom,  et 
plos  colpacoQscienUsqoamdebiUtate  caroaU.Ao- 
Uqoa  nimis  ista  erat,etquA  in  ipso  mundi  priocipio 
conUgeratfiBgritudOyUec  arte  hominis  aut  J[>eQeficio 
poterat  h»c  curari  ;quflB  justa  Dei  fuerat  indignaUo« 
ne  contracta,  teUgerat  yeUta,iQCOQcessa  praesump* 
serat|Cum  se  ad  arborem  scieodi  boQom,malumque 
porrexerat  (Gen.  lu),  auctore  indigel>at,  non  qui 
^  malagmaimponeretfSedqui  possetiUatam  relaxare 
sentenUamietigQosceodo  resolyere  quod  reUgayerat 
indignando.  In  hoc  homine  nostr»  tantum  geritur 
umbra  saQitaUs,perfecta  autem  salus  oobis  reserya- 
turinGtuisto^quia  tunc  ariditas  nostrsB  manus  me- 
serando  dissolyitur,  cum  cruore  perfunditur  Domi* 
nic»  passionis,cum  illo  yitali  Ugno  crucis  exteodi* 
tur,  cum  carpit  fiructuosam  de  doiore  yirtntem^cum 
totam  arborem  saluUs  amplecUtur»  cum  clayis  Do« 
mioi  corpus  affigitur,  quo  oumquam  ad  arborem 
coQCupisceQUes,  et  aridae  redeat  yoluotaUs.  Obser- 
vabani^mqmitpharismi  sisabbatis  curaret^ui  accu" 
sarent  eum.  Ad  infamiam  judicis  et  nequiUam  c6- 
gnitoris,  J  quflsritnr  de  cura  crimen,  de  pietate  ac- 
cosaUo,  reatos  de  yirtote»  de  salotesoppliciom.Sed 
mirom  non  est :  semper  offenduntl>ona  malos,  pia 
impiosjsaocta  profaoos;  aut  quaodo  oon  lasciyus 
disciplinam,  yirtotemyiUosioSyiDQOceoUam  crimi* 
nosos  accosat70b8eryabant  solliciU  sacerdotes  sab- 
baUs,  non  si  peccaret,sedsi  coraret»ot  accusarent 
eum.  Amatores  criminom  inyigilant,insidiantorin 
accosaUone  yirtotom,qoasicontra  saiotem^nonpro 

•  Vel  ex  more,  quia  sabbatum  erat  ;Tel  introierat 
ut  a  Ghristo  sanaretur. 

f  Sjnagogse  crant  academiflBi  gjmnasia,  Hebrsais 
ita  dictse  ab  het  hamidrasch,  domtu  doctrina,\iidocet 
Bnxtorfius.  Si  plura  desideras,  Tide  Lamj,  de  Tem- 
plo  paff.  663. 

g  Atnanasius,  tom.  I  pag.  i075 :  Restitutaestipsa 
manus  ;  caterum  aridtias  mentis  Judmis  sanaia 
I  non  est. 

^  Gflementarium  huQc  foisse  leffimus  io  ETangeHo 
Nazarteorum.  qood  Griece  TerUt  HieroQymus .  Et  re- 
Tera  ex  assiauo  attactu  rerum  frigidarum  ciemeQti, 
lati,  etc. .  oritur  atropliia,  qua  pars  seQsim  absumi- 
tor,  et  00  defectam  alimcQU  siccatur,ut  ait  Noster, 
et  areseit. 

*  Emplastrum  seu  medicameotum.  Mita.  Ex  Grae« 
co  /AaXot7fAa,eo  quod  siue  igoe  maceretur  et  compre- 
heodatur,  ut  est  apud  Isidorum  lib.  it  eap.  9.  Yide 
Goroeliam  Gelsum^lib.T  cap.  i7  ;  AugatUaum.serm. 
38  de  Temp.;SalTiaQum  lib.  ni  de  Gubero.  Dei ;  Por- 
tuuatum  io  Vita  S.  Germaoi  Paris.  episcopi»qai  hoc 
utaotar  Tocabulo. 

i  ObserTabaQt  enim  si  saoaretiUt  eum  inde  defer* 
rent  ad  domum  judicii,  obi  plectebantur  sabbaU  Tio« 
lat(weSt 


m 


S.  PETW  CHRYSQU)CI. 


%9^ 


talute  sabbatum  sit  protisum.^Si  sabbatis  ouraret» 
observaat :  tali  legis  interprete»  non  dico  laborat 
nimis,  sed  funditus  et  exspirat  aegrotus.  Sabbatum 
non  impiecuram  denegavitiniirmisysed  tota  pietate 
aliquotiesquietempraestititfessis  nimiolabore  mor- 
talibus.i?!  ait  homini habentimanum  ari4am:Surge 
in  medium,  professor  debiiitatis  propriae^  supernae 
pietatis  exactor,tesii8  diviuffi  virtulis^  Judaicfls  in* 
credulitatis  assertor.  Surgein  mecfitimy utquos  non 
compungit  virtus  ianta  signorum»  quos  non  opera 
tantn  saiutis  inclinant,  «veldebilitatis  tantSB  mise- 
ratio  constringat  et  mitiget.  Tunc  dixit  eis,  ^  licet 
sabbalis  benefacere  an  male;animam  salvamfacet^ef 
anperdere  7  Hocdicendo,  bonitatem  commendat 
operis  sui»et  illorum  malitiasconcept»  conscientiam 
accusat  :quia  eum  ille  bominem  salvum  facere  cor* 
pore  animoque  gestiret»iili  eum  accusandi  studio 
perdere  moliuntur,qui  et  patiei>antur  eum  sabba  tis 
curare;  Insidiantes  animo  ntrum  curaret»  ut  cum 
curasset^  sensus  sui  malignitate  damnarentur,  et 
essent  tali  patientia  quam  ipsa  malitia  nequiores^et 
plus  furentes  doloquam  tali  judicio  demenles.  At 
iUi  tacebant,et  circumspiciem  eoscum  ira,contrista- 
tus  superccBcitatecordis  eortim.Circumspiciens  dixit, 
noQ  conspicicns,idest,nontantumfaciem  utbomo, 
IntuenSysedutDeuscorpora,  corda^mentes,  sensus, 
praBterita,praBsentia,  futura  contemplatus.Ctrcum- 
spiciens  eos  cum  ira,CQntristatus.  clrascitur  ut  do- 
minus,  contristatur  ut  parens,  dolet  ut  bomo,  in- 
tuetur  ut  De\xs,Dicit  homini,extende  manum  tuam; 
et  extendit,etrestitutaesi  manusillius.Exiende  ma- 
num  tuam  :<>  jussione  soivitur,qu8Bfuerat  jussione 

a  Optime.  Nam  illum  in  medium  vocaverat,  tum 
ut  omnes  redderet  attentos;  tum  quia,  ut  ipseaspe- 
ctus  bominis  miseridura  circumstantium  corda  emoi- 
liret. 

bCumputarent  UebraM  necbostem  aggredi  licere 
die  sabbati,  rogat  bic  Giiristus  an  nisi  liceat  nocere, 
liceat  saitem  benefacere. 

c  Non  erat  ira  Ciu^isti  appetitio  vindictsBy  sed  in- 
diguatio  in  vitia  :  et  contristabatur  de  peccatis,  sed 
ttt  par^ns  miseretur  filiorum  peccantium.  A.  Clem. 
Alex.,  Strom.  lib.  iv  pag.  535,  Deus  vocatur  adu|AO(, 
nihil  ira  commotus.  In  textu  Graeco  Evangelii  pro 
caBcitate,  alii  legunt  nfapta^TLv,  duritiem, 

^  In  Evangeiio  solum  atropbia  exponitur;  sed  ver- 
ba  ChTisii,extende  manum  tuam,  deciarant  laborasse 
duplici  morbo  et  contractiooe  sciiicet  et  atropbia. 
Cui  sententise  assentitur  CUrjrsologus»  dum  dicit  bac 
Cbristiiussione  manum  fuissesolutam.Quae  enimin 
Evangelio  didiur  arida,  Vatablo  contracta  est  Grasce 
tTxOXroaa,  tncun;a,  nervis  scilicet  eam  curvaQtibuset 
contrabentibus. 

«  Hoc  est,  ariditas  manus  experimeQto  cognovit 
adesse  verum  judicem,qui  illam  condemnavit.MiTA. 

'  £rant  vel  scrvi,  vel  auiici,  vel  potius  fautores 
Herodis,  quique  ab  cjus  partibus  stabant.  Herodi 
enim  meditanti  sibi  asserereregnum  favebant  multi, 
obstantibus  aliis.  Fueraot  enim,  ut  videtur,  reiigio- 
ne  Sadducsei :  et  Herodem  interque  eos  consuitum 
voIunlyUt  iiie  ipsorum  doctrinam,  iliius  ipsi  regnum 
stabilireot.  Si  autem  Taimudistis  assentiri  velimus, 
docentibus  eos  eosdem  esse  ac  Dositbcanos,  ciare- 
Bcerei  ratio  cur  Ciiristo  ob  vioiationem  sabbati  suc- 
censerunt.  fiorum  enim  dogma  erat,  quod  in  eo  situ 
in  quo  ijfsos  dies  sabbaii  deprehendmtf  permanerent 


^  deyinoisJExtendemanum  tuam.^  ignovit  po&na]u- 
dicem,opu8  Deum  induigenti&prodiditconditorem 
Orate,  fratres»  ut  sola  Synagoga  iali  debiliiate  fu- 
scctur;  nec  sit  in  Ecciesia  cujus  manum  arefaeiat 
cupiditas,  contrahat  avariua,rapinadebilitet»tena- 
citas  fagrotam  constringatisedsi  acciderit  idipsam» 
audiat  Domioumetoitoeaminoperepietatis  exteo- 
dat,relaxet»  et,  in  naisencordia,  m  eleentosyQis  por- 
rigai.  Sanarinescit^qui  nescit  pauperi  fieaerari. 
Tunc  egressi  Pkarisoeistalim  cum  Herodianis  consi- 
lium  faciebant,quomodoeumperderent.Stm^T  Ju- 
daeus  f  Herodianis  jungitur,  s  ut  invadat  Cbristia- 
nos.  Jesus,  inquit,ctt/ii  discipulis  secessit  ad  mare. 
b  ut  comparationeiiuctuumpravioremJudaeorum 
probaret  ct  demonsiraret  errorem,  Sed  quia  Je- 
sus,  i  deserviente  navicula,  id  est,  Ecclesia*  se- 
questratur  a  confusioneturbarum^etCbristianipo- 
puli  gubernatorresidet  indefessus  vario  genere  me- 
dendi,  et  imperavit  ventis  ei  mari  (ifarc.  iv)  j  ut 
tandem  tranquiliitatis  ol^edientiaconquie&cani^uxta 
propbetam  :  Dirumpamus  vincula  eorum^et  proji- 
ciamus  a  nobis  jugum  ipsorum{PsalM).\xi&iib  i\xgo 
pietatis  maoentes,  divinas  glori»  mereamur  esse 
participes. 

SERMO  xxxm. 

De  fiUa  archisynagogif  deque  muUere  sanguinis 

profluvio  taborante. 

^  Audituri  estis  bodie,  fratres,  et»sancto  evange- 

lista  Marcoreferente,mecumpariter  cognituri  qua- 

iiter  anieCliristumSjnagogaBproIabitur  etproruit 

principatus,eteum  dupiici  modoDeumet  Dominum 

C  eonfiteturycum  adorei  pro  legis  imperio  sicdicentis : 

usque  ad  vesperam.  At  refragatur  OrigeQcs  adversus 
Celsum  1  et  vi,ubi  ait:  Dositiieum  posteriorem  fuisse 
Jesu,  et  persuasisse  Samaritis  se  fuisse  Cbristum,Fi- 
lium  Dei.  Epipbanius  item  Dositbeauos  ab  Herodia- 
nis  distinguit;  et  bos  ait  esse  Samariianos,  et  iilos 
Judsos.  Concordat  Ciirysoiogus,  qui  Uerodianos  Ju- 
daeis  semper  unitos  fuisse  dicit. 

g  De  tribus  sectis  maxime  iater  sedisjuQCtls  Pba- 
risseis,  scilicet  Herodiaois  et  Sadducaeis^  ad  irriden- 
dum  autem  et  illudendum  Dominum  stricte  coQJun- 
ctis,  MaidoQatus,  iaMattb.  xxii  Qum,  23,  arguiteas 
figurasse  varias  iiaerelicorum  sectas,  ioter  se  de  re- 
ligione  contrarias,  nibilominus  ad  persequendum 
CHristum,  boc  est»  Ecciesiam  catboiicam,  perfide 
conscQtieQtes.  Mita. 

b  Giu^jsologi  mcQtem  aptissimis  comparationibus 
explicat  Mita,«  Mare  siquidem  iiium  perdit  qui  se  ei 
{)  temere  commitiitjJudsei  spoute  Ciiristum  invadunt, 
ut  siue  causa  perdant.  Mare  corpus  demergit,  non 
animum,non  bonores»  non  virtutes ;  Judaei  bsec  om- 
niain  Ciiristo  perdere  moliuQiur.  Marenon  semper 
saevit,  Judaei  jugiter.  Mare  Cbristum  recoguovit  au- 
ctorem,  quaudo  eoimperaQle  facta  est  traQquillitas 
magua,  et  sicco  pede  super  iiiud  ambuIavit^Judaei  in 
lege  edocti  Yerbum  Dei  proQobis  iQcaraatum  agno- 
scere  recusaruni,  et  agaitum  occidcruut.  > 

*  Optime  dicitur  Ecciesiam  Deo  deservire.  Yerbum 
enim  bujusmodisigailicatiQ  aiicujus  servitioperma- 
nere,  ideoque  passim  usurpatur  de  pedissequis. 

i  Ms.  Cdeseaae,  ut  ab  inquietudine  per  obedientiam 
conquiescant. 

>  Quaadoque,  et  ut  plurimum,  lectio  sacraram 
Scripturarum  conciones  in  Ecciesia  anteibat.  Patent 
^mpla,  Nos  alibi. 


m 


SERHO  XXXIU. 


m 


B 


Dommum  Deum  tuum  adorabii  (O^.Ti)etreddito-  ^y 
rem  vitffiiadicat,  camsalutemfiliaBmorieDtis  impio- 
raL  VenU^dXi^adeum  quidam  archisynagogus  nomine 
Jairus  :  elvidens  eum,procidit  ante  pedes  ejuStCt  de* 
precabatur  eum  muUum  dicens,  Filia  mea  in  extremis 
est;veni,imp(memanum  tuam  super  eam.ut  salva  sit 
et  vivat  (Mare.  v), Anteqnam  sermoevaQgeiici  seasas 
aperiat  sacramentum^libet  inhocloco  paululum  pa- 
reotum  prodere  passioaesyquassumunt  et  proferunt 
de  afiectibusetamorefiliorum.Circumttaatefamilia 
interteneraetblandaobsequiapropinquorum^molli 
filia  decumbit  in  iectulo:pater  pronus  sicca  jacetet 
versatur  in  terra ;  illa  deficit  corpore,  bic  mente  et 
animo  contabe8cit;iila  secretas  languorissuisusti- 
netpftsaiones^bicfoedusetlugubris  totus^totoferlur 
et  jactatur  in  populo ;  iila  moritur  ad  quietem,  bic 
vivit  ad  pcenam.  Ctcerteomisimus  anxia  parentum 
vota  cum  gignunt  : «  periculosos  ordines  sobolem 
cum  producunt,  cum  nutriunt,  mcestos  kbores  et 
joges  poenas  cumfuerint»grotaotes  :pejor  est  mor« 
tii  dies  ^  pignora  cum  prsscedunt.  Ueu  me  1  cur 
tanta  filii  nesciunt?curista  nonsentiunt^curvicem 
parentibus  redderenondeftudanttettamen  paren- 
tom  pietasper8everat:quiaquidquidfiliisparentes 
impenderint,  repensabitparentibus  parens  omoium 
Deus.Sed  ad  proposita  redeamus.  Venit  autem  qui- 
dam  archisynagogus^  nomine  Jairus,  et  videns  eum 
froeidUantepedeseJus,etd$precabatur  eum  muUum, 
dicens  : FiUamea  inextremis  est;veni,etimponema- 
numtuamsupeream,utsalvasit,Qiiod  supplicatione 
flebiii  extrema  filia  sic  lameQtatur,quod  remedium  lan- 
guoris  sic  postuiAt,desperatum  satis  probat  et demon-  G 
strataffectum ;  undeestquod  curs  ordinem  sic  depo- 
seit :  Yeni,  impane  manum  tuam  super  eam.  JEgro- 
tns  nonquemadmodumcuretur  imperatfsedtantum 
oteureturimplorat.Sedcume8set<:  arcbisjnagogus. 
legis  notitiambicbabebat  ;et  eum  verbo  c»tera,bo- 
nunem  manu  Dei  legerat  esse  figuratum  .Credidi  t  ergo 
Deo,quia  eadem  maou  qua  creatam  senserat  filiam.re- 
creari  et  red  uci  ^  posset ad  vitam.CogDO vimusquid  si t. 
yetti,elimpmemanumtuamsupeream.Viq;ais^oiiie 
posoiiadoreandum^adreparaodum»  iterumexoratus 


imponat.  Hoc  estquodpropbetafatetur^cumdecan- 
tat  inPsalmis :  Tuformasti  me,  et  posuisti  super  me 
manun  tuam  (Psaim.  cxtxvm.  Quia  qui  posuit  cum 
formaret  ex  nibilo,  imposuit  iterum,  ut  reformaret 
experdito. DeniqueidemPsalmista»  utmauusbujus 
salutare  sensit,  etadeptusesl  largitatem,  repetitam 
prorupit  in  vocem  :  Dextera,  inquit,  Domini  fecit 
virtutem,  dexteraDominvexaltavit  me;dexteraDo- 
mini/ecit  virtutem  {Psal.  cxva).  Et  ut  meruisse  se 
quod  arcbisjnagoguspoposcerat  demoDstraret,  ad- 
jecit :  Non  moriar,  sed  vivam .  Ilie,  cum  peleret,dize- 
rat :  Veni,impone  manum  tuam,  ut saiva sit,et  vivat; 
bic  jam  consecutusexultat.  Non  moriar,sedvivam. 
Dextera  Domini  Cbristusest^sicutpropboticodoce- 
mur  eloquio.  El  vere  fecit  virtutem  diabolum  dum 
debellat ;  dum  alligato  forti,  sicut  ipse  dixit,  vasa 
fortis  diripit  (Matth.  xu) ;  dum  inferuum  destruit, 
dum  ipsam  mortificatmortem.Ct  vere  exaltavit  nos, 
quosde  profundoextulit,  et  eievavit  ad  coelum.Sed 
jam  ad  mulierem  sermo  transeat,  qusocculto  vul- 
neri  et  verecundo  languori  remedium  sic  quaesivit, 
lit  et  suum  t  pudorem  tegeret,  et  curantis  reveren- 
tiam  custodiret.^r  a6tt7ctimt7/o,  etsequebatur,  in- 
quit,ettm  turba  mutta,  et  comprimebant  eum :  et  ecce 
mulier  quae  erat  in  proftuvio  sanguinis  annis  duode' 
eim,etfuerat  muUa  perpessa  a  compluribus  medicis,et 
erogaverat  omniasua,  nec  profeeerat  quidquam,sed 
deterius  habebat  ;cumaudissel  de  Jesu,venU  m  turba 
retro,et  tetigit  vestimentum  ejus,dicens:Sivelvesti' 
mentumejustetigerOfSalva ero. Et confestim  8  siecatus 
eslfonssanguinis  ejus,et  sensit  corporequod  curata 
est  a  plaga.  Non  tantum  duo  maria  coufanduntur 
filuctibus  suis.quantum  mulierisbujusanimus  aoci* 
piti  cogitationumcumulojactabatur.Post  certamina 
desperata  medicor um,^  post  medicamina  sumptuosa, 
post  inanem  el  anquissimam  curam,  ubi  >  ars  et 
peritiajamdefeceratcurantem,ubilanguentisomQis 
jam  consumpta  fuerat  substantia,  j  ipsi  auctori  ve« 
recundum  vulnus  non  casu>  sed  divinitus  occurrit 
ttt  quod  bumanaarte  tot  annis  curari  noa  potuiti 
sola  fide  et  bumiiitate  curaretur.Mulier  stabat  emi- 
nus,  quam  natura  pudoreperfuderat,quamperboc 


•  Hoc  est,  siderom  dispositioQes  et  loca  dom  fllti 
nascontur.  Loquitur  nativitates  bominum  ex  mente 
astrologorum,  ut  infra  serm.  157  io  notis.  Mita.  — 
S«bpe  io  Scripturis  memoraotar  ordines  steliarum, 
Judie.  V,  20 ;  ierem.  xxxi,  35,  et  in  Job.  xxxviit,  33 : 
mmmquid  nosti  ordinem  ceeli^f 

^  Uoc  est,  dam  patri  pr»moritar  filitis.  NonnQlla 
mss.  babent  proeedunt,  id  est,  eam  filioram  cadave- 
rm  ad  sepultorsm  efferontur.  Mita. 

«  Uammondos  censet  viram  bonc  oQom  foisse  ex 
iia  trigiota  tribos  eoosistorii  miDoHs  :  qood  erat  io 
tiDgaiis  orbibos  ad  jodicia  peragaoda  coostitutum  ; 
vel  eorum  uQam,qoi  moltitudiQemmoderabantorin 
siDgolis  sjnagogisobi  siogulis  sabt>atiscoQf  eQiebaot, 
otMosis  expiicatioQem  aodirent.  Mioisterio  eoim 
sjoagogarum  decem  oamero  viri  addicebaotor,  id 
qood  eraitor  ex  Maimooide  Tephillab.  cap.  $,  expli* 
caole  Ligtbfoolio.  Primores  horum  tres  archisjna- 

fogi,quibus  summas^aagogfie  cura  committebatur. 
Inam  ex  iis  postenoribos  nostrum  boDc  foitsei 
Cbrjsologo  adneerens,  vix  dabilarem. 


^  Ms.  ValUcellan.  et  edilio  Mitffi  babent  posse. 

«  Optime.  Nam  sapienliores  caarratores  subiatel- 
ligi  bic  volont :  oro,  obtestor,  ut  venias. 

f  Haec  eadem  babet  Optatus  lib.  v  cootra  parmen. 
I^  Aoclor.  serm.  4i  io  appendiee  oper.  diTi  Aogostini, 
Brogensis,  Fiaeator,  siiiqoe. 

g  Pbrasis  est  Hebrseoram,  qui  omaem  scatebram 
fonUm  appellant,  ot  Zacb.  xiii,  i.Rusticus  Elpidios : 

SiocsYitqae  fides  veosi,  fluviumqse  Dadendivn. 
Sedulius  :  Sieeisque  fiuentis,   Apud  Lucam,  pv^K, 
ftusus. 

b  Plura,  eaquemagni  pretiimedicamenta  praescri* 
bebant  Hebrtai  feminis  profluvio  saoguinis  laboranti* 
bas  :  de  quibus  vide  Litghtfootium. 

i  Iq  QOQQullis  editis  et  ia  ms.  Vallicell.,  defeeerat 
Jam, 

NoB  est  ia  medieo  semper,  relevetar  at  «ger  : 
loterdamdoctaplas  valet  arte  malam. 

j  Hoc  est  vuIqus,  ex  quo,  ipso  Auctorei  verecoQ^ 
dos  quidam  pudor  oriebatur. 


398 


S.  PfiTW  GHRYSOLOGl. 


1^6 


immandam  Judaica  let  notarat,  dicens:  Immunda 
erit,  et  sanctum  non  continget  (Lev,  xiy) ;  contingere 
metuens,ne  Judaicumfurorem,  nelegisposset  sub- 
ire  sententiam.Dicere  non  est  ausa^ne  circumstan- 
tium  confunderet  et  oneraret  auditum,nefieretpo- 
pulorum  fabula,qu8e  tot  annis  «  stadiumet  (moinyLOL 
fuerat  passionum.Siquidem  et  amplius  ferre  etsu- 
stinere  dolordiuturnusetcontinuusnon  sinebat,  et 
deliberandi  tempus  Cbristi  prsetereuntis  celeritas  am- 
putabat,  et  e  contra  noyerat  quodtacenti»  quodoc- 
cultanti,  morbum  suum  sanitas  non  daretur.  Inter 
bfiBC  beIlacogitationum,solam  salutisyiammulier, 
curam  ut  furaretur,  inyenit,  utraperet  tacita  quod 
petere  non  yalebat,et  pro  suayerecundia  et  pro  re- 
yerentia  prflBstaturi ;  et  qusB  nonmerebatur  corpore, 
corde  peryeniret  ad  medicum,  tide  Deum,manu  tan- 
tum  tangeret  yestimentum  :  sciens  banc  fraudem 
non  solum  yeoiam,  sed  et  remedium  prfiBttaturam, 
quam  nonyoluntas,sed  necessitas  yerecunda  gene- 
rayit;  preBsertim  cum  etfurantislucrum  quaereret, 
et  ei  cui  auferebatur  nullum  gigneret  detrimentum, 
b  Pium  latrocinium,  quod  ministra  fide,  fide  attra- 
hente  committitur.Ecce  ubi  yirtus  est  qusBsita  cou- 
trariis,Hbi  frausfideconyeniente  quodnitebaturob- 
tinuit.Mulier  inter  comprimentes,  ut  nesciretur  ac- 
cedit,  etprsBsumpsit  furari  se  possecuram  fide  sola, 
ut  habitu  lateret  et  corpore;retro  accedit,  et  ad  yi- 
dendum  se  judicabat  indignam.  Gurayitfides  intra 
ictum  temporis,  quod  duodecimannis  ars  humana 
curare  non  potuit.  Post  hoc  exemplum  suo  yitio 
longa  trahit  in  languoribus  tempora,  et  sua  negli- 
gentia  diu  laborat,  qui  sola  fide  nescit  curari,  sed 
aromatum  dispendiisonerari.c  Tetigityestimentum 
mulier,  et  curata  est :  et  ab  antiquo  est  absoluta 
ianguore.lliseri,  quiquotidie  corpus  Dominitracta- 
mus  et  sumimus,  et  a  nostris  yulneribus  non  cura- 
mur.  Non  Gtiristus  infirmantibus,  sed  fides  deest : 
nam  multo  magis  modo  in  nobis  ^  manens  poterit 

«  Scamma  passionum,  Italico  Yocabulo  bersaglio, 
MiTA.  —  At  9%dfiiio(,  frequentissima  vox  apud  Gr»- 
cos  dicebatur  locus  in  stadio,  sive  circo,  ubi  athle- 
tas  certabant.  S.  Ephrem  sub  initio  libri  de  Certa- 
miue  spirituali :  scatnma  est  locus  mediuSy  in  quo 
alhleUB  certabant.  Frequentius  etiam  locus  ipse  cer- 
taminis  :  Chrysostomus  in  Psalm.  ZLyiu  :  Scammaf 
uhi  stadium  et  lucta  est,  Quandoque  notat  certamen 
ipsum.  HincHesychio  oxajx/Aara  sunt  dy^vtq  cerUn- 
mina.  Yocem  Gr»cam  alii  etiam  Latini  Patres  reti- 
nuere.  Tertullianus,  lib.  ad  Martyr.  cap.  3  pag.  191. 
Ambrosius  lib.  i  Offic.  Adhuc  atnletae  m  scammate 
sunt,  prof  erbialiter  diclum  pro  etiamnum  de  praemio 
certatur  :  eo  modo  quo  Tertullianus  ait :  ad  scamma 

f)roducere,  Quo  in  loco  adyertit  Suicerus  Thes.  tom. 
I  pag.  996  male  Erasmum  legere  ad  stamma,  Pauli- 
nus  epist.  24  ad  Sever.,  pag.  161  :  NoU  interim  dum 
in  scammate  sumus,  dum  foris  pugncs  intus  terrores 
alta  pro  nobis  sapere,  aut  loqui.  Mitae  interpretatio- 
nem  nuUibi  memini  me  legisse. 

i>  Chrjrsostomus  etiam  homil.  32  pag.  262,  tom.  II 
edit.  Paris.  1581.  dicit  mulierem  hanc  furti  ream. 
Vide  not.  1  serm.  35. 

«  Evangelista  dicit  fimbriam  vestimenti.  Grsce 
autem  nomine  xpao^c^wvintelliguDtur  fiiiamenta  illa, 
^»  pendent  ex  fimbriia  vestimentorum.  Sanxerat 


A  yulneratos  curare,  qui  latentem  mufierem  praete- 

rienssiccurayit.  Sufficithodie,  fratres,  furtafidei, 

et  Domini  praetereuntis  narrasse  yirtutem  :  cur  au- 

tem  Dominus  yeluti  ignorans  qusBrit,  quam  yirtu« 

tis  sufiB  opere  scit  curatam,  quia  nunc  longum  est, 

sequenti  sermone  narrabimus. 

SERMO  XXXIV. 

De  eisdem. 

Omnes  evangelic»  lectiones,  fratres  charissimiy 

magna  nobis  etprsBsentis,  et  futureByit»  commoda 

largiuntur.  Sed  hodiema  lectio,  et  totum  quod  est 

spei,  contulit,etquidquidestdeperationis  exdusit. 

Est  nobis  dura  et  deflenda  conditio  :  peccare  nos 

•  cogitfragilitas  innata,  etconfiteriprohibetconfu- 

siocognata  peccati;  malumenim  facerepudoroon 

Q  est,  et  pudor  est  confiteri :  timemus  dicere,  quod 
committere  non  timemus.  Sed  hodie  t  mulier,  cum 
qufiBreret  medicinam  tacitam  g  yulneri  yerecundo, 
inyenit  silentium,per  qnod  possit  peccator  ad  yeni  am 
peryenire.Prima  est  felicitasinpeccatorumturpitu- 
dinem  non  yenisse,  sedfelicitasestsecundapecca- 
torumveniampeccatislatentibusinyenisse.Hocpro- 
pheta  senserat,  qui  dicebat :  Beati,  quorumremissm 
sunt  iniquitaiesiet  quorumtecta  suntpeccata{Psal. 
xxxi).^cce,inquiteyangelista,mtf/ter,gtiaf5an^timtf 
fluxumpatiebaturab  annisduodecim,aceessit  retro  et 
tetigit  fimbriam  vestimentiejus  {Matth.ix).Confugit 
muUer  adfidem  subitam,  cui  longa  defeceratcura: 
qufiB  confundebatur  medicinam  petere,  fiirari  yoluit 
sanitatem  ;nesciri  se  ab  eo  yoluit,  aquo  se  credidit 
posse  salvari.Ut  aerventorumturbinc.siccogitatio- 

^  num  procellis  muUer  turbabatur:confligebat  cum fide 
causa,  cum  timore  spes,  necessitas  cum  pudore ;  ti- 
moris  frigus  exstinguebat  crudelitatis  ardorem,  ob- 
scurabatlucem  fidei^  vispudoris,speiconfidentiam 
necessitas  verecunda  frangebat.Sic  mulier  magni  ma- 
ris  instarconfusis  »stibusjactabatur:quffirebatquo- 
modo  faceret  occultum  de  publico,  de  turba  secre- 

enim  Moses  Deuter.  xxu,  12,  ut  flebrsei  in  quatuor 
pallii  angulos  panoiculos  et  circa  pallium  fimbrias 
gestarent.  Tali  vestimentorumgenereutebaturChri- 
stus  legis  observantissimus.  Etsi  m^steria<iuerimu8, 
hanc  potius  vestimenti  partem  tetigit,  quia  fimbria 
h®c  insigne  erat  gentis  Judaicfls  et  nocta  sanetitatis 
Num  XV,  38. 

<>  Alias,  manentes. 

«  Dum  per  malas  complacentias  nostros  ligat  af- 

D  fectus,  unde  qoasi  necessario  compellimur  cadere  in 

peccatum.  Quomodo  inordinatse  passiones  alliciant, 

ac  voluntatem  nostram  ad  illicita  protrahant,  habes 

hic  infra  serm.  41.  Mita, 

t  Pseudo-Ambrosius  serm.  48  in  appendice  Ope* 
rom  S.  Ambrosii  novas  editionis,  docet  hanc  mulie- 
rem  fuisse  Martham.  Vide  quse  habet  hic  cl.  Galme- 
tus,  hujusmodi  opinionem  merito  expun^ens.  Vide 
etiam  queB  de  hac  muliere  scribil  Eusebius  Uistor. 
Eccl.  lib.  m  cap.  18  et  Sozomenus  lib.  v  cap.  21. 

g  (larthusiauus  sibi  falso  persuasit  hanc  fuisse  a 
naribus  haBmorrhoissam.  Omnes  vero  conveniunt 
eam  imporluno  muliebri  fluxu  laborasse.  Fcedum  ei 
pudendum  morbum  vocat  Brugensis  ut  et  Chrjsolo- 
gusinfra  serm.  35. 

b  Mit«  convcnit  ms.  Vatic.  Vallicell.  et  nonnulla) 
editiones,  t;i5  ommi. 


tM 


setnioxxxiv. 


298 


tom :  agebat  utsibl  et  rediret  santtas^et  ▼ereeuodia  A  sciret tibi  prasseutis  vulneris  cau^am fuisse  perpetu» 


non  periret;  eurabatue  curasuaadeuraDUsredmt- 
daretinjuriam;proTidebatutredderetur  sibi  salus, 
sdra  reTerentia  Salratoris.Tali  ergo  sensuraulier 
merito«  de  summitatefimbrim  pervenit  totam  ad  dei- 
tatis  sammam.^c^«tftt,  inquit,re/ro.Sedubi  retro? 
Et  teHgit/hnMam  vestimmtie^fus.AeeeiiUretro.Sed 
ubi?  Retro  nil  erat,  ibi  faciem  <piam  deelioabat  inve- 
nit.  Brat  in  Gbrikto  >»corpus  multiplex,  sed  erat  o 
deitas  sim]dex  ;  erat  totus  oculns,  qui  post  se  sap- 
plicem  sie  Tidebat.il  ccem*(  retro.ettetfffitfimbham 
mtimenti  ejus.  0  quid  ista  mulier  yidit  babitarein 
iiitmoribusChristi,qu«d  inChristifimbriadivinita* 
tis  totam  vidit  inbal>itare  virtutem  t  Oquamdocuit 
mulier  quanlum  sit  eorpus  Ghristi,  quae  in  Christi 


rem  8alutis.Coni;mtis^tn£fey»ea«ii.Viditeamdivi- 
nis  ocuiis,noiihumanis  ^viditut  saUili  redderet»noa 
ut  agnosoeretquamscid^at;  vidit  eam;  donaturbo* 
nis  malis  caret,quem  videritDeus.  Hoc  universitas 
sentit  ex  usu,  de  feiicibus  sic  dicendo  :  Vidit  iUum 
Deui.  Yidit  ergo  istamDeus^quamourattdoreddidat 
sic  felicem.  Et  quid  plura?  Christus  mulieris  docuit 
ezemplo,quam  ^  fides  soiatotam  proficiat  adsalu- 
tem.  Sed  de  SjnagogsB  principe jam  loquamur,qui 
dum  Christum  ducitadfiliam  suam,Tiaradedit  qua 
mulier  perveniret  ad  diristnm.  Sic  coapit  hodiemo 
principium  lectionis.  Ecee  princeps  unns  aeeedens 
adorabat  eum,fiieens :  Domine,fUia  mea  modo  defun' 
eta  est,  sed  veni,  impone  manum  tuam  supeream,et 


fimbriataDtamessemoQstravit  I  AudiantChristiani  ^  vn^e^FuturorumpreBsciumChristumnonlatebatquod 


qui  quotidie  corpusChristi  attingunt*  quamnam  de 
ipso  corpore  sumere  possunt  medicinam,quando  mu- 
lier  totam  rapuit  de  solaCluristi  fimbriasanitatem. 
Sed  quod  Dobis  fiendum  est,  t  mulier  de  vulnere  me- 
deeinara  tub  t,  nobis  medicina  ipsa  retorquetur  in  vul- 
nus.  Bino  estquod  Apostolus  tangentes  indigne  cor- 
pus  Ghri8ti,taliter  admonet,  et  depiorat :  Qui  enhn 
tangttindigne  corpns  Christi,  judioium  sibisumit 
quod  inde  temeritas  infirmitatem  capiat^unde  fides 
aceiperedebebat  8anitatem,rursuaintulit :  Prop$erea 
intervosmuUiinfirmi  et  imbecilles,et  dormiunt  mMi 
(ICor.xi),  Item  dormientes  mortuoe  dicit,quos  lu- 
get  in  vivo  corpore  jam  sepultos.  Petrus  etPaulus, 
prineipes  fideiChristianae,  notitiam  nomini»  Christi 
toto  orbediffuderunt ;  muUer  accedendi  ad  Christum 


prmdictffi  mtilieriseveniretoccursus :  per  quam  Ju- 
dffiorum  princeps  disceret  Deum  non  movendam 
locis,  non  itinere  ducendum,  non  trahendumprm- 
senfia  eorporali,  sed  credendum,  quam  sit  Deue 
ubique  prmsens,  <  ubique  totus,  ubique  semper ; 
et  quam  totum  possit  jussu  faoere^non  labore ;  Tir-» 
tutes  mittere,  non  defere  ;  mortem  nonmanu,  sed 
imperio  effugare  ;  vitam  non  arte  addere,  sed  pras- 
tepio.Filiameamododefun^  est,  sed  veni.Hoc  est 
dioere :  Adhuc  vitm  manet oalor,adliuc  anim»  vesti- 
gia  Tidentur,  adhuc  est  in  viaspiritus,adhuo  domi* 
nus  domus  habet  filiam,adhuc  mortuam  tartarus  ne^ 
seit ;  ergo  ut  euntem  possis  animam  retinere,festina, 
Stultus  putavit  Christum  non  posse  suscitare  mor- 
tuam,  oisi  teneret.  Hhic  est  quod  Chrbtus  ubi  per- 


prima  tradidit  disciplinam ;  mulier  primadeditfor-  ^  venit  ad  domum,  et  vidit  puellam  quasi  perditam 


mam  quomodo  peccator  ff  tacita  eonfessionedeieat 
5ine  confusionepeccatum;  quomododelinquens,soli 
Deo  cogmtus,  de  reatu  nudare  apudhominesTere- 
eunda  conscientim  non  cogatur ;  quomodo  homo  pos- 
sitvenia  judiotum  pravenire.  At  Jesus,  inquit,  con^ 
wrsus,  et  videns  eam,inquit,  Confide,ftlia,/idestua 
tesalvamfecit.ki  Jesus  conversusnon  moto  corpo- 
ris,  sed  divinitatis  aspectu,  Christus  conversus  est 
admullerem,  utmulierconyertereturad  Christum. 
ut  ab  ipso  curamsumeret  unde  sumpserat  vitam,et 

«  Chrjsologus  sopra  serm.  33 :  Fide  Deum,  manu 
sokm  tetigitvestimentum:  et  Ambrosius  lib.vi  io  Luc. 
cap.  9 ;  Fide  tangitur  Christus,  fide  Chrutus  vtdetur ; 
mon  eorpore  tangUur,  non  ocuUs  eomprekendilur,  etc. 
Per  mulierem,  Ecclesiam  a  gentilitate  venieotem  in-  . 
teliigit ;  per  fimbriam  aposiolos  et  successores  reco-  ' 
gBoscit,  ot  iofra  io  hoc  eodem  serm.  Mita. 

^  Ob  varias  multiplicesque  partes  quibus  constat. 
Vide  Theol.  in  I  part.  dist.  8  lit.  D.  Vel  propter  cor- 
pu*  mjsticum,  in  quo  numerantur  apostoli,  Ecdesi» 
doctores,  etc.  Mita.—  Corpus  multiplex  quia  ubique 
oculos,  ubique  manus,  etc,  erat,  ut  infra. 

c  QoiaDeusest  spirilus  simplicissimus.  Mita. 

d  Fortasse  mulier  baec  in  eam  pravam  sententiam 
iTeral,Deum  agereorania  natura,  non  voluntate.Hgdc 
nonnaiios  olim  habuit  patronos,  quos  solide  refuiat 
aoctor  responsionum  ad  Grsecos. 

•  Corruptum  in  edilis  locum  ex  edition.  Bonon.  1 
r^titaimus. 

'Nonnulla  mss.  hsibeni,  de  fimbriavulnerimedici- 

vmtulit. 

%  Latinius  ait  verba  hmc  et  sequentia  vel  caute  U* 

Patsou  LII* 


fleri,  ut  infideles  animospromoveretadfinem,dor- 
mire  eam  dicit,Qon  defunctam,  ut  orederenti  flBoi- 
lius  de  morte  posse  surgere  quam  de  somno.  Non 
eit,  inquit,  morftia  puella,  seddormit,  Et  vere  apud 
Deummors  somnusest :  quiayelocius  Deus  mortuum 
ad  Titam  suscitat  quam  de  sumno  dormiens  abho- 
mine  suscitetur,et  ante  Deusfrigentibusmorte  mem« 
bris  vivificantem  refonditcaiorem,  quam  bomo  s6- 
pultissomno  corporibusvigorem  possit  infundere. 
Audi  Apostolum  :  In  momento,  in  ictu  oculi^mortui 

genda,  vel  sane  interpretanda.  Et  Mita  mire  se  tor- 

quet,  ut  ex  eis  catholicum  sensnm  eruat  et  demon- 

stret  Chrjsologom  loqui  hicdeilla tacitaconfesstone- 

quam  pnmum  elicere  debet  peccator  in  corde  suo» 

.  aptequam  peccatcaonfiteatur.Quodnamdu^ium?Po- 

'  teratne  Chrysologus  auricularem  confessionemdam- 

nare,  qui  paulo  superius  in  eodem  sermone  dixerat : 

malum  enm  facere  pudor  non  est,  et  pudor  est  confi- 

teri  ;  timemus  dicere  quod  committere    non  timemus 

^  Pides  mulieris  ea  erat,  qua  credidii  Christum  esse 

ilium  de  quo  propbet»  prmdixerant  hujusmodi  cura- 

tiones  emanaturas. 

i  Similia  habel  Theodoretus  orat.  2de  Prioc,  Isi- 
dorus  Orig.  lig.  tiii,  Teriullian.  Apologet.  lib.  vu. 
PrsB  cfieteris  iosignis  locus  Arnobii  lib.  i  advers.Gen- 
tes,  ubi  Deum  aTloquitur. 

i  Expungit  hauc  lectionem  Mita^  et  reponit  faci- 
lius  de  samno  nosse  surgere  quam  de  morte.  Mens  au- 
tem  auctoris  OHec  videtur  esse  :  Cbristus  dixit  puel- 
lam  mortuam  dormire,  ut  innoeret  futurum  fore,ut 
ilia  revocaretur  ad  vitam  tam  faciie  quam  aliquit 
alius  dormiens  revocaretur  a  somno. 

10 


m 


S.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


m 


resurgent(l  Cor.xv).B.Apo8tolusqiiiayelocitatem  A  Doacorporumpassiones^TitioramsanjeSyQOQTisce- 


resurrectionis  non  potuit  referre  yerbis,  aptavit 
exemplis.  Aut  quomodo  ibi  celeritatem  sermonis 
perstringeret ,  ubi  ipsam  celeritatem  pnevenit  vis 
divina  ?  At  quomodo  apparet  ibi  tempus,  ubi  »ter« 
na  siae  tempore  res  donatur  t  Sicut«  temporalita- 
tem  tempus  attuiit,  sic  exdusit  sBternitas  tempus. 

SERMOXXXY. 
De  muliere  proflumo  sanguinis  obnoxia. 

Quid  sit  Ghristum  tangere,hodie  docuit  mulierin 
profluyio  sanguinis  constituta:  quscum  tangitfim- 
briam  Ghristi,  tum  diyini  pectoris  pulsat  arcanum,et 
l>  furto  fideisummamrapuit  de  fimbri»  summitate 
yirtutem.  Felixfraus,queBet«  lucrumsalutiscontu- 


rum  fluxus :  qui  homo  habetur  yoluntarius  in  deli- 
ctis  in  languoribus  tenetur  inyitus.  Hinc  est  quod 
peccalorpoenamrecipit,  sgrotus  recipitcuram.Ma- 
lier  ergo  non  k  yoluntatis  coQscia.sed  doloris,  nec 
cpnfusacrimiQcsedcoQfusalanguore,  accessitretro 
ut  turbffi  declinaret  oculos^Qon  Ghristi  yitaret  aspe- 
ctum ;  a  populis  nesciri  yoluit,QOQ  a  Ghristo;  gesti- 
yit  QOQ  Denm  latere,  sed  homiQes  :  quia  Qon  Qisi  a 
solo  Deo  potuit  lateus  yideri,  audiri  taceQs,  celata 
curari.  Aeeessil  et  tetigit  fimbnam  vestimeiUi  ejus. 
Quia  iu  Clu^istonilpostremumcredidityQiljudicayit 
extremum;  quia  uec  minoraturDeusin  homineQec 
yirtus  atteuuatur  iu  fimbria,  qco  coelestis  natura 
membrorum  yariatur  officiis.  HIqc  est  quodmulier 


lit,et  damnasustulitmoxpudons.Probathoceyan-  ^  perdorsumperyenitadfaciem,peryestimeQtumpe- 


gelicas  lectioQis  auditus,  Ecce,  iuquit,  mulier  qua 
sanguinisfluxumpatiebaturduodecim  annis,acetdens 
retro,tstigilfimbriamvestimentiijus,dicensintrase; 
Si  tetigero  tantum  vestimentum  ^us,salva  ero(Matth. 
ix).  iQ  arduis  laaguoribus  dat  crebro  coQsiliumyis 
doloris,  iu  desperatis  causis  est  sspe  magistra  ue- 
cessitas,  iQycQit  ipsa  sibi  passio  mediciQam.  Hiqc 
est  quod  mulier  yerecuudo  yulneriqualiter  subye- 
Qiret  iQyenit,  ut  fidei  insinuaret  siientio  quodiusi- 
Quare  publico  damore  qoq  poterat  ,ut  secreta  spiritus 
yia  ccelestem  penreQiretad  medicum^adquem  per- 
yeuire  maQifestocarais  itiQere  qoq  yalebat.  Dabat 
audaciam  multam  pietas  curautis,  sed  ftduciam  pu- 
deudi  laQguoris  Qecessitas  auferebat ;  cogebat  ad 
Ghristum  doloris  accedere  maguitudo,  sed  <>  adire 


uetrayit  iQteraa,  et  per  fimbriam  capitistetigitsum- 
mitatem.  Nec  hoo^sinemysterio;  auditeprophetam 
dicentem  :  Sieut  unguentum  quod  descendU  inoram 
vestimenti  ejus  (PsaL  cxxxu).  Videtis,  fratres,  in 
fimbriam  yestimenti  hig  us  totam  plenitudinem  diyiQi 
chrismatis,  totam  diyioi  capitis  traQsisse  yirtatem. 
SeieQter  ergo  molier  sacram  Ghristi  ftmbriamgestiyit 
attiQgere,  utdeoccultomysterio  yulnerispossetsu- 
mere  medicinam.  Fratres>magna  hflso  mulier.et  ni- 
mium  permiraQda»qu8B  scieutiadoctores  legis  vidt 
sacrameQtoomQes  JudfiBOs  superayit^fide  prfBcessit 
apostolum.  Nam  Judaa  oum  scribis  et  doctoribos 
suis  Deum  totnm  despexit  iu  corpore :  Thomas  apo- 
stolus  ulGhristum  Deumcrederet.immisitmanasy 
i^jecitdigitos,  patefecityulQera;etut  Ghristumcre- 


„    -       ,   -       „    __      — y —    ^_-_  ,^ , ^.^ 

Ghristum  foeditas  ulceris  qoq  sioebat.  Sio  aaceps  ^  deret,  ^  iterum  pati  compulit  Ghristum  (/oo».  xx) 


mulier,  et  fidei  trepidaQteconsiliOi»  maluitdefide 
judicari  quam  de  foBdo  yulnere  sic  perire.  Acceuit 
rstro,  et  tetigitfimbriam  vestimentiejus.  Sciens  quod 
Deum  ^nec  tactus  poUuit,  nec  offendit  yisus,  nec 
odorexasperat,  oec  auditussauciat,  uec  iQquinat 
humana  cogitatio.  Nam  si  sol  tangit  stercora,  qoq 
tamcQ  stercoribus  iaquiQatur»  quauto  magis  crea- 
tor  solis  taQgit  omaia,  et  tamea  qoq  potest  ul- 
lis  coQtactibus  iQquiuari  ?  Et  si  medious  cum  sa- 
niem  yulnerum  tractat,  cimi  curat  yerecunda 
membrorum,  non  injuriam  computat,  sed  hono- 
rem  :  quanto  magis  Deus  nonarbitratur  injuriam, 
dum  y  ulnera  nostra  curando  respicit,  tangi  t  ad  reme- 
dium,  yisitatad  salutem?Deiconspectumoffendunt 


SedhfiBcmulierquam  personam  teneatyCujustypum 
pr8Bferat,cujus  prassentet  imaginem^spiritualiiQtel- 
ligentia  perquiramus.Qu8B  est  sita  quam  sic  genuinos 
sanguis»  naturalis  debilitas,  origiaalis  morbus,  ad 
causas  mortis,  ad  lethale  yulaus,ad  foBdi  languoris 
adduxit  augustias  ?et  quam  sic  sordidayityitiis^fce- 
dayitcriminibus,  secretis  yulneribus  sauciayit,  ut 
eam  ars  curare.non  solum  yidereoculus,  non  solum 
honestas  pateretur,oon  prey  aleret  lex  ipsa  mundare, 
immoquam  lex  jusseratarceritemplo,prohiberi  sa- 
cris^sanctis  omnibusabstinere  :etquamsicdixeral 
immundam,ut  quidquid  tetigisset^haberetur  immun» 
dum.  Istaest,  fratres,  istaest  Ecclesia,  qu»  primi 
hominis  yulnerata  peccato,  tota  fluebat  sanguine. 


peccatorumyulneraynondolorum;morbicriminum,  D  tota  originaliter  decurrebat  in  mortem. 


^  Spatiom  temporis. 

l>  S.  Fulgentios  ad  Tract.  lib.  u  cap.  iS :  Oecutte 
fimbriam  tangens  fideli  raptu,  sanitatts  sibi  furatur 
effectum. 

c  Editiones  nonnullae,  luerum  salvis. 

<l  Male  plures  editi,  audire. 

•  Scilicet,  maluita  Judasis  et  gentilibus judicari  de 
fide  quam  in  Ghristo  habebat.  De  hujusmodi  fide  HeB- 
morrhoissae,  yide  late  Chrysostomum  homil.superius 
laudata  io  nota  13  ad  serm.  33. 

'  HflBC  enim  erat  apud  JudflBos  lex,ut  si  feminsesi- 
miii  morbo  laborantes  unum  aliquem  tetigissent,is- 
illico  pro  immundo  et  polluto  haberetur.  Unde  Hab- 
morrhoissam  hane  cam  immundis  extra  urbem  habi« 


tasse  notat  Abolensis  eap.  13  in  Matth.  num.5.  Vide 
paolo  inferius  Ghrysologum. 

s  Latinius  emendat  voluptatis,  Communem  lectio- 
nem  retinoi,  mulier  conscia  doloris  erat,non  yolun* 
tatis  .  Inyoluntarium  ei  erat,  malum,  quod  patie- 
batur. 

^  Figurate  loquitur.  Admodum  patiens  sostiauit 
propria  yulnera  tangi,  iterumque  apostolieo  di^to 
aperiri,  cum  alias  haberet  corpus  gloriosum  et  im-> 
passibile.   Mita. 

Hoc  absoluto  sermone  diu  tacuit  Ghrjsologus :  cu- 
ius  silentii  causam  attigit  in  serm.  86.  Ita  opinatur 
Mita. 


301 


SerMo  xXxVi. 


ioi 


SERMO  XXXYI. 

De  Hamorrhoisia,  et  filia  archisynagogu 

Boe  loco  D.  Petrus  obmotait,  cujas  silentti  ratio   abande 

redditor  semone  8d. 

Vereeaiidl  debitoris  est  moxpromissa  dissolvere, 
neecr»ditorisanimum,aut  deludere  moris,autloDga 
exspectatioDe  suspendere.  Gum  archisTnagogi  Tel 
HamoiThoissaB  mtilieris  counexasibi  etprodncta  nar- 
ratio  a  consueta  sermonis  nostri  brevilate  discede- 
ret»maiaimusdimidiaretractatnm,nenon  recreare- 
tor  tantum»quantnm  vester  oneraretur  auditus.Do- 
mino  archisynagogus  occurrit,ettotus  prolabiturin 
terramycausam  refert,insinuat  dolorem,movet  prae- 
stantis  afiectum,imperatutproperetet  accedat  ad 
enram;e  contra  mulieri  Dominus  non  quttsitus  oc- 
cnrrit^prdBteriens,  occasionem  salutis  ingessit,  ta 


A  tem^omnibu8reportareteti>  fidem;  etqufis  virtutemt 
probarat^agnosceret  majestatem;  nec  rediret,ut  pu- 
tabat,incognita,quae  plenam  c  sui  dederatnotionem. 
Dum  erubescit  vulnus^dum  in  tali  cura  ipsum  veretur 
utDeum,fideisuffimuliernon  parva  nubila  sustine- 
bat,et  mentis  sus  lumine  confusionumnebulis  ipsa 
caligabat.yoz  ergo  inquirentis  Domini,  velut  fiatus 
salutaris,fugayit  nubes,dispersit  nebulas,illustravit 
fidem^et  illam  quae  noctis  latebat  in  tenebris  ipso  sole 
reddidit  clariorem.  Aut  minor  est  ita  sole,  qusB  toto 
orbe  radiat,  qute  toto  Ecclesimfulget  et  resplendet 
in  ccBtu?si  sic  redilsset  invisa^date  veniam,  eluserat 
medicum,non  probarat;  et  sibiquod  consecuta  fue- 
rat,ascribere  poluit,non  sananti;  qusB  se  curam  ra- 
puisse  d  de  fimbria  curantis  crediderat,non  de  sensu: 
autquid  illius  esse  crediderat.cujus  in  seyirtutem 


eenscausamtacentisagnovityoccultumvuhiusetiam  B  senserat^voto  tamen  judicabatextraneum7Qu8Buti- 


odantis  aspexit.Inter  Dominum  et  mulierem  furtiv» 
salutis  agitur  tamgrande  commercium:etdum  pu- 
blicapetitione  viam  facit  rogatus,fidei  cogitatio  di- 
vinumpenetrat,etpervenitad  secretum.  Felixmu- 
lier,queB  in  tanta  multitudine  est  sola  cum  Ghristo, 
atsolasii  conscia  etsalutis  redditfls,  et  virtutis  ex- 
celsfiB  1  Deata,qu8B  talem  reperit  accessum,  cui  nul« 
lospossitobsisterel  Beata^qusB  tali  via  adsuumpro- 
ripoit  et  irrepsit  auctorem  ;queB  antequam  de  vulnere 
SQO  confimderetur  ab  homine,careret  ipsi  us  vulneris 
fcBditate,  sciens  sibi  apud  homines  et  per  homines 
interclusnm  totius  aditum  sanitatis,qui  horrere  ma- 
gisquam  cnrare  vulnera  consuevemnti  Deus  abster- 
git  vulnera  humana,  non  despicit;  neque  borretlan- 


que,  et  si  ante  curam  verecundisB  fuerat  quod  late- 
bat,humiiitatisquodsejudicabatindignam,curpost 
ouramnonsponte,utageretgratias,uthonoremred- 
deret,  ut  gloriam  tanti  operis  referret,occurrit?  sed 
posteaquam  vidit  Dominum  in  inquisitione  persistere» 
etdiscipulis  excusanlibus  et  compressionem  turbm 
opponen  tibus,non  posse  conspicit  se  latere,postquam 
illamtimorettremorconscientiflecoBpit  arguere,  ve- 
nit  inmedium,utquem  occulte  senserat  medicum» 
•  paiam  profiteretur,  et  adoraret  ut  Deum,  et  tam 
prflBsentib  us  quam  fu  turis  fieret  de  tanto  suo  languore 
medicina,dlcenteeyangelista:  MuUerautem  UmenSf 
aetremens,  sciens  quodfactum  esset  in  se,  venit  et 
procxdens  antepedes  ejus,dixit  eiomnem  veritatem 


gaore8hominum,seddepeltit;necdetestaturimmun-  Q  Verum,quiahistorica  relatio,ad  altiorem  semper est 


ditiashamflmicorporis,sed  emendat :  quia  creaturaB 
sQflB  ad  factum  nescit  Deus,  Deus  non  potest  sordidari. 
Sedevangelistagenerat  queBstionem,  cum  dicit:  Et 
staimJesusin  semetipsocumcognovissetvirtutemqwe 
exierat  de  eo,oonversksad  turbam  aiebat :  ijuis  tetigit 
vestimeniamea(Marc.v)t  Dum  inlerrogat,  •  velut 
ignorantiam  profitetur  exiisse  virtutem  de  se  sentit» 
ad  qufluon  exierat  nescit  ?  quod  praestiterat  noyit,cui 
pr8Bstiteritignorat?de  persona  dubitat,  qui  certus 
estde  sfldutecoliata?  Verum  non  ignorantiserrore,sed 
majestate  Dommus  hic  scientis  et  prflBscientis  inter- 
rogat;  nec  quod  occultum  sibi  esset  requirit,  sed  et 
ipsum  sibi  bene  esse  cognitum  sic  demonstrat,dum 
taliterquflBrendo  cunctis  ignorantibus  solus  aperit 


intelligentiam  sublimanda,et  figuris  preBsentibus  fu- 
tura  sunt  noscenda  m7ster]a,archisjnagogus,vel  ejus 
filia,  sive  mulier  in  fluxu  sanguinisconstituta,  quid 
sub  harumspecie  personarum  teneant  sacramenti 
allegorico  nunc  sermonepandendum  est.  Archisyna- 
gogi  fiiia,ad  quam  venit  Chrislu8,vadit,  et  properat, 
ethumano  gradu  iter  facit,qui  divinitus  loco  non 
potestpromoveri,sinedubio  synagoga  est,  dicente 
Domino:  Non  sum  missus,nisi  adoves  qumperierunt 
domus Israel{Matth.xv), Sed  dumad  iUamChristus 
tendit,Ecclesia,quflB  in  cunctis  gentibus  posita,amisso 
naturflB  bono,  perdebat  et  prof undebat  sanguinem  ge- 
nerishumani;cujuslanguoremperitiahumanadum 
curarenititur,ipsum  cumulabat:  nam  censura  fragi- 


quod  latebat.lnterpeliatricemtacitam,etsuggeren-  ^  litatishumanflB,acmundanflRdistrictiodisciplineB,et 
temcogitationibus  solis,acpost  tergum  virtutissuee  populorum  semper  sanguinem  fudit,  et  tamen  nec 
Gonsiliis  adh8erentem,non  ut  discussor  nescius,sed  hostes  abolere,  nec  civium  bella  compescere,  neo 
nt  prflBscius  inquisitor  producit  in  medium,8uisque  criminum  potuitdementiflunperdelere;h8B0  ergo  ta-» 
lacit  astare  conspectibus,  ut  quflB  sibiportaratsalu-     libus  confossa  curis,  ubi  quidquid  suab  fuerat '  et 


•  Humano  enim  more  Christus  drcumspexitet  in- 
terrogavit. 

^  In  pluribus  editionibus  deest  (idem, 

«  Ez  ms.  CflBsen.  Editi,  sibi, 

^  Ut  alibi  observatum  est,  opioflibatur  male  cum 
Jadfleis  virtutem  Christi,  ita  esse  veluti  aliquid  de 
homanitate  sua  fluens.  LuceB  vi,  19:  virtus  de  illo 
eanbat,  et  sanalHU  omnes.  Vere  aatem  ex  illo  exibat 
virtoa,  com  factis  promebatur.  Unde  hic  virtutem^ 


virtutis  effectum  explicant  interpretes. 

e  Maldonatus,  et  Menochius,  aliic][ue  una  putant, 
ideo  Christam  se  conYertisse  ad  mulierem,ut  mulier, 
videns  se  altra  latere  non  pos8e,proderet  sese,  et  ad 
Dei  gloriam  miraculum  referret. 

f  Apposite  equidem  ad  Hflemorrhoissam  alludens  : 
nam  m  Erangelio  legitur  :  Mulierem  hancTrdeo^av  t4v 
ouo^tov  auTQ^,  omnem  subslantiam  suam  insumpisse  : 
vetera  exemplaria  habent :  dXov  tov  ^iov  auTq^,  quod; 


303 


S.  PETRl  GHRYSOLOGI. 


30^ 


eratsubstantiasyvidit  esse  con8umptum,id  est^ani- 
if^uoi,  mentem,  sensum,  ingenium,  laborem,indu- 
8triam,rationeiii,qu8B  utique  rectoribusad  profectum 
Velutmedicantibuscommodamus,ubiChristipr8Bter- 
euntis  sensit  pr8Bsentiam,retroaccesssit,quiayidere 
eum  sanguine  polluta  non  merebatur.  Accedit  retro, 
hocest,  fldei  sequitur  auditum,etextrema  Ghristi 
yelutipsam  tangit  fimbriam,dum  non  honoratur  in 
patribus^non  sanctificatur  in  lege,non  se  jactitatia 
prophetis,nonDominicoipsobonoratur  in  corpore. 
dum  ab  illo  generationis  Gbrisli  ordine  habetur  extra- 
nea.Posttergum,  hocest  novissimo  tempore  Chri- 
stum  sequitur,et  sancitur  occulto  fidei  sacramento, 
et  vere  tetigit  vestimentum,  quod  in  sepulcro  repe- 
rit,perquodresurgentisDomini  credidit,  et  prsedi- 


A  enim  Jonas  signum  fuit  Ninivitis,  ita  erit  et  PiUus 
hominis  generationiuti(Luc,\i).  Ecce  prophetasfu- 
ga  ipsius  Domiui  vertitur  in  figuram,  et  quod  cele- 
bratur  f erale  naufragium,  hoc  sacramentum  Domi- 
nic8B  resurrectionis  existit,  Nam  quemadmodum 
Jonas  typum  per  omnia  tenuerit  et  impieverit  Sal- 
vatoris,  historisd,  qu8B  de  ipso  scripta  est,  texius 
ostenditFugityinquit,  Jonas  «  a  facie  Dei  {Janm  i)« 
Nonne  Dominus,  ut  hominis  faoiem  praeferret,  et 
formam,faoiemformamqueproprifiBdeitati8aiilugii? 
Apostolo  sic  dicente :  Qui  cum  in  forma  Dei  esset, 
non  rapinam  arbitraius  est  esse  se  mqualem  Deo^sed 
semetipsum  eximnifnt^  formam  serviaccipiens  (PAt- 
lip,  ii)  Formam  suscepit  servi  Dominus,  ut  lateret 
mundiim,ut  diabolum  praBTeniretyinhominem  ^  se 


cavit«  insignia.  Sed  dum  circa  hanc  Christus  suis  ^  fugat  ipsum.  Et  bene  typus  Ghristi  ipsius  JonsBser- 


yirtutibus  occupatur,in  archisynagogi  filia  deficit,et 
moritur  Synagoga:  utetipsaad  vitam  perfidemre- 
deat,quaB  per  legem  mortua  fuerat,  et  perierat  per 
naturam. Jn/erAafc  veniunt  de  domo  archisynagogt, 
$t  dicunt,  Nolivexare  magistrum^mortuaest  puella 
HodiequeJud8Bino]uDtvexariGhristum,quemcupiuDt 
non  venire,  et  mortem  pronuntiant,  qui  spem  resur- 
rectioDis  infideliter  perdiderunt ;  sed  et  illud  huic 
assertioDi  nostrse  quam  conveDit,  quod  archisyDagogi 
filia  duodecim  annos  egisse  refertur  invita,et  hsBc 
duodecim  annos  perseverasse  memoratur  in  vulnere, 
cumutriusquenovissimo  et  expleto  tempore  salus 
redderetur  et  vita.Nam  iste  uumer  us  tempus  humansB 
yita  coDcludit :  qui  ut  aDDum  faciat,duodecim  dis- 
tinguitur  et  numeratur  in  mensibus  :  unde  et  pro- 


vatur  in  verbLs.  Non  dixit :  Fugio  Deum,  sed  A  fa- 
cie  Dei  ego  fugio.Deus  qui  ubique  e^,quo  seipsum 
fugiet  non  est ;  sed  Ghristus  noa  ut  looo,  sed  sicut 
speciefaciemdeiiatisau|ugeret,totum  nostne  servi- 
tutisconfugit  ad  vultum.Descendit,inquit,  Jonas  in 
8  Joppen,utfugeretin  >t  Tharsis.Audidescensorem: 
Nemo,  inquit,  ascendit  in  aglum^  nisi  qui  de  ccelo 
descendit  {Joan.  m).Descendit  Dominus  deooelo  ad 
terram,  descendit  deitas  ad  humana,  descendit  ad 
nostram  supernadominatio  servitutem.Ettamenqui 
descenderat  ad  navem,nayem  navigaturus  ascendit: 
sic  Ghristus,quiin  hunc  muDdumdesoeDdit«virtutibus 
etmirabilibus,  EcclesiaB  susb  cooscenditin  navem. 
Quid  sibi  vult^  autem  confusa  ventis  procella,  nisi 
diabolum  qui  cor  JudsB  penetrans,  reges»  gentes, 


pheta^subanDumDomioiacceptumChristumiDdicat  ^  populos,  militiam,  judices»  marinos  eleyayit,et  in- 


advenisse;  et  Apostolus  temporis  plenitudine  Ghri- 
8tumyenisseapprobat,dicens:  Postquam  venit  tem- 
poris  pUnitudo,  misit  Deus  Filium  suum  {Gal.  iv). 
Orate,fratres,ut  sicut  sibi  et  legi,  ut  Ghristo  viyerety 
defuncta  est  Synagoga  ;  ita  et  nos  peccatis  moria- 
mur,  et  carni,  ut  vivere  possimus  in  Ghristo. 

SERMO  XXXVII. 

De  JonsB  prophetsB  signo, 

Fratres,  sanctorum  gesta  casibus  non  sunt  depu- 
tanda,  sed  signis :  et  qu89  vitia  putantur  illorum, 
mysteriis  sunt  applicanda,non  ^  lapsibus,sicut  ho- 
die  Dominica  signavit  et  patefecit  instructio,dicens: 
Turbis  autem  concurrentibus  ccepit  dicere  Jesus  :  ^ 
Generatio  hasc  nequam  est;  signum  qwsrit,  et  signum  1 
non  dabitur  ei,  nisi  signum  Jonm  propheta  ;  sicut 

recentior  interpres  vertit :  Totum  victum  suum,  Ver- 
bum  autem  ^io^  tum  victum,  tum  omne  quo  vitam 
tuentur,  significat.  Utitur  hac  voce  Lucas,  et  recte 
Latious  ioterpres  vertit  substanttam» 

•  Vestimenta  Domini  vocat  insignia  resurrectionis, 
juxta  illud  :  Vidit  linteamina,  et  eredidtt. 

b  Juila  versionem  LXX. 

c  Ita  niss.  Ctesen.  el  Vatic.  Latinius,  etsecumedi- 
tlones  nonnulltie  habent  lapidibus. 

'^  Utec  ipsa  Cliristi  responsio  testatur  hujusmodi 
signum  qutt^situm  fuisse  mala  mente,  et  non  discen- 
di,  sed  coDlradicendi  consilio. 

«  Non  a  facie  Dei  naturali,qua  praesentia  suaDeus 
ubique  est,  ut  infra  Chrysologasjet  ut  bene  noverat 


flavit  in  fluctus^  ut  ascendentes  et  cadeotes  unda 
i^uctorem  suum  ssBculi  peterent  ad  quietem?  Aodi 
undas  ssbcuU,  audi  prophetam  dicentem  :  i  Quare 
fremuerunt  gentes,  et  populi  meditaU  sunl  inania? 
Astiterunt  reges  terrm,  et  principes  eonveneruntin 
unum  adversus  Dominum,etcutversusCkristume^us 
(Ps.ii).  Et  quia  sors  Jonam  proditura  noa  defuit» 
implet  super  Ghristum  Davidicam  propheti&m,  qusi 
dicit:  Et  super  veslimentum  meum  miseruni  soriem 
{Psalm.  xxi).  Quod  autem  Jonas  auctorsusB  demer- 
sionis  exsistit,  oum  dicit:  TotUte  me,  et  mitiite  in 
mare,  voluntariam  Domini  indicat  pastionem ;  nam 
quaresibiilli  sustinent  h83cjuberi,qui  tibi  in  peri- 
culo  tali  sponte  poterant  subvenire  ?  Quando  enim 
^  multorum  salus  petit  unius  mortem,  mors  in  inter- 
euntis  arbitrio  ooUocatur.quia  et  in  morituram  retar- 

Jonas  ;  sed  a  facie  spirituali,  id  est  ab  eo  loco  ubi 
aderat  Deus  verbo  et  spiritu,  ubi  colebatur  et  ado- 
rabatur. 

t  Ex  codic.  Vatic.  se  fugit  ipsum. 

ffOppidum  maritimum,  Barbaris  nunc  Jafajel 
Jaffa.  Strabo,  lib.  xvi  de  eo  sic  loquitur  :  Hoc  naoali 
uluntur,  qui  ad  mare  descendunt. 

^  Cilici8surbs,quarourbiumMatremvocat  Solinus. 

i  Ex  editione  Bonon.  AHsb,  aut.  Ita  etiam  emen- 
dat  Latinius. 

j  Tali  sensu  exnlicat  hos  psalmi  versiculos  Bila- 
rius  tom.  1  pag.  ^4.  Uerodem  nempe  regem,  Ptia- 
tum  Romanamque  militiam  unaAimiter  in  G^rialani 
surrexisse. 


m 


SERHO  mvm. 


306 


dare  potest  ad  mortem  voluntas,  et  •  periclitantit  A  cam  toto  resurrectioois  corusco,^  adfidemnon  ye- 


mors  periculum  ^  prseYenire :  sic  hic  ubi  totum  Do- 
mini  geritur  in  figuram  ezspectatur morientis  aucto- 
ritas,  ut  mon  non  sit  necessitas^sed  potestas.Audi 
Dominumdicentem:  Potestatemhabeo  ponendiani' 
mam  meamiet  potestatem  habeo  itei*umsumendieam: 
nemo  toUit  eam  a  meiJoan.  x).  Quomodo  ?  quia 
Christns  etsi  emisit  spiritum^  non  amisit,  quia  qui 
omnium  in  sua  mann  recipit  et  tenet  animas,  ipse 
animam  snamquemadmodum  possit  perdere  non  vi- 
detur.  Audipropbetam  dicentem  lAnima  meainma' 
nilms  iuis  semper  (Psal.  cxyni).  Et  alibi :  In  manus 
tua»commendospiritummeum(Psal.  zxx).Sed  quid 
phira  ?  Currit,  occurrit,  adest  « i>ellua  de  profundo 
totum  Dominic»  resurrectionis  impletura  et  prodi- 


niunt,ad  poenitentiamnon  moventur.Tpsumnamque 
«  resurrectionis  signum  non  credunt,  sed  gestiunt 
infamare,dum  pretio  miIitumclauduntocUios,corda 
corrumpunt,quod  scierant,quod  yiderant,  ut  tace- 
rent;  redimentesmendacium,uttol]erent  veritatem. 
Facinus  suumin  Christiretorsere discipulos,cum  di- 
cunt :  Dicitequia  discipuliillius  nocte  venerunt,  et 
furati  sunt{Matth.  28).  Erras,JudaBe :  hoc  discipuii 
non  tulerant,  sed  magister;  et  ^  ipse  se  furatus  est, 
qui  videbatur  occisus.Sedmirorquod  Judseus  Chri« 
stum  requirit,quem  interduoslatronesferalitercol* 
locarat :  committit  male,  custodit  impie,  inlquiut 
quierit,  Judaee,Ghristus  perire  non  potest,  sed  tu 
eum  tibi  tuo  sceiere  perdidisti.  Veniet,  s  veniet  in 


tura^immoconcepturaetparitura  mysterium;adest  3  judicium  i^regina  austrieteo  ip80,qui  furatus  puta- 


l>ellaa,ad6st  imagohorrida  et  crudelis  inferni,qu» 
dom  fertur  avidis  faucibus  in  prophetam,  vigorem 
sQi  sensltet  degustavit  auctoris,  incurrit  namque 
jejunium  devorando.Sed  domiciiium  cordissuitre- 
mens  ad  supemihospitisaptatetprseparatmansio- 
nem :  atipsaqueBfuerattotacausadiscriminis,ipsa 
fieret  neeessariaenavigationis  inauditavectura,  ve- 
ctorem  suum  servans,  et  post  triduum  referens  ad 
sopema  ;et  hoc  daret  gentibus  quod  abstulerat  Ju- 
dffits,qaibus8ignumquaerentibussolumdandumDo- 
minas  esse  signum  hoc  deceroit,  per  quod  scirent 
^oriam  quam  in  Christo  speraverant,  lotam  esse 
geotibus  cooferendam.G^(Ta/to,inquit,/i(i?c  ne^tiam 
est ;  signum  qucBrit,et  signu  m  non  dabitur  iUi,nisisi' 
gnum  Jona  prophetce.Sicut  enim  Jonassignum  fuit 


batur,  judice,  te  t  condemnabit :  quia  illa  venit  ab 
extremo  terrae  audire  sapientiam  Salomonis,  J  ettu 
ad  te  venientem  sapientiam  Dei  infelicissimus 
occidisti.Ninivitae  crediturarum  gentium^regina  aus- 
tri  EcclesisB  tunc  provisa  est  in  figuram.Beati  sumus. 
fratres,quia  quod  preecessit  in  tjpo^quod  promissum 
est  in  figura,  nos  specie,veritate  veneramar,cerni« 
mus  et  habemus. 

SERMOXXXVni. 
Deinjuria  cequo  animo  toleranda. 
Quanta  sitcoelestis  phllosophiae  magnitudo,quan- 
ta  virtus  militis  Christian8e,hodiedocuitDominus, 
sic  dicendoiSiquistepercusseritincUxteram  maxil- 
lam  tuam.prxbeillieialteram  (Afa/M. v).Hocputat 
arduumi  qui  praemia  patienti»  quanta  sint  nescit 


mnivUis,ita  erit  et  Ftltus  hominis  generationi  isti.  ^  Putasoe  potest  ille  vulneribus  invenire  victoriam. 


Quia  Judaica  perfidia  fluctuante  inferniChristus  de- 
mersus  est  in  profundum  ;  et  triduano  cursu  tota 
tartarioccultapercurrens,et  Judaicae  crudelitatis,et 
majestatissuffiacperemptfle  mortis  dedit  indicium 
eum  resargeret.Meritoergo  surgent  Ninivit»  io j  udi- 
cio,  et  coudemnabunt  ill  im  generatiooem,  quiailli 
nnius  propbetfle  naufragi,advenie,  ignoti,pr8econio 
corrigantur;istipost  virtutes  tant8s,mirabilia  tanta, 

a  Sic  correximus  ex  castigaUooe  Latinii.  Quid 
enim  est  periclitantis  mora,  ut  habent  editi  ?  Seosus 
Chrjsologi  est^cum  ad  multorura  saloiem  mors  onius 
reqairitur,  el  ea  in  ejusdem  sita  est  arbilrio,  vel  vo- 
lootas  ejus  potesl  retardare  mortem  ;  vel  mors  ejus 
imminens  periculum  prsevenire. 

^  Nonnollae  corrupt»  editiones,  pervenire» 


qui  nec  ictu  palmee  acquirere  vult  coronam  f  Potest 
iste  morte  inquirere  gloriam,cuipro  honore  divino 
bumanagravis  videturinjuria?  Homo,  nonne  pr«- 
ceptis  talibus  infantise  tuee  rudimenta  componuntur? 
Palmee^parvulorumsunt  verbera,non  virorum.Hinc 
estquodlevibusmandatispueritia  Christi  animatur, 
utad  graviatotojam  robore  evangelicajuventusao- 
cedat ;  ut  hoc  lal>oribus,  poenis,  morte  se  gaudeat 

dasis  exhibitum,et  primum  tom  geniibos  propositum, 
ut  conversionis  eorum  initium  et  exeniplar. 

i  Ambrosius,  serm .  57  de  Sepulcro  l3omini  :  Ipse 
enim  tulit  eorpus  suumj  seiHcet  dhristus,qui  suscitavii 
Ipse  tutit  corpus  aui  illud  jacens  et  dormicns  suaaspt" 
ratUme  eollegit.  Ipse  tulit  corpus  qui  divinitatisvirtute 
illud  gestans,  portat  ad  ccelos  ;  atque  ideo  sapienter 


«  Indefinite.  Nil  aptius.Licet  Matthaeuseam  vocet,  D  mulier  interrogat :  Si  tusustulisti  eum,  dicito  mihi 
ecete  xu.  40,  nihilominus  caveodum  tibi  est.  subduot      ti6t  posuisti  eum.  Mita. 


eoarratores,  ut  hic  vel  aut  baienam,  aut  pristim,vel 
pbjseterem  intelligas  :  quffi  ut  vastfie  bellutf  siot, 
oabeot  tameo  gulas  meatusangustosjdeoque  solidum 
bomiQem  nequeuni  deglutire.  Satius  er^o  ezicxte 
nomioe  aliquem  piscem  ex  cetaceis  iotelligere,  ve- 
luti  cascariam,  laminam,  maltham,  et  hujus  generis 
aiios. 

^Ninivitae  moribus  barbari,  et  urbis  ^usb  metro- 
polis  erat  regni  Assyriorum  ad  ripam  Tngidis  cives, 
reiigione  gentiles,  lascivia  effrenes,  quique  nullum 
adhac  Jonse  miraculum  coospexeraoi.  sese  tamen 
ad  poenitentiam  composuere;  Judseiecontra  Dei  cul- 
tores,  ioter  litteras  eoutriti.  Messise  cootribules,  tot 
ei  operanti  miracula  non  credunt. 

•Resorrectio  Christi  ultimum  fuit  miraculum  Jn- 


K  Evangelisia.  surget ;  id  est,  ut  testis  coram  Chri* 
slo  judice.  Tesies  enim  surrexisse  e  subselliis  iesli- 
monium  dicturos  sicut  apud  Romanos,  iia  apud  Ju- 
dseos  ostendit  Marcus  xiv,  57 :  Actor.  vi,  13. 

^  Regioam  Austri,  iEihiopifle,  cujus  caput  Meroe 
est,  imperasse,  multis  persuasit  Josephus  lib.  viu 
cap  6.  Asseotiiur  Juveocus  lib.u.  Mihi  verosimilius 
est  ex  Arabia  Felici  venisse.  Suadent  et  munera 
oblata  Salomoni. 

i  Non  sibi  collata  iudicaodi  poiestaie,  sed  compa* 
raiioois  exemplum.  Depravatus  locus  meliori  inter- 
punctione  sanatus  est. 

j  Ei  latinio  et  ms.  Vallicel.  Ediii,  ei  iu  advenien" 
iem. 


307 


S.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


m 


obUnerd.  quod  periQfantiam  parvis  injuriisacqui-  A 
rere  non  yalebat.Ut  autem  duranon  esse  quspraF'.- 
oepta  sunt  approbentur,mandatorumseries  ipsa  re- 
plicetur.  Atuiistis,quia  dictumestanliquis,oculum 
pro  oculo,et  dentem  pro  dente ;  ego  autem  dico  vohis 
non  resistef*e  maloisedsi  quistepercuserit  in  dexte- 
ram  maxillam  tuam,proebeilliet  alteram\et  quimU 
tecum  injudicio  contenderCyet  tunicam  tuam  tollere 
remitte  illi  et  pallium,  etqui  ie  angaHaveritmille 
passuSfVadecum  illo  et  alia  duo  (Exod.  xxi,  Deut. 
zii),Audistis  quia  dictum  estantiquis.Quibusanti- 
quis?UtiqueJudfiBis,quosantiquosplu8malitia  *  fe- 
cerat  quam  yetustas,  quos  furor  yindictflB  cupidos 
sio  tenebat,  ut  pro  oculo  caput,pro  dente  animam 
postularent.Hinc  estquod  eoslex  ad  vindictae  yicis- 
situdinem  refrenabat,  ut  qui  yeniam  culpeB  sapere  ^ 
non  yalebant.yel  modum  8aperentultionis,et>>tan- 
tum  yindictaeezigerentquantum  laesionisintulerat 
yisfurentis.  Sed  hoc  antiquis^nobis  autem  pergra- 
tiam  innoyatis  divinaquid  imperetbonitas,audia- 
mus.  ego  autem  dico  vofrts.Quibus  ?  utique  Christia- 
nis,  Non  resistere  mato.Sic  cumdicit,yultno8yitia 
nonrepensareyitiis^sed  superareyirtutibus,etin  ipsis 
scintillis  adhuc  exstinguere  iram,  qu®  si  peryeDcrit  ad 
totum  fnroris  incendium^sine  sanguine  non  sedatur* 
Irayincitur  lenitate,  mansuetudine  ezstinguiturfii- 
ror,malitiabonitatepalpatur,credulitas  pietate  pros- 
temitur,impatientiapatientiapunitur,  contentio  su- 
peratur  c  blanditiis.superbiam  humiiitas  8ternit.Er- 
go,fratres,qui  yuit  yitia  yincere,  pietatis  arma  teneat, 
non  furoris.Ctquamyis  possit  lucere  sapienti  quid 
sitquod  instituntiu^injuriisprimordia  Christiana:  ^ 
tamen  quianon  intelligunt  quidem  esse  hoc  yirtutis, 
esse  hoc  bonitatis  cuimen,pietatis  esse  hoc  fastigium, 
hocesse  diyinae  philosophiae  non  humanae,  non  re- 
sistere  malo,  sed^  yincere  inbono  malum,maledi- 
centi  benedicere,  percutienti  iterum  •  percutiendi 
licentiam  non  negare,  tolienti  '  tunicam  dimittere 
pallium,  etrapientipreBdam  facerelargitatem,  ^an- 
garianti  millepassus  addere  suam  ad  aliaduo  mil- 
lia  senritutem;  ut  yincatnecessitatemyoluntas,  im- 
pietatem  pietas ;  et  hoc  sic  patientis  yirtus,  quod 
imperat  yis  cogentis :  ergo  quamyis  ista  doceant 
quale  miles  Christi  ad  yirtutemroboretur  injuriis, 


tamen  ut  plus  patoat,  qua  ex  causa  sint  preecepta 
altius  requiramus.  Fratres,ubi  se  peccatorum  mor- 
bus,  vitiorum  scelus,impietatis  phrenesismentibus 
infudlthumanis,et  quidquid  eratscientiaBySensuset 
rationis  ezstinzit,furore  yesano  fecit  per  orbem  dif- 
f usas  gentes  Deum  fugere^sequi  daemones,  creaturas 
colere,  contemnereCreatorem,desiderareyitia,  hor- 
rere  yirtutes,  agi  gladiis,  vulneribus  ruere,  yivos 
^  mortibus  deperire.Unde  sanari  aliter  homines  non 
yalebant,  nisi  coBlestis  mediciarmati  pietate  totaet 
patientia  niterentur,  qui  sic  laborantium  phrenesi 
paterentur  injurias,maledicta  portarent,su8tinerent 
yerbera,  yulneribus  scinderentur,  donec  eos  <  ad 
sobrietatem  8ensus,adsinceritatem  spiritU8,ad  men- 
tium  reducerent  sanitatem ;  ac  sic  Deum  qusBrere, 
fugere  d8dmones,languores  8entire,sapere  sanitatem 
abjicere  yitia,  capere  yirtutes,  declinare  yulnera, 
horrere  8anguinem,recusaremortem,v]tam  deside- 
rareJ  perficerent.  Et  sl  yultis  ut  quod  dizimusple- 
nius  innotescat,  carnalium  medicorum  loquamur 
ezempla.Nonne  quoties  miserumhominem  cholera 
inflammayerit  incendium,ei  dominantefebreyesa- 
num  reddiderit  aegrotantem.turbatur  sensus.mens 
deperit,  feritas  accedit,  recedit  humanitas,  et  ne 
multis,  moriente  homine  furor  yiyit?Hinc  est  quod 
frendit  dentibus,parente8  laniat,  scindit  prozimos, 
cflBdit  pugno,  morsu  agit,atque  afflcitobsequentes. 
Tunc  medicus  adyirtutis  laudem,adartisgloriam, 
ad  famfiB  cumulum  armaturpatientia :  toleraotiam 
8umit,iQjuriasdespicit,mor8ussustinet,fertlabores, 
etnon  leyespoBuas  patitur,  ut  a  poBualiberet  labo- 
rantem;foyet  oleo,insi8tit  curis,erogat  medicinam, 
certus  quod  mercedem  honoris  obsequiis  repenset 
flBgrotus  dumreceperit  sanitatem.Rogo,^queB  major 
phrenesisiqusB  grarior  yis  furoris,quse  par  demen- 
tia  sancti  hominis  percutere  maziUam  ?  mansueti 
fratris  faciem  yerberare?placidi  yultus  gratiam  tristi 
liyoreperfundere?nudare  hominem  solo  quo  tegitur 
yestimento  ?et  obyilem  praBdam  nil  Deo,nil  homini. 
nil  naturae  relinquere,  nil  pudori?  angariare  homi- 
nem  >  suis  actibus  occupatum  ?  et  alienam  pcenam 
suum  solatium  computare  ?  Ergo,  fratres,  si  talia 
perpetrantes  gravissima  phrenesi  laborare  cogoo- 
yimus,  obediamus  Christo,  et  furentium  fratrum 


•  Nonnull»  editiones,  corrupte,  militia, 

«  Jqs  talionis,  quod  his  yerbis  innuitur,  et  de  ^uo 
alibi,yetusti8simum  est.Aristoteles  ait  dictum  fuisse 
jus  Radamanthi ;  isto  yersiculo  descriptum  :tt(  idem 

Sitiatur  aliquid  quod  fecit^  justum  est.  Legem  hanc 
oses  habet  apertis  yerbis  Exod.  zxi,  24 ;  Lerit. 
zxiv,  20 ;  Deuter.  XIX,  21.  Non  autem  legislatoris 
mens  fuerat  uteadem  ad  sonum  verborum  servaren- 
tur ;  vindictam  enim  ad  certum  usque  modum,  vel 
permittebat,  vel  dissimulabat.  De  hujusmodi  leffe 

Rosterioribus  sane  temporibus  vide  canon,  4  concilii 
icsBni  11,  ubi  vocatur  ignoto  lexicis  vocabulo,Tauro- 
iraOcta,  ibique  Balsamonem. 

0  Qoam  male,bone  Deos  !  m  plurimis  editionibus, 
injuriis. 

^HoBC  qu8B  Christus  docet,  et  Chrjsologus,  ex 
consilio  sunt.  Vide  Maldonatum  et  Jansenium  hic. 

•  Alias  cum  ms.  Vatic,  percutienti. 

^Duplici  veste  utebantor  Judaei.    Docet  Chriktus 


tollenti  fttntcam,ve8tem8cilicetinteriorem,  dimittere 
et  pallium  exteriorem. 
D     sDe  angariis  jam  in  not.  2.  sermi.  25.  Consuetum 
angariarum  spatium  mille  passuserant. 

b  PlurimsB  editiones  habent  moribus  alisB  morbiM. 
Mita  et  ms.  Yallicel.  et  Caesen.  lectionem  hanc, 
quam  rctinuimus,  habent. 

i  Admentem  Augustiniepist.adMarcellinumnum. 
42 :  Paratus  debet  esse  homo  pius  etiustus  patienter 
eorum  malitiam  sustinere  quos  fieri  bonos  quarit,  ut 
numerus  potius  crescat  bonorum,  non  ut  pari  maU" 
tia  se  quoque  numero  addat  malorum, 

j  Fortas,  perdiscerent, 

^  Atrox  profecto  iujuria  viro  honesto  alapam  im- 
pingere.  Ideo  Basilius  idnifriia,  alapam,  infimam 
«f rvorum  p/a{^am  appellat.  Cjrianusde  Spectaculis  : 
lctibus  vttlnerum  infelix  factes  lucatur. 

I  Laudat  hunc  locum  Ghrvsologi  du  Cangius  in 
Qloss,  Inf.  Latin.  tom.  I  coi.  234- 


so» 


SERMO  XCDX. 


310 


morsiis,  yerbera»  onora,  tota  pietatis  Tirtote  porte-  A  Quisveitrumhabebii a$niewnteiiM  adUUmmedia 


mos,  ot  et  firatres  nostros  liberemus  a  pcena»  et 
nos  tttemnm  patientias  praemium  eonsequamor. 
Nee  dedignetnr  servos  hoc  accipere  a  oonseryis, 
qood  Dominos  a  servis  et  pro  servis  dignanter  ao- 
cepit:  palmis  faciem  nonnegatit,  tollenti  tonicam 
et  pallium  dimisit  et  corpus ;  angariantem  se  ad 
laborem,  gratus  ac  libens  est  secutus  ad  mortem. 
Ergo,  fratres,  si  dignom  Dominus  pati  duxit,  pati 
senrum  qaomodo,qoomodoTideturindignum?Er- 
ramos,  erramus,  firatres ;  qui  non  iacit  quod  jussit 
Dooiinus»  gratis  sperat  Dominus  qood  promisit. 

SERMO  xxm. 

De  perseverantia  orationis. 
Per  se  semper  sibi  diyina  sufficiunt,  sed  ob  hoc 


noetef  Parnm  est  quod  facienti  misericordiam  noz 
Yeiabat,  quod  iargitatem  dantis  petentis  obtegebat 
improbitas,  nisiadcumulumpietatisyelandfiBascri- 
beretor  etsomnus.  Indicit  in  hachumanitategemi- 
nam  necessitatis  speciem»petentiset  dormientis,  ot 
ilium  petere  hospes,  darecompellat  hunc  somnus : 
otpotequipropterea  sedaturumei  dlcat  in  teropore, 
quod  non  occurrere  amioo,sed  recurrere  yideatur  ad 
somnum ;  et  ut  ei  magisdormireliceat,  quam  dare 
lil>eat  sic  petenti.Quid  plura?  ecce  pulsanti  illi  plus 
somnus^quamsonusexstititsuffiragator.Necotiosum 
reor  esse  quod  horam  pelendi  sic  aperit»  sic  desl- 
gnat,dicendo:(^tii{oes<rum  habehU  amicum,et  ibit  ad 
iUufnmedia  nocte  f^  Quasinonetprima,  etseconda, 


hominiboshumanisfrequenterinsiDuanturezemplis,  g  ettertia  horanoctis,  cumsesoporblandus  dormien' 


quia  coelestis  proridentianonquid  ipsa  dicere,sed 
quid  aoditor  caperepossit,attendil.  Sic  fons  per  te- 
noes  yenarum  primitus  erumpit  meatu8,atque  angu- 
stts  sensim  serpit  in  riyuhs,  doneo  digno  successu 
in  totamse  fluyiorum  latitudinem  prorumpat,etya- 
lenter  effundat.  Et  ot  yobis  de  nobis  loqoar  :  nato 
l>aryolo,moz  cosy  om  prsBparat  succum  Datura,escam 
eommutat  inpotum,  etstupentesadhuc  fauces^tor- 
pentesque  intemorum  meatus,  ad  usum  solidioris 
dbi,  longalactis  infusione  componit.  Sic  nos  Domi- 
nos  ad  capienda  diyina  yemaculis  eregit,et  informat 
ezemplis^dicendo;  Quisvestrum  habebUamicum,ei 
ikU  ad  illum  media  nocte,  et  dieetiUi :  Amice,  com* 
modamihi  trespanesquoniamamicusmeus  venitde 
tia  ad  me^  et  non  habeo  quod  ponam  an(eiUum;et 


tibus  primum  funditincorpora,  etyisceribus  diurao 
labore  fessis  dulcis,  ac  totos  illabitur,  molesta  et 
aspera  sit  inquietantis  improbitas.  Sedhoctempus 
est  quod  deyotum  et  juge  pemoctantis  dcmonstrat 
jodiciom ;  hoc  tempos  est  qoo  inter  prtBteritos  et 
f oturos  labores  ardensanimos,sedad  diyina,nilin- 
dolgetcorpori,  nilqoieti :  sed  anteqoam  finiat  trans- 
acti  diei  opera,  inchoat  etanticipat  jam  futori.Ista 
satishoraestefficaximpetrandLHocsciensprophetay 
ipsumtempus  su»  suppUcationisasseritezstitisse« 
eaniSindQiMedianocte  sisrgebam  adconfitendumtibi 
{Psal.  czyni).Inhachorayigilantibus,  semperspon- 
sos  ille  coslestis  occorrit,  qui  dicit  iMedianocteclO' 
morfaetus  est,ecee  sponsus  venit(Matth.  zxy).  Non 
potuit  non  impetrare  quod  yoluit,  qui  ut  reciperet 


iUedeintusrespondeat^Nolimihimolestus  esse,quia  ^  hospitem,  hospitem  reficeret»  totam  sibi  requiem 


jam  ostium  clausum  est,  et  puerimei  meeum  sunt  in 
cubiUy  nonpossumsurgere  etdaretibi  f  Dico  vobis,]s% 
mm  dabit  ilU  surgens,  quia  amicusejus  est,  propter 
improbUatem  tamen  ejus  surget,etdabitHUquotquot 
h(Aet  necessarios  {Luc.  xi).  0  quam  dare  yult,  qui 
seinqaietaritaliter.tahterpatitursuscitari !  Oquam 
necessitatis  esse  su8B,quod  sus  potestatis  est,  yult 
Tideri  1  0  quam  pulsanti  iste  gestiyit  occurrere^qui 
uc«  secretisuicubileipsamcoUocayitadjanuaml  0 
qoam  negarenoluit,  qui  sibietiamnegantiqualiter 
extorqueretor^  ostendit  i  Oquam  nonad  januam  tan- 
tum  Dominus,  sed  ipsa  janua  Dominus  fuit  1  Ego 
sum,inquit,janua(«/oan.  z),  qui,dormientibus  ser- 
ris,  pulsantis  necessitatem  solus  et  primusadiyi.  0 


denegayit.AutquomodosicpetentiySicpulsantinon 
responderet  ille,  qui  seia  hospitesuscipiconfitetur, 
cumdicit  :Eospesfui,etsuscepistisme{Matth.  zxt)7 
iBstimo  hoc  dizisse  pulsantem,aut  forte  alitercon- 
yenisse  :  Feciquod  jussisti,redde  qood  promisisti; 
tibi  credidi  dicenixiNoUtesolUciti  esse  in  crastmum 
{Matlh.vi).  Undehesternohospitiqood  apponerem 
nonreliquit :  si  tibiego  sichabenti  molestus  sum, 
quanto  mihi  ille  ezstitit  molestior  non  habenti?  Et 
tamen  ego  illi  me  ezcusare  non  potui,quiatibiobe* 
dire  contendi.  Plus  hicjubentis  quam  non  habentis 
yerecundia  nuno  laborat.Hospes  in  domo  est,  etto 
dormis,  immo  todormis,  qui  nondormis.Ego  sus- 
oepi  hospitem,  nisi  dederis  panem,  panem  hospiti 


quam  pios,  quam  misericors,  qui  quod  mandatis  D  ^^  negasti.  Merito  sic  pulsanti,  petenti  taliter,  quot- 


docet,  probat  et  informat  exemplis  1  Cumfacis  in- 
qoit,  eleemosynam,  noU  tuba  canere.  El  iterum  : 
Nescial  sinistratuaquidfaciatdextra  tua  {Matth.Yi), 

•  In  Eyangelio  xolrn  et  lecium  et  eubile  significare 
potest.  Rem  extra  ordincm  miratur  Chrjrsologus. 
Nemo  enim  cubile  suum  collocat  ad  januam,  sed 
JD  penetraiibus  domus.  Servorum  autcm  erat  prope 
jtnuam  dormire.  Vide  Pignorium,  de  Servis,  qni 
Terba  haec  laudat. 

^  EvaDgelista  ipse  notaverat  horam  seram  noctis 
cam  dixit :  Ostium  clausum  esl.  Hanc  boram  Grseci 
t^u7i9jjpoi»  vocant,  occlusionem  ostii. 

^  (.ocutio  metaphorica.  Ut  Ecclesiastici  seecula- 
rei  media  nocte  surgere  debebant  ad  Deum  oran- 


quot  necessarios  habuit  eyangeiicus  iste  fenerator 
largitus  est  panes.  Quidfaciuntquise  nonin  cubili, 
sedipso  c  collocantinsepulcro?  quise  non  somno, 

dum,  vel  de  more  illorum  temporum  per  quatuor 
noctis  vigilias,  quasi  per  excnbias  in  ipsis  Efcclesiis 
Deum  laudare  tenebantur,  et  omittebant;  merito 
i^tur  ab  auctore  arguuntur,  quod  in  sepulcro  mor- 
tis  jaceant,  quandoquidem  aures  tum  cordis ,  tum 
capitis  ita  obturatas  habent,  ut  ne  galli  quidem 
cantum,  idest  propriam  conscientiam  ad  surgendum 
clamaDtem^  audircDt ;  nec  suscitarentur  aurora,  id 
est  evaDgelica  inspiratione,  non  sole  ipso,  hoc  est 
Christo,  revocarentur  ad  lacem.  Mita. 


i^ 


m 


S.  PETBl  :6HBYS(ttiOGI. 


%n 


86d  nMirti  traddnY  ?quo8  gallQS  Ma  eommmiet,]tici-  A 
fer  non  snscitat,  solipsenonreToeat  et  prodncitad 
lacem?  Isti  ettempus  suppliCandi,  etbospitis  mer- 
cedem,  etipsadieioperaperdiderant.Contristamur, 
fratres,  quando  nos  diluculo  stamusante  Dominum, 
et  nobiscum  nostros  fiiios  non  videmus.  Ule  noctis 
•medio  sic  folsayit,  incujus  domo  bospes  venerat. 
RogO;  tu  quare  non  Tel  diluculo  vigilas,  cui  estbo- 
spesin  domo  ?  quod  iile  gratifis,  tn  tribue  Tel  pigritias : 
quod  iile  bumanitati,  tu  necessitati  saltem,  plus 
somni  quam  tdi  amator,  impende.  Certe  nt  possis 
vigilare  ad  vitam,  qui  dormts  ad  mortem,  qu»  se- 
quuntur,  auscnlta :  Bi  ego  dko,  inquit,  pelitetet  da' 
biiurvobls;  quceriie  etinvenietis;  pulsate,eiaperie- 
tur  vobis.  Omnis  enim  qui  petit,  accipit ;  st  quiquM-  b 
rit,  invenit  ;etpulsantiaperietur. Sed  dicis.Esto  qaod 
petere  po8sim,puisare  quomodo  potero  coBlestesecre- 
tum?Quemadmodum?Iterandoprece8,etez8pectan- 
do  judicium  largitoris,  moras  dantis  patientissime 
sustinendo ;  quia  quicumque  cum  semel  pulsaveri  t, 
indignatur  mox  si  non  fuerit  auditus,  iste  non  est 
petitor  supplex,  sed  est  imperiosus  exactor.  Audi 
propbetamdicentem  :i?:r^tfcta  Dominum^viriUter 
age,  et  conferteturcor  tuum{PsaL  xvi).  Etsiiterum 
distulerit  in  futurum,  tu  Dominum  tuum  patienter 
exspecta.  Ubi  autemquidquasreredebeasvisnosse, 
snntdJfitiffi  in  sinn  pauperis,  et  regnum  coslorum 
intra  te  est.  Intra  vos  est  regnum  coBlorum,.  dicit 
Dominas(Ltic.  ivii).  Quissit  autemamicos  quidor- 
mit,  et  quis  amicus  qui  de  via  venit,  et  qni  sunt 
pueri  qui  dormiunt,  et  quis  est  iste  qui  pulsat,  et 
cur  8ub  certo  numero  tres  tantum  postulat  panes, 

•  Datam  fidem  vel  exsolyere  nequivit  Auctorj  vel 
sermo  ille,  in  quo  prffistiterat  quchl  bic  promitUt, 
periit. 

b  Hic  aliqaa  desunt,  nec  sensus  est  absolutus. 
Non  tamen  datum  est  ex  manuscriptis  aliquid  vel 
supplere,  vel  corrigere.  Yide  infra  in  observ.  ad 
serm.  i07  et  436.  Mita.  —  Mibi  autem  pro  certo  est 
Cbrjsologum  loqui  bic  de  aliquo  alio  episcopo,  qui 
tunc  temporis  apud  illam  fuerat  diversatus. 

c  In  I  Reg.  IX,  7,  babetur  :  Panis  defecit  in  sitar- 
ciiinostris  et  sportulam  non  habemus;  ubi  LXX  le- 
gunt :  Quoniam  panes  defecerunt  in  vasis  nostris,  et 
plus  non  est  nobtscum ;  quo  loco  Abulensis  :  Cistari- 
eium  est  vas  de  vimine  complexum  ad  reponendum 
vanem,  etabaliquibus  vocaiur  calalhus,  GIoss.  Inter- 
lin.  exponit :  Siiarciisnostris,  idest  sacculis,  velpera, 
In  Bibliis  emendatis  babetar  sitarciis,  non  autem, 
ut  erat  in  antiquioribas,  eiiarciis,  Maldonatus,  Mattb.  9 
X,  40,  per  eitareiis  sportulam  intelligit,  et  similiter 
bic  debet  exponi.  Mita.  —  Ejus  tamen  pacedixerim 
sitarciam  bic  apud  Chrysologum,  ut  superius  serm. 
4,  anDonam  <]uotidianam.  vcl  demensam  diurnum 
significare.  Vide  quffi  ibidem  dicta  sunt. 

d  Obscurum  sensum  sic  illustrarem.  Amicus  qui  sera- 
per  dare,  non  accipere  consuevit,  banc  sibi  ramilia- 
rem  et  diurnam  consuetudinem  de  copia  suffi  bnmi- 
litatis,  c[uam  secum  ut  consuetum  sibi  viaticum  af- 
fert,  avidus  sic  explevit,  ut  non  dedignatus  sit  de  tio- 
strw  vilissimcB  paupertaiis  prcBparatione  gustart^  nec 
passus  est  mealiunde  petere  quod  ipsc  virtuie  ethn- 
militate,  omnium  hospiium  locupleiissimus,  habebst. 
Ad  quid  enim  aliunde  petere  quomodo  splendide  aga- 
tur  cum  bosplte»  qui  dum  paucis  est  contentus,  om- 
niasecum  liabet  ?  ludeinipsius  bospitis  laudem  pau- 


cam  petiero,  quffisiero,  pulsavero,  et  pervigil  in- 
quietalor  accipere  meruero,  vobis  amicis  mei  Do- 
mini  •  non  negabo,Seddiciti8mibi,Ecceamicu8Do- 
mini  tui  ^  venit  ad  te ;  iste  dare,  non  accipere, 
consuevit ;  banc  denique  c  sitarciam  <>  de  viatici 
sui  copia  pastor  avidusexplevit,  ut  de  nostrse  pau- 
pertatis  viUssima  prffiparatione  gustaret  ;nec  passus 
estintempestanoctemesibi  aliunde  petere  •  bospitum 
iocupletissimusquod  babebat  Nec  mirum,  fraires; 
semper  dare  vult  dives  ad  pauperem,cumdeolinat. 
Isteillius  evangelici  amicisempermanet  in  janoa; 
in  istius  cubiiiillecum  pueris  suis  largitor  evange- 
licus  perseverat,incuju8  cordePater  et  fiiiu8,etSpi- 
ritussanctusfaciuntsemperetcoUocantmansioaem. 
Quid  plura  ?  Pater  est :  ab  ipsopetere,  ia  ipso  qnes- 
rere,  per  ipsum  pulsare  me  credidi ;  et  ideo  me 
vobis  daturum  non  incautus  promissor  asserui. 
SERMO  XL. 
De  bono  pastore. 
Ubi  vernalis  aurffi  tempusannuosoviumcosperit 
-partus  aperire,ubi  per  campos,  prata,  viascosperit 
fecundi  gregis  germina  copiosa  dispergere,  pastor 
bonus  t  seponit,  etcantus,et  g  discursuanxio  tene- 
ros  quffirit,  legit,  coiligit  fetus,  atque  eoscollo,  hu- 
meris,  ulnis,Iffitus  vector  imponit^ut  salvosomnes 
perferat,et  1»  tutas  perducat  ad  cauias.Sic nos^ratrea, 
Ubi  Quadragesimffiarridente  vemo  ecclesiasticum 
gregem  videmus  fundere  uberes  partus,i  tractatus 
nostricantuseti  consuetisermonisepulas  seponen- 
tes,  totamcuram  incolligendoetcomportando  coe- 
lesti  germine,  anxii  gravissimo  Iat>oredependimu8. 
Sed  quiai^  agnosredditosgregi,ettotosintraCbri%ti 

cis  excurrit,  cujus  precibus  adjutus  futuram  fore 
speratut  alterius  sermonis  expleatpromissionem. 

«  Ms.  Vaticanum  sic  babet :  Nee  passus  est  intem- 
pestCB  noctis  me  tibi  aliunde  pelere,  hospitum  locupte- 
tissimusj  quod  habebat.  Nonnullffi  editiones  habent  : 
hospitium, 

t  Otia  scilicet,  quin  el  cantus,  guibus  tempus  fal- 
lere  studebat ;  seque  totum  labori  committit. 

K  Peragrando  campos,  et  invia  quffique  sollicite 
discurrendo. 

b  Editi,  corrupte,  totas. 

<  Hoc  nomine  sffipius  apud  SS.  Patres  audiebmDt 
coucioues  in  Ecclesia.  Optatus  Milevitanus  Oonatista- 
rum  omniumetunius  ParmenianiconcionestrocraXia 
appellaUone  non  semel  nominavit.  NuUus  vestrum, 
ait  lib.  IV,  leetiones  Dominicas  incipitis,  et  tr(utaius 
vestros  ad  vesiram  injuriam  explicatis,  Et  lib.  v,  Par- 
menianum  alloquens  :  Et  eum  hwc  initio  cUctionis  tum 
iractaveris  in  processu  traciatus  tui,  hoiim  immemor 
factus  es.  Vide  Ambrosium  epist.  14,  ad  Marcellin. ; 
"Gaudentium  Brixiensem  in  prsf.  ad  Benivoium; 
Hieronjmum  epist.  65 ;  Aagustin.  serm.  20,  de  Di- 
versis ;  et  bffic  expresse  tractantem  Ferrarium,  de 
Concion. 

j  Ex  hoc  Chrysologi  loco  colii^as  velim  episcopos 
tempore  Quadragesimffi  a  concionibus  abstinuisse, 
curamque  impendisse  omnem  in  coiligendis  vectan- 
disque  Christiani  gregis  fetibus  ad  Ecclesiam. 

^  Agnos  appellat  recenter  baptizatos.  Tempore 
Quadragesimffi  pastor  noster  sanctissimus  in  evo- 
candisad  fidem  gentibusplurimumprscipueinsada- 
bat,et  catechismo  instruens  sabbato  sancto  Pascbffi, 
.uo  tempore  volenles  baptizabat.  Tumque  mos  erat 
ut  in  Ecclesia  Dei  per  immersionem  et  emersionem 


913 


SEBMOXU. 


314 


'TidemasessejamsepteydiYiiioelflBlissiilQirevoMimiir  A  vivens  mortaliumpas(umor8moritur,dQmdeTorat 


adeantue,  Domioici  TobJseibi  ezsultationetota  yi- 
tales  copias  apponeDtes:  ut  quos  sociOs  senserimus 
in  labore,parUoipe8  in  gaudiis  habere  possimus.Et 
qaiapraefatio  hiec  nostrapastorisboni  fecit  et  intuiit 
mentioiiCTideipso  qui  solus  t)onua,8olu8  pastor^so- 
luspastorum  pastor  est,  tota  sermonis  nostri  et  tra- 
ctatas  repleatur  ethabeatur  intentio.  PdUar,  inquit, 
bonH$^  animamsttam  ptmitpro  ovibm  im$  (Joan.  z). 
Fortem  fadt  ris  amoris,quianiidurum,nilamarum, 
nilgraTO^  nillethale»  computat  amor  yerus.  Quod 
ferrum?  quo  Tulnera?  qu»  poBQa?quas  mortes»  amo- 
rem  preevalent  separare  perfectum  ?  Amor  impene- 
trabilis  est  lorica»respuit  jacula^gladios  ezcutit»  pe- 
rionlisinsultat,  moriemrkiettsiamorest,  Tincitom- 


vitamrabsorbens  reos  mors,  ab8orbetur,innocenti8B 
dum  deglutitauctorem;  etpent  mors  ipsa,qa8Bper- 
debat  omnes,  dum  omniumpertmere  vultsalntem. 
Ergo  tali  forma  prscessit  o  ves  pastor^pastor  ab  ovi- 
busnonrecessit ;  nec  illas  deditlupis,  sed  tradidit 
lupos  iUis  quibus  donavit  suos  eligeresicprsBdones, 
ut  ocoisaB  viverentjianiatiB  resurgerent,sanguine  suo 
tinote  fulgerent  regali  purpura,  niveo  veliere  perlu- 
cereDt.SicboQus  pastor  proovibus  cum  posuit  ani* 
mam,non  amisit;  et  oves  tallter  tenuit,uon  reliquit ; 
nec  destituit  oves  taliter,  sed  invitavit,  quas  per 
mortales  campos,  peritermortis,  vitalia  vocavit  et 
perduxit  ad  pascua.  Sed  dicit  aliquis.  Quando  haBO 
erunt?  Eoceinterimoves,  idestapo8toli,prophet». 


nia.SedquflBramasutrum8itovibuscommodamors  g  martyres  etconfessores  jacentsepalti:discerptitoto 


ista  pastoris,  qusB  destituit  oves,  quae  lupis  tradit 
inerme  pecus,qu8B  sic  eharum  gregem  ferinis  morsi- 
bus  derelinquit,direptioni  dat,  et  ezponit  morti,sic- 
nt  ipsius  pastoris  Ghristi  probatur  ex  morte.  Ez  quo 
namqneposuit  ipse  animam  suam  prooviims  suis, 
seque  Judaicofurore  permisit  occidi,oves  ejus  genti- 
lliim,velutprflBdonum,diripiunturincur8u;mactaodlB 
in  earceribus,  velut  latronum  clauduntur  antris ;  a 
perseeutoribus  quasi  saBvieD  tibus  lupis  sine  cessatio- 
Be  laiiiantur,abhflBreticis  quasi  ab  extraneis  canibos 
rabido  dente  carpuntur.  Hoc  apostolorum  peremptus 
probat  ohorus,hoc  martyrum  toto  orbe  di£fusu8  cla- 
matsanguiSfhocChristianorummembradatabestiis, 
eonsumptaignibus,demer8afluniinibus,patenterde- 


3pargunturinorbe,involutisanguine,tetri8claudun- 
tur  sepulcris.Etquisdubitat  quod  resurgant,vivant, 
regnent  occisi  martyres  ,quando  Ghri«tus  » illisresur- 
rezit,  vivit  et  regnat  oceisus  ?  Audi  vocem  pastoris 
hujus :  Oves  mem  vocem  meam  atuliunt  ei  sequniur 
me.Necesseest  utquflB  suDtad  mortom  secutflB^seqaan- 
tar  ad  vitam  ;quflB  ad  oontumeliam  comitatflB  suDt,oo- 
mitenturad  honorem;  et  sint  participes  ^oriflB,  qusB 
passionis  participes  ezsti  terunt.  Ubi  n<in,inquit,e9re^ 
ibieritetministermeu${Joan.xn),  Ubi?  utiquesu- 
per  c€Blo8,ubi  Christus  est  ad  dezteram  Dei  sedens. 
Homo,non  te  turbet  fldes,spes  te  longior  non  fatiget: 
quiacerta  tibi  res  est,quflB  in  ipso  tibi  rerum  serva- 
tur  auctore.itfortKt\  inquit,  estis,  et  vita  vestra  abS' 


monstrant:  quod  utique  totum  sicut  mors  intulit,  ita  ^  condita  est  cum  Ghristo  in  Deo;  cum  autem  apparuO' 


vita  potuit  prohibere  pastoris.  Ideo  pro  te  pastor 
amorem  morieprobat,quiacum  videatovilrasimmi- 
nere  diserimen,  cum  gregem  defensare  non  possit, 
mavolt  mori  antequam  mali  de  snis  ovibus  quid vi- 
deat.Sedqaid  £aciamu8,quia  Vita  mori  non  poterat, 
nisi  volui86et?datori  animflB  animam  qnis  tollere  po- 
taissetiiolenti?  dicenteipso:  Potestatem  habeo  po- 
nendianimam  meam,  et  polestatem  habeo  ilerum  su- 
mendi  eam;  nemo  tollit  eam  a  me.Ergo  mori  voluit, 
qni se.cum mori aon posset,  permisit occidi.QuflBra- 
musergo  hujus  quflB  vis,qu8B  ratio  sitamoris,quflB 
hujus  causa  morti8,qu8B  hujussit  utilltas  passionis. 
Et  plane  vis  certa,  vera  ratio,  causalucens,  utilitas 
tanti  sanguinis  peraperta :  namque  pastoris  una  ez 
mortevirtttsemicuitsingularis  ;  pastor  pro  ovibus 


rU  C/u  istus  vitavestrajunc  et  vos  eum  ilto  appare^ 
hitis  ingloria  {CoL  m).  Laborans  messor  quodin 
seminenonvidet,videbitinmetse,>>et  quiin  suleo 
deflet,  gaudebit  in  fructu. 

SERMO  XU. 
De  jejunio  et  eteemosyna. 
Bella  gentium  legimus  superassequamplurimos, 
quos  tamen  pugnas  carnis  legimus  noa  vicisse,  et 
audivimus  eos  dedisse  delictis  pectora,  qui  dorsa 
hostibus  non  dederunt.  Proh  dolor !  Victores  gen- 
tium  vitiorum  fuisse  captivos,  nationum  dominos 
turpi  servisse  criminibus  servitute  :  stetisse  inter 
saevientes  gladios,  et  inter  enervata  lenocinia  cor- 
ruisse;  regnis  fuisse  terrorijudibrio  fuisse  peccatis; 
adversas  aeies  contrivisse  jejuno8,et  crapulatos  su»- 


mortiqafleovibusimminebat,  occurrit;  utauctorem  ^  rum  castradissolvisse  virtutum:  jacuisse  effuso  vi- 


mortisdiabolum  novo  ordine  captus  caperet,victus 
vinceret,  puniretoccisas,  etovibus  moriendoviam 
vincendsB  mortis  aperiret.  Nam  et  diabolus,dam  in 
hominem  tendit,  prosilivit  in  Deum  ;  dum  in  reum 
sflevit,iQCurrit  iu judicem:  invenit  supplicium,  dum 
ingeritpoBnam;ipse  accipit,dumdatsententiam ;  et 

baptizarentur,prout  ex  D.  Augustioo  accipimus.aliis- 
que.  Quod  cum  propriis  maQibus  ageret  ooster  ao- 
tistes,  et  innumeri  propemodum  essent  baptizaDdi, 
nedQm  coDcionem  eo  tempore  dimittere  co^ebatar, 
sed  et  mvissimo  labore  ob  id  suscepto  Dimis  anxias 
erat  et  tassos.  GQmqae  saeratos  viros  in  ipso  labore 


no,qui  jacere  effuso  sanguinenescierunt.  Unde  etti 
hoc?  uude  ?  quia  hoc  non  est  ratio,  sed  languor ; 
non  vita,  sed  febris:  phrenesis,  non  natura.  Nam 
quotiens  ciborum  cruditas  vitalia  dejicit,  infirmat 
stomachum,  corrumpit  sanguinem.vitiat  humores 
succendit  choleram^eztremum  efebris  gignitincen- 

socios  habuisset,  eosdemingaadits  divinflB  prfiediea- 
tioQts  participes  habere  prceopiat.  Hita. 

•  Ms.  Vat..  tjpse.,  fortasse  meHos. 

b  Emeodavimus  ex  Latioio.  Editi  oinnes,  et  quod* 

«  Vide  quflB  annotantor  ad  serm.  18. 


315 


8.  PETRI  GHRYS0L06I. 


316 


dium,  totiet  »ger  mentem  perdit,  amittit  sensum. 
ferturdesideriisycontrariisurgetufysalutariarespuit 
qu8Brit  noxia,fugit  curam.  Tuno  medici  »  satagunt 
abstinentiffiremediosubyenireutsanetur,  ut  sanet 
abstinentiaquodvoracitassauciarat.  Bt  si  pro  tem- 
porali  cura  segri  medicis  obediunt^serrant  arduam 
paroitatem;  quareprosempit6rna  salute  sit  durum 
Ghristo  moderatisobedire  jejuniis,corpu8  gubemare 
mensura,mentemregereparcitate,  sensum  sobrie- 
tate  frenare?  Sicut  terr»  nubes  caiigant  ccelum,  sic 
obscurantanimas  intemperatacon?im;sicut  vento- 
rum  turbines  elementaconfundunt,sicferoulacon- 
gesta  stomacbum  oonturbant ;  ut  nayem  fluctus, 
corpus  ebrietassic  demergit,  hominem  dat  in  pro- 
fundum,iuorayiteB  aufert,mortis  facit  subire  naufra- 
gium.  Est  ergo  febris,  est  febris  quam  beatus  Apo- 
ttolus  anhelare  in  humanis  yisceribusjsic  deplorat : 
Seioquia  non  habitat  m  me,  hoe  est,  in  came  mea 
6ontim(/{om.yii):sinoniK>num.utiquemalum.Quod 
malum?  Fragilitas  certe,  quae  dum  serpit  in  carne, 
in  yenis  «stuat,  intrat  ossa,  conditur  in  meduUis, 
fervet  in  sanguincin  yitiorum  phrenetim  sic  erum- 
pit.  Fragilitasfebris  natur»,  languorum  mater,ge- 
nitrix  passionum ;  fragiiitas  e8t,qn»  nobis  >»  ejut- 
modi  necessitates  imponit:  et  ubi  necessitas,  non 
yoluntas  ;  ubi  exstat  de  eonditione  captiyitas,  judi- 
eiumde  potestate  non  constat.  Fragilitas  est  per 
quam  vadit  homo,  non  quo  invitat  voluntas,  sed 
quo  necessitas  duoit.  Audi  Apostolum  dicentem  : 
Nonqttodvolohocago(Rom.yn).  Pragilitas  dum 
parat  homini  Decessaria,facitillum  adnon  necessa- 
ria  pervenire;  dum  parat  cibum,perduoit  ad  crapu- 
lam ;  ebrietatem  suadet,  dum  potum  ministrat ;  of- 
fert  somnum,ut  inertiamtradat ;  curat  ventris  one- 
ra,  ut  salutis  auferat  ouram  ;  dat  oami  totum,  ut 
animffi  nil  reiinquat :  facit  corpus  passionum  pom- 
pam ;  facit  ut  sit  homo  sui  mors,  vita  vitiorum. 
Unde  sisehomo  taUter  sentit  ffigrotum,^  medico  se 

*  Ita  restituendum  duzimus  ex  ms.  Cffisen».  Editi: 
Studio  parant  abstinentia  remedio  .subvemre, 

^  Editi  jus  neeessitatis.  An  ex  ms.  Cffisen.  mede- 
lam  loco  huic  attulimus  alii judicent.  Lectionem  edi- 
torum  retinuit  Mita,et  h»c  annotavit :  <  Hoc  est  de- 
bilitas  nostra,  qu»  et  fomes  seu  concupiscentia 
dicitur.  Humana  natura  post  lapsum  primi  parentis 
proclivis  facta  est  ad  malum  :  et  ubi  vulgata  lectio 
psalm,  cii  ait  :  Quoniam  ipse  cognovit  figmentum  no- 
strum,  recordatus  est  guoniam  pulvis  sumus,  para- 
phrastes  ChaldsBus  legit:Otiofiiam  ipse  novU  fomitem 
pravum,  qui  peccatum  suggerit,  Job  quoque,  de  ho- 
mine  loquens,  ait :  Consumetur  velut  tinea  ;  eteoim 
sicut  tinea  nascens  ex  ligno,  vel  panno  laneo,  in- 
star  fllii  vipers  conradit  viscera  matris,  ita  fomes 
peecati  intra  nos  ori^nali  labe  infecios  exoriens 

Siantum  est  ex  se,  nisi  divina  gratia  deUneatur,spi- 
tuale  humidura  radicale  absumit,  et  nos  mfirmio- 
res  ad  difflcultates  superandaset  imbecillioresred- 
dit.  Fomes  est  appetitus  sensitivus  justitia  originaU 
destitutus,  qui  soapte  natura  indinat  ad  sequendum 
suavia,  et  delectabiUa  sibi,etiamsi  sint  contra  dicla- 
men  rectffi  rationis,  qui  ab  Apostolo,  Rom.  vii, 
peccatum  vocator;  vel  quia  processit  a  peccaio  origi- 
nali,  vel  quia  vebementer,  non  vero  necessario  ad 
peoeandum  incUnat.  Quod  autem  fragiUtas  jus  ne- 


A  ooelesti  tradat,  seoure  ejus  monitis  aoquiescat,  aci- 
bis  se  temperet,mensuram  seryet<>  inpotu,ntpo88it 
sic  fragiUtatis  superare  ianguorem,firagiUtatem  fu- 
gere  passionum,  febrim  ac  phrenesim  yitarevitio- 
rum.  AbstinenUa  est  hominis  prima  medicina/sed 
adplenam  puram, «  misericordinrequiritexpensas 
AbstinenUa  exstinguit  febrem,8ed  arefactamembra 
longffi  febris  incendio,  nisi  largo  infundantur  un- 
guento,nisi  blandissimis  rigentur  fomenti8,nisi  Ju- 
ventur  medicinffi  8umptu,ad  integram  sanitatem  re- 
dire  non  possunt :  sic  jejuniumquamvis  exoludat 
yiUorum  morbos,  camis  amputet  passiones,  crinii- 
num  causas  propellat;  tamen  sine  misericurdin  on- 
guento,sine  pietatis  rivo,sine  eleemosynnsumptu, 
perfeotam  salutem  mentU>u8  non  reponit.Jejuniuffl 

Q  sanat  vulnera  peccatorum,8ed  cioatrices  yulnerum 
sine  misericordianon  emundat.  Audi  Dominumdi- 
centem :  Daie  eleemosynam,et  ecce  sunt  volnsomnia 
munda  (Luc.  xi.  Jejunium  singulari  cultueyelUt 
vitia,eradicat  crimina,ad  fructus  bonos  agrum  pa- 
rat  et  mentis  et  oorporis  :  sed  nisi  misericordie  fe- 
ceritfundamenta,  '  senium  et  studium  jejunantis. 
Jejunium  est  sanctitatis  hostia,saorificium  castitatis; 
tedsine  misericordin  incenso  ad  divinum  nonpo- 
test  oonspeotum  in  odorem  suavitatis  ascendere. 
Quod  anima  est  corpori,hoc  misericordiam  constat 
esse  jejunio:  quando  jejunium  ex  misericordia  yi- 
vit,  tunc  viyificat  Jejunantem,  Jejunium,  yirtutum 
navis,  portat  qunstum  yit»,  lucrum  salutis  adve- 
otat.  Sed  qui  intrat  carnis  pelagus,scindityitiorum 
fluotus,  intersoopulos  criminum  transit,  praterit 

^  Uttora  passionum ;  nisi  oito  portum  pietatis  intraye- 
rit,  exercere  virtutes  non  potestjlucram  noo  potett 
habere  virtutum.  Qui  se  stare  novit  in  hujus  yitn 
iubrico,  qui  se  intelUgit  oarnis  yiam  transire  per 
lapsum,  qui  sesentit  incursionibus  Ignorantin,  ne- 
gligentin  casibus  subjaoere,8ic  jejunium  teneat,  u^ 
misericordiam  non  reUnquat.JeJuniumnobi8&perit 

cessitatis  imponat,  declarat  Bellarminus  in  psalm. 
xxiy,  vers.  18,  inquoDavid  orat  Deum  dicens  :  De 
necessitatibus  meis  erue  me,  Subdit  Bellarminus :  iVe- 
eessitates  autem  a  quibus  tiberari  eupit,videntur  esse  auh 
lestissimsR  iUse  eoneupiseentuB  qua,  veUmus  nolimus, 
nos  vexant,  et  aliquando  in  peccatum  pertrahuni,  S. 
Augustinus,  serm.  13  de  Verbis  Apostoli,  inquit : 
Prorsus  si  defuerit  auxilium  Dei,  nil  boni  agere  po- 
teris ;  et  nisi  ille  regat,  cadis ;  nisi  regat,  jaees. 
D  OpUme  Viguer.  in  Epist.  ad  Rom  vu,  versus  finem, 
videndus.  »  Necessitales,  inquit  Chrysologus  lato 
modo,qun  sciUcet  impellunt,non  qun  vim   faciunt. 

c  Chrysostomus,  tom.  v  homil.  31  :  Ne  mihi  di- 
cas,  Peceavi,  quid  agam  f  Medicum  habes  infirmitate 
superiorem  ;  medicum  habes  morbi  naturam  vineen^ 
tem  ;  medicum  habes  sola  voluntaie  curantem  el  qut 
potest  si  vuU,  Macarius,  homil.  26  :  Medtcus  eogno- 
minatus  est,  quoniam  ceslestem  et  divinam  suppMtat 
medicinam,  et  morbos  aninuB  $anat. 

d  Edili  nonnuili  cum  ms.  Ciesen.,  in  posterum, 

•  Eleemosynis  enimpeccatasuntredimenda. 

f  Senium  est  decrepita  ntas.  Hinc  David  :  Usque 
ad  senectam  et  senium,  Coroparat  hic  Chrjsologus 
Jejunium  misericordia  destitutum  senio,  ntati  om- 
nium  infirmissim»,  baculoque  indigenii.  Sic  Jeju- 
nium  labat,egetquefttndamentomisericordin.  Mita. 


SIT 


SERMOXUL 


318 


e<elaiDjejtiiiium  nos  intromlttit  adDeum  ^sedniti 
tonc  adfuerit  nobis  misericordianostrarum  patrona 
causanim,qui  de  innocentia  constare  oon  possumat 
securi  de  yenia  non  erimus,dicente  Domino :  Judi- 
eium  sinemisericordia  iUi  gui  non  fecerit  misericor^ 
diam  (Jae.  ii).Dies  gratns,  sed  gratior  est  serenus : 
entergojejuniumnostrumiilo  clarius.sinobls  Qua- 
dragesimsB  dies  splendor  misericordift  dat  serenos. 
GlamatDeus:  Misericordiam  volo{0$eeyn),  Homo> 
da  Deo  quod  Tult,  si  yis  tibi  dari  a  Deo  quod  yis. 
Misericordiam  volo  Deiyox  est^Deus  anobis  miseri- 
cordiam  petit,  et  si  dederimus  quid  dicturus  estt 
illud  quodhodie  lectum  est:£5ttntn,e<  dedistis  miht 
manduear$;sitivi,et  dedistis  mihi  potum, Ei  quid  T 
Ymite^benedicti  Patris  mei,  percipits  regnum  quod 
vobis  paratumest  ab  originemundi(Matth,TXv).Qm 
dederit  esurientipanem,dabit  sibi  regnum;negabit 
sibifontemyitiB,  sitienti  aqu8B  caiicem  qui  negarit. 
Amore  pauperis  Deus  suum  regnum  yendit :  et  ut 
emereillud  omnishomo  possit,  fragmentum  panis 
ponit  in  pretium,  quiayult  habere  omnes^qui  tan- 
tumpetitpretiiquantumhominemseithabere.Deus 
regnum  suum  fragmento  panis  yendit;  quis  ezcusare 
poterit  non  ementem.quem  tanta  yiUitas  yenditionis 
aecusat?Pratres,prandiumnostrumsit  pauperiscoB- 
na,ut  meusa  Christi  nostrum  paretur  io  prandium,pro- 
mittenteipso^cum  dicit  iManducabitis  in  mensa  mea 
m  regno  meo  (Luc,  xxu).  Fratres»  sint  delicispau- 
perumnostrajejunia,uttemporalejejuniumnostrum 
in  stemas  possit  nobis  deiicias  immutari.  Homo 
dando  pauperi  das  tibi;quiaquod  pauperi  non  de- 
deris,  habebit  alter.  Tu  solum  quod  pauperi  dede- 
lis,  hoc  habebis. 

SERMO  XUI. 


Deeisdem, 

Jejonii  bona,  fratres,  prout  potuimus,  superiori 
lermone  perstrinximus;etquod  essetoratiocognata 
jejnnio»patefecimus  ipsaconoiusione  sermonis.Sed 
quiajejunium  sine  misericordia  deiicit,  jejunium 
sine  pietatejejunatySine  miserationeinfirmaturora- 
tio,  oratio  sine  largitate  iassescit,  reficiamus  no* 
ttrum  misericordieB  exhibitionejejunium,orationem 
nostram  pietatiserigamus  auditu,adhibeamus  jeju« 
niomisericordiam  patronam  .  quia  fames  estayari- 
tittjejunium  sine  misericordia,cupiditatis poBna  et 
tine  pietate  jejunium  ;  •  ultio,non  deyotio  est,non 
Deo  jejunare,  sed  sacculo ;  atterere  se  abstinentia, 
et  hydropi  ^  cupiditati  inflari ;  exonerare  yentrem 
cibis,etmentempecunifepondereprsgrayare.Ipsum 
se  redigitin  sacculum^qui  pecuniam  nescit  proro- 
§are,  sedclaudere  :  iste  alienorum  custos,  non  do- 
minus  estsuorum ;  quia  paratalii»  negat  sibi.cum 
misericors  eroget  quod  ay  ar  us  oppressit.  Est  ager  cul- 
tut  sine  semineySinemiseratioDe  jej  uoans .  Ager  cttltus 

*  Qaasi  quarodam  sumat  de  se  ipso,  ob  ayaritiss 
cnpiditatem»  yindictam. 
^  Alias,  cupiditate. 
t  hitolens  locutio,  pro :  amoena  fit  yiretis. 


A  caret  8entibut,yitatgramuia,eyadittotumquodest 
negUgentisB^quod  est  squaloris.Sed  sicut  sine  semine 
fit  sterilisyipsocultu  fructum  nondat,datlaborem,et 
ad  bonam  f^ugemoon  yalet  pervenire;jejunaDsitare- 
colit  animam,  purgat  sensus,cor  mundat,abscindit 
yitia,eradicat  crimina,dat  menti  cultum,corpori  dat 
decorem  ;  sine  misericordia  ad  fructum  yitSB  non 
peryenit,  ad  salutis  prsBmium  non  yadit.  Quod  est 
sine  rege  aula  regia,  hocestsine  largitatejejunium. 
Aula  regis  fulget  auro,  nitet  marmore,  picturis 
spleodet  grandescit  spatiis,leyaturoulmine,o  amoB- 
natur  yiretis,  <>  ipso  terribilis  est  secreto  :  sedsine 
regehonorem  nonhabet,  caret  gloria,  est  yacua 
solitudo,  est  clausa  eremus,est  horribilis  solitudo, 
Sic  jejuniumlucet  innocentia,  radiat  ca8titate,ful- 

Q  get actu,*  pingitur  moribusyincessu  micat,sancti tatis 
totomagnificaturomatu;sed  sine  misericordiaglo- 
riamoon  habet,  mercede  caret,  palmamnontenet, 
perditfiduciamsupplicandi,impetrandimeritumnon 
capescit,  attestante  Scriptura,  qusB  dicit :  ^  Qut 
elaudit  aurem  ne  attdiatinfirmum,et  ipse  clamabitf 
et  non  erit  qui  exaudtat  (Proo.xxi).Quomodopetet 
misericordiam,qui  negayit?/«dtcttim,inquit,ime  mt- 
sericordiafiet  iUi.quinonfecerit  misericordiam(Jae. 
u).  Misericordiam,qui  nondat  alteri,  toUit  sibi.Mi- 
sericordia  sibi  erit,  qui  spargit  pauperi.  Dispersit^ 
inquit,{Mtf  pauperibusjustitia  ejus  manet  in  sacu- 
lum  scscuU  (Psal.  cxi).  Misericordiatn  qui  seminat 
ioopi,  sibi  metet.Qut  tmman^  inquit,  m  lacrymis, 
ingaudio  metent.  (Psa/.cxy).Non  sic  imber  infundit 
tcrram,quomodo  jejuniumllacrymtBrigant  paupe- 

^  rum.  Homo^inlacrymaspauperumjactaseminaje- 
junii  tui,  quia  siccantur  jejunii  yirtutes,  arescunt 
jejunantiummesses,quffipauperum  fletibus  nonfue- 
rint  irrigatSB.CGBli  pluyia  infundit  terram,  lacrymtB 
pauperis  coBlum  rigant;  ergo  sitit  coBlum,et  exspe- 
ctat  deploratu  pauperum  yicem  roris,quia  miseri- 
cordia  aratcoBli  campo8,suloos  ducit  pietas  per  tu- 
pema,illicmi8ericordiateminat;quiaquffi  tutceperit 
manut  pauperis,  ibi  metit;  ibi  segetemcolligit,  qui 
semen  suum  pauperi  commiserithic  serendum.Bea- 
tus  cui  seminanti  sic  ffiternahorrea  perpetem  pr»- 
parantur  ad yitam.Hunc  serentem  B.Apostolus  per- 
scribebat,  cum  diceret :  Hoc  autem  dico :  Quiparee 
seminat,  parce  et  metet :  et  quiseminat  in  benedic* 
tionibus.de  benedictionibus  etmeletiunusquiquesi- 

D  cutproposuit  cordi  suo^non  ex  tristitia  aul  ex  ne- 
eessitate;  hilarem  enim  datorem  diligit  Detis(II  Cor. 
ix).MagnasuDtopera  Domioi^sed  magnitudinemprsB- 
cellit  misericordin  magnitudo:namcum  dixissetpro- 
pheta:ifaj^operai)omtm(PsaI.cx),  adjecit  alibi : 
Misericordice  ejus  super  omnia  opera  eijus(Psal.ciLiY), 
Misericordia.fratres,  implet  coelum,  replet  terram. 
jDomtne^iDquit,tn  ccelo  misericordia  tua{Psal.xsxs). 
Et  idem  ipse :  Miserieordia  Domini  plena  est  terra 

^  Re^um  penetrale  ingredi  sine  poena  nemini  in- 
Jusso  licei.  Alibi  obsenratam. 
«  Elegantiorum  morum  yarietata  exomatnr. 
'  Juxta  yertioem  UOL 


SI9 


8.  PmU  CHRTSOLOGI. 


m 


{Psal.  xxxii).  Et  revera,  fratres.  pcriisset  totum 
quod  Deus  fecerat^nisi  misericordia  subvenisset. 
Gulpa  etultio  quidquid  in  bunc  mnndum  yenerat, 
auferebant ;  quia  et  fragilitas  semper  tendebat  ad 
lapsum,  et  cogebatur  ad  vindictamsemper  censura 
judicantis.  Sic  angelus  dejiciture  coelo  (Isa.  xiv)  ; 
sic  de  paradiso  exsulat  bomo  {Gen.m)  ;8ic  mundus 
diluviodeletur  {Gen.  vii) ;  sicgentes  confunduntur 
linguis  {Gen,  xi),  danturgladio  {Gen.  xiv);  sic  ex- 
uruntur  urbes  incendiodivino((r6n.xu);  sic  ex  ^gy^ 
ptoplebseductaineremo  occulebatur  {Exod.xij); 
sic  terra  hiansvorat  populum  (i^rum.xvi);etne  mul- 
tiSfSic  Judffiam  ultor  Christi  sangulnis  Romanus 
«  delevitexercitus(Jlfaf(A.xxiv).  HflecestCbristi  ma- 
gna,larga,sola  misericordia,qu8e  judiciumomne  in 
diem  servavit  unum,  et  bomini  totum  tempus  ad 
poenitenti»  deputavit  inducias ,  ut  quod  de  vitiis 
infantia  soscipit,  rapit  adolescentia,invadit  Juven- 
tus,  corrigat  yel  senectus ;  et  de  peccato  vel  tuno 
poeniteat,quando8entit  jam  senonpossepeccare  ;et 
tuncsaltemreatumdeserat.quando  illum  reliquerit 
jam  reatus^faciatdenecessitatevirtutem,  moriatur 
innocens,  qui  totus  vixit  in  erimine.  Hinc  est  quod 
propbeta  ad  misericordiam  currit  totu8,quia  fidu- 
ciam  de  sua  justitia  non  babebat:  Jftserere»  inqult, 
mei,  Deusjecundum  magnam  misericordiam  tuam 
{PsaLh).  Et  quare  magnam  JQuiamisericordta tua, 
inqu\i,magna est super  me;et  eruisti  animam  meam 
ex  infemo  inferiori  {PsaL  LXXxv).Et  si  Deus  reddit 
per  misericordiam  quod  per  judicium  deperierat» 
homo,tibiquid  stare,  quid  constaresine  miscricor- 
dia  tu putabas ?  Probatum est ergo tibi non jejunium 
solum^sed  omnes  sine  misericordianatarevirtutes. 
Abraham  ccelestis  convivii  prineipem,humaD]ta8  ar- 
dens,  Deo  impensa,  perficit  {Gen.  xtui)  :nam  quia 
duosoum  Deo  terrenamsuscepit  admensam,Orien- 
tisetOccidentispopulum  mensam  suscepitadcoele- 
8tem.yenien(,inquit,  ab  Oriente  etOccidente,  et  re- 
cumbent  cum  AbrahamJ$aac,e(  Jacobin  regnocce- 
lorum  {Matth.  vn)).Loth,'iuiahospitio  suscepitan- 
gelosjudiciumpraevenit  (Gen.Tix).  Hinc  gehennam 
Ticit  in  carne,  misericordem  nescit  divtnus  ignis 
exuere.Facitergo  misericordiam,  qui  vult  gehenna 
incendium  non  timere.  Denique  veniens  Christus 
ante  demisericordiadisputatquam judicetde  reatu 
Cumsedertt,mqmi,super  ihronumgloriasucedicet : 
Esurivi,etnon  dedtstis  mihi  manducare(Matth.xjY). 
Non  dixit,  Occidistis,  furtum  fecistis ;  sed  Esurivi 
ego,et  non  dedistis  mibi  manducare.De  crimine  non 
^  preestabit  caosas.cui  de  misericordia  eausa  con  sta- 
bit.  Quare?quia  Z)are  eleemosynam,  et  eccesuntvo- 
bis  omniamunda{Lue.xi).^otk  judicabiturdeculpa, 
coideiargitateiaos  defertur  ajudice;vindictam  non 

«Innuit  eversioiiem  Hiorosoljmorum  snb  Tito 
et  Yespasiano. 

b  POBstare  causam,  idem  est  ac  in  judicio  sisti . 

f  S.  Augustfmit,  de  Tribit.  iib.  xiv  cap.  45,  ait  : 
Nisi  pomilaria  prcsponerentur,  'deflceret  fid$s  simpli- 
/lcttim.  vide  ut  pro  auditoribus  accomodate  Auctor 
noster  loquatur,  et  utLatino^fermone  utatur  in  de- 


A  exigit,bumanitati8  debitum  qui  fatetnr.j&iiirfm,!n- 
quit,  et  non  dedistismihimanducare{Natth.xiv). 
Manducat  Deus  in  coelo  panem  quem  perceperit  paoper 
in  ierr&.Quandiu  fecistis  uniex  minimis  istis,mihi 
fecisiis  {Matth.xxv).  Da  ergo  panem,da  potum,  da 
yestimentum,datectum,si  Deum  debitorem^nonjn- 
dieem  vis  babere  ;nibil  nos  nocebit  in  terra,  si  no- 
bis  in  coelo  misericordia  sit  patrona. 

SERMO  XLllI. 

Deoratumejejunto  et  eleem&syna. 

c  Popnlis  populariter  est  loquendom:  commonio 
compellanda  est  sermone  communi;omnibu8  neces- 
saria  dicenda  sunt  more  omnium;  naturalis  lingua 
chara  simplicibus,  doctis  dulcis  :  docens  loquatur 

B  omnibos  profotora;  ergo  hodie  imperito  verbo  ve- 
niam  dent  periti.  Tria  sont,  tria,  fratres,  per  qoae 
stat  fides,  constat  devotio,manetTirto8.  Oratio,je- 
]oniom,misericordia.  Qood  oratio  polsat,impetrat 
jejon]um,misericordiaaccipit.0ratio,mi8erioordia,je- 
juniom,  sontbflectriaunum,dantb8ecsibi  invicem 
yitam.Estnamqueorationis  animajejunium  gejunii 
vitamisericordiaest.Hflecnemo  rescindat,  nesciunt 
separari.  Horum  qui  unom  «^tantom  babet,  vel  ista 
qoi  simolnon  babet,nihilhabet.Ergo  qoi  orat,  je- 
junet;qui  jejunat,  misereatonaodiat  petentem,qoi 
petens  optat  aodiri ;  aoditom  Dei  aperit  sibi,  qoi 
soom  sopplicanti  non  claoditaoditom.Jejoniomje- 
jonator  intelligat ;  esorientem  sentiat^qoi  yolt Deom 
sentire  quod  esurit  ;misereator,qoi  misericordiam 

p  sperat;  pietatem  qoi  qo89rit,faciat ;  qui  prflestare  sibi 
vult,  preestet.  Improbus  petitor  est,qoi  qood  alii 
negat  sibi  postulat.  Homo,  esto  tibi  miserioordiaB 
« forma;8ic  qoomodo  vi  vioantom  yi8,quam  cito  vis, 
misericordiam  tibifieri ;  tam  cito  aliis  tantom,tali* 
ter  ipse  miserere.  Ergo  oratio,  miserioordia,  jeju- 
niom,  sint  unum  patrociniom  pro  nobis  ad  Deom, 
pro  nobis  bseo  advooatio  sint  ona^ona  bflec  pro  no- 
bis  oratio  sint  triformis.Haecsont,  fratres,  baec  sont 
qu8e  tenent  coeli  arcem,qu8e  '  secretum  Deijudioit 
pulsant,qu8eante  tribunal  Ghristi  causas  humanige- 
nerisexsequontor,quflBinjostorompetontindo]geQ* 
tiam,  reorom  veoiampromerentor.Hfleccoi  io  cce- 
lestibus  non  assistunt,ipse  non  subsistit  in  terris ; 
baec  cum  teneant  in  coelestibus  principatum,in  terris 
rerumsummam  moderanturrbflec  regunt  prospera 
^  bflec  adversa  propellunt;vitia  exstinguuniista,  yir- 
tutesista  SLCcendunt;hflec  reddunt  casta  corpora, 
corda  pura,  bsec  pacem  membris,  mentibus  dant 
quietem  ;humanos  istasensus  scholam  faciunt  disci- 
plinffl,perh8Bcin  templum  Deipectora  hamana  con- 
surguut ;  bfiec  homioem  prsestant  angelum,bomini 
Deitatis  deferunt  baec  bonorem.  Hinc  est,  quod  fit 

clamandis  homiliis,  ut  s4rm.  159.  Mita. 

<i  Corruptum  in  editionibus  locum  ex  ms.  CaeseDss 
restituimus. 

«  Scliicet  vel  regula,  vel  exeraplar,  vel  norma^  ut 
inferius. 

f  Penetrale,  interiora  domos,  ut  superius :  terri- 
bilis  est  secreto. 


3tl 


SERHOXUV. 


m 


horam  suffiragio*  Moyses  Oeus  (Exod.  lu),  et  ad 
tnainphos  militares  sibi  om  QiamaadateiemeQta :  ju- 
betmarediscedere,  durari  uadas,  prof uuda  siccari 
(Bxod.  ziv),  ccelum  pluere ;  dat  frumcQta,  Yeutos 
spargere  cogit  caraes  (Exod.  xvi) ;  uoctem  spiea- 
dortf  >»solis  iUustrat,  solem  uubis  temperat  vela- 
meoto  iExod.  xni) ;  petram  percutit,  ut  de  receuti 
Yuloere  irigida  siticQtibus  «  det  flueata  (Num.  xx) ; 
primus  dat  terris  iegem  cceli,  scribitvitaB  Qormam, 
figitterminosdiscipliQ»  {Exod.xu^,  xxxv).PerbaBC 
&liasnescitmortem,reiiQquitterras»  ^  coeiosiQtrat» 
eoQimoratur  aQgelis,  coQvivit  Deo :  et  terrcQus  bo- 
^s  superoas  poisidet  mausioQes  (IV  Reg.  u).  Per 
ista  JohaoQes  •  fit  aQgeius  iu  cameyCOBlestis  iQ  terra, 
etauditu,  yisu,  tactUytotamsolus  capityteQct»  f  com- 
plectitur  TriQitatem.  £t  qos,  fratres,  si  Yoiumus 
Moysi  gloris.EiisB  TitfiB,  JoauQis  virtutibus,  omoium 
ssQctorum  meritis  appiicari^iiisistamus  oratioQi»  va- 
eemus  jejuoio»  misericordisB  serviamus.  Quiiu  bis 
vixerit,  qui  per  ista  fuerit  commuuitus,  jacula  pec- 
eat],diai)oliteia9muQdimacbiQas,s  vitiorumcuueos, 
malaearQi!^,  voluptatum  iaqueos,arma  morti8,Gliri- 
idanus  armiger.i>eilator  DomiQicusQOQtimebit.Sed 
Dos  qui  ad  iucerta  coQsurgimus,  qui  iuter  insidias 
diem  ducimus,  qui  borarum  varietates,  momeuto- 
Bmimotus,yerl>orum  iapsus^actuum  pericula  susti- 
oemusy  quid  est  quod  ecclesiam  maue  Qolumus  iQ- 
trare?  Quid  est  quod  ^  matutiua  prece  totius  diei 
eustodiam  nolumus  postuiare  ?  quid  estquod  bomioi 
ftstare  toto  tempore  iii>et,  el  Deo  assistere  uec  puQ- 
do  ]ii>et?NoQ  est  QOstrum^fratres^QOQ  est  Qostrum ; 
inimici  est  ista  surreptio,  decipere  parat  quos  qoq 
patituroratioQibuscommuQiri.  Quiddeadversis  que- 
ntur,qQisibiprosperaQOQprecatur?Audiamus  vo- 
eem  Dei  moQeQtem  :  Orate,  ne  intretts  in  tentatiO' 
nem  (MaUh.  xxvi).  1q  tcQtatioQem  yadit,  qui  ad  ora- 
tionem  non  vadit.  Hoc  sciens  propbeta»  caQtabat : 
Yenile  adoremus,  et  procidamus  ante  eum :  et  plore- 
museoram  DominoquifecUnos  (Psal.  xGiv).PutasQe 
ante  Deum  lacrjmasfuQderedigQaturyqui  verbaQon 

«Theodoretos,  dialog.  2  pag.  56  :  Typus  eral  ille 
(Mojses)  ei&gura  veritatis.  Tyim  autem  nan  habet 
(mnUa  qjiix  habet  veritas,  Quamolrem  non  erat  ille  gut- 
dem  naiura  Deus ;  et  tamen  appellatus  est  Deus,  ut 
hfpum  impteret, 

^Ms.  GflesensB  et  Vatic.,  Noetem  splendor  iUustrat. 
Mita,  Noeiem  splendcre  ignis  iltustrat.  Fortasse  me- 
lius,  certe  ad  sacram  lustoriam  accommodatius. 

e  Ita  Vaticao.  Vallicell.  et  editio  MitaB.  Ms.  Gaese- 
ns,  defluant  ftumina, 

^  Aliffi,  cwlum.  De  Cli«  assumptione  oon  eadem 
velerumestsenteQtia.Nonnuliii  sequentes  versionem 
LXX  Inlerpretum,  dicunt  eum  qod  in  coelum  assum- 
ftam,  sed  tamquam  tn  mtum.  Vide  Theodoretum  in 
psalm.  xux  pag.  486 ;  AthaQasium,  orat.  de  Assum- 
ptiooe  Giuisti,  tom.  llpag.4  ;  GEk^umeoium»  io  cap. 
I  Actor.  pag.  4.  Aiii  vere  ipsum  io  coelum  assumplum 
doeent :  Cbrjsostomus,  homil.  2ad  popui.  Antioch., 
tom.  1  pag.  37  edit.  Paris. ;  Naziaozeous,  orat.  34 
pag.  549 ;  Tertull.  lib.  v  adversus  MarcioQem  cap.  12 
pag.  795  ;  et  hoc  idem  docet  Scriptura. 

•  Njrssepus,  orat.  io  die  Nataf.  Gliristi,  tom.  Ii( 
pag.  345  :  Magnus  inter  pi-ophetas,  et  angelis  cequalis 
jroBcursor,  Tbeopbjrlactus  in  cap.  vu  Lucsb  pag.  352 : 


A  dignatttf  expromere?!  Manicemtts,oremus,yflibu^ 
mano  timore,  si  nonamore  divino ;  si  non  invitati 
l>OQis,  vel  eoacti  ma)is.  Mala  tempora  facit  nobis 
contemptus  Dei>  tempornm  cursus  non  facit.  Quod 
ergo  contemptu  perdidimusjejuniisconquiramus : 
animas  oostras  jejuuiisimmoiemus,  quia  uiliii  est 
quod  Deo  prsBstaQlius  offerre  possimus,  probante 
propbeta,  cum  dicit :  Sacrificium  Deo  spii^itus  con^ 
tnduUUus ;  cor  contritum  et  humiliatum  Deus  non 
spemit  (Psal.  l).  Bomo,  offer  Deo  animam  tuam, 
et  offer  obiatiooem  jejuQii,  ut  sit  pura  bostia,  sa- 
criiicium  sauctum,  viveos  victima,  qu»  et  tibi  ma- 
Qeat,  et  data  sit  Deo.  Hoo  qui  qoq  dederit  Deo,  excu- 
satus  non  erit,  quia  daturus  se  non  potest  non  ba- 
l)ere.  Sed  accepta  ut  sint  ista»  misericordia  subse- 

g  quatur ;  jejunium  non  germinat,  si  de  misehcordia 
nonrigetur,  siccaturjejuniummisericordiaB  siccitate : 
quodimberterris,bocjejuniomisericordiaest.Quam- 
viscor  excolat»  carnem  mundet^eradicet  vitia^  virtu- 
tes  serat ;  si  misericordiffifluenta  nondederit,  fruo- 
tum  non  coiligit  jejunator.  Jejunator,  ager  tuus  mi- 
sericordia  jejunante  jejunat ;  jejunator»  quod  tu  in 
misericorcUa  fuderiSt  Ubi  in  borreo  boc  reduodat. 
Qomo  ergo,  ne  seryando  perdas»  coliige  prorogan- 
do ;  liomo,  dando  pauperi,  da  tibi :  quia  quod  tu 
alteri  reliqueris,  non  babebis. 

SERMO  XUV. 

De  consUio  impiorum,  viapeccatorum,  et  cathedra 

pestilentiaBf  in  psaimum  i. 

Peritus  medicus,  quoties  yario  ianguore  defessis 
pienam  desiderat  conferremedicinam»  aitas  aperit 
G  mori>orum  causas,  iatentes  pestiienti»  exponit  in- 
cursus.pestiferascavericommonet  regiones^quam- 
piurima  remediorum  genera  demonstrat,  berbarum 
yires  pandit,  medicamentorumioquiturquaiitatesy 
ol>edientibu8  promittit  longissimam  sanitatem :  sic 
SBgros  arduas  etasperas  suadetet  perducit  ad  curas. 
Hincestquod  propbeta  sanctus,  corporisanimaeque 
medicinam  C€BUtusproiaturus,impietatis  profundos 
J,  patefacitrecessus,  opertos  peccatorum  nudat  mor- 

kngetus  Joannes  fuitt  fortasse  quod  angeticam  vitam 
eqerit,  fortasse  etiam  quod  adoentum  Redemptoris  nun^ 
ttavit.  Gave  autem  ab  errore  eorum  qui,  ex  cap. 
loaQ.  1,6,  asseruere  Joannem  non  hominem,  sedpu- 
rnm  putum  fuisse  angelum,  quos  confutat  Gjrilius 
Oiten.  in  cap.  i  Joan.,  6. 

'  Hoc  est  bominum  soius  pree  conctis  tribus  sen- 
D  sibos,  nempe  audiiu,  visu»  et  taclu  tenet^  et  con^>le« 
ctitur  Trinitatem ;  hoc  est  sensibus  ipsis  quantum 
in  se  est  apprehendit,  intelligit  et  comprehendit  Tri- 
nitatem  :  quia  tangit  Filinm  quem  baptizat ;  videt 
Spiritum  sanctum  m  specie  coiumbaB  supra  Fiiium 
descendeniem  ;  et  audit  vocem  Patris  de  nube  into- 
nantem  :  Hic  est  Filius  meus.  Mita. 

g  Uti  serm.  13  dixerat,  castra  vitiorum,  Guneus 
translate  pediium  multitudo  in  cunei  formam.  Vege- 
tius,  lib.  Hi  cap.  19.  Vide  infra  serm.  174,  ex  Mita. 

^  Mos  erat  veteribus  Ghristianis  ante  lucem  ad  ec- 
clesias  convenire,  ibique  orationi  et  divinaB  psalmo- 
difiB  vacare.  Videepstolam  Plinii  adTrajanum,  ob- 
servationibus  Vossii  illustratam. 

i  Gorrupte  in  pluribus  editis,  magnificemus ;  mani^ 
eare  enim  idem  est  ac  man$  surgere. 

j  Alias»  patsfecU. 


m 


S.  PEThl  CttRYSOLOGt. 


3ili 


ITos,  iniqaitates  ostentat,  secretum  Tirus,  yitiorum  A  sobolis  gaudeat  de  processu.  MuUipHcans,  inquit, 


naturas,  origines  delictoruroyradicescriminummi- 
rabilirationedepromit.  Sicsgrasmortalium  mentes 
moderatione  pia,  pro  state,  pro  sexu,  pro  tempore, 
pro  viribus  ad  saiutem  perpetim  divina  curatione 
perducit.  Psalmus  quem  hodie  cantavimus,  •  Psal- 
morum  praefatio  est,  immo  et  Psalmorum  psalmus, 
titulorum  titulus;  est  argumentum  generansargu- 
menta,  est  tota  causa  sequentium  canticorum.  Et 
8icutclayisaul8Bregalis,ubiprimamjanuampatefe- 
cit,  b  penetrabilesredditintimasacmultiplicesman- 
siones ;  ita  psalmus  iste,ubi  reseraverit  aditus  intelli- 
gentiffi  primos,  psalmorum  omnium  pandit  myste- 
rium,  pandit  secretum.  Beaius  vir  qui  non  abiit 
inconsilio  impiorum,  et  in  via  peccatorum  non  ste- 


multipUcabo  trisiiUas  iuas  et  gemitus  iuos ;  in  tristttia 
ei  gemitu  pariesfUios  (Gen,  iii).  Qualis  finisest,  ubi 
est  origo  poenalis  ?  in  via  Istitia  quem  tenebit,  qui 
vitae  sumit  exordium  de  moerore  ?  Hoc  propheta  no» 
yerat  qui  dicebat :  In  iniquitatibus  concepius  sum,  et  in 
delictispeperit  memaier  mea  {PsaU  l).  Si  sic,fratres, 
ab  uter(5  in  yiam  projicimur  peccatorum, et  delicto- 
rum  iter  totas  currimus  per  aetates,  cogitemus  infan- 
im  yani  tates.adolescentiae  lapsus,  j  uventutis  ruinae» 
senectutis  morbos,  et  tunc  nos  non  yiam  yitae,  sed 
peccatorum  yiam  carpere  sic  yidebimur.  Hanc  yiam 
notatChristus,8icdicendo :  Quam  lata  eispaiiosa  via 
qusedueitadperditionem,et  muUisuniqut  intrantper 
eam  {Maith.  yii).  Delictis  lata,  diffusa  fluctibus,  cri- 


tit,  et  in  cathedra  pestilentise  non  sedit  {PsaL  i)     minibus  spatiosa,  et  yere  yia  est  vita  praBsens,  in 


Beatus  vir  :  sicut  dimicaturo  cum  bestiis,  et  gra- 
yissimorum  certaminum  discrimina  subituro,  pro- 
nuntianturante  brayia,  pr»mia,  coroniB ;  propheta 
beatitudinem  sic  prsemisit,  ul  proyocarethominem, 
« totam,  quam  post  enumerat,  criminum  yincere 
feritatem.  Boatusvir  quinon  abiitineonsilio  impuh 
fum,et  in  via  peccatorum  non  sietit.  Q  uod  in  consilio 
abire,  et  in  yia  stare  dixit,  forsitan  yideatur  absuiw 
dum,  cum  in  consilio  consistere  et  in  yia  abire,ma- 
gis  hominum  sit  in  usu.  Perversa  quidem  sunt  uni- 
yersa  peryersis,  nec  possunttenere  ordinem,  quae 
perordinem  nonaguntur.  Tamen  hicpropheta  non 
de  corporis  loquitur,sed  mentis  incessu ;  neque  pro- 
hibetpedumlapsus.sedruinasarcetanimarum.Bfa- 
tus  vir,qui  non  abiit  in  consilio  impiorMm.Abiit,abiil 


9uam  yenitet  yadit  homo.  Generatio,  inquit,va<^t/,  ei 
generaiiovenit,  ei  ierrain setemum  sial (EccL  yii). Bt 
ideo  ante  dixit :  Beatus  vir  qui  non  abiii  in  consilio 
impiorum,et  invia  peccatorum  non  sieiU.  Non  dixit, 
Non  venit;  nemoeniminyiam  nonyeoitpeccatorum, 
in  qua  nos  lex  ipsa  nalurae  perducit  et  mortis ;  sed 
Beatus  ille  qui  non  stat  in  ea.  Stat  ille,  illedemora- 
tur  in  ea,  qui  levat  onera  peccatorum,  et  onustus 
Tiatortardeperyenit,  et  coelestemdausam  sibi  inye- 
nit  mansionem.  Istis  ponderibus  impeditus  flebat 
propheta,  dicens  :  Iniquitates  mese  superposuerunt 
caputmeum,et  sieutonusgravegravatsBSuiUsuper  me. 
£t  quia  toto  yitae  tempore  has  ferebat,  exclamat : 
Miser  factus  sum,  et  ineurvatus  sum  usque  in  finem 
(P5a^xxxyu).Peccatorumyiamyiatorillepertrans]t, 


a  se,  a  Deoimpius  cum  recessil ;  necstatin  consilio,  G  qui  mala  hujus  yitae  yidet,  sed  despicit,  sentit,  sed 


impiiscogitationibusquiyagatur.  iste  ^  modofertur 
ad  coelum,  modoreferturad  terras,  jactatur  perma- 
ria,leyaturfluctibus,mergiturinprofundo :  cumque 
8ua  semper  mente  yolutetur  ut  ebriu8,non  secom- 
putat^el  •  computatcoelum.  Qui  t  se  scire  exisUmat 
totum^senescit ;  qui  si  scirel  se,  numquam  coelum, 
solem,  lunam,  ligna,  lapides  adoraret,  quae  sunt 
omniasuaedataetsubditaseryituti ;  sed  adorat  lapi- 
dem,  seryit  ligno,  qui  Deo  viyo,  Deo  yero  senrire 
contempsit.  Et  ut  ab  ipsoprincipiorerum,impietati8 
facta  replicemus,  s  impietatis  consilium  perduxit  ad 
iDferQa,angelum  de  supernis,  nuntium  coelestis  secretl 
in  diabolumcommutavit,hominemde  regimiaevitae 
ad  mortalis  habitaculi  transmisit  exsilium^de  paradisi 


calcat;  palitur,  sed  yincit ;  et  dum  fugit  iUa,  plus 
currit  :undeilli  occurrilcoelestisjanitor,  coelestisiili 
mansio  se  non  claudit.  Sed  quidest  quod  peccatorum 
viaBimpietatisconsiliumsicpraemisit :  Beatusvirqui 
non  abiit  in  consilioimpiorum,etin  via  peccatorum 
nonstetit  /Quiaetsi  natushomo  moxpeccatorum  ve- 
nit  in  yiani,  jacel  tamen  primum :  non  mox  peccati 
curril  in  yiam,  sed  ubi  coeperit  impietatis  yenena 
gustare,  tunc  ^  saporem  trahitde  pinguedinepecea- 
torum.  Impiusin  Deum  tendit,  a  Deo  vaditcum  de- 
linquit;  peccatores  Deus  contemnit,  qui  anle  man- 
davit  non  del>ere  peccare.  Lucem  tenebrae  fugiunt, 
lenebraeluceredeuntabscedente  :  ubi  Deus,  pecca- 
tum  nullum ;  ubipeccatum,  non  ibi  Deus.Et  ut  scias, 


deliciis8erumnosossa9Culipepulitadlabores;mulie- D  homo,  a  conspectu  Dei  hominem  yiam  cursitare 
rem  de  virginitatis  gloria  gemitus  conscios  dejecit  p6Ccatorum,audi  prophetam :  Non  est  Deus  in  con- 
ad  partus.  Inde  est  quod  antequam  gaudeat,non  ig«>  spectu  ejus,poUuunturviseeiJus  in  omniietnpore(P$al. 
noral  dolores^  et  solvit  ante  de  reatu  poenam,quam     ix).  Gravius  ergo  homo  tunc  in  yia  labitur  peccato- 


•'  Revera  a  pluribus,  et  tantum  non  omnibus  enar< 
ratonbus,  psalmus  hic  habetur  veluti  prooemium  et 
summa  omoium  psalmorum. 

^  Ex  Ms.  Vatic.  Editi  omnes,  penetrales. 

c  Ms.  Gflesenae,  Tantam. 

^  Aiii  quoque  interpretes  ex  phrasi  Hebraea  expli- 
cant  locum  psalmi  de  impiis,  qui  inquiete  et  indesi- 
nenter  male  agunt,  tamquam  mare,  quod  quiescere 
nequit,  inquit  Vatablus,  unaque  secum  Pineda  et 
Cocceius.  Vide  Isai.  lvu,  20 ;  Proverb.  iv,  46. 


•  Plurimi  coelum  facit  quod  adorat,  etc.,  cum  te 
nihil  faciat.  Mita. 

t  Arrogantiam  peccatorum  dcscribit ;  et  in  hoc  gui- 
dem  psalmi  loco,  in  Hebraeo,  pro  impiorum  leffitnr 
deruorum.  Mali  enim  per  arrogantiam  pios  irrideoi, 
explicat  Du  Uamelius. 

R  Videlicet  sententia,  institntum,  propositum  im- 
piorum. 

^  impius  cum  in  profundum  veneril,  in  impieiata 
8ua  laetatur,  et  gaudet. 


3t8 


SERHOXLV. 


31« 


nnn,  qaandoineaperpraruptaimpietatisillabitur» 
BtineathedrapeitileHtiwnonseditAinpieieLiemprobai 
qoi  facit,  amat;  qui  amat;  dod  potest  dod  dooere  : 
hiac  estquoddoceDsiDipietateDiiypestileDtifB*  resi- 
det  in  cathedra,  et  serDioDe  meiiito  virus  doctriD8D 
kthalis^  audieatibu8sicdifruDdit.PesiileDti»calhe- 
dram  philosophiam  posuit,  qua  docuit,  aut  deos 
multos ;  aut  eum  qui  est»  vel  dod  esse,  vel  <  dod 
poseedocuitiaveairi:  qui  ipsam  creaturam  aatura 
dedityUt  natura  aegaretAuctorem.Gathedrampesti- 
lenti»  Pharisfleusproposuit,^  quitraditioaes  huma- 
nasdecretisccelestibusaDtepoDeoSyTastam  •  lucem 
fodii  populoJudnornm.lDcathedrapestileDtin  hae- 
retieus  sedit,  qui  sub  specie  fidei,  sciudit,  rumpit, 
distrahituDitatem.Bea/tisergo  vir  qtU  non  abiit 
tn  eM9Uio  impiarumf  et  inviapeccatorum  non  stetitt 
etineaihedrapestilentisnonsedit.  EtplaaebeatuSy 
qoia  ista  tria  decliaaadoadTrioitatisbeatitudiaem 
meruit  perTenire,Meditelur  ergo  in  legeDomini,  et 
meditetur  die  ac  nocte,  ut  qufls  sequuatur  mereatur 
Tidere  in  f utoro.  et  audire  latius  tempore  com- 
petenti. 

SERMO  XIV. 
De  homme  fragiUDeumorantef  nesearguatinira; 
in  psalmum  ti. 
t  Responsorinmquod  hodiepropheta  supplicante 
eiDtaTimns,oportunum  tempori,  aptum  malispra- 
tentibas  mecum  Tcstra  probatetcognoscit  affectio. 
Domine,  inquit,  ne  in  ira  tua  arguas  me^  neque  m 
fwrore  tuocorripiasme  {Psalm.  ti).  Et  Deustumescit 
ira  ?  calescitfurore  ?absit,  fratres.Deus  nec  subjacst 
passioni,  oeciraacceaditur,aecfurorelurbatur:sed 
iraDm  ettdeliaqueatiumpoBoa,furorDei  estsuppli- 
eiom  peccatorum.PratreS|pulTerecoocreti,plasmati 
luto,  calcamurTitiis,  subdimurdeiictis»  curis  coofi- 
eimoryarascimus  meaibris,morte  dissolTimur,fetidis 
iKMTemus  sepuksrisy  et  sic  iohabiles  ad  Tirtutes,ad 
fitiahabiles  iaTeaimur.Prophetaergomemorfragi- 

«  Atque  ita  si^ficat  eum  esse  impietatis  docto- 
rem.  Sedere  eoim  demoastrat  ia  psaimo  doctrioam 
impiomm,  tcI  audire,  Tel  docere  :  aam  doceotes  et 
andientes  sedent  Progreditur  autem  per  gradas  : 
ambulare  mious  est  quam  stare,  et  stare  mmus  est 
qaam  sedere. 

k  Theodoretus  ad  hanc  locum  pag.  400 :  Solet 
seera  Serijpturaeosnominare pestitentes,qui  non  solum 
seipsos  laoefaetant,  sed  etiam  cum  cateris  labem  eom' 
munieant  :  instar  morbi  qui  etpecudes  et  homines  in-  ] 
vaditf  cujus  partieipes  etiam  fCunt  qui  aegrotantibus 
appropin^ant. 

«  GeatiUom  errores  polsat,  qai  uoum  Deam  tcI 
negaruot,  tcI  oostra  ooo  curare,  tcI  quo  loco  resi« 
deat  resdri  non  posse  docaeruot. 

^  Hoc  eis  exprobrat  Christas  io  EYaogelio  : 
Quare  el  vos  transgredimini  mandatum  Dei,  propter 
Iraditiones  vestras.  Matth.  xt. 

•  Hoc  est  lumeo  immeosum,  quod  populus  He- 
brseorum  habebat,  prostrafit,  dissipaTit,  ad  ioteri- 
tnm  reduxit.  Mita. 

f  Hoc  oomioe  inouebaot  caotum,  io  quo  caotori, 
lingulos  siogillatim  psalmi  cujusdam  Tersiculos  ca- 
nenti,  chorus,  eosdem  Tersiculos  repeteos,  respoode- 
htX,  Qoi  ritos  ioitioEcdesie  iQGhristiaois  cooTeoti- 
basTidetaradmissus^atpote  quo  faciliorimodopiebs 


A  iitatishnman»,etcamalissabitalitiflBoon8cias,qnia 
noo  confidebatde  meriUs,ad  auxilium  misericordias 
coDToiaTit,ut  Dei  coastaret  circa  eum  de  pietate,aoa 
de  seTcritate  judicium.Domine,  ne  inira  tuaarguas 
me,  Hoc  est  dicere,argue  me^sed  ooo  io  ira ;  corripe 
me,  sed  dod  ia  furore :  argue  me  ut  pater,  non  ut 
judex  ;corripe  menon  ut  dominus,  sed  ut  pareus; 
argue  me,aoa  ut  perdas,sedcorripias :  corripe  me, 
non  ut  interimas,  sed  emeodes  :  et  hoc  quare  7  quo- 
aiam  iofirmus  sum.ififerere,  ioquit,  met,  Domine^ 
quoniam  tnfirmus  i  tim.Quid  iofirimus  homiae,Kquem 
sensus  fallit,igQorantia  decipityCircumTeoi  t  j  udicium, 
pompa  ledit,  tempus  deserit,  mutat  «tas,  hebetat 
iafaatia,juTeatus  pr»cipitat,seaectuslraagit?Huic 
ergo  Deum  irasci  ioira,  iodigaari  io  furore,  ooa  est 

g  creatoris  pii,  sedestseTerissimicogaitoris.iftierer0 
mei,  Domine,  quoniam  infirmus  tum.  Et  quid  Tis  ? 
^Saname,  I>(»mme.  Seotitiste  status  sui  Tuloera, 
seotitmorsumserpeatis  aatiqui,seatitpriaii  pareatis 
ruioam,  agooscit  se  adhasiafirmitatesTeaisseoa- 
sceodo,agnoscitsead  mortemaaturaliter  perreaisse: 
et  quia  mortem  remoTcre  non  poterat  arshumana, 
diTinam  cogitur  expetere  medicinam ;  et  ntfacilius 
asgritudiois  suaeimpetretcuram,  ipsius  «gritudiais 
causas  aperit,quahtatesaarrat,  magoitudinempan- 
dit,  exprimit  Tim  doloris.  6Stiiiame  Domine.  Quare? 
Ocfoniam  con/tfr6a<amnt  oifafiitfa.Totamstructuram 
corporis  <  ossa  portant;  et  si  ossa  turbantur,qu8B  mem- 
brorumfirmitas?qumfortitudonerTorum?ubicamis 
miseraoda  substaotia  ?Turl>aotur  ossa,fratres,peC" 
catorumpoodere^metu  mortis,  terrore  judicii.Audi 

^  ipsum  alibi  hoc  diceotem :  Non  eif,iaquit,fant<aim 
eame  mea  afacisirce  tu€e,non  estpax  ossibus  meis  a 
facie  peceatorum  meorum  (Psal.  xxxtii).  Et  post : 
Animamea  impleta  estHlusionibus,et  non  est  sanitas 
in  eame  mea  Meritoergo  addit :  Et  anima  mea  turbata 
estvalde.  loterDeiprmceptaet  cordis  passiones,in- 
ter  Tirtutes  etTitia,  ioter  adTcrsa  el  prospera,  ioter 

etiam  imperita  psalmos  coocioere  edisceret.  Id  patet 
ex  Eusebio  iib.  u  Histor,  Eccles.  cap.  47,  ioterprete 
Rufioo,  ubi  refereos  ea,quaB  de  Esseois  tradit  Pliilo 
Jud«os,ita  demum  coocludit :  Qumomniasupradtctus 
vir  eodem  ordine  eademque  eonsequentia  quosapudnos 
geruntur  expressit :  et  untu  ex  omnibus  consurgensin 
medium,  psalmum  honestis  modulis  coneinit,  atqtte  et 
pro^f fi^<t  unum  versieulum  omnes  rsfpoitdenf .fixem- 
pla  si  Tu  ,adi  Harteoe  de  Antiq.  Ecdes.  Discipl.pag. 
I  19  oum.  7. 

g  Aoimi  et  corporis  morbos  uoa  simul  cooiuogit. 
Geoebrardns  ita  explicat  ipsa  Terba  psalmi  Tidelicet: 
Fragilis  sum  eorpore,  etanimoproprie  MwtfUf.Et  pars 
uoa  ioterpretum  ioqui  de  corporalibus,  altera  de 
spiritualibus  infirmitatibus  docet.  Utrasque  complec* 
titur  Ciirysologus. 

^*  Aagustious  :  QvM  erao  iste  ora<,  ^t  non  vult  in 
ira  Domini  redargui,  veX  emendari  rquid,  nisitU 
sanetur. 

i  Haoc  eamdem  explicatiooem  hujosmodi  Tcrbis 
David,  alii  ioterpretes  quoque  tribuuot.  Et  Tere  ia 
ossibus  est  robur  corporis,  sioe  quibus  rependum 
esset.  Vel  ossa  poouotur  pro  toto  corpore.  Sic  alibi 
ossa  dicuotnr  laudarc  Dominum,  psalm.  xxxit,  40 ; 
esB^tare,  psalm.  l,  10  ;  terreiH,  Job.  it,  44 ;  marce* 
seerCf  xxxm»  19 ;  paee  destittti,  psalm.  xxxtOi  4t 


m 


S.  nSTRI  CHRYSOLOGt. 


m 


pcMMiis  etpmmia,  imler  vRaJBi  «t  morteai,  staB»  ia  A 
acie,  bella  «u8tiiieaR,su8cipiens  vulnera,  raro  stans, 
occumbens  sensu,  turbatura&ima,^  turbatur  valde 
quiaearBisimpedilapoDderibos,  priusquamad  vir- 
tutes  veniat,  vitiorumfit  ante  captiva.  HsobeUa  de- 
scribit  Apo8tolus,cum  dicit*  Caroamcupiscit  advenui 
spirUum^  ei  spiritus  adveriuicamem  :  utnon  qua 
vuUis,  illa  facidtis  (GaL  v).  Et  alibi :  Video  aUam 
legem  inmembris  meis^repugnatem  legimentis  meaf 
et  eaptimtm  medueentem  m  legepeceati  {Rom.  vn). 
Allegans  ergobeatus  prophetahas  tDfirmitates,h8BC 
bella^hasanimorum  turbationes,Deuin|ali  voce  coD- 
yenit  lEttu,  Domine,usquequoJ^  Hooest,quou8que 
pateri8?quousquedisBiraula8?quousquenou8ubve- 
Di8?quou8quedis8ipariopu8  tuum,deleri  imaginem  tu- 
am,  tuain  tibi  creaturam  perire  permittis?  (Jbi  est  Ghris-  ^ 
tus  tuus  toties  D  uDtiatus  per  legem,per  no8,per  prophe- 
tas  multifarie  repromissus  ?  Veniat,  veniat,  prius- 
quampereunte  8iB0ulo,.in  sieculonil  inveniatquod 
resalvet.  Veniat,  veniat,  ut  oarnem  reparet,  innovet 
animamipsam  naturaminoselestem  commutetsub- 
stantiam.Veniat  utpeocatumtoUat,  mortem  deleat, 
destruat  infemum,  vitam  reddat,  donet  ccelum,  ne 
ampliusterrena  iabes  possit  in  nobisinvenirequod 
perdat.  IIoc  autem  petere  prophetam^equens  ser- 
mo  demoDstrat)  Convertere,  Domine.  Homo  Deo, 
reus  judici,  addictas8icloquituroognitori?Cant;er- 
tere,Domne.  Homo  pecoat,et  Deus  convertitur  ?  Ita, 
fratres,  quia  juxta  prophetum  :  Iste  peccata  nostra 
portat,  et  pro  nobis  dolet  (Isa.  Lxujuxta  LXX).  El 
beatus  johannes :  EcceAgnusDei,eccequi  tollitpeo^  q 
catamundi  (Jeati.I;.Su8cepit  peccatam,utpeccatum 
toUeret,  dod  haberet.  Convertere,  Domine.  Unde  ? 
ubi  ?  De  Deo  in  hominem,  de  domino  in  servum, 
c  de  judice  in  patrem,ut  pium  conversio  te  demon* 
stret^quem  potestasterribilem  comminatur.  Cbnt;^- 
tere^Domine ;  liberaanimam  meam.  De  inferao  infe- 
riori.5a/9iiin  mefacproptermiserieordiam  ^tiaifi.Non 
proptermeritum  meum,*quem  labor  afficit,gemitus 
sauciat^sol vuntlacr jm6B,ira  turbat,  impugnat inimi- 
ous.  Sed  hoc  ut  clareat,  ipsa  prophetffi  deoantetur 
oratio.  Salvum  me  fac  propter  miserioordiam  tuam. 
Quare  ?  Quia  non  est  in  morte  qui  memor  sit  tui^in 
inferno  autem  quis  confUebitur  a'6t?  Laboravi  in  ge- 
mitu  meo,  iavaboper  singulas  noctes  lectum  meum: 
iacrymis  meis  stratum  meum  rigabo.  Hoc  dicebat 
sanctus  David  in  regali  vertice  constitutus :  qui  sic  " 
agebat  principalum  potestatishumaD89,ut  in  se  san- 
ctitatem  spiritus,  prophet»  gratiam  custodiret,  et 

A  Augustinus,  quem  laudatDu  Hameliushic:  Quis 
non  intdtigit  animam  iuctantem  eum  membris  suis  ? 

^  Sic  Genebrardus,  Cocceias,  Grolius,  Pineda, 
Vatablus.  Aposiopesis  famiiiairis  expectanti  auxi- 
liumet  opem.Gonfer.Genes.  xxv,  22  ;  Lucffi  xix,  42. 

c  Pagmnus,  Arias  Montanus,  et  alii,  convertere  ab 
csstuiroe  tuce. 

d  Suorum  temporum  ffirumnas  et  calamitates  lu- 
get  Chrjsologus. 

•  •  Locum  hunc  allegatClaudius  De  Vert  Expliealion 
aes  ciremon.  de  la  messe,  tQm.  I  pag-  90,  ut  ex  eo 
probQtpfalmoi  altornatim  cuip  pop^to  Qleru^i  can- 


oos  in  iratota  Dei  poski  oetoimuB  dioere :  Doenmef 
ne  in  furore  tuo  arguas  me.  Terra  negat  f nicios,cm- 
lum  temperiem,  aer  salubritatem :  hinc  ^  pestilentia 
ubique  diffusaper  urbes,peragrosvariomorborum 
genere  consumit  geniM  omne  mortahum,  et  tamen 
nos  oon  dicimus  :  Domine,  ne  infurore  iuo  argssas 
noSinequeiniratuaeorripiasnos.^lh  positriumphos 
gemitibus  nootes  et  dies  lacrjrmis  oceopabat ;  nos 
sub  hostiii  gladio  subjacentes,  auUa  tempora  Deo 
damus,  nuUas  vel  ad  horam  lacrymas  Deof ondimus : 
sed  jugiterrapinis,  fraudibus,  perjuriis,  dolis,  de- 
tractioDibus  nosmetipsos  tradimus  et  donamus,  ut 
magls  magisque  iram  Dei  io  oos  fomentiscnminum 
suscilemus.  Venite,  fratres,  venite  cum  propheta  : 
Vent/e,  adoremus,  et  procidamus  anteeum,et  plore* 
muscoramDomifwqttifecUnos(Psai.T€iY);^  venite, 
dicamus;  Domine,  ne  tn  ira  tua  arguas  nos,  neque 
in  furore  tuo  corripias  nos.  Ut  memor  misericordi» 
8U8&  iram  mutet  in  misericordiam,  reddet  perditat 
captiva  iiberet  ,*  nosque  sihi  cum  l»titia  servire  jam 
donei,  qui  vivit  et  regnat  in  saBCula  ssculorum. 
Amen. 

SERMO  XLVI. 
DMXsuUationespirituaiiet  eonfessionepeecatorumf 
in  psalmnm  xciv. 
Sicut  gravitersBstuanti,  et  longo  sitls  ardore  suc- 
censo»  fons  frigidus  satislaBtus  et  satis  salubris  oc- 
currit;  ita  nobis  positis  in  mmrore,  et  nimium  tri- 
bulationum  ponderedepressis,  ad  gaudiahodiepro* 
pheticflB  vocis  t  excitat  cantilena:  yenite,  inquit,  ea^ 
stUtemus  Domino  (Psal.  xciv).  s  Venite :  quo  ?  vel 
unde?Ex  te,homo,in  te,ubi  nonlocorum  mutatio, 
sedconversiosensuumadversadepeUitymoeroresfu- 
gat,  desperationes  abjicit,  exoludit  angustiasyetin- 
trat  domieilium  siuoeri  pectoris,  Isetitia  divinse 
nterDamprfleparatmaDsionem.£x8t^^tis  Z>ointiio. 
Et  ubi  estUIud :  Beatiqui  lugent  {MaUh.  y),  et  Vm 
vobis  qui  ridetis  (Luc.  vi)  ?  Plane  beaU  qui  lugent 
mundo,  et  vab  qui  rident  mundo :  sed  beati  qui  ex* 
sultant  Domino,qui  nesciuntderapinis,ne8ciuntde 
fcaudibus,nesciuotlfietaride  laorymis  proj^imorum. 
Exsultemus  Z>ommo.IUe  exsultat  Domino  qui  verbo, 
actu,  opere,non  sU)i,sed  suo exsultat  auctori.i^xf t«i- 
temus  Domino.  lUe  exsuItatDomino,cui  solaettota 
lflBtiUasempere3tDeuAJt»dt^iM,inquit,/)6osa/i4/ari 
nostro.  Non  est  ovium  vox  ista,  pastoris  est :  qm 
^  dulcijubUo,  et variamodulatione,  autgregem  pro- 
ducit  ad  pascua,  aut  sub  nemore  umbroso  fessuni 
pecus  retinet  flLdquietemiaotaltacoUiumsalubrio 

tasse  :  quod  a  me  alibi  observatum.  Inde  Augusli- 
^u^  in  psalm.  cxix,  quem  modonobiscantatumaudi" 
vimus  ei  cantando  respondimus. 

(  Omnes  editi  :  Exsliiit  cantiiena.  Aperto  vulneri 
nec  Mita  medicas  manus  adhibuit. 

g  Est  enim  in  psalmovox  hsBC  hortantis  etexcitan- 
tis  ad  perflLgeoda.  Nam  eia  age  I  apud  Hebrfleos  his 
potissimum  particulis,  veni  surge  I  exprimi  solet. 

^  JubUus  argutus  sonus,  uodejubiliare,  cantare  in 
psalm.  Lxv.  Jabilum  pastoraUs  agrestisque  vocis  so- 
num  nnncupiimus.  Laudat  hunc  locmn  Du  Cangiua 
ii^  Gtossano^t^m*  UcoL  139. 


Stt 


SERMO  xr.Yi. 


330 


fift  graiDiiikhoptatiir^MipiditatoooiiMeiuldre,  Mtad  A 
davtza  Tatliiim  seQsim  tota  DecestitatedetoeadBre. 
Sed  beattt  saQt  ovet  illo,giM9  sui  vocem  adoiittaQt 
pastoris,  attrakuat,  Qutriuat»  ooQgregaat,  et  Tere 
pastod  stto  jubilaQt  iqoaBgermiQasuigregitDomi- 
DO  moitiplioare  m6lbaLniuic,Pr€iveniamu$f<»ciem  eju$ 
m  ceiif«sttdM.Etquispr»?eQitpeoeatorQmcogiiito- 
reoQ,  sonitatorem  oordium,  eogitatioQum  eoQteiiim^ 
fdtiffonim  prsBsoiam,  pratteatem  semper  et  abiqiie  ? 
Sed  pr»?eoieQdus  est  ooa  seotaum  Tioiaitate,  ted 
ingeoii  tagacttate ;  qob  Tcloeitate  pedam,    ted 
proTidooooCBssiJk>Qit  oJMeqoto :  siquidem  mq  disit, 
PrsBTeaJamus  eam  taatum,sed  FrmveniatnMtfaciem 
efms  in  eonfeakme.  Boc  est,  oam  •  spet  miterioordiie 
eat,  oum  tempas  ett  Teoi»,  cum  poMiiteati»  ioout 
eat,  ooafiteamut  patri,  ne  jadieem  teDtiamat  ;prQ-  B 
damatqa»  feoimus  pietati>  ae  tcTeritati  oogamur 
ezsoiTerequflstaoemus:  ^  dicamusiDdulgeatiatem- 
pore  delieta  aostra,  ne  si  taeemus,  ad  ezcipieadam 
saqteotiam  defleaiaas.  Et  quid  plora,  fratret  ?  qoo 
ladieem,  ted  judioiam  oot  hortatur  propheta  ole- 
oieotissimat  prfltTeaire.  Et  in  pealmis,  ioquit,  jn- 
^aemais  et.  Ne  iadicta  peotori  nostro  irratioaabiHt 
pbiiatio  orederetur.  Z»  p$aimiijub$lemu$.  Ut  «  ia 
ptakuis  diTioum  retoaet  taeraaeotum,  et  quod  ad 
proTcetam  talutit  aoimos  promoveat  audieotium. 
Quoniam  D$u$,  ioquit,  magnu$  Dominu$.  Hic  domi- 
uiei  eorporit  aperit  sacrameQtum,  quia  Deosetiam 
iQDOstroeorporemagQut  Domiaus.^El  rexmagnu$ 
super  omne$  ^i .Juzta  iilud  :  Qui$  $imili$  erit  Deo 
imUrfUios  Dei{P$ai.  lzzzthi)?  quia'omQettoper-  G 
oflB  ^  Tirtutes  cam  regaot  cflsteros,  ipsflB  tameo  re- 
gootur  a  Ghristo.  Otiia  in  manu  ^u$  $unt  omnee 
fmn  terrm.  Qtiia  qufls  io  maou  Dei  suot,  sioe  Deo 
Dequeuotobtioeri  si  dilatare  fioes,  siprorogareter- 
mioos,  si  desideramus  amissa  reTOcare  Deumergo 
fidei  wibus  depreoemur,peroajusoffeosamQobifl 
istadepereQQt;  et  ipsiuspropitiatiooe  redeuot  aoi- 
phata»  qui  dat  tiout  Tult,  toUit,  etcum  Tult ;  ti  red- 
dere  noo  potett,  omoipoteos  doo  hal>etur ;  multa 
£aeHad  suflBiiiajestatit  iodiciam,ad  oottrflB  emeoda- 
tionis  eicorreetioois  ezemplum.  Vacaot  aiieoa  prflt- 
aidia,  si  Dottri  regit  ooo  tubTeoeriot  a4iutoria. 
Qttouiam  ip$iu$e$tmare,  eiipeefecit  t7/iid.Nepute- 

«  NoQ  prfleTCQieodut  ett  Doounat  io  teotu  Pela- 
giaoorum,  qui  a  libero  arbitrio  graliam  prflBYeniri 
putaot ;  isdcum  tempus  esi  venia^  et  cum  panHentia 
iQcus  esi,  ut  paulo  superiut  Chrysologus. 

^  Hit  et  sequcntibus  auricularis  confessionis  dog- 
ma  ez  Chrjrsologo  aperte  firmatur,  quidquid  blate- 
reoi  hetherodoxi,  qui  loca  haec  in  malum  sensum 
detorquent,  ut  inde  nulantia  fulcra  petant,  undeeo- 
nun  mendacia  fundilus  evertuntur. 

<:  Ms.  Cfiesen.,    in    primis.    Consonat    Yallicell. 

Adhsesimus  editioni  Bonon.  1. 

^  Angeli,  scilicet  superiorcsque  potestates. 

•  Muodum  de  prtBexistente  materia  a  Oeo  compa- 

ctum  foisse  seosisse  Marcionem  testatur  TertuUianus 

lib.  T  advers.  eumdemcap.  19.  In  hac  pariler  blan- 

dienti  liffifesi  fuere  Hermogenes,  eodem  astipulante 

Tertalliano  contra  ValenUnum  cap.  13,    et  contra 

eumdem  Hermogenem  cap.   1,  et  de  orflBscriptione, 

eap.  33 ;  eiMaoichasi,  de  qaibus  Tide  Ghrjsostomum 


tis  quflBsitum,  iQTeatum,  et  doo  a  Deo  oooditum. 
Ipeius  eetmare,  et  ip$e  feeit  itlud,  et  aridam  manu$ 
^u$  formaverunt,  Dbi  suot  •  qui  Deum  de  materifli, 
etmazime^deaqua  f  muDdumfigurassecoofioguDt? 
Deus  ooster  io  coelo,  et  ia  terra,  doq  ut  iOTeotor, 
ted  ut  cooditor  materiflB,  ez  oihilo  cuQctaperfeeit. 
Venite,  ioquit,  adoremu$,  QuflB  sequuotur,  fratres, 
igooraotibQtTelQti  immemorempropbetamezulta- 
tiooit  sua  fuisse,  demoostraot,  dum  provoeatotaul 
gaudia  moz  oTOcat  ad  ploratut.  Venite  ioquit,  ado* 
remitie  etproeidamue  ante  eum,  et  phremue  eoram 
Domino  qui  feeit  no$.  Dizerat :  Venite,   etuliemue ; 
Terumhioprophetateoumg  fletutsttorumoosdeside, 
rat  Aiodere  gaudiorum:  qoia  semperlaerymflBsiout 
dolore  mfligDo,  ita  prodacuotur  etgaudio,quflButi- 
queJDtsroipeotoris  eKpoQuat,eitestaoturaffectum. 
Qui  ergo  lapidibas  prosterQebaotar,  et  ligois,  Tero 
taodem  Deo  oogoito,  ToJt  oot  adorare  proeidere  et 
>>  repeQsarelacrjmit,atquecoQtiauodeTOlioQitobte- 
qaio,quod  diu  etjoogo  teqipore  Qeglezimttt.Plorat  er- 
go,dum  de>rflBteritis  pceoitet,gaadet  de  prflBseoiibus, 
sistiiatet  metuitde  futuria  PerfectoB  autem  IsBtitiflB 
flettts  fuisse  ez  tequeotihos  tie  demoottraot:  Venite, 
adoremue  etprocidamu$an$eeum,etptoremu$  coram 
Domindjjuifeeitno$.  Etqoasi  iQterroigaretur,qQare? 
reddiieautas,  aperttratiooes:Qiiia  ip$e  e$t  Deu$  no^ 
pter^et  no$populu$  paseuse  ejus  et  oves  mainu$  i^tis. 
Ezhoc  utiquequaQtamdeTOtusest  iUequi  gaudet» 
taqtum  oerte  quioootristatur  iogratus.Sed  jam  qom 
admooetaudiamasioteotius:  Hodne  $ivoeemiju$  sii- 
diert(i8,iio/tY€oftdttrorecorda  <;e«(ni,ficti^  in  irrtSationfi 
$eeundumdiimteniationii  indaertcubitentaverunt 
mepatreivatrix-probaveruntyitmderuntopera  mea. 
Quadrjgintaanniiproximui^gefMratkmi  iUi^iidiau: 
Setnper  kierrant  corde;ipii  vero  non  eogssovtrunt  viai 
meaiqmkuifuravimiramiaMintroibum$inreqmem 
meam.  Cam  dioit,  hodie,  teooQTeoit,  sd  teioquitar, 
quicumque  homo  es  auditor.  oe  audita  Toee  ejus, 
cootemptos  reatum,  oootuoMciflB  erimeo  ioeurras, 
quem  ooo  prflBcepta,  quemooooorrezit  ezemplum 
Nam  ob  hoc  i  udaicam  duritiem  loogo  sermooe  oarrflk» 
Tit,ut  te,  Ghristiaiie,]faoeretoautiorem,coioooqua- 
dragiota  annis  taotum  ooQTersatur,et  o(^abitat  Deas, 
sed  toto  TitflB  tempore  paret.  et  militat  ad  salutem» 

homil.  1  tom.  V  ;  Theod.,  HflBres.  Fabul.  lib.  i  cap. 
S6;  Epiphaoium,  bsBres.  66;  Nyssenum  de  Opific. 
Homin.  cap.  2S,  tom.  I  pag.  105  et  106. 

f  Cicero  lib.  ii  deNatura  deorumcap.  10  :  Thalei 
Mitiiiui.quiprimui  de  tatibuirehui  qtuxiivit,  aquam 
dixit  esse  initium  rerum,  Deum  autem    eam  mentem 

?ua  de  aqua  euncta  fingebat.  Id  autcm  hausisse  yide- 
ur  philosophus  ab  iUo  loco  Mosis  :  Spirilus  Domint 
fereoatur  super  aquas.  Consule  apud  Tiliadet.  tom.  il 
pag.  2il  epistolam  Huetii,  Gilberto  Cupero  datam. 

K  Ex  insperato  gaudio  lacr^mas  effundi  jam  com- 
pertum  est.  Laudatur  iocus  bic,  et  illustratur  aGas- 
pare  Barthio  Advers.  lib.  zui  cap.  21  col.  1911. 

b  ObserTant  alii  cum  Chrjsologo  his  tribus  Fsal* 
misUjB  verbis,  adoremus,  proetdamus  ploremus,  do- 
ceri  nos,  lo  yenerationem  et  coltum  Deo  tribueo- 
dum ;  2o  non  solum  cordis,  sed  ez  ezteriori  compo« 
sitione ;  3*  et  lacrymis. 


1 


A 


iu 


S.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


33> 


SERMO  XLVU. 
DeparabolisinventmmargarUs  eisagenst  mi$$» 
in  fnare. 
Ghristus  Deusnoster,  quodc(Bluin,terram,mare, 
etin  eismagnatyinultas,  variascondiderit  creaturas, 
miranda  potentiiB  suae  docomenta  monstrayit  t  quod 
vero  humana  suscipit»  agit  hominem,  intrat  tem- 
pora»  *  transit  8Btates,  docet  verbo,  virtute  curat, 
simiiitudines  loquitur,  proponit  exempla,  affectut 
nostri  inse  pondus  aperitjinessesibidilectionishu- 
man»  panditineffabilemcharitatem.  Hincestquod 
•coelestia  terrenis  commendat  exempiis,depraBsenti- 
bu88aperedatfutura,invisibilia  visibilibus  insimu- 
lat  argumentis ;  probanthoc  simiiitudines  quas  nobis 
hodieevangelicusclamatauditus :  Simile  estregnum 
Xtelorum homininegotiatoriqumrenti^  bonas  margari-' 
tas:  inventa  autem  una  pretiosa  man^garUat^biit^  et 
venditomniaqu»  habuit,  el  emii  eam  (Matth,  xm). 
Neminem  qui  hoc  audit  nomen  negotiatorii  offendat: 
hionegotiatoremloquiturqui  dat  misericordiam»non 
qui  dat  fenorissemper  usuram ;  providentemorna- 
menta  virtutum,  nonirritamenta  vitiorum ;  graTita- 
tem  morum,noniapidumpondera  perferentem;ho- 
nestati8,non  luxus  monilia  portantem^gestantem  noo 
.Toluptatispompam^sedinsigniadisciplins.Isteergo 
negotiator  hascordisetcorporismargaritas  propo- 
nil,  nonhumanocommercio,  seddivinoexercitio* 
non  ad  pnBsenscommodum^sed  utfuturummerce- 
tur;non  ad  terrenam  gloriam,  sed  coelestem :  qua- 
tenuscoBlorumregnumpossit  virtutumpriBmio  com- 
parare,et  ionumeris  bonis  unamredimere  perpetutt 
vitiB  margarilam.Adjecit  autem  simihtudinem  Domi- 
nvitdicensi  Iterumsimileestregnumealorum  sagenss 
miss9inmare,etexomnigenere  fdseium  eongreganti: 
quameumimptetaesset,edttcentes;  etseous  tittus  se- 
dentes^etegerunt  bonos  in  vasa,malos  autem  foras  mt- 
serunt.Simile  est  regnum  cmlorum  sageme  missse  in 
mare.  Simihtudohsc  prodit  cur  in  apostolat  um  pisca- 
tores  elegerit  Christus,  et  captores  piscium  fecerit 
hominum  piscatores,  ut  di  vioi  j  udioii  t jpus  arte  pisca- 

-tonamonstraretur.Piscescongregat «  capturacon- 
fusos,  sedin  vasadiscretiodateiectos  :  sicvocatio 
Ghristianajustos,  et  injustos,  malos,bonosque  con- 

^gat ;  sed  bonos,maiosque  eiectio  divinadiscernit. 

A  Sedolius  lib.  i : 


,  •  .  iEviqae  meatos 
Hamana  pro  parte  tiilii. 

AugQstinus  serm.  146  de  Temp. :  Patienter  exspe- 
etavit  «tates^  patienter  tempora  pertutit, 

h  Notum  Jttdsis  mercimonium  ob  maris  Rubri 
vicinitatem. 

c  Quod  Grfficis  o^oyiQvii,  sagena,  everriculum  dicitur 
Latiuis :  cujus  natura  et  opificium  est,  quidquid  ei 
obviam  fit  secum  trahere.  Grotius  hic  observat  ex 
Plutarcho  et  Homero  hoc  ipsum  relis  genus  vocari 
Kflcvaypov. 

<i  Ex  ms.  Vatic.  Mita  et  alii,  credituras.  Fortasse 
nonmale. 

•  Hocest  caeci  mortales,  justorumque  Dei  judicio- 
rom  minime  capaces  hujusmodi  rerum  humanarum 
Ikdministrationem  iniquam  et  perversam  existimant : 


A  SimileestregnumccelorumsagenmmiumihmareJA 
hujus  sncuU  mare  tumens  pompa»  eiatum  vertice, 
undosum  8ectis,inscitianuctuan8,cIamosum  Utibus, 
fremens  ira,88B  vum  perfidia,peccati8  natirragum,iiiH 
pietate  demersum,  misit  piscatores  suos  Christus, 
hoc  est,Petrum,Andream,Jacobum.  ioannem,pfo- 
batosarte,cumdicit:  Venile  post  me/aeiam  vos/ien 
piscatoreshominum  (Matth.  iv^.Misitergopiscatores 
Auos  retia  portantespraBceptislegaiibus^etevangeli- 
cisinnodata^monitis  circtmicincta,Yirtutum  doniset 
gratiadiIatata,evaiigeIico  siuu  congregantia  sinefine 
capttiram.Hoc  tempusmodo,  hocagitur,fratre8:per 
gente8,per  poptiios  Chdsti  retia  ncrno  trahunttir,et 
ducimt  confuaas^  toto  ori>e  capturas  aine  diseretio- 
ne  personas.Sed  quia  saBcuii  vicinus  est  fini8,etad 

g  judieU  UttuscapturasnostrsB  retia  jampropinqtiant 
pisces,hocesthomine8,  qui  proftmdo  sffiouUdiscursu 
feriato  ac  iii>ero  vagabtmtur,  siocitate  Uttoris,  hoc 
e8t,finis  propinquitate  ttirbati,  tota  seremm  •  dis- 
peasaUooe  colUdtm  t:  videntes  impias  gentes  tnumpliis 
succedenUbtis  ampliari^aogustiaricapUvos  toto  orbe 
poptiios  Christianos,  impios  prosperis  gaudere  8uc- 
cessibus,  piosmaiortmncontinuatasuccessioneoal- 
cari,  8ui>di  dominos  servituU,  dominari  dominis  ler- 
Tos,rei>eUe8  fiUos  inparentes,  senes  juTenibus  esse 
contemptui,  omnemque  nattir»  statum,  vit»  ordi- 
nem  deperiisse.Sedhnc  cum  ita  sint^fortes  non  tiir- 
bant,immof  infirmo8turl>ant,  fortes  turbare  noa 
pos8unt,qiua  sumunt  vires  de  simiUtudine,8  fortitu- 
dinem  de  figtura.Ejecti  de  proftmdo  pisces  parum 
quidem  inUttore  sui  confusione  voivuntur,8edeitata 

G  discreUo  dum  maio8abjicit,eUgiti>ono8;faciti>onos, 
non  ttirl>at,brevi8  ista  et  cito  ^  transitura  eonfuaio* 
Ista  discreUo  8uperna,qundat  maios  poeois,  i>0Q08 
rapit  ad  honorem,  impios  deducit  ad  tartarum,  pios 
tran8mittitadregnum,patre8,8ene8,  Justos,  electos, 
omnes  de  contumeiia  exigua  perpetuagloria  conso- 
laturi.Probat  hoc  autem  comparatio  ipsa^cum  dicitur: 
IneonsummaHonessecuU  exibunt  ongeliDei,  segrega^ 
bunt  matosde  mediojustorum.la  consummationa  see- 
ctiU :  qui  consummaUonem  sscuU  oredit,  quida  ssb- 
cuUminoraUonecausatur,  qui  confiditmansura  8ttc- 
cedere,haberequid  qusrit  tran8itura?Fratre8,miui- 
dus  de  fine  principium  stimit ;  fine  innovatur,  noa 

etenim  tota  se  rerum  dispensatione  colUdere  nil 
aliud  est  quam  scandalixari,  boc  est  graviter  offen- 
D  di  ob  cunctas  res  male,  ut  ilU  videtur,  distributas, 
videntes  impias  gentes  ampliari,  et  cffitera  quee  di- 
cuntur  in  textu.  fit  hi  qui  ita  scandaJizantur,  infinni 
sunt  non  fortes.  S.  Hilarius.  Comment.  in  Matth. 
XXV,  ait :  Atque  his  quidem  vexationibus  multi  turba^ 
huntw  et  tantis  insurgentibus  malis  scandatizabun^ 
tur,  et  usque  in  mutuum  odium  exeUabuntur  ei  fatsi 
propheUB  erunt^  etc.  Mita. 

t  Aiiter  Mita :  Sed  hxc  cum  ita  sint  in/irmos  tur^ 
bant,  fortes  turbare  non  possunt^  quia,  ete, 

R  SciUcet  sagenap  eyangeUcsB,  que  omnia  pisciuaa 
genera  includit,  divinn  autem  electionis  est  bonos 
malis  discernere. 

b  ioferius,  brevis  ista  mixtura  ;  Augustinus  serizx« 
362,  alias  124  divers. :  Bonitolerant  matos,  donec  in 
/Ine  separentur» 


m 


mMo  kLVlIl^ 


Ui 


deficit  i^eatura;  8»ciiliiiii  defieit  non  Greatoriysed  x  ^^  ^t  angastiaetollathiiinanaSyhumamssededita!- 


oriiniQi;neque  justisysed  peccatoribusfiniuntur  ete 
ffleata.  In  eosumtnatione  sofcuH  exibunt  angeli  •  se- 
pararejmtoa.Hec  quisquam  dubitetsanctisangelos 
esseparituros,quibu8  obsequium  suum  promittitei 
Cliristus.  Ghristi  tox  est :  PraBcingam  me,  et  mini- 
straboYobis.^xt^tinlan^^t  i)etel  iegregabunimaloi 
iemedioJustorum{Luc.  xvn).  Portate,  jusU,  ^  por- 
tete,  immo  inducias  justi  date,brevis  ista  mixtura 
longa  separatione  pensabitur.  Sep€trabunt  maloM  d^- 
medio  juUorumtet  mtttent  eos  in  eaminum  t^MU.Ec- 
eequicejiciunt  Ticinos»quiexpeilunt  hospites,  qua- 
lemsibi  eiigunt  mansionem ;  ecce  qui  sibi  liic  deM- 
eias  pauperis  fame  posnis  prdsparant  alienis,ibiigem 
sibiquantumde  exigua  yoluptate  succendunt.  Ibt 


que  aptavit  angustiis.  Homo,ad  te  Deus  se  per  ista 
-deponit^  te  per  ista  sequitur,  per  istas  te  perquirit 
angustias ;  ut  quem  formavilopere,reformetexem- 
plo ;  quem  judicio  repulit»  educat  affectu.  et  in  se 
servetquem  prasterse*  conspicitdeperiisse.  Vent/^ 
inquit^/esi»  inpatriam  suam,et  docebat  eosin  syna- 
gogis  eorum,  Non  in  templo  suo,  sed  ^  in  sjnagogis 
«orum.  Synagogas  non  poterant  ejus  esse,in  quibus 
4eturbfleperfidifle,nonfideicongregabant;  inquibus 
conTeniel>at  in%idi8B  populus,non  amoris;  inquibus 
considebat  consilium  malignantium,  non  bonaB  con* 
«iliumdisciplinflB.Z)oee6a<tfifvna^o^ueorttm,  ita  ut 
mtraren^ftr.Mlrabantur  iDdignatione,non  gratia;8tu- 
pebantf  liyore,noniaude;furebant,quia  quod  sapere 


en(/leftf5e^f/ruior£tenltiim.Quam  male  stridet  ibi,  ^  nonpoterantsuperbasubseUia^stanshumllitasbpro* 


qoi  hicmale  ridet;etquinuncmaiispauperumgaa 
det,  de  bonis  panperum  tunc  lugebit,  quia  potoit 
eum  paupere  gaudere,  sed  noluit^:  vos  autem  fide- 
les  gaudete  in  Domino  semper. 
SERMO  XLVm. 

De  Ckristo  fabri  /Uio  appellaiOf  et  de  inoieHa. 

£fangelistahodieiudeeorumcircaChristumprodi« 
turQsinvidiam^siccaepit:  Kentl,inquit, /Mtif  tnpo- 
triam  ftiam,  st  doeebat  eos  in  synagogis  eorum,  ita  iU 
mirarenturel  dieerent:  Unde  huie  sapientuiet  virtusf 
Nmrne  hie  est  fabri  /Uius  ?  iVoitne  mater  ejus  dieitur 
Meria,  et  fratres  ejus  Jacobus,  et  Joseph,  et  Simon,  et 
Judas;  et  sorores  ejus  nonne  omnesapud  nossunt  T  Unm 
4i  ergo  huie  omnia  ista  (Matth,  xiu)  ?  Non  sic  nubes 
c(£lum,  nox  diem,solem  caligo,  quomodo  mentem 


ducebat,  itautmirarentur,  et  dicerent :  Unds  huic 
hcec  fapten/taf  SicdicitquiI>eum,exquo  estsapien- 
tia,  ex  quo  Tirtus,  ignorat ;  sic  dicit  qui  Christum 
nesoit  esse  Deisapientiam,Dei  esse  Tirtutem.  Unde 
sitsapieDtia,Salomonprobat,qttt  cum  regni  apicem 
parTulus  8U8cepisset,ut  creditum  sibi  populum  rege- 
ret  ▼irtute^nonfastu ;  8apientia,non  tuoiore ;  corde 
nonyertice;aDeo  sapientiam  voluit,  poposcit,  ac- 
*«epit.C7nde  Autc  hasc  sapientia  et  virtus  f  Virtutem 
qufledatoculos  quos  naturanondedit^quflB  auditum 
reddit  debilitate  condusum,  quflB  in  mutis  suisolvit 
▼incula  sermoni8»quflB  daudos  redacit  ad  cursum, 
quflB  animasapud  inferos  jam  deyinctas  propria  redire 
cogit  adcorporayaDeoesse,  nisi  sedutisinvidusnon 
negaret.AtiudflBi  sciebant  Christi  opera  divinee  vir- 


eecat»ettenebratin?idia.LiyorhocJudaicusprobat,  ^  ttttises8e,nonessepo8sibilitatishuman»;8edi  hvo- 

qaiChrislisapientiam  miratur,  Yirtutes  stupet,  at- 

tollitopera,dictasu8cipit,ettamen  ne  in  ipso  videa- 

tur  divinitasyddtas  sentiatur,  carnalium  parentum 

oomiaacommonetetdivulgat.  Venit,  inquit,  Jesus 

inpatriam  suam.  Nemo  miretur.si  conditor  rerum» 

ecdoram  Dominus,  Deus  omnium,  <ipatriam  lo- 

eumqae  sortitur,  quando  se  claudit  utero,  metitur 

cuaisyubenbus  occupat,arctatgremio,dat  in  ulnas; 


•  Nonnullffi  editiones  habent,  parere  justis, 

^  Id  est»  sttstinete,  supportate  adhuc  modicum. 

<i  Hic  et  superius  in  hoc  eodem  sermoae  de  hosti- 
bns  imperium  Occidentis  infestantibus  agit,  ct  hospi- 
tes  e  propriis  dvitatibus  et  provinciis  expulsos  tangit 
quod  iiquet  ex  historiarum  lectione.  Mita. 

^  Patria  Christiquodammodotriplex.tiethleemabi 
nattts,  Nazareth  ubi  educatuSyCapharnaum  ubidomi-  ] 
dliam  posuit.  Hic  autem  inaui  Nazareth  omnes  con- 
venioat. 

•  Feiierathomccuicoeloram  ingressusneqaaquam 
patebat,  priusquam  Deus  sumpsissethominem.  Ser- 
vatur  a  Deo  ipso  cum  liei  filius  hjrpostatice  buma- 
nam  aaturam  sumpsit.  Mita. 

'  Juxta  Vul^atam  Graecus  textas  babet :  b  t^  ^v- 
ay^jf^  flcvTuv,  tn  synogoga  eorum.  Itecteque  noanuiii 
putant;  Nazareth  enim  oppido  obscurissimo  plurcs 
sjnanogee  vix  esse  poterant. 

s  Novar.  in  Vail. :  Tanquam  aliquaealamitatepre' 
merentur ;  quia  Chnsti  anetoritalem,  qcuim  sibitot 
miroc%dis  pepererat,  invidis  oculis  inittebantur. 

^  Kx  mss.  Cnsense  et  Vail.  Editi  quam  plurimi, 
froducebant. 

I  Mon  enim  calommiabantar  Christum,<^ua8i  ^rie* 


ri8nubilum,mahtiflBfumu8,vi8ttmspectantiumcali- 
gabantf  ne  lumen  ^Christi,  ne  tempus  Evangeiii 
perviderent  dicendo  :  Nonne  hic  est  fabri  filiuusf 
Dicebant,  Hic  est  fabri  fihus ;  sed  cujus  fabri  fihus 
non  dicebant ;  dicebant  fabri  fiUus,  ut  arte  vili  an 
lateret  auctoris,  et  deitatis  nomen  fabrile  nomen 
absconderet.  Christuseratfabrifilius,  sed  ilhus  qui 
mundi  fabricam  fecit  J  non  malleo,sed  preBcepto  ; 

stigiorum  aut  veneficii  vi  hffic  omnia  gererentur. 
Non  enim  quid  tale  eis  exprobrat  Cliristus ;  sed,  ut 
notat  bene  Chrysologus,  invidia  perciti,  quod  ex  in- 
fimis  natalibus  unus  tantam  famam  promeruisset. 

j  Paulo  inferius  non  carbone  confiavit,  Ferrariam 
artem  exercuisse  Josephum  putatif  um  Ctiristi  patrem 
sentire  videtur  Chrjrsologus.  111  ud  fabri  filium  in 
I  Evangeiio  varias  peperit  de  Josephi  artesententias. 
Pseudo-Eustachio.in  Hexam.  pag.37,  domofumaedi- 
ficator  habetur;  Hugonicard.,  in  Evangel.  Marci  vi, 
aurifex;  neque  eos  condemnat  qui  eum  ecBmentarium 
faciunt.  Hilarius  in  Matth.xv,  pag.  737,  Fabrum  fer- 
rarium  credit :  Planehic  fabri  erat  filius/errumigne 
vincentis,  omnem  sascult  virtutem  judicio  decoqttentis 
massamque  formantis  tn  omne  opus  utilitatis  humanae, 
Nitiil  itaque  fuit  cur  Scultetus  hanc  llilarii  opinionem 
notaret  veluti  facinus  nulJis  flammis  piacularibus 
eluendum.Nam  eamdcm  sententiaminduisse  videntur 
Theophilus  Antiocheaus  ia  Matth.;  Ambrosius  io  Luc. 
lib.  111  oum.  2,  ubi  exscribit  verba  laudati  Theophili; 
Beda  io  Marc.  ii ;  et  Chrysologus  hic.  Potior  autem 
seotentia  esteumfuisse  Fabrum  (ianartttm.Namcum 
vox  Tur<uv  absolute  ponitur,ut  in  Evanffelio,  Fabrum 
Hgnarium  inauere  observatum  ent  ex  Ubro  v  Xeno* 


338 


S.  PETRl  CHRYSOLOGt. 


3M 


quielementorummembraaoiiiiigenio,iedjuBtione 
compegit;qui  massam  sadcuU  auctoritale»  non  car- 
i>one  coaflavit ;  qui  soiem  Don  terreao  igne»  sed  su- 
perno  calore  succendit ;  qui  iunam,  tei^ebras,  no- 
ctemformavit,  et  tempora;  qui  stelias  variata  iuoe 
distinxit ;  qui  cuncta  fecit  ex  nitiiio,  et  fecit,  o  ho- 
mOy  tibi,  ut  opificem  operisasstimatione  pensares* 
Sed  tu,  Judne,  liujus  fabri  filium  notas,  cui  pro 
tantis  beneficiis  repensare  Ticem  deberes  in  iilium: 
hinc  est,  quod  non  accipis  futura,quia  de  prassen- 
tibus  existis  ingratus.  Nanne  hic  esl  fabri  fiUus  f 
Nonne  mater  ejus  dicUurMariaflierixm,  JudsBe,ma- 
tris  nomenciamas,*  occuitas  Patris  ;  patremdicis, 
nomen  nondicis:  fabrum  dicis,opusnondicis.Ju- 
dse,  decipiunt  te  ista,  non  decipiunt  credituros. 
Nonne  maler  qus  dicitur  Mariat  et  fratra  ejm  /o- 
cobuset  ^  Joseph,et  Simon,et  Judas^et  sororesejus 
nonne  (mnes  apudnos  sunt  f  Si  mater,  si  fratres,  si 
sorores  apud  vos  sunt,pater^ubi  est?  vobiscuDinon 
est,  quia  Deus  odit  ftctos,  invidos  deaerit,  deoiinat 
ingratos,  sibi  non  sinit  crudeies  et  impioscommo- 
rari.  Et  fratres  ejus  et  sorores  e^us,  nonne  omHes 
optfd  nos  suntf  Callide  fratresingeris,  ostentas  soro- 
res,  ut  Qumeroso  partu  sanctas  matris  c  virginiias 
lateat,  obscuretur  integritas,et  sentiaturde  tiUotoai 
tum  quod  humanumest^niliii  divinum.Judfise,  quos 
dicis  fratres  et  sorores  Ciiristii  Cieophss  ^  s<Nroris 
Marise  hlii  sunt,  •  non  Mahs ;  etfratrum  et  aororum 
fiiios  fratresnuncupat.et  divina  iex  et  humana  co- 
gnatio.Ergo  Cliristi  fratres  fecit  non  matris  virgini- 

phontis  de  GjropiBdia.  Adi  Justinum  antiquissimum 
scriptorem  patna  Pal»stinum,qui  Josephum  habuit 
pro  Fabro  Ugnario  in  dialogo  cum  Tr^^phone  pag. 
31 6|  quod  novit  etiam  impius  iile  Labanius^  cuiper- 
iepidum  PsBdagogo  datum  responsum  videre  est 
apud  Theodoretum  lib.  iii  Histor.  cap.  23  pag.  i42 
edit.  Vaies.,  et  Sozomenum  iib.  vi  cap.  S»  Sed  jam 
notas  iines  excesaimus. 

a  id  factum  pierique  existimant,  quod  adhuc  in 
vivis  non  degeret  Josephus. 

i>  Graeci  codices  hunc  Josen  vei  Joannem  nomi- 
nant.  Est  autem  quem  Ecclesia  Jacobum  Minorem 
dicit. 

c  Etiamsi  JudflBos  alloqui  videatur  Chrysologus, 
fortasse  vel  Ebionitas,  vel  Helvidium,  qui  anteriori 
saeculo  vixerat,  vei  Jovinianum  respicere  poterat. 
Uterque  in  Mariam  vir^nemimpie  blasphemus  eam 
aiios  post  Jesum  peperisse  fiiios  ausus  est  effutire. 
Vide  Epiphan.  tom.  ii  lib.  i  Haeres.  edit.  Petavii, 
Tertullian.  lib.  de  Velam.  Virgin.  cap.  6  pag.  368 
edition.  Paris. 

d  Probabiiior  utique  haec  sententia  :  scilicet^  hos 
qui  fratres  Domini  nominantur  in  Evangelio,  fuisse 
ei  sobrinos  ex  matre  sorore  Deiparae  uxore  Cleophae, 
vei  Alpiii,  iicet  eam  Ciir^sologus  Cleophem  et  non 
Mariamdictam  putet.  Uieronjrmus,  de  Viris  Iliustr.: 
Jacobus  qui  appellatur  frater  Domini,  ut  nonnuili 
existimant  Josephi  ex  alia  uxore,  ut  autem  mikii  vi- 
detur,  Mariae  sororis  matris  Domini  fiiia.  Consule 
Basoag.  in  Annai.  tom.  i  pag.  91,  fusius  pag.  95. 
Quas  narrat  Njrssenus  orat.  de  Nat.  Dom.  ex  apo- 
crjrpiiis  desumpta  nullam  merentur  fidem. 

«  immo  nec  ioscphi,  licet  ilium  ex  alia  uxore,  cui 
nomem  Eschae  ex  arbitrio  indidere  Ebionitx,  aiios 
accepisse  filios  filiasque  nonnulli  veleres  innuerint* 
Gonsule  Hiiarium  in  Malth.ipag.  671.  Epiphamum 
hesres.  78  num.  7  ;  Theophjriactum  in  Matth.  Hos 


A  tas  quas  permansit  virgo  po9tpartum»86d  matfirterft 
e]us  fecit  propinquitatis  assertio.  i^ta  Maria,  si 
aiios  fiiios  habuisset  a  Ciiristo  mater  iu  ipso  crms 
tempore,  in  articuio  ipso  mortis  f  noa  disoipuiotra- 
deretur»  non  commendaretur  extraneo.  Invidia  de 
eosio  abjecit  angelum  (Isa.  ziv),  de  paradiso  exdusit 
h(Miunem(Ge».  lu).  Ipsa  primumcontaminavitisnras 
germano  sanguine  (Gen.  iv).  Ipsa  germanos  oom« 
puht  venumdaregermanmn  (Geii.xxxvu).IpsaMoy- 
sen  fugavit  (fixod.  u},  Aaron  in  fratris  excitavit  in- 
juriamtMariam  macuiavitii  vore  germani  {NumjLXi^ ; 
ac  nemuitis,  quod  pavetmens^  quod  visus  tremit« 
quod  auditus  non  capit,  s  ipsum  Ctiristi  attendit  et 
pervenit  ad  sanguinem.  invidia  oomibus  malis  pejor: 
quos  ceperit,  iiberari  nequeunt ;  quos  vuineraverit« 

n  ad  curam  non  veniunt«non  redeunt  ad  saiutem.  lo^ 
vidia  delictorum  venenum»  criminum  virus^pecea- 
iorum  mater,origo  vitiorum :  hanoqui  non  viderit^ 
l>oaa  videt ;  hano  qui  nescierit»  maio  neacit ;  Jumc 
qui  fugerit,  vivit.  invidia  vitari  fuga  potest»  non 
potest  superari  confiictu.Sediamquid  Dominusre- 
sponderit,  audian^us :  Non  estpropheta  sisselumore 
nisi  inpatria  sua  et  in  domo  sua,  Cturistus  quidem 
venitiA  patriam  suam  et  in  domum  suam  quia  scri- 
ptum  est:  /n  sua  venit,  et  sui  eum  non  receperunt 
(ioafia,  il).  Verum  dicendo ;  Non  est  propAeta  sine 
honore,  nisi  m  patria  sm  et  domo  sua,  docet  quia 
inter  suos  posse  morsus  est,  adustio  est ;  inter  cives 
.Bminereproximos,  proximorumurith  glariam :  pro- 
pinquipropinquo  sihonoremdei)eant»oompulant8er- 

Q  Origenes  inMatth.,  cx  editione  Huetii  pag.  823,  ad 
id  adductos  putat  traditione  Evangelii  quod  secnn- 
dum  Petrum  inscribitur.  Rectissime  autem  Hiero- 
njmo  contra  Heifidium  videtur,  tpsum  Joseokvirgi' 
nem  fuisse,  ut  ea  virginaU  connuhio  viryo  ^Uus  na^ 
seeretur. 
f  Hoc  eodem  ar^mento  ad  asserendam  Virginii 

foritatem  utitur  Uiiarius  Comment.  in  Matth.  tom, 
Oper.  pag.  671,  in  fine,  ex  edit  Veron.  1730.  Li- 
cet  ex  Josepho  procreatos  fuisse  fratres  Domini  cre- 
dat.  Qttod  si  Marice  fiiii  fuissenl,  et  non  potius  Jo^ 
seph  ex  priore  conj^io  suseepti,  numquam  in  tempore 
passionts  Joanni  apostob  transcripla  esset  in  Ma^ 
trem,Dominoadutrumquedicenie:  MuUer.Ecce  /iUu$ 
tuus ;  et  Joanni,  Ecce  Mater  tua  ;  nisi  quod  ad  deso^ 
latce  solatium  charitatem  fiUi  in  duciputo  relinquebai. 
Hilario  consentiunt  et  Ciu^sologo  Clirjsostomas 
hom.  5  in  Matth.,  Epiphanius  loc.  cit.,  Ambrosias 
iib.  11  in  Luc,  quamquam,  ut  observat  scholiastes 
D  Hilarii,  Joseph  passionis  tempore  superstitem  po- 
nens,  eo  aliter  utatur.  Paulinus  item  epist.  ad  Aa- 
gustinum  i,alias  43  pag.295  edit.  Veron. :  (iuo  osten* 
deret  eam  praeter  se,  qui  ex  ea  Virgine  natus  esset, 
nec  habuisse  filtum,  nec  habere  ;  quia  nec  SaUxUor 
tantopere  curam  desolationis  habuisset  ejus,siilli  unt- 
cus  non  fuisset, 

g  Ms.  Csesen.,  ipsa. 

b  Perquam  apposite  de  invidia  urere  dicitur. 

Urit  enim  f ulgora  suo,  qui  pnBfravtt  artes, 
Infra  se  posita. 

Libius,  lib.  xl  :  Quta  tu,  omissa  isUs  noetuma  fa^ 
hula,  ad  id  quod  doles,  quod  invidia  urit,  perverteris. 
Ammianus  Marceilinus,  tirf 6an/ Ju/tant  mHul^  :  ubi 
Valesius  observat  quod  quidquid  pulcliritudine  ex- 
cellit  urit  ocuios«  u(  apud  Terentium  :  (Trtt  me  Gli^ 
cer^nitor. 


337 


SERHrO  XLTX. 


338 


▼itnlem.  Et  nonflBeii^inqniifiMv^tutes  muttanpro-  k  credendam;dhriDi8  TirhitibQs non  ad  fldem,8ed  ad 


fter  increduHtatem  ithrum.fion  fit tbi  ▼! rtus, ubi in- 
eredQiitasnonmeretur.  Etni  mercedem  cum  sanat, 
Don  exigit  Christns ;  indignatur  tamen  dum  proho- 
0(»«8ibiferti]riDJuria,^i'eti  super  emnia  Deus 
henetUctueetgloriosuB  in  swculaimculorum.kmen. 

SERMO  XLIX. 
De  eisdem^  secundum  Marcum. 
Qooties  hamanalMnDiamD  tMUictiiseTangelista  sn- 
stinidsse  ant  egisse  D6Dunemorat,toties  camaiinm 
seasiMlota  velutllacluiim  commotioBe  conturbat. 
iBibeciUes  namque  meates  nesciunt  Dominioi  corpo* 
m  audire,  diacemere  et  dispenaare  mjsteriaySicuC 
hodleraa  locUo  DM>nstrat,  ques  d^itEgressusinde 


calumniam  sollicite  commoTCtur,  Tel  quia  meruit 
audire  sapienliam  tantam.  Sed  unde  sit  malitiose 
ouriosa,  Tei  qnemla,  in  bonis  suspicax,  ad  noxia 
satis  faoilis,doctrinam  despicitquammiratur  ;qufB 
probat  pracepta^  contemnit ;  ad  Deum  cunctatur, 
ad  idola  perproolins ;  in  divinis  a8tata,ligno,lapi- 
dibus  tota  resoluta ;  propheti»rebellls,contrariaye- 
rftati,  auguriis,  mendaciisqne  perdita.  Rogo,  cui 
cautum ,  qnod  o»cqs  yidet  Tcui  sollicitum  quod  mor- 
tmis  surgit7cuidubium,quod  loquitur  mutusToer- 
te,qms  nesciatesse  Deum,cnjus8olacuraturomnis 
debilitas  jussione  TMojses  signa  feceratmulta,Elia8 
madmamonstraTerat  docnmentaTirtntum,necdi8- 
similia  opera  fecerat  filisans :  cur  nemo  personam 


Jesuf»  abiitin  pairiam  iuam  {Mare.  ti).  Egreditor  ^  discutitfcur  nemo  statnscommovetquiestionem? 


DBde,  qno  kigredttur,  qni  nnlk>  continetnr,  hullo 
eoncioditiir  loco?Adquampatriam  vadit,orbem  qoi 
fBOit  ot  possidet  ttniTersnm  ?dicente  propheta :  Tui 
sunt  etKli,  ettuaest  terra:orbem  terrarumtetpleni' 
tudinem  eiMltufundaeti{Fsal.hxxxnn),yeTum  non 
sibi  per  80,  sed  per  le  libi  egreditur,  et  ingreditur 
Ghristus,  doneo  te  intromittat  ezpolsum,  exsnlem 
reTOcet,  r6d«cat,et  reportet  ejectum.  il6ttl  ergo  /e- 
nis  m  pairiam  itiflm;Non  oi  suam  sibi,sed  at  tnam 
tibi,  q«iam  Adam  perdiderat,  patriam  redonaret 
AkiU  in  patriam  suam.  Si  natus.quomodo  nonho- 
mo  ?  ^  homo,  qnomodo  non  oiTis  ?si  ciTis^esse  Uli 
patriam  quis  miretnr?Sed  hio  hnmanitatis  Dsodns, 
Don  diTiniiatis  ordo  est,  quem  fetefuKquiaqniest, 


cur  nemo  unde  essent,  quiTc  essent,  unde  ista,  et 
perquem  f^cerent  cnriositatesio  reqni^iyiti»  ingra- 
tns.  Sed  jodicaturliic  solus  qui  solus  Judicare  no- 
iult  ne  pnniret ;  improba  seTeritate  discutitur^  qui 
utlargireturTeniam,nil  quKsiTit  :et  cum  solusin- 
nocens  inTcnerit  omnes  reo8,o  ad  indidum  pietatis 
inmens»  snspicere  maluit,qnamabrogare  senten- 
tiam,ut  Titam  mortalibusolimperditam  redderet, 
et  repararet  ^  occisos.  Vere,  sicut  dizit  Apostolus, 
Magnumpietatisestsacramentum.quod  Ghristi  no-^ 
stri  maDifestatnr  in  carne  (  /  tim.  ui).  Bxtendit  ta- 
men  adhuccnriositatemsuamcarnalis  istasBmQla- 
tio»cni  semper  est*  inimica  Tcritatis  cogitatio:nee 
patitnr^ChristumTirfutibnsefsapientiaDeuB  oredi. 


elqiii  erat  jmle  seeeuiaDeus  novter,paren8  nostnr,  ^  8edproximomm,parentum,fratram^afBniumdocii- 


Dovisinma  Toloit  esse  per  seBootajut  quospotestata 

feoerat,  pietate  salTaret;et  eompatiendo  reoiperet, 

qisof  eztorres  ait^oendo  fecerat  et  jut>endo.  Quid* 

quid  eiiim  per  liominem  sosceptnm  legimus  egisse, 

aolpertolisae  Ghri8tom,non  ad  diTinitatis  audiamus 

iBjofiam^se  profecissehomiDisad  ^riam.J^lie- 

^netafiftir.lfiquit  iflum  disciputiefus.  Meritodisci* 

paii  Cfaristom  redenntem  suam  sequuntur  ad  pa- 

triam,quo8  jam  in  •  superai  ordinis  albo  descriptos 

ecelastis  patrisB  ciTCs,  et  municipes  electio  tanta, 

taotee  gratis  perfeceratplenitudo,dicenteDomiao: 

Gasideie,  quia  nomina  vestra  seripta  sunt  in  ccbUs 

(Luc.  x).  Etfdcto  sabbato,cdspit in  synagogadocere, 

etmuUt  audientes  fnirabanturindoctrinallfijus,dtcen- 

(«8 :  Unde  kttic  kssc  omnia,$t  qum  est  sapientia  qucs 


mento,  t  hominem  tantam  asserit,  gestit,  optat,in- 
telligit,  dicendo  :  Nonne  isieestfabriiifilius  et  Ma» 
ria,  frater  Jacobi  et  Josepk,  et  Simonis  et  Judm  f 
^nonne  et  sorores  ejus  kicnobiscum  nfnf?Caiphas 
profano  prophetat  ore  {Joon.  xi):  et  cum  sacerdos 
esset^falsitatis  nxm  sensum  Tictt  officio  Tcritatis ; 
senlentiam  non  sno,  sed  <  addicti  probat  imperio 
Balaam  maledicobenedicitore,etconductu8  adne- 
quitiam^totaloquiturmysteriaTeritatisXiVum.xxui. 
xxiv) :  et  sicut  in  spinis  rosa,  hoc  est,  in  frutice 
horrenti  miri  odorisflosculi  germinantur;ita  sensus 
aliquotiespessimorum  adbonadiTinitatis  impulsu 
aguntur  inviti,  ut  non  sit  meriti,  sed  mysterii^quod 
loquuntur.  Quod  tunc  malitiiB  JudaicaB  Tidemue 
evenisscquae  in  contumeliamDominicn  generatio- 


data  est  itti  f  et  virtutes  tales  qum  per  manus  ejus  ^  nis,cum  per  artem  Joseph  prosapin  Ghristi  exagge 

rat  veritatem,  veri  genitoris  confitetur  et  loqultur 
qualitem,  dicendo :  Iste  est  fabri  fiUus.  Bene  per- 


efficiunturflnleXvL  Judaic8B  menlis  et  detestaodane- 
quitia,addisoutiendum  semperpromptior  quamad 

•  Nonnulla  mss.  habent,  in  supemo  ordine  de^ 
scriptos. 

^Ex  ms.  Vatic.  Alias,  ignarus. 

^Editi  perperam,  jtidtcium.  inferius,  abrogart  ; 
edlLi,  rogare. 

'  NoDDuJl»edltiones  exoscitantia  tjpographoram, 
odoios. 

*  Id  editis  plurimis  deest  veritatis, 

'  Error  hic  JudaBorum  a  primis  Ecclesi»  tempori* 
^  Id  hasresim  traosiit.  Tempore  eoim  Ignatii  mar- 
tjris  faerant  qui  dicerent  Filium  nadum  esse  homi- 
Bem.  Tales  EbioDlts,  et  GeriDthiaDi,    JoaDne  apo- 


stolo  adhuc  superstite,  qui  contra  eos  scripsit  Efao** 
gelium. 

f  NazarcDi  oCreDdebantur  etiam  in  matre  Ghristi. 
quam  nutricem  foisse,  vel  aliquo  alio  manuum  ]a« 
bore  victum  sibi  qufleritasse,  census  impium  illud 
caput,  objiciebant  Ghristianis. 

o  Gonsobrinas  fortasse  patrueles  neptes  Joseohi 
ex  aliis  fratribus  vel  sororibus,  quas  pauperculas 
fuisse  ex  hoc  eodem  patet,  quod  a  Nazareois  crimi« 
DabaDtur. 

i  Gorruptum  foriasse  locum,  nec  ope  mss.  sanare 
potuimus.  Legeremi  addicltmiAtimf  probai  impsrio. 


m 


S.  PETRI  CHRYSOLOGl 


34» 


801  am  taouit,  ut  proder^t  exartd  genitorein»  di-  A 
cendo,  non  Joseph,sed  fabrifilins.  Etquis  talisfa- 
ber,  qualis  est  iste,  qui  ex  nihilo  tantum  talem  fa- 
bricatus  est  mundum?'et  quis  faber  talis.qui  totius 
bon8B  artis  solus  auctor,  solus  larj^itor  ezistit  ?  Dio 
ergo,Judne,fabrifilium,utDeifilium  fatearis  invi- 
tus ;  dic  Mariffi,  ut  Yerum  homioem,  sed  Virginis 
filiumoonfitearis  impulsus ;  dic  fratres,  ut  tantam 
dignationem  tui  prasdices  et  proferas  creatoris.  Et 
licet  ipse  genitricis  sanctn  per  hoc  f irtutes  molia- 
ris  abscondere ;  tamen  eYangeiistflBveHtas  non  Jo- 
seph  el  Marin,8ed  QeophiB  sororis  ejus  filio8,quos 
tu  fratres  appellas,probat  et  asseritexstitisse  ;usu8 
enim  temporisetiampraesentisgermanonim  etger- 
manarumfilios  fratres  noscitur  nuncupasse.Num- 
quamenim  contra  pietatisordinem  matrem  Domi- 
nus  extero,hoc  estiohanni.commendassetexcruce 
sialiosipsaprfleterillumfiliossuscepissetArsedTirgi- 
ni  Tirginem  tradit,ut  inter  tales  cura  sola  saoramenti, 
sola  sooietas  religionis  haberetur;neo  mundans  sol- 
lioitudini  discipulustantuB^isteBerviret,  sed  prffidi- 
oaturusvirginitatis  partum  ^,domihaberet  undehoo 
dubitantibusapprobaret.AtSJacobusc  unius  femin» 
et  matris  ^habere  non  potuit  ouram,  qui  inter  pri- 
mordia,  et  in  illo  Judaico  tunc  furore  Hierosolymi- 
tanam  singulariterrexitEoclesiam.Bene  addidit  Do- 
minus :  Nan  eit  Propheta  sine  honare,nisi  in  patHa 
sua.  Eoce  qualiter  camales  sapiunt  cives^ecce  qua* 
hter  mundaniparentes  sentiunt  ethonorant.Beatus 
qui  oum  patrem  meruithabere  Deum,  prflBterooele- 
stem  patriam  nil  requirit.  C 

•  SERMO  L. 
De  paralytico  curato. 
Christum  in  humanis  actibus  di  vina  gessisie  myste- 
ria,  et  inrebusvisibilibusinvisibilia  exercuisse  ne- 
gotiajectio hodierna  monstravit.  ilsceiuf il,inquit,m 
navieulam,ettransfiretavit,etvenitincitntatem$uam 
(Jfaf<A.ix,4).NonneipBee8tqui^fugatisfluctibusma- 
ris,profunda  Dudavit,ut  Israelitious  populus  inter  stu- 


pentes  undas  siocoTestigto.yelut  mon  tinmconcava, 
pertransiret  (Exod.  xiv)  ?  Nonne  hio  est,  qui  Petri 
pedibus  marinos  vertioes  inclinavit,ut  ^  iter  Uquidum 
humanis  gressibus  soUdum  prfleberet  obsequium 
{Matth.  xi)?Et  quid  est  quod  sibimaris  sicdenegat 
sorvitutem,ut  f  brevissimilacustransitumsubmer- 
cede  nautica  transferat  JAscendit,  inquit,  in  navi- 
culam,et  fran8/VeraMl.Etquidmirum,fratres  ?(3iri- 
stus  venit  snscipere  infirmitates  nostras,et  suas  no- 
bis  oonferre  virtutes,hnmanaquflBrere,prflB8tare  di- 
vina,  aodpere  injurias,  reddere  dignitates,  ferre 
tfledia,  referresanitates  ;qnia  medicus  i^quinonfert 
infirmitates,  infirmitates  ourare  nescit  ;et  qui  non 
fUerit  <  cum  infirmo  infirmatus,  infirmo  non  potest 
conferre  sanitatem.Christus  ergo,  si  in  suis  mansisset 
virtutibus,  commune  oum  hominibus  nil  haberet ; 
etnisi  implesset  camis  ordinem,oamis  in  illo  esset 
otiosa  susceptio.Sustinuit  ergo  has  necessitateSfUt 
homo  verushumanis  necessitatibus  probaretur.As- 
cenditMquii,  in  navieulam,  Christus  Ecclesifle  sufle 
navem,8flBCuli  fluotussempermitigatumsascendit, 
ut  credentes  in  se  ad  ccelestem  patriam  tranqnilla 
navigatione  perducat ;  et  municipes  civitatis  su» 
faciat,  quos'humanitatis  sufle  feoit  esse  oonsortes. 
Non  ergo  Christns  indiget  navi,  sed  navis  indiget 
Christo,quia  sine  coBlesti  guberaatore  navis  Ecoleiifle 
per  mundannmpelagus  tfldi  ettanto  discriminead 
cflBlestem  portnm  non  valet  pervenire.  Hbc  diximns, 
fratres^quantumadintelligentiam  pertiDet  spiritua- 
lem:  verum  nunc  ipsius  historiflB  ordinem  proseqnamor 
Ascendit,iuqfdi,innaviculamettransfretavit,et9enii 
tfi  civitatem  suam.  Creator  rerum,orbis  Dominas» 
posteaquam  sepropternosnostraaugustiavitin  cflir- 
ne,coBpithabereJ  humanam  patriam,oflBpitcivitatis 
JudfldcflB  esse  civis :  parentes  habere  coepit  paren- 
tum  omnium  ipse  parens,  ut  invitaret  flunor,  attra* 
heretcharitas,vinoeretafiectio,suaderethumantta8, 
quos  fugurat  dominatio,  metus  disper8erat,feoerat 
^  vispolestatisextorres.  Venit  in  civitatem  SHam,ei 


f^  Vide  notam  e  col.  335  superioris  serqionis. 

i»In  Evangelio  enim  Verbum  carnem  assumpsisse 
et  hominem  factum  docuit. 

«  Ob  disUnctionem  a  JaccoboMajori  Herodis  jussu 
occiso,  Minordictus.  Post  Chrisii  in  coelum  ascen- 
sum  ab  apostolis,  eorum  manus  Christo  dirigente, 
inguit  Photius  epist.  417,  primus  Hierosolymorum 
episcopus  fuit  consecratus,  Procurante  vero  Anano 
juniore  pontifice,  a  synedrio  damnatus,  et  de  pinna 
templi  praecipitatusinteriit  anno  Christi3i  flBtatis  61. 

d  Nonnulli  volont  fuisse  Mariam  sororem  mater- 
terflB  Jesu,  uxoris  CleophflB  ;  ac  proinde  dictus  frater 
Domini,quia  ejus  fueratsecundum  carnem  co^natus. 
"  •  Vidc  quflB  dehujusmodi  sermone  diximusmprflB- 
fatione. 

f  NonnulflB  editiones  Bononiens.et  Colonn  .habent, 
tnter  liquidum. 

f  Genesareticus  lacus  hic,  quo  emenso  Jesus  venit 
Capharnaum,  ut  mihi  certum  est  ex  Marc.  w,  4,  in- 
<niit  Grotius,  quo  Christum  iramigrasse  jam  a  Mat- 
tnflBo  fuerat  proditus.  Huiusmodi  lacus  appellatur 
quandoque  mare  Tiberiadis :  in  sacra  enim  Scriptura 
quandoque  lacus  vocatur  $aka<T<fa,  et  e  contra  quan- 
ooque  mare  lacus  dicitur.  Quod  et  in  profanis  scrip- 
tonbus  occurrit)Homent8  etSopbocles  maresvocant 
H^TQ,  et  Plinius  septem  ▲driatici  maris  lacunu  vo- 


cat  septem  maria,  ut  observat  Fabricius  Theolog. 
Aquarum  p.  178.  Vide  etiam  Hadrianom  Relandum 
lib.i,Palflest.  Illust.cap.  38,  pag.  239.  Hinc  patetquam 
infirmishflereat  fundamentis  Porphjrii  criUce,deqtto 
Hieronjmus  Quflest.  Hebr.  in  Genes.i :  Fmstra  Por- 
phyrtus,  evangelistas.ad  faciendum  ignorantHmsmira" 
cvHum,  st  quodDominus  super  mare  ambulaverii,  pro 
^  lacu  Genesareth  mare  appetlasse  calumniatur. 

^  Sic  cum  nonnullis  editionibus.Mita  ex  antiquissi- 
mo  Breviaro  ms.  habet  imedieus  qui  affert  sanitateniy 
infirmitates  curare  neseit.  Lectio  quam  retinuimus 
aptiori  nexu  cum  sequentibus  cohseret,  et  stjlum 
Cnrjsologi  apertius  redolet. 
'  *  Juxta  iilud  Apostoli,  I  Cor.  ix.  Ubi  S.  Hie- 
ronvmus  in  epistad  Augustinum  il,tom.n  Operum 
D.  Augustini :  Fit  enim  tamquam  ager  qui  minisirai 
CBgroto  :  Non  cum  se  fehres  habere  mentitur  ;  sed  cum 
animo  condolentis  cogitat  quemadmodum  sibi  serviri 
vellet,  51  ipse  agrotaret,  Auctor  noster  infra,  serm. 
151  :  Qui  non  compatitur,amputare  non  potest  pas- 
siones.  Ex  Mita. 

!  Capharnaum  intelligit,  quem  evangelista  vocat 
civitatem  suam, 

k  Sic  cum  Latinio  et  ms.  Vallicel.  Gditi,  jus  po- 
testatis. 


311 


SERMOU. 


3M 


eeee  off^frebant  ei  paraiyHeum  Jaeentem  m  leeto,  et 
mpiciensMqnitJe$us/Uiemillarum,dixitparalyti' 
C0 :  Confide,fili  :  dmittmtur  tibi  peccata  ftfa.Aadit 
Teiiiain,  et  taeet  paralyticut,  neo  uUam  reipoDdet 
gratiaiD  ,quiaplu8  corporis  quam  aDimiB  tendebat  ad 
euram ;  ettemporales  aemmnas  «  resoluti  corporis 
siedeflebatfUt  «temaspoeDasresolutioDiB  aDimaBDOD 
defleret,  gratiorem  sibi  prcBsentem  Titam  judicans 
qoam  fkituram.  Merito  Ghristusi^offerentiumfldem 
Don  respieit,et  Tecordiam  respicit  sic  jaceDti8,ut  fl- 
deialienssuflGragioparalyticianima  ante  curaretur 
qoam  corpus.  HescipienSjioq}iiX,fidemiUorum,CitT' 
oilisin  hoc  locojratres^  Deum  noo  quflerere  insipien- 
tiam  Tohintates,  non^spectare  ignorantium  fldem, 
Don  infirmorum  stnlta  desideria  pertcrutaritted  ad 
alterins  fidem  subTenire,  quod  per  sdam  gratiam 
e<ml!erebat,com  quidqnid  diTina  Toluntatis  est,  non 
Degaret.EtreTera,fratres,quando  medicuslangueo* 
tiom  aut  quiBrit,autrecipitToluntates,cttmsemper 
oontraria  desidemt  et  requirat  infirmus  ;  hinc  est 
qood  nonc  ferram,nuoc  igoem,nuncamara  pocnla 
iDgerit,  et  apponit  InTitis,  ut  curam  sani  sentiant, 
qoam  non  poteraut  sentire  «gmtantes.  Et  si  homo 
iojurias  descipit,  maledicta  contemnit,  ut  sauciatis 
morbo  spontcTitam  oonferatetsalutem  ;quandoaia- 
gisChristtts  medicusbonitatediTina  morbissaucios 
peceatorom,etphrene8i  criminum  laborantes,ad  sa« 
lotem  etiam  iuTitos  attrahit,  et  nolentes  ?  0  si  Tcli- 
rans^^atres^o  si  Tclimus  omnem  mentis  nostraB  pa- 
laljrsim  perTidere,animam  nostram  Tirtutibus  desti- 
totam  jacere  in  Titioram  ^  stratis  ceraere ;  luceret 
iobis  qoemadmodum  Christus^et  nostras  quotidie 
ooxias  repicit  Tolootates,  et  ad  salutaria  nos  reme- 
dia  pertrahit,  et  •  perarget  inritos.  Fili,  inquit,  re- 
wattuntur  tiH  peccatatuaMmo  dicens,  Deum  se  to. 
lebatintelligi,quiperhoDiinem  oculis  adhuciatebat 
humanis  ;  TirtutibuB  enimet  sigois  comparabatur 
prophetis,  qui  per  ipsum  fecerant  et  ipsi  Tirtutes  : 
peecatis  autem  dare  Tcniam,  quia  penes  hominem 
non  est,  etestsiogularedeitatis  insigae,Deumillum 
pectoribus  ioserebathumaois.  ProbathocPharisai- 
cus  livor :  nam  dixisset  :  Remittuntur  tibi  pec- 
catatua,  reipanderuntPharitai:  Bic  ^  blasphemat, 

«  Sedolios,  lib.  iii,  pag.  167,  t.  49.  de  hoc  eodem 
paraljtico  :  Resolvtaque  membra  iacebant,  Vatablus 
qooqoe  legit,  resolutum  pro  paralyticum.  Paraljsis 
eoim  esi  dissolutio  oerTorum,  ex  qua  dissolutiooe 
exteriora  membra,Tiribu8  destituta  tremula  reddoo- 
tor.  UDde  Bebreei  hujusmodi  flegrotos  Tocaot  dissolu- 
tos  membris,ei  Graeci  eos  qui  a  morbo  hoc  restituuo- 
tor  Ifpart  dicuot.  lofirmitatem  describit  Guillelmos 
Ader  de  Morb.  ETaogel.  cap.  11  :  Obsidelur  enim  in 
paralpia  totaspina  dorsi:  qua  sua  apte  natura  frigida 
cum  sua  nertarum  propagine  a  morbo  frigidissimo,  et 
glaeiali  paralysi  nempe,aut  eonvulsione  numquam  vin- 
dieatur. 

^  lo  Qoooollis,  offerantium.  Offereotiom  fidem  re- 
spexit  Jesos.  Nam  sicot  serTO  ceotorioDis  profuerat 
fides  amicoram  domioi  soi,  ita  huic  iKgroto  profuit 
fides  amicorum  uoa  cum  sui  ipsios  fide.  Nam  et  pa- 
nJytico  fidociam  ooo  defoisse  Tcro  simile  est,  qoi 
se  ad  eom  modom  offeri  passos  est,  et  alioqoio 
Ghristos  ei  peccata  ooo  remisisset. 

«Sicemendat  Latinios.  Editi  omneSi  sssspectare. 


A  quis  enim  potest  peccata  remittere  nisi  sotus  Detss  f 
Pharisoe,qni  8ciendonescis,confltendonega8,oum 
testaris^impngnas  :  si  Deus  est  qui  remittit  pecca- 
ta,  cur  tibi  Christus  Deus  non  est,  qui  unius  iodul- 
gentiae  suaB  munere  totius  mundi  probatur  abstulisse 
peccata  ?^cce,  inquit,A^nusZ)et,  ecce  quitollit  pec- 
cata  mundi  (Joan.  i).  Ut  autem  possismajoracapere 
ejus  dirioitatis  insigoia,  audi  eum  pectoris  tui  s  pe- 
netrassesecretum ;  aspice  eum  ad  cogitationum  tua- 
ram  latebras  penrenisse ;  in  teliige  eum  cordis  tui  tacl- 
ta  nudare  consilia.^f  ctmit;fc(Msel,iDquit,  Jesusco- 
gitationes  eorum,  dixii :  Quid  cogitatis  mala  incor- 
dibus  vestris  ?  Quid  enimest  facilius  dicere,  Remit^ 
tuntur  tibi  peccata  tua,  an  dicere,  Surge  et  am" 
bula  T  Ut  autem  sciatis  quia  FiUus  Hominis  kabetpo- 
testaiem  dimUtendipeccata,  dixitparalytico,  Surge, 

g  totie  lectum  tuum,  et  vade  tn  domum  tuam  ^etsurre- 
xitet  abiit  m  domum  suam.  Seratator  animaram 
prsBTenit  mentiummaligna  consilia,  et  deitatissusB 
potentiam  operis  attestatione  monstraTittdum  dissi- 
paticorpori8aiembracomponit,nerT08  stringitjun- 
gitossa,  completTiscera,  flrmatartu8,etgressttsad 
cursum  suscitatin  tIto  cadaTore jam  sepultos.ro^e 
lectumtuum.  Hoc est^porta  portantem,  omnesmuta 
Tices,utquod  est  ^  inflrmitatis  testimonium  sit  pro- 
batio  sanitatis,ut  lectus  doloris  tui  sitmeeecoratio- 
nis  indicium,ut  recept»  fortitudinis  magnitudinem 
ponderis  asserat  magnitudo.  Vade,  inquit.  m  do- 
nrnm  <tiam,neChristianaflde  curattts,  in  tUs  Jndai- 
cas  perfldisB  jam  moreris. 

SERMO    U 
De  dannoniaeo  surdo  st  muto  curato. 

C  Qttia  solito  plos  sese  terris  «stas  infdderat,diu  ta- 
cui,necompre8rioqnmexde8ideriona8cituraudien- 
difipsanobisi  cjnocaomatum  generaretinoeDdium: 
nanc  ubi  aerem  temperies  i  mitigaTit  autumDi,Do- 
minicnm,  juTanteDomino,reTocamur,ad  Terbum. 
Cum  filium  snum  quidam  surdi  et  muti  spiritus  fu- 
rore  possessom  iogereret  Domino  ^  curandttm 
Dominnm  prmter  morem  patienti»  sn»  eTangelis- 
ta  sic  retulit  fuisse  commotum,  ut  ante  in  patris 
TulDtts  ipso  iDTeheretur  quamadfllii  moTere  turca- 
ram.  Respondens,  iDquit^tmtade  turba,  dixit :  Magi» 

^  Adhflesimus  ms.  CieseoflB.  Editi,  cemeremus. 

•  Vide  Dotam  «  col.  218,  serm.  10.  Dicitor  aotem 
pertrahere  ioTitos,  com  coDtomaces  flagellat,  Tel  bo- 
ois  cumulat,  ot  Deum  aoctorem  agoosceotes  ad  ip- 
j^  som  redeaot  per  poeoiteotiam.  Mita. 

t  Noo  Deo  malediceodo,  sed  qood  ei  est,  remissio- 
oem  scilicet  peccatorom,  sibi  arrogaodo. 

K  Erat  id,  Tidelicet  secreta  cordis  iospicere,  ioter 
Dotas  Messiae,  ot  cootra  Barchaocebam  obserTaot 
TalmodistSB  titolo  de  S^edrio. 

^  Hffic  eadem  Terba  io  hooc  locom  usurpaTit  Lu- 
cas  Brugeosis. 

i  Ardeotissimum  eestum  iDOoit,  quem  popoli  ad 
aodieodom  freqoeotes,  pressis  ad  iDTicem  corpori- 
bos,  efficiebaot.  Cyoocaoma  eoimest  Tel  SBstus  caoi- 
colaris,  Tcl  morsus  rabidi  caois. 

J  Locum  hoDc  laodat  Elemeohorstios  io  illud  Mi- 
Ducii  Felicis  pag.  14,  oum.  1 :  Post  eestiTam  diem  io 
temperiem  sese  outumDitas  diri^ebat. 

^  DesceodeDti  de  moote  in  cojus  Tertice  transfigo- 
ratus  foerat  et  ad  discipolos  redeonti. 


»43 


S.  PETRl  CBRYSOLOGl. 


3U 


HeTyMuU/UiumwiewnadUfhahentmtpirUimmU'  \i^^  TestfflB  oaasiun,  iafidelitatk  Utuliim, 


tum:  qui  ubicwmqueeum  appr€henderit,allidit  eum  et 
ipumat,et$trid^  dentibusetarescU;et  dixiditcipuiie 
tuis  ut  tjicereni  eum,et  nonpotuerymt,  Quireipondens^ 
eis  dixit :  Ogeneratio  increduta  (Marc,  ix)  1  Respon- 
dens  uQusde  turba :  Quid  est  quodiuaoiBtR-rogante, 
«  feriuntur  multi?  quid  est  quod,  cooquirente  uao« 
iacredulitatisnotaDturomnesfquidestquodadunius 
Tocemtotageneratio  superba  perfidisBnuacupatur? 
Quid  est?  Quiaistenonad  Deum  venerat,sedadnia* 
gistrum  Teoerat ;  curam»aon  a  Tirtute  exigens,  sed 
abarte :  tarditatemcurasaoneausffideputans,^  sed 
curanti;  impossibilitatemdisstpulorum  magistri  impe- 
ritias  assignaas,JudaicolivoriiayidieB  Scribarumta- 
lemsatisfaciens  per  clamorem^^ldca»'«{isetpii/«5  Um 
uteficerenteum^etnon  j9orf<eruffi.Hocestdicere,esBe 
diabolumqui  Gbristoaon  orederet,  esse  dffimonem 
qui  parvi  possit  Gliristi  nominis  babere  virtutem. 
Discipuli  non  suo,  sedCbristinomine  dsDmones  de 
obsessis  corporibuseffugabant.  Quodergo  daBmcn 
discipalisimperantibasaoa  cedebal,iste  ad  iQfirmita- 
temCbristiaomiaiSy  aoa<:  discipuloram  trahebatad 
oulpam.VideasergoDomiausJudnorumsiccircum- 
staatessapcre  catarva8,ia  filiis  patrum  pei^diamsic 
inurit^et  ia  geaitoribus  germiaa  sio  veaenosa  percel- 
lit.  0  ifenertUio  inereduia  I  Vemens,inqmi,  Dominus 
addiscipulos  suos,  tidiieirca  illos  turbam  magnam^ 
et  Scribas  eonquirentescum  itlis ;  et  confestim  omnis 
pdpulusndensJeeum  stupefactus  esi,  et  exp&eerunt. 
Timeates  utique  ae  quod  iasultayeraat  cfiscipulis, 
Teaieate  magistro,hoc  perdereat ;  et,taato  dflBmoae 


perfidias  documentam.  Afferte  Ulum.Ui  qui  sattem 
dooenli  Deonoluistiscredere,  veidflsmone  confitente 
credatis,et  sentiatis  vos  ipso  diabolonequioresyoum 
viderilts  iilum  confiteri,  tremeresui  moz  prsBsentia 
cognitoris,  Et  attulerunt  eum,  et  cum  uidisset  eum, 
statim  spiritusconturbavitUlum^etelisusintarra  eolr 
vebaturspumans.yo\v^i\xrhomo,9ed  diabolustor- 
quebatur ;  invasam  vexabal  cura,  sed  invasorem 
majestas  judicis  argaei>at ;  sistebatur  oaptus,  sed 
puniebatur  bostis,  diaboli  pcena  cruciatu  bumttu 
corporis  apparebat.  Opusest,  Iratres,  opus  est  Dei 
lumine,  nein  opereDei  ocuii  failantur  bumani.  EU 
interrogavitpaU^em  eyus,  quantum  tempwrieett^  ex 
quo  hoc  accidit  eif  atilleait,ab  infanHa.  Requiril 
g  passionis  tempus  auctor  temporis,  medicus  paseio* 
nis  tempusrequirit,non  utnesciusysed  ut  sciens  nes- 
cientibus  prodat  Denique  interrogatione  tali  tempus 
aperit,  estatem  pandit,  revolvit  infantiam,  ut  tanti 
mali  oausa  aoa  tangat  sobolem,sed  pareatem.quta  a 
Deo  sibi  datum  pigaus  addiaboli  gratiam.dffimooam 
retolitadhoaorem,  diceate  Scriptura.  EtobtuterwiU 
fUiossuoset  filiassuasd(emonii$(Psal.  cv).  Infantia 
utin  sediabololocumfaceret,quidcriminis  admise- 
rat?  quid  reatus  ?  sed  replentur  dffimoae  parvuli« 
quaado  a^pareatibas  suis  ofiteruotur  diaboio,demoDum 
dttcuntur  adcuram.Denique  patris  fide  solvitttr,quem 
patrisinfidelitasalligarat.  Patris  voxest  iSiquid 
potas,  a£OuMenasiruierriiSfios<ri.Hocest,DOsadjuva, 
miserere  nobis,quorum  reatus  aggravat  iDaooeoteaay 
ad  quorum  posoamiafaatis  periculum  sic  reduadat. 


fugato,ipsafieretdiscipuIiseausaglorias,quaBfuerat  ^  Etbeae  Domiausapareatibas  fidemrepetitydicaos: 


confusionis  oecasio.  Hinc  est  quod  Domi  aus  ,uad  om- 
nibusiaterrogaate»respoadit:  O^eneratioincreduta, 
quamdiuapudvos  ero  f  Quorumiaoredulitateaeque 
oaus  dffimon  oaptivo  fugatur  ex  oorpore.  Quamdiu 
apud  vos  ero?  <>£t  ooo  ad  geotes  mittaoi?  ubi  ad  uoius  di- 
sclpuli  mei  vooem  (emplacorruQot,  simulaorafugiuat, 
coasumuntur  ane»eadunt  idola,CflBdQntur  luci,tota 
daSDiODum  potestasaotiquis  et  veternosis  sedibus  suis 
gemeDsettremens,etejulanseffugatur :  commutan* 
tur  in  Bcclesiasdelubra»inaltaria  vertunturaraB.pe^ 
eorumaB  victimmortuortun  in  vivam  oordis  bostiam 
transferaDtur,auguria,divioatioDe8,6omnia«in  solo  Del 
nutu,inDeitaatumcoastituuDturarbitrium.(Juafiidttt 
apud  vos  ero  fqnamdiu  patiar  um  ?•  Patitur  patieatia 


Sipoteseredere,  omniapossibiUa  sutUcredenti.Ei  pa- 

ter,  CredOjdomine,adjuva  vncreduUtatem  measi.Pater 

credit ;  et,sicutdiximus,patrisHberaturfide/iuipa- 

trisfuerit  iafidelitatedamaatus.  Nam  cui  geaitom 

fides  prof  uit,quomodo  ei  geaitoris  perfidia  potuit  aon 

obesse?  Quomodo  autem  saaatus  sit,velquare  disci. 

puli,qui  multos  ejeceraat  dffimooesybuacaequiverini 

effugare^uvante  Domiao  seouturo  sermoae  paudemus. 

SBRMO  LU. 

De  eodem, 

t  Doctoris  officium  est  lectadisserere,  et  mjrstiois 

obscurata  seasibus  lucido  astruere  et  demoostrare 

sermoae,  ne  minorintelligentiainde  perniciemgene- 

ret  auditori,  undo  scicntiam  oonferre  debuitet  potuit 


Bontimore;n(m&eces8ttate,sedmisericordia;exspe-  D  salutarem.  Hncest  igiturhodiernnconsonantia  le- 
ctat]one,non  metu  bospatitur,portat,exspectat,  qui  ctionis  Et  respondens  unusdeturba,dixit :  Magister 
redire  vult  i mpium,non  perire. Afferte  iUum  ad  me,  attuli /ilium  meum habentem  spiritum  surdum  et  mutum 
quasilongepositum curare non  possit,sedafferte  vos      (itfarc.  ix).  Non  dixit,  Attuli  filium  meum  surdum et 


^  Feriri  interrogatione,  dixit  Bachiarius  de  Recip. 
Laps.  Verba  Chrysologi  laudat  et  illustrat  Barthius 
Advers.  lib.  xxxn. 

)>  Dubitabant  eahn  an  Ghristas  eum  posset  sanare. 
Dtt  Hamelius,  hic. 

c  Et  reveracumChrjsologoputantaliiapostolorum 
quoque,  seu  discipulorumfidemvacillasse,  ob  conce- 
ptam  rei  difQcultatem,cum  tot  in  udo  coakisseat  mala. 

d  Ex  sequentibus  patet  meas  Chr^rsologi :  objur- 
gatioaem  scilicetistam  e  sua  seateatia  aoa  apostolos 
respicere,  ut  ait  Frigeaes  homiL  4  ia  Matih.tom.  HI 


pag.  13  col.  4  aDtiqusB  edit.  apod  Juatas  4536;  ne- 
que  apostolos  fiBque  ac  multitudiaem  circumstan- 
imm,  ut  Ligthfootius,  Glericus,  et  Glossa,  sed  Jo- 
deos  taatum  quos  geDtilibus  comparat. 

•  Apposite  dictum,NamChristusosteadit  diviasB  er- 
ga  JuasBos  patieatiaB  tempora  appropinquasse,et  rescipit 
quod  ia  DeuteroDomio  diciturde  vocatioaegeatium. 

f  Doctoris,  seu  doceotis  appellatio  apud  Latinos 
passim  obvia.  Augustious  serra.  122  deaivers.  ;Liri- 
DCDsis  CommoDit,  cap.  27  ;  Gregorius  M.  lib.  xvn 
Moral.  cap.  14. 


H5 


sm»  Lif. 


M6 


matoiiiysed>AtlulifilhiiBmeuaA  habeatemsiorituai 
inrdum  et  motum.  Nomqukl  oequitia  spirttalishu- 
minis  disUnguitur  membritf,  et  sensibus  angustatur 
hamaais^ul  delMlitatesnostras^nostras  perferatpas* 
siaBes ;  nec  videre  possit,  nisi  fenestrisoouiorum,et 
16ramiiubusauriumeapereauditam  ;sermonemiio- 
goaautoris  offiGioproferre,et  per  boc  surdi  mutique 
ttatammieerabilemsostinere,oom  tenuisetaereana- 
tura  cainem  nescnt,  refotet  ossa^velotaora  spiraos 
orbemtotom  ^  temporistranBeatin  momento,di?er- 
iis  species  assomat^variasmatetor  in  formas/DordB 
psnetvettiUodatanimabusi  inspiretimpiae  ettorpH- 
tifflas  cogitationes»  nec  onde  veniat  aot  qoo  redeat 
•aatiatur,  ae  sio  iooocoas  meBtes,TeIot  jacolom  to- 
lans  le&ali  ¥olnereet  tota  facilitate  transTerberet? 
PanuD  esset  si  hoc  pater  solossoaeoppiicatione  diais- 
let^comdizit:  AUulifilium  meum  haUnUm$pirittm 
utrdtim  eftRtiliiiii,nisiDomiDOsipseimmoQdomspi*> 
ritom  tali  iocrepatione  depolisset  iSurde  ef  mtfleipf- 
rUu$,egQprmcifno  <i^i,ext  a6eo.  Sed  Jam  qon  ad  sokir 
tiooem  qottstiooispertinentproseqoamor.Deos  qoi 
demonesestc  perpetoo^crematorusiocendie^quijam 
los^  in  prssentia  astringitYinculis,  angit  crudati* 
bos,  nr^t  pcinis,  potest  et  cum  jusserit  tota  debili- 
tate  troncare,  atque  eo  mod  o  qno  yidentyqao  audiunt, 
qoo  loquantor,cfficos  reddere,sordos  et  motos  facere 
ne  loquantor.  Sed  in  hoc  loco  quid  diabolus  homini 
feceritdeclaretur.  ^  Antiquns  refuga,ubi  Deum  terris 
reperit  advenisse,  obstruzitaureshominom,  Tinzit 
Imguamyet  obseratishumaBissenBUsftNribus,  speloQ- 
tm  soa  latebram  pectos  fecit  et  paraTit  homanum : 
•stimaos  quod  illuc  aoditus  verbi,  virtus  diTini  no- 
ffiinisoon  Teoiret :  simul,  ut  estdolosos  etcallidiie, 
patrem  capere  pafenteaqoetaM  se  oredidit  deoipere 
figmeo  to,ot  desperarent  oorari  posse  eum;q«i  aodif e 

•  Omnes  saoe  morborum  causas  Judsei  a  ipiritibus  re 
petebant.  HuDC  sutem  puemm  rerera  diemon  obsidebut. 

^  Editi  tantom  oob  omnes,  quos  emendavit  Meaiv 
siosy  habeot  iemp^ris  in  numufnemto, 

e  Vide  an  Chrjsologus  hic  in  illam  incidat  Tetemm 
senteniiam^  (dffimoDes  et  nunc  dira  paii,  sed  poit 
<fiem  judicii  iantum  inferai  ignc  esse  cremandos. 

^  Vocat  dial>ohim  refugam.  Refuga  enim  desertor 
est,  et,  ot  ait  Giossar.  Latin.  ms.  apod  Docangiam^ 
9pi$taU,  et  qui  a  vero  Dei  eultu  diseedunt.  Utuntur 
hacTOce  Zeno  Veron.,  serm.  de  Somno  Jacob ;  Ter- 
iollianus,  de  Habiiu  muiiebri  cap.  5 ;  Prudentius,  ode 
1  Peristeph.,  ei  Nosier,  serm.  455,  de  Herode. 

•  Consonani  Origenes,  Chrjsosiomus  ei  Hieronj- 
mos,  qui  naioralem  morbi  caosam  io  puero  hoc  non 
agnoscant,  opinaoturque  uoa  cum  Nostro  diemones, 
Qihomines  fallereni,  et  inlunse  creatorem  conricia 
evomereni,  8Bgmm  hunc  excmciasse.  Juf  encus  : 

Nuo  coniii  ninaB  natnm  mihi  hnne  dsmoDii  arte 

Torqnet. 
Hinc  est  quod  conira  medicos  insnrgii  Origenes,  1. 1 
pag.  31  i  ediiion.  Huetii,  qui  morbum  hunc  non  das- 
monis  arie  invecium,sed  ab  humiditate  luncf  inyecium 
arbiiraoiur.  Reprehendendui  et  ipse,  qui  in  alteram 
partem  loogius  recedendo  a  recia  Tia  aberravii ;  om- 
aia  enim  dsBmooi,  nil  natorse  permisii,  cum  e  conira 
EQthjniiui  in  Matib.  it,  24,  adsolam  naturamrefe- 
rai.  Recte  aniem  existimai  Hoeiius,  in  Origenian. 
pag.  54  col.  2,  fuisse  epilepticum,  paralyticum  ei  dag' 
moniaeum,  Id  uiique  enim  inaudiium  non  esi,  ni  duo 
hae  confondaiituf  •  Tide  HesTchium. 


A  necpoterat  nec  fari ;  et  ut  qnod  erat  diabolici  ope- 
ris,  esse  crederent  deJi>ilitatis  human»,  deputarent 
pignori,  ascriberent  naturae^quod  iniulerathostis  in- 
dusus.Denique,  sicut  Maithcus  de  eodem  refert,  et 
alia  simulaiione  istius  miseri  fefelleratpatrem ;  nam 
sibi  sic  supplicat :  Domine,  miserere  filii  mei,  quia 
luncUicus  est,  male  torquHurXBiatth.  xtu).  Authu- 
manasnatur»  aut  coeleetiselementi  dssmon,  «quod 
susB  ariis  fuerai,  voluit  tunc  wderi,  apians  f  lunss 
cursibuslMHninispassiones  ;yexabatcorpu8  lunaribus 
incrementis,  ut  esselunsB  credereni,  quod  erat  dia- 
bolici  cnminiset  furoris.  KSiohomines  illusit,  cii^ 
cumyeniiignaros.infamaTitapuddesidescreaturam, 
qusBi^luminitantumconditai  laedereneecithominis 
quoscoatinuamagisjuYare  oogiturservitute.  Veram 

^  posteaquamyenitoecultorumcognitor»inspectorTa- 
lidissimus  secretorum,  cui  latentia  diaboli  non  pote- 
runt  J  obyiare  figmenta^  adducitur  puer  sanandus 
prsBcepiioBe  diyina ;  ut^quidquid  diabolusyinx«rat» 
solTereturaChristo.Rgit,  egitinimicus,  uthocquod 
yidebaiur,  esset  naturn.  Sed  quare  discipuli  non 
potuerunt  ^icere  eum  ?  Quiahic  homo  gentilis  po- 
puli  producitur  in  figuram  :  siquidemgentihs  popu- 
lus  juxta  Apostolum,habebat  spiritumaerishujus. 
Aeri8M(\^%9piritus^quinuncoperatur  in  ^  filiisdiffi^ 
dentim  {Ephes.  n).  Hic  ergo  erat  surdus  et  mutus, 
quinec  andirelegem  poterat,  necDeumpoterat  con- 
fiteri,  sed  inigne  gehenn8B,etperaquasamarisem- 
per  gurgitis  j  actabatur  ;  nec  poterat  a  discipulis,  yel 
ullo  homine  sanari,  quia  Christusolim  audiiusfidei^ 
confessiosalutis.gentiumredemptiodicebaturetyita. 

^  Denique  ubi  imperio  Christi  f ugatus  est  diaboIus,pa* 
tescunt  clausa,  yincula  solyuntur,  sermo  redditur, 
auditus  redit,  homo  reparatur,et  solusdiabolus  de- 
fletdiuturna  sepossessione  detrusum.  Hincest  quod 

t  Comitiali  quodam  morbi  genere  laborani  lunatioi 
yel  epileptici,  ei  in  plenilunio  majeri  yi  agiianiur. 
Cansam  aperii  laadaius  Ader  de  Morbis  ETan^., 
ei  EuthjmiQs  loco  superius  citaio.  Rusiicus  Eipidius 
lib.  y  Ters.  J43. 

Repterat  In  miseram  rabiei  horrenda  ffnrorii 
Dflemonto  aflBatns,  propria  qoi  paite  noTicoi 
AUidit  captani  foedo  diicrimine  mentei 
Menitraa  deddnoi  cnm  Inna  recolligtt  ignes. 

K  Theophylactos  in  cap.  xrii  Maiih.  :  Non  luna 
causa  erat  morbi ;  sed  dxmon  oburvabat  pleniluniumf 
et  tunc  insidiabalur.  ut  argusrentur  opera  Dei^  tam- 
quam  nobis  mala  inferentia. 
D  b  Id  esi  creaia,  nt  lumen  noctu  snper  res  snbluna- 
res  effunderet. 

i  Quam  Tana  sii  astroram  obseryaiio  innnit.  Sories 
rerum  omnium  yetusiissimi  ChaldfiBl  ei  ifigypiii  side- 
ribos  depuiabant ;  ei  FortnnsB  qnidem  soriein  iriboe- 
bani  luniB,  ut  deemonis  soriem  soli,  ei  huic  res  ad 
animum  periinenies,  illi  res  corporeas  eune  esse  {>u- 
iabani.  la  quod  pluribus  iesiimoniis  ium  ex  Macrobio, 
ium  ex  Aniholoffiis  VeTii  Valensis  demonsirai  Sel- 
denus  lib.  de  Diis  Sjris  syniagm.  4  cap.  i. 

j  Id  esi,  eontraire.  Exphcai  Barthins  in  noiis  ad 
Claud.  Mameri.  cap.  tS  pag.  384 ;  etin  Adyers.  19). 
X  cap.  5,  quod  aliis  Pairum  exemplis  illustrat,  ei  am* 
pliora  congerit  lib.  xtyi  cap.  7  col.  2132.  Rodulphns 
Ardeniios,  homil .  19  :  Quando  prceeeptum  terreni  Pa^ 
tris  nan  obviat  preteepto  Dei, 

k  Ab  Aposiolo  inielUgi  hie  Jndaos  et  getitiles  cnm 
Chf7s.tradantenarratoiesnonpaneLVideGrotiumUe. 


317 


8.  PBTRl  CIIRYS(H/)GI. 


348 


Teniens  ei  ^ntibnt  •  imposftione  manns  et  ^  eior- 
cismis  ante  ad»mone  purgatur,etc  aperitlonem  au- 
rinm  percipit,  ut  fidei  capere  po88itauditum,utpo8- 
sit  ad  salutem  proseqnente  Domino  penrenire. 

^SERMO  Llll. 

Depaee. 

Beati  pacifici,M  eTangelista,  chari88imi,  ^ta  t>tt 
filiiDeivocabuntur(MaUh,Y),  Merito  ChristianiBTir- 
tnte8  Tirescunt  in  eo  qui  nnanimitatem  Christiana 
habet  pacis,  nec  perrenitnr  ad  Tocabnlam  filii  Dei, 
Aisi  per  nomen  pacifici.  Pax  est,  charissimi,  quie 
8poh'at  hominem  serTitute,  dat  nomen  ingenuum, 
mutat  apnd  Deum  cum  conditioneper8onam,ex  fa« 
mnlo  filium,  liberum  facit  ex  serTO.  Pax  fratrum 
Toluntas  est  Dei,  Jncnnditas  Christi,  perfectio  est 
sanctitatis,  Justitin  regula,  magistra  doctrinfle,  mo« 
rum  custodia,  atque  in  rebns  omnibns  landabilis 
disciplina.Pax  suffragium  precum  estySupplicationum 
factlis,atque  impetrabilisTia^desideriorum  oronium 
competensplenitudo.  Paxdilectionismater  est,  con- 
cordin  Tinculum,ac  puree  mentis  indicium  manifestum, 
que  sibi  exigit  de  Deo  quod  velit ;  quae  quidquid  voluerit, 
petit ;  quidquidpetierit,8umit.Paxprflecepti8regalibu8 
conserTandaestfipso  Domino  Christodicente :  Paeem 
relinquo  voMs,pacem  meamdo  vobis  (/oan.xiT) ;  hoc  est 
dicererlnpaceTosdimisi^inpaceTOsinTeniam.-pro- 
ficiscent  Toluit  dare  quod  desiderabatrediensin  om« 
nibus  iuTenire.Cceleste  mandatum  estserTare  quod 
dedit :  una  tox  est,  iuTeniam  quoddimisi.  Plantare 
pacem  radicitus  est  Dei ;  CTellere  penitus,  inimici. 
Nam  sicut  amor  fratemitatis  ex  Deo  est,  ita  odium 
ex  diabolo  ;  quapropter  damnanda  8untodia,quo- 
niam  scriptum  est :  Quioditfratrem  $uum,  homicida 
est  (I  Joan,  3).  Videtis  ergo,  fratres  dilectissimi» 
quare  pax  amanda  est,  et  diligenda  concordia ;  ista 
luntenim  quie  generantet  nutriunt  charitatero.Sci» 
tis  autem.secundum  apostolum ,  guiacharitasexDeo 
est  (I  Joan,  it)  ;  sine  Deo  ergo  est,  qiii  non  habet 
charitatem.  Pax  plebis  charissimiestgloria  sacerdo- 
tis,  et  pacis  plena  letitia  est  perfectacharitas  filio- 
rum.  Sacerdotisestadmonere  quoddecet^plebisest 
audire  quod  monet ;  quidquid  non  licet,  pastoris  est 

•  Alludit  ad  Teterem  EccleBiiB  ritum  imponendi 
manus  gentilibus  ad  6dem  accedentibus. 

t»Gonci]iam  GP.  primum  can.  7  lin.  380  :  Primo 
die  ipsos,  gentiles  sive  Jadfleos,  Christianos  fadmus, 
Domen  suum  in  tabulis  referimus ;  seeundo  cateehu- 
menos,  Deinds  die  tertio  exorcixamus,  ter  simul  in  fa- 
cia  eorum  et  aures  insufflando  :  et  sic  eos  eatechita' 
mtis,  ttl  longo  tempore  versentur  in  eeclesia,  et  audiant 
Scripturas ;  et  tunc  ipsos  baptixamus,  Ex  his  patet 
exorcismum  fuisse  cieremoniam  per  aliquotdies  prae- 
cedentem  baptismum,  ut  bene  Chrysologus 

c  Pamelius  ad  Tertullianum  de  Baptismo  referens 
Terba  concilii  Braearensiscap.B:  Nos  omnimodeprmei' 
pimus  ut  ante  baptismum  20  dies  ad  purgationem  exor- 
cismi  cateehumeni  veniant,  et  in  Hlis  diebus  20  juxta 
eanonicum  prmceptum  erudiantur  et  conseerentur.  To- 
tidemenim  dieseomputanturasabbato  hebdomadoB  ter- 
tia,  Ad  eadem,  et  potissimum  ad  tertium  diem ;  ^ui 
iu  aperitione  aunum  dicebatur,  alludit  B.  Ambrosias 


A  prohibere,  gregis  audire  acTelle  nefiat :  utraquesi 
conTcniant,  salva  sunt  omnia :  nec  Deus  iuTenit  in 
plebequod  puniat,nec  sacerdospotesthaberequod 
doleat.  Senremus  ergo,  fratres,  mandata,  quae  yitn 
sunt ;  teneat  seprofundnpacis  nexibuscolligatafra- 
temitas,  et  salutari  Tincnlo  charitatis  mutua  se  di- 
lectione  constringat,  qun  operitmultitudinem  peo- 
catorum.  Dilectio  ergo  omnibus  desideriis  ample- 
ctendaestqua  tot  bonapotesthabere  quotprsmia. 
Gostodienda  pne  omnibus  Tirtutibus  pax  est,  quo- 
niam  Deus  semper  in  paee  est.  Locum  non  demni 
inimico,  ne  intritici  segete  Taleat  seminarezizania, 
et,  seeuro  jam  rustico,  et  spe  longi  laboris  eluso, 
exspectatos  fructns  ipsa  messis  maturitate  perdat ; 
aut  Tinum  Tetnstate  suaTC  in  liquoremperfidittde* 

g  mutatuminfusa  fsecispermixtioneconturbet ;  autin- 
ter  dulcia  mella  felle  Tcnena  amariora  confundat. 
Procul  contentiones,  procul  lites,  proeul  maledicta 
mittantur :  et  quia  laqueus  est  mortis  iinguasasur- 
roniset  bilinguis,  parcat  unusquisque  animm  suae, 
ne  in  supplicium  suum  Tincula  sibi  mortis  inneo- 
tat.  Amate  pacem,  et  tranquilla  sunt  omnia  :  ut  el 
nobis  prsmia,  et  Tobis  gaudia  reserTetis,  ut  Rcde- 
iiaDeiinpacis  unitate  fnndata,  perfectam  inChristo 
teneat  disciplinam. 

SeRMO  UV. 

DeZacheeo. 

BeatuseTangelista*  proximedumdiTitisinhnniaBi 
Titam  describit  et  finem ,  humanos  moTit  et  moestifi- 
caTit  affectus  :  sed  hodie  Zachaei  diTitis  humanita- 
^  temfidemque  referendo,  coeleste  nosextulit,  et  pro- 
Texit  ad  gaudium.  Et  higressus,  inquit,  /ett»,  per^ 
ambulabat  Jericho  {Luc,  xix).  Quare  perambulat, 
non  ambulat?  Quia  'quod  Moyses  ambulaYerat, 
perambulabat  Christus ;  et  popidum  quem  Mojses 
induxit  iuTia^Jesus  adquietempromissftmansionis 
adduxit.  Perambulabat  /ertcAo.  Jericho  eiTitas  ipsa 
est,  quam  Jesus  NaTC  septeno  tubarum  dangore 
subTcrtit  (Jos.  ti).  Sed  quia  Christus  Tcnit  salTare 
quod  perierat,  ingreditur  Jericho,  ut  quod  iex  terri- 
bili  Tociferatione  dejecerat,  Jesus  clamore  pias  pm- 
dicationis  attollat./eitij,  inquil,  ingressusperambt^ 
IdbatJertcho,  etecce  virnomineZachcRus,  et  hicerai 

lib.  de  iis  qui  Mjsteriis  initiantur  cap.  i,  et  de  Sa- 
|x  cram.  lib.  i  cap.  1 ;  item  B.  Augustmus,  serm.  ad 
Compet.  et  ioc.  cit.  ab  Amaiario.  de  Diyin.  Offic.  lib. 
1  cap.  8 ;  et  Rupertusde  DiTin.Offic.  lib.  it  cap.i8-21. 
Hactenus  Pamelius. 

^  De  bujusmodi  sermone  yide  quie  iate  in  prtefa- 
tione  dicta  sunt. 

«  Id  est  paulo  ante.  Cicero  Lucceio  lib.  t  :  lAtterm 
quas  a  te  proxime  accepi, 

t  Ambulare  significat  semper  esse  in  motu ;  peram- 
bulare  autem  est  circuire,  sed  ad  metam  etquietem. 
AmbuIaTit  ergo  Mojses  qui  populum  per  Tiam  tan- 
tummodo  duxit :  PerambuIaTit  Jesus,  qui  populum 
duxit  ad  quietem.  Mita.  —  At  Jesus  non  piures  ob- 
ibat  ciTitatis  Tias,  et  plateas,  ut  nonnulh  colligunt 
ex  TulgataTerbi  peram6u(a6at  significatione ;  sed  per 
mediam  transibiat  ciTitatem,  ut  Jerosoljmam,  aui 
itineris  mettun,  se  eonferret. 


31* 


SERMO  LIV. 


SM 


princepi  Publieanorfm,  etiptedivei,  ^  Princeps  pu- 

blicanorum  in  ciyitate  perdita,  perditi  operis  Za- 

cbfleus  egisse  scribitur  principatum  :  ex  loco,  per- 

sona,  officio,  reatus  magnitudo  monstratur,  ut  ez 

magnitndineoriminis  remittentisluceat  magnitudo. 

EtquarebatJesutnvidere.  Qui  Ghristum  yiderequiB- 

rit  ccelum  unde  Christus  est,  non  terram,  de  quK 

aunim  est,  intueatur.  DiTcs  ergo,  qui  sursum  respi- 

ei(,non  portat  divitias,  sed  proculcat^necincnnra- 

tor  diTitiis,  sed  leTatur ;  atque^  agit  divitias  ad  lar- 

gientii  obsequium,  nonad  divitiarum  avaritisB  ser- 

ritutem ;«  drvitiarum  serrus^non  dominusest  ava- 

ros :  at  misericors  tot  servosse  probat  habere  quot 

nammos.  QiuBrebat  Jesum  videre,  et  non  poterat  prm 

turha,  quia  staturapu$Ulus  erat,  Satis  hicanimoma* 

gnus  erat,  qui  pusillus  videbatur  in  corpore ;  nam 

mente  tangebatcGBlos.quicorpore  homines  nonn- 

quabat.  Nemoergode  brevitatecorporis,cui  addere 

nil  potest,  curet;  sed  ut  fide  ^  emineat,  hocprocu- 

ret.  Rt  prxcurrens,  ascenditinarborm.  Quibuspu- 

tas  iste  gradibus  aitissimsB  arboris  pervenit  ad  ra- 

mos  ?  Iste  calcavit  terram,  superascendit  aurum, 

transcendit  avaritiam,  et  totam  divitiarum  super, 

gressa8estmolem,ut  prosiliensin*  arborem  veni», 

■isericordisB  apprehenderet  fruetum,et  de  t  specula 

confessionis  indulgentin  cemeret  largitorem.  A  seen' 

dit  in  arborem  sycomorum»  Mysterio,non  causa ;  as- 

eendit  in  arborem  g  sycomorum,   ut  unde  Adam 

tezerat  nuditatem  corporis,  Zach»us  inde  velaret 

feditaiem  ^yrBriiim.Ascenditinarborem  sycamorum, 

utvideretJesum,quiaindeerat  transiturvs,  Vere 

dizit  transiturus,  quia  Christus  per  terrenas  vias  et 

humanos  labores  non  mansurusvenerat,  sed  Tcne- 

rat  transiturus.  CumautemJesus  venisset  adlocum, 

suspieiensvidit  eum,  QuasisiilluononTertissetoou* 

los,  non  videret,  qui  Nathanael  cum  absens  esset, 

sub  eadem  arbore  longe  Tidit  {Joann  i) :  sed  vidit 

enm,  Tiditad  veniam,  respezitadgratiam,  intendit 

ad  vitam,contemplatus  estadsalutem.  Deus  quem 

videt,Don  utignoransagnoscere  cupit,  sed  ut  sciens 

ad  gloriam  vult  videre,  Vidit  eum,  et  ait  ad  illum: 

Zaehme/estinans  descende,quia  hodie  oportet  me  in 

domo  tua  manei^e.  Sibene  ascenderat,  quareei  dic*i 

tmr  descende?  Superius  dizit :  Prfficurrens  ascendit 

A  Ad  quem  tamquam  ad  praBfectum,  vel  socletatis 
quae  ibi  coierat  caput  et  prssidem  infcriores  Publi- 
eani  vectigalia  dererebant. 

b  Locum  laudat  Barthius  Advers.  lib.  zvi  eap.  SO 
pag.  849. 

^  Glaudianus  : 

81  metiiis,  ti  prava  eopis,  ri  duceris  ira. 
Senritii  patiere  jngum. 

'  Sic  cnm  mss.  eteditionibus  Bonon.  etMita.  Alie> 
immineat, 

•  M ita  potat  sjcomorum  ZachsBi  dictam  arborem 
venisp,  eo  quod  exhujus  foliisAdam  et  Eva  post  lap- 
sum  fecerunt  sibi  succinctoria,cumeos  peccasse  pu- 
deret.  Etlaudat  Augustinum  de  verb.  Apost.  serm.S, 
tom.  X.  Unde  arbor  veniae  ea  dicitur  subqua  fuit  pro- 
genitoribus  venia  ab  ipso  Deo  pronuntiata.  Grederem 
antem  Chrysologom  hic  de  arbore  Adam  nec  som- 
niasie  quidem.  Yocat  arborem  venim  illam  qnam  Za- 


^  arborem.  Prmourrit  servus  Dominum,  et  ante  Za« 
chsBus  ascendit  arborem  qoam  crucem  Dominator 
ascenderet;  hincestquod  diciturei :  Festinansde' 
scende,  Si  sapis,  festinansdescende:descendeante 
Dominum  de  Adamaticaarbore,  ut  post  crueem  Do- 
minic»  passionis  ascendas.  Nisi  quis  tulerit  crueem 
suam  et  secutus  me  fuerit  (ifa/f  A.z) ;  non  dizit,pr8s- 
cesserit  me.  Descendeergo,  utdeponas  tanto  frau- 
dis  onera,  pondera  cupiditatis,  usurarnm  molem, 
magisterium  publicani,ezactionis  crudelJHsim»  prin- 
oipatum,expeditus  intres  paupertatis  scholam.disci- 
pulatum  misericordin,pietatis  usum,patienti8B  disci- 
plinam,  studia  virtutum,soientiam  divinitatis,tole- 
rantiam  passionum,philo6ophiam  mortis,atque  inter 
vitalis  ligni  arduajamperfectus  ascendas.!i)escenie 

3  quia  hodie  in  domo  tua  oportetme  manere.  Gujus  do- 
mum  non  intraverit  Christus,  ille  ad  divinam  non 
perveniet  mansionem ;  etcujushie  ad  mensam  non 
sederitChristus;  ille  coelestem  non  accumbetad  men- 
sam.  Et  festinansdescendit,  et  suscepit  eum  gaudens. 
Gaudet,quia  suscepit  susceptorem  suum,quia  pasto- 
remsuumpascit,quiareusJudicemsuflfragiohumani- 
tatis  inclinat,quia  cibi  et  potus  fenore  debitorem  suum 
sibi  facit  et  acquirit ;  et  sic  fit,  ut  qusBstum  non 
perdatpublicanusiste,sedmutet.i?<Cttmtnitferaif,in- 
qmi,omnesmurmurabunt  dieentes^quodadhominem 
peceatorem  divertisset.  Et  quis  sine  peccato?  Et 
si  nemo,  ipse  sibi  veniam  negat,  qui  Deom,  quodad 
peccatores  ingreditur,  aecusat.  Deus,quandopecca- 
torem  qunrit,non  peccata,  sed  hominem  qu»rit:ut 

p  peccatum,  quod  est  opus  hominis,de8piciat,ut  opus 
suum,quod  homo  est,  non  amittat.Audi  prophetam 
dicentem:A  vertefaciem  tuam  apeceatismei  {Psal.  l). 
hoc  est,ab  operibus  meis.  De  se  autem  :Opera  mo- 
nuum  tuarum  nedespicuu  (PiaZ.cxzzvii).Jndez,oum 
Yult  ignoscere,  hominem  respici  t,non  oulpam;  pater, 
onm  misereri  vult  filio,  affectum  cogitat,  non  deli- 
ctum  :  sicin  homineDeus  sui  memor  est  operls,nt 
operis  obliviscatur  hu  mani .  Tu  ergo  qui  reprehendis, 
qui  murmuras  cur  ad  peccatorem  diverteritChristus, 
Tiam  salutis,ezemplum  venie,misericordi8B  spem 
de  taliingressu  cape,  etcavenehoctibisitblasphe- 
mandi  materia,  quod  tibi  occasio  est  salutls.  Quo 
medicus  nisiad  sBgrum ?iVbn  est  opii5,inquit,  sanis 

chiBus  contcendens,  veniam  a  Ghristo  Dominomeruit 
impetrare* 
D  f  Iterum  Mita  ariolatur,etficu8hiBC  putat  vocari 
specula  eonfeuionis,  quia  subeaprotoparentesnostri 
tegendo  pudenda  sna,  fassi  snnt  peccata.  Ex  hac  ar- 
bore  veluti  e  specnla  eminentiori  ZachsBus  intnitus 
est  Jesum  prfletergredientem,  eumque  Dominum  esse 
cognovit  misericordice  largitorem. 

g  Varias  circa  arborem  Adami  sententias  habes 
apnd  enarratores.  Sjcomoms  etiam  vocatnr  ficus 
iBgyptiaca,  quam  describit  Plinins  lib.  xi  cap.  7. 
Unde  Ghi^sologus  et  alii  haoc  eamdem  putant  cnm 
fico, decujusfofiis prima  sibiinteffumentapatres nos- 
tri  contexuere.  Magistri  autem  HebraBomm,  et  Ara- 
hes  interpretantur  morum.  Nomen  autem  GriBcnm 
indicare  videtur  hanc  arborem  ita  moro  esse  simi- 
lem  ut  fieum  aqnilatenns  referat.  Leo,  in  descript. 
AfricaB,  eam  proprio  vocabulo  vocat  giumum,  et 
summfiB  ait  esse  proceritatis. 


381 


S.  PETRt  CttRYSOLOGI. 


31» 


miiU:us,sedmaUhahmHbus(Matthji).Qxio9itiht\\Js 
pastor,  nisi  ad  OTem  perditam  7  Qaando  «  se  rex 
hoBtibud  immi8cet,ni8i  cum  vultliberare  eaptiYum? 
Bt  qui  pretiosam  perdit  margaritam,  looasqualida 
noD  dedignatur  intrare,  et  eam  inter  stercora  ipsa 
perqnirere  non  abhorret.ln  quod  prssceps  postfilium 
non  se  dat  mater?£t  arguitur  Deus,  qui  crtamt  ho- 
minem  ad  imaginem  et  smilitudinem  suam  {Gen.  i), 
quare  hominem  inter  peccata  charitate  conditorii 
inqdirit  7  Murmuras,  homo,  quare  hominem  Deus 
inter  peccata  quaerat  .*  quid  facies  cam  Tideris  eum 
propter  hominem  ipsas  tenebras  tartari  penetrare  7 
Andi  tamen  qnid  ingressus  ad  peccatorem  fecerit 
Ghristus.  Stans,  inqvif\,Za€hmus  dixit,  Vides  qno- 
modo  erectus  est,  qui  Jacebat.  Jacemus  in  vitiis,  et 
jacemusoppressi ;  stamus,cumbonisoperibus,erigi- 
mur  ad  profectum.  Srons,  inquh,  Zachssus,  dixit, 
Dimidlum  hmorummeorum  dopauperibus,  Istepost 
mortem  se  creditesse  victnrum,  quidimidium  bono- 
rnm  Jam  faturam  transmittit  ad  Tiam.  Sit  licet  iUe 
perfectns,qui  totum  quod  habet  illnc,  ubi  yicturns 
est,  semper  hincprsmittit;  estiste  tamen  Tirtutnm 
socins,  oonsors  prudentiie,  fidei  partioeps,  qui  ad 
Deum  Tel  dimidium  mittit^  quia  bomoquod  hic  reli- 
querit,  hoc  amittit.  Et  revera,  fratres,  sicut  se  iste 
ibi  oredit  Tfvere^qui  iQnc  transmtttit  sua;  ita  ille  se 
tlbi  non  creditesseVicturum,  quisibii>Uc  quodha- 
bere  dibeatnil  pararit.Namsipaupertatemvixferre 
possunnis  temporalem,  in  setemum  mendicus  fieri 
quis  durabit7Quis  mihtans  non  adpatriam  mittit, 
quidquid  bellico  sudore  conquirit,  ut  adolescentiiB 
lalK>ressenectu8delioio8acompen8et7EtGhristianu8 
oui  militafe  est  id,  quod  virit  in  saecnlo,  quomodo 
non  cogitatiit  pericnla  terrena  otiisccelestibuscon- 
8oletur7  Qdaliter  bttc  faoiat  Christianus,  ZachaBus 
ipse«t  verbodocetetmonstrat  exemplo.  Dimidium 
hanorummearum  do  paupertbus,et  sicui  aiiqutdfraude 
nbsiuti,  reddo  quadruplum.  ^  Quialienaprorogat, 

•  Ita  ex  ms.  Gaesen.  restituimus  cum  Mita.  Om- 
nes  quod  vidimus  editiones,  se  ex  hostibust  vel  se  ho- 
stibus. 

-  k  De  bonis  tlienis  facieoi  quis  eieemosvnam  plos 
diripit  in  faciendo  eieemosjnam  quam  diripuerit  in 
alienis  furandis.  Ratio  est  quia  furando  fraudem  in- 
tulit  homini ;  de  re  autem  furto  sublata  faciendo 
eieemosynam,  sibi,  et  proximo,  et  Deo  ipso  fraudem 
intulit.  Homini,  cui  rem  non  restituit;  sibi,  quia 
sic  faciendo  sibi  falso  persuadet  satisfecisse  justi- 
tiffi ;  Deo«  quia,  quantum  ex  se  est,  propria  sic  com- 
memoravltcrimina,  et  furtumDeo  iudici  ostendit. 

HlTA. 

c  Misericordias  pro  eleemosfnis.  Ita  Fulgentius  in 
lib.  de  Trinit.  lib.  iv  cap.  24  :  Misericordiam  dispen- 
sarepauperibus,  Laudat  hunc  locum  Ducaogius  in- 
Glossar.  tom.  Ilpag.  638  anUq.  edit. 

^  Veteres  magno  censensu  voluntZachasum  fuisse 
gentilem.  Aliis  verosimilius  est  fuisse  Judmum,  sed 
Publicanum,  et  uti   publicanum,  vixisse  usuris    et 

auffistlbus  addictum.  Nonenim  JudoBi  Ghristum  tra- 
uxerant,  eo  quod  apud  iDcircumcisum  epularetur, 
hoc  profecto  non  prastermissuri,  sed  quod  apud  pec- 
catorem.  Nec  Judaeis  interdicebatur  publica  condu- 
cere  vectigalia.  Vide  Grotium  hic. 

•  Anctor  Const.  Clem.  Kb.  vii  cap.  46  pag.  88,  a. : 


A  plns  dando dfadpit qnam  ftirando;neo  compesoit inda 
dolentum  gemitus,  sedproducit.  Audeo  dicere,  qui 
de  fraude  Deo  offert,  cumulat  crimina,non  emundat ; 
quia  Deus  in  tali  munere  exnvias  suorum  pauperum, 
non  «  misericordiasintuetur.  Sine  causa  Deo  pIorat« 
contra  quem  juste  causa  pauperis  ploraveril  Deo. 
Dei  vox  es{:Sipignustuterisfratrituotunicam,ante 
sotis  occasum  reddes  itti  (Exod,  xi).  Sicut  furem 
lucerna  prodit,  ita  soleos  qui  fraudantur,  accusat. 
Si  volumus  Deo  offerre  nostra,  si  apud  Denm  quse 
Dostrasunt  possidere  volumus,  mereamuretnosan- 
dire  talia,  qualia  Zachmus  audi  vit':  ffodiedomui  htsic 
salta  advenit,quia  et  hic  lilius  etfAdraA».  hihnma- 
nusdivescumesset  fiiins  Abrahtt,  factns  est  ge- 
hennffi  filius ;  iste  cum  esset  rapinee  filius,  dando 

g  sua,  alienareddendo,^  Abrahffi  adoptaturinfilimn. 
Nc  quis  tamen  putet  Zachffium  offereodo  dimi- 
dium  bonorum  perfectionls  tennisse  fast]gium,qul 
post  omnia  sna  et  seipsnm  sic  dedit  Domino, 
nt  •  episcopatus  honore  fultus,  a  mensa  publicani 
quffistus  ad  mensam  dominicicorporis  perveniret; 
et  firaudulentas  sffionli  divitfas  derelinquens,  ia 
paupertate  Ohristi  veras  sffionli  divitias  invenuret. 

SERMO  LV. 
De  patema  Dei  in  nos  ditectione,  de  patrum  in  filios 
charitate;  et  de  Judmorum  pcena. 
Posleaqoam  prfficepta  legis  difi osa  volnminibnt 
congesta  libris,  aniorem  nobisnon  suffeoeruntoonn- 
mendare  divinum,  duris  hominum  prffiCordiis,coin« 
parationibus,  exemplis,  inseritur  Dei  et  fnsinuatur 
affectus.  Quis,  inquit,  ex  pobis  patrem  petit  petnem, 
numqwdtapidem  dabitiilifautpiscem,numquidpro 
pisceserpentemdabitillifautsipetieritovum,nwmqH%d 
porrigetUli  ^  scorpionemfSiergoms,  cum  sitismati^ 
nostisbonadatadarefitiiseestriSyqutmtomagis  Paier 
vester  ccetestis  spiritum  bonum  dabit  peten$ebus  te 
(Lti^.xi  f  Quis  exvobispairempetUpanem^numqwid 
lapidem  ctabit  iltif  Gharitasdolum  nonhabet ;  fran- 

Cossarem  Palestince  primus  ordinatusest  episcopus 
ZaehcBus,  olimPubticanus  ;posteum  Comelius;  tertius 
Th^pftt/tif.Audiendusautem  Latiniusad  hunclocum 
Ghrysologi  :  Quadium  Hierosolgmorumepfsoopum^  no- 
mine  quiaem  Zacheeum  fuisse  constat,  et  4  Traiani 
annOy  post  Justi  mortem,  eam  Ecclesiam  regendam 
susceptsse,  id  ttt  anno  Christi  114.  Fuisse  tandem 
eumdem  ^ui  Put  licani^s  in  Evanj/elio  descriptus  est,vix, 
aut  ne  vtx  qui  (em  verosimile  mdetur :  eum  post  tam 
D  tongum  tempo)  *sintervallum  hominem  jam  Publicani 
munere  (unge  Usm  eum  vocatus  a  Chrislo  est,  et  super- 
fuiue,  et  usqu  adregendam  EccUsiam  idoneum  existi" 
matumesse,  ujh  faciie  credipotest,  Annus  Ghristi  il4 
conjuDgendus  est  cum  Trajani  imperio  16,  Q.  Nicco 
Hasta  et  P.  Manilio  Vopisco  coss.  De  episcopatu  Za- 
chffii  concordant  alia  scripta  Clementi  attributa ;  nee 
non  Ruflnus,  in  pr»f.  ad  Recognit. ;  et  Hffiresiogra- 
phus,  Sirmondianus,  hseres.  11, 12.  Pseudo  Glemen- 
tis  scripta  aut  non  legit,  aut  lecta  sprevit  Eusebius 
G8esaricnsis,a]ias  taDtum  Ecclesise  su»  ornamentum 
in  operibus  suis  non  omissurus.  Quae  in  epistola  3 
supposititii  Anacleti  in  CoDcilior.  tom.  I  pag.  451 
leguDtur,  de  episcopatu  ADtiocheDo  Zachffii,  nugs 
sunt,  quibus  omois  obstat  aDtiquitas. 

f  Scorpionum  genus  est  quoddam  album,  ovoque 
simile* 


S&BMO  LVl. 


m 


dem  pietas,  aSeoiio  ooa  rMi[iitfaUiiatom.Si  pater  A 

estyiioQ  poiaftt  aoa  amare;  si  amattOisi  quod  i>onum 

6»tdarenescit.Negat  patrem^iuidepatriesuspectue 

astiargitate; igoorat  teiilium>quem  data  <^  patema 

ioUicitant  Toium  qood  est  pietaUs  exoiudit,  qui 

salotare  noa  <»^t  quidquiddederitpater;  autquo- 

jnodopaier  poierit  filiia  dare  mala  pro  l>oniay  qni 

maia  semper  profiliiaparatuaestauatiQere,  quipro 

filiia  moriam  non  refugit,  pehcuia  non  declinat  ? 

Ideoque  teDeua  patremfecit,  ideo  a  te?olait  iiomi- 

nem  procreari,qui  utique  quod  te  de  terra  fecerat, 

poiepat  feciaae  quaoipiurimoa:aed  egit  utgenerando 

scire»  quanta  eaaei  geaeraniia  affectio,et.ia  te  amo- 

rem  lui  taatum  proi>area  aucioris,  quanium  ipse 

ancior  pigaoris  iuo  pigaori  coaaris  impeadere.Gerte 

noa  aoium  in  ie  quid  esaet  geaeraatis  affectio^  aen-  ^ 

tire  ie  Doua  Toiuii»  aed  in  feria,  ei  in  pecudibua,  et 

aYibus,  hoc  Deua  voiuit  te  yidere:  quflo  cum  de  terra 

produxerit  aola  juasione»  posiea  laborem  aeotire 

eompulii  geaeraadi,mutare  pathaajocacubilibua 

apiacoaquirere,  fetua  locorum  difficultaiibuacom- 

jnuaire,gemitibuaedere,aiaximia.laboribuaeautrire, 

ac  ae  morii,aiaaioa  auoacapi  Yiderint,nonnegare« 

Unda  si  non  iiominis,  vei  ferarum  comparatione, 

pecodum  aimiLitudine,exemplis  aTiuoi,diace  quanta 

aitia  paierna  diaritate  ainceritas.  Si  ergo  Deum 

credis,  ei  confeaaua  ea  patrem,  quidquid  juj»aerii| 

qnidquid  in  ie  eiegerii,  crede  iibi  aaiia  esae  saluiife- 

rom,credeaati8  eaae  Titaie.Matria  daia  discutere  non 

licet,  paiiismonitaretractare  non  convenii ;  sic  iicet 

paternimandaii  species  triatior,res  iamenipsasalu- 

iiferaei  Titaiis.  Sic  Abraiiam  ubi  Deum  patremcre-  B 

didity  mandatorum  formas  non  attendit  asperas  ei 

aeerl>aa;  circumciaionemrecipii  verecundam  (Gtfn. 

XTit);  ei  qu»  ccBleatia  Paier  jui>et,non  diacutit^aed 

judioai  gloriosa  :  parricidium  conaiderat  perscele- 

atom;  sedquiaDeu8imperai,totumpietaticommittit. 

Hinc  isaac  patris  superse  gladium  cum  Tideret,ho- 

siiam  se  ease.cum  horrere,  cum  dolere  poierat,est 

gavisus  ^Gen.  xxu),  Hinc  Jephtefiliapatris  munus, 

pairis  Toia,  sua  morte  tota  graiulaiiooe  persolvii 

t/tt</.xi).Qaareergo  jam  scieos  Deum  de  patrisdisputat 

daii8,cum  parvuius  et  inoocuus  quffiht  a  patre,noa  sibi 

l>onaetprofuturapercipit?  Sed  curhassimiiitudines 

Domiaaafecerit,perquiramua.Oiiti,ioquit,  ex  vo^ 

pairempetiipanem,nwmquidlapidemdakUUlif  Poiuii 

dicere,  oumquid  zizaaia,aumquid  ioUum,quod  ei  D 

«Locum  hune  affert  Tilmanus  io  Allegoriisadcap. 

^  Hoc  eum  nomine  vocat  Paulinus  Nolanus  epist. 
100  ad  Pammacliium  pag.  72  :  !pse  verm  et  aqum 
puetsCAmfti5,ubi  Rosweidos  in  notis  varia  congerit. 
lertullianus,  lib.  de  Baptismo,  recens  baptizatos  et 
Christianos  a  Ghristo  Pisce  piseiculot  vocat.  Unde 
Ciemens  Alexandrinus,  lib.  iii  Padog.,  eos  monebat 
ui  ia  memoriam  Christi,  vel  baptismaUs,  piscem  in 
annulis  suis  insculperent.  Optatus  lib.  iii  adversus 
Parmenian.,  ad  mentem  Clu^sologi :  Hic  est  piscis 
pti  in  baptismate  per  intocationem  fontalibus  undis 
mseritur,.Jn  unonomine  per  singulas  litterasturbam 
mctorum  nominum  eontinet  *\x^<*i.  Piscis  enim  Lo- 
tince$lJe$m  Chri$iuSfDeiFilius,Salvator.  Mjrsteriam 


Ticinitaia  ei  similiiudine  maniiiur  panem»fed  gena- 
rat  angustias  ?  Sed  Cliriaius  Tenerat  fiUis,  id  eai 
Judseis.quos  genuisse  tah  clamore  querebaiur^/^t/toi 
genui  et  egsaitavi ;  ipsi  autemspreverunt  ms  (/lo.  i) ; 
Teoerat  ergo  hiiis^Teaerat  paais  de  ccbIo,  qui  dixii: 
Egosum  panis  qm  de  caladescendi  (Joan.  n).  Sed 
Judseiaeatcoaverau8ialapidemoffea8ioais(i2om.ix), 
eipetramscaadaU(/sa.  vui),  diceate  Domino  :Bcce 
pono  in  Sion  lapidem  offen$ionis,et  petram  scandali 
{Ita.  xxvui).  Quare  petram?Quia  mordere  peiram, 
noa  paaem  a  patre  qusBrere  gesiiebaot. 

Circumdedemntme,  ioquit,  canei  muUi  (Ps.  xxi), 
Deniqueposieaquam  iiU  ex  hominibus  in  canes  proi)an- 
tur  ease  coo  verai,o€Biestis  iUis  in  peiram  cooversus  eai 
paai8,aoa  dautia  vitio,  aed  accipieuUa  oequiUa,  qui 
iUoa  uou  reticerei,  aed  uecaret;  oec  ia  fuudameaio 
poaitua  promoverat  ad culmeo,aed  eoa qui  aui  patria 
tandebaai  adaecem,  iaprofuodam  darei  eivolveret 
iaruiaam.AdjecitaliamaimiUiudiaam:  numquidpro 
pisceserpentemdalniilli?&TeLt^ei  piacia  Ciuriaius 
Jordaaiaievaiua  exalveo,qui  carbouibua  impositua 
passioaum,postresurrecUoaem8uis,ideatdiacipuUa, 
eacam  prabuit  tuac  vitaiem;aed  iudasis  io  aerpeoiem 
pi8cisistecommutatur,diceateDomiao:Sictt<  ifovset 
exaliavitserpeniem  in  eremo,  iia  ejcaltari  oporiei  F%^ 
UumHominis  (Joan.  ui).  Judflei  iu  serpeute  videbani 
Cliristum,  quia  impius  ocuius  Deum  videre  nonpo" 
ieai,  non  potest  videre  pietatem.  Dixit  et  terUam 
aimiUtudiaem:  Numquid  sipeiierit  ovum,porriget  iUi 
scorpion^  Couauetumeatet  aoleume  aemper  par- 
vulo80vum  peiere,etpareates  ovumpusUUspeteu- 
tibus  uooaegare :  sed  quiaChristus  veoeratcoagre- 
gare  sicut  galliaa  puUos  suos  (Matth.xxm),  ovum 
protuUt  verbi.  per  quod  ficcleai»  germiua  aaucia 
auUrireutur.  SedquiaJudnusperiavidiamefiuudere 
magia  quam  aumereovumid  voiei>ai,reperitibidem 
acorpioaem,  uijuxtaApoatolum,  Mandaium  quod 
eraitllisinvitam,  hociUisessetadmoriem(Bxm.  vu)« 
lu  commeodaUooem  pietaUa  tria  Dominusprotulit, 
et  demonstravit  exempla,  ut  tribus  tesUmonus,sicui 
tribus  tesiibus,ei  pios  ad  fidemsui  aa>oriaaaimaret» 
ei  coufutaret  impio8,aoa  pairi8,aed  auo  viUocliari- 
taUa  graUam  uon  cepiase. 

e  LERMO  LVl. 

De  symbolo  apostohrum. 

SoUicitaret  me  acerbi  partua  snbita  et  confusa 

hujusmodi  litterarnm  aperit  Aagustiaus  lib.  xtui  de 
Civit.  Dei  eap.  23  pag.  383  eait.  Antuerp.  Horom 
autem  Grncorumquinqueverborumque  sunt  'ln^roO^ 
XoiTTOi  BmO  ri6(,  loiTiip,  quod  est  Latine  iesus 
Cnristus,DeiFHius,Salvaior,Mi  primas  Utterasjun^fas, 
erit  'I;c^^(>  id  est,  piscis,  Versus  Grscos,  quibus 
acrostica  haec,  a  Sibylla  Erithrea  habes  apud  £use- 
bium  in  oraUone  ConstanUni  cap.  13. 

0  Constat  ex  leeUone  sermonem hunc  habilum  foisse 
instante  Paschate,  cum  nondum  tempus  bapUsmi  so- 
lemniterhabendi  adTenerat.Occasiooem  prsebuit  aU- 
quorum  pietas,  qui  baptismo  inhiantes,  tempus  ad 
hoc  debitum  praevertere  Toluerunt.  Celeritaiis  ratio* 
nem  tacet  Chrysologus.  TillemonUos,  tom.  V,p.l88, 
crediiinier  aadiioreahaiuaaermonianonnailoafaiaaf 


3M 


S.  PBTRI  CHRYSOLOGi. 


m 


-tempestaSietimmatiiragermitiuiii.mepullulacQenta 
torbareat^  nisi  crebro  disruptis  temporummorisyet 
<^  rudi  latrocinio,  et  ^  effractis  viscerum  ciaustris, 
repentina  yiyendi  iucra  quffirerent  et  raperentna* 
^scituri.  Hinc  est  quod  iiomo  sspe  <^  meDsis  decimi 
despiciensterminum^septimo  mense  angustas  prim» 
domus  et  arctas  uteri  abjicitet  deserit  mansiones, 
ut  prsiiator  novus  ante  8e<i  tempus  ericisse  gaudeat 
quam  dependat  ipse  suam  temporibus  servitutem. 
£t  sihoc  human®  licet  naturs,  naturs  cceiestiquid 
obsistere  poteritet  divins?  Aut  quid  sanctusSpiri- 
tus  non  potest,  si  hoc  potest  caro  7  Aut  quomodo 
gratia  supema  non  efficit,quod  fragilitas  obtinet,  et 
impiet  humana  ?Nonnesic  Paulus  aceri>o  doiore 
viam  nostrsB  vexavit,  et  viscera  genitricis,  ut  caeiesti 
turinne,  ac  tota  tempestate  Ecciesise  preBveniret  tem- 
pora  parientiSyUt  subito,et  •  in  via  nasoeretur  {AcL 
a),qui  erat  ad  fidem  viaiiigentibuspreBbiturus?  Me- 
rito  se  '  abortivum  nuncupat  (I  Cor.  zv),  et  miratur 
se  fuisse  natum,  qui  novit  se  nuiia  conceptus  tem- 
pora  pertulisse.  Namque  cum  adhuc  hostis  ipse  c»- 
<ieret  extrinsecus  sanctffi  matris  uterum,  etinipso 
ortu  pignora  veneranda  coiUderet,repente  sanctum 
mutatur  in  germen,  qui  ipsius  germinis  fuerat  fero- 
nsissimuspersecutor.Eunuchusetiam*  generatur  in 
via  {Act.  vui).  Utquem  castraverat  humana  teneri- 
tas  ad  hominis  servitutem^  etintra^  regis  auJam  in- 
vita  castitas  coiiocarat,voiuntariacastitas,  et  votiva 
ad  coeiestis  auiee  gioriam,ad  ®  temi  regis  promoveret 
ettransferret  obsequium.  Beatus  iste  cui  datum  est 
ut  paiatii  iufulas  non  amitteret,  sed  mutaret.  Hsbc 
dicit  ratiOyfiiioii,  ut  vos  quositristes  suscepimusad 
matris  uterum,i8Btissimos  perducamus  uno  eodem- 
que  momento.Audite  fidem,  orationem  discite.Sed 
quia,  impediente  tempore,nec  nos  vobis  possumus 
j  aperire  m7sterium,nec  vos  aobis  potestis  i^  soiemni- 
ter  reddere  qun  traduntur,agite  ut  et^nunc  symi>oii 


B 


X  ^  simpUciter  verba  discatis,et  pasehali  temporequo 
pienius  Imc  traduntur,  sacramenti  ipstus  interiora 
possitis  agnoscere.  Accipite  quod  vuitis,quod  desi* 
deratis  invadite,quia  regnum  coBiorum  vim  patitar, 
et  qui  vim  faciunt  diripiunt  iiiud  {Matth.  xi).  Acci- 
pite  quod  vuitis ;  et  quod  vis  potest  toliere,  gratia 
iargiatur.Ingressus  vits,  jauua  saluiis,  introitus  fi- 
dei,  singularis,  innocensetpura  confessio  perdoce- 
tur,  dicente  Propheta :  Intrate  portas  ^juiin  confes» 
none.  {Psalm.  xcix).  Unde  idemprophetataliter  ad- 
monitus,Oei  inseioquentis  m  aditum  domorumpo- 
stulat:  ,dicens:  Apert/e  mthiportas  justitia,et  ingres- 
sus  in  eas  confUebor  Domino  {Psal.  cxvii).  Videtis 
quia  non  potest  confiteri:  qui  nou  fuerit  ingressus 
hancdomum  salutis  et  fidei,inquam  sicutintromit* 
tit  confessio,itanegatiode  ea  indubitanter  excludit, 
Sedquomodo  oontitendumsit  audiamus.  Corde,  in- 
quit  Apostoius,cr«dt/«r  adjustitiam,oreautim  confes- 
siolitadsalut$m(Rom.  x).  Etquidcredereturostendit. 
Si  credis,inquit,  DominumJesumincordetuo,  etore 
confessus  fueris,saiTus  eris.Gorde  creditur  ad justi- 
tiam,oreconfessiofitadsaiutem.  Magnum,  fiiioii,per 
•hocfidei  nostrn  videmus  esse  compendium,quando 
inter  cor  et  linguam  totum  saiutis  humann  versatur 
et  geritur  sacramentum.  Habes  homo  unde  credere 
debeas,  corde  creditur  ad  justitiam :  hai>esundede- 
beas  confiteri,  ora  confessio  fit  ad  salutem.  £t  qnid 
dicam?Totum  inse  hai>et  homo,qui  se  habet ;  ipscj 
autem  sehabet,qui  Oeum  habet;  Deum  vero  habet, 
quieumsuum  credit,etconfiteturauctorem.  Signa- 
te  vos.  Fidesquae.capitur  auditu,corde  creditttr,ore 

G  promitur  ad  saiutem,in  secreto  mentis  est  coUocan- 
da:  et  ipsis  est  nostri  pectoris  oommittenda  vitali- 
bu8,n  ne  dum  chartis,  et  atramento  describitur  ia- 
caute,noQre8erveturcreduiisad  vitam,  sedproda- 
turperfidisadruinam.Inte,homov  custodire  debes, 
•quod  tibi  extra  te  positum  poterit  deperire. 


nescio  qua  calamitate  oppresso8,inter  quos  unus  certe 
ex  aulsB  primatibus  audientium  numerum  augebat. 
'    *•  Acerbo,  intempestiTO. 

^Ex  Latinio  et  ms.  Valiicellano  ;  alias,  et  [raetis. 

^  Nonne  exacto  nono  mense  homo  nasciturr  Vel  de 
mense  iunari  ioquitur,  Tci  tempus  nati^itatis  late  su* 
scipit. 

(^idest  extorsisse  tempus,  viTcndo  quasi  per  Tim* 

UlTjL. 

f  Ita  testatus  est  Ananias  Sauii  dicendo  :  Dominus 
misit  me  Jesus,  qui  apparuil  tibi  in  via  qua  veniebas»  *' 

^  I  Corinth.  xv,  8  :  Novissime  autem  omnium  tom- 
quam  abortioo  vieus  est  mihi,  Quidquid  extra  tempus 
nascitur  aborti?um  dicitur.  Aham  porro  ab  ea  quam 
affert  Clirjrsoiogushujus  cognomenti  rationem  vide 
apudO.  Thomam  Oper  tom,  \i  pag.394recent.edit. 
Venet« . 

K  Abbas  Pezronius  existimat  fontem  aquse  ex  quo 
fuit  baplizatus  eunuchus,dum  iretperviam,effiuxi$se 
prope  vicum  iietheron,  vicesimo  a  Jerosoljmis  iapi- 
.de,  Ebronem  versus. 

^  Cur  non  reginas?  Vide  Piinium  lib.  vi  cap.  29, 
qui  ex  Strabone  iib.  xvu  ait  Candacis  nomen  com- 
jnune  fuisse  regnanlibus  in  Meroe.  At  revera  eunu- 
ehus  iste  reginae  Candaci  in  peninsuia  Meroe  in  iEtiiio- 
;ia  regnanti  erat  ia  tamulatu.  Sancti  h^jus  eunucU 


memoriam  recolunt  Groeci  die  27  Augusti.  Canisiua 
tom.  I  paff.  8IU). 

i  Putat  Mita  baptiiandoshos  tristes  f uissci  quia  iHos 
viUBanteactseinpeecatis  pcmitebat.  Rectius  Tiiiemon- 
tio  sedit  opinio,  aiiquo  infortunio  vel  caiamitate  ur- 
geri. 

j  Tangit  fortassearcani  disciplinam  qui jubente  ca- 
techumenis  non  adtiuc  competentibus  sacratiora  mj* 
steria  reiigionis  aperire  nefas  erat.  Res  satis  superque 
nota. 

Mos  erat  catechistis  primo  catechumenos  edo- 
cere,  qui  stato  die  circa  ea  quse  didicerant  episcopo 
mterroganti  respoadebant.  Augustinus  lib.  i  deFid. 
et  Oper.  cap.  2  :  Baptizandis  symbolum  tradimus, 
reddendumque  reposcimus. 

i  Primum  catechumenis  nuda  informatio  et  in- 
structio  facta,  et  in  ea  nuda  tantum  symboii  ac  ora- 
tionisDominic»  recitatio  imposita.  Vide  Calvorium, 
tom.  i  pag.  314  ;  Pamelium  ad  Tertullianum  de  Ba- 
ptismo  n.  2  ;  Augustinum  ioc.  cit.  cap.  6. 

m  Obscurus  penilus  in  editionibus  locus,  ex  emen- 
datione  Mit«  ciarescit. 

n  Sjrmbolum  lidei  ore  et  verbis  docebatur  ;  num- 
quam  libriset  iitteris  excipiebatur.Vide  notas  serm, 
sequentis. 


»7 


&ERMOLVU 


m 


B 


SERMO  LVII. 
In  tytnbolum  apo$tolorum. 
Beatus  Itaias»*  evaogelista  noa  mlnus  quam  Proj 
phela«iinmunda  labia  se  habere  et  in  medio  popuii 
hai>entift  labia  immuodasehabitare  depIorat,diceni: 
OnUser  ego,qwmiameompunctu$sumfquia  cum  sim 
komOggt  immunda  labiahabeam,inmedio  quoquepO' 
puU  habentiilabiaimmundaegohalntem,r€gemIkh 
wdnum  Sabaoth  vidi  oeulis  meii  {IsauYi).  Superhu- 
mano  peroellitur  hicdolore»quia  quod  de  Deosentit 
et  Tidet,loqui  non  yalet,  annuntiare  non  potest^non 
potest  oonfiteri.  Quantum  caro  angusta  est»  animo 
soo  arota  sunt  labia  tantum,  lingua  tantum  brevis 
est  susB  mentisinterpres.Incarne  ignL$  anhelatin- 
dosaSfTaporat  Tenas,inflammat  Tisceray  exerstuat 
in  medulliSytotaque  hominis  interna  semperincen- 
dit,  quia  quodmentiscontemplatur  aflectu,ore  de- 
promere,  effundere  labiis,  lingua  distinguere,  etin 
totnm  non  sufficit  evaporare  sermonem.  Hinc  est 
qnod  Isaias,ubi  vidit  regem  ccbU,  hoc  est  Ghristum, 
ipsumque  esse  Dominum  Sabao  th,clara  visione  con- 
spezit,  sua  suique  populi  labia  immunda  deflevit; 
quia  sicut  illustrat  corda,purgat  ora^labia  emundat 
Ghristi  confessa  divinitas^ta  Ghristi  poUuitnegata 
majestas.Sedquidiste  profeceritprophetsdgemitus 
^odiaLm^n^tmissuteit,  inquit,  admeunusdessra' 
pkim,qui  in  manu  habebat  carbonem,quemforcipe  tu* 
leraide  altari,$t  tetigit  os  meum,  dicem :  Eece  hoc  le- 
tigit  tabia  tua,etab$tulil  iniquUat$$,etpeccataeircum'' 
jNiri^atnl.  Non  est  hu  j  us  temporis  dicere  cur  unus  mit- 
titor,  e^quis  sit  iste  qui  mittitur,et  quantus  est  qui 
carbonem  supemi  ignis  sic  manu  gestat  intrepidus,  G 
iaunosic  suo  i>temperatattactUyUtprophetflBpurget 
labia,  non  perurat;sed  nunc  nos  etiam  toto  cordis 
compungamur  affectu,  nosque  in  hac  miseria  carnis 
miseros  esse  fateamuryiomiunda  quoque  labia  nos 
habere  piis  gemitibusdefleamus,ut  uaus  iste  de  se- 
raphim  legis  gratis  forcipe,  acceptum  de  superno 
altarinobis  ignitum  fidei  deferat  sacramentum^tali- 
que  moderamine  nostrorum  tangat  oralabiorum,ut 
iniqoitates  auferat,  peccata  depurget,et  ora  nostra 
sic  in  flammain  plen»  confessionis  accendatyUt  sit 
ista  salutis  adustio,  non  doloris.  Petamus  etiam,ut 
ad  corda  usque  nostra  perveniat  calor  iste  carbonis, 
at  de  taata  suavitatemjsterii^non  solum  labiisgu- 


stum»  sed  ipsis  totam  satietatem  sehsibus  etmente 
capiamus ;  etslcutlsaias  post  emundationemlabio* 
ruminefiabilempartum  Virginisestlocutusydicens: 
Ecce  Virgo  in  utero  aceipiet,etpariet  filium  (I$ai.  vu), 
sic  nos  passionis  sacramentum  et  resurrectionis  re- 
feramusgloham :  «  Credo  in  Deum  Patrem  omnipo- 
(^lem.lnDeimiYOs  hodiemerito  confitemini  credi- 
disse,  quando  deos  deasque  sexudispares,  numero 
confusoSfturbapopulares,  viiesgenere^  famaturpes, 
impietate  mazimos,  primos  scelere,  crimine  singula- 
res,ipsisetiamsepulcrorimisuorum<i  vullibusaccu- 
satos,  lastamini  vos  fngisse;  quia  miseri£e,dolori8  et 
infelicitatis  est  tantos  et  tales  habuisse  servulos, 
quantos  voset  qualesdominoshactenuspertulistis. 
Sed  ad  unum  vivum,  verum,  solum,  sed  non  solita- 
riumDeum  vos  pervenissegaudete,  dicendo :  Credo 
in  DeumPatrem.  Jam  confiteaturFilium,  qui  nomi- 
nat  Patrem :  quia  qui  vocari  Pater,  Pater  dici  voluit, 
kaberese  Fihumclementer  ostendit,quem  noo  accepit 
ex  tempore,Qon  genuit  io  tempore,DOQ8uscepitadtem- 
pus.Divinitasnecinitiumcapit,necrecipitfinem,  nec 
admittitposterum^qusinonagnoscitoccasum.  Deus 
Fihum  non  doloribus  parturit,  sed  virtutibus  esse 
manifestat ;  nec  prsBter  se  facit  quod  ex  se  est,  sed 
generat ;  dumque  in  se  est,  aperit  et  revelat.  De  Pa* 
tre  processit  Filius,  non  recessit ;  nec  successurus 
patri  prodivit  ex  Patre,  sed  prodivit  mansurus  sem- 
per  in  Patre.  Audi  Johannem  diceatem :  Hoc  erat  in 
prtncipio  (Joan.  i).  £t  alibi :  Quod  tuit  ab  initio 
(I  Joan.  i).  Quod  erat  utique  non  accessit ;  quodfuit, 
apparet  utique  non  coepisse.  Ego  $um,  inquit,  pn- 
mu$,  et  ego  novis$imu$  (I$a.  xuv).  Qui  primus  est, 
noa  est  iste  post  alterum ;  qui  oovissimus,  post  se 
alterum  aoa  reliaquit ;  sed  ista  cum  dicit,  uoa  ex- 
dudit  Patrem,  sed  ia  se  et  Patre  umversa  coacludit. 
Sed  •  ad  ea,qu«  sequuatur  accedamus :  Et  in  Chri- 
$tum  Jeeum  Fitiumeijus  unicum  Dominum  nostrum. 
Sicut  reges  triimiphorum  suorum  '  titulis  auacu- 
paatur,  et  subjectarum  geatium  aomiaibus  coaqui- 
ruat  aumerosissimacogaomeata;  itaChristus  boao- 
rum  suorum  titulis  auacupatur :  a  ehhsmate  eaim 
Tocatus  est  ^istus,  qui  divioitatis  uagueatum  ari- 
dis  jam  mortahum  membris  pius  medicator  iafudit ; 
et  ut  a  chrisaiate  Ghristus,  sic  Jesus  vocatus  est  a 
salute,  qui  ob  hoc  nos  divino  infudit  unguento,  ut 


«Et  potissima  ratio  est  ^uia  su»  prophetia  obje- 

etom  est  Babjionie  captivitas,abhuju8modi  capLivi- 

tate  reditus,  et  futuri  Messiffi  reguum.  Unde  hoc  eo- 

dem  epanfeti$tcB  nomine  eum  vocant  Augostinus  lib. 

xvui  deCivit.  cap.  29;  Hieronymus  epist.  17,  et  in 

prefat.  Isai»  ;  Theodoretus  item  m  prafatione  ;  et 

alii. 

^  Latinus  emendat :  tempta,  altactu. 

e  De  hoc  sjmi>olo,quod  apostolicum  apud  nos  au- 

dit,  plures  pluracommentisunt.  Vide  Vossium,pro- 

capue  ia  dissertatione  de  tribus  Symbolis.  Quidquid 

aUi  del>latereQt,antiquissimum  e8sepatet,etjam  du- 

dam  abaetate  Rufini,taoquam  ab  apostolis  traditum 

hal>ebatur  ;  et  eo  quoque   sbto,  scilicet  anno  390, 

eamdem  quam  nunc  habet  adeptus  erat  perfeciiouem 

Gonfer  Hufin.  in  expos.  Sjmboii  inter  Upera  Cjpria- 

ni ;  Ambrosium  in  S jmb, Apost. ; Aagustmum  de  Fide 


ac  Sjmb.  ad  Gatech.,  et  in  Enchirid. ;  Leonem  PP. 
^  serm.  de  Pass,  Dom.  Quin  jam  pridem  ante  Hufinum, 
anno  scilicet  198,  ipsius  antiquitatis  vadem  exhibet 
Tertuliianum  Calvorius  tom.  1  pa^.  505$  3. 

<i  In  sepulcrorum  gentiiium  lacie,  vei  in  antica  eo- 
rum  parte,  non  raro  deorum  dearumque  crimina  et 
fabularum  scelera  insculpta  coDspiciuntur.  Testantur 
qu»  supersunt  sarcophaga.  Vel  potius  a  sepulcrorum 
vuUibu$,  ab  aspectu  suorum  sepulcrorum,  quibus 
fuisse  homines  evincitur.  Euhemerus,  inquit  Minu- 
cius  in  Oclavio  pag.  189,  eorum,  divorum,  patrtas  et 
eepulera  dinumerat.  Vide  quam  Minucio  similia  de 
Euuemero  doceat  Augustinus  fib.  i  de  Consens. 
Evang.cap.  23  fol.  2(>i. 

•  fix  ms.  CflBsenffi.  Editi,  ad  ea  qua  ante  $unt. 

(  Occurrunt  passim  in  numismatibus  et  lapidibus  i 
Afrieanu$f  Germanicu$f  Parthicu$^  Dacicus^  ete« 


m 


S.  PETRI  CttRYSOLoCi. 


m 


flBgris  certam  salutem,  perditis  perpetuamredderet 
sanitatem.^^  in  Christum  Jesum  Filius  ejusunicum. 
Quia  etsi  sunt  multi  fihi  per  gratiam,  iste  unus  et 
siagularis  est  per  naturam.  Dominum  no$trum.Qm 
nos  de  tantorum,  tam  crudelium,  tam  turpium  iibe- 
ratos  servitio  dominorum,  ut  non  ad  coBdittonem 
pristinam  Tindicet,  sed  utadperpetnam  libertatem 
manumittatfinquirit.  ^tna^tisest  dt  Spiriiusancio. 
Ita  et  taiiter  tibi  nascitur  ChrisLus,  donec  tibi  homo 
nascendi  ordineni  mutet,  ut  sit  tibi  novus  ortos  in 
Tita,  cui  vetustus  semper in  morte  manebat  occasus. 
QuinatutestdeSpiritusanctu  exMaria  virgine.  Ubi 
spirilus  generat,virgo  parturit,totum  divinum  geri- 
tur,  nil  humanum ;  nec  uilus  infirmitati  locus  est, 
ubi  virtus  est  sociata  virtuti.  •  Soporatus^est  Adam, 
ut  de  viro  virgo  sumeretur  (6en.  u) ;  nunc  ^  stupuit 
Virgo,  ut  vir  repararetur  ex  Virgine  (Luc.  i).  Quid 
sibi  de  tanto,de  tah  parta  natura  poterit  fmdicare, 
ubi  dum  videtnovari  ordinem  suum,  tota  sua  con- 
spicit  jura  mutari,  venisse  in  suam  sobolemsuum 
sentit  et  mit atur  auctorem  ?  Videatur  hoc  perlidis 
vile,magniimestcredenttbu8  saoramentum.  Quisub 
Pontio  Pilato  erucifixus  esl  etsepulttts.  Audis  judicis 
nomen,ut«  tempusetiampassionisagnoscas ;  audis 
crcifizum,  ut  nobis  salutem  perditam  per  quod  pe- 
rierat  ^  reparatam  esse  agnoscas,  et  ibi  videas  pen- 
dere  credentiam  vitam,  ubi  •  mors  pependerat  per- 
fidorum.  Audis  sepultum,  f  ne  mors  putetur  illusa. 
Hoc  est  divinn  viKutisinsigne,oam  morsmorte  mo- 
ritur,  auctor  mortis  proprio  mucrone  truncatur, 
prsddo  capitur  sua  prsda,infBrnus  vita  dirumpitur 
deglutita.  Tertiadie  resurrexit  a  mortuis.  Tres  dies 
sepultur»  suffi  kribus  impendit  Christushabitationi- 
bus  profuturus,  ihferis,  terrs,  coelo ;  instauraturus 
qu«  in  cobIo  soat,  etqu»  suat  reparaturus  ia  terra, 
et  qa«  apudiaferos  redempturus,8imul  ut  Triaitatis 
gratiam  tridui  saoramentodatam  panderethominibus 
ad nBlaiem.Ascendit in calos.  Aseendit^non  ut  se re- 
ferret  incoelum,  qni  semper  mansit  in  ccsk),  sedut 
te  perferret,  quem  taiiter  Tinctnm  absolvit  et  sub- 
traxit  infemo.  Intelhge  ande,  ubi,  homo^  per  Deum 
sis  levatus,  utesses  in  ccBlestibusstabilis,quieraslu- 
bricus,acg  semper  nutabundusin  terra.<Seefet  adex- 

&  Exstasi  quadam  et  mentis  alienatione,  inquiunt 
LXX  ;  vel  profundissimo  somno  cum  capitis  grave- 
dine,  legit  Sjrmmachus. 

b  Virgo  quasi  stupore  soporataputatur,  ut  sopora- 
tus  est  Adam.  Mita.  Grediderim  respexisse  ad  illad 
eyangelistffi  :  Turbata  est,  et  cogitahat,  qwUis  emt 
ista  salutatio» 

c  Augustinus  de  Fide,  et  Symb.  cap.  il  tom.  VI 
Oper.  pag.  115  edit.  Ant.  :  Addendum  erat  Judicis 
nomen,  propter  temporum  cognitionem. 

^  AugusiiQus,  serm.  77  de  Tempor.  :  Hoc  enimagit 
Salyator,  ut  eisdem  vestigiis  quibus  admissa  fuerant 
delicta  pur^arentur.  Et  ipse  Gnrvsologus,  serm.  77  : 
Eisdem  lineis  quibus  perierat  safus  humana  repara- 
tur.  MiTA. 

•  Adam  scilicet  et  Evae,  ut  putat  Mita.  Judaeorum 
fortasse,  sive  gentilium.  Sicui  eoim  Cbristus  vita 
^fuit  credentiun^,  ita  mor$  fuit  iofidelium. 

f  Chrlstus  enim,  secundum  formam  servi^  quam 
•osceperati  et  ut  homo  vere  mortuus  est.  Contra 


A  teram  Fatris.  Sed  snis  Pater  aH  habet  a  siaistris. 
Coofessio  aostrauoa  divhiicoacessusloca,8ed  Tir- 
tutis  assigoatiadicia:I>eus  locaaescit,DiTiaitft8  re- 
cipitnilsiaistrum./iK^e  venturus  estjudicare  vivas 
^t  mor^s.EstOTiTOs,mortuos  quemadmodum  pote- 
ritjudicare^Sedilli vivunt^qui uobis  mortui  oompu- 
tantur.  Ergo  resurrecturos  eos  confiteminiadjtidi- 
cium,  quos  infideHtast^existimatdeperiisse ;  ut  qui 
mortui  fuerint,  et  qui  reperientur  vivi,  pariter  suo- 
r  um  reddant  actitum  vitieque  ra.Wontm.CredoinSpi'' 
mtimsanc^tim,  Postquam  susceptae  camis  oonfessus 
es  sacramentum,oportettedeitatem  spirituscoDfi- 
teri,  nt  Trinitatis  unitas  flequa,  Patris,  Fihi,  sanoti 
Spiritusper  omnia,et  in  omnibu8,Tirtutis  integram 
fidei  innostraconfessione  eustodiat  et  teneat  Teri- 

n  XsLiem.SanetamEeclesiameatholieafn.Quia,  neqae  a 
capite  membra,neque  sponsa  separatuv  a  spoHso: 
sed  tum  tali  conj  unctione  spiritus  fit  unu8,flt omnia, 
et  in  omnibus  Deus.  Brgoipsein  Deum  credit,  qni 
in  Deum  sanctamEcclesiamconfitetur.i?traitts9io- 
nem  peccatorum.lpsi  sibidonat  veaiam,quisibi  peo- 
cata  per  Christum  remitti  posse  confidit.  Camisre- 
surreetionem.  Deae  credi»,si  te  per  Deum  credfsre- 
surgere  ex  morte  posse,  cui  resurgunt  semper  e^e- 
menta  ;sic  tempusextempore,  sicex  noctedies,sic 
de  sepultura  sua  semina.Nec  tuperirepoterts,eum 
illa  reviviscant :  neo  difficile  est  Deo  facere  de  te 
sene  quod  tu  facis  semper  ipse  de  semine.  Viiam  et^ 
iemam.  Hiec^des,hoc  sacramentumnonest,i  com- 
mittendum  chartis,  non  scribendum  litteris,  quia 
chartaB  et  litter»  magis  causa  quamgratiam  prolo- 

^  quuntur;ubiTero  Deigratia,  donatio  dlTina  consi- 
stit,ad  pactum  fides.aititudo  cordts  sufficit  ad  secre- 
tum:  ut  hoc  salutis  sjmbolum,  hoc  Tit»  pactam, 
dlTinus  arbiter  noTerit,testis  falsus  ignoret.Signate 
TOs.lpseautemDomiuus  Deus  noster  sensnsTestros 
corda  Testra  custodiat;et  inhisqusprflBoepitTobis 
ipse  Tobis  fautor  assitat. 

SEHMO  LVIII. 

In  idem. 

Qui  fldem  qusBrit,  J  rationem>on  quierit  ;qai  di- 

Tinapostulat,  ^seponit  humana  ;  qui  Deogenitore 

nascitur,  transcendit  naturam,et  tempori  nildebetj 

Nestorium,  qui  solum  hominem  mortuum  dicebat^ 
vel  contra  Eutycben.,  de  (juo  vide  notas  serm.  60. 

gSic  putai  debere  scribi  Meursius  pag^  178  cap. 
D  30,  licet  temere  mutare  non  audeat  quod  habent 
editi,  mutabundus. 

i^Negantes  animarum  immorlalitatem.  Mita. 

i  Augustinus,  de  Sjmb.  ad  Catechumenos  :  Sym- 
bolum  nemo  scribit,ut  iegi  possU,  sed  recensendum,ne 
forte  deleat  oblivio  quod  tradidit  diligentia.  Sii  vobis 
codex  vestra  memona.  Observat.  Caivorius,  tom.  I 
lib.  II  sect  1  cap.  2  pag*  312,  len»  1703,  in  ^de- 
siastica  Veterum  Uisciplina  vocalem  institutionem 
cate^hismum  appellari ;  iia  utxarvyioi)  8ivexaTi};(£(4i. 
idem  noiet  quod  aKo  aro/^aTo^  ^i^oxw,  ore  ac  viva 
vocedoceo.  Kxt«;^^&>  enim  idemestac  ri^xi^irtsono. 

j  Noo  ideo  quod  quae  fides  docct  conira  rationem 
sint,sed  quod  supra  capium  nosirfl»  mentis  9iut  coii- 
4tituia. 

^  fix  n^  C«9eon  et  Vatic* 


m 


SEtlMO  Lll. 


36S 


qaitamporis  mereturauctorem.EccepiaAfildeiger-  A  tem:et  iDdefidesargamentamdiTiDftTirtutisetTe- 


mioa  Yidemus  ante  nasci  vos  Yclle  quam  concipi^ 
antepercipere  coeli  regnnm  quam  yentris  angustias 
siistinere ;  sic  tendere  ad  patris  gaudia,  ut  matris 
transeatis  languores  ;  nec  putatis  alK>rtiyum,quod 
maturamcreditisesse  per  Ghhstum.SicPaulusapo- 
stolns  per  fidem  maturus  nascitur^qui  se  at>ortiyum 
damatessepertempus  (I  Cor.Tr).  Accipite  ergo  fi- 
dem  sola  fide;  nec  quaeratis  aperiri  vobis  ipsius  fidei 
rationem  ,quam  vos  ne  requireretis  intra  fidem  vestra 
festinationeclausistis.Adfidem  vos,Filii,hodie  fides 
vestriauctorisinvitat,qui  promissionis  susBantefi- 
demimpletquam  ildem  vestrs  percipiatsponsionis ; 
ethocrestituitrebushumaniSyUtolim  verbo  promi- 
seratperproplietam.DtYa<a,inquit.os (Kum  et  adim» 


ree  resurrectionis  coiligat,  unde  impietas  materiam 
contumeliaBet  occasionem  presumpsit  erroris.Gru- 
cifixus  in  cruce,in  edito  coram  omnibus  inimicis»et 
tota  crudelitate  spectantibus,  et  tota  acerbitate  ob- 
servantibus,  mortem  suscepit.  Sepulturam  patitur: 
ne  mortemnonadiisse  ut  vinceret^sed  simulasse  ut 
eluderetyab  impiis jactaretur.5epti^<tis,<era'a  die  re- 
surrexU, Ei  si  in  pasf  ione  nostree  se  camis  voram  po- 
bavithabuissesubstantiam.pertrium  dierum  figu- 
ramtotamTrinitatis  resurgitin  gloriam.Aicendt/tn 
ccelos,  Ascendit  nos  perferens,  non  se  referens^qui 
numquam  receMi  ecceioSedet  addexteram  Patris 
Ordo  ibi  divinus  est^non  humanus  ;8ic  a  dextris  se* 
det  Filius,  ut  Pater  non  sedeat  a  sinistris:  unica  et 


pleho  illud  {Psalm.  lxxx).Hoc est,  tu  dilata  incon-  ^  singularis  est  divina  consessio,  ubi  supema  virtus 


fessione,  et  ego  illud  ipslus  confessioois  replelK>sa< 
erameoto,et  mystico  sermone  ditabo,  et  replebo  il- 
lud  toto  eloquio  coBlestis  arcani.  Et  revera,  Filii, 
goidquid  audientis,quidquid  respondeotis  obedientia 
profitetar,hoc  donantis  et  docentis  Dei  redundat  ad 
gratiajn.  Accepturi  ergo  sjmbolum,hocest,pactum 
TiteBySalutis  placitum,et  inter  vos  et  Deum  fidei  in- 
Boluiule  vinculum  pectora  parate,  >>  non  chartam  : 
sensam  acuite,  non  calamum;  et  audita  non  atra- 
mento,  sedspirituministrantedescribite  :quia  com- 
mitti  Don  potest  caducis  et  corruptibilibus  instru- 
meotis  eetemum  et  coeleste  secretum^sed  inipsa  arca 
animeB,  in  ipsa  bibliotheca  interni  spiritus  est  lo* 
candum ;  ne  profanus  arbiter,  ne  improbusquod  di< 


TeciplinilfimisiTwaiJndeventurusestjudicarevivos 
el  morttios.Desinant  homines^desinant  heeretici ju- 
dicare  judicem  suum;  sperent  veniam,neincurrant 
de  tali  prsesumptione sententiam. Cr0(/b  tn  spiritum 
eane/tim.Nuncperfecta  esttuain  Trinitateconfessio, 
quando  Spiritum  sanctimi  unius  cnm  Patre  etFilio 
sub8tantieefideliToceconfes8U8es.i?teanctomi?ccte- 
etam.  QuiasicconjunctaChristoesty  ut  totamdivi- 
nitatis  transferaturin  gloriam  .i2emtmonem  peeeato- 
rum.  Acquire  tibi  tua  fide  veniam :  quia  satis  sibi 
inimicusest,quihoc  sibidari  non  credit.quod  tota 
benignitate  largissimuspromi  tti  t  indultor.  Camis  re- 
surreetionem.  Grede  camis  resurrectionem  :quia  qui 
hoc  non  credit,  fidem  non  habet  in  pratdictis,  di- 


laceret  discussor  inveniat,  et  fiat  ad  contemnentis  ^  cente  Apostolo:5tmor<titnonresttr^un^,iiegtie  CArt- 


et  ignorantis  ruinam,  quod  confitentis  et  credentis 
donatom  est  ad  salutem.Seddicenti  tibi  prophetee : 
JMata  os  tum  etadimpleba  illud  (Pea(m.Lxx),tu  re- 
sponderepossis:/ncor<iemeoa6«con(fte^tMaftia,til 
mm  peceem  tibi  (Ptalm.cym).  Credo  in  Deum 
Patrem  omnipolentem.  Qui  confessus  est  Patrem, 
eonfiteturetFilium,quia8ineFiUo  Pater  dici  non 
pote8t;et  quiaDeo  augeri,  Deo  addi  nil  potestSem- 
per  fuitFiiius,quia  fuit  semperet  Pater  ;ne8cit  in- 
dK>ariPilius,quiadeficerePater  nescit;  nec  crescit 
Gemtos,  ubi  genitor  non  senescit :  eeterna  et  coee- 
teraa  Patris  et  Filii  substantia  non  gradibus  huma- 
DiSfSed  divinisesteestimanda  virtutibusjn  Christum 
lesumFiliumejus  ttntcum,  Dominum  nostrum.  Ghri- 
stnm  anctom  accipe  non  communi  oleo,sed  sancto, 


stus  resurrexit  (I  Cor.  xv).  Quos  judicabit  quibus 
regnabit  Deus,  si  yitie,  si  judicio  resurrectio  non 
reddideritquosseecalomors  ademit?  Ft^am  oetemam 
Manifestum  est^qoia  vita  eBterna  ipsa  morte  moriente 
succedit. 

SERMO  LIX. 
Inidem. 
Audistis  vocem  Patri8,vocem  Tocantis  aadistis : 
Yenite,  filii,*Tenite,  Tenite,quia  Tenit  tempus  fidei, 
credulitatisdies,confe88ioni8  hora.  Venite,petitores 
fidei,  afiferte  sinceram  pectu8,cor  mundum,puram 
Tocem,ut  quod  per nos  sermo  salutaris  insinuat,T08 
sancto  capiatis  auditu.  Fides  ex  auditu,  auditus  ex 
Tcrboconstat.Placitum  fidei,pactum  graties^salutis 
symbolum  tota  simplicitatesensus  aadite,quatenu8 


quo  natus  esiSpiniu.QuinatusestdeSpiritu  sancto  D  iilud  confessionis  tempore  etaudire  possitiset  red- 


Tali  natlTitate  consecrata  est  in  Deo  humanitas,non 
tali  dignatione  minorataest  <:in  homine  deitas.  Qui 
n^us  est  deSpiritus  sancto  ex  Maria  virgine*  VirgiQi- 
tasDeumcredidit,quia  nonnisiperDeum  ipsavirgo 
esse  potuit  et  mater.Qttt  sub  Pontio  Pilato  crucifi'' 
Xtt^es^yefee/ftt^ttte.Judicemindicatuttempusdesignet; 
^ocifixum  memoratyUtpassionis  conferat  qualita- 

* Alioquitar  eos  qui  mox  sacro  fonte  erant  tin- 
gendi,  quos  /idti  semina  vocaverat  Tertullianas. 

i»Adi  Dotam  ultimam  superioris  sermonis:  et  adde 
Ghhstianum  Lapum,  tom.l  Oper.  pag.  6,  ubi  laudat 
heec  eadem  verba  Ghrysologi. 

Pauiol,  LU« 


dere :  quia  istud  reddere  68thabere;divinum  munus 
quireddiderit,  non  amittit.DaturuslegemDeus,ju8- 
sit  ut  populi  lavarentvestes^lavarent  corpora  sua, 
totosque  se  ab  omni  camis  contagione  mundareut, 
quia  appropinquareDeohomoQon  potest  fesce  cor- 
porali,m  undano  squalore  poUutus.Lex  illa,qufle  gra- 
tiee  umbram  tenuit  et  figuram,^^  purificationem  merito 

c  Leo  M.  serm.  1  de  Nativ.  :  Nec  inferiorem  con* 
sumeret  ghriftcatio,  nee  superiorem  minueret  ae- 
mmD^to. 

^  Notum  est  quam  fuerint  familiares  Hebreeis  ab- 
lationes  et  panficationes.  Unpe  ingredj^^^Ubustem'* 

li 


363 


S.  PETftl  CttRYSOLOGl. 


3tt 


queerit  tantam,tantam  merito  exlgit  puritatem.Au-  A  unus  constat  in  Christorquia  quid(}mdest,et<ieitata 


dituris  Divinitatissacramentum  totum,quantamen- 
tisi,  quanta  corporis  opus  est  puritate  ?  Mundemus 
ergo  corda,  purificemus  corpora,aperiamusoculos 
re8eremussensam,aniro8e]anuaspatefaciamustotas, 
ut  symbolum  quod  estfidei  pactum,audire,capere, 
teilerd,  et  in  ipso  cordis  nostri  secreto  semperter- 
vare  poBsimusl  CrMo  in  Deum  Patrem  omnxpoientenu 
Credimusin  Deum,si  negamusdeos,8i  renuntiamus 
idolis,sidiabolum  etejus  angelosabnegamus.AiM/t, 
inqmXjirael^Dominus  Deus  tuus  unus  est  {Deut,yi; 
Marc,  xu).  Et  iterum  :  Non  erunt  tibi  diialii  absque 
me  (Exod,  xx).  Habebit  ergo  Deum  verum,  unum 
Deum,qui  Deum  alterum  non  habebit.Credimus  in 
Deum,  JBt  eumdem  confitemur  Patrem,ut  eumdem 


ethumanitateDensunusest  Desiitin  Ghristo*  sub- 
stantiarum  diversitas,  ubicaro  coepit  esse  quod 
spiritus,  quod  Homo  Dens,  quod  nostri  eorporis  et 
deitatis  una  majestas.Otit  na^ta  est  de  SpirUusanelo, 
ex  Maria  Vtr^tnc.Quid  terrenum  na«citur,ubi  aoctore 
spiritu  rirgo  vocatur  in  partu  ?  quis  non  dirinum 
credat,  quando  quse  peperit  nil  sensit  humanum? 
Deummuliervirgineo  portabat  in  templo :  hincest, 
quod  etacquisivithonorem  matris,  virginitatisglo- 
riamnonamisit.Qt<t5t<6  Pontio  Pilato  eruci^xus  est 
et  sepultus,  Nomen  judieis  dicimus,  ut  passtonis 
tempu8,ut  rei  gestse  veritas  sic  patescat.  Crueifixus 
est,  Ut  quia  per  hgnum  mors  venerat,  rediret  vita 
per  lignum.  Et  sepultus,  Ut  officia  tota  mortis  im- 


8emperhabm8sel«11iumnoscredamus:habuisseau-  3  pleret,ut  mors  morte  moreretur,ut  ez  illiussemine 


teni  Pilium,non  concepium,non  inchoatum,non  se- 
paratum  partu,n6n  auctum  tempore,non  minoratum 
gt^du,non  eetatibus  immutatum,8ed  intraeeternum 
Gdnitorem^iermenperhianehsin  aeternum.  CT^o,  in- 
quit,fn  Patreet  Paterin  >neest(/oan.itv).  Audivi- 
mud  Pafrem,credamus  Fihum  virtute  dtvina,ordine 
tioh  humano,a^cano  Dei,non  ration^mundana,Qon 
lejB^e  s&BCUli,  sed  potentia  superda.  Quod  scire  licet 
dibcuter^  nbh  licef;dredere  conveolit,  non  cbhvenit 
perserufari:  namobhoe  omnipotentem  Deumdixi- 
mus,  ht  Deo  impossibile  nil  putemus.  Etin  Jesum 
Christitm  Ftlium  ejits  unicum,Dofninum  nostrum,  Ah 
nhctione  Christus,  Jesusvocatus  est  a  salute  :  ^ula 
et  udctio,  qu8B  per  reges,  prophetas  et  sacerdotes 
ohm  A  cucnrrerat  ih  figuram,  i>  in  hunc  regem  re- 


corporis,omnishumanorum  corporum  satio  vitalem 
surgeret  etlevaretur  in  messem  .TVr^ia  dieresurrexii 
a  mortuis.  Uttribus  indiebusTrinitatis  beneficttmi 
panderetur^ut  pertriduanum  tempns  humanatrium 
temporum  generatio  saivaretur,id  est,ante  legem, 
in  lege  etin  gtaXiei.Ascendit  in  ccelos,  Nonut  petens^ 
sed  ut  repentens  cCB\os,Nemo  ascendit  in  ccelum/in* 
quit,  ntst  qui  d$  ccelo  descendit(Joan.  m).  Sedet  ad 
dexteram  Patrti.Sed  Patrem  non  habet  ad  sioistram. 
Divinitatis  concessus  recipit  nilsinistrum.Se^^foif 
dexteram  Potrtf,  utpatrisdeitate  wnei,  Sedet  addex- 
teram,ne  sitminorgradu,post6riorordine,  sedPatri 
divinitate  una^aBqua  potestate  conregnet :  EffO,  in- 
quit,  et  Pater  unum  sumus  (Joan.j).  Inde  venturus 
est  judicarevivosel  mortuos, Si  credimus  venturum 


gilh],8acerdbtiim  sace^dotum^prophetarum  prophe-     judicem,innocentes  judicinospreeparemus  :judicem 


tam,tbta  se  plenitudine  Spiritus  divinitatis  effudit ; 
tit  re^hhih  et  8acerdotium,quod  per  alios  prsmiserat 
tempbrailite^yinauctbremipsUmrefunderetetredde- 
retsempitemum.  Et  Jesusquidem,  id  est^salvator, 
recte  dicitur  8alu8,quiaetdeditrebu8  es8e,etc  idem 
pereuntibus  dat  salutem  Ff /ftim  ejus  unicum ,  In  se  est 
tmicus  Piliu8,qmquod  ahisper  sudm  gratiam  donat, 
ipse  sibiunicampossidet^pernaturam.  Dominum 
t^oifrtim. Sicut  supra  diiimus,Dominu8  Deus:  Deus 

plumpreestoerai  mareflBneumiubise  qnisque  lavaret 
flujusmodi  morem,fuisse  etiam  gentiljbus  (id  scilicet 
eurantediabolo,utqueeadDeicultumordinatafuerant, 
ad  idolareferrentur)  testis  est  Herodotus  lib.  i,  inter 
Donaria  Delphos  a  Creeso  missa  duo  vasa  recensens, 
quibus  se  abluerent  ingressuri.  Et  libro  it  de  vase 
loquitur,quodxftXxi3(ov  appellat  sexcentarum  ampho- 
rarum  capaci,  quod  ex  aculeis  sagittarum  factum  in- 
digeufiB  memorabant. 

•  Vide  Augustinum,  de  Cons.  Evangel.  cap.i  ;Epi- 
phanium,  hwres.  19,  apud  Baronium  an.  57  n.  30^ 
tom  1  pag.  428  edit.  Lucen. 

>>  Heec  omnia  Gbristo  perprophetas  fuerunt  enun- 
tiata  Lucs  1 :  Hegfiabit  in  domo  Jacob  in  xtemum,  et 
regni  ejtts  non  eni  finis,  Matth.  xxvni :  Data  estmihi 
omnispotestas  inccelo  et  in  terra,  Psalm.  ci:  Tu  es 
sacerdos  in  OBtehium,  Deuteron.  XT1)),15  :  Prophetam 
de  gente  tua^et  de  fratribus  tuts  sicutmeySuscitabit  tibi 
Dominus  Deus  tuus,  ipsum  audies,  Joan.  yi  13  :  Hie 
estprdpketa^  qui  venturus  est  in  mundum, 

«Ms.  CsBsen.,  ipse. 

4g9ntra  Photinum,  effutientem  Christum  Dei  Fi- 


hegal  esscqui  ad venire  non  oredit :  judicandum  se 
satis  iste  diffidit,  qui  male  vivit.  Jndicat  vivos,  ja- 
cficat  et  mortoo8,qaos  utlque  judieaturus  ezsuseitat 
Credoin  Spit  t/timsanfc/tim.flueusqneDomiDlceDa- 
tivitatis^  passionis,  resun^tionis,  adeeiMionis,  ad- 
v^ntusmysterium  eonfitentesyadeoDfessionem  sancti 
Spiritu8  jam  tenimus  :ut  sicut  inPatrem,etFi]ium, 
in  sanctum  Spiritum  sic  credatur,ut  unam  in  Trinitate 
deitatem,  virtutem.gloriam  pr89dicemu8.i^^  «mcliim 

lium  esse  per  adoptionem,  noo  per  naturam. 

•  Mita  legit  subsistentiarum  divet^sitas,  et  addit : 
Non  autero  legendum  substantiarum  divenitast  ut  in 
impressis  ;  ni  folamuscontortius  snbstantiaminter» 
pretari.DesiitergoinChristosubstantiaruaidiversitas, 
|v  quia  humanitasineonon  habetpropriam  subsiaten- 
tiam,sed  formaliterper  subsistentiam  Verbi  subsistU, 
Impressalectio,  qusBdicit  substantiarum  est  contra 
n^mbolum  Athanasii,  dicentis  iDeus  est  ex  s^tcniia 
Patris  ante  soicula  genituSy  ei  homo  est  ex  subsianiia 
matris  in  sceculo  natus,  Ideo  scriptorum  vitio  corru- 
ptus  textus  Yidetur;et  immo  pro  ly  substantiam,su^ 
sistensiam  restituimus^quia  ubi  error  Scripturae  vero- 
similiter  conjicitur.cessatBellarminiDoctrina  lib.iu 
de  Christo  cap.  13  dicens  :  Patres  non  semperlocuios 
juxta  exactam  dialecticorum  regulam  ;  sea  absiraeta 
proconcretis.et  concretavro  absiraeiis  aliquando  usur- 
passe,  MiTA.Vere  autem  hicChrysolognscontraNesto* 
riumagens,remultraquampar  est  urget:  et  procul 
dubio  hseresis  Kutjrchetis  tunc  ei  ignota  erat ;  seciis 
enim  cautius  se  gesisset,  ut  in  serm.  gzliv,  ubi  vide* 
tur  hujttsmodi  haeresim  prae  ocuiis  habuisse* 


M» 


SEBMQUt. 


36« 


EceUnam.  Credimus  et  Ecelegitm,  quam  Cbrisii  A  unda  taliens  ia  ▼itam  aleniam.Illa  dixit';:  Oti<iiiio- 


receptam  confirmatam  oredimus,  et  confitemur  in 
gioriam.^emisstonem  peccatorum.  In  oovum  homi- 
nem  nasciturus»  antiquireatus,peccati  yeterisqui^ 
habebit  ?  qui  praeterita  sibi  remissa  non  credit  de- 
bita,  dubitatpercipere  sefutura,  Camu  resurrectiO' 
iian.  Crede,  bomo,  de  morte  resurgere  te  posse, 
quia  antequam  yiveres  nil  fuisii :  aut  quare  dubi« 
Us  quod  resurgas,  cum  tibi  totum  quod  in  rebus 
est  quotidie  sic  resurgat?  Sol  •  accidit,  et  resurgit: 
dies  sepeiitur  et  redit :  menses,  anni,  tempora, 
fructus,  semina,cumtranseuntipsamoriuntur,cum 
redeunt  sua  ipsa  morte  reviviscunt,  et  ut  resurrec- 
tarum  tejugietvernaculo  instruaris  exemplo«quo- 
ties  dormiset  yigilas^totiesmorerisetresurgis.  Vitam 


men  Domimvwewit,deUew^agnifioeiUimnDe$noiir9» 
ego  dicam^  Quia  fidem  invooaTi^date  eredulital«m 
Deo  vestro.  Et  quia  narigia  corporum  aottroriim 
Quadragesim»  sunt  ^ourata  jejunio»  Qeeesseest  ut 
placitum  fideitSjmbolum  ccolestis  eommeroii>am  di- 
camus^quateoussub  certaspeper  totaaundimquora* 
per  infidos  sascuii  fluctus  lucra  mansorassBCulifooii* 
quiramus.  Accipite  ergofidem,exspeotaterem :  quia 
cui  fidesnonprsBceditin  semine^reteinonsequitttr 
in  fructu*Signate  vos.  Sermo  oreat  aoditam»aQditoi 
coQcipit  fidem,creduiitatempartaritfid|ss,ooii£eBsio- 
nemcredulitas  nutrit,confesssio  perpetuam  dat  salu* 
tepi.  Hinc  est  quod  meOiTestroqoeoreocourrit :  sio 
sibifidesycreduliuissioamplectiturse;  sahisseeon- 


Mternam.   Amen,  Necesse  est  qui  resurgit  TiTat  ^  fessionisosculosicsalutat>Cr«demZ)«tisiPorrefiiom- 


in  sBternum»  quia  si  in  iBtemum  non  viveret,  non 
Titee  rosurgeret,  sed  morti.  Signate  vos.  Hoc  spei 
pactum>  boc  salutis  placitum,  hoc  Titse  symbolum, 
banc  fidei  cautionem  mens  teneat,  consoTet  me* 
moria»  ne  diTinitatis  preliosum  munus  ^  depretiet 
cbarta  Tilis,  ne  mysterium  lucis  atrum  tcDebret 
atramentnm,  nesecretum  Deihabeat  indignus  et 
prolanus  auditor.  Si  mihi  silentium  semperTcstra 
cbaritas  sic  praBberet,  ad  omnes  tractatus  meiser- 
monis  Tcster  perTcniret  auditus  :  sed  Deus  noster 
et  mibi  fiduciam  dicendi,  et  Tobis  audiendi  deside* 
rium  donare  dignetur. 

SERMO  Ll. 
Inidem. 
Si  Cananitis  muher  ckmore  subito,  repeotina 


nipolanlem.  HsBcvox  totum  Trinitatisfateturet  aperit 
sacramentum.Deum  dioit,noQdeos«  quia  unua  Deum 
in  Trinitate  creditGbristiaoafides^scit  Patrem^scitFi- 
lium,scitSpiritumfanctumy  deosaoseit.DiTinitas  ia 
personis  trina  est,sed  unaio Trinitate divinitas :  per- 
sonisTrinitasdistinptaettyQoaestdivisasubitsntiiss 
Deus  unusest»  sed  trinitatejDeus  solus  esti  sednon 
solitarius ;  diTinitas  neo  trinitatediTiditur^Deo  eoa- 
iunditur  unitate :  hssc  sentit  fides  cum  diott,  Credo 
m  Deum*  Mox  addidit.  Pairem.  Qui  eredit  Patram 
essos  FiUumconfitetur;quioreditPatremetFiUttm» 
«Btatesnon  sentiat,  grad^s  nonoogitet»non  tempota 
suspicetur«QoncoDoeptumquflBrattnesoiatpartam; 
qui  Deumcredit,  diTinaconfsssusest«nonbQmaQa, 
•  Seddicit  hmreticus  Quomodo  Pater,  si  non  prse» 


fide,  juTante  Ghristo»  et  quod  petebat  accepit»  et  ^  oedit?quomodoFilius,si  qoq  sequitQr  ?  Quomodo 


qaod  negabatur  extorsit  {Matth.  xt)  ;  si  ifitbiops 

q>adoarcanum  TitaUs  laTacri  praBteriensinTenit  in 

Tia,  rapuit  in  transitu  {Act.  tiu)  ;  si  ComeUus  cen- 

turio  antequam  intraret  baptisma»  pervenit  ^  ad 

Gbristum  (Act.  x)  ;  silatroinipso  momento  mortis 

paradisum  invasit(Ltic.xxm),etvitam  Tobis,inar- 

ticulo  temporisquam  quffiritis,quis  negabit  ?  Exfide 

ergo  accipite  fidem.et  ut  fidei  mjsteriumscirepos- 

sitis,accessu  temporislaborate.Mojseslaturus  legem 

eoelumTOcatetterram  :sacerdos  quidiuTOcabitgra- 

tiamprolaturus?Ule  dixit :  Attendeadccelumfet  lo- 

fiuw,et  audiat  terra  verbaex  ore  meo  {Deut.  xxxu^tc.) ; 

egodicam,  Attende,  Deus,loquar;  et  audiathomo 

Terba  ex  oremeo.IUedixit  :^X9pee(e/ttr5tc{iip/ttVta 

etoquium  meurn.  et  descendant  sicut  ros  verbo  mea*^ 

Ego  dicam,  Veoiat  sicut  ros  spiritu8tuus,et  inundet 

sicut  flumen  graUa  tua,  fiatque  nunc  cobIcsUs  Verbi 

•  Hac  simiUtadine  ad  astmeDdam  resarreeUonis 
fidem  passim  utuntur  Patres  :  TertuU.  Apolog.  cap. 
48;  Thodoret.  orat.  9de  Provid. :  Prudentius,  Ub.  u 
coDlra  Sjmmacbum  ;Ambrosiu8,Hexam.  lib.iii  cap. 
8  ;  Athcnagonis,  Apol.  pag.  49,  aliique  plures. 

^  PreUo  minuat.  Hflec  loquendi  formula  obviam  sit 
ia  lecUone  SS.  PP.  Unde  apud  PauUnum  carm.  xiv, 
depretiatus  : 

Mamqae  ubt  corporsflB  curatQr  sloria  pompa» 
Vilescit  prctk)  dapretiatos  bomo. 

Yide  notam  primam  sec^aentishomiUis, 


non  dat  inii&uqa^  qiii  generat  ?  quomodo  quod  gene- 
ratur,priocipiui^ageneranteDon  sumitt  Hoeralio 
docet,hocnatura.probat.Brras,  bssreUoe,  boohabel 
humai^a  raUo,  noahai>ethocdivina;booaooipitBa- ' 
tura  mundi,  deitatis  non  recipit,  ^o  natura;  fri^iU- 
lashomanaconcipitur,etconcipit,parturitur  etpar- 
turity  generatur  et  generat,  aocipit  iniUum  et  dat 
fiaem»  mortem  suscipit  et  refundit,  et  reservat  in 
sobolequidquidsusBcondiUonisest  etnaturiB.  Deus 
yero  Pater  nongenuit  in  temporeyquiatempusigno- 
rat;  nondeditiniUiun,quiiniUumnescit;nontrans* 
fudit  finem,  t  qui  non  babet  finem :  sed  sio  gepiut 
ex  se  FiUum.uttutumquodinse|eratessetetmane- 
ret  in  FUio^  HonorgcniU  generantis  honor  est^  per- 
.p  fecUo  geniU  generanUs  iorma  est,minoratio  geniU 
revelat  ad  generantis  ii^uriam.  Sed  hssc  audienst 
hareUce,non  dicas,Quomodo  ista  sin  t  ?  dixisU  Deum, 

«  Restttutos  lecas  ex  ms.  Csesen«.  Bditi,  ad  epi* 
ritum, 

'  Fulcitur  iisopinlo  credenUum  tribus  Qaadragesi* 
mfiB  domiuicis  symbolum  fldeicatechumenosedoceriy 

e  Cum  RavenncB  multi  tiothorum  et  aliarum  na- 
tionum  imperatorem  ValenUnianum  comitarentur, 
et  una  secum  ariana  labe  laborarent^  id  potissihinm 
curabat  Ghrjsologus,  ut  populum  sibi  creditum  ab 
hujusmodi  veneno  immunem  servaret.  Yide  serm. 
98  et  114. 

t  Alias  mss.  CnseosB  et  Vatic.|  ouia  me  finem  luh 


36? 


S.  PETftl  CttRYSOLOGl. 


368 


oredidisitPatreiDyOmnipotentem  cOHfessuses ;  sidu* 
bitas,  mentituses ;  oredo  si  dicis,  quomodo  non  cre- 
dis.  si  discut»?  siputasimpo8sibile,omnipotentem 
quam  confessus  es  sustulisti ;  sed  nos  qui  Patrem,et 
Filium,etSpiritum  sanctum  unius  majestatis  etglorie 
confitemur,fidem  Dominicicorporisjam  loquamur. 
£t  in  Jesum  Christum  FiUum  ejus  unicum  Dominum 
nostrum,  Postquam  Dei  Filius  sicut  pluyia  in  vei- 
lus  toto  di vinitatis  unguento  nostram  se  fudit  in  car- 
nem,  ab  unguento  nuncupatusestChristus:  ethujus 
nominis  ezstitit  solus  auctor,qui  sic  Deo  superfusus  est, 
et  inf  usus,ut  homo  Deusque  esset  unus  Deus.Hoc  ergo 
ungnenti  nomen  effuditinnos,qui  aChristo  dicimur 
Ghristiani ;  et  impletum  est  illud  quod  cantatur  in 
Canticis  CsLDticoTamMnguentum  effusum  estnomen 
tuum  (Cant.  ii).  Et  inChristumJesum  Filium  ejus. 
lilud  sacramentinomenest,hoc  triumphi:  nam  si- 
eut  a  Deo  unctus  nomen  sortitur ex  unguine,ita  cum 
salutem  perditam  mundo  reddidit,  a  salvando  no- 
men  8alvaiori8assumit.S»pe  jam  dizimus,quod  Je- 
lus  Hnbraica  linguadicitur,salvatordicitur  hoc  La- 
tina.Et  in  Christum  Jesum  Ftlium  fjtif.Gujus  ?  uti- 
que Dei  Patris ;  cum dicis ergo  in  Jesum  Filium  ejus, 
confiterls  Jetumqui  natus  est  de  MuriaDei  esseFi- 
lium.  Gaveergoneampliussentias  in  Ghri8to*quod 
bomo  fuit,8ed  semper  quod  Deus  sitconfitere,Apo- 
itolo  sio  dicente :  Et  si  novimusChristum  seeundum 
eamem,  sed  jam  non  novimus  (II  Cor.  m).  Unicum 
Bominum  no5<rum.Hocconvenitadutrumque,quiaet 
unicusPatrisest,  et  unicusDominusnoster  est:alii 
fihi,  alii  domini  esse  per  gratiam  perceperunt;  solus 


A  gilitas,sed  potestas  .GoQfiteris  die  tertia  resurrexisse, 
ut  intelligas  resurrectionem  Ghristi  totius  Trinitatis 
fuisse  victoriam.  Dicis  Ascendisse  inc(Blos,ni  ccbU 
Dominum  creda8,ut  unde  venerat  rediisse  fatearis, 
quia  superato  diabolo,calcatamortc,liberatomun- 
do,superccelo8triumphatGhristus,  quivictui  puta- 
batur  in  terris.  Glamas,  Sedet  a  dexteram  Pairis, 
Ut  quia  Patris  et  Filii  una  est  deitas,  par  potestas, 
In  ccelesti  consessu  nuUa  sitsinistras  sessionis  inju- 
TiSi.Indeventurusestjudicarevivos  est  morftios.Quia 
veniente  Ghristo,  resurgentmortui,sistenturviv],ut 
pariter  causas  reddantdesuorumrationefactorum. 
Etquia  Dominici  corporis  jam  diximus  sacramentum, 
ad  confitendum  deitatem  Spiritus  perveuiamus.  Credir 
musinspiritum  sanctum.Quem  Deum  nobis  inclamat 

g  vox  divina,cumdicit:QtttciDm<ptritt(se«/(/oan.rv). 
Credimus  in  sanetum  spiritum,  Quem  propheta  co- 
operatorem  Pairis  et  Filii  decantat :  Verbo  Domini 
coglifirmati  sunt,  et  spiritu  oris  ejus  omnis  virtus 
eortim  (Psa/.  xxzu).  TotusDeus,totaque  Dei  virtus 
est,  qui  creator  ccelestium  probatur  esse  virtutum. 
Credimus  sanctam  ecclesiam.Qusim  sic  in  se  susce- 
pit  Ghristus,  ut  eam  divinitatis  suae  faceret  esse 
consortem.  Credimus  remtssionempeccatorum.QuieL 
qui  PerGhrrstumet  Ecclesiam  innovum  hominem 
fuerit  natus,  <i  veteris  delicti  nil  habebit.  Credimus 
camis  resurrectionem,  Utcredamuspassionis,  mor- 
tis,  resurrectionisGhristi  hanc  fiiisse  causam,ut  nos 
resurgeremus  ex  mortuis.  Resurget  caro,  resurget, 
ut  ipsi  sumus,ut  agnitio  maneat  personarum,  ut  et 
martyr  de  persecutoris  pcena  lastitiam  sumat,et  per- 


Christusesse  61ius,esseDominu8habetetpossidetper  ^  secutorsumatdemartyrishonoresupplicium.Oedi- 


naturam  Qui  natus  est  de  Spiritu  sancto  exMariavir" 
gine  {Matth.if  20),  Sijuxta  evangeUstam  quod  in 
ea  natum  est  de  Spiritu  sancto  est,quia  Deus  spiritus 
'  est^ffireticusjamDeum  natumvirgineaconfiteatur 
excarne ;  neque  ampliuscoRlestemjsterium,  virgi* 
nitatis  partum,  trahat  >>  ad  conceptum  mundi,  ad 
terrensB  fragilitatis  injuriam.  Qui  sub  Pontio  Pi- 
lato  crucifiosus  est  et  sepultus.  Nomen  judicis  au- 
dis  ut  tempus  passionis  agnoscas  ;  audis  cruci- 
fixum,  ut  ex  mortis  ignominia  magnitudincm  sen- 
tias  charitatis ,  mortemque  qu»  per  lignum  venit, 
mortificatamsciasesse  per  lignum ;  et  credas  majo- 
ra  tibies8eredditaperparadisiarborem,quam  per- 
didisse  te  per  paradisi  arborem  suspirabas^Sepultum 


mus  vitam  attemam.Quiei  post  resurrectionem  nec 
boDorum  finisest,  necmalorum.Signatevos.Fidem 
quamcredimus  et  docemus,  nonatramentOysedspi- 
ritu,  committamus  pectori,  nonchartffi;demusme- 
moriee,Donlibro,nedivinummunusviolentreshuma- 
n6B,ne  cceleste  secretum  arbiter  profanus  assumat,ne 
quod  est  credentibus  ad  vitam,  existat  perfidis  ad 
ruinam.  Sol  lippientibus  oculis  non  lucem  tribait, 
sed  tenebras  ;  vinum  vires  febrientium  non  reparat, 
sed  enervat ;  sine  medico  vit»  poculum  fit  lethale, 
sic  perfidis  perniciosum  est  sine  fide  fidei  sacramen- 
tum.  Sicut  dicii  KposU}\u8,Capiatur  fidesex  audiiu, 
auditusautem  capiatur  ex  verbo  (Rom.j) ;  et  vitee  pla- 
citum,  pactum  fidei,  lexsalutis  non  hffireat  moritu- 


diciSy  cut  veram  carnem  Ghristi  mortemque  non  D  ris,  sed  vivis  sensibus  afiQgatur. 


perfunctoriamprobetconfessio  sepalturss,  mortem 
luscepisse  et  vici88e,iatra8se  inferos  et  rediisse,  veois* 
se  injura|tartan,et  tartari  jurasolvisse.nonestfra- 

A  Vel  Ebionitarum,  vel  potius,  ut  sui  moris  erat, 
Nestorianam  baeresim  tangit. 

b  JoyioianistaB  virginitatem  Maria  destruunt,  di- 
eentes  eam  pariendo  violatam  fuisse.  Lib.  de  Haeaes., 
qui  inscribitur  Augustino. 

cEuticbetis  error  fuit,  Ghristi  caroam  non  esse 
ejusdem  naturflB  cum  nostra,  neque  Verbum  veram 
assumpsisse  carnem,  sed  quamdam  aliam  apparen- 
tem  et  phantaslicam :  ita  Verbum  potius  se  hominem 

fassum  et  sepultam  simulaverit,auam  revera  fuerit. 
lavian.  epist.  9  inter  fipist  S.  Leonis/et  ejusGem 


•  SERMO  LXI. 
In  idem. 
Nisi  me  solaretur  beati  Pauli  subita  et  inopinata 

Leonis  epist.  97  ad  Leon.  imp.  ;  Theodor.  lib.  vi  de 
Fab.  Hseret.,  in  fine.  Hanc  opinionem  ex  Lutheranis 
secutos  fuisseGasparem  Swenckfeldum,  et  Andream 
Musculum  ex  Staphylo  in  lib.  de  Goncord.  Discipul. 
Lutheri  advertit  Bellarminus  de  Incarn.  lib.  lu  cap* 
2  pag.  189  edit.  Venetaa.  '^* 

<i  Per  baptismi  regeDcrationum  omoia  deleri  pec- 
cata,  optime  docet  Augusiinus  tom.  VU  de  peccat. 
Merit.  et  Remiss.,  contra  Pelagium  lib.  u  cap.27,  et 
contra  duas  Epist.  Pelagii  lib.  i  cap.  12.  Mita. 

•  Exquolibet  sermoneln  s^mbolum  colligitur  faii« 


) 


SERMO  LXl. 


370 


eonTenio  (Aetor,  u),  wix,  eredemn  tam  faeile  Toe  A  eoatradieit  Deo.  Senire  ani  libertas  est,  eaptiTitaa 


de  terrena  labe  in  e<Blestem  posse  gkMriam  commutari. 
nium  namque  de  persecutore  moz  apostolum  pr»* 
ftitit  repentina  confessio,et  EeclesieB  dedit  insignem 
magistrom,  quem  fnrentem  Ghristiani  nominis  in* 
Tenerat  Tastatorem.  Nec  minu^  animalme  &  iUius 
spadonis  exemplum,  quem  fidesanterapuit  adgra- 
tiam,quamcurni8^  adlndiamdomumquereTocaret 
{Aetor,  Tiu).  Acceditiilud  etiam  latronis  mirabile 
documentum,qui  tnnc  rapuit  paradisum^quando  la* 
trocinii  sui  pcenas  est  appensus,  ui  solTeret  {Lw. 
nm).  Unde  nos,  filioli,  quia  sic  tempus  TestraBrege* 
nerationis  aptastis,  ut  neque  nos  possimns  dieere 
quod  necesse  est,  neque  tos  possitis  qnod  oportet 
audire,  fidem  fidei  committentes,  tradimus  brcTiter 


multis.  Quem  Deum  confessus  es,  crede  Patrem ;  ut 
credens  Patrem,es8eFiliumdiscas ;  dicens  Filium, 
genitum  cognoscas  esse  de  Patre ;  cognoscens  de 
Patre  genitum,  quomodo  sit  genitus  non  requiras, 
quia  dixisti,  Credo  in  Deum  Patrem  omnipotentem. 
Omoipotenspotestomnia,  eisi  omnia  potesi  quod 
in  se,  ex  se,  et  semper  secum  habeat  Filium  quis 
negabit  ?  Generaiio  Dei  initium  non  habet,  nescii  fi* 
nem,  non  admitiitexces8um,quando  in  Geniiore  Ge- 
niius  permanere  persistitidicenteipso  Domino.E^o 
in  Patrey  et  Pater  in  me  e$t  (Joan,  x).  Ego  et  Pater 
untmistimtaC/oan.x^.ContessusesPatrem^confessus 
es  Filium,confes8U8esdiTinitatisarcanum,  confitere 
incaroationis  Dominica  sacrameutum.  j^/  in  Christum 


quodelatiuscommendarenoopossumus.Namquem*  g  JesumFUium  ejus.  Christus  a  supemo  Tocaiurun* 


admodum  exponeniibus  nobis  potestis  cognoscere 
sjml^oli  saeramentum,quiip8um  symbolum  memo- 
riacapere  TixTaleti8?Hocmonemussolum,nequis 
conuDittat  liiteris,  quod  esi  cordi  mandaiurus  ut  cre- 
dat,Apostolo8icmooeote :  Cordeeredituradjustitianh 
ore  autem  confemo  fit  ad  satutem  (Rom.  x).  Audituri 
ibnnam  fidei,oredulitaiis  normam,  confessionisor- 
dinem,parate  simul  corporis  etcordis  audiium.Sicui 
fons  ore  angusiomanans  mtgnis  fluTiorum  laticibus 
ampIiatur,sicfides8jmbo]ibreTiato  sermonecredu- 
litatis  iaiissimos  dat  meatus.  Et  sicut  radixaltefixa 
in  exceisum  germen  se  proiendit,  fides  sio  radicata 
pectorisinprofuQdoinexcelsumcredulitaiiscacomeo 
attoliiiur  .Ergo  de  cordibus  Tcsiris  expurgaieperfidi» 
ecsnum,  ui  pura  per  tos  fidei  fluenta  perourrant ; 
incredulitatis  fruieia  in  Tobis  radicitus  ampotate, 
ut  excrescant  ad  alta  credulitatis  Testr»  robusta 
plantaria.  Ci  quia,  auotore  Apostolo,  eorde  creditur 
adjustUiam,  ore  eonfessiofit  ad  salutem  (Bom.  x), 
in  coniiBssionis  Tocem  modo  date  quod  jam  corde 
ereditis.  Credoin  Detm  Patrem  omnipotentem.  Qui 
credii  in  Deum,  Deum  discutere  non  prssumat ; 
Deus  quod  sit,  sufficit  scire ;  qui  requiHt  unde  sit, 
qnaDius  sii  Deus,  Deus  quid  sit,  hio  nescit ;  sol  im- 
portunum  ienebrat  aspectum,  ad  Deum  incohces* 
sus  csecatur  accessus ;  Deum  qui  Tult  Tidere,  vi- 
sionis  ejus  discat  tenere  mensuram  ;  Deum  suum 
qui  Tult  scire,  nesciat  gentium  deos ;  qui  deos  dicit, 

eiissimum  archiepiscopum  nostrum  quamplurimos 
baptizasse  iofideles  adultos,  ium  barbaros,  tum  Ita-  j 
los  ac  RafeoDates,  qui  adeo  sanctis  exemplis  et  sacra 
hojusce  pastoris  doctrina  ad  fidem  suscipiendam  in- 
fital>aniur,  ut  nec  differre  baptismatis  succeptionem, 
proat  multi  solebant,  ob  magoam  Spiritus  saocti  in 
cordibus  eorum  commotiooem  posseot.  Quoii  cum  ab 
externis  indiciis  beatus  antistes  argumentaretur,  eos 
qoamplurimum  baptizare  nitebatur,  fisos  exemplis 
tddactis,  Pauli  scilicet,  ac  spadoois,  et  latronis.  Ea 
tempeslate  ei  Roma  roultiaa  fidemChristi  cooTerte- 

baotur,  teste  D.  Leooe  papa  I  serm.  2  deNatiTii.  : 

Cimi  utique  ad  fldem  primum  venientibus  oris  nostri 

offdum  debeamus.  Mita. 
a  Vel  fere  spado  fuerii ;  his  enim  utebaoiur  regi- 

Be  ad  afertendas  suspiciooes ;  ande  Tereniius  : 
KoBoebwD  porro  dixit  Talte  te, 
Qaia  sol»  vtantar  his  refiaa ; 


guento,esienim  totaplenitudinediTinitatisinfusus ; 
Jesus  nomen  est  a  salute,  quod  nomen  omnequod 
in  coelo,  quod  in  infemo  esi,  tremens,  genuflexum, 
tummisso  Tertice  confiteiur (PAittp. li).  EtinChri- 
stumJesumFiUum  ^us  unicum  Dominum  nostrum.  Ui 
Patris  et  Fiiii  est  nobis  una  deitas,  ita  <>  dominatio 
nna  sitnobis.Qtana(ta  estdeSpiritu  sanetoexMor 
ria  virgine.  SpirituseiTirgo  copulaterrenanon  est, 
cosleste  sed  est  secretum  :  hinc  est,  quod  nascitur 
est  diTinum.  Ergoquod  natus  est  confiiendimiest, 
quomodo  naius  esttacendum  est ;  quia  quod  secre- 
tum  esi  sciri  non  potest,  quod  clausum  esineseit 
aperiri^quod  singulare  esi  hon  refertur  exemplo.  Qm 
sub  Pontio  Pilato  crucifixus  est  et  sepultus.  iudicis 
nomenaudis,netempusignores  ;cruoifixumaudis, 
^  uitibi  mortis  qualitas  innotescai ;  et  inielligas  quid 
impenderitiibi,  qui  propter  te  pcenam  iant»  moriia 
excepit.  Audis  sepultum,ut  scias  moriem  non  fuisse 
perfunctoriam,  •  sedTeracem.  MorinoUeesttimoris 
humani,diTinflB  Tirtutis  est  surrexisse  de  morte ;  hio 
ergo  non  offendatmortis  auditus,  ubiresurrectionis 
gloria  abscondit  mortis  injuriam.  Tertiadie  rssur- 
rexit.  Quiahominis  estquod  moritnr,Triniiatisest 
quod  resurgit  Aseendit  m  rcelos.  Hominem  fereni 
illo,  ubi  semper  mansit.  Sedet  ad  dexteram  Patris. 
Ad  dezteram  sedet,  quia  hai>et  deitas  nil  sinisirum. 
Indeventurusestjudicarevivosetmortuos.JudicSibii 
TiTos  et  moriuos,  quia  resurgent  ad  judicium,  qui 

Tcl  re^us  minister,  ei  princeps  Palatinus ;  cunuchus 
enim  in  Scriptura  idem  qui  priuceps,  ui  Daoiel  I. 
"  Hinc  Puiipharus,  licet  uxoraius,  diciiur  eunuchus 
Geoes.  xl. 

b  i£thiopi8B  reginam  et  illius  quas  Africana  Toca- 
batur,  doceot  Acta  Apostolorum.  Quid  ergoT  Num* 
quid  iEthiopia  in  India?  Hujusmodi  nomen  usur- 
passe  crediderim  ChrTsoIogum,  eo  quod  iEihiopes 
dicebaotur  ultimi  homioam. 

e  AdTcrte  sseculi  disciplinam,  quas  arcana  religio- 
nis  caiechumenisaperireTetueratyUtalibi  obserTaium. 

d  Ambrosius  in  cap.  ti  Lucs  dixii  :  Unus  Dominus, 
qui  unus  Deus  ;  et  quomodo  id  exponaiur  habes  lo- 
cocitato.  MiTA. 

•  Apposiie  D.  Thomas  in  Epist.  I  ad  Corinih.  pa^. 
45  iom.  VI  Oper  pag.  193  receni.  edii.  Venei. :  ^vt- 
dens  snim  mort^s  signum  aUcujus,  est  quod  sepe» 
liatur. 


JI71 


S.  PETM  CHKTSOLOGl, 


sn 


iionpat&iitareft8dp6ftimortem,quo8gentilila8exi^  A  fteio^n/tirdoium.SioutalitemTitianteiiminaeon- 


Btimat  periisse  cum  d8B6uIo.  Qredo  in  spiriiufn  san- 
ctum.  Ut  in  Patre  et  Fliio,  el  Spiritu  sancto  unam 
credas  et  intelligas  esse  deitatem.  Creda  sanctam 
i?re/eWam.Utconfiteari8  Ecclesiam  Ohristi  spobsam 
in  perpetua  Chrii^' societate  mansuram.  Credo  re^ 
missionernpMfatorum,  camis  resurreciionem.  Qui 
remis8ionem^16i5a(orum,  qui  camisresurrectionem 
noncredit,a(iilfertv^niam  slbi,  ipsesubtrahitvitam. 
Quod  audistiset  (!lredidisti8,quod  confessiestis^cor 
habeat,  memoria  teheat,  charta  nesciat,  scriptor 
Ignoret.neskcramenCumfidei^yuIgeturinpublicum, 
ne  ad  Infideiem  fldel  derivettir  atcanum.  Deus  qui 
vobfs  sacrdtnentum  fide  et  audnrededit,  et  credere, 
fpse  V08  letM^am  perrenire  faciat  ad  saiutem. 
SmiMO  Lxn. 
In  tdem» 
*  Nutrltor  pius  nisi  totus  fuerit  redactus  in  parm* 
Inm,  nlimquam  pBrnilampeffectumpenlucithiYi- 
Yum ;  denique  tuhc  Vodem  tenuat,  verba  ponit,  agit 
nutibu8,sen«tU!t8^nit,iQfirtoatvi8cera,al^icitvire8, 
membra  dissolvit,  greksuKh  tardat,  getitit  non  ambu- 
'lare;  sed  repere  :  ridere  simulkt,  timere  fingit,  flere 
mentitnr,  quia  est  in  llto  mendacium  pietas,  desi- 
pnisse  pmdtotia  est/est  infirmitasvirtus.  Hocreor 
beatmn  Paulum  fctiisse,  cnm  dieit :  PaCtUs  ium  par- 
tnilus  in  medid  vieMtiam^tm  sinutrdie  f&veat  filios 
suos{l  Thes.  u).  Sed  forte  allqiiis  stupeat,  cum  videat 
tintrieulumi8tafadenteih :  dOn  irridetsi  e^tparens^ 
bI  pater  est  non  mirattir  :  hoe  stultitiamdieere  non 
•potest  qui  BettaosarB.  Unde  vos  jampatres,jamfor- 
tes,  jam  prudehtes  deprecorut  mepatiamini  pilryu- 
li»Domini  mei  dependere  debittt  ^  nutritioni»  obse- 
'qnia :  et  blandimentis  hodie  magis  congma  quam  pe- 
ritini  Terba  depfomere ;  non  quadrare,  sed  Ilquare 
sermones,  et  eo8  adhnc  tenei^s  faucibusinmodum 
laclisefinndere,  doeente  Ap08tolo,Lact;otopo<tim 
ded$,  non  escam  {lCor,  ra),  mutare  voces,  amare  va- 
rios  affectus,  et  qnid  plnra  ?  mente,  isorde,  corpore 
imbecillis  parvhlorum  mehtibue  ocoupari.  Sed  jam 
V08  Ecdeniadpia  germlna  prophetico  sermohe  oom- 
•peMo.  Veniie,  fUii ;  auditeme  (FsaL  iuni),ii]8mo per 
me,  etpermeamvoeem.jussaverlgenitoris  audite» 
qoia  V08  meo  ore  Deu8  vooat;  Venite  flHi.  Qoo  veni- 
te?  et  ad  quid  ?  Timorem  Domini,  inquit,  doceho  vos. 
£t  quis  veniat  ad  timbrem  ?!lle  qui  vult  vitamy  illo 


scientiam,  sic  dolns  labia  poliuit«lingaatn  maledicta 
eontaminant ;  ac  sic  Deo  confiteri  non  potest  labiia 
inquinatus  etlingua.Etquia eorcfe  creditur  adjmti^ 
tiam,  are  eonfessio  fltad  salmtem  (Rom^  z),  saactifi- 
oatecordatmundate  labia,ju8tifioateihiguam,ut  vox 
fideibajulade  puro  peetore  tota  sanctitatis  proeedat 
exemplo.Signate  voz.Plaeitum  vel  pactnm,  qnod  bi- 
cH  ^m  venientls  coBtinet)  vel  futnri, »  ajmbolnm 
nuneupari  contractu  etiamdooemuHkmiaao:  qnod 
tamen  symbolum  inter  duosfirmatsemper  geminata 
conftcriptio,etm  fttipulatioaecautumreddithomana 
cautela,  ne  cui  aurrepat,  ne  quemdeoipiatpevfidim 
oontractibussemperinimica.Sed  hoe  interhomiiiaa* 
inter  quos  fraus,  aut  a  quo  facta  est,  ant  oui  facta 

g  est,  semper  Ifiedit ;  inter  Deum  vero  et homines  ^m- 
l)olum  fidei  solafide  firmatur :  non  litten8,8ed  spiritiii 
oreditur  :  et  mandatur  eordi,  non  ohart» :  qnia  di« 
Vinum  creditumhumana  nonindigetoautione.Deiu 
Iacere(raudemne8cit,pati  nonpote8t,quianonazclii- 
4itur  tempore,  non  state  vinoitur,  occultatioiM  non 
falUtur;  videtabscondita,  furatateBet,  negata  possi- 
Ati.  Deo  salva  est  ratio  sua  semper,  quiaille,  qnod 
oredidit,  nbi  pereat  non  est;  ac  si  homini»  noa  Dao» 
neganti  perit,  non  perit  feneranti.  Sed  dieis :  Qcd 
falli  nonpotest,  quides^  quod  ezigit  plaeitnm  ?  qaid 
symbolum  qufierit  ?QueBritillepropter  te,noaDi  pn^r 
oe  ;nonquiailledubitat,8ed  uttucredas^quasritaym- 
bolum,  quiaquiad  tuam  sortem  venit,  adiuom  non 
dedigoatBrveairecontractum  ;quaBrit8yffibolam,qnia 
qui  cum  totum  semper  ipse  oommodat^  vultdeberi ; 

^  quaurit  symbolum.quia  te  modoaon  adrem  codvo- 
cat,  sed  ad  fidem  et  per  placitnm  prflssens  futurum 
pertrahit  et  iuvitat  ad  lucrum.  Hoc  Apostolus  eona- 
memorat,  cnm  dicit :  Exfidein  fidem  {Bom^  i).  Et 
alibi  :  Justus  ex  fide  vivtt  ( Eeln*.  x).  Nemo  ergo  im- 
memor  symboU  sit,  nemo  initi  cum  Deo  placiti  sit 
obhtus ;  nemo  cum  fidem  modo  sueceperit,  rem  re- 
quirat ;  cum  ad  spem  venerit,  quare  non  moz  spe- 
rata  percipiat  conqueratur.  Audi  Apostolumdioen- 
tem :  i^  salvifacti  sumus,  spesautem  qum  videtur 
nonesttpes ;  quod  enim  videt  gms,  guid  sperai{Rom. 
vui)  ?  Siautem  quod  non  videmussperamus,per  pa- 
tientiam  ezspeotamus.  Spes  ad  futura  tendit,  fides 
ad  promissa  transmittit ;  cum  res  venerint,  advene- 
rint  et  promi8sa,spes  de8init,fide8  cessat.  Dulcisest 


qui  cupit  videre  dies  bonos ;  ilie  qui  vult  bonum  fa-  ^  epistola,  sed  usque  dum  veoiat  ipse  qui  miait ;  ne- 
cere,  fugere  malum  ;  ille  qui  post  carnis  et  spiritus  cessariumchirographumysedusqueaddebitireddi- 
conflictum  quietem  divinas  pacis  desiderat  obtinere.  tionem ;  grati  flores^sed  usque  dnm  veniatur  ad  po- 
Venite,filii ;  audilemeitimorem  Domtnt,inquit,  cUh  ma.  Sed  priesentia  epistolam  delet,  rumpit  solutio 
cebovos.Quisesth0moguivultvUam,etcupitdiesvi'  cautionem, flores  consumunturapomis  :etideote 
dere  bonos  f  Prohibe  lingmam  tuam  a^malo^et  labia  tua     auperni  Patris  filium,hffiredem  Dei>  coheBredem  Ghri- 


*  Veteree,  nutridum  dizere.  Inseriptio. 


IflMMlA  TERTULLA 
IfUTRlClO  8U0. 


Jqstin*  Inftit.  tit.  6  $5  :  AuifHBdaaogum.  aui  nti- 
irtdumyauteduMorifn.  Laudat  verba  h9C  Gorysologi 
Piffnorius  deJemis,  pag.  d8t  recent.  edit. 

^  Hs.  GiBs.,  edueaiionis. 


eSymbdnm  hic  est  scriptura  seu  chirographum 
inter  duos  contrahentes  factam ;  vel  est  pignus  ez 
utraqae  partium  datum,  ne  ab  initio  contractu  im- 
pune  resilire  liceat.  Mita.  Addam  testem  Suidam  ad 
mentem  Chrysologi :  Symbola,  paetiones,  guas  inier 
u  civaates  pepigeruntf  et  sais  civibns  propos  oeruni, 
statuentes  ui  aliis  prcssient  ea  qum  jusea  euntt  ei  ab 
aHis  vieisiim  impetreni. 


17) 


SERMOLXIL 


374 


iti,  parftioipamregneoelestisyeonfesforem  divini  ju- 
dicis,  coBliincolam,  paradisi  possessorem  modo  de- 
signatum  te  fide  noveris ;  modospe,  nonrenoTeris 
te  promotum.  Et  ideo  suscipite  fidem,  tenete  spem, 
dicite  lymbolum,  ut  ad  rem  et  adillavaleatisbona 
qu«  prsdiximus  pervenire.  Signate  vos.  Hodie,  ho« 
mo,  reprssentata  est  Deo  anima  iua.Credo  in  Deum. 
a  Q\im  diu  ante  dicebat  Deum,  sednesciebat ;  voca- 
btt  Deum,  sed  ignorabat ;  ignorabat  utique,  quem 
tiiiter  per  lapides  et  ligna  requirebat.  Dicat  ergo 
modo^dicat  iCredo  in  Deum  patrem  omnipotentem. 
k  Ou9diu  oum  videret  lapides,cui  crederet  non  videbat: 
sed  est  vere  Deus,qui  te  preesUtitnon  videndo  videre, 
qaem  videado  diigentium  fecerantnon  videre.Audi 
dicentemDominumz/iijiidicitim  veniinkune  mundum 
ui  qui  non  vident^  videtmt^  et  videntes  cteei  fiant  (Joan. 
a).  Credo  in  Deum  Patrem.  Inest  Deo  pietas,  est  in 
Deo  semper  afEectio^paternitas  permanet  apud  illum; 
semperergo  Filiumfuissecredas,ne  Patrem  semper 
DOQ  fuisse  blasphemes.  Sed  dicis :  Si  genuit,  quo- 
modo  semper  habuit  ? quomodo  genuit  ?  Qui  sic  in- 
terrogas^demnegasyquam  fateris.Cre^todixisti :  si 
erediSfUnde  venit  quomodo  ?quomodo  sermo  dubi- 
tantis  est,non  credentis.  Creef o  dixisti  m  Deum  Pa» 
tre  omnipotentem :  si  est,quodnon  c  potest,  bmni- 
potens  non  est ;  sedtu  iilum  genuisse  ex  ali^uo  Pi« 
lium  putas,quemtotumfecisseconflterisex  nihilOy 
ex  aliquo  utique,  si  ex  tempore  :  quod  si  ^  Pater 
tempus  non  capit,  Filius  initium  nescit.  Sed  quam 
misemm.ut  tu  illumfaciastemporalem,qui  teprss- 
stitit  sempitemum  Nonergoconceptione  temporum 
Don  passione  viscerum,  sed  Pater  Filium,  generat, 
Dobis  dum  reveiat.^/  in  Ckrislum  Jesum  Filium  ejui 
umicumDominum  nos^riim. Attende,homo,  quareve- 
rentiatibifidesinsinuaturet  traditur :  audi  Patrem, 
ut  sentias,  intelligas,creda9,  non  discutias  Filium  ; 
et  quia  estconfitearis,non  unde,  etquando.etquo- 
modosit,temerariu8  perscrutalorinquiras.Hinc  est, 
quod  tibi  ccslestis  sermo  ut  annuntiet  Patrem,  mox 
te  ad  Christum,  ad  Jesum,  ad  Filium,  ad  unicum 
Dominum  nostrum  tota  mente  transmittit,  ut  cum 
videris  ejus  qute  sunthumana,  te  neeassequipos- 
se,  necflBstimare,  neccapere,  non  audeas  ejth  qu» 
suntdivinacontingere.Ottta  natut  est  de  Spiritu 
ianetoexManavirgine.kgeihomo,^  sitamenhomo, 
progrederecordetuo,  consurgemente  tua,  dilatare 
sensibustuis/arrige  ingenii  tui  acumina,  excita 

<^  Ms.  Csesen..  quem. 

^  Hs.  CseseD.,  quem 

€  Mss.  Ceesen.  et  Tatic,  possit, 

*  Hs.  CceseD.,  Patrem. 

^  Et  DOD  magis  angelus,  ut  ista  iDtelligas ;  yel  aoi- 
mal  ratioDe  careDs,  aut  dlabolus  malitia  utens,  qui 
iemere  isia  dlsquiris.  Mita. 

f  Ita  Latiuius  et   ms.  Vallicell.  ;  editi,  arripe. 

K  Ms.  Caeseu.,  stupenda, 

^  Omoiaquae  coosului  m%%..generatio  exstititsi  Di* 
vina.  Lectio  Disi  apte  distiDguatur  et  proDuntietur, 
DOD  parit  hoc  loco  congruam  seDtentiam  quare  sic 
poto  legendum  :  sikumana  Ckristi  generatw  exstitit 
et  divina.  Hoc  est,  si  utraque  geDcratio  in  eo  locum 
habet,  ei  in  uno  Christo,  cum  ad  occisionem  ducius 


A  scientieB  tosevires/quidquidin  terationisest^exsu- 
scita,  examina,  discute,  perscrutare,  et  nunc  s  stu- 
penti  modosolusaperiquidestquod  Spiritus  gene- 
rat,  Virgoconcipit,yirgo  parit,  permanet  virgo  post 
partum;quemadmodumfit  Verbum  caro,  Deusho- 
mo,  homo  transfertur  iuDeum  ;quemadmodumcu- 
nabulacapiuntquemnon  capitccelum  ;quemadmo- 
dum  portatur  humeris  orbem  qui  sustinet  totum ; 
quare  ipse  qui  fecitomnia,  instituituniversa,  cuncta 
moderatur,dete  nasci,  a  te  regi  voluit,  instituit  nu- 
iriri,  ut  te  parente  viveret,  cujus  ante  despexerat 
servitutem.  Et  sihoc  potuerisde  repositodivinitatis 
attiogereetproferrededeitatisarcano,'tuncinteriu8 
accede,ascende  altius,  licentius  intuere,et  tuncPa- 
tris  temporayinitia  Filii,exploratornovus,singula- 

^  risinveutor,  proditor  divinitatisexpone.Estomajor 

*'  Isaia,  qui  dixit :  Sicut  ovis  adoccasionem  duetus  est 
et  sicut  agnus  coram  tondente  se  sine  voce,  sic  non 
operuit  os  suum ;  in  humilitate  judicium  ejus  abla^ 
tum  est,  generalionem  ejus  quis  enarrabit  (^lsa. 
uu)  ?  Gujus  ?  Hujus  generationem  qui  sicut  ovis 
iid  occisionem  ductus  est.  ^  Si  Christi  humana 
generatio  exstitit,  si  divina ;  et  si  ut  gener^tur, 
narrari  non  potest,  quae  te,  homo,  unda,  qui  teflu* 
ctus,ad  istud  naufragiumpertulerunt?  qui  tespiri- 
tus  peraeraTolitareimpulitadruinam?  Pater,  Fi- 
lius  ei  Spiritus  saoctus  una  deitas,  una  virtus,  una 
sempiternitas,  majestas  una :  quidquid  autem  Filius 
minoratur,  accipit,  i  crescit,  mei  est  corporis,  non 
substantin  suee.  Aut  miraris  homo  quia  Patrem  vo- 

p  cat  in  coelo  qui  matrem  habere  dignatur  in  terra? 
Qui  sub  Pontio  Pilato  erueificeus  est,  et  sepultm. 
Quare,  homo,  qui  in  se  eequalis  est  Patri,  hoc  so- 
lum,  quodin  te  minor  esseToIuit,  accusas?  quem 
audis  sedente  Pilato  astare,  cognoscente  Pilato  ju- 
dicari,quare  hocsolum  accipis  addici  accusantibus 
criminosis,  reo  pronuntiante  damnari  ?Sed  ille  de* 
carne  tua  nasci  voluit,  tuis  voluit  uberibus  occu- 
pari,  jacere  in  tuo  pectore,tuis  voluit  humeris  baju- 
lari,  qui  semper  a  te  amari  voluit,  non  timeri.  Re« 
quire  quid  in  lege  mandaverit  primum,  et  quid  in 
gratiam  qnsBsierit  tunovidebis.  Inieri^ogatnsDomi- 
nus,  ^icut  evangelista  dixit,  quod  esset  mandatum 
in  lege  primum,  ait :  DiUges  DominumDeum  tuum 
ex  toto  corde  tuo,  et  ex  tota  anima  tua,  et  ex  tota 
mente  tua  (Matth.  xxn);hlnce8t  qnod  adeortuum 

^  Tenit,  J  et  ad  mentem  tnam,  qnia  animo,  corde, 

esi,  iam  divina  quam  humana  reperiiur ;  uiramque 
iDeoarrabilem  vocavii  Isalas.  Leciio  dod  esi  mnian- 
da,  sed  apie  disiinguenda.  Haec  Latinius.  Cooira 
Arium  ei  Cuiycheu  naeresiarchas,  ui  in  epistola  Au- 
'cioris  ad  Euijchen,  ei  iufr.  serm,  4i5.  Mita. 

i  Adhfiesi   correctiooi   Meursiaufie.    Ediii,  nescit. 


Caeierum  loca  Scripiur»  Joau.  xiv  eil  Corioih,  xv, 
ei  si  quffi  alia,  exphcauda  suui,  quod  Filius  sola  ra- 
iioue  numanfle  naiurae  sii  minor  Paire.  lia  Chrjr- 
sosiomus.  Gyrillus  lib.  n  Thes.,  Augusiio.  lib.  n  Tri- 
nii.,  cap.  7,  ei  GaudeDiius  io  Epist.  a()  Panl.,  rejecta 
veierum  Pairum  expHcaiioDe  de  ratioDe  principii, 
Doo  de  raiione  Daiurss,  a  qua  uipote  minus  coDgrua 
resiliisse  videiur  Chrysologus. 
j  Ms.  CaeseDtt,  suscepit  animam  tuam. 


378 


S.  PETRI  GHRYSOLOGI. 


376 


corpore  a  te  ab  Iniiio  diligi  perquisivit.  Qui  sub  A 
Pontio  Pilatocrucifixusestet  sepultus.  •  Hucusque 
Judaeus»  sequitur  hsreticus ;  exspectet  :  ad  priora 
illorum  Dullu8accedat,quiChristi  pascuntur,  et  sa- 
ginantur  injuriis.  Sed  tos,  filioli,  audite,  ut  post 
passionem  mortis,  sepulturae  mcerorem  resurrectio- 
nis  gaudiis  effugetis.  Tertia  dieresurrexit,  Utesset 
nostri  corporis  resurrectio,  TirtU8,gratia,  beneficium 
Trinitatis.  Ascendit  in  cielis.  Per  me,  qui  per  se 
numquamdefuitccelo.  Sedet  ad  dexteram  Patris. 
Diyinee  virtutis  ordine,  non  honoris  humani.  Dixi- 
mus,  sicFilius  a  dextris  sedet,  utnumquam  Pater 
sedeatasinistris.  Indeventurus  estjudieare  vivos  et 
mortuos,  Et  quid  debet  judici  mors?  hincestquod 
resurgitfUtdebeat.  Credo  in  Spiritumsanctum, Euno 
in  quem  credit,  negat,  qui  Spiritum  sanctumnegat.  ^ 
In  sanctam  EcclestQm.  Quia  Ecclesia  in  Christo,  et 
in  Ecclesia  Christus  est ;  qui  ergo  Ecclesiam  fatetur 
in  Ecclesiam  se  confessus  est  credidisse.  RemissiO' 
nem  peceatorum.  Da  tibi,  homo,yeniamtu  creden- 
do»  qui  ad  onmia  peccata  dilapsus  es  desperando. 
Camisresurrectionem.  Hocest  totum  fideidocumen- 
tum  :  si  carnem,  quie  corrupta  est,  quae  putrefacta 
est,  qu»  periit,  per  Deum  resurgere,  >>  repaginari, 
redire  posse  credas,  quem  posse  omnia,  quando 
omnipotentem  confes8uses,tuncjurasti.  Vitam  ceter' 
nam.  Bene  addiditTitam  aetemam,  utseresurrectu- 
rum  crederet,  qui  resurget  per  ipsum, «  qui  cum 
Deo  Patre  et  Spiritu  sancto  yivit  et  regnat,  nunc  et 
8emper,et  perimmortaliassculasfficulorum.  Amen. 


SERMO  LXIII.  ( 

De  Lcaaro  a  mortuis  suscitato. 

Post  apostolicam  lectionem  cupientibusnobisad 
eyangelicas  redire  yirtutes,  ^  moxLazarusab  infe- 
ris  reversus  occurrit  apportans  vincend»  mortis  for- 
mam,  deferens  resurrectionis  exemplum.  Si  ergo 
placet,  priusquam  ingrediamur  pelagus  lectionis, 
priusquam  aggrediamur  quaestionem  fluctus,  ante- 

«  Obserrat  Mita  verba  haec  desiderari  in  mss.  Cfle- 
senee  et  Urbini:  exstant  autem  iu  Vatic.  et  Yallicel- 
lano,  ubi  non  variant  ab  impressis.  Sensum  tamen 
Auctoris  eruitMita,  aitqoe  nic  eum  agerecontra  Ju- 
daeos  et  hfiereticos.  Judaeos  etenim,  et  si  fateatur 
Christi  mortem  et  sepolturam,  ultra  non  progreditur 
in  fide ;  immo  ipsius  Christi  resurrectiooem  negat. 
Hfiereticus  itemcarnis  futuram  resurrecUonem  nega- 
bat.  Contra  bos  insurgit  Auctor.  ut  Cbristianos  au- 
ditores  confirmet  in  fide  resurrectionis  carois  huma- 
nae.  Ex  Mita. 

b  Denno  sociari,  pompingi.  Hojus  yocis  onum  tan- 
tom  ex  Chrjsologo  exemplom  profert  Du  Cangius. 

c  Coneiones  yeterum  Patrom  sob  divinae  ac  san- 
etissimse  Triditatis  invocatione  et  glorificatione  fre- 
goentissime  conclusas  ostendit  Ferrarios  lib.  i  de 
Rit.  Sacr.  Eccles.  Conc.  132. 

4  idem  ac  Eleazarus,  ex  vocis  Hebraicae  contra- 
ctione.  Grotius  exTertulliano  ac  Prudentio.  Lazaros 
autem  juxta  Redam  apod  D.  Thomam  in  Catena  in- 
terpretator  adjutm.  Chrjsost.  homil.  in  cap.  xvi 
Lac»,  tom.  II,  pag.  1171. 

•  Aoffustin.tract.49  inJoan.,  Oper.tom.  III,  p.  ii, 
pag.  449  edit.  Antuerp.  :  Inter  omnia  miracula  qum 


quam  facti  talis  altitudinem  penetremu8,  resnrre- 
Gtioniscontemplemur  aspectum:quia  hoc«  slgnum 
videmusessesignorum,  yirtutumcemimusesse  yir- 
tutem,  mirabilium  esse  mirificentiam  peryidemus 
Suscitaverat  DominusflUamJairi  principissynago- 
gee,  sed  adhucfunere  calente,  senadhuc  mediante 
morte,  corpore  adhuc  prffisente,  adhuc  inter  honu- 
nes  homine  morante,adhuc'  yiante  spiritu,  adhoc 
anima  claustra  tartari  nesciente,  ac  ne  multis,  sic 
mortuse  yitam  reddidit,  ut  jus  maneretinfemi.  Su- 
scitayitet  unicum  matris  ;  sed  sic^utretineret  phe- 
retrum,  ut  anticiparet  sepulcrum,  ntcorruptionem 
suspenderet  et  praeyeniretfetorem,  ut  ante  mortuo 
yitam  redderet,  quam  totamortuus  juramortisin- 
traret.  Circa  Lazarum  yero  quod  geritur,  totum 
singulare  est,  cujus  mors,  cujus  resurrectio  com- 
mune  nil  habetcum  prsedictis ;  quem  circa  et  yis  to- 
ta  mortis  impleta  est,  et  forma  resurrretionis  plena 
resplendet.  Audeo,  et  dico  ?  totom  rapuisse  resor- 
rectionis  Dominic»  sacramentum  triduanus  ab  in- 
feris  Lazarus  si  rediisset :  nam  Christus  rediit  tri- 
duanusutDominus,  Lazarus  reyocatiur  quatridua- 
nus  ut  seryus.  Sedad  probandaquse  diximusjam 
prslibemus  ahqua  lectionis.  lluertifi/,inquit,  soro- 
res  ejus  ad  Dominum  dicentes,  Domine,  ecce  quem 
ama*  infirmatur.  ^  Sio  dicentes  affiectum  pukant, 
t  interpellant  amorem,  conveniunt  charitatem,  ne- 
cessiludinem  necessitudine  gestiunt  J  submoyere  : 
sed  Christus  cui  plus  est  mortem  vincere  quam  re- 
movere  languorem,  cujus  amare  illud  est,  non  ut 
dilectum  ailevet,  sed  ab  inferis  ut  reducat,  dilecto 
non  languoris  medicinam,  sed  resurrectionis  glo- 
riam  mox  parayit.  Denique,  Ut  audivit  infirmari  Lar 
zarum,  sicut  dicit  Evangelista,  mansii  in  eodem  lo^ 
eoduobusdiebus.  Videtisquemadmodum  dat  locum 
morti,  licentiam  dat  sepulcro,  corruptioni  posse 
permittit,  negat  nil  putredini,  nil  fetori ;  atque  ut 
tartarus  rapiat,trahat,  habeat,  admittit ;  atque  agit 
ut  humana  spes  tota  pereat,  et  tota  yis  mundanae 
desperationis  accedat,  quatenus  quodfacturus  est 

feeit  Dominus  noster,  Lazari  resurrectio  praecipus 
pradiealur. 

t  Omnia  metaphorice  dicta,  et  rhetoricis  coloribus 
adornata.  Voce  viare  pro  iterfacere  alii  utontur  scri- 
ptores  hojossevi.  Sidonios  lib.  iv,  epist.  3 ;  Fortona- 
tos  lib.  IX  poem. ;  Ambrosius,  lib.  v  Hexaro.  cap.  10 : 
Quis  tribuit  dispotitionem  viandi. 
D  E  Cum  triduana  Christi  resorrectio  plurimis  abon- 
det  mjrsteriis  et  sacramentis.  Si  Lazarus  triduanus 
sorrexisset,  id  qood  Dominicae  resorrectioDi  serva- 
tom  erat  sibi  assompsisset,  et  repraesentasset  in  se 
qood  mehercle  servom  dedecebat.  Resuscitatur  ita- 
({ue  ante  Domini  resurrectionem ;  sed  quadriduanus 
jam  fetens,  ne  Dominicae  resurrectiouis  sacramento 

Srsejudicium  inferret,    simulque  ne  discipulorum 
dem  raperet,  ut  bic  infra,  et  serm.  81.  Mita. 
h  At  per  nuotios  ad  Jesom  missos  :    qoi  absens 
erat  et  trans  Jordanem. 

i  Sorores  Lazari  non  soa,  non  fratris  merita  de- 

prsedieant,  sed  solom  amorem  Jesu  erga  ipsom,  ut 

observat  hic  Bru^ensis.  Sufficit  ut  noteru,  inquit 

AogostiDoslocoat.pag.451,n(mentmama<  et  deseris, 

J  Latioiuslegit  submoners^ 


377 


SERMO  LXm. 


878 


diyinum  sit,  *  non  humanum.  Tantnm  autem  ^  in- 

loco  ezspectatione  mortis  retidet,  ut  et  mortuum 

ipse  nuntiet,  et  tunc  ad  Lazarum  denuntiet  se  ve- 

nire.At  enim,  Lazarus  morluus  est,et  gaudeo,  Hoc 

est  amasse  ?  gaudebat  Chri8tus,quia  moerormortis 

rertendus  mox  erat  resurrectionis  in  gaudium.  Et 

gaudeo  propter  vos.  Quart,  propter  vosTquiain 

morte  et  resurrectione  Lazari  figura  tota  mortis  et 

resurrectionis  dominicsB  pingebatur ;  et  quod  erat 

secuturum  moz  in  Domino  jam  praBcedebat  in  senro. 

Dicebatsemei  et  iterum  discipulissnis:  Eeceoicen- 

iimus  Hierosolymam,et  Filiut  hominis  tradeturprin' 

eipibus  sacerdotum  et  scribis :  et  eondetnnahunt  eum 

mortet  et  tradent  eum  gentibus  ad  illudendum  etfla* 

gsUandum,  et  ad  crucifigendum  {Matth,  xx).  Et  ista 

dicens,  Tidebat  eos  fieri  satis  dubios,  satis  tristes, 

satis  consolationis  eztorres:et  noverat  eos  itaoppri- 

mendos  esse  ipso  pondere  passionis,  ut  nihil  in  eis 

ez  vita,  nihil  in  eis  ez  fide,  nihil  in  eis  remanere 

posset  ez  luce^sed  tota  pene  perfidiaB  nocte  fuscan* 

dos.  Et  ideo  mortem  Lazari  usque  ad  quatriduanum 

tempus  protenditfUsque  ad  fetorem  pr«valere  per- 

mittit,  utdiscipuli  dubium  non  haJblerentposseDo- 

minum  posttriduumadhuc  recentem  surgere,cum 

servum  vidissent  postquatriduum  surgere  jam  feten- 

tem ;  et  crederent  illum  facile  posse  sibi  vitam  red- 

dere,  qui  alium  taiiter  revocarat  ad  vitam.  Hinc  est 

quod  dicit :  Gaudeopropter  vot, ut  credatis.  Necesse 

•rgo  erat  mors  Lazari,  ut  etcum  Lazaro  ^jam  di- 

scipuiorum  fides  consurgeret  sepuiio. Quoniamnon 

eram  ibi.  Et  erat  iocus  ubi  non  erat  Ghristus  ?  et 

quomodo  non  erat  ibi,undemortuamLazarumdi- 

scipulis  nuntiabat  ?  Fratres,  erat  ibi  Christus  Deus, 

sed  ibi'  non  erat  homo  Ctunstus ;  erat  ibi  Ghristus 

Deus  cum  moreretur  Lazaru8,sednuncadmortuum 

venturus  erat  Ctiristus,  quando  erat  mortem  Chri- 

stus  Dominus  subiturus  :  dicebat  itaque,  Quoniam 

non  eram  tibi.  Hoc  est  in  morte,  in  sepulcro^iu  in- 

femo,  ubi  per  me  et  meam  mortem  potestas  tota 

mortis  est  8ubruenda.Jlar(Aa,inquit,uf  audivitquia 

Jesusvenit,  occurrit  ilU,dicens,  Domine,  sihicfuisses 

fratresmeus  nonfuisset  fiioWtfU5.Mulier,et*  Deum  cou- 

fiteris  et  dicis,  si  hic  fuisses  ?  Deum  nec  absentant 

loca,  nec  tempora  reprmsentant.Non  moreretur  La- 

larus,  si  Dominus  fuisset  ibi,  qui  erat  ibi :  scilicet, 

»  Hanc  eamdem  sententiam,  Christum  scilicet,  ez- 
spectasse  adhuc,  et  locum  dedisse  corruptioni,  ut 
certior  esset  prodigii  Gdes,  repetunt  ad  hunc  locum 
Cjrillus,  Theodoretus,Chrysostomu8,Eutbymius,  Al- 
cuinus,  aliique. 

b  Mansit  enim  Bethabar». 

c  Loco  huic  in  impressis  corrupto  ez  ms.  Csesenae 
medelam  attuli. 

^  Id  est,  ibi  non  erat  cum  sua  humanitate. 

«  Sed  infirma  6de ;  non  enim  Christo  nisi  praesenti 
potestatem  tribuerat  segros  sanandi,ut  Auctor  infra. 

'  In  editis  legitur :  qui  erat  ibiy  sed  si  in  paradiso 
fnulier  non  fuisses.Sn\y  obscuro  senaui  aliquam  lucem 
tfferre  conatus  sum  ex  Latinio.Dominus  erat  ibi,  et 
Uzarus  mortuus  non  fui8set,si  Eva  in  paradiso  to- 
lnptatis  non  peccasset. 

'Id  est,  instructa  ad  nocendum. 

^  Martha  enim  Christum  deprecabatur  veluti  pro- 


A  si  'inparadi8otu,mulier,nonfuis8es;mulier,tuqua« 
sistilacrymas,  tuinvenistigemitus,  tu  mortemgula 
pretio  comparasti,et  accusas  absentiam  Dei,quando 
causam  mortis fuisse  tuam  prasentiam  non  recusas  ? 
Mors  quando  a  te  f  provisa  est,tunc  lamentandi  mate- 
riafuit;nunc  verofactaest  virtutis  occasio,quia  tunc 
ad  pmnam  peceantisdataest,nunc  permissaestresu- 
scitantis  ad  gloriam  ;tunc  tartarus  in  veni  t  hominem, 
nuncamittit.  Sedjamqusere  per  fidem,mulier,quod 
per  perfidiam  perdidisti.  Domine,  si  fuisses  hie, 
frater  meus  nonfuisset  mortuus;sed  et  nune  sdo  quia 
qucBCumque  petieris  a  Deo,dabit  tibi  Deus.Emc  mulier 
non  credit,sedcredere  conatur,cujuscreduiitatem 
incredulitas  confundit.  Qumcumque  petieris  a  Deo, 
dabU  tibi  Deus.  Deus  ez  se  dat,  non  a  sepetit.Quid 

g  affers  mora8,mulier,8upplicandi,  cum  jam  pr^esta- 
turus  assistat:  Mulier,  judez  ipse  est,  quem  tu  ^  de« 
sideras  advocatum ;  in  hoc  dantis  potestas  est,  non 
necessitas  est  rogantis,5ao,inquit,9t<ia  qumcumque 
petieris  a  Deo,dabit  tibi  Deus.  Mulier,  hoc  credere, 
non  est  credere ;  hoc  scire,  nescire  est.  Probavit 
hoc  Apostolus,  quia  homo  quando  se  putat  aliquid 
8Cire,tunc  nescit  (I  Cor.  xi).  Sed  jam  quid  Dominus 
responderit,audiamus./?eftir^e^  frater  ^utif.Etmu- 
lieri  Seioquiaresurget  in  resurrectione  innovissimo 
die.  Martba,  iterum  scis  quod  nescis ;  scis  quia  in 
novissimo  die  t  possit  resurgere  f^ater  tuus,  sed 
quodet  hie  possit,  nescis  ;  aut  forteDeus  qui  tuno 
potest  j  suscitare  omnes,  unum  modo  mortuum  non 
potest  su8citare?Potest,  potest  Deus  suscitare  ad 

Q  temporale  signum  mortuum  unum,  quituncomnes 
mortuos  ad  vitam  perpetem  suscitabit.  Scio  qusecum' 
que  petieris  a  Deo,dabit  tibi  Deus,et  seio  quiaresur" 
getinresurrectioneinnovissimodie.  Martha,  ante  te 
est  resurrectio  quam  tam  longe  mittis,^^^  sum,  in- 
quit,restirrec<io.  Et  quid  est,  ego  sum  resurrectio  ? 
et  non  ego  resuscito?  quid  est  ?  Quia  suscepit  ho- 
minem,  suscepitmortem  :utqui  resuscitat  jubendo 
unum,resurgendo  in  se  resuscitet  omnes ;  etquibus 
Adam  puteus  mortis  ezstitit,  his  ^  vitm  fons  Ghri- 
stus  ezistat ;  et  impleatur  illud  Apostoli,  Sicut  in 
Adam  omnes  moriuntur,ita  et  in  Christo  omnes  vivi* 
ficabuntur  (I  Cor,xi).Ego  sum,  inquit,re5urrec(»o  et 
vita:qui  eredit  in  me,  etiamsi  mortuus  fuerit,vivetf 
et  omnis  qui  vivit  et  credit  tn  me,  non  morietur  in 

|x  phetam,  cui  ab  Deo  potestas  faeta  fuerit  impetrandi 
prodigia,  qufficumque  ei  placerent.  Cupit  ergo  ut 
apud  eum  se  gerat,  ac  si  fuisset  Lazari  advocatus. 
Cnrysostomus  nomil.  61 :  Adhue  enim  ei,  Ghristo, 
quasi  homini  intendebant. 

*  Putat  Grotius  Martham  a  Pharisseis  aliquid  sub- 
obscurum  de  resurrectione  didicisse.  At  resurrectio- 
nis  fidem  fuisse  tunc  temporis  communem  tM>ud  Ju- 
daeos,  credunt  aecuratiores  interpretes.  Vide  inter 
eos  Calmetum  in  psalm.  x,  v,  et  in  II  Machab.xu.4d. 

J  Similia,  vel  tantum  non  eadem.  Augustinus  bic  : 
Per  quem  tunc  resurgei,  potest  et  modo,  quui  ego  sum 
resurreetio. 

k  Ita  ezplicat  Brugensis  illud  Eyangelistffi  :  Ego 
sum  resurrectio,  etc,  id  est  auetor  et  fons  resurre- 
ctionis  et  Titee.Solent  Hebraei  causas  per  effectus  no- 
minare.  Tali  modo  Christus  dicitor  ^tiiltlta,  lancfi/l* 
catio,  redemptiOf  salus,  eie. 


379 


8.  PETRI  GRRT3DL06I. 


»?• 


cstemum.  Credishoc  fEi  Molier,  Utiquef  Domine  ^  festkiavitjsedmulieremsastinetinuli^remreinQra* 


ego  credxdiy  etcredo,  quituesChristusfiliusDei  vivi^ 
qui  in  hunc  mundum  venisti»  Qui  ad  Lazarum  veae- 
rat,  quid  &ic  occupatur  iu  Martha  ?  Quid  7  Ut  ante 
ista  •  in  fide  surgcret,  qiiam  ille  resusoitaretur  in 
carne.  Sic  facit  qui  et  vivis  et  mortuis  consulturus 
advenit:  nec  peftimescitfaciendi  moras,penesquem 
facti  et  effectus  permanet  et  potestas*  Fratres,  pa' 
timini  hodie  dififerri  verbum,  s^  desideratis  audire 
latiusquae  sequuntur. 

SEBIHO  LXIY. 

De  eodem, 

S^iguia  scripturflB  verba  silibris  singuiis  manda- 

rentur,necsicm7steriaqu8Binipsis  sunt  audienti- 

bus  perlucerent^  et  c[uid  faciet  subitus  et  brevis  ser- 


tur,  mulieremprimam  sascepit,quam  primam  sua- 
sor  infecit ;  amuliere  perfidiam  fugat,ad  mulierem 
revocat  fidem,  ut  qu»  fuit  perditionis  obsequium, 
salutiseadem  sit  ministra;  et  sit  tandem  per  Deum 
viventium  mater^quffi  per  diabolum  diu  mater  ex- 
stitit  mortuorum.Et  quia  mulier  fuerjat  mali  caput, 
causam  mortis  agit,ut  antecrimen  diluat  quam  ve- 
niam  largiatur,ante  causam  tollatquam  sententiam 
solvat :  et  cavet  ne  vir  mulierepi,  per  quam  semel 
deceptus  est,participem  refugeret  ad  vitam ;  a^  o« 
multise  periissetmulier,  si  ante  ad  vinim  Cbristiis 
Doounus  pervenisset.  Hinc  est  fratres,  quod  per 
mulierem  nascitur  Gbrtstus ;  jtunc  est  quod  virum 
mulier  semper  ventris  sui  suscitat  de  sepulcro,  ut 


mo,quiinmodumfuIguris,  priusquamillustretoou-  n  doloribus  revocet,  quem  depulit.blandimentis,  ot 
i^_  . ».-^:a  —  j_A  1 .j.-A.i...  _-j —  «    <iflendoreparetquemperdiditmanducando.Denique 

ubi  Martha  confessa  estChristo,  etquidquid»  fuit 
culpeB  in  persona  muiieris  pia  confessione  delevit, 
mittitur  ad  Mariam,quia  sine  Maria  nec  fugari  mors 
poterat,nec  vitapoteratreparari.  Veniat  Maria,  ve- 
niatmaterninominisbajula,utvideathomoChristum 
virginalis  uteri  babitasse  secretum,  quatenus  pro- 
deant  ab  inferis  mortui,mortui  exeant  de  sepulcrit 
«/«sta,inquit,  vidensMariamplorantemetJudceos  qut 
cumeavenerantplorantes/remvit  spiritu  et  turbavit 
setpsum,  et  dixit:  Ubi  posuistis  illumf  Besponderuni 
Oomine,  veni  et  vide ;  et  lacrymatus  est  Jesus.  Plorat 
Maria,  plorant  Jud^i,  plorat  et  Christus  ;pu,tasna 
simiU  loompassione  ?  Esto  quod  Maria  soror  fleret, 
quia  nec  fratrem  retinere  potuit,  nec  mor^  potuit 
obviare  :  qua  licet  ess^t '  de  ipesur^ectione  secura. 
destitutionetamen  solatii  praesentis,  mora  absentias 
C  tam  long8B,tristitia  diutinae  9eparat|onis  non  potuit 
nondeflefe;  simul  q^uias  tam  trux,tam  funesta,tam 
orudelisimagomortis,quamvisfideJemnientemDon 
potuitnon  tangere,  non  movere.  Flebant  Jiidsei  et 
conditionissuae  memores,et  futur»  vit«despe^atio- 
ne  possessL  Mors  cum  satis  viventibus  sit  amara, 
satis  turbat  ipso  exitu*plus  oonturbatexemplo:mor- 
tuum  quotiens  quis  viderit,  totiens  se  monti  ejulat 
destinatum,  Sic  de  morte  non  potest  non  dolere 
mortalis.  Quidhorum  Ghristus  ?et  sinihilhorom» 
quareflebat?  certe  ipse  qui  dixerat,Lazarusmortuus 

fuerat  expertos  ad  mortem.  Vide  fere  ad  casum  no- 
strum  S.  Augustinum  lib.LXXxiii  QQ.  q.  i1,apudMa- 
gistrum  in  iii  part.  distinct.  IS  lit.  E.  Sed  quomodo, 
D  ais,  aut  qnaudo  per?eoit  Christus  ante  ad  mulierem 
quam  virum?  Quando  ex  prnTisis  meritis  Ghristi  ven- 
TuriVerbumseternumsibi  elej^itB.  Vir^inem  in  ma- 
trem,  et  illam  immunem  fecit  ab  omni  labe  peccati. 
Vel  tuoc  ad  mulierem  Christus  Dominus  pervenit, 
quando  missus  estangelus  Gabriel  a  Deo.Tunc  enim 
B.  Virffo  enixe  Deum  precabatur,ut  ad  redimendum 
genus  humanum  descenderet,ut  promiserat  per  pro- 
phetas,  etc.  Ex  Mita 

d  Ms.  Csesen.,  fnstidiendn. 

•  Ex  eodem  ros.  Editi :  Et  quidquid  swBCulpx,  non 
in  persona  mulieris,  etc. 

'  Vide  notam  8  superioris  homilia?. 

sDeprayatus  in  editis  locus  restituitur  ex  editione 
Mit8B,  ms.  Urbinati  et  Latinio. 


los,  jam  refugit.nec  dat  lucem  videntibus,  sed  pa 
vorem  ?  Qrate  ergo,  uti  quia  in  ssbcuU  obscuritate 
versam^r,  et  in  came  poaiU  noctis  tempus  agimus, 
nondiei,lucernamnobisv^rbiauiChri9tusacceRdati 
quaprsBviamysteriicoBlestis  ingrediamurobscura, 
et  gradu  lento  perveniamus  ad  scientiaB  divinsB  quan- 
tampossumus  charitatem:  sicutilli  magi,quimentis 
suflB  oculos  metientes,  non  audent  splendori  solis, 
aut  divins  se  committere  daritati,  sed  nocte  tene« 
rum  stellaBlumentenerioribusoculia  assumentes,ad 
cubile  Ghristi  .tenerrimum  pervenerunt  {Joan.  xi), 
Sed)am,sicutpromisimus,evangelic«lectionisquod 
superestyexsequamur.ifar/Aa^nquitiU^ati^tvtt^uta 
Jesus  venit,  occurrit  iili.  Sio  servus  non  fuit,  non 
proximus,non  amicus,certe  qui  aderatconsplator, 
ut  mulier  sola  medias  per  turbas,  per  castrum  tptum 
b  extra  civitatemet  luctuslempore,  venienli  opcur- 
reret  salvatori?Fratres,  inhis  personis  noncausi» 
currunt,sed  saoramenta  signantur.Mulier  curritpro 
morte,qu«cucurritadmortem ;  festinatadyeniam, 
jqueB  festinavitad  oulpam  ;  ad  redemptorem  pium 
per?enit,seductor  pessimusquam  prsvenit ;  resur- 
rectionem  qu8Brit,quflB  qusBsivit  ruinam;  et  ipsa  qusB 
mortem  viro  attulit,  ut  vitam  viro  referat,  bsBC  an- 
belat.  flinc  est  quod  in  loco  Ghristus  restitit,  ex- 
spectavit  Christus^quod  non  intravit  turbas,quod  non 
contendit  ad  domum«quodnonadsepulcrumdiver- 
tit,  quod  non  ad  Lazarum  propter  quem  venerat, 

•■  Ghristom  his  verbis  Marthee  spem  fidemque  con- 
firmassedocentetiam  Chrjsostomus,  Theophylactus, 
Maldonatus.Grotius  et  Brugensis. 

i^Nondum  enim  Christus  yeneratin  castellum;  sed 
eo  loco  remanserat  ubi  erat  Lazari  sepulcrum  con- 
structum,  extra  oppidnm.juxta  morem  Hebrseorum. 

c  Christus  Dommus  sapientia  Patris,  perdita  eo 
ordine  reparat  quo  ceciderunt.  Mulier  per  peccatum 
antevirum  cecidit,  ergodecuitmulierem  antevirum 
reparari.  S.  Augustinus  de  Genes.  ad  litter.  lib.  n 
oap.  34 :  Praeceptum  enim  a  Domino  per  virum,usque 
ad  feminam ;  peccatum  autem  a  diabolo  per  feminam, 
^que  ad  virum.  Et  cap.  37 :  Prius  data  est  pcRna  mic- 
tieri  quam  viro.  Itaque  si  Redcmptor  ante  ad  virnm 
quam  ad  mulierem  pervenisset,  utjque  mulier  In  sua 
8B^tudine  mansisset,  et  solitus  ordo  reparationis 
haud  fiirsset  servatus. '  Vef  ^aUem  homo  indi^natus 

Sertuis^etrefn^ere  Ulam  habere  participem  vitae  ex 
ivina  reparatione  acqoisit^,  ()iiam  semel  malicaput 


S8i 


mMOUiV. 


3W 


esl,  et  gaudeo,  da  quo  gaudet  mortao»  ipsum  oum  A 

resascitat  tonc  lameatatur;  qui  cum  amittit  non  flet, 

cum  recipit  tunc  deplorat ;  tuuc  fundit  mortales  la- 

crjmas,  Tita)  spiritum  oum  refundit.  Fratres,  habet 

lioc  Dfttura  corporishumani,  ut  producat  lacrjmas 

Tis^^udii, vis  mcsroris.  Quotienseinm  fiscera,  autlsu 

titiiB,auttristiti8Bnimioarctanturimpulsu,oculiin]a- 

crymasmoxerumpunLHincestquodChristusnondo- 

lores  mortis,  •  sedilliuslatitieB  recordationelacryma- 

YiU  quivocesua,  voceuna,omnesestmortuosper- 

petuam  suscitaturus  ad  vitam.Fremit  spiritu,et  tota 

se  Tisoerum  commotione  conturbat,  quia  adhuc  so- 

lum  Lazarum,et  non  jam  omnes  mortuos  suscitabat. 

Quis  ergo  ex  humana  infirmitate  ezistimet  hic  fle- 

visse  Ghristum^cum  ccelestis  pateriuzuriosumfilium 

nonquandiu  abiit,  sedquando  recipit  tuno  deplorat  n 

{Luc.  XV)  ?  Christus  recipiens  flevit  Lasarum,  non 

amittens,denique  non  quando  plorantes  videt,tunc 

plorat  Christus;  sed  quandointerrogat,etinrespon- 

dentibusTidetfidci  nil  manere.  dixerat :  Ubi  posui- 

ttis  eum  fAtilli  responderunt,  Domine,  veni  et  ^jide. 

Putaverunt  eum  nescire  ubi  positus  esset  in  terra, 

qui  sciebat  ubi  illum  tartara  dira  retinerent.Ule  sio 

interrogans  ^  exigebat  fidero,  scientiam  porrigebat 

Qtastantes  scirent  quod  mors,quod  sepulcrum,quod 

eorruptio,  quod  putredo;quod  fetor  non  ^  ex  condi- 

tione  Dei,  sed  ex  delicto  hominis  hominibus  acces- 

sisset.  Nam  cum  dicit,  Ubi  posuistis  eum,  mulieres 

increpat,  mulieres  arguit,  hoc  est :  Quem  ego  posui 

in  paradiso,  in  regione  vitas,  ecce  vos  ubi  posuistis 

eum.  Sed  et  Judsei  ad  ignorantiam  requirentis  re- 

spondebant.i)oniine,t;«nt  e<ok;fe.Quid?illum  jubere  ^ 

morti?quid?  jubere  illum  inferis  erederent,quicre- 

debant  eum  quod  erat  in  oculis  non  videre,  qui  de 

lacrjmis ej us taliter  disputabant?  Quipotuit  ^ aperire 

cceci  oculos  quomodo  facere  non  potuit,  ut  hie  non  mo* 

reretur  f  Potuit  facere  ut  non  moreretur,  sed  mori 

permisitisquimortuumadsuam  gloriam  voluit  su- 

scitare :  permisit  ad  inferna  descendere,  ut  appare- 


ret  Deua  ab  inferis  hopunem  oum  reducit.  Sed»  Ju- 
dsi,  apparent  corda  vestra  obstructiorainferis,  vi- 
scera  vestra  duriora  mortuis,  oculi  vestri  tetriores 
sepulcris,  cum  vox  quoe  patefecit  tartara  vestra  non 
patefeciUrcana,cumjussioqu8eexsuscitatmortuum 
mentes  vestras  non  suscitat,  cum  lex  quae  illustrat 
sepulcrum  vestram  non  illuminet  cscitatem.  Sed 
ista  sufficiant,  ut  cum  Cbristo  resurgentis  Lazari 
gloriam  patentius  videre  possimus. 
•  SERMO  LXV. 
De  eodem, 
Quoniam  mortem  Lazari,  MariiB  fletus,  lacrjmas 
MarthflB,  Judsorum  planctus  jamperstrinximus  ser- 
mone  geminato,nunc  exoneremus  animo8,abjiciamus 
curas,exoccupemussensu8,  ut  re^urrecUonistant» 
gaudiototismentibus  et  capere  et  audire  possimus. 
Evangelista  venisse  admonumentum  sicprsdicat 
Salvatorem.  JesuSt  inquit,  rursus  fremenstn  semet-- 
ipso,  venii  ad  monumenium :  erat  autem  spelunca  et 
lapis  superpositus  erat  et .  Jesus  fremens  venit  ad  monu- 
mentum,  Fremit  Christus,  utcaro  reviviscat^fremit 
vita,  utmorsfugetur  ;fremitDeus,utresurgathomo ; 
fremit  indulgentia,  ne  senteutia  contradioat;  fremit 
Christus  debellans  mortem,  quia  '  non  potest  non 
fremere,qui  singularem  rapitde  hoste  victoriam.Quod 
autemdiixit,  Rursusfremens^  fremitrur8um,utgemi- 
nata  resurrectionis  demonstret  insignia :  quia  voce 
Ghristisicut  mortui  corpore  de  sepulcris  suscitantur 
ad  vitam,  perfidia  mortui  ad  vitam  fidei  sic  resurgunt. 
^ra^inquit,  spelunca.  Dixisse  sufliecerat  venisse  ad 
monumentum ;  quid  estquod  tantopere  e  speluncam 
Evangelista  commemorat  ?Spelunca  plane,  ubi  ho- 
minem  ^  diaboli  latrocinium  collocavit ;  spelunca, 
ubi  virumfrauscondiditmulieris;  spelunca,  ubi  Dei 
plasmamortisrapacitas  includebat.j&/  lapis  superpo- 
situs  erat  ei.  Dujrae  mortis  janua  durior  ^  durissimo 
lapide  claudebatur :  sed  plorans  quid  proficit  adse* 
pulcrum,  quando  sic  duros  et  congestosJ  obices non 
penetrat  vox  plorantis  ?  Christiani,  ploremus  Deo  pro 


•  His  male  torquentur  impia  illa  capita  qase  Chri- 
stuai  Stoicum  et  affectuum  expertem  penitus  nobis 
effiogere  conati  sunt.  At  «egre  ferebant  veteres  quod 
Christus  in  Evan^clio  lacrjrmasse  diceretur.  Unde 
Epiphanii  tetate,  ipso  teste  in  Ancorato,  cap.  31  pag. 
7d  edit.  Colon.,  in  quampluribus  Luc»  codicibuser- 
ratus  fuerat  locus  ille,  in  quo  Christus  visa  Hieroso- 
Ijma  collacrjrmasse  dicitur.  Quem  tamen  adhibaerat 
Irseneus  lib.  contra  bsereses,  ad  refellendos  eos  qui 
Christum  specie  teuus  apparuisse  impie  docebant 

^  AngustiDus  de  Verb.  Dom.  serm.  3.  Non  locum 
sepulH  ignorare  credi  debuerat,  sed  fidem  populi  ap- 
probare  voUbat, 

e  Scilicet  ex  pacto,  vel  placito  Dei . 

^  Sarcasmus  est.  Cmi  illumiDationem  in  dubium 
revocant ;  ac  si  dicerent :  Quid  prodigium  cseci  nati 
praedicant?  Amicum  utique  servasset,  si  csecum  il- 
luniinare  potuisset.  Gx  his  vide  quam  apte  Chrjso' 
logus  in  sequentibus  perQdiam  ac  infidelitatem  ar- 
guat  Jndffiorum. 

•  Hiec  scribens  Chrjrsologus  verosimilia  qumdam, 
ita  rhetoricis  coloribus  adumbrat»  ut  dum  de  evange- 
licahistoria  agebator,  nonnemini  modum  transiliisse 
videri  possit. 

'  Hoe  est :  Ghristos  Dominus  non  potest  non  tur- 


bari  intimis  animi  sensibus,  et  turbatus  excitari  ad 
maximam  in  hostem  protervum  indlgnationem.quem 
speciali  et  raro  modo  sic  Tincere  parat.  Vel  Christus 
indignatur  et  obstrepit,  quia  unum  solum  resuscitat, 
dum  omoes  ad  vitam  revocare  veoisset :  interimque 
detiDebatur,quoDiam  tempus  a  divina  prieordinatione 
stabilitum  nondum  advenerat.  Mita.  vel  potius  am- 
plectenda  est  sententia  Augustini,  opiaantis  Christum 
D  mfremuisse  ob  peccata  hominum,  a  quibus  mors. 

g  More  Hebrsorum  sepulcra  in  speluncis  excava- 
bantur. 

b  Quoniam  homini  vitam  innocentiffi,  et  caetera 
bona  fraudibus  suis  abstulit  ipsumaue  in  mortis  spe- 
Juncam  occlusit,  ne  quis  furtnm  videret,  aut  reperi- 
ret.  MiTA. 

i  Lapls  appositus  erat  ad  ostium,  per  quod  in  an- 
trum  speluncae  descendebatur.  Speluncse  os  quidem 
una  parte  sublimius,  altera  depressius  erat :  ideoqae 
lapis  non  hic  dicitur  revolvi  ut  Matth.  ixvni,  f,  sed 
auferri. 

j  Obex,  omne  id  quod  obicitur  dici  potest.  Juven* 
cusjib.iv,  pennas,  quibus  gallinapullossuoscircum- 
plectitur  obices  dixit.  Vide  Gaspairem  Barthli^m  ad- 
vers.  lib.  xix.  cap.  14^  qui  honc  Cbrvsologi  locum 
tllustxat.  ^^       "  ' 


383 


8.  PETRI  GHRYSOLOCr. 


384 


peecatis  nostris,  et»  mortuisa  non  audientibus»cam 
gentibusnonploremus.Atl  Jesus^toUite  lapidem.  In- 
terdivinasvirtuteshumanum  Ghristus  requirit  auxi- 
lium  ?  non  sufficit  amoyere  lapidem,  qui  mortem 
suffioiteffugare  ?  sepulcri  claustrareserare  non  yalet, 
qui  portas  tartari  praeyaiet  aperire  ?  Dixerat  per  pro- 
phetam :  A  uferam  cor  lapideum  de  cameeorumyet  dabo 
eis  cor  cameum  (Ezech.  xi) ;  prfieoipit  ergo  ut  JudsB^ 
ex  se  b  cor  lapideum  tollant,eyolvantperfidi8D  saxum, 
silicem  dur®  incredulitatis  exoludant,quatenusani- 
msB  per  infidelitatem  mortusB  de  sepulcro  pectoris 
prosilirent :  etnon  tantum  surrezisse  Lazarum,  quan- 
tnmseLazaroconsurrexissegauderent.«  Tollite  la- 
pidem.ToUite  miseraBhumanitatis  obsequium,utdiyi- 
nitatis  beatoe <i  opera  nunc  darescant. ToUite  lapidem 
Quem  posuistis  yos,  ut  hominem  quem  ego  posui, 
xiuucTeponBim.IiesponditMarthaiJamfetetMulieT, 
et  quod  fetet  cujus  e%it  Jamfetet,  Modo  adte  perti- 
net,  quod  a  te  yenit :  ad  sepulcrum  non  sentires  fe- 
torem,si  in  paradiso  suasorem  noluisses  audire.  Jam 
fetet,  Quod  perditori  fetet  non  fetet  Greatori  ./am/^e- 
tet. Quod  horretalieni  operiseyersor,amator  sui  ope- 
ris  non  abhorret.  Sed  dicendo  sic,  testaris  mortem, 
quamtu,  mulier,  intulisti ;  fetorem  clamas,  ut  plena 
mors  audientibus  innotescat,quatenus  quod  resurget 
Lazarus,  redeuntis  sit  spiritus,  non  latentis.  DiyiDaB 
yirtutis  sit,  non  sit  artis  humansB ;  neque  Judsei,  qui 
nondicuni inprincipe  daemoniorum  ejicere  dwmones 
(Matth'  IX)  iterum  dicant  nos  non  imperio  Dei,  sed 
humano  prflesidio  mortuos  suscitare./am  fetet,  guatn- 
duanus  est,  Dicet  et  tempus,  ut  sciant quia  auctor  est 
temporum,cui  tempora  nulla  prsescribunt.  Jam  fetet, 
quatriduanus  est.  Dicendo  sic,«  exaggerat  desperatio- 
nem,  ut  qui  adsunt  yideant  quia  Deus  est,  qui  sic  yi- 
tam  mortuisdesperatissalutem,  fetentibusdatyigo- 
rem.  Blevatis,  inquii,  oculis  sursum,  Eleyat  oculos 
sursum,utnobisformam  supplicandi  tribuat,  t  non 
sibi  yiam  prseparetimpetrandi :  namque  sursum  re- 


A  8picit,quisempere8tsur8umcumPatre,  semperPa- 
ter  in  ipso  est,  elipse  est  semper  in  Patre:  Ego,  in- 
quit,  m  Patre,  et  Pater  in  me  est,  (/oan.xiy) ;  Pater, 
inquit,  gratias  tihiago^quia  audisti  me,  De  praestito 
agitgratia8;etquodPateraudierit,hoc  dicitur  ;quod 
Tilius  petierit,  hoc  tacetur.  Fratres,  inter  Patrem  et 
Filium  audiendi  estaffectio,  non  est necessitas  sup- 
plicandi;charitas  assensus  est,non  est  austeritas  j  us- 
sionis;  ibiamoregerunturomnia,  ubioon  indigetnr 
obsequiOfSicutex  sequentibus  c\uoe%citPater,gratias 
ago  tibi,quiaaudistime:egoautem  sciehamquia  sem- 
p^rme  audts.Vocatinyocandi  cura,ubi  fiduciacerta 
est  audiendi.  Aut  quid  ibi  facit  petendi  labor,  ubi 
prsestandi  est  causa  communis?  Nemo  ergo  f  sic  Pi- 
lium  minoret  precibus,ne  ^  Patrem  circa  salutem  ho- 

g  minumsicminoret.  Quareautem  sicloquaturFilius, 
ipse  aperit,8ic  dicendo :  Pater,  gratias  ago  tihi  quia 
audistime:  ego  autem  sciebam  quia  semper  me  audis; 
sedpropterpopulumdixi,  quicireumstatJVide^s  quia 
loquendo  talia  suum  Patrisque  afiectum  tollit,prodit^ 
panditgratiam,  i  loquitur  unitatem.Dixerat:  Omnia 
qucB  habet  Pater,mea  sunt  (Joan,xji);  etsi  sua  sunt 
omnia,quomodo  petit?  Quide  suopetit,  quod  petit, 
nonneoessitatisest,sed  amoris.Pa/er^^radosa^o  tib% 
quia  audisti  me:  egoautemsdebamquiasemperme 
audis;  sedpropterpopulumdixi,quicircumstat,ut  cre- 
dant  quia  tu  me  misisti.  Missum  se  dixit,  ut  popnli 
sciant  de  coelo  yenisse  Ghristum,  non  recessisse  de 
coelo.Sicergomittitur,  sic  etquod  habetaccipit,quo- 
modoi  unde  yenerat  nonrecessit;  sicergoet  Filins 
quod  habetaccipit,et  Pater  quoddederitnonamittit. 

^  Fratres,  etquod  auditur,  et  quod  mittitur,  etquod 
yenit,et  quod  accipit,et  quod  nascitur,et  quod  pati- 
tur,et  quod  moritur,  et  quod  resurgit,  non  est  hoc 
diyinitatis  sufie,intirmitatishocnostr«est^nostra3  est 
hocnaturae:  quod  totum  causanostri  tulit  in  nostro 
corpore,  non  propter  se  in  sua  pertulit  majestate. 
Sed  ad  proposita  redeamus.Quid  cst  quod  dicit,  Pa- 


•  Ms.  CaBsen.  et  Tatic,  nil  audientibus, 

^  Gonsonant  alii  Patres  :  Isidorus  lib.  ly  epist.  160 ; 
Theodoretus  in  Ezechiel.  xi;  Origenes  ad  Matth. 
xu,  etc. 

c  Justa  ouoque  qua  defunctis  soWuntur  obsequia 
postrema  dicta  sunt.  Hic  pro  obsequio  nostr»  huma- 
nitatis  intelligitur  sepulcrum. 

^  Christum  Toluisse  astantes  omnes  suis  ipsorum 
oculis  perspexisse  Lazarum,  non  mortuum  tantum, 
sed  fetidum,  utmiraculumresurrectionis  luculentius  D 
claresceret,  fere  omnes  interpretes  docent.  Yidc  Am- 
brosium  lib.  i  Exam.  cap.  73,  et  orat.  de  Fide  re- 
surrect. ;  Maldonatum  item,  et  Brugensem,  ex  Eu- 
thjmio. 

•  Spem  ob  rei  difficultatem  non  retinuerat  Martha ; 
jamenim  in  fetido  etquatriduano  corpore  spcs  omnis 
aberat  resurrecUonis.  Atque  eo  magis,  si  jam  tum 
iDTaluissetTetus  eorum  opinio,aDimam  scilicetya^ari 
circa  corpus,  donec  facies  et  aspectus  defuncti  im- 
mutetur.  Beresch  Rabba  fol.  Iti  apud  Lightfootum 
innotis  :  Trtbusdiebus  animavagatur eirca  corpus,  ex- 
spectans  ut  redeat  in  eorpus'  cum  vero  videt  quod  immu- 
tatur  aspectus  faeiei,  reeedit  et  relinquit  corpus, 

t  Superiusgratias  e^erat  Ghristus  Patri  suo,  quod 
nondum  orantem  audierat,  ut  intelligerent  eum  smii» 


lem  DOD  esse  csateris  prophetis  quibus  necesse  erat 
orare  ut  exaudireutur. 

K  Ex  hujusmodieDim  ETSDgelii  Terbis  deducebant 
AnaDorum  filii  argumentum,  ut  Filium  Dei  Patre  mi- 
norem  astruerent.  Quis  enim,  aiebant,  aliquid  pe- 
tens  auditur,  minor  est  eo  a  quo  auditur  et  im- 
petrat. 

b  Ac  si  Pater  ad  homines  subleTandos  dod  posset, 
Disi  magnis  precibus  adduci. 

i  Ghristus  enim  in  illud  prsecipue  semper  incubuit, 
ut  populus  Dumquam  ex  ejus  yerbisseesse  minorem 
Patre  posset  eruere.  ideo  cum  orat,  tunc  euim  ut 
homo  loquitur,  semper  aliquid  admiscet,  tcI  post 
orationem  aliquid  semper  gerit,  quo  ipsius  cum  Pa- 
tre  unitas  et  aequalitas  ostendatur. 

j  S.  Augustinus  tract.  li,  in  Joan.  :  Neque  enim 
propUrea  debet  incredibile  videri,  quia  sic  ad  mundum 
.veniens  exiit  a  Patre,  ut  non  desereret  Patrem ;  et  sie 
vadit  ad  Patrem,  relicto  mnndo^  ut  non  deserat  mun- 
dum,  Exiit  enim  a  Patre,  quia  de  Paire  est ;  tn  miifi- 
dum  venit,  quia  mundo  suum  eornus  ostendit,  quod  de 
Virgine  assumpsit.  Reliquit  mundum  corporaU  disces- 
stone.  Perreasit  ad  Patrem  hominis  ascensione,  nec 
mundum  deseruit  pressenti  gubematione,  Mita. 


m 


mm  Lxvr. 


M6 


ier,  gnUias  ago  Hhi^quia  oudiui  mt  f  Qoid  est  ?  Ubi  A  Patris  respondit :  Pater  Jattom  ett  ot caroer  non  in- 


Ghristus  ccppit  •  inferi  pulsare  fores,  portas  tartari 
sobmoTere»  janaas  aperire  mortis,gehenneB  soivere 
legem  ▼etustam.detorbareantiqaissimum  juspcena- 
ram^poscere  Lazari  animam,  ab  inferis  viam redi- 
tns  iiuiovare»occurrit  ei  tartari  totafurens  potestas, 
prmferens  edictum  supemi  principis^  exceUi  regis 
portansdecretumygestanslatamtot  saculis  Deo  lo- 
quente  sententiam;et  videns  hominem  sciscitabatur 
quis  iste  esset,  quid  auderet,  quid  sibi  vellet»cur  so- 
lus,  aut  sine  tremore  tremendos  mortis  lacessat  et 
inceasat  accessus.Cui  diceoti  quis  esset,  respooderunt 
prophetica  voce,ministri  resurrectioni8,angeli./ip<e 
9St  rex  glorim,ipsee*tfartisetpotenstnpraUo(Ps* 
xnn).  Sed  referttartarus:  Egoregem  glorisBincoB- 


nocentes  teneat,  sed  nocentes;pGBnanonjustoscru- 
cietfSed  injustos.Quamdiusub  uniushominis  culpa, 
propter  AdsB  solius  noxam,  patriarcbas^prophetas, 
mariyres,  confessores,  virgines^vidiias,  in  castitate 
coojugii  permanentesyomnes  SBtates.utrumque  sexum, 
certe  ^  parvulos  nescientesbonum  vel  malum,hic  car^ 
nifexad  se  trahere  crudeli  infestatione  non  cessai? 
Pater,  egomoriar,ut  non  moriantur  omnesrPater, 
ego  kdm  debitum  solvam,ut  per  me  tibi  vivant  qui 
perAdammoriunturinfemo ;  Pater,propter  senien- 
tiam  tuam  ego  meum  sanguinem  f  undam,tantum  est 
ut  ad  te  tuaredeat  creatura,pretium  chari  tibi  sangui- 
nis  mei  redemptio  sit  omnium  mortuorum.Ad  hsBC 
totiusTrinitatis  consensus^et  Lazarum  prfBcepit  exire 


lestibus  scio  onmibus  potestatibus  coBlicis  prflBsidere,  n  et  tartarus  ad  reddendos  omnes  mortuos  Christo j  us< 


eojns  nutum  totasufferrenonpotestcreatura;hunc 
autem  video  deterrenis  unum,concretum  limo,cor- 
pore  mortali  septum^et  inipso  habitu  hominis»ho- 
minibus  vihorem,etadsummamcitodandumsepul- 
erOySubdendum  meaprotinus  esse  ditioni.Sed  per- 
sistentibus  angehs  et  repetentibus:/pse  estDominus 
viritUum,  ipse  est  rex  glorim  ;ipse  cobU  pr8Bsul,ipse 
ereator  mundi»ipse  salvators€eculi,ipe6  redemptor 
onmium»etde  qua  furis  tujator  ipse  sententiiB,ipse 
tnum  calcaturus  caput,ipse  tuum  contriturus  impe- 
rium,ipse  tesuo  judicio  perditurus,qui  reos  jussus 
eapere,  attrahis  innocentes,sanctos  diripis,ip8i  Dei 
Filio  comminaris.Reddeergo  unum,priusquam  mul- 
ios  cogaris  exsolvere.  Sed  tartarus  adhuc  ista  non 
credensyper  coDsoetos  nuntios  recurrit  ad  coBlum,hiec 


sus  estobedire :  liinc  est  quod  Filiusdamat :  Pater^ 
gratias  tibiago,quiaaitdistime  (yoafi.xi,42).Testatur 
ApostolusquodChristus  advocatus  noster  sit  apud 
Patrem ;  denique  quaado  sedet,  conjudicat  Patri; 
quando  stat,ofdcio  f ungitur  advocati.  Tunc  Christos, 
peracta  advocatione,  clamat  voce  magna  :  Lazare 
«ent/bros.Tunc  tartarusyligatis  manibus  et  pedibus, 
Lazarum  retulit  ad  superna :  timens  et  tremens^ne 
dum  solvit,ne  dum  moras  faoit,ne  dum  tardius  refert 
unum,omnes  cogeretur  afferre.  Sic  fact  us  est  vi  vor  um 
relator,qui  raptor  esse  consueverai  mortuorum.Nam 
quare  Ghristus  vincula  inferni  dirupit,  mortispiga- 
menta  dissolvit,nisiut  nobis  monstraret  inferaitre- 
mendam  servitutem?Nam  side  Moysi  corporediabo- 
lus  angelo  contradixit,quomodo  non  tartarus  Christo 


invidiosainierpellationedeploratus  :Ego,Domine,et  ^  de  vitaetderesurrectione  Lazari  coniradicet?Orate, 


si  extremus  creatur»  tueB,et  si  tristi  servitio  manci- 
patos  prsBcepta  tua  inviolabililegeservo,pervigilo, 
nequissententi»  tusB  vetustamjus,novustemeraior 
immntet,  sed  appamit  bomo,  qui  dicitur  Christus, 
toumse  Filiom  jactan8,sacerdotes  toos  notat,scribas 
toos  argoiiysabbatatoaviolat,  legem  tuam  solvit,et 
animas  exemptas  carne,et  poBnsB  jam  meaBque  custo- 
diaB  deputatas,  adcorpora,inquibussceleratevixe- 
rant,redire  compeUii;et  tantisquotidieprocediiau- 
sibus,  ui  Lazarum  jam  carcere  nostro  clausum,jam 
lege  nostra  vinctum  ,jam  j  ure  nosiro  manentem,effra- 
ctis  claustris  inferi  conetur  eruere:  autcito  subveni, 
aut  si  patefeceritsemel  januas,omnes,  quos  tot  ssb- 
eulis  servavimus,nunc  amitiis.  Ad  hsBC  Filius  de  sinu 

a  Elegantius  dictumqoam  /fi/emt,notavit  Barlhius 
advers.  lib.  xxii  cap.  10  col.  1090. 

b  Limbom  qoem  vocant  poerorum  esse,  ui  ait  bic 
ChiTsolo^us:  apud  infems,  tenuem  Patres  concilii 
Florentini.  ubi  sess.  uitima  diserte  definitur,  tam  eos 
qui  mortali  peccato  obstricti  quam  eos  qui  solo  origi- 
nali  mox  in  iofemum  de8cendunt,poBnis  tantum  di- 
•paribns  pnniendos  esse.  Nibilominus  communis 
Bcbolastiomm  sententia  est,  qoam  sequitur  Innocen- 
tio>  111,  cap.  Majores,  ex  tract.  de  Baptismo,limbum 
puemmm  aliiori  loco  constitutum. 

c  Anteqoam  sermo  ad  popnlum  habereiur,  reci- 
tabantorcorameoEvangehorom  lectiones,Tel  illa  sa- 
cr»  ScriptursB  loca,de  quibos  sermocinari  oportebat. 
Vide  Act.  xiu,  14  ;  Anctor  Constit.  Apost.  lib.  xi, 
cstd.  14  ;  TertuU.  in  Apol.  cap.  39,  et  alibi .  passim. 


fratres,  ut  qoi  gostom  resorrectionis  Lazam  pmpi- 
nante  8oscepimos,redeonte  Ghristo  oniversalis  m* 
sorrectionis  voces  memamor  aodim. 

SERMO  LXVI. 

De  divite  et  Lazaro. 

Duas  hodie  a  duobus  evangelistis  editas,  ita  re- 
citari  fecimus  ]eciiones,ui  sermoninostm  vester  in« 
tellectus  occurmmt,paterent  abdita.  Lazari  resur- 
geniis  occasio,cur  ^  alterius  nos  Lazari  compulerit 
facem  mentionem,  ex  sequentibus  audietis  :  modo 
inhumani  diviiis  et  Lazari  pauperis  stupendas  vices, 
pavendas8UCcessiones,conditiones  admodum  lamen- 
tandas  inmediumproducereetaffermgestimos,  quia 

Duas  etiam  lectiones  qoandoque  recitatas  foisse  do- 
cet  Augustinus  serm.  124,  de  Diversis :  In  memoria 
rettnentes  poUicitationem  nostram  ex  Evangelio  $t 
kpostolo  feeimus  reeitare  lectiones, 

d  Gertant  veteres  recentioresque  enarratoms,  an 
hflBC  de  Lazam  historia  sit,  ao  parabola,  vel  demum 
historiis  ac  parabolis  immixta  narratio.  Historiam 
eam  credidisse  videtur  Ghrjrsologus,  cum  Ambrosio 
lib.  viu,  de  Divite.  Paraboiam  alii.  Ghrjsostomus 
hom.  de  divite  et  Lazaro  ;  Gjrrilius  Alexandrinns  in 
Gaten.  GradcornmPP.,  ubi  notaturex  JudsBoram  tm- 
ditione  mendicum  quemdam  tunc  fnisse  Hiemsolj- 
mis,  nomine  Lazarum,  satis  notum,  cujos  meminit 
Dominus  ad  maiomm  sermoms  manifestationem. 
GonsoleTbeophjlactom, 


387 


8.  PEtRt  GSRYSOLOGI. 


m 


dives  qui  participetnpanperem in  nobis  priesentibns  A  ^tUt  iniingatextremHmdi{fHitui.Qn\  dititias  snas 


audire  contempsit,  in  futnris  malis  compatientem 
pauperem  non  mernitinyenire :  nec  ardens  aquas  re- 
frigerium  percepit,8B8tuanti  pauperi  fame  panis  refri- 
gerium  qui  negayit.  Cum  estetAuqniU  in  tormentis 
elevavit  oculos  sms,et viditA brahamde  longe^et  La- 
zarum  in  sinu  ejus  (Ltic.xri).  Gratis  respicit  modo 
•  Lazarum  sursum  ,qui  ante  deorsum  Lazarum  yidere 
despexit.0etalibus(iixitpropheta:OE;uto5  suot  sta- 
tuerunt declinarein  terram  {Ps,xn).Cum  esset  in tor- 
mentis .  Pungit  pGena,qu8B  non  poenitudo  compunxit, 
et  vexant  tormenta,quem  Lazari  vulneranon  move- 
runt :  nec  gratls  aculeos  percipit  poeaarum,  qui  in 
purpura ▼oIutat>atur iDgratus.  ViditAbraham de lon- 
ye.LongeiliieratAbraham,cuihon  fuerat  proximus 


non  miserandopauperi  dedit^sibi  misericordiam  sie 
minoreLi.EtrefrigeretHnguammeam,  quiaeruciorin 
hac  flamma.Qnm  reliqunm  corporis  ab  incend  jo  ha- 
beretimmune:8ed  linguaplusardet^quie  misericor- 
diautfieretjubere  neglexit;in  linguaitaajus  sentit 
incendium,quaB  maledixil  pauperi,  misericordiam 
contradixit ;  linguaintormentisprimaest»  quaB  de- 
rogandopauperi,pauperis  blasphemavit  anctorem. 
Sedaudiamusjam  quidresponderit  Abraham.  Fiti, 
inquit,  recordare,  quia  recepisti  bona  inxdia  tua, et 
Lazarus  similiiermala.  Nemo  putet,  audiendo  ista, 
quia  dives  pro  bonis  receperit  bona,  ^nando  hinc 
magis  reus  est,quodcnmaDeopro  malis  receperit 
bona^bonapro  nobis  Deo  reddei^e  contempsit.  Nam 


pauper.  ^  ViditAbiahamdivitiarumconsortem,sed  g  dedivitiistanti8necvictumdeditpauperi,nec  sacri- 


inhumanitatis  «  exsortem,  et  Abraham  dives,  sed 
plus  humanitate  quamcensUytndives  inhumanitate 
tuamajortuisdivitiisextitisti  ;  Abrahamsibi  perre- 
grinus,  ^civishospitum  fuit;  tu  palatia  poesidens, 
tectum  pauperi  non  dedisti  ;Abraham  dum  servos 
8Uscipit,dominum  sicrecepit.etcunctis  hominibus 
ponens  panes,  ipsum  Dominum  suam  suscepit  ad 
meo  sam;  tu  dum  singulari  pauperi  negas  micas,  stil* 
lam  refrigerii  perdidisti.  Et  ipse  clamans  dixit.  Sic 
clamatibi,qui  hicciamantes  contempsit  audire,ibi 
cassa  vox  est,  istic  inanis  estclamor.  Audi  prophe- 
tamdiceDtem-.fnm/lerrto  autemquisconfiteiitur  ti- 
bi  (Psal.  vi)?Ininfernoquismisericordi8B]ocu8  ?  in 
tormentis  quse  sepes  veoiae,  et  in  hora  sententieB  tem- 
pusindulgenti8Bquisrequirit?/^a<^  Abraham.mise-  . 
rere  mei.  Crudelis  fiii,  quam  misericordiam  petis 
quamtibinegandopauperitunegasti?  Etmitte  La- 
zarum.  Miser  fili,  si  Lazarusadtuammensamvenis- 
set,  tu  ad  istum  discnbitum  non  venisses.  Ut  intin- 
gatextremumdigitisuiinaquam.QmcleLndiimBinum 
pauperi^  extremi  slipem  digiti  sic  deposcit,  et  sitit 
aquaBguttamyqui  vinilacus,ne  guttam  daret,  inclu- 

&  Loquitur  ad  phrasim  Hebraicam,  elevarn  oculos. 
Chrjsostomus,  Gon.  11,  de  Lazaro  apud.  Thomam 
in  Catena,  Oper.  tom.  V,  pag.  275,  col.  1,  recentio- 
ris  edit.  Ven.  :  Elevavit  oeulos,  ut  inspieeret,  non  ut 
despiceret.  Lazarus  enim  sursum  erat,  Hls  deorsum. 
Csterum  HebraBi  tam  AbrahaB  sinum  quam  infernum 
in  subterraneis  reponebant,  et  adeo  dissltis,  ut  eos 
immanechaos  disterminaret,  ita  tameD,ut  ex  uno  in 
alterum  prospicerelur.Confer  quflBhabet  Ligthfootus 


ficium  Deo  minima  oblatione dependit.  Atpauper  di- 
ves  vulnere,  censu  nudus,  exutus  corpore,  vestitus 
pOBni8,animam  quam  solam  non  tenebant  vulnera, 
Deoinhostiamjugiterofiferebat.  Hincest,  quod  reei- 
pit  •  pro  doloribus  requiem^pro  opprobrio  gioriam, 
pro  contumeliis  honorem,prodespeotugrat]am,pro 
poBnisimmortaUtatem,  pro  vuineribuspra9mia,pro 
sitirefrigeriifontem^  pro  fame  ooslestis  mensee  deU- 
eias  sempitema8,et  qnem  divitis  angnlnsnon  cepit, 
sinus  divinflB  consoiationis  inoludit.  Tu,  dives,  f  fuJ« 
gens  quoDdam  purpura,  nnnc  g  tegere  fimo,  pro 
coccino  vestireflammis,pro  molli  discubitn  sustine 
tormentorumdura.pro  lautis  ferculisepularepcraas, 
copias  inopja  compensa,  ebrietates  siti  digere,pro 
odoribus  aspergere  fetore  :etcui  astiterunt  voliipta- 
tis  obsequia,  astent  ibi  ministeria  nunc  pcBnarum, 
quia  istatibi  despiciendopauperem  taliter  tu  muta- 
sti.  Adjecit  autem  Abraham,  dicens :  In  hisomnibus 
internosetvoschaosmagnumflrmatumest,utquivO' 
lunt  hinctransiread  vo8nonpossint,neque  inde  kstc 
^ran^meare. Dicendo  bic,^  tam  justos  quam  injustos 
ante  adventum  Domini  apud  inferos  f uisse  declarat, 

pag.  230. 

•  Credebant  HebraBi  eos  qui  vitam  in  deliciis  egis- 
sent  post  mortem  poenis  esse  mulctandos;et  e  contra 

gui  in  8Brunmis,  feiicitatibus  cumulandos.  Itaetiam 
hrysostomus  homil.  in  Luc.   xvi,  Maldonatus  et 
Grotius. 

f  PurpureB  nomine  omnia  veniunt  divitum  orna- 
menta,  Sidonius,  epist.  10  ;  Lucanus  in  Hippica  de 
membris  balnei.  In  onvche  quamcardin.Baronii  be« 


in  illud  Apocaljpseos  :  Torquehitur  in  eonspectu  an-  [)  neficentiapossederatofimSirmondusbaeclegebantur 
n^u^,^  ^^^tf.^»^  EuTixfi,  Maxs^^y,  ri  it9pf<toa  t6»  adtkf&¥  :  Sis  fetix, 

Macedo,  purfmra,id  estdecus/ra/mm.Serius  antem 
factum  quod  reges  tantum  purpura  nterentur,  cnm 
antea  laatioris  lortunflB  viri,  ut  hic  noster,  porpura 
itera  amicirentur,Hebr6Bis  majoremporpurfiBcopiam 
fecitTjri  vicioitas.Vide  BlasiumCarophilamMiscell. 
pag.  43. 

g  Similia  his  qasB  sequuntar  habet  Basilius  in  Ca- 
tena.  PP. 

b  Gregorius  lib.  vi  Moralium,  cap.  27  :  Eos  enim 
quiccBlestis  patriofvias  seciUi  sunt,  postegressum  car- 
nis  inferni  claustra  tenuerunt ;  non  ut  pama  quaeipec- 
eatores  flecteret,  sed  ut  tllos  tn  loeis  remotiortbusre- 
quiescentes  ab  ingressu  regni  reatus  prinus  culpcs  r». 
tineret. 


gelorum  sanctorum 

b  Chrjrsologus  res  spirituales  verbissensui  accom- 
modatis  explicat  :nam  hanc  eamdem  rem  egit  Chri- 
stus.  Male  autem  Teriullianus  et  Iraeneus  liiac  arga- 
mentum  ducunt,  posl  mortem  in  anima  remanere  li- 
neamenta  qusedam  corporis,  et  simulacra  membro- 
rum. 

c  Non  consortem,  non  socium. 

<i  Nonnulli  interpretum  recte  putant  hic  de  Abra- 
hamo  potius  quam  de  aiiquo  alio  patriarcha  fieri  men- 
tionem,obejus  hospitalitatem.  Uiset  noster  accen- 
sendus.  Tropica  vero  est  evangelistsB  locatio.  Pro 
sinuenim  Abrahae  intelligebant  Hebrtei  locuminquo 
animae  suavem  vitam  agerent.  His  recte  probat  Mu- 
ratoriusmale  de  Chrysoiogo  sensisse  Bametam,dam 
eom  iu  testem  advocat  su»  sententiaB  de  Paradiso 


m 


siSfato  txiff* 


iw 


et  •  discretos  locis  tantum,  non  regUniibtis  aperit  A  «t  <T^  ^  agtiar  hic  referret,  omnes  oredei^edt  ei. 


fbisse  diyisos.PostquamTero  Domious  resurgensa 
mortnis/aperuit  infemum,  patefedtcoelos,  paradisi 
claustra  reseraTit,  dedit  sanctisparadisiintrare  re- 
quiem,  adcoeligloriampervenire.Istaquisic  oredit, 
intelligit  quid  mortalibus  Teniens  donaYeritGhrislos. 
Insipien  ter  ergo  d  iyes  pntat  apud  inf eros  m  utari  loca, 
quandohic  agendohomo  bene  velmale  ibi  sibi^  ter- 
minum  aut  poenmaut  quietis  indicit.  Slultus  in  vita 
dives,  stultior  invenitur  in  pcena ;  et  qui  bonorafli 
snorom  nescivit  tempus,  nec  malorum  suorumtem- 
pus  miserandus  agnoscit.  Rogo  te^  patet\  Modo  ro- 
gasy  modo  tibi  tempus  patiendi  est,  non  rogandi. 


Certe,  ut  dubitantes  dioerent.  Quis  inde  venit,  unde 
nemo venit?  Postmortem  quod  sit  aliquis, qnispro- 
babittOmnes  audita  loquimur,  dictis  insinuatasen- 
timns  :  nam  quid  veri  fides  habeat,  mersum  est  in 
profundum.Sed  perfidise^nonignorantiaB  essequod 
sic  loquimur,cum  itacredimus,  hckiiebeati  Joannis 
evangelist»  iectio  secuta  monstravit.  Nam  sicut  di« 
ves  petit.DeusproLasarog  Lazarummisit.Sedquid 
missus^quid  desideratus,quid  resurgens  profecerit, 
patienter  audite.  Cogitavirunt,  inquit,  principes  jo- 
eerdotum,  ni  Laxarumin$erlieerent,quiamulti  propter 
Uium  abibant  ex  Judmii,  et  credebeini  in  Jesum  (Joan. 


ROgo  te,  pater  ?  Quid  7  Ot  mittas Lazarumin  domum     m),  Quasi  ad  hoc  desideratus  advenerit,  uliterat» 
patris  mei.  kaie  quaml>enejacuitLazarus  adillam  3  mortis  pericula  sustineret.  Nolunt,  nolunt  referre 


jantiam,  inquafamesuainhumamtatistuaB^'  titulos 
fiixit»ubipostestuossuis^  uleeribus  laureavit,  uIn 
sanie  sua  •  pinxit  micas  tuas.  Patere  ergo  stare  vi- 
ces,  jam  depone  doios ;  lucet  quiatu  LAzarnm  non 
potes  sic  videre  :scitor,scitur,qniaplu8  tefelicitas 
LazariquamgehennaB  torquet  incendium.  ReipondU 
Abraham:HabentMoysenetpropketas,  audiantiUos. 
Hoc  est,  si  Moysen,  quiregnaifigypti  elementisse- 
eom  militantilnis  trivit(^xod.  vn),  qnisiccavHmare 
Exod.  xiv),qui  duravitfh]ctus,qni  lapidesin  fluenta 
convertit(^^0(f.zvu),  qui  solem  tezit  nube,  qui  no- 
ctem  luceradiavit  [Eorod.  xm),  qui  ccelum  fecitpluere 
cames,  rorare  panes  (iVtim.xvi),  non  solum  non 
audieront,  sed  etoccidere  suntmoliti,  istiLazarom 


▼isa,  qui  voluntauditanon  credi.Scimu8,  BcinliUs,et 
Titam  parari  bonis,  et  malis  tormenta  prsparari : 
seddum  vitiiscapti  virtutumtempus  nolumusadve- 
nire,  fingimnsnescirequod  scimus,et  postmortem 
qoid  sit  nolumus  ad  inferis  venirequidicat,  cumde 
ooolo  Ghristus  veniens,  et  ab  inferts  ipee  rediens^  el 
quid  l)ono8in  ooelo  maneat,etquidmalosex8pectet 
in  inferno,etverbodocuerit,  etfirmaveritexemplo. 
Sedforte  ideo  nec  ista  credimus,nec  Ghristum  volu- 
mus  advenire,quia  mundum  transire  nolumuSyimmo 
non  quia  mundum  transire  nolumus,8edqUiadole- 
mus  vitia  prsterire.Ghristus  venit  non  vitam  fuga- 
rCised  mortem ;  mortem  fugare,  non  vitam ;  mun» 
dum  revocare,nontollere;vitia  perdere,  non  suam 


dignabuntur  audire,quem  tot  vulnera  8epiunt,qoot     disperdere  ereaturam.  Sedorateyfratres,  utveniens 


Mojsen  cinxere  virtutes  ?  patereet  me  sentirequod 
gentii,  et  tu  patere  quse  fecisti.  Non^paterAbraham. 
Yere,  non  pater,  quia  non  erat  AbrahsB  fitius,  sed 
gehenne^.Non,paterAbraham,8ediiqtHsierit  a  mer- 
fuis  ad  eos^pamUentiam  dgentJ  Hoc  dives  de  corde 
omnium  dicit,hocdedesiderii8  cunctoram  petit^hoc 
de  votisomnium  loquitur  mundanorum^omnesenim 
soeurrare  consoevimos :  0  si  qois  venireta  mortois, 

•  Theophylactus  :  Chama  mega,  hoc  eit  ingens 
hiatiu,  signifieat  justorum  a  peecatoribus  distantiam. 
TertullianusGraecum  xcto-ptaveriit  m/emam;  aitque 
esse  immensam  distantiam  sablimitatis  et  profundi- 
tatis.  Plntarchus  etiam  in  lib.  de  Sere  num.  Yind.  in 
descriptione  inferorumpooit  ehasma.Yide  Ligthfoo- 
tnm  et  Groiiam  in  his  iocis  Evangelii,  ubi  multa  de 
Hebrfleorumopinionecirca  inferaanimarum  loca.  Et 
ChiTsologi  descriptione  flrmatur  opinio  eornm  qai 
Eljsios  campos  non  a  Grsecis  vel  ab  Mgypiie,  sed 
ab  Hebr»i8  myentos  putant.  Nam  et  apud  ethnieos 
quoque  flumiDa  in  Eljsiis  defluebant,  ui  et  apud  He- 
breos.  Yide  Ezecbiel.  xxxi,  45.  Insepultorum  ani- 
mas  errare  nec  ad  Elysios  pervenire,  utriusque  gen- 
tisopinio  fuit.  A  Tartaro  separabantur  Elysii  vasto 
bsuperabilium  murorum  ambitu  et  igneo  lorrente ; 
et  banc  fuisse  Hebraeorum  metitem  ex  hoc  Evangelii 
loco  diguoscimus.  Id  quod  minimi  erat  impedimenti, 
Qt  qui  m  Tartaris  degebant  eos  qui  in  Elysiis  vide- 
rentet  audirent. 

Hine  exavdiri  gemiius»  et  MBva  sonare 
Yerbera,  tonc  siiidor  ferri,  traclsqae  cateoce. 

Btapud  Hebrseos  :  Videntes  tmrbabHniur  tianore  fror- 
rHnli,  Utut  sit,  Hebraei  hsec  voce  inferi  locuminnoe- 
baat,  otbeoe  Ghrjsolo^St  ubi  aaimae  post  jnor« 
(emoammarib»atttr,Ito,  ;atv^<?Bi#ohift*aui;  16{ 


nos  inveniat  tales^  qoales  regni  sui  cupit  et  praeoi- 
pit  esse  consortes. 

SErMO  LXVIl. 

In  orationem  Dominicam. 

Aocepistis  auditum  fidei,  fratrea  eharisiimi,  for- 

.fliam  Dominico  orationis  aodite.  Christus  breviter 

•^  orare  docoit,  qoi  oito  voitpostulatapraDstare.  Aot 

Job.  XXVI,  5 '  I  Petri  m.  19. 

^  Oontra  Origienem,  ejusque  seoiatores,  docentes 
termiaom  quondam  imponendum  eeterniseuppiiciif. 
Yide  Theopnylactum  ad  hunc  Evangeiii  locum. 

c  Titulos  figere  postibus  idem  est  ac  inscriptiones, 

lapides  et  statuas  ibidem  apponere,  que  gentis  no- 

bilitatem  et  monera  innuerent.  > 

^     <>  Quaadoque  mos  foit  antiqois  diebus  festispostes 

^  floribus  et  lauro  ornare.  HelinBos  quod  apectat  testit 

est  Persus  : 

Harodb  veoere  dies  :  CQDeuqae  feoestra 
DisposkfiB,  piogaem  nebulam  vomuere  iaeem», 
PonaDtee  vioiai,  etc. 
Pro  dieHerodis  intelligit  festa  et  sabbata  Judaeorum. 

•  lAtinias  ;  Quomodo  potuit  pingere  micas.  si  ne- 
gavit  micasf 

t  Tali  modo  explicant  hunc  locum  evangelistse, 
Cbrysostomus  homii.  de  Laiaro,  Euthjrmius,  fieda« 
Maldonatus  et  Grotius. 

K  Eum  scilicet,  quem  Christus  a  mortuis  suscita- 
vit.  Nec  vero  absuuile  est  Christom,  cum  hanc  edis- 
seret  parabolam,  Lazarom  a  mortuia  suscitatum 
respexisse.  Id  plurimi  enarratores  voiunt* 

b  RoganUbus  apostohs  utsibia  Christo  aliqua  da- 
retur  orandi  foriaula,  banc  eos  edocuit  omnium  ex- 
cellentissimam,  et  quam  TertulUanus  vocat  brevi/ih 
riMm  (oltia  Evw^m. 


8»! 


S.  PETRI  GHRTSOLOGt. 


Ml 


quid  petentibiisseiioii  dabit»qiii8eip8um«  noupe-  /i  spAtfmaltirinprMi/ifrta^Aom.ii).  V^mfo^reirntimltitim. 


tentibus  dedit?  Aut  in  respondendo  quam  facit  mo 
ram  qui  in  dictandis  precibus  vota  supplicum  sic 
praBvenit?Hodiequod  audituriestis  stupentangeli, 
miratur  coBlum,  pavet  terra»  caro  non  fert,  auditut 
non  capit,  non  attingitmensyiotasustinere  non  po- 
test  creatura  :  ego  dioere  non  audeo^  tacere  non 
possum.  Deus  det  ut  et  vos  audire  possitis,  et  ego 
dicere.  Quid  est  magis  tremendum,  quod  se  dedit 
terris  Deus,  aut  quod  vos  dat  coelo  ;  quod  societa- 
tem  camis  intratipse,autquod  vosfacitconsortium 
divinitatis  intrare ;  quod  mortem  sumit  ipse  aut 
quod  yos  resumit  ex  morte ;  quod  ipse  in  vestram 
nascitur  servitutem,autquodvossibi  gignit  inlibeu 
ros;  quod  suscipit  paupertatem  vestram,  aut  quod 
vos  sibi  facit  haBredeSySui  unici  coh8Bredes?Est  uti- 
que  terribilius  quod  terra  transferturin  ccelum,  ho- 


Et  quando  non  regnavit  Deus?  Petimus  ergo  ut  qui 
sibi  regnavit  semper,modo  ^  regnet  in  nobis,  ut  et 
nos  in  illo  regnare  possimus.  Regaavit  diabolus, 
regnavitpeccatum,regnavitmors,et  fuitdiucaptiTa 
mortalitas  :  petimus  ergo  ut,  regnanteDeo,  pareat 
diabolus,«  deficiatpeccatum,  moriaturmors.capti- 
vitascaptivetur,  utnos  liben  perpetuam  regnemus 
in  vitam.  Fiat  voluntcu  tua  sicut  in  cobIo  et  in  terra. 
Hoc  est  regnum  Dei,  quando  et  in  coelo,  et  in  terra 
Dei  voluntasest  sola,  quandoin  omnibus  hominibus 
f  Deus  mensest,  Deus  vivit,  Deus  agit,  Deusregnat. 
J)eusesttotum,ut  juxtaillud  Apostoli:St<  Detaovtiita 
inomnibus  vobi${l  Cor,TY).Panem  nostrum  quotidia^ 
ntim  £tono6«s  Aorfte.Qui  patrem  se  nobis  dedit^qiii  slbi 
nos  adoptavit  in  filios,qui  rer  um  nos  feci  thfBredes,qni 
nos  nomine  sublimavit,  qui  nos  suo  et  honore  dona- 


^ ^ , — ,  ^ — 

modeitatemutatur,servitutissorsdominationisjura     vit  et  regno, ipse  nos  utpanemquotidianumpostu- 


8ortitur.Sedhocquamvismetuendumsit,tamenquia 
causa  non  docentem  respicit,sed  jubentem,  acceda- 
mus,  filioli,  quovocat  charitas^  trahit  amor,  invitat 
affectio  :  Deum  patrem  viscera  sentiant,  vox  perso- 
netyloquaturlingua,  spiritus  clamet,  ettotumquod 
estin  nobis,  respondeatgrati8B,nontimori;quiaqui 
judicem  mutavit  in  patrem,amari  voluit,  non  timeri. 
Pater  noster  qui  es  in  ccelis  {Matth.  vi).Hoccumdi- 
cis,  non  sic  habeas,  quasi  non  sit  in  terris ;  nonsic 
Accipias,  quasi  sit  ioco  clausus,  qui  claudit  omnia, 
sed  inteUige  esse  tibi  genus  e  cob1o,ci^us  Pater  ha- 
betur  in  cobIo  ;  et  age  ut,  vivendo  sancte,sancto  re- 
spondeasPatri.  Dei  filium  ille  seprobat,  qui  vitiis 
non  obscuratur  humanis,qui  diyinisvirtutibuselu- 
oescit  ^  Sanctifieetur  nomen  fuum.Gujus  genussu- 
mus,  ejus  censemur  et  nomine  :  rogamus  ergo  ut 


lemus  addixit.  In  regno  Dei,  inter  munera  divina, 
quidqusBrit  paupertashumana?tam  bonus,tam  pius, 
tam  largus  Paterpanem  filiis  nonnisi  postulatus  in- 
dulget?Et  ubiestillud  :  Nolite  soUiciti  esse  quid 
manducetis,  aut  quid  bibatis,  aut  quid  vestiamint 
{Matth.  VI)?  Hocpetere  jubet  g  quod  prohibetcogi- 
tare,  quatenuscoelbstis  pateri»  coelestem  panem,coe- 
lestes  filii  ut  postuiemus,  hortatur.  Ipse  dixit :  Ego 
sum  panis,  qui  de  ccelo  descendi  (Joan.  vi).  Ipse  est 
panis,  qui  satus  in  Virgine,  fermentatus  incarne,  in 
passioneconfectus,  in  fomacecoctus  sepulcri,  in  Ec- 
desiis  conditus,  illatus  altaribus,  coBiestem  cibum 
quotidie  fidelibussubministrat.^f  dimitte  nobisde- 
bitanostra^ctU  et  nos  dimittimus  dehitoribus  nostris. 
Homo,<  si  sine  peccatoessenonpotes,etvissemper 
dimittitibi  totum,dimittesemper;  quantum  yisdi- 


nomen  ejus  quodin  se  et  per  se  sanctum  estsancti-  G  mittitibi,dimitte  tantum  ;quoties  visdimittitibi,  to- 
ficetur  in  nobis ;  nomen  enim  Dei  aut  honoratur  •  ex  ties  tu  dimitte ;  immo  quia  vis  totum  dimitti  tibi,  totum 
nostroactu,  aut  ex  nostris  actibus  blasphematur,  dimitte:homo,inteIligequiaremittendoaIii8tuJ  tibi 
Audi  Apostolum  dicentem :  Nomen  Deiper  vos  blth     veniam  dedisti./?^  ne  nos  inducas  ie  teutatumem.  Quia 


•  Scilicet  ^entibus,  qu»ilium  neutiquam  petebant. 
Nam  Uebrsi  in  lege  docti  Ghristum  ad  hominesve- 
nire  orabant  dicentes:  Mitte,  Domine,  quem  missurus 
es,  etc. ;  Kent,  Lhmine,  noU  tardare,  etc.  Mita. 

b  Maldonatus  et  Brugensis,  eelebre  reddatur;  Beda 
et  Menochius,  ametur  et  timeatur ;  Tertullianus  :  in 
omnibusperfectissime  regnetpergratiam  ;  Auffustinus, 
serm.  olim.  48  de  Tempor.,nunc  56  et57 :  Hocrogas, 
ut  quod  semper  sanctum  est,  in  se,  sanctificetur  in  te. 
D.  Thom.,  exposit.  in  orat.  Dom.  petitio.  1  p.  30 
Oper.  tom.  Vlll  edit.  Ven. :  Ne  nomen  ejus  in  nobis 
manifestetur  et  declaretur. 

c  Drusius  ex  divo  Hieronjmo  :  Sanctifieatio  enim 
et  poUutio  nominis  Dei  pendel  ex  operibus  nostris.       ] 

i  £o,  scilicet,  regno,  quo  Deus  regnat  ia  cordibus 
justorum  :  quod  reguum  Dei  vere  vocaturabAposlolo 
ad  Rom.  xiv,  46.  Ambro8ius,Hilarius,Gregorius,Mal- 
donatus,  alii  aliter  expIicaat:Gjrprianus  de  Orat.  Do- 
minic.  sermo  6  pag.d58 :  Qui  se  Deo  et  Christo  de- 
dicat,  non  terrena,  sed  ccslestui  regna  desiderat.  Con- 
sentiuDt,  Sedulius,  lib.  iv ;  Ghrvsostomus  in  Mattb. ; 
Augustinus,  ep.  olim  21,  nunc  130  ad  Probam,  c.  41. 

•  D.  Thomas,  loco  cit.  pag.  32  :  Cum  ergo  petimus 
quod  veniat  regnum  ejus,  oramus  quod  non  regnet  in 
nobis  peccatum,sed  ipse  Deus.  Ambrosiusde  Sacram. 
eap.  4  pag.  341  edit.  Paris.  1551. 

f  j^tii  perperam^  Deus  meus  est. 


g  Gum  nonnulli  animadverUssent  vocem  liriov9cov 
in  Hebraeo  legi  mahar,  quod  Syris,  guorum  dialecto 
usum  fuisse  Christum  volunt,  crastinum  est,  et  non 
quotidiaHum  et  hodiemum ;  inde  orta  est  queestio, 
quam  movet  Ghrjrsolo^us  :  an  scilicet  Ghristus  in 
Evangelio  duo  sibi  invicem  repugnantia  docuerit.  Ad 
cujus  soluUouem  alii  eamdem  cum  Gbrjsologo 
iniere  viam,  dicentes  in  Dominicali  peUUone  agi  de 
pane  eucharistico.  Ambrosius  lib.  v  de  Sacram.  cap. 
4 ;  Gvprianus,  lib.  de  Orat. ;  AugusUnus  bomil.  olim 
IS :  Impertire  nobis  etu:haristiam  tuam  quotidianum 
cibum.  Ad  hujusmodi  explicaUones  mores  potius 
quam  litteram  spectant.  Hac  enim  petitione  qusri- 
I  mus  omnia  quibus  ad  vitam  conservandam  indige- 
mus.  Alii  cum  Hieronymo  annotarunt  vocem  Ue- 
braeam,  ex  quo  conflatum  putatur  verbum  tTrtovo-cov, 
non  quidem  diem  proximum,  vel  immediate  sequen- 
tem,  sed  quidquid  futurum  est  signiGcare ;  et  dixe- 
runt  esse  crrovo-ia  omne  id  spaUum  vitae,  quod  nobis 
superest  emetiendum. 

n  Evangelista.  aj&rov  rov  iircouoiov ;  quod  nonnulli 
vertunt5ttperjtt05/an(ia/em,  superomnes  substantims. 

i  Debitum  in  Scripturts  deluti  figura  est,  inquit 
TertuUianus ;  et  peccata  debita  vocantur,  subdit  Bra- 
gensis. 

j  Hissimilia  habet  alibi  quoque  GhrysologuSy  qutt 
aon  absohiteintelUgendasantyqQasi  hacsolaimplet^ 


m 


tiffiUid' LxVffi. 


394 


teiMcdoMli^  ttUiUKitati6.rtfiaaM,iQquit,  ille,  /[  tis  liujusorafionis,  quamTobishodieDiTimtas  insi- 


mi^  kmnikm  (/o^.Tiiy.Rogemas  ergo  ut  nos«  ar- 
bitrion09tro  aon  rdiaquatiSod  in  omni  actu  paterna 
Boa  |^l«ia  oonMriBgat,  et  in  Yita  tramitci  cttktoti 
MdoratioaeeoQflrmet.Setf  (<6era  noi  a  tnaU.  A  cluo 
flilo  t^m  dial>oio  quip^e,ex  quo  est  onme  maldou 
HogimvB  libMrinos  amiilo,qulaikialo,qttinoflea^ 
laerlt,  irai  noa  poteet  bono^ «  Si  adhucndn  nati^ri 
adhoo  in  ateroeonetiluti,  {ladem  petnnt,  eipetutft 
Mgiuun,^  ^aave  fttqumtio,  qood  tfOttper  IM  Piiiui 
iB  Dei  patrie  mantittfcan0t8iEeele8iagenerat,ra- 
tivMB  ool,  eeieo&leate  tnyetetlatt  ;  qnod  in  POtre 
DeoyiM  Siihie  faeiriti  qdomodo  humana  ro^oeiae;- 
Hooo  traoleiur  noa  e«t,non  est  hamane^  modo  dhri- 
11188  flBeliaianda<  Aadieti  £)eam,aiirterrea«an  eogK^, 


noat  et  infundit,  afifectum,  propheta  tuhc  audet  coe- 
lilus  percepti  hnjus  muoeris  quodammodo  pavore 
iOliitos.  Odiditerum  dizerit  pervidete,  CustodivUia' 
(ivtiitetexpavUifentermetuavcceorationis  labiorufn 
meotum.  Postequam  dirinimuneris  senseratlargita- 
tem;custodirit8e,  ne  se  hostem,  neiniinicum^  he 
iatronem  se  iterum  sicutin  paradiso  sustineret.  Fit 
Tigilantior,  fitsolhcitiorsuicustos.quiseposttanttt,' 
rOi  JactaramcQsiestem  thesaurominTasisflictilibos 
ett8todivit.i?^  expavit  venter  metu.  Ventrem  cordis  in- 
tetaa  nominat  hic  propheta ;  qui  sicOt  Tenter  cibis, 
(^i^ricsensibuspasdCuretrepletor.i^^exiiam^v^f^ 
meui  a  eoee  orolioniita^idf  timmeoftiii.Siinteilectus 
oordis  infuderatori  tocem,labibdederatTerba,cur 


lA  koflnaaum  :  artfdisti  Patroi»  Chriili,faloo  per  80l>^  ^  TOta  sua,  cnr  desideria  sua^curex  hoc  qood  est  ei- 


itaatiaaft  erede ;  audisti^  patMa  tuooif,  hoeerede  per 
gvaHaiii  :Mle  atesiet  Pilias  hobuit  semper,  teesse 
filkiMi  doditmodOtSleergoleftliamscito^utserTum 
teeaaMoadeieiai;  sicaudiadGhristisimiiitudineai 
te  tadaetaai,  ut  seOiper  te  Ghristo  cognoscas  esse 
rabfeetaia. 

8BR10  LXVm. 
fn  eaiaiMffi. 
Gonditio  mortaiis,terrena  compagOiUmosa  sub- 
stantia»  Titas  ac  mortiS  incerta,  iabore  attrita,  con- 
smDpta  pcsn^,  poirediii^acpalTeri  scdbjectttnatiira 
eapere  aon  Talet,  flssllmare  non  iuffidt,fugiii^noa 
iade^  oredere  periimes^quodhecfieeogitaf  con» 
iteri.TaBtam  doaokiM  Dei  gratiam,prba9fl8^raai 
magiyia^iiiem»  muttetiualargHalem,fragilita8ha* 
maBa  mide  promereri  T^deat,  non  potest  iaTenire; 
fiea  reornon  ambigiiafliiHat>aoaeprofifietaiiimentiA 
Moiln  priBTidiS0e,dum  seionto  panrore  eooeuiSttitoi 
bt^m  aa(ditaitahtere*agllitamtremore.dicit:Do^ 
miM,ilmdifrtauditum  imnn,ei  laniif,  c&n$ideravi  ope- 
ret  tua^  ef  «rpaet  {Babac.  m,  Jutta  LIX).  Audilaai 
iflimt,  noa  qoia  tunc  propheta  taatu»  audierit  f)o- 
saittttai,  ied  quia  taacf  serrus  Dominum  sttum  sibi 
eteTeriiim  reperit,  et  audirit  in  patrem ;  non  quia 
ntaiidf  hnjailabricam  eietteatisiia  srbi  dissonti  cou'- 
iaiianl6iaco>ateiBplaiaiCipifrit,sedqQiapietatisergaf 
ie  tanlfli  eonaide^aaslaBCopera^admiraUoDiitreitaore 
eeiicuBsni  eit  Mpo:^e.ij&niiieravi,  inqof  t,  opera  iud 
ei  oaepavi.  Adoptatom  ee  tade  itopuit  in  filiiim»quando 
perdideratipsiusfidaciam  sertilutis.Denique  at  scia^ 


conditione  Deus  nobis  peccata  dimittat,sed  si  cstera 
ffi^fip^  yeluti  pfluiitentiay  doior,  etc  Hoc  eoim 
intereit  inter  promissiones  affirmantei,  qu»  cum 
excepiione  suscipiend»  suat,  etaeganies^  qu»  abso- 
kte. 

•  Deui  non  tantom  homioes  impios  suis  smpe  titiii 
relinquit,  uC  Hom.  i,  H,  sed  eos  etiam  qui  vfriDus 
sttiipiasmquo  confidunt.Ouod  malumi  juxta  Ctirj- 
Boiogum,  ante?ertimus  assiduis  precibus,  etprascipue 
hac  eadem  petitione  in  orat.  Dominic. 

h  Malum  nic  a  S^.  Patribus  pro  diabolo  sumi  plu- 
rimis  probari  potest.  At  in  luce  meridiana  lucernam 
tecciiderem.  Ur»ce,  ii|  texUiy  »n6  rou  7roy«pou,a6  Ulo 
improbo,  ab  il^  maligno  yertit  Tremeiiiu8,Montaiuii 
et  Sjrus ;  quo  nomine  diabolus  rocart  solet»  Matth., 
jm,  19  ;  Joan«  xi»  13 ;  t,  18. 
PAxaOH  UU 


oraturui,exparit  ?Q|ula  non  suggestioiiesulcordis, 
ied  diTini  Spirftas  loquebatu^  ofTatu.  Aiidi  Paulum 
dicentem :  Misit  Dem  Spiritum  PilH  sul  iri  cbrda  ve- 
Hra elamaniem:  Abbd,Pater{Gal.Yi),Qncfddi}idiinm 
etm  ad  interna  tranBmitteret,  tantum  se  meruisse 
miirabatur,  et  iiite^natotah6nfinis]^atebant.lleritd 
adjedt  :iSf<in/fai>^(  li^emorMom  mtfa^quiaipsa  pro- 
phetiati8eeraTexabantur,Ef  subtui  iMe,iaqurit,  eoM- 
fhofa  est  virtus  inea.  Quid  est  subtus  me  f  quatehui 
ipseidemquehomosursumper  gratiam  jadi  leTatui 
jacebatsubtus  pristinam  per  naturam,  necTirtutedi 
CQBlestem  Tirtus  pbtemt  sustinere  terrena.Jai]6[f  uma- 
Tit  mcns  Sina,  cumdaturuslegem  Deosdescenditin 
montem  (£«od.xii).Ouid  caro  faceret,cum  des^ndtf 
^  Deusin  carnem,  carni  gratiam  coilaturus  ?  Venit 
paterquiahomoDeum^serTuBdomiaam  nonf^i^el^at. 
Et  quia  fldelis  est  in  Terbis  Suis  qu»  dxxit  :  Aperi 
oi  iuum,  et  fmplebo  iUud(Psal.  Lixx);  aperite  nunc 
ori,  Testra,  ut  ipse  ea  tali  pi^ee,  tati  repleat  et  chH 
ibore.  Pater  noiter  quiesin  ca^is,  {Matth.  Tt)-.  tM 
itmt  qui  de  Dei  promfssionddifiidunt  ?  ficCe  quam 
cito  fidei  est  remonerata  confeesio':  niox  dtDeom 
uhiei  Piliiconfl^s8a8esPatrem,tu  ipiBeesDeiPatris 
adbptatusin  fllium,ut  essescoeh  httrei,qatparadin 
^sul  habebaris  et  terrss ;  et  ideo  nunc  TOcae,  Pdier 
rkater  qnises  in  cailii.  Quia  fuit  tibi  qoondam  pater 
tpLl  te  resolTit  in  limam,qui  te  ad  claustrlBk  doxit  et^ 
l^rtraxit  inferni:  terram  nesciat,  amot^m    caraiv 
ignoretypatrem  pulTeris  nonjrequirafiiiiiiii  in  ee  Ti'^ 
fiiticere  perinittat,quiDeum(raitt^emc(Ble8temrepe^ 

c  Hic  se  catechutnenos  Dominicam  orationem  do- 
cuisse,  et  gentiles  modo  per  baplismum  renatoseru- 
diisse  innuit.  Mita.  —  At  cateciiumems  nonhcebat 
dicere  Paier  nostsr,  usque  dum  per  aquam  regeoera- 
tioms  Fiiii  Uei  lacti  «ssent.  Hoc  aperle  tostatur  Clurjr- 
sostomus  homii.  11  in  U  Cor.,  tom.  V  pag.516  edit« 
traacoL ;  et  Augustiuus  Homii.  ±%  de  Vtirbo  Apos- 
tei. ;  Ttieodoretus  Epit.  Div.  Dogm.  cap.  28  tom.  iV, 
pag.  3a6,  citante  Suicero  pag.  Ii48.  Unde  passim 
dicebatur  tux^  m^zm,  oratto  fidslium.  Non  tamenres 
erat  iliicita^  si  quis  ea  uteretur. 

«i  Hoc  estquare  disputamus  id  quod  fide  firma  cri" 
ditury  ioiiiioel,  quod  Fiiius  «9temi  Patris  fuit  semper 
ia  hoc?  Yide  supraserm.  58^  et60,et63;  ha^enim 
fc^a  httritifiOiscriftaiuaU  1JU?4« 


0 


ia 


395. 


S.  PETRI  CttRYSOLOaf. 


%H 


titad  naturam.Etquise  Dei  fllium  credit,  actu^  vita,  A  ^  tenere  praesumens,  nee  ▼irium  suarum  modum 


moribus,  honestate»tantogeneri  respondeat.neite- 
rum  ad  terrena  descendenfi  ad  ipsam  tanti  genitoris 
tendatinjuriam.  Sanettficeturnomen  tuum.Hi  nomea 
Ghrtsti  cfficis  visum,  oursumclaudis,  defessis  vario 
languoresanitatem,  mortuis  datvitam,teque,homo, 
jpsumytotamque  sanctificat  creaturam«  quemadmo- 
dum  tuipsiusnominisoras  et  expostuias  sanctitatem? 
QuiaaChristo  vocatus  es  Christianus ;et  ideo  sup- 
plicasjut  praBrogativa  tanti  nominis  meritis  in  te  sub- 
Bequentibus  roboretur.ii^/ ventot  regnum  tuum,  Devo- 
tionem  mandat,  exigit  desideria,votaperquiritipse, 
qui  adventumsuuminsuacontinetpotestate.Fidelis 
estille  miies,  qui  regis  sui  praesentiam  sitit,exoptat 
regnum^  expetit  et  concupiscit  triumphos :  sed  hio 


colligens,in  conflictu  male  cauta  succaiobat»  deinda 
offensus  Deus  tradat  tentationibus  quos  dcdinquit, 
Sed  Ubera  %o$  a  malo.  Satis  de  se  humiliter  sentit» 
nec  salvari  8  per  se  prassumit,  qui  ut  a  malo  per 
I)eum  iiberetur,  implorat.  Signate  vos.  Jntelligite, 
filioli,quanta  perfectorum,quftntafortium  gloria  sit 
et  potestas,  quando  taata  virtus  in  ipso  conceptu» 
tanta  majestas  aperitur  in  partu.Nondumnatuspa- 
trem  vooat,  sanctitatem  postulat,regDum  petit,  dat 
jura  terris,  terrenascoelestibusexsBquat  voluntates, 
etlaboribus  profuturis  exlgit  jam  devotus  aDOooam. 
Panem  nostrumt  inquit,  guoHdianum  da  nobis  hodie. 
Beati  estis,  qui  coBpistis  ante  pugnamTinoere^ute 
triumpharequam  vivere»ante  ad  patris  promptuaria 


petis  ut  tibi  etin  teadveniatregnaturus,inquodia-  g  quam  matris  ad  gremium  pervenire,  aote  pastum 


bolus  arcem,  mors  imperium,  diu  infernus  gessit  et 
tenuit  •  potestatem.  Oremus  ergo,  charissimi,  ut 
Christus  semper  suoregnet  in  mihte,^  et  miles  sem- 
per  suotriumphetin  T^^o.Fiatvolunta$tuaMcut  tn 
coelo  e/»nferra.Beatusdiesiile,  quiterrenorumjun- 
git,  sociat,  exsBquat  ccelestibus  voluntates,  utinter 
dispares  substantias  una  atque  eadem  sit  voluntas. 
H8BC  est  fida  pax,  inconcussa  concordia,gratia  per- 
severans;quando  per  uniusdominiordinem,familia 
naturadlversa,  voluntatefit  una,eademreperituret 
sansu.Panem  nottrum  qtjtotidianum  da  nobis  hodie. 
Post  cceleste  regnum  panem  quispostulettempora- 
lem  f  Sedquotidianumc  etindiem  vultnosinsacra- 
mentosuicorporis  ^  panis  viaticumpostulare,utper 
hoc  ad  perpetuum  diem  et  ipsam  Christi  pervenia- 
mus  ad  mansam,  ut  unde  hic  gustnm  sumpsimus, 
indeibiplenitudinem  totasque  satietatescapiamus. 
Etdimittenobisdebitanottra,  sicutet  nosdimittimus 
debitoribus  nostris.  Qui  sio  petit,  et  debita  non  re- 
laxat,  iste  se  etiam  per  quod  orat,  accusat;  quisibi 
tantum  donari  postulat,  remitti  tantum,  quantum 
ipse  remittitet  donat,  ad  placitum  Deum,  Deum  ta- 
liter  invitat  ad  pactum.  Quisquequantum  ipse  prsB- 
stiterit  aiteri^  tantum  sibi  exigat  et  ipse  praBstari, 
Dimittenda  sunt  autem,fratres,debitanon  pecuniaB 
solum,sed  omnium  causarum,culparum,criminuffi; 
quidquid^homo,  •  incurrere  poteri8,in  his  tibi  cum 
incurrerit  aiter,  ignosces.  Fidens  peccatis  suispetit 
Teniam,  qui  peccanti  libenter  ignoscit.^/  ne  nos  tn- 
ducasintentationemMoc  peteremilliesmultis  modis 


gregis,  quamsuccum  lactis  invadere,  toto  ante  vio- 
toriarum  sonare  j  ubilo,  quam  vagitu  respondere  cu- 
narum.  Vere,  ut  dixit  Apostolus,  infirmumDeifor- 
tius  est  hominibus  (I  Cor.  i).  Aut  quis  poterit  tanta 
conoeptusreferresacramentum?  ubi  ^  Virgo  mater 
parit  orl>e  quotidie,  necrelinquit  postei^os  adlabo- 
rem,  sed  aBternam  germina  ^  prsBmittit  ad  gloriam. 

SERMO  LXIX. 
/n  eamdem, 
Putasne  mortale  pectus  Dominic»  charitatis  erga 
nos  magoitudinem  capiatf  Putasne  terrenioorporis 
pondere  mensdepressa  erganos  divinumintelligatac 
sentiat  affectum  ?  Nam  quidquid  coeli  micat,radiat  et 
,  speudet  oroatus,  quidquid,  in  terra  fragrat  in  jQori- 
^  bu8,sapit  in  fructlbus,  io  animantibu8gaodet,nostro 
amore  factum^  nostraB  addictum  est  servituti.  Sed 
quamvismagna,parvatamensuntadsupern«inaoa 
dilectionisindicium.Nobisprincipatusoffilomm«no- 
bis  flBtherin  polestates,nobis  superoie  dominationes, 
nobisangelorum  officiaexcubiis  militant  indefessis. 
Sedistaadhucasserendffiinnos  divinn  necessitudis 
parvasunt,et  minora,  tantumque  infirma,quantum 
creatoresuominorest  creatura.  Deus  vultuincoa- 
templabilis,visuimperspicabilis,nullosensu8B8tima- 
bihs,inaccessus  mente,neipsoquidemad  pleoumoo- 
tus  auditu,  quoties,  quaUter,  quamvarie,  quamdi- 
verse  humaois  aptavit  obtutibus  ?  Quam  se  com* 
muoiooi  quamse  familiaritati  prestitit  et  coocessit 
humaoffi  cum  Noe  coosilii  sui  facit  esse  participem 


eogimur,  fratres,  oe  frag^itas  plus  ausa,  et  dese  D  etexpiaodomuQdodivulviumpr8Bmooetimmioere,et 


s  Alias,  prineipatum, 

b  Ex  ms.  CflBseoaB.  Editi,  ut  miles. 

c  Alias,  exinde. 

<i  Viaticum  dicitur  SS.  eucharistiffi  sacramentum, 
quod  nobis  adaliam  yitam  commigrantibus  pro  com- 
meatu  sit.  Vide  Basilium  Poncium  ex  familia  Ere- 
mitarumS.Augnstini  Variar.  Disputat.  (^ucBSt.  2t part. 
I,  num.  4.  Confer  qucB  dixi  in  dissertatione  de  Pat. 
argentea  Cornetiana  pag.  96,  in  notis. 

•  Alias,  ineurrere  potes. 

f  Ex  ms.  Vaticano.  Editi,  tumof^e. 

B  Ex  hac  eadem  petitione  validissimum  argumen- 
tum  desumebant  catholici  adversus  Pelagianos,  asse- 
rentes  oulia opegrati»  pos99  hQmioei  viribus  suie 


peccata  devitare.  Frustra  enim  petimus  JV«  nos  tji<lac- 
eas  in  tentaiionem,  si  hoc  in  nostra  positam  sic  est 
potestate,  ut  nullo  Dei  adjutorio  valeamus  implere. 
Hieronjmus,  lib.  lu  contra  Pelagium ;  Augustinus, 
Epist.  olim  89,  nunc  157,  ad  Hilarium,  et  epistola 
olim  74,  nunc  78,  ad  eumdem. 

^  Hoc  est,  Ecclesia  generat  filios  per  baptismum, 
quos  morientes  ante  se  pramittit  ad  ^loriam ;  stabit 
enim  mater  Ecclesia  hic,  donec  seBcali  consummatio 
ad?eniat.  Sed  filios  Christianos  quoUdie  prsmittit 
ad  regnum,  dum  filii  electi  obeunt  mortem.  Mita. 

i  Ms.  CseseniB,  sed  a  terreno  germine  pramUat  ad 
ghriam^ 


S»7 


SERliOLXX. 


SM 


IpttunsaBmiliiiiiipBO  oustodeparvo  arMdesigoatin 
9tnnne  {Ge».n):  cum  ad  Abrahamveiuthospesad- 
▼entat,inTitatustotadigDatioDe  succedit,oblata  non 
respujt»apposita  velutesuriens  et  lassusassumit^et 
diTina  coUatione  velutegens  susciptitet  acoepathu- 
mana(Gtfn.ivui)f  Hinc  est,quod  emortua  moxsenis 
membrareTiTiscunl,  sterilis  vetulas  jam  visoera  su« 
scitanturexstincta,etnatura  in  Tivo  cadavere  perse- 
polta  proditura  suum  resurgit  auctorem^  et  genmtt 
]dnrimos  transacto  jam  tempore,  per  unum  •  quem 
eredideratconditorem(Gfeii.xxi).Ad  Moysen  igneus 
Deos  glomeratur  in  rubo^  deinde  confert  facienda 
cum  8erTo»exercetur  YariisiniEgjpto  virtutibus,  et 
patefitadnatumfamuli  (Bxod.  ui) ;  irrogat  flagella, 
Td  tollit  {Bxod.  TUi) ;  ot  in  mari  quantus  sit,  quan- 
tnmvehomini^dederit,  ultricis  und»  demonstrant 
obsequia^cum  siccato  gurgite  ®  cedit  unda  piis^et  li- 
quore  durato  murum  prttstat,muniBen  exhibet  libe- 
randis,ac  tota  naturaB  sus  virtute  de  hoste  s«  vissimo 
triomphaturadecurrit  (Exod.Tii).  Miro  contubernio 
Israeleticis  Deus  conversatusin  castris  {Deut^xxm)^ 
Bumerosas  gentes  nunc  ferit  fulraine,  nunc  tangit 
grandine  {Josue,  x)  ;  uodc  solo  tubarum  clangore 
prostemit  (/ostie,Ti);  ut  sine  conflictu»  sine  Tuhiere 
Deus  ducat  Titricesacies  quas  praBcedit  Affuit  de- 
sideriis.TOtis  annuit  singulorum»mox  ad  interrogata 
respondit,occulta  prodidit^praBdixit  futura,quaBsita 
patefecit,  regem  contulit,  donaTit  opes,  temperaTit 
ploTiaSffecundas  praBstitit  terras,conjugiaipsafilio- 
mm  copia  et  honore  decoravit.  Sed  adhucparum 
esse  credidit,  si  afbctum  suum  erga  nos  praBstando 
prospera  tantum,  et  non  etiam  adversa  sustinendo 
monstrauret.  Post  omnia.mundum  suum  pauper  in- 
greditur:  jacet  in  cunabilis  ut  homo,  Tagitu  suo  im- 
plorat,inquirit,exigit  quam  tibi  proBstitit  ipse  pieta- 
tem.  Parens  omnium  usus  est  te  parente,  subjectus 
tibiexstititcuiomnissubjacet  altitudo,timuit  quem 
timenda  metuunt,fugit  ad  quem  cunctaconfugiunt; 
eoeloramarbiter  et  hospes  in  domibus  peccatorum ; 
pane  pascitur  qui  pascet  omnes^  Et  quid  plura  ? 
«HcyroxpflcTMp  tenetur  saBcalorum,si8titurterraBfuada- 
torJudicaturhumanaBlargitorveniflBydiscutiturcor* 
disscrutator,  punitur  TitsB  dator  et  redditor,  cunc- 
torom  resurrectio  sepelitur,  ut  tarda  mens  hominis, 
etintelligentia  satis  pigra,  tcI  morte  in  seDei  proba- 
let  aiffectum,  quaB  praedictisetinnumeris  Dei  bene- 
fieiis,  Dei  erga  se  non  inlellexerat,non  senseratcha- 


A  ritatem.  Qni  ergoeese  fseit,  deditTiTere,  doooit  et 
orare,quia  totom  voloit  prasstare.qui  sua  sibi  prece 
Toiuit  suppUeari.PiUsr  no$Ur  qui  si  in  ewiis  {MaUk. 
VI).  Ecce,  homo,  tua  teTOceChristushodie,  ntsibi 
faceret*  eohasredem  Dei  Palris,  adoptat  infihum, 
dum  ait,Pfll0r  fief<sr4)uod  suaBdignationisest,tuaB  ee>> 
seTeluiipotestatisJuxtaiilud:(Hwl9ifelriM|ifrttiil«iiiii, 
dedit  ei$  poietiaiem  fiim  dei  /ieri  (Joam.  i) ;  et  tamen 
iubetdieere,  ot  dignatio  donantis  sit,  non  temeritas 
pr«Momentis»OMeimeai/ts.  Nonqoednonsit  in  t«^ 
ris,sedtequicoBleetem  PadremjamToeas,adooBle> 
stem  Tult  teodere  etrepetere  Jam  naturam,  ut  ge- 
neri  tanto  Tita  nostra  respondeat,  ne  lerreni  mores 
degetterent,quos  ccBlestis  donaTit  et  oontuiit  jam 
natura.  Saneiificeiur  nemen  ltittiii.Non  qood  tua  sit 

B  prece  sanctifleandnm,  qnod  te  saootifioatsomen  ; 
ted  quia  Christi  nomine  Toeatns  es  ChristlaQus,peten- 
dom  tibi  est  ut  aetu  tuo  nomen  hoo  sanctificetor  et 
honoretur  in  te.Quiasiout  Tirtutnm  fama^  nominis 
tauitttmrespondetadgloriam,  ita  maleoonTersantis 
inikmiaad  ejuedemnominisredundalii^uriam,  di» 
oenteApostolo:  NomenDeipervoebiaephemaiurin 
getUibui  (iiofii.u).  Etrevera,filit,tuncgentilisnomini 
derogatChristiano,  quaodoaliter  qoam  profttetor, 
et  dicitur  viTere,Tiderit  Christianam.  Veniai  regnum 
iuum.  Non  ut  Deo  Teniat  regnum  habenti  semper, 
sed  postulas  ut  tibiToniat  noe  habenti,et  perdpias 
illud  quod  tU>i  affisctu  soo  Dominus  pollicettir,  cum 
dicit :  Venite,benediaiPairi9mei,  percipite  regnmn^ 
quodvokieparatumeit  aconetituiionemundi^Manh. 

Q  xxv»34).  Venite,beaedicti;  non  dixit,Teniamns;per« 
eipite,non  dixit,percipiamus.Nemo  miretur  quia  pa* 
tremTocatquinondumnattts  est;  'nam  si  Joannee 
exsultat  {Lue.  i),  et  Jacob  oolloetatttr  in  ntero  {Oen. 
zxT),  prudens  «stimet  qaid  possit  natura  diTina,  si 
tantum  potest  per  Deum  bttmana  coneeptio. 

SERMO  LXX. 

In  eamdem. 

Omnia  qoaB  divinittts  dicta  faotaqtte  refiBrttntor, 
snntmiracalo,sttntstilp<^,sttntpavenda  mortalibos, 
ipsis  etiam  ccBlestibas  sunt  tremenda :  sed  nihfl  tam 
stupet  c<Blum,paTetterra,expavaseit  oniTersacrea- 
tura,  quam  quod  tos  estis  hodie,  nobis  dicentibus, 
aadituri.  Senrus  Dominum  patrem  Tocare  aodet, 
Jttdicem  suomretts  nuncupat  genitorem,  oonditio 
^  terrenasuaseTOoeDeiadoptaAiafiUttnuqttiterrena 


sQttia  Abraham  credidit  illum  esse  Deum,  et  uni- 
versomm  conditorem»  qui  sibi  dixerat  exSara  uxore 
sene,  se  pariter  senem  fiiium  susceptorum,  qoi  mal- 
tamm  gentium  esset  futums  parens ;  ideo  in  gratiam 
idei  suae  consequitar  ut  transacto  generandi  tem- 
pore  nihilominas  generet,  et  plurimos  ex  Isaac  sus- 
dpiat  nepotes.  Mita. 

»  Ms.  CaBsen.  ct  Vallicel.,pala/acml. 

c  Fortasse  legendnm,  CedU  wida  pedibui. 

4  Id  est :  Omnipoteni. 

•Bt  apposite  observant  bic  enarratores  in  peti- 
tione  dici  Pater  noiter^  et  non  meu^:  ut  intelligamns 
aos  esse  cum  Christo  cohaBredes  et  unius  Patris 
ttios. 

fS.  Joannee  ChiysostomuSi  homil.  tO  ia  .tap. 


Matth*  Ti,  ait,  iiotMiiim  inUiatmn  quippe  baptimaOi 
iacramentOt  nonpeue  Deum  Patremvooare,  quod  Au- 
ctori  nostro  contradicere  videtar.  Sed  Chrysostomns 
kamano  mere  loqaitur,  Cbrysoiogus  autem  divino. 
Siquidem  taninm  desi^atus  Pilius  mente  divina  11- 
cet  quod  ad  aos  phvsice  non  possit  appellari  Fiiins, 
graUa  baptimatis  adhuc  sibi  deflciente ;  tamen  divino 
more  Filius  Dei  appellatnr  cui  praBterita  juxta  ac 
faturasunt  prsBsentia.  Mita.  —  Alladit  Gbrjsostomos 
ad  saoram  temporum  morem,  quando  non  aperte 
licitum  erat  catecbamems  orationem  Dominicam 
recitare.  Vide  notam  4,  serm.  67.  Anffnstinos  in 
Bnchirid.  ad  Laurent.cap.  71:  Eorum  (&delium)asl 
dieere,  Paier  noiter  quiei  in  calii,  qm  jam  Paire 
UMreqenmdipMenoqtiaiiSfiril^meia.  « 


m 


S.  PfiTBI  cmRTSOLOCI. 


m 


peedidtUiBtliaiatsediviiiitatif  heredem.Sed  aude-  J^  pecoatum  in  vestro  mortati  corpore  {Bom,  yx).Hat 


mus^qflia  prasumptia  dioeatie  noa  estyUiH  auctori* 
tat  eatjubeatia^ipee  enim  nos  hodie  dicere  sic  voiuit 
qiuno8.dooiut  sie  orare.  £t  quid  mirum  ei  homines 
lleJLQQ&SQcraTUiaiilios^uando-Behomaui  dadit  et 
aptavit  in  Mum  t  Garnis  tunc  natuvam  transtulitin 
dliinamydeitatettgiiaudohuiiianamdetuiitadnatn- 
lanuiuachominem  sihiincceiestiiHiepnBaUliteoh»» 
cedem»  quando  se  par  ticipem  reddidil  terrenorum. 
AiulhomiaiiMgarequidamoct&pcrtttlyquidmunefte, 
qultotaamquod  eratbotminis,etiampeccatum,«eue 
cepitet  morteia  ?  Aut  quoaiodo  hoauaem  in  snis 
pro^ris  soeiumaQnhabehit^qai  ia  adyersisiuMnH 
nia  sa  ttodx  asse  coasoriBm  ?  Uomo,  redi  ad  yeumy 
iiQ  amaUis  a  Deo. ;  et  ad  iiitua  gioriaoi  da  toUim  te^ 


volurUoitua  sicut  in  ecsloet  in  terra.  Ntrnc  iaterra 
muita  hun  t  pro  diaboii  ¥oluntate,pro  saeculi  neqaitia, 
pro  desiderio  camis ;  in  coelo  vero  fit  nihtl  prafer 
i)omini  toluntatem.  Petimus  ergo,  ut  interempto 
dial>olo,utnovo  seBcuio»  ut  mutato  corpore,  ut  de- 
strueto  mortis  imperio,at  abolita  dominatioae  peccati, 
in  coBlo  et  hd  terra,in  Deo  et  hominibus,  ona  Dei  lit, 
eademquevoluntas.Pantfmnos^rum  quotidianumda 
nolna  hodie,  Post  regnum  coeleste,  terrenum  panem 
petere  non  jaJt>emur,  prohil>ente  ipso  cum  dicit : 
Nohte  soUiciti  esse  animae  yestree  quid  maoducetisaut 
qnidbibatis(lfaflA.  ti).  Sed  quia  ipseestpanisqai 
decoBlo  descendii  (ioan.  vi)^  petimus  et  precamor 
ut  ipsum  panem  quo  quotidie,id  estjugiter,samu8 


qui  sie  iatum  proptei tet^adsuamidedaxitiniuriam;  '  inaBtemitate  Tictnri:  hodie,  id  est,in  prassenti  Yita, 


et  Toea  patMm  fidane^  quem  lanto  amore  tuuiii 
pi)ohas»fleiiftis»iateUigis  ettagaaitorem  J^aler  nosler. 
QuodJModumnalas  pairemvoealy.&eiM  miieiur : 

futujHi  annt^  inquitijam  f uerunt^ficei.  ui).  Hino  eet 
quadia  utaratuumioftaneaseatitauoioreffl.  (Lme,i ); 
aleKkikauntiiis  matsi,  qni  erat  suk  oescias  i^itea» 
Ji^o  esiquQd  iaaoh  amele^itur  iMliavequam  aasci, 
anial^Riuiapharfti|Mam  yivoM  ^Gen,  xx^  Hino  est 
qsKK^am  siiatDeo^ni»ihiadhueBOftsuat,quieieeti- 
■ua^aateconititutioaeiiimuadi*  Qmes^inemtiSit^otk 
qood  iila  oousit  iu  lena,  eed  ut  tu>per  hoegevmea 
eaeaaQTeriatooQBleste :  etsi  te  Hei^  Fiham  esse  fate^ 
cia,  wrequantei  Fiiius,  ot  aol»»  Titai  virtutihua 
tanlo:posaiepeepoiidepegeDitie>i.iSancK/8gelurnow^ 


deconTivioaltartssanctiad  Yirtutem  corporismen- 
tisquecapiamu8.^(  dimitte  nobit  debita  nostrasicut 
et  nos  (Umitttmus  debitoribus  nostns.  Sic  dicendo, 
homo,  •  induigentice  modum,mensuramque  yeniaB 
tutibidedisti,quiaDominotantumtibipetisdimitti, 
quantum  dhniseris  ipse  conserro.  Dimitte  ergo  delin- 
quentiin  te  totum,  si  vis  ipse  de  tuts  nihil  Dooiiao 
deberedehctie  :  inalterodimittetibi,  si  visipsevio- 
dicemvitare  sententiaro.JS^  n^nos  inducas  in  tentatiO' 
nem.Deus,  sicutscriptumest,  neminemtenlat(Jae.\) ; 
sed  tentare  dicitur,  cum  ^  contumaciter  euotes  ad 
tentationum  laqueos  derelinquit.  Sic  Adam  tentaioris. 
incurritin8idias,dumsui  precepta  deseritcoaditoris 
Unde  autem  et  a  quo  teataretur  homo  prodit  sic 
dicendo :  Sed  libera  nos  a  malo.  Eoc  est  a  diabolo 


fiaoft.QaiaaChrtelovooatuses€lmiUaoos,  petis  ut  C  qui  totius  mali  et  auctor  est,et  origp:  diabolusaa- 


prssrogatiwir  taati  uomints  sanolifteetur  inte;rqaia 
noiiu^<  M  qaod  per  se  et  sihi' saadum  eet,  aut 
aanotiiiettluriaaolMS^^aoetr^aetU)  autBostro  acto 
blaspheaiat«rsn  gealihus^  YienitUpegnkm  HuftiTi.Ipse 
dioit :  BegnumDei  ijHramsesl  (Luc.zmi) :  si  intra 
uos  est»  veuiat  utquid  oramus  ?  Est  in  fide,  est  in 
spe,  est  in  exspectatTone,  sed  Ut  in  re  veniat,  jam 
paea«mMB;¥eaiat^u<im  aobis.a^n  ilii-  qtii  semper 
QoaMgntPatra  Bueii  eemper  regaat  in  Patre ;  sed 
madBXJiobiB.VemteikenedMiMrism€i,  pereifnte 
ragmsmqwedwabisfapatun^estah  origine  mundi  (Matti 
2M:v)*lhamKi9r¥emattegnn*ii4ufmMBic  Deus  flegnet 
iaaohis»  qaateaus'  »  noliis-desiaatmors  regnare, 
doeinatregaare  peoeatttifr.Regaavit,iaqait,i&orsab 


tura  coelestisfuit;nunc  est  nequitia  spiritualis,  setate 
Uiajor  seeculo,  nocendi  usutritus,  laedendi  arte  •  pe- 
ritissimu8;undenonjammaIus,sed^malumdicitur, 
a  quo  est  omne  quod  malum  est.  Hinc  est  quod  pro- 
priis  viribus  liberari  homo  noa  potest,  carnalibus 
vmcuHs  ilUgatus.  Petendum  nobis  est  ergo  ut  Deus 
nos  a  diabolo  liberet,  qui  s  Ghristum  terris  ut  dia- 
bohim  vinceret,commodavit.  Glamet  homo,clamet 
adDeum,cIamet,Liberanos  amalo,ut  atanto  malo, 
sOloGhristo  vincente,  liberemur.  Pater  noster  qui  es  w 
c(F<i5.0randithema,  materiam  petendi  supplicaadi 
normam  paucissimis  in  verbis  ipse  tibiqui  tibi  est 
e^orandus  indulsit,ut  ez  hoc  tupetendi  sumas  sea- 
sUm,intelIectum  postulandi  capias^mensuramcoUi- 


jbdaoDkttaqiieadlleysett(JioifikV).  fitalibi;ffonregnet  d  gas  impetrandi,  et  brevissimo  magisterio  orandi, 


tSttscepit  ad  delendum:  honaatem  aesumpsit  nt 
l^beqett  ut.  dicitsupffatsernK  45.  In  epieioiaD^  L.eoBiB 
Sid  Flafianum  dicilur :.  Asmmpsit  fwrmam  servi  sme 
sardtpecoaU.  Ideo  suscepit,  ut  habetur  1  Petr.  ii  : 
i^^ecola  nostra  tpse  pertulit  m  corpore  suo  super  /p> 
gfU4m,  i£t  ilGor. :  £um  quiJion  novera^peceatium,pro 
nobispseoatum  fecii.  Idest,  Deus  fecilDeum  esse  tios* 
tiam  pro  peccato.  Vide  l^elierm.  in  exposit  psalmi 
x^a  U  D.  Ambrosius  lib.  u  in  laicam,  de  Giu«sto  bap- 
tvejlo  ait :  Unus  omnium  peecataeuuq^utiniHoom' 
niape(»ata  morerentwr.  Mita. 

^  Hs.  Caeaeav.  odiuam. 

c  Meoet  alios  inteipretes^^vauiKi  sicui  dfnotdimit* 
U^tts^  n(ui>^igaifieat  modoBiiremiUeiidi,  Dens^eoim 
perfecte  remiititr^^d  ^atteoeip.  MtMst  nsoia^o^ ' 


Deus  hobis  et  majora  et  liberalius  remittit,  sed 
conditio  :  quod  si  aliis  non  remiserimus  nec  nobis 
remittetur. 

^  Augustinus  :  Non  enim  per  se  ipsum  inducit  Deiu 
in  tentationem,  sed  induci  patitur  eum  quemsuo  auxi- 
lio  deseruerit. 


•  Ms.  Caesen.,  promptiutmus. 
t  Vide  notam  i3  serm.  67. 


RNota  vimhujus  verbi  commodavit;  hoc  est,frucn- 
dum  dedit.  In  commodato  etenim  redditur  idem  ip- 
sum  specie  et  nuntero  quod  fnerat  commodatum,  ut 
patet  toto  tit  ff.  commodati.  Stc  Gluistus  terris  com- 
modatus  dicitur,  quia,  devictb  dialralo  et  homine  re^ 
dempto,  idpm  specie  et  numero  coelo  redditus  ^^ 


m 


asnfObm 


4dl 


JatUiiiiaiii  «iq^  diioipluiam ;  •■  timiil  qaia  ad 
amoris  iadiciMD  rez  ipia  offloio  faootQs  esft  advo* 
eati,  ut  preees  quitnn  ^  respoimrug  erat  ipse  dic- 
taret.  Gunctatio  abl^eeiioipotraiidi  omnis,  immo 
fidociacoOalaast  tota  prememidi»  qnanda  ipeom 
se  legit  in  praoibue  qai  rogatur*  Metus  loomn  noa 
habet,  ubia  Patre  fiUus  pietaie iolirprete  deekto* 
rai  qoe  eaoota  euot  impeirare« 

SERVO  LXt!. 

Tn  eamdem. 

Fratres  chariseimi»  qui  tos  donavit  eredere«ipBe 

Toa  doouit  etorare»eit0lampeieodiformeo(ipa«ei« 

aptovit  ioTerbie :  qoia  oum  paliem  poetolattmidta 

praoe  fiiius  ooo  laboral ;  HOtti  eoim  petera  oogit 

oeeeseitaff  genitom»ita  orgetdiariiasdaregeoitoreBU 

Paler  ergoqoi  epooteprMtat,  ooo  tam  utpetatori 

qaam  quid  petatur  osteodift,  ut  filkia  peteodo  joet% 

plaeeat,qntpotestetultapoftolaQfdieplicere«Audite 

PatreiOt  et  yoe  filioe  eese  jam  mdite^uiquc  petie# 

ritia  incuoctaoter  impetrare  poeMtie.  Ooid  valeat 

fides,  creduiitas  quid  poseit,  qoanti  sit  cooleseio^ 

hodie  moostrelur  ioTobia*  EcceTrioitatie  trioaceo^ 

lessio  io  cqsleiiteio  sobolem  de  terreoa  tos  suskilit 

serritute;  eeoe  fidee  quei  Deum  locuta  eel patrem» 

patremYobisOeum  bodieooiiquisiTit ;  eec^Yoiquse 

confftsea  est  DeumfWum»  tos  Deiadoptavit  io  fiUos  0 

ecce  creduiitasqoseDeumSpirilumproelamaTityde 

camissubstaotiamortaliio  Titalem  Spirilussobstao-* 

tiam  Tos  motavit.  Quis  pietatie  taotie  digmis  ioTOF 

oielur  assertor  ?  Deus  Pater  bomioes  digoalor  basre* 

dee,Deus  FiliusooodedipiatorferTuleeeob^redeSf 

Deus  Spirituscaroem  coosertem  difioitatis  afeoout» 

fit  c<£lumposseseio  terreaoruai,etiof»risaddioti  juris^ 

didiooesufcifuunturinfupenHs^Aposioloprobaoler 

oamdicit :  Aoe«sciliif  ti«aao(^elMifii4ica^imiiif  Vo- 

caie  ergo  Deum  patrem,  fosque  si  ooodum  oatosr 

jam  tameodesigoatos  filios  esee  Jam  ereditOi  et  data 

operam  qoateous  sit  vobis  ccslestif  Tita,  e int  Toi>ia 

diTini  moreftetlbrmadeitatiftetaTestraprieferatui) 

in  forioa;quia  co^leftii  Pater  reepeodeotee  geoeri 

fi  lioe  muoeribus  ditat  di?inis,degeoeraQtef  ad  pc^Q»« 

iem  reirocat  serviiutem.Polernas/erftne9mcar^*' 

Saccomberet  ooBscieDtia  servilis»  terreoa  cooditio 

solvertetar»  nisi  oos  adbuoc  clamoremipfiuf  Patrif . 

auctoritaf t  ipsiuf  fiiii  Spirituf  exoitaret.  Mmtt  ait,^ 

Deus  Sjnritum  PiUi  sui  in  carda  nosira  clamasUm 

Abba  Pater.^  Lassescitmens,  caro  eostra  defioitaci 

divina,  nisi  Deus  qu8B  fieri  jubet  impleat  ipse  qui 

jubei.  QoaQdeaufamortalitasDemnTocare  patrem 

oisi  modo,  quaudd  supema  virtute  hominis  animan- 

tur  io  terna  7  Palernoster  qui es  in  cceUs.  Homo.quid 

commune  cum  terris  tibi,  qui  oonfileris  ttlu  genue 


a  Eiim 

b  lia  corrigit  lieursios,  ut  est  ia  editione  prima 
BoOoD.  Ediii  fere  omnes,  reipofMia. 

«  Meursiuscivrigebat,  fiaccsisitmen».  Sanctificetar 
ts  Bobia.  Augoftiuuf,  serm.  olim  48  de  Direrfif^ 
■ne  56eft fi7  :  Bm  ro§as,  fom/  $emper  mutum  fO 
M,  sancti/Uetur  in  t$  ;  ideet  sanetum  htdMtwty  n^ 


A  esse  deec^TErgooceleftemvitammonftraiohabii 
tatiooe  terreoa  t  quia  e i  qoid  io  te  geeferit  teneoa 
oogitatiOiCflflomaeulam.omleeti  getteri  ii^uriam 
iotolisti*  Saneti/leekirmnnen  tuum.  Noe  petimof  o| 
eaootifioetoomeo  suum  Deuf.  qood  eaoelitale  eoa 
totam  f alvat  et  faaelificat  erealmm*  FmtttM^  hee 
oomeoeelquodeuperoApoleftatespaTeol,  qood 
tremeoda  s  ofoipiuot  eerrilote :  1100001000  ee tquod 
muode  perditodalsalutem:  sed  peMmof  otoooieo 
Dei  aetu  ooe tro  faoetifieelor  io  ooiiif ;  oebie  eoim 
lieoe  ageotibuflbeoedieilQr  oemen  Dei,  oobie  oialo 
ageolibof  Uaei^iematur.  AodiApoetohimdiceolem 
Abifieiii>fi>fr  fos  blas9hematmrin§entSbus{llmn.  nh 
Petimof  ergo,  pelimQf  ut  qoaotom  oooseo  Detaao* 
dom  eft;taotumiiof  ejof  mereamorioooelrif  mem 

^  tibof  flaoolitatem.  Feoser  reftwmn  twum.  Ooasi  ooo 
foaiper  luerit,  ao  f il»  fio  regoum  Cbrieti  ot  yeoial 
ouoe  fogaoiof .  Ei ubi  esl  iHudr  Regmun  Dei Mfro 
oof  esl(liiitf.  xvu)*  Joter  ooeeft  fide^fod  utnefteoial 
fupplieamof.  F^rolree^  qoamdiQ  diaboluf  ^ario  oe^ 
qoltiarQm  geoofe,  molliBieda  arle  faliendi  rerom 
aoiem  turbat,feofQf  liomioam,fMrefqQeeeofoodil» 
f«Yit  ideUf ,eaerilegiifl  iarit;  fallit  aoguriie»  dlf  ioa* 
tiooe  meotitQr,  eigoifl  deeiptt,  UhKlitaBtrif ,  f peeta^ 
colie  oooopal,  ol>eidel  tittif,  peooathi  voloeral,  ori* 
oiioibof  faocial,  deeperaliooe  proelerDit^  Chrieti 
regoum  proloogaletabfleotiat  a  oobie  .Petf  moe  ergo 
ot  reoial  lempoe  qoo^  maUtaoli  auetorepereoale, 
mundof  totuflyorefltHmtota,  lotam  foliof  CSiriffi  re? 
gDeieitriomii^ietad  gloriam ;  et  Aal  qoodeecpitlori 

^  ol  flioutio  ocbIo,  ita  et  io  lerfaima  Demfioi  fii  fo-' 

^  loolaf.  Sit  terra  ecBlum,  TitaDeuf ,  tempoe  fslentfr> 
tae,  patfia  requiee»  oeofos  hioeeeoliaf  booer  im«' 
loorlalitaet  ^  gMa  oaetitae,  Deue  totam.  Addiditr 
Fofiffi  MOf irtim  quotidianum  4a  notis  Aedet.  Poei 
pateroitalem  Dei,  poel  diTioiaeaMOif  fanctilalem» 
poeteoBliregoumft  qoelidiafwwB  panem  jobetnurex* 
peecere.  Ghriftof  ehlirioni  000  fobiaeel,  Ghrifhio 
maodatif  sois  eootraria  oen  demftodai;ifM  dizili 
iiro(*feio/(ieitfetseafiffiMf  veslriffiitdmafMliictfKsaii* 
quid  bibatis  {Matth,  T]).Sed  qoia  ipse  est  paois  qui 
de  ceBle  defceodit  {Jodn.  fi),  qoilc^et  graties  ouk 
la  aplatuf  ee t  io  farioam,  qui  croeif  eoofeotttf  eei 
paafiooe,  qui  magom  pieialif  fermeotalof  eet  eaora» 
meoto.qoi  •  ooospersiooif  lerislaTameotomfoflQ'» 
lit  de  fepulcra»  qoi  otdirioiiafieeoaB  oalore  ooque^ 

D  retur,  ipseelibanomdeeositinlBrai«quiadocBlestem 
cibumquotidiaDusEcolesiaa  defertor  ad  meoeam,qQi 
in  remisflionem  firaogitur  peccatorumi  qui  edentes  se 
perpetuam  pascit  et  enutrit  ad  vltam,  huncpanem' 
quolidie  nobisdari  petimu8,donec  illo  in  dieperpe^ 
tuo  perfruamur.  Bt  dimitte  nobis  debiianoitrasieui 
einosdimittimus  debOeiribitM  mstris.  Bome,  t  peoee 

eoiiftffiiiuiltir. 

d  Qaam  ma1e,boneDeu8 1  Phrfmieeditlonef  :  Ve- 
neta,  Sartine,  Lagdun.  Dnrandl,  Golon.  Renningif, 
etc,  faria  eastitas.  Lugdun.  Laodriani,  coranteTheo^ 
philo  Rajnaudo,  habet  cora  castitas. 

•  Tn  nomkullis,  slcQt  el  in  ms.  yaUc.  deeft  levis. 

f  Explicanduf  est  Ghrysetogos  ti  Aogastino,  qui 


408 


S.  PETRI  CBRY80L0GL 


40t 


4e  est  potefttas  Tenitt,  iii  te  est  indulgenti»,  ta  tibi 
remissionisatictorescoDstitatus.  Gratispetit  ve- 
niam^quitibiin  alio  iaduIgereoontemniB.  Homo*  ta 
tibi  misericordiaBfaetuses  ipsemensora ;  quantum 
quaeris  misericordiae)  fac  tantum.  Einenos  indueai 
in  /en/o/um^m.  TentatioestffratreSySpeeiesfailenB, 
qun  prospera  in  adversis,  adversa  occoltat  in  pro- 
speris,  humanamqueignorantiam  dolosos  educnKin 
lapsns ;  petimas  ergo  ne  peoeatii  impellentibuB  in 
tentationum  foveas  incidamas.Inducere  autem  Deus 
dicitar,  currentes  adcriminacumreHnquit.  Sed  liher 
ra  itof  a  malo*  Hio  mali  mahim  designat  auetorem» 
boc  est,  diaboIum.>>  PetimuB  ergo  nt  munere  hoe 
nno  mahs  omnibus  cum  mali  careamus  auetore.  Pa» 
ter  noster  qui  es  in  oalis.  Nemo  cum  se  fllium  da- 
mat,  manere  semiretnr  inhabitu  senritntis :  ad  di- 
▼inum  germen  hodledesignatus  es^non  promotus ; 
apemi  non  rem^  te  noyeris  consecutam.  Audi  Apo* 
stolum :  Spesalvi  faUi  tumus :  spe$auiim  qumtide' 
Surnon  esispes,quodenim  videi  quiSiquidsperai?  si 
ttutem  quod  non  mdemussperamus,  per  paiieniiam 
«rfpee<amiK(iRom.TUi).HodieadoptioDisestdie8»hodie 
promissionis  tempusest :  andi»  crede,  exBpecta,cre- 
de  creditori  tuo,  qui  tibi  credidit  debitori ;  exspe- 
eta  parumper  ut  veniat^  qui  te  diasustinuitutyeni- 
rei ;  da  illi  induciaB  de  promiiso,  qoi  tibi  qaidqaid 
erat  debiti  jam  donafit.  Ant  quare  tu  fatigarisspe 
Dei,  cum  genusomnebominamBabsistatspeifide 
Tivat?  Agricda  nnmquam  sereret  anhelos,  si  fini- 
ctum  laborissni  de  tempore  non  speraret ;  viatorla^ 
borem  prolixi  itineris  non  subiret»  nisi  se  ad  desti- 
nata  crederet  perrenire ;  nauta  mare  non  intraret 
ineertus,  si  se  lucrls  seqaentibas  eompensatarum 
▼iarum  discrimina  non  speraret;  miles  tota  Juven- 
tutis  tempora  non  ageret  in  periculis,  si  seneetutia 
bonores  oopiosissimosnon  speraret ;  filius  patem» 
dominationis  «  temporanondoraret,  si  se  substan- 
ti»  patema  non  speraret  horedem.  Et  tu  site  Jam 
filium  Dei  credis,  Juzta  prophetam :  Exspeda  Domi" 
numviriliierageteieonfoneturcortuum{Psal.TTWi); 
et  exspecta,  ut  haereditatem  Dei  de  exspectationis 
flde^  et  de  Tirtutepatienti»  eonsequaris.  Audi  Apo* 
stolumj:  FiUi  Dei  sumuSfSt  nondwn  apparuU  quid  eri- 
mus;scimusquoniamcum  apparuerii,  similet  eieri' 
mus  (IJoan.  iii,%).Etiterum  :  Vitavesiraabseondiia 
$st  cum  ChrisioinDeo :  cum  auiem  apparuerii  Chri" 
siusviiavmtrayiuneetvosappareldtiseumipsoinglo' 
ria{Colos.  ni).  Fratres,  beati  sunt  fiiii  Dei^  quia  et 

petitionem  hanc  de  qaotidianis  peccatis  intelligit^ 
quibus  non  carent  nec  piissimi  homines,  quseqae 
Deus  dimittit,  si  nos  dimiserimus.  Serm.  olim48de 
Diteri.,  nonc  S6;  serm.  olim  42  inter  50,  nunc  67; 
serm.  alias  135  de  Temp. ,  nnnc  59. 

«  Laodat  hunc  locum  Glirysologi  Du  Hamelius  in 
notis  ad  Sacr.  Script.  hic. 

^  Nostre  infirmitatis  memores,  non  solum  ut  yin- 
camus  petimus,  sed  etiam  ne  in  certamen  descen* 
damos,  ac  forte  Tincamur.  Maldonalus  ei  Tertullia^ 
no,  CTprianus,  AugasUnas,  elc. 

c  Non  SDstineret.  Horat.  lib.  i  Od.  14  : 
VfaL  dinare  tMibm 
Pof f  «Bt  Inptnoiliii 


k  haereditatem  rerum  omnium  possidebnnt,  et  de  ex- 

cessu  patris  hictus  temporom  non  Tidebnnt. 

SBRMO  LXXII. 

In  eamdem. 

Quod6gomodocnm  magnotremoredicturussnm, 

quod  Tos  estis  nnne  terribiliter  audituri,  immoter- 

ribiliterT0caturi,8tnpent  angeli,paTesctmtTirtntet, 

supemumcoBlumnoncapit,  sol  non  Tidet,terranon 

sustinet,  tota  nonassequitur  creatura.  Quid  adhsec 

mortale  pectus?  Quid  ad  hmc  mens  hominis  imbe- 

cilla?  Quidad  hmc  humani  sensns  angustia?  Qoid 

ad  httc  humanffi  TocisanraTQuidad  istudhumaoa 

fingna  dto  tacftoraT  HocPaulus  <  inTisibifitercum 

TidisBet,prodidit  non  prodendo,dicens  :Nec  oeutus 

vidiit  nec  aurisaudiviit  net  in  eorhominis  ascendH^ 

g  qum  prmparavti  Deus  diligentilms  se  (I  Cor.  ir).  Hoc 
Isaias  cum  soo  moz  coeptssetauditu,  ad  hochomi* 
num  perTcnire  posse  dubitat  tcI  fidem,  dicens :  D<h 
mine,  quis  credidit  auditui  nostro  (Isai.  uii)  ?  Hoc 
leremias  cumdiTino  concepisset  anditu,  paitns  su- 
pemorumsensuumnonsustinebatfClamans  :  Ven- 
trem  meum,Tentremmeumdoleo,  et  sensus  eordis 
mef  perturbati  sunt  (/frem.  iT).HocHabacucd!Tini 
spirftus  perorabat  afflatn,  cum  dicit :  GustodiTi»  et 
etpaTitTenter  mens  a  TOoe  orationis  labioram 
meoram ;  etintraTittremor  inossamea;6t«  subtus 
me  oommota  est  Tirtus  mea  {Hdbae.  in).  Eletatos 
Tirtute  Dei  sensit  snam  sub  se  succubuisse  Tirtntem. 
Longumest  superhoc  sacramentumpaTorisprose- 
qui,  etdinumerare^sanctorum  ezempla:  tempus 

^  non  sinit  din  me  in  hoc  timore  demorari,  coBlestis 
partusimpetnsnonpotestff  tardarenascentium.Di- 
eo  argo,  et  tos  in  ntero  adhue  penetraliToce  com* 
pello,  proTidaezhortationepnemoneo ;  utanteqtiam 
Tideatis  matrem,  TOcetisetpatrem,anteblandimen- 
ta  matris,  patris  tendatis  et  festinetis  ad  regnum,an  te 
patris  prmyeniatisad  panem  quam  matris  adnbera 
pendeatis.  Nec  iuTosquidquam  sibi,autmatrisne- 
cessitas,  aut  mtatis  tempora  Tindicent :  sed  in  Tobis 
totum  diTino  patri,  totum  coelesti  respondeat  et  oo- 
cnrratauctori(ifa/fA.Ti).Pafernoffer^esmr{F^. 
Hocest  quod  paTcbamdicere^  hocest  quod  trepida- 
bam  proferre,hocest  qnodnequec(Blestium,neqae 
terrestrium  quemquam  sinebat  servitutis  propri»  oon- 
ditio  suspicari  :  coeli  et  terra,  carnis  et  Dei  repente 
tantum  posseproTenirecommercium,  itt  Deus  in 

D  bominem,  homo  in  Deum ;  Dominus  in  serTum,  ser- 
Tus  Tcrteretur  in  filium,  fierelque  diTinitatis  et  ho- 

^  Panlus  tidit  inTisibiliter,  qoia  sine  imaginibos 
Tidit  arcana  per  ezstasim.  S.  Thomas  in  U  Cor.  ;  et 
Tidit  InTisibihter,  quia  ocalis  corporalibus  Deus  non 
Tidetar,  utex  Augustino  docet  Falgentius  resp.  3,  ad 
Ferrandam  diaconum,  £x  Mita. 

•  Emendat  Meursius,  subitissime  commota  est. 

t  Exms.  Yaticano.  Ineditis  deest  eMii]»(a. 

a  Hoc  est  tos,  qui  dirina  Tocatione  nasci  spiritua- 
liter  cupitis  CbrisUani,  et  qaodam  im|>eto  riscera 
matris  ficclesiiB  urgetis,  ot  statim  nascimini,  mihi 
hand  permittitis  )amdia  in  modo  cceptis  exemplts 
morari.  Obserra  ut  gentes  baptizari  et  renoTari  cn» 
pareaU  Mxsk* 


40< 


SERMOLXXm. 


40« 


manltatisiQeffabilimodo  ana  et  sempiternacognatio. 
Et  qoidemdeitatis  ergaaosdigoatiotaQtdestyUtsci- 
reaequeatqoid  potissimumaiirari  debeat  creatura : 
otrum  quod  se  Deus  ad  Qostram  deposuit  servitutem, 
an  quod  qob  ad  suae  diTinitatis  rapuiC  dignitatem.Hinc 
estyhomo,  quod  te  diTinitu8adhortatur,«quitanto 
nnnc  tuo  amore  flainmatur.  qaod  adhuc  in  u  tero  voce 
tnate  Deus  adoptat  iniilium;  quod  te  non  fieri  solum  li- 
beramvultille,sedna8ci;quodipsampropt6rtemanu- 
mittitnaturam^nequemnayum,  nequamroaculam 
imponat  ortuspristinaBsenritutis.O  vosbeatos,  qtii- 
hns  dominaridatnm  est  ante  quam  nasci,anteregaare 
qaam  vivere,  ante  adDei  Fatris  ifloriam  pervenire 
qnam  prosapiam  propriaevilitatisagaoscere.Eccle- 
siaPeliz  mater,  quas  vostalesrespicit,quttCQmvir- 


A  reguum,  totamque  in  se  regni  continet  potestatem ; 
sed  pui  nos  vultadpromissam  regnigloriamperve> 
nire,  monet  nosexpetere  omnibus  hoc  votis,in  hoe 
vult  nos  totis  mentibus  inhiare.  Quantum  namque 
est  temerarius  quidiscutit  de  genere»  ^  igoavus  esl 
taatum  qui  non  gaudet,  «stuat,  anhelat»  cum  pro- 
missnm  intenditetperteneitadregnum.Aat  volun* 
ta$  tua  sicut  in  calo  et  in  ^m^i.Sicut  ineoelo,  sic  et 
in  terra ;  tuac  jam  totum  coelum  est»  tuoc  agit  Dei 
meos  uaa  omaes»tuac  io  Ghristi  omaes  et  iaomoi- 
bus  Ghristus,  quaadoomaes  solius  Dei  sapiuot»  et 
<  faciuot  voluutates ;  tuucomaes  uoam,immouaus 
omaes  quaado  Dei  spiritus  ia  omnibus  vivit  nnus. 
Panm  nosrwn  guotidianum  da  nobit  Ao^.Sieut  in 
psalmo  :  Benedictus  Dominus  dediequolidle(P#a/. 


go  permaneat,  genuisse  tales,  et  tantos  vos  taliter  3  Lxvn) ;  ita  hic  Vanem  nostrum  quotidianum  da  na* 


I  iniratur.  Olim  partusistepnesedenlibus  designa- 

bator  exemplis.  HineestquodJacobinutero  matris 

eum  fratre  luctatur  {Gen,  xxv),  prcBripit  et  trium- 

pbos.  Hinc  est  quod  in  utero  Thamar  gemini  de  pri- 

matas  honore  praiiantur,  retardant  partus,  nec 

ante  lucem  cuptnnt  vfdere  quam  vincere  {Gen. 

xxxvm).  flino  ^t  quod  Joannes  exsultat  ante,  et 

ante  suo  occurit  anctorl  genitricis  ex  utero  quam 

pfooedat  (Lti^.i).  Et  si  humana  pignora  slc  ante  Deo 

militant,quamna8cantur  parentibus,  quam  vivant 

sieculo  ;  qUid  mirum  si  Ecclesias  divina  germina,' 

si  Deo  sua  soboles  in  utero  adhuc,  quod  sit  supemi 

germinis  jam  fatetur  ?  Pater  noster  quiesin  eotlis. 

StuporinsurgitfGhristusde  Deipatrispectore  matrem 

TOcat,et  fateturin  terra  ;;ethomo  dematrisuteropa- 

trem  vocat,et  confiteturin  coelis,Pa/tf  rnotf^^t  «s  m 

eesUs.  Quotehomorepenfe  provexit  gratia?quo  te 

rmpaitcoBle8tisnatnra?ut  incameetin  terrapositus 

adliac,  et  carnem  jam  aoscias  et  terram^diceado: 

9mter  noster  quiesin  coelu.  Qui  ergo  se  taati  Patris 

fifium  eoofitetur  et  credit,  respoadeat  vita  geaeri, 

moribus  patri»  et  meate  atque  actu  asserat  quod 

ocBlestemcoasecutusest^  peraaturam,5an/t7ice<tir 

Missm  iuum.  GujasutiqoegeQU8es8eccBpimus,ejtts 

utique  eensemur  et  aomioe  :  et  ideo  petimus  ut  in 

notns  illius  aomiuis  saoctificatio  perseveret^honor 

et  prasrogativa  nominis»  quod  sublimavit  sic  tanti 

Geaitoriscelsitudo.Adventatre^tim(i4tim.Noaillipe- 

timascuinumquamdefuitregnum,  immoquiestipse 

•  Alias,  Quod  tanto 

^  Alims,  conteeuius  es  palemiUUem 
«  Ex  mss.  Vallicel.  Editi  plures,  I^rus. 
^  Ita  petilionem  expiicat  Brujgensis :  Fiat  a  nolris, 
ai  in  nokis,  quod  tu  ms,  praseipis,  eonsulis. 

•  Salebrocnm  loeom  ex  mss.  Gasen»  et  Urbini 
explanavit  Mita,  addens  quam  sit  paoisperfect»  bea« 
titadinis  sacramentum  eucharisticum,  m  quo  vi  ver- 
boram  adest  corpus,  sangpis,  et  divinitas  Gbristi, 
eom  in  beatitodine  una  divina  persona  non  videatur 
sine  altera»  dicas  cum  theologis,  quod  Pater  et  Spi- 
ritus,  sanctus  adsunt  in  boc  sacramento  per  conco- 
mitantiam.  Augustinus,  pater  theologorum  et  lumen, 
serm.  3 deTempore,  ait :  Filius  suscejnt  eamemetnon 
deseruit  Patrem,  nec  se  divisit  a  Pat9*e  :  suseepit  car* 
nsm  m  proprietaie,  sed  tamen  Pater,  et  Spiriius  san- 
eius  non  defuit  majesUUe.  Et  sicut  Ghrtstns  estin  Incar« 


kis  hodie.  Quotidianum jugem  dicimus ;  jugis panis 
ille  est,  qui  de  coelo  descendit :  Bgo  sum  panis  qu$ 
decatodeseendU{Joan.y\).^  PerfectsBergobeatitudi- 
nis  est  iste  panis ;  hodie,hoc  est  in  prassenti,  iUiui 
panis  cibo  jam  vivere  indpimns.eujus  perpetuitate» 
quod  estquotidie,  saginabimur  in  futurum.  Et  di- 
mittenolns  debitanottraticutetnos  dimUtimusdeH- 
toribusnostris.  De  supplicantis  pectore  venies  fons 
emanat,  et  ad  veniam  refluet :  quidquid  pietatis  exu« 
berat,  et  eff^undit  in  alterum,  quando  indulget  sibi 
tantum  quantum  alteri  condonaverit .  Et  dvmUteno» 
hisdebita  nostra  sicutetnos  dimiUimus  debttoribus 
nostris.  Satis  potest  homo  misericors,  qui  cum  Deo 
de  nietate  confligit,  cum  tantumsibidariquantum 
^  dederit,quantum  donaverit  tantum  detiderat  et  do- 
nari.  Homo,  sit  semper  in  pectore  tuo  venia,  si  vis 
erimina  non  timere,  Et  ne  nos  inducas  in  tentatuh 
nem.  Haohiterpretationeindigent,quiatentatiodia- 
boli  prttvia  et  amara  est  ministraejus:  quamdiu 
vero  hoc  fragili  continemnr  in  corpore,  necessario 
precamur  ut  in  nos  '  nec  tentationi  pateat  aditus, 
nec diabolo  tribuaturaccessus.Secf  liberanosa  me* 
fo.  Ipse  aatem  Domiaus  Deus  noster  llberet  nos  a 
malo,  et  perducati^d  omne  bonumf  qui  vivitet  re- 
gnat  Deus  modoet  semper,etperinpnlta  saculasss- 
culorum.  Amen. 

ffSERMOLXXin. 
De  paschali  solemnitaie. 
Hodiema  festivitas,  fratres  charissimi,  nobis  ve* 

l>  natione,  ita  in  eucharistia  est  sacramentaliter.  Mita. 

f  Yere  his  verbis  Deum  rogamus,  ne  sinat  nos  ob- 
noxios  esse  tentatiooi,  ut  superius  ionaimus.  Gjrpria- 
nus  de  Orat.  Dom.,  Augustinus,  epist.  457  cap.  I,  et 
lib.  de  Dono  Persev.,  cap.  6;  Ghrysostomas,  Tertol- 
lianus  et  alii. 

ff  In  codice  Bononiensi  sermo  htc  inseribitur  :  5er- 
«10  B.  Petri  Ravennatis  de  die  Pasehse.  De  eo  Mita : 
Non  videtur  absolutus  hic  sermo.  Est  illius  argu- 
mentum  de  iis  qai  diu  ante  efTecti  sunt  Ghristiani; 
et  de  iis  ({ui  naperrime.  Hi  secundi  appensi  coUe 
eorum  qui  jam  diu  baplizati  et  coofirmati  fueere,  de- 
beot  ex  aberibus  Ecclesias,  commnnis  matris,  ver- 
bam  Dei  et  instructionem  in  fide,  qoasi  lac  samere. 
Primi  vero  corpus  Ghristi  recipere,  et  euncti  ana 
pariter  sacram  Dei  eruditionem  ab  ore  pastoris  ao* 
dire.  Mita. 


m 


s.  vvm  croxMuwi. 


m 


t9rapppooQiieciiUi>eceAm999ffQi^  f^rTatmc^f^fti*  ^  Chri8toppl)^MQer«Ui!ACPeaturiu»;sfdiigpiti(m^ 


Duin ;  8e4  (lum  praateriMipr^seQtibiisspbinni  devQ? 
tioD^  partic]p^,eiP^$cha  iu>«tru9i,Paftchare4e]ai^tft 
poQJQQgit,QOT/B  regeperaUoQi»  a|>lactat  ij^fanti  Wi 
quiajuxta  ApQstolom,  Vet^a  (ro^iienin^  e<  e^P€ 
facta  swntj^^i^  fiopa  (U  C(ir.  t)»  Annui  DoDdini 
p^rficitur1^.imPri^U8a  non  «enatcit,  )>  qui  tamdiu 
^uo  repurr^t  ^npirculQ^quamdiunot  ad  diem  retiri<' 
|>utioni8  adducai  Pa8chali8hQdierna8oieBUutas  a 
Ifirte,  quof  ani^  gQn^it,  q^qc<:  repellit,  ut  soUdorii 
eibipasttt,  perfjpjCtum  Ctiristi  roboreQVirinTirum^ 
Feciese  Abr^^mepQl^m  magPum>totiu8quedomu8 
8^9  totitiam  8U8ctta^ablaptatp  haachietoriadin 
mi^  referpnt(9  cegf>0Timu9  iQm^  w)^  l^t^  8e|iecim 
tU  sobolee,  ei  8teriti^iwicu8»chori3tripudiaQtib]UMi| 
cithara  ettympfuia,  et  tolo  psalterii  reeonante  oon:  ^ 
c^tu,  imiTerpw  famili»  corda  traxit  et  coipQioytt 
i9gaudium«qu4ntomagienp8^  hodieinhjmnitspi- 
ritiialilHif  coaTenii  eifultarcii^lcanticis»  quand^i 
f  Virgini8ingeniun^fJi>lactf4uruniTefiafeeundiiai} 
Si  Anna  $ar^  coneteriUf,  pu^lacrjini?  orationui^ 
Buarum  ta,n^di^  ipitd^fecilt  andiVitem  eui  corporie  pi 
naturfie»  qua^Adiuf^erat  teAgp  n\m  tempore  npgti^ 
pp8terita8,  SamueleiQ  dirine  munere  ms^p^wii 
ablaotatum  nm  diTJPW  refuQdi^  m  muQi)8<et)»^ 
titiamauam  aacrlficiorttm  yictimis  ad  plenitudineni 
liberationiaacQmaulat  (l  Atg.  i) ;  omlto  magie  mM 
Qportet  laudi«  ioiimburaeacriQciuio»  Tota  acdTeve» 
fQ^TitaUa  incenauifi  adQlflre,et  tota  bplooau^^im 
piQguedine  PcQ  Pfttn  Tictwa?  immolare,  quanda 
YirgomatereQutritaeta)dactatatotnuQier<^pigQora 
qpotstellaeccel^Patri  tQ)o  orbe  repnefeQtat»  u)im«  ^ 
pleatur  Ulud  prppheticum :  Bm^4iceft  cqnmanomi 
bmgmW%$M  Wdm  MrepMmtwr  nbertQiei^^MaL 
9/.)*  Gjlenioeisep^ptiefum  eesf»  credat  ietudfeeti? 
Ifitatie  QQ8tr#  aaUata^  mj»tecuMn,  nec  euetimet 
f  pannuQi  nQTmQTete«rinQ8ae«uereTesiimenW*ubi 
^Oiil  Judaio^  Tctustatie»  noTjitati  oonj  MQgimus  Chrir 
etiaofB :  8QifQt#«,  ApoetplQ  dicmte»  QOTam  totam  in 

8  Godex  BeQoftiensis,  memf. 
-  hfbid..^  4t. 

•  Ibid.^  appulit,  corrupte.  Id  est  ^  catechi8Qm  et 
teneris  iDstractioDibufta;t8%cram  participienteucha- 
ristiam.  MiTA.  —  A  Vet^ribas  et  pro  cibo  et  ante  ci- 
bum  infantibaH  mel  dabaiar,deiBde  lac,  ut  obserTa- 
tum  e8t  aTirieeraditisSalmaBiQUb.  de  TranMibetaQt. 
pag.  495,  et  Isaac  Vossio  in  BarnabflB  epistolam,  ad 


divinam  supemtt  Tirtutif  eTehimue  ad  profectum 
(II  Cfirf  t),  utdum  simuli^upern^ti  quidface^eda* 
beant  in^uuQtur,  et  ante  geniti  quantam  Dep  gra^ 
tiaip  de  perfectiQnesuadebeaoiinsUuuAtur.appen? 
daxUu^  collo  i\  qui  modo  n^ti  sui^t,  et  pietate  tpta 
8ub  Ecdesiae  matrif  uberibue  occupentur»  trfthan.* 
teoeris  iauci)>U8  ^  innocentiaa  pastum^  in  openB  iiaa 
cto  brachia  meditif  ntur  extendere,  nitaQtur  io  (wnu 
Udei  tremula  firmare  Teetigi^.  Numquid  sio  relin* 
quendi  Bunt  j4m  n^trijU,  ut  uon  patris  ci^^jpatr|8 
manu,  patris  regantur  ar|i)ilrio  ?  et  ifa  inatris  caAr> 
8UiQ,matri8fide  munianlur,  ut  noQ  buiuaQa  solum. 
aed  etiam  diTinaprudentia  percipiant  et  preNripiaoi 
safutaria  ?  $ic  JaxK>b8uaQimistiimdu8,nMtri8QOxi? 
siUo^   satis  audaz,  patrii  ut  priBriperetbenediotvo? 
QeuSj  i  phis  m  jsticus  quam  dolosus  inceseit  (G«n* 
^Tu);  nam  primogepitumeementitQanQneet/iaia 
iU|8  primus  est  quem  coalesUs  ^tia  generat,  Dpn 
natiira  mortaUs^UlenossubhircorumpelUbuefiMSu* 
rabat/iui  utmoriapiur  peocato,  hortatu  matrig  Ec- 
cl^aiaB  mortiAcatiporporisindiumurTestimeuto,e( 
k  opore  agri  cpntinuis  coQfessionum  fiructibus  et 
ubertaleredotemus,  doneceiecitatilfraeUtica»  salur 
tariler  Uluden^s,  patern$^m  benediotiQUpm  tota  S^ 
d^i  prflBripiao^usarcanQ^  dicenteApQstolQ:  CaBcitQa 
^srael  fa<^  eatt  donec  ptenUudo  gpQtiuni  iAlcoiret 
ex  parte  (Rm*  u,  25. 

1  SERMO  UqUY. 
J>e  fys^rreclione  CAriiti. 
AUquaQtulum  uos  taeere,  fratref  charif aiiiu»  ot 
m  vigUiarmQlabor  fpcit,at  cpegitgejuniilaafituda;  et 
ideo  bodiereddimuedeDoaimicaQefurrectionQjfQc^ 
Qionem,  in  qua,8i  diTinum  estqupdexVirfl^naQa* 
scUur  Christua^uantumdiTiqiiui  est  Chriftns  f^ma> 
tuis  quQdresurgit  ?  Quoder^diTiQnm  eatJbuQiwa 
nonaccipiatur  aaudUu.  Vicfpere,  uKruil,  eakboH 
qum  iMcetcit  inprim  «a66aft  (4fa<f  A.  xxTiu).  V#- 
Siperasabbati,  hoo  nescitdies  sa^cuU,  hoononhabei 

simal  in  sensu  historicoetlitterali  nuUam  pnel^Mrrt 
mendacinm,  utbeae  BstiasinhQDclociim.  Boe  aibi 
potissimam  negoti^  suscepit  Theodoretas,  quaest..  8i 
in  Genes. ;  Gregorius  Magnus,  lib.  i  homil.  6  id  Gze^ 
chiel. ,  et  in  Job,  lib.  xvm  cap.  3  dot.  edit. ;  S.  Tho- 
mas,  M,  ^8Mt.  i  art.  a,  ad  3 ;  Melchior  Ganoa  Uh. 
11  de  Lot.  ThAolog.  cap.  ^.CoQsnUias  est  oimeradl- 
tissimo  Galmeto  tora.  I  pag.  316  col.  2  sapiens  Ulnd 


genuinarum  Ignatuepistolaram:  Hinc  melUe  [>  Aagastiai  Hb.  iii  deDoctr.  Ghrist.  principTam  addu- 
et  lactia  in  Tetere  Ecdesia  diisgiistatie,  ad  InfofUia^     cere :  cum  sciHcet  in  Seriptura  exmiU  aUcaJQa  Tiri 


ut  aticabi  loqaitur  Hieroannaa.  st^^ioaltafie»! 

<iEx  cod.  Boncn.  In  editisdeeat  hodie. 

•  Ex  eod.  cod.  editi,  Virginei  germmi^. 

t  Ex  eodcm  cod.  Id  editis  deest  eue. 

irHoQ  est,  Hebreopnut  Pafeha  nonassuHttrimtro 
Pa8Cb88.  AUadit  ad  Ulud  Matth.  iz,  i6,  de  qoo  sUpra 
8enno3i.  Mixi. 

b  Omnes  edUioaes  etmss.  Vatic.  et  Boa.,  eto.,  ha*^ 
bent  padttm»  Placuit  emendatio  Latinn. 

i  Ex  ms.  I^atic  Bditi  iolti  atottf . 

i  Nqq  aaas  inter  Patreaest  Cfarysologas  qai  Jaco- 
bi  factum  a  fraude  et  mendacio  exouset,  et  beocomnia 
ad  mjsileriam  remii  opertere  contendat.  Vide  Au- 
gustiiiatt  Ub.  Gontra  liendadam,  cap.  iO.  At  at  iUe 
a  mendacioexcu8aretur,8ati8Don  essetdemoQstratia 
iQ  acUone  iUa  mjsterium,  sed  oporteret  probare 


peccatum  adducitur  in  quo  figara  et  typasrevain  fo- 
toriram  exhibetur,  exempUim  tameo  Ulud  ad  litte- 
ram  minime  afferendom  esse.  Aagustinas :  rt^tirm» 
Od  iMelligeiUiaim  rv/erof,  faiUimveroipnm  adwiares 
MOft  traniferat, 

^  Ms.  Bonon.,  Agni,  eorrupte. 

1  Vide  qajEB  diximus  iB  pmfatione. 

B  Vigiliaram  aeas  in  primfiBvaEccIesiaet  jejiiniiim 
proUxius  in  Hebdomada  magna.  Oiiin  nox  ipsa  Pat- 
schatif  Ftgt^ortim  iVojD  vocatar  a  Gaddentio  tract.  is 
Exod.  pag.  2i.  et  ab  Alcimo  Avitode  primafestifio» 
ffaUonam  Instit ,  et  ab  Adone  VieDnensi  in  Ghronico. 
VideLindenbrogimn  Obserrat.  adMarceU.  pag.54^ 

B  la  Godice  Bonon.  additar :  Auiisiii  evangelmimm 
dictniem  l  Fa^nire^. 


IM 


estamLnaf. 


M 


mnAdi  qmmi.  V#8f]MNpfljitt»#  noninelioat  dtem ;  ten»- 
brencitTtspertnoQ  loe6flcit;iion  in  auroram  Tertitur, 
qoili  lueis  ortom  jgnoraLVespora  mater  noetispar* 
\mt  dieoi ;  moftat  ordinem»  dam  agnoteit  anoto* 
rem ;  radiat  de  noTitate  m  jsteHumtai^eiat  Creatori 
aerTire,non  tempori.  V49p€ri,ioqmif$akhaiipi(Bluci* 
sdiinprimaiabbaihvenUMaria  MagdaleneeiaUera 
JMertemderfMptiltfriijn.Sero  mulier  corritad  Te^ 
Bian^qnm  matoreoQoorrit  ad  oulpam.  Vef  perequm* 
ritGliriatomtqua  in  maiutinis  Adam  ae  noTerat  perdi- 
disse.  VsnUMariaeialtera  Maria  cidereiepnierum* 
Qom  da  paradito  perfidiam  snmpserat,  festinatb  ft« 
dem  samere  desepulcro;  contenditraperedemorta 
▼itam»quas  «devita  rapuerat  moitem.  VenUMaria* 
fioe  nooen  matris  est  (3idsti,Tenit  ergomaler  in  no* 
mine,  venit  molier,  ut  fieret  nmter  ¥iventaumt  qom 
fiiota  faeratmorieQtiumniater,utqnodscriptQm  est 
iapleretQr  :Boe  esi  maier  omnttMi  eiwentkm  {Gen. 
m).  Venii  Mariaetaitera  iforui.Non  dizit  venieruDt^ 
ledTeait ;  snb  unonomineTeneruntdufli  mysterio, 
Qon  oasu.  Venit  Mama  e$  aiieraMaria.  Veoitipsa  sed 
ailera»  altera  sed  qisa^ut  mulier  mutaietur  Tita,  non 
Qomine  ;¥irtote,aon  se^u  ;etfieretresurreetionisBUQ- 
tia»qQS»int0nmatiaetlapsusezstiteratetrainm.  V«ntl 
MaHamdereupuienm.  Ut  quam  deceperat  arboris 
TisnatTisos  repararet  sepulori;  et  quam  prostraTerat 
iOecebrosas  aspecUis,  aspeotus  salutaris  atiolleret» 
Bm^  inqoit,  ierrannoiui  faHue  esi  magnui^  anteim 
mim  Ikmini  deicendU  de  cmie*  Tremuit  tena»  non 
quiaangelos  desoendit  de  ccbIo,  sed  quiaab  infisris 
'  Ikmiioatorasoendit«i0rc«terr6raol«i/(a«<iisesriMi- 
|Qa«.<  Movetnr  obaes4issiliunt  imaterrarttm,tremit 
tsnaimoirtiumtremuntpoBdera,  orbisfandameBtQ 
quatiuQtnr,  oorripitur  twtarus,  sistuntar  inferna : 

•  Aecommodatse  Cbr^sologusad  commnnem  alia- 
ram  nationam  usam,  spod  quas  insoleiM  est  dicere 
diem  in  yesperis  elucescere.  Loeutio  rero  h»c  pro- 
pria  est  Judsis,  qQidiessacroSi  ut  hodiernum  et  nos» 
id  Tesj>eras  exordiebantur,  Tel  elapsa  hebdomada, 
eum  prima  bebdomad»  alterias  dies  inciperet. 

^  HaBC  fere  Nysseousorat.  t  contra  Eunomium  tom« 
ni  pag.  7iS :  Quoniam,  sieutait  ilpo<<o/ta,mulierse- 
ieAa  in  pco^ariaatiQoe  foit,  $$  defeeOenii  a  Dee^ 
pm  fer  huAedieai/mm  feeia  mi,  du»  fuii ;  ideireo  r$- 
mrriciumiiprimafuii  teHi$,utruinam,qua  ix  prmva- 
rieaiioue  ieputa  eet^  per  fidim  r$$urrutionn  repara- 
T€i.  Et  mtemadmodum  $ermenum  initie,  $erpen$i$  ad 
virummtnii$trajetoon$iliariafaeiae$tprinctpium  mali^ 
ei  eequeiam  in  piiam  iniulit ;  $ie  eem  qui  morti  dedit 
defeAerem  draeonem  mrmenee  ad  di$eipulo$  perferem, 
kom$nibu$  duM  et  prineepe  fdei  effieeretur,  p$r  guam 
m$riio  prinue  mortis  oeeaem  di$$!$Mtmr,  Bx  interp. 
SQJeeri  m  Thes.  tom.  I  pag.  807. 

e  De  qna  rita  ?  An  oe  paradiso  deliciaram,  abi 
ittam  agere  debebat  ?  An  de  cibo  «^ui  ritam  repa- 
raas  vitam  prtebere  didtQr  ?  An  qoia  eibns  natura- 
yter  factus  est  ad  protegeodam  ritam  ?  Sic  de  morte 
cepit  ritam,  id  est  de  sepulcro»  quod  mortis  sedes 
BBtteapatar.  Mita. 

4  CommQois  saaetorQm  Patram  sententiaest,  koo 
tsmsmoto  prtssertim  Domiuieam  resorrectionem 
mimdo  fuisse  aanuntiatiun. 

•  GrtMU>  Tocabttlo»  nivfidc  ^tfyrro  f^e^,  mtdmma- 
puufactm  esf  ;sant  qai  putantianui,  nonterromo- 
tqni^  ised  tarioaem.  flammondaK  Clericas,  etc.  At 


A  addioltar  morsf  qass  fnreostendensineurrttfnjn* 
dicem^dominataserrisexarsitin  DomifiQm,sttTiens 
inhominesprosiliTttinDeam.Merito  ergo  perit  lex 
tartari,  remota  sont  Infemi  jnra,  potestas  mortis 
aUata  est,st  in  pcsnam  temeritatis  snseitaTltmor» 
tuosffcognitorisln]ariadeniqae  reddantor  corpo- 
ra,redintegratarhomo,Tita  reparatnr,  et  constat  de 
▼enla  Jam  totum,  quia  In  anctorem  Tit»  mox  est 
tnmsgreesa  sententia.Hree  ferremofiM /Viefnr  esl  mo* 
Sinm.  Modo  terrssmotusmagnas :  0  si  inQe  Tellevis 
tnrboarborem  mortiferam  d^eeisset  t  0  sinebnla 
fQmasilliasmaKeriBtenebrassetaspectQm  fOsite* 
tra  nubeslethallspomi  spedem  ealigassetlOsima* 
nastangensittconoessa  tremuisset !  0  si  peeeatfldiem 
tanebrasseti^nox  injuBta,et  lamenta  mond!,  et  in- 

g  erementa  mortls,etGreatorislDjariam(unctuli8setf 
Sod  Titiis  semper  serTlnnt  blandlmenta,  lenocinan- 
tur  daleia  deliotiB,  Tlrtutibas  Tero  austera  et  fortfa 
soBt amiea.^n^e(tis  enim  Dominideecendii  de  eeelo, 
Resargante  Cbnsto,aiorte  pei«unte,terrenis  reddi-^ 
tareosleBtaeommereiam  ;  etmnlieri  eaifcierat  cum 
diabololeifh^eonsilium,  eom  angelo  ooNoquiam 
tfitTitale.  jlii^as  emlm  Domini  de$eendii  de  ealo,  et 
revoivit  iapMfofi.NondiiitTolrit,8ed  rerolTit  lapi* 
dem,  qol  adTolatus  probaTit  mortem,  et  reTOlutus 
exstititi  resurrsetionisasBerlor.BeatusIapisqQiGhri^ 
stamolroTelaremerait  etTelare ;  beatas  qal  non 
minus  oorda  aperitqaam  sepulcram ;  beatusqui  dat 
resiirreQtionisfidem,kfideique  resnrreotionem^qui 
diTinam  camem  resurrexisse  testatur.  Mutatur  hie 

.  ordo  rerum;  mortem,  non  mortunm^deTorat  hicse' 

6  pidepm^omuBmortiB  manslo  fltTitalis  ;uterinoTa 
forma  mortuum  concipit,parit  TiTum.An^ehif  ar^m 
Dominide^cenditdeemle^eieeeedenerevolvitlapidem^ 

in  nori  foederis  llbris,  ?ox  illa  non  nisi  pro  terr»- 
motu  QsarpatQr,  at  hic  apad  Chrysologam.  Vide  Act. 
ZTi,  96  ;  Apoc.  ti,  It ;  zi,  llft ;  Matth.  txxf,  6 ;  xxni, 
54 .  Marei  xni.  8  ;  l^ic»  xxi^  i. 

f  Ms.  BoQOQ.»  qufB  in  reqe  offendene, 

K  Ex  eodem  codice,  euscttavit  mortuo$.  Cognitor%$ 
ihjuria  tartara  provocaniur,  redduntur  eorpora,  etc. 

^  Sed  car  nox  iajasta  dicitar^  Forte,  qaia  senrit 
injostts,  qni  teirabraa  amant,  ut  liberias  peccent  f  tcI 
qoia  soa  ealigioe  ordinera  rerom  pertnrbat  ?Tel  qaia 
aeque  pQlchrum  obscaratettarpe,  bonam  etmalum  f 
Certe,  qaia  si  ante  tempas  diem  obscararo  reddidis- 
set,  ioJQste  illad  egiMet.  Vel  forte  per  noctem  intel- 
Ugit  mortem,  atBellarm.  in  psal.  xxi:  94,  qaasi  mi- 
QQS  Qtiqae  malam  faisset,  qaod  ETainJQstemorere- 
D  tor,  qaam  ric  Deum  offenderet.  Etenirosi  rodrs,  qo» 
pcBna  peccati  est,  ante  ipsam  peccatQm  obtigisset 
nomini,  dici  potaisset  iojasta.  Mita.  Auctor  saperius 
Brm  manam  iwconeeaam  Tocarit,  eo  qaia  ad  ea  qaiB 
Totita  erant  protendebatnr ;  nunc  Tocat  nof fem  ^ 
jmtam,  qute  jura  diei  tarbaTerat. 

<  Ms.  Bonon.  :  I^  nmliir  eui  faerat  ctem  diaboh 
lethale  eemilium,  cum  anaeh  fuii  ootlofsfum  eteleete. 

j  His,  scUicet,  quibos  TacuQm  sepalcram  patebat 
Qon  qaod  Ghristi  corpas  resargens  ea  lapidis  rcTO- 
lutioBe  indigeret,  lieetPatribQS  aonnQlis,  seillcetHi» 
lario  hie,  Leon.  epist.  8$  ad  mooaehos  PalttstiL», 
Tisam  sit  lapidem  faisse  reToIatam  ab  angelis  hono- 
ris  gratia  duristi  resoigentis.  Vide  Qretium  et  Mal- 
donatum  hic. 

k  Verba  htBO  desunt  in  oodioB  lloMa. 


kU 


8.  PBTRI  GimTSMiOGI. 


411 


$tt€debatiupereum.EiBSigeloqnm  f^  CBMMLnedendi  A  Vespef^ymqtJiii,sabbQtiqualiieeicitinprimatabbaiu 


erat,  oui  nuUa  inerat  lasaitado  ?  Sed  sedebat  ut  fidcd 
doctoriUtresurrectionismagister :  sedebatsuperpe- 
tram,  ut  bgoliditas  sedtBdaret  eredentibus  firmita- 
tem.  «  Ponebat  angelus  super  petram  fundamenta 
fidei,  superquam  ChristuseratBcclesiamfuttdatu- 
rus,  qui  dixit :  Tu  es  Petrus,  et  super  hancpetram 
eedificabo  Bcclesiam  meam(ifa/t  A.xti  J  %).Erat,  in« 
qtntfaipeetus^ui  sieut  fulgur,et  vestimerUaeiussittut 
nix  (Matth.\n,i  fiy.Ad  angeligloriam^  non  sufficit 
iulgor,ad  coBlestem  Daturamquidfecit^estimentuai? 
Sedspleadore  tali  referebat  speoiem  nostrttresurre- 
otioniaet  formam^quiaresurgentes  per  Ghri8tum,Ghri« 
sti<  omtantur  in  gioriam.Pro  timoreautemejusexter' 
ritisuntcustodes^et  facti  suntveluti  mortui,  Miseri 


Quid  hic  intelligit  humanus  sensusfQuid  hio  humana 
sapit  sapientia  ?  Vespera  quoe  lucescU.  Vesper  finiC 
non  inchoatdiem,nec  lucem  parturit^sedtenebras; 
sedhicelementorumauctorelementorum  Tices  mo- 
tat,  ut  in  resurrectione  Doraini  totumdimumsen- 
tias,nil  humanum.Oenique  resurgente  Christofide- 
libuslacescit  yesper,  dies  infidelibus  tenebrescit  ; 
discipulis  noz  mutaturiDdiem,Judai8  dies  Tertitnr 
et  mutatur  in  noctem.  Abhora,  inquit,  lex/a,  tene" 
brm  fdctmsuntsuper  universamterrofnusquead  ho* 
ram  nonam  {Luc.  xziii).  Ut  ipsa  qu«»  tota  est  meri- 
diana  claritas  obscuraretar,  et  illud  quod  scriptua 
est  impleretur :  Occidet  illi  sol  meridie  {Amos  vm) ; 
ocoidet  illis,  id  est^Judmis ;  nostris  autem :  Noxsicui 


^uo8tunopercutitpavoraH>rti8,quaDdosecuntasred- Q  tfie<«/^timtna6t/ur(Ps.  czxxyni).   Quia  Tesper,  in 


ditur yitae :  sed  t  orudelitatia  ministri.perfidiaB  exse* 
ootores  aliensB^iduoiamsumerequomodo  pbterant 
de  8upernt8?g0b8idel>ant«epulonim,re8urreotioni 
januas  obstruel>ant,et  ^ne  qua  posaet  intrare  yitd* 
mors  perire,  serval>aat :  merito  eos  angeli  t  per- 
culitet  prostravit  adventus.  Mi8era,et  dbi  semper 
inimica  mortalitasdolet  se  mori,ne  resurgere  pos-^ 
sit,  oppugnat:sepulorum  aperire  convenerat,^  ad 
resurgendumquidqttiderat^ciUtatiiafferreutesset 
miraculum  de  facto,  de  exemplo  spes,  de  reverso 
res»  oredulitas  de  vivendo.  Grandis  dementta  est 
hooihominem  nolle  credere,qaod  sibi  desiderateve- 
nire.Hoc  dehiscustodibus  hodiei  dixisse  sufficiat : 
quid autemnostrafideshabeat.nehodiAlongum  sit, 
post  dicemus,  prMtante  Domino  nostro  Jesu  Chri- 
sto,  qui  vivit  et  regnat  oum  Patre  Deus  in  sflscula 
ssBCulorum.  Amen. 

SERMO  LXXV. 

JDe  eadem 

Quantumavobisego,  iametaatum  peregrinatns 
est  sermo :  sedorate,fratre8,utsicut  me  vobis  Deus 
reddidit,  ita  mihi  dignetur  reddere  et  redonareser- 
monem.  Audistis  evangeiistam  dioentem  (Matt.xmn): 

tMaldonatus  et  Grotios  aliique  censent  Gnscom 
vacabulum  httvrdhtai.  quod  vulgo  sedere  dicitur,a8ur- 
pari  etiam  pro  se  sisters  alicui. 

^  Ms.  BoDon.,  soliditas  sedentis. 

c  Ex  eodem  eodice  :  Sedebai  angslus  supra  petram, 
ut  soUditas  sedentis  demonstraret  fundamenta  fidei, 
super  quam,  etc.  ] 

d  Ex  eod.  cod.,  fulgur.  Ad  caUstsm  luUuram  quid 
factum  est  fmtimentum  ?  Ms.  GsBsen.  et  yallicel., 
quid  attinet  vestimentum  ? 

•  Post  hflBC  additur  in  ms.  Bonon. :  Obseura  obseu- 
ritas  eamis,  eamis  resurreetionem  sie  Hebr.  dieente 
Domino :  Tunc  justi  futfebunt  sicut  sot. 

f  Ms«  G»sen,  simpliettalis  ministri. 

KGodexBonon., /p«t.  qui  ebsidebant  sepuicrum. 

^  In  codic.  pr»dicto  desunt  morsperire. 

i  Utiqae  angeli  adventos,  non  Ghiistiis  resurgeas. 
Nequeenim  coDgruam  erat  ut  irapia  illa  tnrha  Chri- 
stam  ab  inferis  redocem  prima  videret.  Ad?erte  per- 
petuam  pictorum  erroretai. 

i  G»tera,  qu»  seqauatur,  desunt  in  codice  Bono- 
niensi. 

k  Sermo  hic.omittitar  in  codiee  Bonon. 

i  Diacesserat  a  sua  sede  Chijsologus ;  et  peregri- 


profundamsempercaliginemvergitftotamtuncGhri- 
stitetenditetB  erexit  inlucem,  ac  splendore  toto 
tota  mortalium  peciora  abinferis  Gbristo  resurgente 
complevit.  Vespera  sabbati.  Q  uia  illuminatur  per  Chri- 
stum  8abbatum,non  deletur.iVbn  enimverit  solvere 
legem,sedadimp!ere{Mat.Y).\\\nm\neiuT,niindiedO' 
minicoluceat^clarescatin  Ecclesia,quod  in  synagoga 
Judeeisobscurantibusfuscabatur.Fmif  ifarui  Mag* 
dalena  et  alteraMaria  videresepulcnm.PretcednnX 
apostolos  ad  miDisterium  femiuflB,  qu8B  sexu  viros, 
quflB  ordine  discipulos  sequuntur :  sed  non  hinc  fa- 
ciiintapo8tolos8egniores,qu8B  non  foBminarumfbr- 
masjsed  Ecclesiarom  typum  deferunt  Dominibum  ad 
sepulcrum  :  Maria,  et  Maria,  sic  altera,  ut  ipsa  : 
p  ipsa  nt  flJtera :  *  altera  ipsa  Maria,Maria  mater  Chri- 
sti :  unumnomenPduas  geminatur  infeminas,  quia 
hic  Ecclesiaex  duobuspopulis  venien8,una  figura- 
tur  exduobus  populis^  id  est,  ex  gentibus  et  Ju- 
dflBi8,quiaprimi  novissimi  et  novissimi  primi  {^atih. 
xx).  Venit  Maria  ad  sepulcrum,  venit  ad  resurre- 
ctionis  aterum,venit  ad  vitflS  partum,utiterum  Chri- 
stusex  sepuicro  nasceretur  fidei,  qui  carnis  fuerat 
generatus  ex  ventre  ;et  eum  quemclausavirginitas 
xitam  protuleratad  prflBsentem.qclausum  eepuloram 

nas  a  suis,  ailo  se  contulerat :  vel  Romam  ad  mio* 
dam  sub  Leone  oontifice  hiscelehratam  contraMani* 
chflBOs ;  vel  eamdem  adierat  pro  causa  hsBresis  Eutv* 
chiaoflB.  Ex  Mita.  Exploditur  conjectura  h»c  ab  abb* 
Bacchinio,  qruem  vide  in  Observationibus  ad  Yitam 
Chrysologi,  buic  editioni  praemissam  num.  5. 
I  m  Ex  HehrsBoram  nempe  institutione.  Prima  hora 
cum  sexta  matutina  conveniebat,  tertia  cum  nona, 
sexta  cum  meridie,  nona  cum  tertia  pomeridiana  ; 
ita  enim  absolYebatur  ab  eis  viginti  quataor  hor» 
quibus  apud  nos  dies  conficitur. 

n  Latinius,  erepsit. 

•  De  tribus  Mariis  consule,  si  placet,  qa»  erudi* 
tissime  disserit  Calmetus  Comment.  in  Sae.  Script. 
in  prolog.  adEvangel.  Matth.  pag.45i.  Chrjsolcgus 
tantum  ad  MarisB  nomen  alludit. 

p  Scilicet  in  Mariam  Magdalenam,  et  in  Mariam 
Jacobi  et  Josephi  Matrem. 

qPIarimomm  Patrum  ac  interpretum  sententia 
fuit,  Christum  ita  e  sepulcro  egressum  esse,  ut  e 
Matris  utero  prodiit,  intactosciIicet,integroque  ostio. 
Auctor  Qosst.  ad  Orihod.  subnomineJastini,qaaBst. 
il7  ;  Chrjsostomus,homil.  li  deS.  Joan.Bapt.  ;Na- 
sianzenas,  TragoBd.  de  Christo  patiente ;  Hieronjrm. 


41» 


^ERMOLXXVL 


III 


ad  Titam  reddtfeC  seinpiteniam.  DiTiiiitatn  insigne 
astelaiisamTirginemreUqaiseepost  partum,  de  se- 
poIefoolaaBoexisse  com  corporeest  diTinitatisinsi- 
gne.  Mariaet  M  aria  Yenerantyat  Tiderent  sepulcrum ; 
Tide8quiaYenerant»nonatDominam  cemerent,  sed 
sepulcram  ;necqu»rebantcam  mortuis  jamviven- 
tem,  qu»  Dominumjam  resurrexissecredebant.iln- 
§elu$mtfnDcmmide$cendU  de  ealo,  et  aeceden$f*B' 
voltnt  topufem.  RerolTitlapideminonut  egredienti 
Doniino  pr«beret  aditum,  sed  ut  Domlnum  mundo 
jam  resurrexisse  moostraret ;  conservis  ad  credeDdnm 
daretfidem,  nonadresurgendumDominoprsBStaret 
auxiliam.  BevoMt  lapidetn.  Revoltitur  adfidem,qui 
ad  perfidiamfuerat  adfolutus.  Revolvii  lapidem,  ut 
idemessetyitAtitulus,  quiacceperatmortis«  tenere 
eostodem.Orate,  fratres,  ut  nunc  descendat  angelus, 
et  totam  duritiemnostri  cordisevolvat,aperiatsen- 
saum  clattsanostrorum,resarrexis8e€hristumnot- 
tris  etiam  testetur  ^  ex  mentibasyquiasicut  iUudcor 
MBlom  est»  in  quo  vivit  et  regnat  Christus,  itaiUud 
pectassepulcrum,inquoChristusadhucbabeturmor- 
toos  et  sepultus.Cbristi  mors  sicut  fuissej  ta  pertrans^ 
issecredatur :  Christusbomo  passus,  mortuns  et  se- 
poltos  fiiit ;  est,yivit,  regnat,  manet,  permanetDeus. 
Aodi  Apostolum  dicentem  :  Etsinouimus  Chrisitm 
seenndumeamem,8edjamnuncnonnovimus([i  €or. 
T).Et :  Quod  mortuus  est  peccato,semel  mortuus  est, 
quod  emtem  vimt,  vivit  Deo  (Rom.  n) ;  hoc  est,  vivif 
Deos.  Bt  aecedens  revohnt  lapidem,  et  sedebat  super 
ewm.  Sedebat  addocendam  resorrectionem,  non  ad 
lassitodinem  sublevandam.  Coelestis  natura  ignorat 
lassitodlnem,  nesdt  laborem  :  sed  factus  est  lapis 
e  vasangelicaese8sioais,doctrinacoBlestiscathedra» 
sdiola  vitsB,  quia  Jodasis  ad  mortis  Janoam,  ad  cine- 
ris  servitiom,  ad  triste  sHentium  fueratconstitutus. 
iKra/,  inquit,  aspectus  ejus  sicutfulgur,  vestimenta 
mtem  ejus  sieut  nix.  Vultus  daritas  a  vestium  can- 
don  separatur^etfaoies  fulguri,  '  nivi  vestis  angeli 
eemparatur,  quia  fnlgur  de  coelo,  nix  de  terra.  Audi 
proi^tam  dicentem :  Laudate  Domintm  de  terra, 
ignis,  i^aiulo,  ntr(Psa<.cxLviii).fnfacie  ergo  angelf 
daritas  cceiestis  servaturnatur» ;  in  veste  veroflgu- 
rator  gratia  communionis  humanm,  et  temperatur 
spedes  angeli  colloquentis,tttcamales  oculi,etv68- 
tinm  ferantpladdamclaritatem,  etexfulgore  vultus 
nuntium  sui  tremerent,et  revererentur  auctoris.Prop 
ftsiore  autem  ejus  exterriti  sunt  cusUkUs,  Quare  ter- 

qosst.  6  ad  fleidibiam ;  AugustinQS,  sea  quis  alius, 
serm.  alim  159,  nunc  i60|  append. 

*  Ms.  C^sen.,  tenere  custodtam. 
^Ex  eodem  ms.,  et  mentibus. 

«  Vasa  appellasse  videntar  nonnulli,  majora  saxa 
vd  colamnafom  frasta  apta  ot  saper  iis  sedeatur. 
Vide  Gloss.  Da  Ceoffii,  tom.  m,  pag.  i379. 

^  Nix  in  vestimentis  nil  aliudsonai  quamsummam 
eaiidorem,  ut  apud  Grsecos  et  Latinos,  ita  et  apud 
Beimeos,  Nam.  xii,  iO :  psalm.  u,  7  ;  Thren.  iv,  7. 

•  H orem  enim  gerebant  Jadffiis :  et  ideo  territi,  ne 
pfleoas  luerunt  corporis  osdtanter  servati.  Maldona- 
tos  et  Brugeusis. 

'  Solent  angeli  hac  salutationis  formula  pios  ti- 
oiore  perealsos  consolari* 


A  riti  TQtiiacastodiebant*  cradeIItatisstadio,nonpie* 
tatis  obsequio.  Ruit,  destruitur,  stare  non  potest, 
quem  conscientia  destituit,  impellitreatus.Hincest 
quodangdus  percellit  impios,  pios  aUoquitur  et  so- 
latur.  t  NoHte  timere  vos.  floc  est,  f  iUi  timeant : 
querentes  non  timeant,  timeant  perseqdentes.iVdh*fe 
ttmere  vos,  scio  enim  qvod  Jesum  qtH  crucifixtts  est 
qumritis,  non  est  At^.Hocest :  Egovenintinstruerem 
vos,  non  ut  illum  eximerem.qui  et  rerum  factor  est 
etest^  sui  %\A^ibXor.Nonesthie,surrex}tehimsietit 
disnt.  Yides  quia  venit  angelus,  ut  fhciis  assereret 
servns,  <  quas  Dominuspradixerat  verbb;  et  doceret 
moriendi  et  vivendi  penes  illum  potestatem  ftifsse 
quiantesuam  mortemprsodixerat  resurrectionem : 
nam  utique  qui  scire  potuit,  potuit  et  cavere,  sed 

B  quia  vincere  potuit,  deelinare  confempsit,  quiare* 
sorgentisgloria  sepelivit  morientis  injuriam.  De  se- 
quentlbus,  firatres,  sequenti  sermone  tractabimus, 
quia  protrahere  nos  et  dilatare  sermonem  adhuo 
recens  itineris  prohibuit  lassitudo. 

SERMO  LXXVI. 
DeeaSem,de^esecunda  Christimanifestationefacta 

mulieribtiS  a  montmento  regredientibus. 
'  Superiori  sermotie  Mariam  et  aiteram  Mariam  Eo- 
desfSB  ex  doobus  populis  venientis  figuram  diximus 
habuisse :  hoc  ex  sequentibushodie  cupimus  appro* 
bare,  dmodonobis  vester  benignus  prsbeaturaudi- 
tos.  Reepondens,  inquit,  angelusdtxit:Noliietimere 
t9os,scio  enim  quiaJesumquicrucifixus  est,quseritis: 

•   fton  est  hic,surrexitenun  sicut  dixit.  Venite,videte  fo- 

^  cum  ubiposituseratDominus(Matth.Tmn).hnge\tin 
prsdicat  nomen,  cracem  dicit,  ioquitnr  pasdonem, 
fkteturmortem,sed  resurrectionemmox,)  moxDo* 
minum  oonfltetur.Etsiangduspost  tanta  supplida, 
post  sepulcrum  agnosdt  Dominum,  suam  loquitur 
servitntem,et  injuriam  pasdonis  totam  transisse  sen- 
tit  resurrectionis  in  gloriam ;  cur  homoaot  minora- 
fum  Deum  incamejudicat,autinpassioneexistimat 
k  ejus  defecissevirtutem,autconsttmptamdomina- 
tionem  credit  servitute  ?>  Digne  itaque  didt  cruci* 
fixura,  ostendit  locomubipositus  eratDominus,  ne 
alter  et  non  ipse  idem  resurrezisse  crederetur  ex 
mortois.Etsi  Dominuseadem  reditincame,vulnera 
reportat,ipsaclavorum  foraminaresumit,etipsa  fa- 
dt  testimonia  sui  corporis,su8B  resurrectionis  incD- 
da,  qua  suffi  fuerant  contumelia  passionis ;  quare 

^  homo  se  in  alia  putat,  aut  ^  in  suanon  putat  came 

g  Mulieres  quaerentes  Jesam,  contraponit  militibus 
persequentibus,  apposite.  Nam  Chrysosomus,  apud 
Maldonatum,  censet  adjonctum  fuisse  illud  vos  em- 
phatice,  ut  illae  opponat  miliiibus. 

^  Ms.  Coesen.,  suus  iuscitator. 

<  Ibid.,  quod  Dominus. 

j  Nam  post  resorrectionem  inchoabaiur  regnum 
Domioi  nostri  Jesu  Christi,  cui  subsunt  et  angeli. 

i(  Vide  Epiphanium  adversos  hsreses  tom.  i,  p.  m 

7.  4026  edit.  Colon.  In  Cod.  Bonon.  deest  ejtu. 
Ex  ms.  Bonon.  Qoam  alte  obscqras  fuerit  locus 
hic,  consule  editiones. 

m  Primi  omnium  resi^rrectionem  negarant  Sama- 
rita  et  Sadduceei,  qoos  refellitlaodatus  Epiphanius, 
lom.  l  p.  1,  pag.  ».  Origenistss  itemt  Basilidiani. 


p.p. 


mm 


H9  8-  vfm  cmfWfJOGi.  tu 

reditaniiB^QtcanieinsemifrfortededignatiirAiiam,  A  tatis  pertuagant  gloriam,  perreDiant  «dhooorevii 


oum  nostram  DominnB  non  mutariffAcquiesceboino 
lp«um  tefuturumetse  in  caroe  tua,  netu  ipsenop 
Bi8,8i  incame8urrezeri8aliena.Adjecitangelu8,  di- 
c%ns:Eieitoeunteidicitediseipuli$tquiare8urre»iUet 
pr^oedei  voe  in  Galilmam,  tbieum  videMis.  Angelua 
hic  wn  feminas,  sed  Ecdesiam  duabus  in  femini8 
mittit,*  unam  mittit,uteam  piiittendosic  longelate^ 
que  diffundat.  Anf  elushic  sponsam  mjttitad  spon- 
fum;deniqueeuntibn8il|i8oecurritPominu8,eti>  sa** 
lutat  aaft^dicens  :  c  Avete.  Occurrit,  et  non  potcitate 
t^et,  sed  pravenit  cbaritatiBardore;  nonauctori^ 
tat#  iurbat,  sedsalutat  legeeponsj ;  non  dominantif 
jure  (merat,  sed  honoratdilectioneeoBeortia :  salu^ 
tat :  /tt^/^.Dizerat discipulissuis  ipse ;  Neminem9<h 


lila  autem  meri  to  audit :  NoH  me  tangere  (/dtd.),€[«fli 
in  terris  deflet  Dominum,  et  sic  in  sepulcro  quaerit 
mortuum»  uteum^  in  ooelis  nesciat  regnarecumP*- 
tre.  Noli  me  tangere,  id  est,  obsequi « tacto  eamis# 
quem  fidei  taotudet>ere8  attingere ;  nec.qttasihomi* 
nem  tantum  tang^re  te  praesumas  in  terra«  queoi 
Deumnondum  sapis  in  ccdlestibus  adorare ;  femiimk 
cura  desinat,  mnliebris  spilicitudo  desistat,  Tirilia 
credulitas  tuam  eonscendat  in  mentem,  asc^snni 
meum  cordistui  capiatlatitudo,  i>  ut  in  ccBlestibua 
fBtenia  tactusnieibeatitudioeperfruaris.  joxtaillud 
prophet®  :Bea(u$  vir  oujus  eiiauanlium  ah$  tetDominei 
a$cen$u$incorde€ju$di$po$uii.(Psal.ixuJii).lnim% 
nontangitGhristum,  quiflde  ijacmlononconsceiidU 


{ii^aoert7u/nt;ta,et  quid  estquodbicipTiatam^  fe-  ^  ad  Chrislum.  Quod  ergo  eadem  Marianuncio  fldei 


8t|TU8  salutator  occurrit  ?  Non  eiispectat  cognosei^ 
iotelHgi  noo  requirit^  non  ut  interrogetur  admittit^ 
sed  in  salutationera  vadit  totnsi  ^adit  fervens,  et 
suum  solritipse  salutationemapdatum  ?  Fedt,  feeit, 
quia  totum  vincit,  et  exsuperat  ris  amoris :  simnl, 
qoia  Ouistus  in  Eoclesia  sesalqtat^quam  suamfeoH 
esse^  et  sic  viecera  sua,  suum  8ie~reoepit  in  corpus, 
dioenteApostolo :  ht  ip$ee$tcapu$  eorpori$Jfccle$i$8 
(Colo$,  i).  Inistis  ▼erofeminisEcclesifdfiguramma-^ 
nere  plenam  res  ipsaostenditevidenteryquiadiaci* 
pulos  suos  Christos  de  resnrrectione  nutantes  arguit« 
trep|dantesfirmat,06tensionelateris,  davorum  ca- 
Ternis,  sumptione  cibi,  vix  revocat  ad  Qdem{Lue^ 
zziT).  Undeet  iperitoinfide  parTulossicpoerosajp^ 


vertice  constituta,  nupcinEcolesiflBsubUmatafasti-' 
giOf  et  tangit  Ghristum,  et  tenet  toto  sanctitatis  af* 
fectu,nnncimbecillitatecarnisetfemineainfirmitale 
dejeota  dubitati  et  tactum  sui  non  meretqraucloris» 
non  facit  qusastionem :  si  qnidem  illud  de  figura  est^ 
hoc  de  sexu;  illnd  est  de  diyina  gratia,  hoo  de  ba« 
mana  natura.  Quianosidem  ipsi  cum  divina  Bcimua, 
Dei  munusest;  cumhumana  sapimus.ceBcamurex 
nobis4  i  Sio  iieatuB  Petrus  Christum,  dum  Dei  Filium 
coiifitetuF,Patrereve)ante,oogno8cit ;  Qum  negat  CbrH 
8tum^arDi8sentitetpatiturosBcitatem(lfal.uvi).in<* 
ter  hfiBo  Judsei  oriqaiaa,aut  male  emunt  sua,  antdistra^ 
buntp^Bs  alienay  dum  peoeatataxantpretio»diuD 
pecuniapen8antetoompensantdelicta,dum  insoelo* 


peUat,  dicendo  :  Puerifnumguui  habetie  puimenta'  C  ribu88uisfunduot,qnodtotoscdereoongregavenut. 


rttim  (/oan.  zzi)  ?  ipsamque  alibi  Mariam  flentem 
quasi  demortuo.mulieremvocat,atquetangendise 
licentiam  negat  (Joan.  xz) :  istas  autem sie  perfectas 
invenit,  sic  cvedentes,  sionoo  de  sezu  trepidaotes, 
sicmjsterioourreotesisicDominnmtotofideiardore 
requirentes,  ut  habendumse  tradat  eis  salutationa 
tali,  dicens,  Avete,  Angelusdizerat :  Scio  enim  quia 
Jesum  crucifizuni  qua9riti8;et  requirentibus  Christus, 
avete  respondit ;  alibi  autemlfariaa  «  &io  tangendi 
datur  facultas  (/oan.  zz),  hic  non  solum  tangendi, 
sed  et  tenendi  copiatotaconoeditur.i/^9  aia«m,in- 
qttit,ac^eisertiii/,  tff  tenuerunipede$eju$,  IstaD  tenent 
pedes  Christi,  qusB  in  Ecclesia  typum  evangelicas 
prsBdicationis  tenent,  et  merentur  ez  oursu  :  ac  sic 
fide  tangunt  sui  vestigia  salvatoris,  ut  ad  totinsdei^** 

Valentiniani,  Marcionitffi,  aliiqne  hnjus  furfuris  ho- 


quae 


«  Peest  in  Cod*  Bonon. 

1>  Ex  eod.  cod.«  $alutaior. 

c  Ibid.,  Avete,  hoc  estt  (fentote. 

<i  Ex  Mita. 

•Alii  interpretes  duo  hffic  Evangelii  loca.  i|ua; 
Tclut  $4  invicem  pugiiantia  introducit  Chrjsologus, 
ad  litteram  oonciliant.  Dicunt  enim  primo  vel  naa 
duas  foisse  apparitiones  diversas ;  secundo  vel  Ma^- 
daleoes  ante  eumtetigerat ;  tertio  vel  Christo  prohi* 
bente  teUgit  tameo,  ut  res  importuna  et  audax  est 
amor.  Consule  Maldonatom. 

f  Cb^jsologo  Gonsonare  videtur  Augustinus  tract. 
131  in  Joan*,  in  ha^fmina  recognosceas  JSec/csiatii 
d^  0flKf%  W?  V*  dbneUi^  nttn  credidit,  ni$i  ^um 


Sic  Judam  eomparant  traditorem  Domini  sui,et  pro- 
tioRedemptorismundisanguinempensant ;  sic  aperti 
sepulcbrifidemclauduntj  saceulo»  utnegandmre* 
surreetionis  orimen  nummis  oriminum  mercarentur. 
P6Ctinum,ipquit,  eapiosamdederuni  mUitibue^di^ 
cente$;  Dicite  quia  di$cipuH  ejt*$  veneruninocietti 
furati$uni  eum%  nobis  dormientibue^  et  $i  hocprm$e$ 
audierit^no$8uadebimu$eifeisecuro$  vosfaciemus.Ai 
ilUacceptapeouniafeceruntsicui  eraniedocti;  eidif- 
famatume$t  verbum  istudapudJudesosmqueinhodier* 
numdiem.A^ixd  JudsBOs,  numquid  apudChristianos  ? 
Judffic,  quodtu  in  JudeBa  obsourabasauro,  fide  toto 
claruit  eteluxitin  mundo :  discipuii  receperunt^non 
furati  sunt  Cbristum ;  tu  perfidiam  comparasti,  aed 
non  furatus  es  veritatem ;  JudsBe,  resurrexit  Gbri* 

asundisset  ad  Patrem.  Tom.  in  pag.  590  edlt.  An- 
tuerp. 

KMs.  Cffisenffi,  obsequi  tatUum  came, 

b  Docent  cum  Chrysologo  alil  enarratores  Gbri- 
stum  illis  verbis,  Holi  me  tangere,  innuisse  muberi 
Christum  ampIectendi^ratiBm  habituram  in  ccelis :  a 
rebus  corporeis  ad  spirituales  mentem  ejus  attollens. 
S.  Leo,  serm,  41  de  Ascensione,  pag.  72  edit.  Lug- 
dun..r  cura  Rajnaudi :  Noli  me  tangere.  Nolo  ui  ad 
me  corporaliter  venias,  nec  me  sensu  camis  ospunos, 
ad  sublimiora  te  differo,  Cum  ad  Patrem  ascendero^ 
tunc  me  perfectiu$  verimque  palpabi$,  apprekenwura 
quod  tangi$,  et  creditura  quod  non  cernis. 

t  Alias  in  ms.  Bonon  :  Sic  beatu$  Petru$,  $i$  Dei 
FUium:  Patre  repelanie  eognoscU^ 

i  Ex  eod.  cod.,  mtmdo. 


41f 


BtUOfOOLim 


m 


tt08,tu peeoiilaDi percfidbti.  Smgwii eju9  tupef  non  A  tM,  dleeiiteprdpheta:  Binoxiiluminatio  ma  in  dt 


0f  nup^  filias  no9iro$ Jtidme,GhnaiVLS  TiWt,  ta  et  te 
^  tiio9  poeteros  oceidlsii. 

SeRMO  LXXVIU 

De  B$$urreet%one  Ckritii. 

Plenumsatisetperfeotttderotioliisiadiciumiquod 

lemporepaseioiustotaoreatori  siiooompailturcrea' 

tara.QuiBcaro  terra  tremente  aoiltremuii,qu«men8 

■on  torpiiit,qiiod  ingeuiiimaondefeeitcamsoiante 

lempusoeeidit»laxrefagit?Denique,  fratre»,  et  no- 

straoooubere  tuno  ▼iscera,sen8U8  estcommortuus, 

seraio  noster  sao  est  coosepultus  auctori,ut  ^us  to« 

tamnunesusoitareturadgloriam.Istaexsiititsilentii 

mei  caasa,»tadebiti  mei  de?otadiiatio  fait.Nec  mi- 

fam,fratre8,  siprovidesermo  meus  toto  afiectioais 

ebsequio  ad  inferos  ettam  suum  secatus  est  largito* 


lieiis  meis  (Psali  cxxxvin).  Vetpera  qua  luteseii  in 
primasabbaii»  ^Salibatam  seoundsrium  se  Jatator 
effeotum,  quod  jossiooe  legis  torpebat  in  otio;  ti 
perdiei  Dominioi  primatum  in  divma  virtutis  opera 
mirabillCerexf^tatar.  quod  Jadaictt  obsertationis 
inertiaavirtutesahitarlreddebatextrattettm,dicente 
Oommo:NonUeeisabhaiis€Bgriseuramiaf/iitiisopemf 
emsis  visu./i,  viiam  moriuiseondanare  {Lue.  Vf)  ?  et 
ioterpretandotalitera  lieodiemsabbatisanotttiegi» 
studiisdeputatura,  miseretaotum  ventris  addixerat 
servitoti.  Vesperasadbaiiqucsiueeseiiin  primasab- 
baiifOenii  Maria  Magdaleua,ei  aUera  jtf  arta.  Uqs  veoit 
nomine,  q\m  nuoc  aiia  iegitur  10  diversa  personat^ 
Venit  Maria eialia  Maria.^  Uuo  et  anamin  duabus 
nominis  unitas  figuraret^et  mutatam  feminam  di  ver^ 


rem,qaiasineipsovobistaiibusaetantisoreditori-  °  ■itaspanderetpersoiiarum.Venicenim,nonvenerunt, 

etcum  dici  t  aita,in  utraque  eamdem  m  jstico  designat 
aifatUyUt  aliam  venisseantelidem,aiiam  posttidem 
redituram  esse  monstraret  Veait  mcdier,  sedredit 
Maria  ;veait  quaintuiit  mortem,  redit  quagenuit 
vitam;  venitAdamquaB  deduxitadinfei^os^reditqutt 
abinferisCliristumrecepit.  VenttMariaeiaiia  Uaria. 
QtiatfftVideresepuicrum,ei  aon  Ghrisium  quarere: 
tantum  videre  8epuicram,reatus  sui  titulum^iacmoris 
sui  triste  documentum,sute  cum  diaboio  prffisumptio- 
nis,  sni  qu»stus  ferale  commercium^ut  mde  recupe- 
rarettidem,  unde  perpetuum  su®  praBVaricationis 
sustinebat  opprobrium.^^  ecceterrxmoius/aeius  esi 
magnus.  Si  sic  terra  tremuit  cum  suorum  Dominus 
resorgit ad  veniam ;  quemadmodum  conuremiscet. 


lam  quod  redderem  non  tiai>ebam.Quod  si  cupidus 
aliqois  et  avidus  exaetor  de  solutionis  tarditate  con- 
qaeritur,»  ealumniam  temporls  noins  desis  tat  inf erre, 
qmadives  Dominus  meus  multiplicemfenorisipsius 
anget  et  repensat  usoram.  Absoivat  ergo  nos  jam 
evangeiica  largaiectionis  humanitas,  quos)>officii 
neeeesitashoc  tantomdeduxitetaddixitaddebitum. 
Vespera,  inqoit,  sahbaii  quof  luceseii  in  prima  sabbati 
tn  Domino  resurgentenoo  bumauffi  soi  um  conversu  m 
ostjus  Qaturae,  sedetiam  ipse  creatura  ordo  insigai- 
ter  est  mutatus.  Vespera  sabbati  quce  iucescit.  Ecce 
Bominoresargente,non  tenebrescit  vespera,sed  iu- 
eescit;  et  fit  iaois  exordium,quod  principium  noctis 
esseeonsoeverat.  Vespera  sabbaiiqux  lueeseit  mprt- 
fliasa§6a<t(Jfaf(^.xxvin}.<»SicutmortaIitasiniimmor-  * 
talitatem,corruptio  in  ineorr  uptionem,caro  in  Deum, 
itatenebretransferuntur  in  incem  ;  ut  se  nox  ipsa 
taliter  nonperiisse  gaudeat,sed  esse  mutatam,  qum 
obscoritatemagisqaamtemporesie  defecit,  qu»  in- 
tBTvaDa,  quae  vicem  sn»  feiiciasperdldit  servitatis, 
nt  in  perpetuesiucisproflaereteteramperetliberta- 

«  Actio  io  jureest  %aaquisiei)ii  qnampiamsiln  per 
loJemnesjuris  forouUas  asserere  conatur;  aut  pro 
^a  iitem  iDteadlt.  Vide  Giossarium  Du  Caogii. 

k  ifoc  est,  plaogendi  mortem  CJiristi,  et  cum  £c- 
desia  tanto  funen  ooiutolendi. 

e  Difficiiis  seoaQstfxpUeatio.  Pio  tanaitate  ingeBi» 
arbitror  auctoreia  de  bomine  per  Ciiristum  m  no?i8- 
fimo  die  resuscitando  ioqui,  in  cujus  carnemortaiitas 
inimmortahtatem,  corruptio  in  incorruptionem,  caro 
iaspiritamper^atamgloriaffliraDsferfeDtaf.  Teoe-  t 
hem  vero,  4a»  in  iaoem  ceaunaiabaniaff,  su^i  vei- 
eunct»  res  adfersffi,  qase  in  iucem»  iu>c  est  in  pro- 
tperas  res,  iransferuntur ;  ?el  certe  mors  ipsa,  qu» 
nox  dicitur^  et  qu»  deposita  obscuritate  in  perpelem 
Jaeem  matabttar,  id  est  in  perpetem  ?itam.  iNon  perit 
nom,  id  est  mocs,  quia  omnes  morimor ;  sed  mors 
matatar  in  vitam  quoad  justos^  qui  in  Domioo  mo- 
riuntur.  Non  deficit  tempus,  quia  auctor  temjporum 
tempora  nescit.  Nox  perdit  vicem  suse  8er?itutis,  quia 
movs  hoDuni,  homo  morti  deservit;  sed  libera  esta 
serviiBte,  dain  ipse  homo  ia  resarreetaoBe  lace  per* 
petaa  fruetur.  Uoc  probat  Auctor  ex  psaim.  cxxxvm, 
10.  Et  nox  sicut  dies  iliuminabitur,  e%c.,  qued  sic  ex- . 
plico.  Dicit  homo  :  Estp,  tenebrffi  me  operiant  jn 
Bcocte  mcoiis,  ne  ulterius  videam  lueem  :  hoo  erit 
f uidem  in  poenam  peccati ;  sednox»  hoc  esiipsa  motk^ 


>  cumnoxiorumconsargetadpoeQam,dicentepropheta: 
Terra  tremuit.ei  quievil,cum  resUrgeretiniudieium  Deus 
(Psal.  Lxxv)  ?  fit  quse  conservi,  hoc  est  angeh,  pras- 
sentiam  sustinere  aoa  vaiuit,quemadmodum  Deum 
judicemsustinebit?£cceii8demhaei8,  qmbus  per- 
ierat  saius  humana,  reparatur.  Prima  ad  perfidiam 
muher,prima  procuratur  ad  iidem;  prima  currit  ad 

corpotfis»  erit  iiiamiBatio  mea  ia  delictit  meis,  qni« 
per  gratiam  Ctiristi  resuscitati,  et  ego  a  morte  resur- 
gam,  et  per  viam  mortis  de  morte  ipsa  transibo  ad 
vitam,  uDi  lumine  glorias  iliustratus  deiiciis  beat» 
vieioius  perfiraar.  L.ege  Maid.  in  cap.  i  Lv^,  namv 
la  et  7tf»  ttbi  per  tenehcas^  et  iucem  cuootas  ras  pres^N 
fieras  etadvecsaarespectivePaires.iateiiexissedacet* 
£t  in  Joan.  1,  4,  versus  fin,,  vitam  iucem,  mortem 
tenebras  Scripturam  appellare  ait.Sic  Auclor  noster, 
y  infra,  serm.  1%  hujos  loci  explahationem  ionuero' 
videiar.  Mita.  -^  AiteBto  st^lo  ilnrysologi  «soitlMAe 
mteiiigituf ,  comparari  iiie  nostroruoi  corporum  re* 
surrecuoaem  ipsi  eidem  vespeffi,  vei,  ut  ioqui  amat, 
nocti  resurrectionis  Domini,  quse  suas  nalurae  obscu- 
ritatem  vertitiniacem,8icuti  etnos  nostrorumcorpo- 
rum  oorroptioiMm  vertemus  ia  immortaiitatenu 

4  Diem  Oaminicum  ob  Uirisli  resurrecUoaem  sab« 
liatum  primarium  vocat ;  hoc  est,  iesium  pr»cipuum 
ac  principaie.  Sabbatum  autem  iiebrseoram  secun- 
danum  appeilat,  hoc  est  in  secundo  et  humiiiori 
iooo  poeiiam,  iamquaai  Im»jub  prknarii  sigaiti-^ 
cativum.Uesabbatoiiebrttorumia  oiem  Domimcum 
cooverso^et  de  saoctificatione  l'estor,umpuiciireyaiso- 
let,  Augustinus  serco.  S51,  de  iemp^  Mita,. 

« Jkis*  Gsseo»^  quo  tunc  ta  dualms  man^ 


Ii9 


S.  PETH)  CHRTSOLOC». 


iiitereiiiptoremmorti8,quapriinaoacurreratadmoT-  A  yi).  EuntesdieitediMdtmiUiiiui.  Reyertere  adYimm» 

tis  auctorejn:primaaudit  ab  angelo,qa«  primacum 

diabolofueratcollocuta.iin^e^iis/)omf>if(ii;scemii<4ie 

ec$lo,etacceden$revolvitlapidem,  et  eedebat  euper  eum. 

NoD  atconferretresurrectionemtali  operatioQe,8ed 

ut  proderet^dicente  Domino:  Polestalem  habeopenen" 

dianimammeam,eipotestatem  habeo  iterumsumendi 

eam{Joan.i).  Nobis  clausa  aperit,  nobis  occulta  re- 

serat,  nec  auctorem  suum^qui  jam  non  erat  in  se- 

pulcro,educitadlucem;8edcon8ervotsuo8,  qui  po- 

sitieraatiadubitatioDisobscarOyadfidemresurrectio- 

nis  adducit;  Ipso  attestante,  cum  dicit:  Npn  eti  hie» 

iurrexit :  Revoivtt  lapidem,  et  sedebat  super  eum- 

Quare  non  Tolvit^sed  revolvit?  U  t  quem  perfidia  Pha- 

risflaorum,  ad  offensam  yoluerat  et  scandali^m,  an- 


mulier  jam  sanata,  et  suade  fidem,qu»  perfidiam 
suasisti;  referhominiDominieflerttsanreetionlsiadi- 
cium,  cui  ante  tfDtationis  et  ruin»  consiiium  de> 
tulisU. 

SERMO  LXXyill. 
DeseptimaChristimanifestationefaetadiseipuUsaS 
mare  Tiberiadis. 
Post  iUam  terris  inexpertem,  tremendam  ccBlis, 
inauditam  ssculisyinferis  non  ferendam  tempestatem 
DominicaB  passioni8,venit  ad  mareDominus^etdi»- 
cipulos  suos  nocturnisin  tenebris  reperitfluctuantes 
Fugiente  enimsole  quid  de  splendore  lunan  ?quid 
de  stellis  ad  noctis  potuit  solatium  remanere  ?  Eral 
enim  una  terra  et  confusa  caligo,  quod  non  solum 


gelusadfidemreyolveretet salutem,dicentepropbe-  g  Ti8umcorpori8,sedipsummentisc«oabatobtutam : 


ta :  Ecce  pono  m  Sion  lapidem  offensionis  et  petram 
scandali  {Isai.  vm,xxviii;  Rom.vr).  RevolUtur  ergo 
iapiSyUt  evolveret  mortem^  qui  vitam  clauserat  ad- 
voiutu8,dicenteScriptura:  Videbitisvitam  vestram 
pendentemcoramoculisvestris,etnon  credetis{Deut. 
xxvm).  Etsedebat  super  eum,  Nonlassitudinemre- 
creanSySed  sacri  et  vitalis  sepulcri  se  esse  prffisidem 
sicdemoustrans;  etdestructam  essemortemcoeiestis 
minister  offiicii^tali  sessionis  su«  dedarabatindicio : 
et  esseDeum  qui  passus  est,  Deum  qui  intra  nostri 
corporis  estreceptusangustiasyDeum  quem  habitu 
superno  sic  residens  testabatur  assertor.  Et  quid 
p]ura,fratres?8edet,quia  ab  iilo  tam  venerabili  se- 
pulcronumquamangelus  recedit. PriF  timoreautem 


nec  sinebat  littus  fidei^portumsalutispetere^velre- 
pe^re  navigantes.  ManCf  inquit  evangelista,  jam 
faeto,stetit  Jesusin  Httore,non  tamencognoverwiUdii- 
cipuliqtiia  Jesus  est  (Joan.  xxi).  Creatoris  injuriam 
tota  fugeratcreatura:necem  Dominisuimundusevi- 
tare  contendit,  scieos  ad  totam  domum  vindictam 
pertender.e,in  quafuerit  servorum  soelere  Dominator 
occisus.  Hinc  est  quod  suis  se  deserentibus  funda- 
mentis  terra  tremuit,  sol  ne  videret  aufugit,  dies 
neinteressetabsce88it,petr«,quianonTalebantdi8- 
cedere  per  naturam,noTum  scindunturper  vulnus» 
facinus  tantum  8ono,quia  vocenon  poterant  aocosan- 
tes^infemusubiad  se  penetrareipsum  judicem  vidii 
victus,etejulaD8,quostenebat  amisit;hinc  estquod 


e;jui  exterriti  suntcustodes,etfactisuntsicutmortui.  q  res  ditm  corporibus  suis  animm  resurrecturos  mor- 


Quos  prosternitterrornoxios,  ad  conscios  moxre 
currit.Sic,sicinnocui  cum  resurgent,terror  etmors 
i^justos  et  impios  possidebit.  Erat  autem  aspectus 
ejuStSicut  fulgur  etvestimenta  ejus  ticut  nix.  Quid 
facit  vesti8,ubi  nullaestnuditas?  quidindumentum 
ubitegendi  nece8sitasaonhabetur?Sedangelus,fra- 
tres»  nostrum  habitum,  nostram  formam,  nostram 
similitudinem,inresurrectionetaliterpraBfigurat,ubi 
bomoipsa  corporissui  claritate  restituitur,  dicente 
Domino:  Tunc  justifulgebunt  sicut  sol  in  regnopatris 
eorum  {Matth.zni).  Bespondens  autem  angelus4iiPii 
mulieribus :  Nolite  timere  vostscio  enim  quod  Jesum, 
gui  crucifixus  est,  quoeritis.  Adhuc  cracifixum  et 
mortuum  requirebant^qaaram  fidemmva  passionis 
procellaturbaverat,ettentationiseas  ita  pondusin 


tuos,  quos  mandusputaverat  deperiisscTiventibas 
nuntiarunt.  Ergo  taliter  cum  mundi  compago  tota 
confuso  ordinefluctuaret,etadprimordiale8  tene- 
bras  atque  antiquum  chaos  crederetse  auctoris  sui 
mortedevolutam^subitoresurrectionis  suad  lumiM 
Dominus  diem  redacit,  et  orl>em  totum  pristinum 
reformat  in  corpus,ut  quemsibi  taliter  viderat  essa 
compassum,  suam  secum  suscitaretad  gloriam,  di- 
centeevangelista :  Mane  jam  facto ;  id  est,  transacta 
noctffiDominicnpassionis,S/eti(/enam  littore.  b  ut 
in  antiquum  terminum  revocaret  univer8a,firmaret 
dubiajactata  compesceret,  turbatacomponeret»  et 
statione  suaipsa  fundamenta  orbis^qua  sic  cooHnota 
fuerant,stabiliret,quomox  mundus  adsui  reourre- 
retauctori8obseqnium,quiad8uidiffugeratauctoris 


curTaTeratyUtcoeliDominumadhucqumrerentinse-  ^  injuriam.  Maneautem  facto,stetitJesus  m  tittare.  Ui 


pulcro./Vbn  est  hic.  Secundum  id  quod  in  looo  exstiti  t; 
hicest  auiem,  perhocquod  ubiqoeest^et  loci  capa- 
citate  nonclauditur.  Venite,videte  locum  ubi  positus 
erat  Dominus.  MulieresTocatangelus  ad  videndum, 
ut  saoricorporis  locu8ffiundaretocu]oB,quosdiabolo 
«claudente  vetites  arboris  macularataspeotus.Iugre- 
diuntur8epulcrum,utconsepuitieDominototamfidei 
resurgerent  insalutem.  Sicomplantati  sumusiimili' 
iudimmortie^ussimulet  resurrectiouiierimus  (Rom. 

•  Ms.  Gnsena^,  suadente. 

k  Ad  primsTum  statom  a  quo  diseesserant. 

9  Si|[mficat  Christus  se  esse  in  Tado,  ipsos  in  sale 


Eccle8iampr«cipue,in  quadiscipuli  a  marii  tuoe  «fluo- 
tibus  Jactabantur,  ad  fidam  fidei  su«  reduceret  sta- 
tionem:  denique  quia  eos  fidei  virtute  repererat  de* 
8titutos,et  a  virili  robore  invenerat  perdejectos,ar- 
guit  tales  pueros  nuncupando,  cum  dicit :  Puerit 
numquidpulmentairium  habetis  f  ibi  eoim  erat  Petrus, 
qoi  negaverat  (Matth.  ,xxxi ).  Thomas.qui  dubitaverat 
(Joan.  xx) ;  Joannes,  qui  f ugerat  {Marc.  xiv) ;  non 
ergoutfortiBsimosmilites,  sedpuerosoompellatd  at 

versari,  ait  Grotius 

^  Tlmuisse  apostolos  docet  etiam  ChrTeostomos 
•t  alii. 


Ul 


SERMOLIXDt: 


4n 


timidos ;  et  qtios  idoneos  necdam  deprebendit  ad  A 

pratiuai»  ni  tenerot  inyilat  ad  mensam»  dicendo: 

Pueri,numqind  habetis  pulmentarnmfVihnmtLuiXaLt 

ad  gratiam,pani8adfidQciam,*pulmeQtumreYoca- 

ret  ad  fidem  ;oorpu8enim  returrezisse  noncrede- 

reDt,msi  eum  ^  totohominis  ordinecemerentman- 

ducantem.llinc  est  quod  petit  escas  «  saturitat  tota 

remm :  panis  ipse  manducat,  quia  non  ille  cibum, 

sed  suorum  semper  esurit  charitatem.i^iiert,  ntnrn- 

qmd  habeiit  pulmeniarium  f  RetpandenmteifNon. 

Et  quid  babebant,qui  Ghristum  jam  secum  positum 

non  babebant,  qui  coram  stantem  Dominum  suis 

adbuc  d  oculis  non  videbanitNimenimeognoveruni 

di$eipuUquodiesuMe9t.Dun(eii,Mittiiein  dexteram 

pariemnavisretefetinvenietii.  Re?ocataddezteram 

quoaturbo  passionis  egerat  et  redegerat  ad  sinis-  ^ 

trmm.lh»erun4,  inquit,el  non  poterant  Ulud  trahere 

a  muUiituiine  piscium,  Miserant  in  dexteram,mi8ei- 

rant  in  virilem  partem,  sed  ut  pueri  adhoctrabere 

non  Talebant :  senserunt  tamen  ez  ipso  pondere, 

senseruntpiscesTenisse  ad  jubentis  imperium,«non 

bamannartisincnrissecaptnram.DtietptiUa  auiem 

ike  qui  dUigebaiur  a  Jesu^aii  iDominus  etl*Primus 

qni  dilifilur  Tidet,quia  semper  amoris  oculusacu- 

tias  intnetur,  et  semper  Tivacius  ^  quidiligitsentit. 

Peirus  uiaudwii.  QutB  resiliam  Petri  sictardayerat 

meotem,ut  ab  aho  audiret  Dominum,qui  ctBteris  con- 

sueTerat  DUDtiareTUbi  est  illnd  ipsius  siagulare  ?Tn  es 

CArultaFiitusZ)eiinm(ifa^<A.zTi),ubiest?lndomo 

anlogeratCaiphfe  principis  JudiBorum,tardius  suum 

Dominumfidebat,quivocerofacileancillffisu8urran- 

titaodivit(/iif.xzvi).C7<ai/iiftml,inquit,^ui Domintts  ^ 

ef^<f<meatepraemtiif,0raienfmntM/iM(^oan.zxi,7). 

lliramIfratres,cumcomprehenderetar  DomiDus,Xoan- 

nesabjecitsindoDemietPetrusg  inyeotusestnudus : 

quiaJoaDDemtezit  fuga,Petrumnegatio  sienudavit. 

Iliram4ratres,etveremirum,qaiaquiin  nayi  uudatus 

tst,  in  mare  ^  se  demergit  indutus  {Maiih.  xit)  : 

qm  innocentianumquam  nudaest,et  reatus  sem- 

p^refugitad  yelamen.Denique  <  sicut  Adam  (Gen. 

ni),  ita  et  nunc  Petrus  post  cnlpam  suam  gestit  te- 

gere  nuditatem,  qui  fuerant  ambo  utique  ante  cul» 

pam  i  tancta  nuditate  vestiti.IYmtea  te  prcdcinxU, 


ei  misii  se  in  mare.  Ut  mare  dilueret  qnod  negatio 
taliter  sordidaTerati/ml  tettiftiare.Utessetprimui 
inreditu,qai  acceperatin  ordine  principatum.  Bi 
iuniea  seprcecinzii.^Qm  preecingendus  erat  marty- 
rii  passione,dioente  Domino:  Alitit  te  pr4reinget,$t 
dueei  quotunonvis  (Joan.ui).MH  autem  diseipnH 
navigio  venenmi,  nm  enim  ionge  erania  ierra^sed 
quasi  euhiiis  dueeniis,trahenie$reiepiscmm.Aln  na- 
▼igio  penreniunt,  et  oapturam  pisciam  trabunt,  ut 
Ecdesiam  sfltculi  jactatam  pN>oeilis,et  eos  quot  e?an-* 
gelicoretiad  supemamlucemrapiunt,  etele?ant  de 
profondo,adDominttm  seeum  fidelilaboreperducaDt. 
Non,  inquit,  longe  eranr  a  <trro.Noo  erant  longe  a 
terra  Ti?entium,  'quos  prtssentium  finis  prozimot 
essefeceratjam  iniuri$.Sedquasicubitisduceniis.Ei 
Judieisetgentibuscentenanum  numeramduplicat, 
qui  duorum  Titam  saiutemque  jungit  populorum. 
Rehquam  partem  lectionis  sequenti  sermone,  Domino 
juTante,  traetabimus. 

SERMO  LXXIX. 
De  fiesurreaions  Chrisii. 
Quoniam  MatthiBi  et  Marci  eaper  Dominicam  Re* 
surrectionem  jam  cacurrimus  lectiones,modo  qul 
hinc  intonuerit  Lucasbeatissimus  exquiramus.  Una, 
inquii,sabbaiivaldedilueuloveneruiUadwumumentum 
mtUiere$,  porianiesgua  paraverani  aromaia  {Lue. 
zziv).SaBpe  dizimusquttcirca  resurrectionem  Chn- 
sti  gesta  sunt,  gesta  et se  resurreotioois  nostrtB  in 
formam :  hinc  est  quod  eyangelisttt  sermone  plot  mj- 
stiooquam  no?o  factorum  Cftiristi  seriem  proloqunn- 
tur.  27na,iaquit,ta66alt.Beneuna,quiaresttrrectionis 
dieealteramnescit;  iucis  «tvnttmater,nootittem- 
pusignorat;perpetuu8diesperpetuo  iUuoescit;  re- 
surgentium  luz  mori  non  potest :  loz  qutt  noctem 
delet,netcitezstingui.  Vefitrtinf,  inquit,  ad  monu-- 
meniumportanies^u(Bparaverantaromaia:ei  inve- 
neruntlapidemrevoiuiumamonumenio,eiiniranies 
noninvenerunicorpusDondniJesu.  Quid  est^  quod 
qutt  aotede  monumento  »  fogerantyBimc  audacetre- 
deuDt  ad  tepulcrumiiotrepidffi  paTidum  redeunt  ad  f u- 
Dut,tepulcritrittitiamcoDfidenteriDfadunt;etnoaiD« 
veniente8Dominum,con8tanterqu»runt,con8tantiuft 
immorantur;necillud  pa?escunt,quod  monumento 


<  Et  pulmentarium  sumitur  pro  quolibet  obsoiiio. 
Ila  sonat  Graecus  npovfecytoy. 

^Eo  scilicet,  eodemque  modo  quo  csteri  homlnes 
Tescuntor. 

«  Yocatur  Christns,  Tel  quia  omnibus  rebus  satur 
Dollis  indi^ebat,  vel  per  quem  omnes  saturantur. 

4  Vel  quia  a  littore  aberant ;  ?el  qnia  nondum  sa- 
tis  loeeret  dies. 

•  Nam  jecerant  rete  ad  dexteram  propius  littus, 
obi  minor  erat  spes  ca^iendi. 

i  Ex  Latino  Editi,  ^tii  diligitur. 

K  In  callido  illo  climate  Petrus  iDcedebat  Dudus. 
Aut  juxta  mentem  Bedae  dicitur  Dudus  ad  eompara' 
iionem  costerorum  oestimentorum  quibus  uti  soCebai ; 
▼ei  quod  more  piscatorom,  ttudio  piscandl  nudus 
incesserat. 

^  Byanffellum  dicit  (ttntea  se  prcBcinxisse.  Et  yere 
Petrus,  T190  DomiDO,  superiorem  yestem  indoit,  ut 
aliqaibus  Tidetur,  piJIii  geous,  quo  Phoenices  et  Tj- 
rii  utuntur,  inquit  Theophjrlactos,  qua  prmcinzit  se» 


ut  honesUus  iret  ad  Dominum.  Nec  poterat  Testis 

htec,  licet  talaris,  natatui  obsistere,  non  enim  erat 

|.  natandi  necessitas.  Sed  jam  terrs  vicinus  poterat 

^  pedes,  pndcinctusque  ad  latus  veste,  ad  Dominum 

penrenire. 

^  Consonant  alii.  Theophjlactus  yero^  et  secum 
plures,  pudorem  Petri  ex  nuditate,  non  ex  culpa  ef- 
auxisse  doceot. 

j  In  Adam  fuit  justitia  origiDalis.  in  Petro  gratia 
justificationis,  in  utrisque  innocentia.  Mita 

i^Ms.  Cssen.,  quia. 

I  Vei  finis  yitie  praBsentis  yel  bonorum  tempora- 
lium,  qusB  Christum  sequentes  dimiserant. 

«  Eyangelista  yocat  eas  mente  eonstematas  ob  an- 
gelorum  aspectum  et  ob  ea  qusB  in  Passione  Christi 
evenerant.  Quod  hic  autem  dicitur  illas  ad  monu- 
mentum  reversas  parasse  aromata,  per  antecessom 
dicitur,  cum  aromata  uon  emissent,  nisi  elapso  sab* 
bato»  et  in  vesperis  alterlus  diei. 


m 


M9 


s.  HEfia  cmTaoLoa. 


4N 


a  nox  addita/Hmtenftbgaergatteratfaddit  timorem-f  j|  ^^^  noYut  cito  oaeidit»  dumcito  eredUit  ^eldQm 


Fratresymulier  mali  caasa^  peocati  auctor,  ^ia  mor- 
tta«  >>sepiUcri  titiilus,inlernijaaua9«iamentiiiecee- 
•itae  tota :  ob  lioc  nascuntur  laerjmiSymancipaatttr 
mwoubua^^eoiiUJ^usaddiaunliur^etinlamentis  tan- 
lumforteesuntyquaatumtYiribai  inyeaiuQturin&rmflK 
etqu^umiQHParaUesuntadlaboreft^tankunad  iai* 
crymas  sunt  paral» :  hinc  est  quod  iacry mia  arma 
?inount,regnafleUbu8inciinant,iainentis  totamfor* 
titudinem  ?irorum  frangunt.Non  est  ergomirum>Bi 
adiacrjmas«adfunus,ad  sepidorumvadobsequium 
Dominicicorporisfemimv  ardentiores  apostoiis  bio 
lidentur  ;ubi  muiierprimacurritad  iacrymas,qu6S 
prima  cucurrit  ad  lapsum;  prmceditadsepuicrua», 
quffiiprfficessit  admortem^titresarrectioaiBauntia» 


fociie  dat  aures  ad  mulieris  auditum,  se  suosqua 
posteros  pessimo  addixit  inimico  :  at  ^  ▼eteraniis 
PetrusfeminamnonfaoiieauditjfeminiaQuntiantiiius 
credit  tarde,  et  ut  leteranus  delii>erat,  ne  ut  puar 
incurratDeniqueubi  duo  ex  dascipulis»  quipostr»' 
surrectionem  Gbristum  merueruat  itiaieris  bai>are 
collegam,  reversi  nimtial>aat  Domioiunseyidieaei 
apostoii  quod  audiunt  noa  delirium  judioaatp  sed 
yirile :  daat  aures,  ora  figuat»  aperiuntocuios»  cotda 
pandunt,etqumdicuntur  sic  commendant  seasibus» 
utpostcunctationis  »stus  sitienterbibantauditum 
ftdei  deiliunine#quod  coUegarumiinguafundebat. 
Sicutardorem  sitiafrigidapocuiarestinguuntetre&i- 
geran^  ita  meatis  auditusla»tior  fitposl  mcMKmm. 


dquffifuit  mortisiaterpres ;  et  qussviro  pcurrexerai  ^  Fratres,quiscausascapereDomiaic«nativi(atispo* 


inleritus  tanti  nuntiumi  viris  ipsa  porogitiaagnss  Sfr- 
iratis  audilum»  utcompensetiideinuatioquod  peiv 
fidi»  ademitauditu.  Nonest  bic  prapoetenis  ordo^ 
sed  mjsticus^non  postpoaunturapostolifeininis,sed 
admajoraseryantur;€eniB«&obsequi«mCliristisus- 
cipiunt»  apostoli  Gbriati  suscipittnft  pasaioaee  ;  iUn 
portaat  afQmata,isti  fiagella^iiiniatsanl  sepulerum, 
isti  careerem  ;iilfls  ad  obsequium  fsaliaantyisti  per- 
Tolant  ad  catenaa ;  iaf ttaduot  iUfls  t  oleum»  isti  saa- 
guinemfuadunt:  mortem  stupeatillflSySiiscipiimtlu 
iaortes.£iqttidmuita?  itesideatilimdooM,ad  aeiet 
ieti  teadunttttidevotimilitesprobentAdTefsisfiden^ 
virtulem  iaberibus,  injuhis  patientiam,  periculia 
mortem,  vttlnehbus  toteraatiam,  devotiooen  posniev 
Tiacerum  iaceratione  constaaliam»  Mulieres  ergo 


test?Xk>BUiiic«resurrectionis  negotittm  ftiistimnro 
quis  meretur?Xstaeogitare,  oapere,  existimarejiiai 
qui  abipsoDeoacceperitf  npn  valebit:  qoodCreator 
rerum  femineocreaturpartUf  quodmuadiDominas 
ia  servitute  videUir  bumaoa,quod  pastoromoium 
paslM  indiget;  reis  quod  addicitttr,quiAbsolvit  uni- 
versos;  quodpunitur  vita  sssculi,  quod  mortuorum 
moritur  suscitator»  qued  daudens  omaia  sepulee^ 
cliittditur^  quod  superoorum  Dominus  apudinferoo 
iaveniUir.  Qui  ergo  istaeapere  potest,  apostoloram 
cunctationesy  trepidstioaes^timores,  fugafl,lalebfiaa 
profunde  judicans  non  miratur,  frgo*  firatres,qiM>d 
apostoii  dubitantvquod  ista  tamtardetaal»ereduli- 
tatesuscipiunt,Boamiremuraos,  quibuousquenoa 
credimus,  sed  oremus  ut  debis  taatum  seatireme* 


liaruat  pro  Gbristolacrymaa;i^stoli^dialM>losupe-  d  reamus  quaatum  dederit  ilie  qui  diviaa  bomioem 


rato  et  victiabostibus,  Cbhsto  et  viotoriam  referunty 
et  triumpbum  (ir«caxiv).  Verumquod  aposloiire- 
surrexisse  Domioum  miilieribus  nunliantibus,aut  Doa 
credidisse,attl'  deliramenlum  judicassereforttnUuv 
gsaviter  aemo  argual :  alte  dubilat/|ui  aitius  eredits 
decipi  oon  potest,qui  non  eat  f  facilis  audilut ;  igaar 
vus  niaus  est,qui  post  exempliua  iaveailur  iacautue ; 
rudis  miles  adaciem  coacurrit,qui  eaosambelliiie- 
«dt#  vimbellatoris  ignorat ;  peritia  esl,  noa  est  se- 
gnities,  cum  seasim  miles  veteraniis  incedit  Sic 

^  Latius  expiicat  ^uod  ey^gelista  factum  dldt 
diUculo  ;  vei  de  ioitio  itineris  loquitur,  non  de  ter- 
mino.  Nam  mulieres  Donnnica  dieante  ortum  solis, 
lerosoljmis  discessere  et  perrenere  drca  ortum  so- 
Hs^  Joan.  xx,  1 :  n/>u(  oKOTia^  Iri  ouo^iqc  ;  et  Marc.  xvi, 
2  ;  Avrrc^Xecvroc  rou  ioX^ou, 

^  Est  sepuicri  titulus  sensuZamorra  in  Monarcbis^ 
hijstica,  cap.  de  malis  mulieribus,  quia  titulus  se- 
pulcricum  ^xtiUiejacet,  maiafeminAnondum  a  prsr 
vis  actibus  et  fraudibus  desistit,  donec  amatorem' 
fibidinosum  ad  ultimam  deduzerit  perditionem  :'sed 
bsc  moralem  sapit  expositioaem.  Mita.  —  Aliunde 
fortasse  deducenda  res  est.  QuicCimque  innuere  cu- 
l^iebatrem  aliquam  sui  jurisesse,  tituiumpraBfigebat. 
Augustinus,  psalm.  xxi :  Ubipotent  aUquis  inoenerU 
titulos  $uo$,nonnejure  rem  $ibi  vindicat,  et  dicit :  Non 
ponerem  tUulos  meo$,  ni$i  re$  mea  e$set  t  Vide  Du  Can- 
ffium  in  Glossario.  Vocat  ergo  iHulierem  titulum  le- 
pu/crt,  ({uodipsamorlem  et  seoulcrum  uniterso  orbi 
paravent.  Videinnra,serm.  \ti,  195. 

«  Mil  babet  in  sc;  quod  ncn  slt  lameiiti  C^usa  ts^ 


sentire  largitur.  Quod  reoMmait  de  sorie  lectionis^ 
Deo  juvante,  proximo  sermone  perserutaiHmQf^- 

SfiRMO  UUU^, 
Ik  ChriUi  Renwreetume  ei^ecundamwifestaiione 
facta  muiiertdus  a  motmmerUo  regredietUiku^ 
Sermone  jNroximo,  q  uia  primam  partem  perstrinxi* 
mus  lectionii,bodie  qusesuniiasequentibuaaudiar 
mu».  lUspottdettif  inquil^  angelus  dixU  muiieri^  : 
NoUte  timerevo$^€ioerumguiaJe»tm,qui  crudfixuo 
at,qu(Britis9noHe$$Juc;mrreatiiettim9icultii»il; 

cessaria. 

^  Cjrillus  apud  divom  Tbomam  in  Gatena  Oper. 

tbitt.  V  pag.  374  recent.  Ven.  editlonis :  Namque  /0- 

mtna,  qw  fuit  mortit  minisira,  tenercmdum  retttrre^ 

sj  cH&niemyiierium  ftmo  percepit  et  riuntiavit. 

^     •  Dicit  oleum  pro  aromatibus,  que  ad  condiendihli 

Ghristt  corpos  paraverant. 

t  Lucas  xxiv,  11 :  /^l  visa  eunt  ante  illat  sieut  de^ 
ttramenttm  verba  i$ta. 

gMss.  Cffisen.  et  Vailicei.,  Facilis  auditor, 

^  Dum  Petrus  una  cum  Joadne,  auditis  qum  mu- 
lieres  nuntiaverant,  surrexit  et  cucurrit  ad  monil' 
mentum,utLuc8e  xxiv,  12  existimasse  ridetiir  librj- 
soiogusi  id  egisse,  ut  veluti  experientia  edoctus  aliis 
non  temere  credere,  ea  propiis  oculis  inspiceret  vera 
essent,  nec  ne.  Indeque  non  feminis,  quarum  arte 
jamin  atrio  deoeptus  fuerat,  addit  Mita,  sedsibi  tan- 
tum  fidens,quidde  resurrectione  credendum  ftierat, 
delit)erare.PrimamadsepQlcrumacceteionem,  cujus 
ipse  pari  fuit  narrat  loannes  xl,  tt.  Hic  Petms  pt^ 
ndscitttr  stolus,  sdtemsolius  Petri  fldeminit  Ltteas. 


UB 


mMotxsi. 


m 


vmiie,  trideielocumiMpmtuterailkminus  {MaUh.  A 

3amu).Puta8iiePBlri^ikMmoia,di8oipulorum  omnittm 

abseatia»  objurgatur,  cftstigaturignavia^  quodre- 

saigBoti  Ghristo  mulierea  primaBsolflB  pervigilesar* 

deolar  oceiftrrant '«ipsaeliaoi  ^  virilis  portiosicnota- 

tnr,  tttadre84irrecteni8^oriam  mulielMispraBCurrat 

iofirmitas  ?  Absit,  frtttres^est  istnd  causa>non  castu ; 

m]rtsteriam,  non  eventus ;  Offdo,non  culpa :  nam  mu» 

lier  hic  virusiaeqttitur,  non  prsBcedit,  ubi^  vir  te- 

sacgiliaGbrtato.^  Sentiaflergo  Peiram  nonmulieri^ 

bns  oeesiseOtsed  CbristQ ;  Aon  anciii»,sed  domino; 

sserameD4o,^on  somno  ;ordini,non  timori:  deni* 

quejaia  •  vireratin  Cbristoquando  ad  muUeres 

sngelns  venit»  ut  '  quantttm  praceUit  DomiouBan- 

gelum,  tantumviraudieFem  prsecederetiabonore. 

SoHie  tmerevos.ama  bonosamor  poseidet,  malos  » 

pavor;  etinspioslimor  terret,  pios  solatur  affectio. 

NiMeiimere  vo$.  Hoc  est  dicere :  Timeat  Judisus 

quilradidit,  Piktos  quiaddizit,  qui  illusit  miles, 

qvss^iuufijitiBipietas^ctudelitasaiQarapoct^aqu» 

pvopiaaTit,^  sssvitia  quflBob8editsepultum,perfidia 

qoaemitmendaciumyfideDD  qa»Twdidit4nbcunaiu- 

taaqaa  Domiaumsuum  resurrexisse  dolet,noado* 

lal  oceitUsse  :  vos  autem  gaudere  convenit,  aon  ti* 

■Mre,  quia  resurrexit  quem  qusBrebatis  mortuum» 

▼ivit  quem  lugebatis  occisuia.  Scwenim,qmaJe$iimi 

qmcrueifiwest,qu»riti$.Hoce&i,  quid  quaBritis 

k  viveotemcum  morluis?  vitam  quid  qusBritisin  se* 

pale«o?lte  potiusad  occursum  viventis  :et  jam  no> 

Uie  coaGurrere  ad  morientis  obsequium.  Scio  quia 

Jetum,  gid  crucifimus  ut,  qumritis  :  non  $st  hie.  Sio 

dixilangeltts»quia  aperuit  ob  bpcBepuicrum,nonut  ^ 

iode  eair«tt  Gbrtstu^,  quiibi  jam  ooa  erat,  sed  utibi 

Gbristum  jam  noa  esse  moastraret.  Surrexit  sicut 

dixU.  Gemiaavjrtas  est:etredire  a  mortuis,  et  fu- 

lora  proscijre.  VenUe,ndeti  locum  ubipositus  erat 

Dmirm.  Veoitef  mulieres,  venite,  videte  ttbi  Adam 

posuistis  vos :  ubi  8epelislisbofiHnem,ttbi  virttm  ve* 

stro  eonsilio  ooatnisistisyperqttodlecistisi  proser* 

vis  ipiiis  Domiaom  sie  jAcere^  etintelligfteerga  voe 

«NcnnatlflB    editiones  habent   culpatur.    Alis, 


^Petros,  sdlieet,  aliiqoe  apostoloram. 

^  Id  eet,  virilis  sexos,  quem  Cbristas  Dopiinasi 
oascendo  inter  nos^  assumpseriBit. 

<i  Ms.  Gssen.,  Constat  er§o. 

«Vinlis  portio  bominis  prius  erat  non  solnm  ad 
Ghristiseptticrom,  sed  et  in  Cbtisto  ipeo  por  unionem  1 
i^postaticam.  quando  angelus,  Ghristi  minister,  tc- 
mt  ad  docendum  mulieres  ds  ipsius  Qhrisii  resurre- 
cUone.  MiTA. 

f  Legeadum  est  Daminus  vel  ChriHuit  non  autem 
Bems^ot  in  impressiscodicihas.  Faciie  enimfuit»  nt 
verbum  Dominui  per  compendium  litterarumincaute 
immutaretur  in  verbum  Ueu$.  Christusautem  Domi- 
Dus  pvseeeMit  aogelis,  primo  quia  ipse  est  oaput  an- 
fslmrum,  jaxta  ilhid  ad  Goloss.  ii :  Qui  mt  eeput  cmnis 
vrineipatus  et  potestatis  ;  secundo  quia  Glirietus,  nt 
hiHiio,  est  sacerdos  in  sBtemum,  qui  quotidieseipsum 
o€art  ia  iacruento  eacrificio  Misea.  Bx  Mita. 

aObeeurum  in  editis  loeum,  ex  iDtsrpondione 
Meiirsii  elucidavinras. 

h  Mb.  GflBsensBi  otm/Eranlsm. 

i  Prioia  editio  Bon«»  pro  serm  ipsi. 

Patboih  LU| 


tanlam  ma^itudinem  veaisB,quantaftiit  Dominoin- 
jurieB  magnUudo.  Vemie,  tndeie  loeum  tM  positus 
eratlkmimu.  YirtuBaagelicaesBeDoaiiattm  quicrttr 
eifixosest,  confitetur :  et  infirmitas  buraaaa  dieeutit» 
autrumsitDominusqttiresas^t  tGbrisluB  sie  bttmar 
nassuBcepitpassioQes,»!  totumquod  divinitatisest» 
oon  amittat.i?l  eunteseito,  dieitedisoipuU$eius,quia 
turrexity  et  ecee  prmeedet  vos  in  GaUlmam :  iineum 
euisMif  .Nequeiiic  mnlieribusapostoli  poBtponttatttr» 
Bed  mulier  absolvilur  a  reattt,dum  pGMrtatvit»,por- 
tatrerurrectionisauditum,  qu«auditummor(ispor- 
laverat  et  ruinsB.  Et  euntes,  inquit,  dto  de  monu-' 
mento  cumtimore  et i^audio  moffno.  MttUeresiotraat 
Bepulcrum,utfiereatsepultursBparliQipe6,socisBpaB- 
aioais ;  exeuat  de  sepulcro,  ut  ante  fide  surgereni 
quam  resurgerent  came.  Exeuntes  cum  tmore  ei 
gaudio  magno.  Et  ubi  esl,  nolile  timere.  Quia  ttmor 
aonabUtttBest,  sed  iaulatU8;timorabsceBseratde 
realtt,  sed  de  servitiomaaebal;  malus  limor  oulpsB, 
boaus  revereutiaBtimc^:  Adamda|umper4idMml, 
aeperderentk  ipsumreddilamper|imescebap|.Ci4m 
timoreei  gaudio  iho^k»*  Scoplam  est :  Sfirvitfi  Ikh 
mino  ctimtimore  et  exsulUUe  eicum  tremnrfi  (f  s^ o)^ 
dm  timore  et  goudio  magno.  Quia  tmo»'  Domim 
sanUus  permmet  insmculum  smeuU  {Psal.  xvui^^la 
saactitale  ergo  maaet,  qui  Dei  pennan^  ia  timore. 
Curreb(mtnuniarediscipuUs^ius,  et  ecceoeeurrit  eis 
Jesus  dicens,  AvetjS.  Fideliter  currenlibos  ocourril 
Ghristus,utquodfidecredidera9t,Bgnoscecef».tviBtt : 
et  firmaret  prsBseatia».quas  acUittc  tr|eipida8babebal 
audilus.  OcenrrU  eiiJe9UidiQins,49eti.0aQi^jnt  o^ 
Domioua,  sakilat  ot  pnffeas ;  affeetu  animat^  serval 
litnore ;  salutal,ttlperamoremser^aal,ooafttgiaa$ 
per  timorem.  At  itlm  accesseruntfStteuuerun  psdes 
ejus.  Haberi  se  voluit,  qui  passuB  est  sa  teaeri.  Ac^ 
eesserunt,  et  tmuerunt  pedes  ^us.  Ut  scireat  i  if  ca- 
pite  Gbristi  virumesse,  se  esseia  pedibasChristi  :et 
datum  sibi  virumBeqtti,  noo  pr^ire  perGbnstuiii. 
DicU  etf,  Noiiie  amere*  Quod  diieral  aogeluSy^icil 
et  Dominus;  ul  quas  firmaverat  angelos,  GbristuB 

i  HanichaBOs  fortasse  designat,  qui  phantasticam, 
non  veram  hiisseChristiresurrectioDemblaspbema* 
bant.  Yide  CjciUttm  Hierosolymitanum  catetneii  14. 
Eatvches,  guemadmodum  {issumpUonemcorporisae- 
gSYit^  et  impie  docuit.  Unigeniti  dlYiniiatem  cruci 
affixam  fuisse,  ita  assermt  eivinitatem  tumuloman- 
datam  resiirrexisse.  Theodoretus  Hiaretic,  Fab.  lib. 
I  lV,cap.  13,  pag.  246.  Origioes  putavitChristicorpus, 
post  resurrectionem  fuisse  aereum,  vel  cethereum, 
sicuti  coiiigitur  ex  lib.  ejus  ui  contra  Celsum,  pag. 
136.  Eamc^m  opinionem,  ex  fetidis  Origenianis  la- 
cunis  haustam,  interpolaYit  Ostorodius,   Sociniani 
stipitis  infelix  propago. 
K  in  Christo  scilicet,  qui  novus  fuit  Adam. 
1  Multa  hic  congerit  Mita,  et  se  mire  torquet  ut 
suadeat  sensum  dirjsologi  esse:  ytrum  ia  capite 
constitulumdiei,  nam  sttmmus  pontifex  est  Bedesis 
eaput,  et  mniieres  sant  in  pedibus :  Moc  est  in  nu* 
mero  ftdeUumy  qeihm  detum  est  sequi  teirumfer  ehe* 
Hentiam,  nm  autem  per  uiurpationem  taiiatttf»  sa* 
eerdotalium.  Minovi  negolio  reaindiget.  Virpotiorem 
partem  teaet  in  Bccleeia;  mulier 'sak|]eeta^et  pe* 
disseqttaeet  • 


H 


U7 


S.  PETRI  GARYSOLOGI. 


iS8 


redderet  firiiiiore8.S0«?  Ue,  dimte  fratribus  mei$,  ut 
eantin  GalilsBamfibitnevidebunt.^esiirgeassLmot' 
tois,  Ghristas  resumpsit  homiaeiii,  noQ  reliquit :  yo« 
cat  ergo  ^tres,  quos  corporissui  fedt  essegerma- 
nos ;  Yocatfratre8,quosPatrissui  adoptavitin  filios; 
Tocat  fratres,  quosbenignus  bffiressibi  pr»stitit  co- 
hsBredes.  Sed  resurgente  Ghristo  im  pietas  quaUter  re- 
surgat  audite:^cee  venerunt  quidam  decuitodibus  in 
civitatem,et  nuntiaveruntprincipibussacerdotum  om- 
nia  qusfactafuerant.At  iLticongregaticumsemori" 
busconsilio  accepto,pecuniam  copiosamdederunt  mt- 
litibusdicenteSy  didte,  quiaveneruntnoctediscipuU 
€jus,et  furati  smteum  dormientibus  nobis,Q\ii  dant 
pecuniam,  nonperdendacomparant,  sed  servanda ; 
Judsi,  yendente  Juda,  emerunt,  ut  perderentGhri- 
ttum ;  nunc  pecuniam  copiosam,  ut  se  legem,  tem- 
plum,patriamperderent,effuderunt.Viri8anguinum, 
el  dolosi,  statuuntpretium  fabitatis,  perftdiaB  confi- 
dunt  instrumeDtum,coinmercio  crudeli  fraudem  fidei, 
Teritatis  iatrocinium  nundinantur :  corrumpunt  miii- 
tes,  ut  furtum  vocent  quoderat  resurrectionis  arca- 
num :  Venerunt  diseipuli  ejus  noete,  et  furati  sunt 
ettm.Non  contentiinterfecisse  magistrumyquomodo 
discipulos  possent  perdere  moliunturi  discipulorum 
crimenessefaciuntYirtutem  magistri.  Veneruntno- 
ctedisdpuli  eius,et  furatisunt  eum.  Plane  amiserunt 
militesy  perdiderunt  JudsBi ;  seddiscipuli  magistrum 
tuum  nonfurto,  sedfide ;  Tirtuteynon  fraude;  san« 
ctitate,non  crimine ;  vivum,  non  mortuum  sustuie- 
runt :  hinc  est,  quod  •  in  GalilflBam,  ut  eumpossint 
Yidere»  mittuntur,  quia  Deus  in  loco  perfidisB  non  vi- 
detur.  Quod  autem  dixit :  Dataest  mihiomnispote' 
stas  in  calo  et  in  terra.  Qui  ipse  in  se  sibi  dederit, 
hoo  declarat,  probante  Apostolo,  cum  dicit :  Deus 
erat  in  Christo  mundum  reconeilians  sibi  (I  Cor, 
T).  Filius  DeiVirginis  fiiio,  Deus  homini,  divinitas 
carni  contuiit,  quod  semper  cum  Patrepossedit,et 
Spiritu.  Et  ideo  ait :  Ite,  baptizate  omnes  gentes  in 
nominePatris  et  FUii,  et  Spiritus  sancti.  Ut  omnes 
gentespotestas  una,eademque>>  reorearetadsaiu- 
lem,  quas  crearat  ad  vitam.  Et  ecce,  inquit,  ego  vo- 
biscumsumomnibusdiebususquead  consummationem 
s«ai(t.Estsempernobiscum,quicum  Patreestsem- 
per,et  veniet  nobisperhocquodassumpsitez  nobis. 
Et  quid  plura,  fratres?Quodnascitur,  quodpatitur, 
quod  resurgit,  quod  accipit,  non  est,  nonest  ueces- 
sitatis  SU8B,  nostrcB  est  hoc  salutis. 

SERMO  LXXXI. 
Dequinta  Christimanifestationefactadiscipulis,cum 
Thomas  abesset. 
Dum  rel)elU8  Judssa  Creatorem  suum  debellare 


A  contendit,  et  inauctorissuinecemlevatimpiasma- 
nus,  terris  abstulit  pacem,concordiam  rerum  solvit, 
eiementorum  sic  foBdusrupit,utmiindum  totumad 
chaos  c  revocaret  aotiquum  :  denique  diem  fngat, 
noctem  invadit,  lucem  tenebris,  coBium  rebusaufert, 
facit  tremereterram,miscet  mortuos  vivis,  inleros, 
8uperosqueconfundit,et  disaipatoordine  in  creato* 
ris  injuriam  pacificumnilpenitus,  amicumpenitns 
nil  reliquit.  Hinc  est  quod  reversus  ab  inferis  Gliri- 
stus,  ut  rebus  pacem  reddat,  exciamat:  Paxvobis. 
Dum  hsse  loquuntur,  inquit,  discipuli,  Jesus  steiit  m 
medio  eorum,  etdiciteis  :  Pax  tio6ts.fieneadditvo- 
bis,  quia  jam  terra  steteratydiesredierat,  solrecur* 
rerat,  et  ordinem  sunm  compagomundi  redditum 
jam  tenebat.  Discipulis  autem  manel>at  adhuc  bei- 

2  lum,  et  coilidebat  eo8  acriterfideiperfidiaBquecon- 
flictus.  Non  sfc  terram,  sicut  discipulorum  cordi 
turbo  concusserat  passionis  :  etideoanimoseorum 
credulitatis  et  increduhtatis  acies  pertinacidiniica* 
tione  yastabat :  insistebant  mentibuseorum  cogita- 
tionum  catervsB,  etexcursibus  desperationis  acspei, 
robusta  iicet  pectora,  rumpebantur.Inter  miraouia 
innumerosa  signorum  Ghristi,et  muitimoda  passionis 
ejus  genera,  inter  deitatisiDsignia,  et  iml>eciliacar- 
nis,  inter  mortisdamna,  etdonavit»,di8cipulorum 
sensus,  mentesque  ferebantur  :  nuncspiritus  eorum 
toUebatur  ad  coBlum,  nunc  eorum  animaB  collideban- 
tur  in  terram ;  et  in  intimis  eorumtaii  procellasaB- 
viente,  portumquietisnuilum^nullam  stationempa- 
cis  poterantinvenire.Hocvidensscrutatorpectorum 
Giiristus,  qui  jubet  ventis,  procellis  imperatetsolo 

^  nuiutempestatestranquiilitatem  oommutat,mozeo8 
sua  paceconfirmat,  dicens :  Pam  vobis,€go  sum^no-^ 
Hte  timere.  Egosum  crucifizus  iiie,  mortuus,  sepul- 
tus.  Ego  tum.PermeDeus,  per  Toshomo./^gronm. 
Non  spiritus  in  figura  camis,  sed  ipsa  yeritas  in 
came.  Ego  stm.  Ego  ez  mortuissum  vivu8,ex  infe- 
ris  sum  supernus.  Ego  sum,  quem  mors  fugit,infema 
tremuerunt :  tartarus  Deum  confessus  est^cum  pa- 
▼escit.  Notite  timere,  Petre,  quod  negaveris,  quod 
fugeris  tu,  Joannes,  quod  deseruistis  onmes,  quod 
infidelibusde  me  totis  cogitationibus  judicatis^quod 
adhuc  non  creditis,  me  videntes  {Matth.xxyi ;  Marc. 
ziT).  Nolitetimere,  ego  stim.Quivosper  gratiamTo- 
cavi,  eiegi  per  veniam,  pietate  sustinui,  charitate 
portavi,  etmodo  vos  soia  bonitate  suscipio,  qoia 

D  culpas  Yidere  nescitPatercum  Filium  recipit,  tuos 
affectio  cum  resumit.  Conturbati,  inquit^  eteonter* 
ri/teansU'ma6an^#espirt/tim  tn(ieTe.Quare?quiaclau- 
sis  ostiis  <>  intraverat  Dominus.  Discipuii  ergo  con- 
Bteraati  moBroris  somno,  dabant  Ciuristo  non  qnod 


8  Omnes  enim,  qui  Ghristum  comitati  fuerant e  Gali- 
liBaerant,et  e  Galil»a  profecti  ad  festum  Paschatis. 

^  Solemnis  vox  apud  Patres  ereare  pro  immutare 
in  melius.  Ghrysostomus  homil.  in  11  Cor.  v,  17  : 
CreaS  Deus,  qmndo  malum  hominem  bonum  reddit. 
Basiiius,  orat.  4  contra  Eunomium;  Gregorius  Nys- 
senua,  de  scopo  Ghristiani  tom.  I  psg.  224  ;  Theo- 
doretus  ad  II  Gorinth.  v,  17,  ibique  Theo^h/lactuB. 


e  Ex  amplificatione  dictum,  ait  Mita  ;  vel  quia  id 
tunc  eventurum,  tot  occurrentibus  prodigiis,  homi- 
nes  verebantur. 

<i  At  ipsi  iidem  disciDuii  fassi  erant  Ghristum  Bur* 
rexisse  :  vere  surrexit  bominus,  Quid  ergo  nunc  spi- 
ritum  esse  creduot  ?  Apposile  Ghrysologus.quia  clau- 
sis  ostiis  intraverat,  et  nnllum  adventantis  strepitum 
senserant.  Gonsole  Brugensem  hio. 


IM 


SfeRMO  miil. 


430 


pot6stdiTinaYirtus,sedquodnatararecipithumaDa.  A  oculis  sascitayi  ?  Nisi  forte  virtus  qtim  aliisadfuit, 


Putabant  se fjwn7iimt;trfere(Liic.xxiv).Namque spi- 
ritubomiais  in  uterosepta  trausit,  penetrat  muros, 
Qtdauso  oorporeiutretcorpus  iDclusium:sicaninia 
<|aaDdodat  vitaB  fiDem,acorporisdulcicontubemio 
eom  receditydomorum  claastri8,mundaDis  obstacu- 
lis  noo  tenetur:substantia  coeiestisterrenis  ergastu- 
lisneseitincludi,  juxta  illud  :  Spiritus  nescis  unde 
ffemai^autquo  vadat(Joan.  iii).  Discipuli  ergopost 
resurreetioaem  clausis  ostiis  Domino  ingresso  repor- 
tasse  eum  soliditatem  corporis  non  credebant,  in 
imagiDem  carnis  solam  rediisse  animam  suspicantes, 
utdormientibus  solent  corporeffi  imagines  apparere« 
Esistimabant  se,  inquit,  spiritumyVidere, Ergo,iicnX 
diximasyin  discipulis  oonsedabanturcogitationum 
beila^sed  magis  magisque  cogitationum  bellacresce- 


mihi  defuitjuxta  illam  vocemquflB  mihi  pendenti 
insultavit  ^  in  cruce,  dicens :  Aiios  salvos  fecUp  se- 
ipsumsalvum  facere  non  potestisi  rexlsraelest.de^ 
scendat  de  cruce.et  credemus  ei  {Matth.xjiYu) .  Et  quid 
est  majus,  excussis  clavis  descendere  de  cruce,  aut 
ab  ioferis  calcata  morte  consceodere  TEcce  et  me- 
ipsum  salvum  feci.etruptis  inferoi  vinculis  ad  super- 
na  conscendi,  et  tamen  neque  apud  vos  fidem  meas 
deitatis  inveni.  Autfortetriduana  mors  abnegatfi- 
dem  credendi  ?  Nonne  quatriduanumLazarumJam 
fetentem  vobis  coram  vocavit  ab  inferis  vox  mea, 
meajussio  revocavit  ad  vitam  (Joan.xi) ?  Et  si  ser- 
vus  quatriduanus  surgit,cur  triduanus  Domious  nou 
res  vLTgeifAdhuc  autem  illis  non  credentibus  prce  gau* 
dio  el  mirantibus.  •  Votiva  gaudia  et  cum  data  fue- 


i>aDt,  ettumultns  mentium  ipsis  etiam  visioDibus  "  riat,  viz  creduntur;  optata  cum  perveniant,  dant 


augebatur;et  underesurrectionis  asserebatur  fides, 

inde  totiuscunctationisscrupalus  nascebatur.Quod 

veoeratyerat  res;qaodclausis  ostiisintraverat,fides, 

noQ  erat :  non  erat  fides,sed  virtus  erat;  hamanum 

DOD  erat,  sedhomoerat,  ut  esset  verum  corpus  in 

deitatis  potentia, «  non  inanis  carois  speciesio  re- 

sarrectioaisinjuriam.Ergo  adcomprimendos  exhoc 

nascentes  conflictus  cogitationum,TesponditGhristu8: 

Quidturbatiestisfetcogitationes  ascenduntin  corda 

eestra  f  Bene  ascendunt,  non  de8cendunt:quia  de- 

pressfiB  camis  pondere  cogitationes  humanse  ad  altum 

Dei  mjsterium  conantur  ascendere,et  conatibusin 

ipns  franguatur,ruunt,deponuntur  ad  terram^nisi 

iUe  javerit,  qui  donat  homini  cogitare  divina.  QvLxd 

turbati  estisfet  cogitationes  ascendunt  in  corda  vestraf  G 

fidetemanus  meas  et  pedes.  Videte,  hoc  est  dicere, 

Vigf late.Quare?Quia  non  est  somnium  quod  videtis. 

Yid^e  manusmeas  etpedes.  Quia  gravatis  oculii 

eapnt  adhuc  respicere  non  potestis  ;  videte  carnis 

valnera,quia  Dei  opera  non  videtis^considerate  ^  ini- 

micoram  titulos,quia  Dei  adhuc  non  considerastis 

insigiiia,palpate,  ut  vel  manus  fidem  faciat^quia vi« 

dens  ocnlus,  siccaecatur :  oculus  non  videt^  videat 

tactas;digiti  vestri  intrent  vestigiaclavorum.manus 

Testr»  alta  vulneri8exquirant,aperite  manuum  fora- 

mina^sulcate  latus,  renovate  vulnera,  quia  negare 

nonpossam  discipuiis  ad  fidem,quod  inimicisin  po9- 

nam  seevientibus  non  negavi ;  palpate,palpate,et  us* 

qnead  ossa  inquisitores  ardui  pervenite,ut  vel  ossa 


stuporem :  hinc  est  quod  apostoli  resurrectionem 
Ghristicelerioremquam  speraverant  admiraDtur;et 
quod  credaot  tardiu8,non  est  perfidi8B,sed  amoris» 
scrutantes  enimtaliterfidemnonabnegaot.sed  re- 
quiruot;  et  dum  iateaduot  altias,verum  essequod 
iatuenturezoptant.Fratres,di8cipulosadi8tatardos, 
stupidos  ad  tanta,non  perfidiaB  timor,sed  caus»  prsesti- 
tit  magnitudo ;  visa  non  videre,nescirescita,  credita 
noncredere,nonincredulitasfacit,sed  miraculnm  sin- 
gulare.  Fratres,ad  virtutes  natura  est  nimis  infans,qu» 
nisi  per  Deum  creverit,capere  matura  non  potest^non 
valetperfecta  sentire.  Deus  ergo  quod  per  nosnon 
possumusyipse  nosoapere  per  8e,et  sentire  concedat. 
SERMO  LXXXn. 

De  Chrisli  resurrectioneyet  quarta  manifestatione 
facta  duobus  euntibusin  castellum. 

Quoniam  Matthauasanctusjam  nobis  quffide  re- 
surrectione  Domini  cognoveratsalutariter  indicavitf 
hodie  quid  etiam  beatus  referat  MarCus  audiamus. 
Et  cum  transissetf\tiqaiitSabbatum,MariaMagdalena, 
etMariaJacobiet^Salomef  emerunt  aromata,  ut  ve- 
nientes  ungerentJesum  {Marc.  x  vi).Muliere8  hoc  loco 
femineadevotionediscurrunt,qu«  noo  ut  viventifi- 
dem,sed  utmortuo  uoguentadeleruntad  sepulcrum, 
et  utsepulto  parantmcerorisobsequia^non  ut  resur- 
genti  di  vinorum  gaudia  triumphorum.Mortem  Chri- 
8tus,ut  mors  moreretur,aocepit  ;Christus  dum  occid  i- 
tur,  illud  quodpmnesoccidet)atoocidit.sepulcrum, 
Ghristusinfemum  patefactura8intravit.Soluta  ergo 


eamis  astruantveritatem,et  meesse  ipsum  velvul-  D  iegetartari,etinfemicarceredestructo,etipsomorti8 


nera  servata  testeotur.Rogoquaremeresurrexisse 
non  crediti8,qui  innumeros  c  mortuos  sub  vestris 

*  Locum  iHum  eTaogelist®  inferius  positom  :  spi- 
rtftts  ossa  et  camem  non  habet,  aliter  a  cffiteris  Gbri- 
stianis  interpretabantur  Marcionitae :  ex  eoque  eolli- 
gebantyGhristo  resurgenti  non  fuisse  verumcorpus, 
•ed  imaginarium.  Tertulliaaus  lib.  vi,  cootra  Mar- 
donem  :  Vultitaquesicdictum,  quasi  spiritus  eamem 
et  osui  non  habet,  sicut  me  videtis  habentem  :  Id  est 
non  habentem  ossa,  sieut  spiritus. 

^  Signa  et  characteres  vuloerum,  qose  Gregorius 
Magoos^  bomil.  26  io  Evaog.  voca?it  vestigia  vulne- 
nm  ;  et  inferias  Ghrjsologus,  vestigia  clavorum. 

«Qoi  facile  numerari  non  possunty  explicat  Mita. 


imperio  perempto,jam  Ghristus  nonest  ungendus  ut 
mortuus,sedadorandu8  ut  victor.Mulieres  s  perno- 

Adhuc  aotem  dobitasse  apostolos,  meotemqueeorum 
fluctuasse,  ut  ait  Chrysostomus  homil.  S,  et  alii 
quoaue  seotiuot. 

<>  Ms.  Boooo.  /n  eruce  dieens  :  Vah  f  vahf  atios,  etc. 

•  Ea  gaudia  vocantur  votiva,  quae  multis  votis  fue- 
root  expetita ;  de  hac  voce  multa  commeotatur  Go« 
thofredus  ad  1. 1  Godicis  Theodosiaoi. 

'Ms.  Boooo  Salomene, 

gfloc  Ghrvsologi  loco  coociliari  possuot  evaoge* 
listffi.  Diceodom  eoim  est  pias  femioas  io  ipsis  sab* 
bati  vesperis,  scilicet  post  solis  occasum^  elapsa  so- 
lemnitata,  Matth.  xxvm,  1,  emisse  aromatai  exissa 


431 


S.  PETRl  CHRYSOLOGI. 


m 


Qtant,  rigilant,  iasomaes  aguQtyObscara penetrant  x  musinGhristOyetadextrispositimereainuraadire: 


•rumpenlisauroraB :  undeetiainlucem  dubiam  non 
li^ii\us  cprdis  videniursustinerequam  corporis.£^< 
vat46fnane,inq}iii^uhasabbatorum,veniuntadmonu' 
meniupiortdJamsQle.Si  valde  mane,quomodo orto 
jam  spIe?Sic  nescit  evangelistajuiddicat?  Evange- 
listaquiddicatscit,sedquici  audiat,quinon  didice- 
ritiiescit,non  est  erroris  i^ta  relatio,  veritalis  est : 
neciapsumpaiitursermonis  humani,8ed  rei  gesta 
coelitus  aperit  ?eritatem.Dixerat  :Ab  horasexto^up- 
queadhoramnonanlenebrcB  factoB  sunt  (Uarc.xv); 
erKo  «soi  qui^rseter  horam  ut  Domino  compate- 
retur  abscesserat^  ciaritate  cumresurgeret  Dominils 
ante  tempu)i  occurrit :  et  qui  ut  suo  commoreretur 
auctoriyipsfim  meri^ianam  suam  mortificayerat  clarl 


Venite,benedicti  Patris  meif  percipite  regnuxn  quod 
vobis  paratum  estab  otiginemundi(Matth,jJiv),CO' 
opertum  stola  candida, i^iolsi  ista  nonex  GpQr^di.Fel- 
]ere,sed  ex  virtute  Yitali;spiendens  coelesti  lumine» 
noncolore  terreno  ;  et  ciara  Creatoris  munere,no& 
arte  fulioni8,dicentePropheta:iimtcluf  lumengicut 
vesti'mentum(Psal.  cm),ei  dejustis  :  Tunc  justifulr 
gebunt  sicut  sol  (Matth.  xiu).  Terreni  terrenis  veltti 
sunt  vestimeDtis :  et  ideo  sicat  novitate  splendent, 
ita  vetustate  sordescunt :  coelestes  vero  amictu  c<b- 
lestis  luminis  ambiuntur^et  aterreno  squaloresus- 
pensi^nec  fcBdantur  vetustate  umquam  ,nec  uUis  sor- 
dibus  obscurantur ;  sed  vestes  quas  semel  dederit 
resurrectio,  perpetuo  lumine  vestiuntur.At  ille  ex- 


tatem»  ut  consurgeret  auctori  si^o,  evictis  tenebris,  ^  euntes  de  monumentojugeruni ;  invaserat  enim  Ulas 

antelucanus  erupit.  Vfa/rfe  mane.  Quia tunp  sol  ut      ' ' * — ' ^-^^ *    ' 

mane  faceret  bmanicavit;et  qui  ante  ^c(em  fuge- 
rat,nunc  ipsepoctem  jpraevenit  f  ugatur^s,ut  reddat 
lucinox  borasquas  ierror  ponuiiic^j^assionisiuva- 
serat.f>tceian(,inquit,a<i^  inviheni  iQuirrevolvetno' 
bis  lapidem  ab  ostio  monum0n<i?Ab  o^tio  monumenti, 
an  cbrdia?  a  sepulcroii^n  ab  ocuiis  ?  Muiieres,obse- 
tatum  eat  pactus^oculi  suat  clausi :  etideopat^facti 
■epulcrigianamuou  videUsipOleumnoa  corporiDo- 
minicpfSedluceraa&corUiEiveB^lri.si  videre  desidera- 
tiai  in  U  mdile ,  u  1 1  uc  e  tid  e  i  p  a  teat  quod  cl&udit ur  in- 
cred  uli  tati  s  o  ba  c  aru .  £  t  resp  wient  e^,inq  uit,  viderunt 
lapidemrevolulmn,€ratquifipe  magi^uii  i^a^e.Piane 
mi^n  u  s ,  Qt  m  agu  u  s  v  aide ,  e  t  pi  u^ j  am  m a«gnus  meri- 
to  quam  form9,qui€;reatoris  muQdi corpus  et  clau- 


tremoretpaoor.Angelus  sedetin  moDumente,de  mo- 
numento  fugiunt  mulieres  ;quia  ille  de  coelestisab- 
stantia  confidit,  turbantur  istae  de  conditione  terreaa. 
Sepulcf  um  qui  mori  noa  potest  timere  aescit ;  mu- 
lieresautemeldefacto  tremunt,  et  sepulcrum  sicut 
mortales  adhuc  mortaliter  expavescunt:hino  est  quod 
neminiquidquamdicunt  JS^nemtni^uif^Mam  dixe- 
run^Quiamulieribus  audire,non  loqui  datumest;di8ce- 
re  datum  est^non  (jocere,dicente  Apostolo:iftt^teres  in 
Ecclesia  taceant  (/  Cor,  xiv).  Denique  eadem  Maria 
posteaet  vadit,et  nuntiat,sed  jam  non  fiemiDam,sed 
Ecclesiam  gestan8,utibi  sicut  femina  taceat,  hic  ut 
Ecclesiaenuntietetloquatur.  Post  Aeecinqait,  duo- 
bus  ex  hisambulantibusostensusest.  Quarenontri- 
bus,  quarenonquatupr,  sed  duobus  ?  Quia  du<^us 


„  ^^^^. ^,^_, -^__.^  _  _  ^  ^^,  ^ ^ ^_, .^ ^^.•». 

^AT^eiQ^Arirtsix^&ciLEimiroeuniesmoaumentum,  vi  populi8,idest,gentibusetJudflBi8,iesurrectioni8fides 


vide  ru  niju  vmem  sedenl  em  a  dez  tris ,  coopert  um  sto- 
la  candida.  i^troier  unt  sepulcr  um.uLconsepult»  Cbri- 
sto,Ciiristoconsurgerent  de  &epulcro»et  impleretur 
(UudApostoli :  Consepulii  estis  et  in  bapttsmo,  in 
guo  et  resurrexutis(Colos.n).  Yidentjuvenem,ut 
cernerent  nostra  resurrectionis  6^talem;vident  ju- 
venem,  quia  nescit  restirrectio  senectutemi  neque 
flstates  recipit  ®ternax>erfectio.Uomo  ul)inescit  na- 
•ci,  mori  nescit ;  et  ubi  aasci  morique  ne8cit»ibi  «ta- 
tum  i^ec  admitiit  deuri^uentumi  aec  iadiget  incre« 
mentis.  Yident  juventem  sedentam  a  dextris,quiaxe- 
surrectio  recipit  nii  «iniatrum.  Vias,  inquit,  qucea 
dextris  sunt,  novit  Dom^inus  (Provdvjluxta  LXX). 
£t,  Tunc  statm  tju^osadde^teram  suam  (Matth.JJiY, 
jax<aLXS).Orate^fraU:es>utet^bs  moiciamur  vitiis,  l^ 
sepeliamur  tempQralibuspompiSiUtffiternitatiresurga- 

extra  urbem,  ibique  aliquo  quodam  ioco  noctem  in- 
somnes  egissci  ui  primo  stfl^m  aiterw  diei  diiucuio 
venientes  ubg^ent  Je^um  :  et  vi8Bsedantes»ante80- 
lis  ortum,  Liucttdxxiv,!,  ad  sepuicrum^ervenis^e. 

«  Ex  ms.  BQaaB  :  i>Qi  qni  ea  bora  qua  Dominus 
patereiur  abscesserat,  ui  conresurge%'ei  Domino,  ante 
iempus  qoqturrti. 

^  Lucm  XXI,  38.  £t  omnis  populus  moMicf^  ad 
eum.  ^etrus  Damianus,  iib.  vi»  epist.  3i  :  Oecadente 
crepuscuJp  mox  ad  komi^iemprosperans  manicavit.  Vo- 
ceui  ba£i)aramquidam  negant  esse*  iicet  Augustinus, 
quffiai.4t>,miib.  Judic.,eamapudJL.atino8  scriptores 
occurrere  neget*  Apte.ea  uititur  Cbrjrsoiogus,  ut^te 
amam  deducta,  utitermatutinum  designet ;  unde 


hic  pr»dicanda  monstratur :  uade^  sicut  diximus, 
proi>ajtur  in  duabus  feminis,c  ut  in  discipuUs  d  uobus 
Ecciesiam  unamfigurari.05(en5taetf  (ina^a  effigie. 
Nemo  putet  Cliristum  sua  resurrectione  sui  vultus 
effigiem  commutasscutqui  in  vulnere  erat  ip8e,al- 
ter  esset  in  vultu  ;^  sed  mulaturefflgies.dumeffici- 
tur  ex  mortaliimmortaU8,etQx  corruptibiliincorru- 
ptibiiis,utbqc  sitmutasse  substjEmtiam^honmutasse 
personam^etacquisivissevuitusgloriamynqnyultus 
notitis^  perdidisse.Etne  festinussermoaut  fugiat, 
aut  transvoiet  qusestiones,  quod  sequitur  proximo 
sermone,  Domino  revelante,  innote^camus. 

8ERM0  LXXX.UI. 
DenonaChristimanilestationefaeta  recumbentibus 
undecim  discipulis. 
Hodie  beatus  evangelista  sic  retulit  apostolos  in 

manteaffones,  admanicattones,  ad  matutinum,in  con- 
cilio  Turonensi  2,  cap.  18  ;  et  maniqafiones  feetivi' 
talum  apud  ilaimonium,  iib.  iv  Histor.  81  Da  Gan- 
gius  in  Glossario  hic  laudat  veri>a  Chrysologi. 

c  £x  Latinio ;  editL  aut. 

d  Pristina  ei  erateifigies,  atgloriosioret  pukbriory 
inquit  Brugensis.  Christum  pristioam  effigiem  reti- 
nuisse,  vel  ex  eo  liqaet,  quoa  discipulis  opus  erat  ut 
eum  oculisagDoscereQt.  Ita  optime  puto  Harcum  cum 
Luca  conciliari.  Locus  hic  ita  habetur  ip  ms.  Bonon. : 
Unde,  sieut  diximus^  probatur  sic  in  duabus  feminis 
ut  in  populis  duobus  Ecclesia  una  figurari^  ostensus 
est  se  in  aliam  effigiem  commutam* 


us 


8ERII0  LXXXm. 


«94 


l^onicit  tempore  •  mensit  dedilos  inhiantes  epa-  A  iolaniiiiteribuseoram,6edeteordibutdoloritlaneea 


lit,  oonvitiis  occupatos.DoniinioflB  passionis  oblitot 
lUeumbentilms,  inq}!iiX,UlUimdi^eim,app(mtit  Domi' 
nus(Matc.  zti)*  Reoambentfbm.aM  ^  sepakram 
Dommi,  oiotad  mensamtervi?  Htsc  esttervoram 
fides?  baBcdiscipalorumcharitanf  bioFelri  aMorT 
b»c  est  Joannis  de  ipiOiQhrofipectore  assumpti 
dilectip  ?  |MpicetttaQto^li^po^,ta,qtisdpnis#Tirtutir 
bns  t^ti9«  aj^c^ctio  conquisU^,  ut  ^  inipso  arUoulo 
passionis,  calcDte  adbuc  morte.recenti  adbuc  funere, 
eX9Qhantibatiniaiieis,insaltaiite  Jndieatbta,  dttfci- 
pttli  e  toto  tori  cultu,  tola^  discumbentium  foHi^ 
ptate  pranderent?  ^  Moysi  mortuo  assisCUnl  ang^ 
(fwim  9)*,  agit  sepulori  cnram  Bieus  ipte :  Jiidaiea 
castrasistuntar,distiamlalariter,bM4da-  ereiiilstBh 


tota  figebatur ;  tunc  tristittmclaTit  afflzietatanaseo* 
nim,  pedesque  tenebantar ;  tunc  iUis  acetam,  tane 
Mamadtudo  Judaioapropinabat ;  tuaeillis  aolocoi* 
dit»  dies  fbgit  ;tono  illorummetitiBt  ammasqueiM» 
profbndissimapostidebat^;  tuneiHMikipeififliiiivoo» 
pulot,  iu  naafi^giumfidelcogitatiqiuimteolatiot»- 
▼itsima  coUidebat ;  lunc  detperatio^qiMt  eet  iater 
omnia  mida  pejor,  etinad^ertivTenittimp^eaEtfa» 
DMi,  fonereit  filos  ttemebal  tapaldrit^  Ihida»  ticat 
diiimat,  non  (i^umbentet,  noii  epaianleteot  Do* 
minut,  ted  Jacentet  in? enit,  ted  te^uHot :  e*  ideo 
erprobrat  inaredulttatemeoram,  quialantum  ered»> 
deranrdetperationi,ut  returreetioniprtBdiotsaDo* 
mino  nil  crtderent,  ^  a  tervit  non  orederent  nonlia* 


tio  duratuf,  indicitQr  triginla  dlehim  plaikciUv,  01^1»;  atqne  inienibU  fideirelinqaereDtelt8(latit;ted 


longo  lamentationit  obseqoio  teh4le  foniit  honora^ 

tur  {BetO.  rxxiv) ;  et  Ghrittut  yerue  unot  Donrinui 

ereator  rerum,i<edeinptoromnium,pottiUam  tragi- 

eam  pastlonem,  pott  liiortem,  etdlortett  crueit,  tif» 

daanQs  adfM^palitlkerymasnonmereturTHMTaVre^ 

mit,  tuii>aturtartarut,  tchidttntur  taxa,monmnent« 

disailiattt,  tol  fbgit,  dies  tepetitur,  fit  nox  totain,et 

toli  discipuHalto^tfgmate,  cboro  ono,  toto  olio, 

deiiciit  seoari  epuhmlar;4ihoc,fratret,reversatab 

mfemis  ipte  sie  maglttM*  inTeuit :  RecumbmMm 

ergo  ilM  tmdee^f  apparuit  Domii%ut  et  eatprdbraiM 

incredHiiiikime&nm,et4mri§4Ume0f^,quia^ 

9idermi  ernm  reemrewiMsewimciredideraki^  Afdbittf, 

Petre  fidelit,  IPetre  defotitsime,  quid  dieemut^^fie^ 

eumbenlibusiUie.  Numquid  praadentibusf  ^mtret, 


sttcolo  mortoi,  sepultiarando,anamdbmamiUam« 
unailisibi  etse  omnes  credereBl  )am  sepalcram. 
Bkioestquod  eos  DominutTidenteaeimiBtetemuii* 
de,  td  mondom  rtvoeat  remHtk  in'araiidUm,  dl» 
cent :  lie  inmuindumunii>ersumfprmdieaieBean§e- 
l$\tm  univenss  creaturss.  Venile  in  mabdam,atqal 
potftlieYOt  in  unoomaet^aiieUioJam jaeere,  tub* 
jacere  Yobit  omnem  mandumitopeatefideatit.  Te* 
nitein  mundum  un%tsrsum,prmdicaieWvan§eUum  tnit^ 
versss  ereatur».  Boc  eetdicere,  etlote  toi^  tpetom- 
nibut,  qoi  tobit  iptit  detporationlteaaea  Mttit ;  el 
ineredt^itas  Yettra  quantatitloncprobate,  oomTi* 
detitiiaadilai  TeslromoodumoiMere,  quicvedere 
tettroTituinonpoluielit;el  eorditT«ttvlqaaMitit 
doriHa  tonc  tcitole,  comt^nteiitf  t»  nod  ^to:  me^  oe* 


boe  'non  eratditcambere,  tedj«(eere ;  ueecotrrivfl  ^  be  totbnentet  feroeitelmaeiiielMerl,qaempetilMii 


erat  dMrut  iUe,  dolorit  erat  iUe  eonrentut ;  ibi  pa- 
nis  non eralgaudii,  ted mmiwie  ;ibiomcit Mfe,ik>fi 
Tini  duieedine  pocola  mlseebaiKur.  Brmrt,  inquiti 
eiauei  propiei^  mems  JudsMrtim{hQn.  xM)^  rSime4 
taenleey  ei  dautii  eerte  non  prandeotet ;  et<  ti  noB 
pmndeoteti  aon  erol  domut  Ula,  ted  career;  ittod 
tigmn  no»  eral,  ted  tepulcram  :  luao  tota  addieei- 
pnloepmiia  Domioicfli  traotieratpattionit;  el  non 

*  Ms.  Gaeseos,  mensis  detentos, 

bld  fuit  ipsa  die  DoniiniCflB  resurrectionit,  ut  ha- 
bent  Botbjmius  et  Theophjrlacfut.  IHta.  —  Verotknl^ 
le  ett  hanc  eamdeip  m^Difestatiooem  esse,  quam 
Joannes  comroemorat^  hcet  Thonias  abess^t^  teucol- 
legium  aposioUcam  eo  numero  consiabat.  Sic  aale 
eatam  Judae  collegium  diiodecim  yocabatur.  Vide 
Dobameliam  liic,  ei  Maldooatum.  1 

c  Tori  in  quibus  sternebautur  mensad  ioto  cuHu 
emabaniur  :  qoa  de  re  yide  htie  dissereniem  Philo* 
aem  de  Viia  CooiemplaiiTa,  ei  Senectm  d^  Brerii. 
▼iite»  cap.  i).  Chrysologus  auiem  foriasse  credidit 
discinalos  eodem  usos  fuisse  co^naeulo  quo  Ghrisius 
tn  uftima  coena.  Erai  enim  jam  siraiuih.  Tueiur 
hanc  seot^ntiam  Groiius. 

^  Vide  dissertaiionem  eroditissimi  Galmeti  deobiia 
et  sepnltara  Mojsis^  ad  Episiolam  Judfl^^  tiissiertatio- 
nom  tom.  llDag.'304,  eait.  Lucen. 

•  De  sigmale,  alias  obserratum  esi  mensam  signi- 
flcare. 

t  Meriio  plane  se  reiraciai  Ghrysologus.  r^m  disci* 
puli  recumbenies,  id  es^  sedentes  qna  simal  erisni,  non 
coenanles,  cum  eis  Gi^n^i^s  anparuii,  licei  hoc  iem- 
potd  eodnsB  contrgi^;  cum  paivtum  habettanieibami 


vestris  in  oouUtTOt  negoatit.  VtdebHie  im  lerfadl^ 
vitot,^iutotintalit,peadentetmpibut>  toMludine 
r4»mot69,<'magorum  teiolot,!  GrvBcoram  querulot, 
'BomaAoram  petitotfidemfidoti^aqatBtftre^quam 
mana,digito,taleafitmeitvaliieribat  vot  qamtittit. 
Sedquia  meeBPattionit,  me»  mortit^BMQeretarre* 
cthmlt  votmitlQ  testes,  allios  vos  isla  pertomtatot 
eseeeonoedo,dammodoK  cunetatiovettm  flatdtqoi 

cujus  comesiione  Dominus  ▼eriiaiem  resurrecUonis 
saM  ^robare  yoluii,  ioquhmt  Brug^ensls  ei  Maldona^ 
ius ;  vel  jaxU  alios  in  noeeoBna^,  ei^nea  lam  oeoa» 
edepiibut  quam  coofabuli^iibuji  cum  duobut  illit 
qui  Bmmauoii^  redieraot. 

g  Tueiur  hic  Chrjsologus  seaieoiiam  opioaethini 
hanc  eamdem  foiiile  manfiretiaiibflem  de  qua  Joito- 
nes.  Vide  supra  num.  f. 

^  Augustinuseiiam  lib.  m  deGonsens.  Buthymius, 
Brugeosis,  Groiius,  scribaoi  Gh^ittom  redarguisie 
aposiolos,  qnod  Marise  Magdaleoie,  Petro,  el  duobus 
discipulis  Emmaus,  allisque  tam  maliis  yilQin  a  te 
reditiTam  affirmantibot  abo  cre<fidereiit. 

>  Attrologus  enim  omoia  tdre  prtttumit,  dumoiiH 
nia  nescii. 

J  Si  ariolari  licet,  Gre^ci  vocaotur  queruli,  qma 
muliiloqui;  Tel,  ut  habet  CBcumenios  iO'  Bpistoni 
Judm  16,  pag.  230  :  Mcui^£^^c»  quiemniutpsiiikpsr 
caviilaH  studst.  HesychHis  autem  Mc^|(</I6^  yeriit 
querulus. 

kQuia  longo  usu  in  teboe  bomanit  eterdiDt* 
Mm. 

1  Dubitaiionet  apotiolorum  vot magjit  flrmant.  la« 
dolphut  Ardenthit,  fatemfik  flt :  mmiiMtiattmMs, 


438 


8.  VVm  GHRTSQLOGL 


431 


▼obiscredituri nnnifirmsimtninm.Qui crediderit, in-  A 
qmi,et  babtix(Utisfuerit,salvu$erit.FraiiTe»,q\xod  est 
anima  corpori,  hoc  est  baptismati  fides  :  hinc  est 
quod  qui  generatur  ex  foute,  ezfide  vivit:  Justus^ 
inquit,  exfidemvU  {Rom.  i).  Moriturergoomnisqui- 
cumque  fueritsine  &de,Quierediderit.QmaLTrltdiM 
Deus  unus  e8t,quiain  PatreetFilioetSpiritusancto 
nna  esttotaeBqualitatemajestas^quiaDeitas»  Trini- 
tate  distincta  est,  nonest  unitate  confusa,  sed  Dei- 
tate  una  est,  esttrinapersonis^quiaDeusTrinitatis 
nomen  est;  quia  Pater  et  Filius  non  censendisunt 
ordine,8ed»8timandi8Qntcharitate;  quodSpiritus 
sanctus  non  est  habendus  inferior,  plus,  minusve, 
non  ut  exterior  habendus  est  plus,  minusYe»  quia 
nescit  exteriora  Divinitas ;  quia  Christus  sic  homo 
factusestutquod  DeusestpermanettSicestmortuus  ^ 
ut  mortuos  totis  ssculis  sua  resuscitaret  exmorte; 
quod  non  sibi  resurrexit  ille,  sed  nobis;  quod  nos 
ccelo  intuht,  dum  se  sustulit  ccsio ;  quod  sedet>>  ad 
auctoritatem  Judicis,  non  ad  requiem  fatigati  ;quod 
yeniet  non  ioco,qui  ubique  est  ad  movendum,ne- 
que  utmundum  suum  teneat,  qui  totum  possidet 
mundum,  sed  utmundusjamsemperyisionemsui 
mereatur  suctoris.  Gredathomo  etiam  peccatorum 
remiasionem,  quia  coBlestis  regio  cum  sit  iatissima, 
non  capit  peccatorem ;  neque  de  suorum  desperet 
bomo  magnitudine  peccatorum,  quia  si  est,  quod 
DeuB  donarenon  potest,  omnipoten8none8t.Gredat 
et  carnis  resurrectionem,  ut  sit  homoipsec  qui  re- 
surgit,  ut  aocipiatipse  quipeccatpoBnam^ipsepriB- 
mium  quilal>orat.Credatffitemam  vitam,nelocum 
habeat  mors  secunda.  Quodautemde  humanis  cor-  ^ 
poribusdttmonesyidesty  hostesefiugantur  anUqui; 
quodex  unoorevarius  effiinditur  sermolinguarum ; 
quod^  tacti  per  Christum  nesciunt  sua  venena  ser* 
pentes;  quod  venenata  poculabibentes  non  valent 
nocereper  Ghristum  ;quod  morbicorporum  fugan* 
tur  Christum  pnBdioantis  ad  tactum,  est,  fratres, 
summum  creduhtatis  indicium.  Sigruit  inquit,  ere' 
denteshmciequenturcln  nomine  meo  dwmonia  eji' 
cient,  linguisloquentur  novis,serpentestollent,  etst 
quodmortiferum  biberint,non  nocebit  eis;  supermgros 
mantatiiifKmen^e<6efi6^e6tmi.Homoergo,estotil>l 


per  fidem  medicus,  ne  oogaris  extraneis  medici^ 
tuo  dispendio  subjacere,  et «  chare  quod  gratispos* 
sides  comparare.  Orate,  fratres,  ut  et  in  prssenti 
mediciaam  semper  fidei  sentiamus,  et  in  exspecta- 
tione  Christi  positi  in  adventuejus  securidenostra 
conscientia  gloriemur. 

SERMO  LXmV. 

De  quinta  Chrisiimanifestationefacta  diseipulis,fium 

abesset  Thomas,  deque  sexta,  eum  adeuet. 

Diebus  quadraginta»  quibus  post  resurrectionem 
suam  Dominus  diverso  modo  refertur,  et  creditur 
suis  apparuisse  discipuhs,  haud  immerito  sermone 
ipsis  lectionibus,  ip8isdeservit,etnititursaoramen- 
tisy  ut  Dominio»  Passionis  moeroremmultipUcire* 
surrectionisindicio  perfectum  vestra  charitatiscon* 
vertatin  gaudium  ;  etquiante  per  virtutem  suam 
nostro  resurrexit  in  corpore,  nunc  etiam  per  fidem 
nostris  resurgatin  eovdib\x%.Etcumesset  sero  dieiUa 
unasabbatorum,etfores  essent  claus9,ubierantdisci- 
puUcongregati  propter  metumJud(Borum,venitJesus 
et  stetitinmedioiorum  {Joan.xjL).  Cum  esset  sero: 
eratplus  moBrore  quam  tempore.sero  est  moBroriset 
tristitiaB  nubilo  mentibusobscuratis.  Seroerat.  Quia 
etsi  crepusculum  dederat  aliquod  resurrectionisin- 
dicium,  necdum  tameo  eisDominus  refulseratplena 
sui  iuminisclaritate.^t  cumfores  essentelausM,uln 
erant  discipuli  congregatipropter  metum  Judmorum, 
Ifagnitudoterrorisetfacinoristanio  turbinediscipu- 
iorum'  domum  simul  et  corda  concluserat,  et  ita 
totum  luminis  abdicarat  ingressum,  ut  magis  ma- 
gisque  moerore  sensibus  occupatis  c«ca  noctis  aoge- 
returoffusio.NuUffinoctistenebrsB  caligini  moBKNrit 
et  formidinis  oomparantur,  quia  nuUo  possunt  aut 
oonsolationis  aut  consilii  lumine  temperari.  Audi 
prophetam :  limoret  tremor  venerunt  tupei'  m$,  et 
operuerufUme  tenebrm  {Psal.  uv).  Et  cum  fores  «i- 
sentclaus(B,ubierantdiseipulicongreg(Uipropterwi6' 
tum  Judaorum,  venitJesus,  etstetit  in  medio  eorum. 
Rogo,curdubitaturclau8icorporisaroanum,etob8^ 
ratum tota integritatedomicilium  virginale  absoluta 
Divinitas  potuisse  penetrare,quae  post  resurrectionem 
corporisnostrigcrassatamyBterio,!^  foribusingreditar 


ideo  eot  ad  tempus  ineredulos  esse  voluit.  Vide  notam 
47  serm.  seq. 

«  hi  editis,  divisa.  Supra  diserte  dixerat  serm.  60 : 
Personis  Trinitas  distineta  est,  non  est  divisa,  Quod 
etiam  innuit  serm.  88.  Unde  textus  corruptus  credi- 
tur  incuria  scriptorum.  BIita. 

k  Quod  post  ascensionem  dicatur  Chrisium  sedere 
ad  dexteram  Patris,  explicatur  a  priscis  tbeologisof- 
ficium  in  eo  Judicisindicari.  VideGregoriuro  Magoum 

Sag.  ii9  edit.  Paris.  hom.  29  :  Quid  est,  quoahune 
farcus  sedentem,  Stephanus  vero  stantem  se  videre 
Ustaturf  Sedseitis,  fratres,  quiasederejudieantisett; 
stare  vero  pttgnantis^  vel  adjuvantis. 

e  Haec  desunt  in  plurimii  editionibus. 

^  Consonant  verba  Grseca  Sfu^  apoO^i,  angues  tra» 
ctabunt,  vel  manibus  tollent. 
.  •  Non  vili,  sed  magno  pretio. 

'  Ob  similem  timoris  causam  clausis  januis  con- 
venire  solitos  fuisse  apostolos  edocemur,  Act.  xu,  i3. 
,  ff  Hoc  ef tdiviiutas  bomanitati  junda.  AbsolutalH- 


vinitas,  hoc  est  simplex  Deitas.  Notandum  quod  per- 
sooa  Christi,  praecise  et  secundum  se  considerata^est 

Suidem  omnis  compositionis  expers ;  persona  autem 
hristi  considerata  ut  subsistens  in  natura  humana, 
seu  ut  est  terminus  resultansex  unione,  non  est  siox- 
plex,  sed  composita,  sicuti  ipsa  unio  Incamationis 
est  vera  compositio,  ut  rationibus  et  auctoritatibus 
post  alios  theologice  docet  Bonaccina  de  Incar.  dis- 
put.  2  qo.  5  punct.  3.  Mita. 

b  Cjnllus  Hierosol. :  Nemo  quoerat  qtiomodojanuis 
elausis  corpusDominipenetravit,eum  inteUigat  nonde 
komine  nudo,  sed  de  omnipotenti  Dei  Filio  kcec  seribi. 
Calfinus,  Clericos,  aliique  hujus  commatis  homines, 
interpretantor  hunc  locom,  quasi  Christus  iDgressoa 
sit  ipso  sibirecludente  fores.  At  si  ipse  Christusfores 
aperuit,  quomodo  scribit  evangelista  ipsum  intrasse 
januis  clausis?  Reponent :  Verba  ha^c  cum  fores  et- 
sent  elausa  tempus  notare  qoo  iogressos  est,  in  ve- 
speris  sdiicet,  cum  fores  clauduntur,  non  autem  nao- 
dnm  quo  ingressus  est.  Ad  id  jam  averterat  evange- 


437 


6ERM0  LXXXIV. 


488 


ategreditar  elausis.taliqiieiDdieio  setotiiisoreatur»  A  indebite  forsitaii  toUeretur  adTersus  priaittm.Stdil 


demoiistrataiiotoreiii,  oui  nonobsistit,  ouidesenrit 
ad  omniacreatura?»  Sed  siconoeptumpartumque 
virginitas  ezonsaresuo  nesoitereatori,8i  ingressum 
egressumque  olausa  januaoreatori  euo  non  potest 
denegare^quemadmodum  lapis  monumenti,quamTia 
magnu8,quamTi8  Judaioa  malitia  obBignatus,re8ur- 
goitipoteratobsistere  SalvatoritSedsioutYirginitas 
etjanuaelaustris  suisfidem  faoiuntdeitatis^itarero- 
lutos  lapis  fidemre8urreotionisafflrmat,qui  nullum 
^revohitos  Domino  suo  prasparaTit  egressum,  sed 
noetefidei  presetat  et  admittit  ingressum.  VenitJisui, 
HitetU  m  mMo $orum  :  etdieit  eis.Paxvo&is.Ui^d' 
pokyrumoordafidei  etdubitationisydesperationiset 
spei,defeotu8  et  magnanimitatis,  oontinui)eonfliot  ns 


misit  me  Pater,  sie  et  ego  mitto  vos,  •  Missi  sermo 
non  minorat  Filium,sed  deolarat,  quia  non  mittentis 
potestatembiCysed^  missi  voiuit  intelligicbaritatemy 
oum  dicit;5t>iif  mutfme  Paier,  Non  Dominus,  sed 
Pater.  Sioet  ego  mitto  yos.  Non  auetoritate  adbuo 
jubentis,  sed  toto  diligentis  affeotu :  mitto  vos  ad 
tolerantiam  famis,  ad  oneravinoulorum,adsquak>* 
rem  oaroeris,  ad  per  ferenda  onmia  genera  poenarum 
ad  sublevandum  cunctisexseorabilemortisjugum, 
quae  omniaobaritas  utiquebumanismentilHisimpe- 
rat,  non  potestas.  Quortm  remiseritis  peeeatafremU* 
tuntureis;etquorumrstinuerUiSt  retentasunt.*  Dedil 
potestatem  remittendipeeoata^quiinsufflationesua 
infundit  ipsum  oordibus  eorum  et  largitus  est  Remis- 


prmlia  8U8tinebant;talium  ergooogitationumbelia  B  9onm.H(Becumdixisset,  insufflamteis,  dieensxAetA- 


inspector  praevidenSysecretorum  pacemprimitusse 

ridentibus  reddit,  ut  qui  taliter  ablatus  materiam 

rdiquerat  confligendi,redditus  oculis  eoriimcausam 

totam  certaminis  amputaret  Gaviai  sunt,  inquit, 

dfseipuii  viso  Domino.  Gavisi  sunt :  quantum  post 

tenebras  gratior  lux  est,  serenitas  post  tempestatis 

obscnra^tantum  est  acceptiusgaudiumpostmoero- 

rem.  DieU  eis  iterum,Pax  vohis,  Quid  repetiteepacis 

largitas  ista  manifestat,  nisi  quia  quietem,  quam 

sensibas  indixerat  singulorum,  Tult  etiaminter  eos 

repetitae  pacis  donatione  serrari  :  qiios  utique  non 

modica  babituros  esse  norerat  in  postemm  de  sua 

cunctatione  certamina,dumunussein  fideperstitisse 

jaetaret,  dubitasse  alter  modreret.  Ut  ergo  et  arro- 

gantis jactantiam tumoremque  resecaret,et ejus  qui  . 

infirmatus  fuerat  sanaret  et  exoluderet  passiones, 

eaosai,  non  discipulis,quidquid  acoiderat  pius  mode- 

rator  ascribens,  imperio  pacis  sua  bella  nascitura 

eompressit :  ne  alteralteri  improperaret^quod  ipse 

eni  totom  debebatur,  donaverat  in  futuro.  Petrus 

negat,  Joannes  fugit.  Thomas  dubitat,cunoti  relln- 

quunt  (Matth,  xxri.  Marc.  xit,  Joan.  xx) :  quibus 

nisi  pacem  suam  Ghristus  dedisset,  et  Petrus  qui 

primus  erat  omniumpufareturinfenor,  et  sequens 

lista :  Cum  sero  essst. ln\i\M\s  ergo  hic  notaretur  pleo- 
nasmns.  Falsa  autem  et  futilia  heec  commenlantur, 
aaia  locus  hic  ar^mento  erat  Catholicb,  veram 
Qiristi  priBsenUam  m  eacharistia  asserentibus,eoqtte, 
licet  non  inrieto^ad  eam  astruendam  utebantur. 

•  Aiias,  quod  si  eoneeptum. 

b  Ita  correxi  ex  ms.  Cassenie,  ubi  prius  eratre«o/i«- 
las.Sed  eorrupte.  Non  enim  angelusrevolrit  iapidem,  I 
nt  Ghristus  resurgeret,  sed  postquam  resurrexit  ex 
dauso  sepulero  aogelus  reromt  lapidem,  ut  riderent 
liomines  Christum  ampliusnon  jacerein  sepulcro  : 
propterea  revolutus  lapis  ab  ostio  moDumenti  disci* 
palos  in  fide  re^urrectionis  Christi  obfirmavit.  Aliud 
ms.  legit,  resignatus.  Mita. 

c  Hsereticos  notat,qui  ex  hoc  ETangelii  loco  Patre 
Pilium  minorem  impie  ausi  sunt  enutire.  Arius  et 
Arianorum  filii. 

^  Vide  Gregorium  M.,  homii.  37  pag.  416,  tergo, 
col.  4. 

•  Unus  Patrum,  conciliorum  et  totius  Ecclesifle 
coosensus  est,  Christum  hic  apostolis  facultatem  re- 
mitttndi  peccata  commnnicasse. 

'  H«resim  Noyatiani  tangit,  qui  quondam  lapsis 
Teaiam  denegabaU  Vide  notam  in  serm.  94. 


piteSpirUum  sanetum :  qtunrum  remiseritis  peecata^ 
renUttuntur  etff.Ubisuntqui  perbominesbominibus 
remittipecoata  non  possepreesoribunt; '  qui  semel 
diabolioa  impulsione  oollapsosopprimunt,  s  ne  se 
erigant,qui  langnoribus  ouram  Yulneribus  orudeli 
spiritusubtrahuntnegantquemedioinam ;  quipeoca* 
toribus  redeundi  desperationem  ^  impie  insultant? 
RemittitPetrus  pecoata,et  toto  onm  gaudio  susoipit 
pGenitentes,^  atqueommbussaoerdotibusbanoaDeo 
oonoessam  ampleditur  potestatem,qui  post  negatio- 
nem  nisi  pcenitentiam  repetisset,apostolatus  gloriam 
et  vitam  pariter  perdidisset.Et  si  Petrus  per  poeni* 
tentiam  rediit,qiiis  sine  poenitentia  subsisti  t  ?  Themas 
autem  cum  audisset  a  eondiseipulis  suis,quod  vidissent 
,  i)omtniim,reiponi<t7:JVati;uiero/laniramc 
*  etmiseromammmeaminlatusejus,noneredam.CviT 
Tbomas  J  restigiafidei  sio  requirit  teurtampiepa. 
tientem,tamdurediscntit  resurgentem?^  eurea  yuI- 
nera,  quee  manus  infixit  impia,  doTota  dextera  >  sie 
ra8ulcat?our  latus,  quod  impii  militislanceapate- 
feoit,refoderemanusnititurobsequentis?curdolores 
persecutorumfuroribusirrogatos^famulantis  curio« 
sitas  renovat  immitis?cur  tormentis  Dominum,ciir 
poenis  Deum,curc€elestem  medioum  probaturusde 

f  Alias,  n$  resurgant. 

h  Sic  exeditioneMitee.AliflB,p06catori6ta  remitlendi 
etredeundidesDeratione  impiaresuUant.Qmd  si  legen* 
dum :  Redeundi  desperationem  impie  inculcant  f 

1  Heec  sensere  Patres,  concilia  et  omnes  catholid 
enarratores.  Yide  Tridentinum  sess.  i4  can.  3 ;  et 
Patres  apud  BeIIarminum,de  P(Bnitentia;Menochium, 
^  Bruffensem,  etc. 

j  Quod  Greece  tov  rvTrov,  loeum  elavorum,  noster 
non  inepte,  vestigia  fidei. 

k  Negat  Clericusin  uotis  ad  hunc  Eyangelii  locum 
exstitisse  in  pedibus  cicatrices,  eo  quod  in  eis  clavi 
infixi  nou  fuerint.  At  tota  reclamat,  antiquitasyapud 
quam  non  dubitatur.pedes  etiam  Christi  claTisfuisse 
transfixos.QufbstionisoIummododatur,  an  uno  tan- 
tum,vel  singulis  in  singulos  pedes.  Drusius,  Clerico 
non  ingratus  scriptor,  ait  Christum  crucifixum  qua- 
temis  clavis^siDguIis  in  singulas  manus,  et  singulis 
persingulos  pedes.Ad  Clericum  quod  spectat,  nullls 
contra  eum  egemus  testibus,  dicente  Luca  Christum 
Thomae  quflerenii  vestigia  Yulnerum  ostendisse  tum 
manus,  iam  pedes. 

1  Alia  lectio  habet:  sie  investigat. 


m 


8.  PEIBI  eHRTSQLQGI. 


m 


vulnerediscipolussiore^leitTGeoiditpotestasdiflLboli.  A 
patefoclus  es(  carcet  iafenil^disriipiita :BUQtTiaouLl& 
BiortuoniKi,morient^DominoeaatftnilsanM>nameiila» 
etresurgente  Domino  iola  mortiB  est  Da^tataoondkio. 
AbipsoDominisacratiesimo  sepulorolaptsreYolulMa 
est,linteamia»resolutasuiit^t«esurgeniis  ad  gloriam 
morsfugiti¥lta  redtit^  caro  ampUuscasum  nescitura, 
surreilit :  et  «ur  tibi  soliy  Tboma,  sola  <7uUiera  prm- 
seotari  ad  indiekim  fidei»  aimis  cailidas  exploralor, 
expostulas  ?quid  siistacum  aliis  abolita  fuissenty 
quod  perioulumfideitms*  curiosttBsistapeperissett 
NuUapietatis  moidiimeiila»  milla  Djomimoisresurre- 
olioilis  invenifi  astioiaspoliikse  dooumpBtaynisi  ma- 
nibas  tuia  snlcaires  Judaioa  crudelltate  ezarata  sio. 
'^8eera<?  QuassiTit^  fratresv  pietas  ista^exegit  ista  det 
yoti^iitTasurrezissel^MnihumoeoipsainpOsteniB  g 
i>  dubitarei  impMRS..SedTlioiM»noa.solum«  oordis 
suifSedomniumboDbinumeurabatiiloeftam  :etpi»^ 
dioaturuabffioingeBtibus^qttemadmodumtantssfidei 
astrueret  sacrameqtmne^eoutorstpenuuaperquiite- 
bat.GertepropbeliaaHigisqaamounciafiofoit.  Nam 
ourtaliapeterety  nisi«Bo«asiiio4  adiQdiciamresutr- 
reotionis  suas  sevyata  sola  mulnera  prof^tali  spitita 
oognaTisse(9De9iqaaspoDlepcmtitito»teris,qQodiste 
tardiQsimplorat^Kmtl^QquiMfsais^t  stetU  mittedte 
eMimdit  eis  maniir^Aitiis.Nam  qui  iagressasfue* 
rat  elausis  ostiis-^  etoieriio  a  diseipulisspiritiusesse 
potabatur,  inni  aliter  ipsmn  se,  aisi  ipsacorporis 
possiooc^ipsia  volQeimm  Qotis»  taliter  dubitantibas 
poterat  approbaae.  i)eiit9«ietiemisldtef^  2%om<s:M^ 
fer  digitmn  HtumAttCy  Hvid&manui  nuas,  etaffef 
mmumiuum^9imdUeiniatusmeuni,einoliesMin^  ^ 
cr4MuBf$ed  fideli».  Utiefihmdaattoto  orbe,«  iterum 
taaperieate,tt8BeVulnerafidem,qu89f  aquamialav»* 
oram,  sanguiiiem  ia  omiiiuDSpfetiam  jamfoderuat 
RetpQnditTfiemme^diaBii:  Dominusmeut.ei^Deue 
meus  !  Veaiaat et  audiant hmretici:  et,  sioul  dizit 
Domious^  non  siat  iQereduli,  sed  fidelss,  JBeoe  ooo 
solum  corpns boaiaoams  sedperponialis oorports 
passiooes, «  D^QmetDomittum  eese  Gfartstaibyllo- 
ma  vociferante,  manifestat.  Et  yere  Deus  estt  qui 

«  Hoc  eodem  toeabulo  de  Tlioma  loquens  utitur 
Gaudenfids,  serfcn.  16  paj^.  489. 

k  Gregorius,  homil.  26  in  Evangelio  :  Plus  nobis 
Thomce  infidelitas  qwfm  fides  discipulorum  profuit, 
quin,  dum  ille  ad  fidem  palpando  reducitur,  nostra 
mens  omni  dubitatione  postpostta  solidatur,  Gauden- 
tius,  1.  c.  :  Quod  avidius  et  videre,  et  attrectare  Do- 
minum  peTquisivit,  hoc  tofum  nostrcB  procurabatur 
saluti. 

«Conveniuflt,  Itcdt  nota  omnes,  Thomam  Jesu 
Ghristi  diTinitatem  nondum  credidisse,  et  adhuc  ste- 
tisse  ia  ambiguo,  eum  sua  virtute  a  mortuis  sur- 
rexisse. 

^  Docent  etiam  Hilariuset  Leo  ideo  Christum  in 
corpore  suo  glcrrioso,  testigla  TulDerum  retinuisse, 
ut  constaret  id^m  corpus  resurrexisse  quod  f\ierat 
crucifiium. 

«  DubitaVere  noiinulii,  Augustinus  etiam  et  Beda 
hic,  an  reyera  S.  Thomas  Ghristi  vulnera  pertracta- 
▼erit.  N^fetr  Buthymius  ;  asserunt  Patres  et,  inter- 
pretes  pleriaue;  Aqgua.tinu8  hic,  et  senn.  158  ;  Ter- 
tullianus  adTersuir  PraxeMni  *  frethard'.  selriii.  S  m 


virit  ez  mQrte,  resurfi^  mc  yuloere  :  quia  talia  et 
taata  oQm  susoeperil»  vivit  etregoat  Deaa  perom- 
oia  smula  sssouloruai.  Ameo» 

b   SEEMO    UXXV, 

^ifi^rrissii  Ckmsti  i»  iemplwn$ei  Judmorum 
admiratione, 

Etai  aliqua  iMeatar  ooeulta  sue  pro&iodjiate  m^ 
^erii,Balla;tameaestEcclesiast4oieuUQs  iafraotiiQsa 
solemaitaa  :  dima  festivitas  oea  pro  noslris  est 
yoluntatibusoonseorai|da»sedpro  suisestpercoJeQda 
wtutibus.  Gbristiaxuis  aoimus  qw  suot  traditiooe 
Patsuiiik  et  ipsis  roJ^r^ita  temporibum  oesoit  io  de- 
speratiooemdieduoere>sedyeQerarie»totod9ai4eiaft 
dieYotioDis  eioquio./am  diefestQM^tmftdifimt^^aseeth 
dUDminu^is^templumi^n*  vii).  Quodteno^mt 
Neseiiis  quia  templum  Deiesiu^t  spiritus  Deihaiiiai 
u»iio6(i(ICor.iu)?Asoeoditbodie  Doqiious  ^ostri 
pectoris  io  templam,q^itaiA  oienieataE  opslri  oor- 
porisdasceaditioformam:  qupdautefi^aeeeosuaDBi 
fitiobumaoioordisezoelao»  be^tusproi^taasserit 
oum  decantat:  Beatusw  ctgus  e^ta/ifKitism,  ahe  te% 
D<mune,ascens%istuiin  cordeeju^  (PsaJt,imw)Jam 
diefestomediante^ascendiU  Daminusintempiussi^Mef 
rito  die  festo  mediante  asoe^dit  DoQiinusin  teoipluin, 
quianobiseratperfecXumdiemfestum  prmst^tiAfUfte 
coplo:  qui^quidjsuUiop^cquidquid  ad  cqdum  teodens 
io  cordibus  habebatur  bumanis,usquead  intsraum 
Domiaic8Bpoodusinc^rvaveratPasionis.  I^namqoe 
est  quod  Christus  quadraginta  diebusresidet  et  re- 
nK>ratur  io  tarri?  :.et,si  dioi  fas  est,,  Palris  ocpursum 
d^tU  Patris  suspeaditamplezur^i  doaeototuiiise 
<  revelet,  eti  reformet  sufis.asoeos^Miis  ingloi^iam. 
In  c^jus  ergo  templo  hiq  oon  asceadarit  Gbristus, 
d^ium  noo  ascendet  ilie  cum  GhristQ,  Asceniit  in 
tsmplumret  docebatfet  ndralmntur  Judmfdieentes: 
(^somodahic  titteras  scitf  cum  non  diOpieritT  Seoe 
mirantur  Ghristumyquod  non  didicerit  scire,quaodo 
ipsi  probantur  qu8S  didicerioletdooeaiit  l£|gispra&- 
ceptanesoire>dioenteDomiqo:  Tuesdoeiorintsrael, 
et  hceci(^*as,{/oan.ni)f  Ifiraiitur  Judasi  jam  re- 
belles,  nolunt  credere  :  mirari  norunt,  detrectaot 

Gantio« ;  et  alii  apud  Calmetum  ad  buoo  locoai. 

f  Plures  sane  interpretes  conseatiunt  G^sologo, 
peraiqaam  bapti8miim,pw  sanguinem  redemptiooem 
mjrstioe  foisse  designatam. 

8  Nunc  primum  Dei  appellatio  JesuChristo  tributa 
legitur  in  ETangelio.  Concilium  Constantinopolita- 
D  Dum  IV  anathematis  notam  Tiieodoro  Mopsuesteno 
inussit^Terbahffic  Thomse  ita  interpretanti,  ac  si  ter- 
roreet  stupore  prodirent.etDeumPatrem,  utdebita 
illi  gloria  de  tanto  prodigio  referretur,noQGhristum 
respicerent.  Noster  autem  naturas  in  Gliristo  imper- 
mixtas  docet  disertissime  contra  Nestorium  et  Eu- 
tjchen. 

b  Sermo  hic  in  nonnallisediUonibus  inscribitur,in 
illud  Joannis :  Jam  diefesto  mediante, 

<  S.  Leo,  serm.  i  :  Quod  Christus  quadraginta  die- 
rum  spatiodtffertaseensionem,  ut  Dominusfesus  vere 
agnosceretur  resuscitatus,  qui  vere  erat  et  natus  ei  pas- 
sus,  ei  mortuus, 

i  Itemm  formatur  Ghristos  in  mentibus  ipsorum, 
ille  idemqui  priuserat  antemortem,  Deus^  scilieet  et 
hokOd  in  UQiUM  supposia.  MitA. 


441 


nDMOUUzn; 


Uf 


sapere»  *  nescke  posiimt.  Mirabaramr  Jiuimi  dieen^ 
ta  :  Quamodo  hic  IHUroM  9ci$^  ernn  mm  ctldimiif 
Quld  yirgo  pepent  derogas,  md  «liraris;  quod  Deut 
nostro  ^  sentiiet  <wrati»iiieoffpoPe  ateogaei  nott 
lateris;  quod  eaoos  vkiet,  surdus  a«ditv  eiaiidiis 
eurrit,  sorg^t  mprtttue*  ei  tota  Chrislus  areana  M; 
loquitur,  noo  miraiis.?  boe  solum  quod  aeiaib  euoi 
noa  didicaritvhoc  niirarie  7  Qie  eet  ipse  qui  noudi*- 
didt  Mtterast  sed  doaavit ;  IuA'  esl  qut  seiieutneoB^ 
didity  per  quem  litteroi  fiaguotur ;  perttiu  legie, aud* 
tor  omniuiacur  littera»  ma  dUdiQoril;  admiiMir  ? 
Deus  utique  adest  origo  cuoctorugi,  qui  faoit  esse 
quod  non  fuit ;  ciim  non  didicerit,  docet. 
«  Deesse  mdentur  fHiin  fii^ca. 

^  SfiBMa  UXXVI. 

Tkannfinii^UimeHeemeplMnt  IkJoannm  9apti$tmk 

Mundanussermo^  ut  hameao  ppofetftur  ex  seftaii, 

bumaois  ser  vite^  obseeundat  ingemi» ;  di^ojue  Tero' 

serm^^  ii|  potest^te  dantisesty  non  dieeiitiii.  Audis* 

tis  qoeraadmodum  Zaohaoias  ille  «sttmmisaoerdo^ 

spJeador  dum  ezoraty  obmuUtft ;  taeuit  paterToeia, 

i^^quitt  tHKa  etomofi^iiifs  ^ser£o(.A9a».  1} ;  gemtor 

elamoris  obm^tuii;  etegressussileBitHim  retulit^qui 

'responea  relaturus  intraTerat.  Videtitergo  qoia 

ailaatittm  meuefii  quod  anteaoootriataTit?os»Teiiil 

ffdeantiquopQntificali  ueo^nondenoviti&tisiiaouniu* 

Ille  ulii  sensit  lingu»  sius  Tincula  sui  jaauam  okm- 

siase  aerinonis^QipeifaTitoutu  ae  quis  eausaeiaoi- 

tarnitatia  inquiresetiquia  coBleetemyateriuoi  dioere' 

noa  didicerat»qnididieeralecire :  sed  boe  ad  tetapus, 

qaiasacerdotis]difiertarsermo«nonaufortur;  reisoiH 

dUnr^  non  negatur ;  mjrstmo  suspeiiditut»  non  fu- 

gatur,  Deniqne  ZaebariAs  t{>se  quod  tacel,  no»  est 

poBoa^sedMgQum ;  non  est  terneoadebiHtae^asd  oi»' 

iMte  8ecretum;Deiisqui  ioqui  dai,  taeere  laeit;  et' 

impecat  ailentiuni,  quiinserit  Teabum ;  domiaatnr 

divinM  aermo»  non  seFfit>  quia  Deue  Terbum ;  et 

ideo  noa  cum  jiiiietur  lo^puluf,  sed  eom  >«bel ; 

«Alia  exemplana,  nescire  possint. 

klnnonnolus,  ientUur, 

«  NonnaUs  editiones  id  netant. 

^Deese  non  paaca  Tidentur.  Miri. 

•  Gftirysolo^us  in  eorum  sententjam  it,  opjnan- 
tinm  Zachanam  summosacerdotii  munere  fuoctum» 
et  noasimpliciBlaatum,  etde  vioe  Abim,  ut  aonnol- 
lis  Tidetur  innuere  tiui^s,  i.  Ambrosius,  LucaBi,  tit 
deingreasu  Zadiaiwin  Templum :  VidsturoHiimkie 
Zackarias  designwri  saurdas  summm,  qnia  ssmei  in 
annos  solus  sumnms  saeerdos  inHSunddsanetuario  in* 
trabat.  Vide  August.in  Jaan.  homil.  49;Bediam.  ho- 
mil.  in  Tigilia  S.  Joan.  Baptistse  ;  Theopbjiectum» 
Brogenaera,  ete. 

f  Solitas  enim  fuisse  sacerdotibus  conting^re  ap« 
paritiones  angelorum,  qai  Dei  jussa  ad  homiaes  fe- 
ronttuac  maiime  cum  adolerent»  es  pluribus  rafo- 
biaorum  scriptis  eruit  Drusius.  Zacliarias  autem  aon 
lac^m  penetrale  iagressus  erat,  Ut  mandata  Dei 
exeiperet,  sed  utadoieret. 

R  Quandoque  pontificii  muaii  obeaailf  accesaitas 
praesules  a  eoocionibus  distraiiebat,  auod  iaierius 
mouit :  Quod  taoumus  hahstoeeynon  oMmonts/iitsitf» 
s^  tempotis  :  dnnnt  negeki,  nomratiomsfmnumcs. 

bRubmsi  Jfbv  ulUfllor^lta^iiaiti  pag.l(tt.  GlHys^ 
]oiQM:CwnaeerrimuiS9set'ie^dstp^iiiidimfiint^4''^ 


A  non  eam  eitgiter',  aed  eafDr  donat ;  non  eum  eogi» 
tur,  sed  oam  Teoit.  Uode,  ft^alfes/  eC  eum  Tenit 
aoditil,  eromnfnon  Tenit  soatfnete,  et  cum  se  donat 
aooiptte)  et  cum  se  aegat  orate ;  q%ia  boe  doettfr  «v 
(fipiC  quod  meretur  audltor.  Brgo  tdmToMs  qOHtm 
aibil  ^  prteteritus  iospensns  e8tWmo,at|)TofluT{uni^ 
muUeHB,et  Tefeoimdl  Tolneirls  oaiisam,et  ittluspii- 
doMn  efiOBoslra  Te^cniidla  celaret,nt  ^uodflla  ta- 
eoH/  ettam  Mstro  ^lemio  danderetar  (IMf  At.  ut> : 
sed  CGeptum  reTertmnor  ad  Terbmn;  Hierosoljmiltt* 
ans  fona  abnMial,  oam  ImpeHII  angeloe  (Joaa.  t), 
noa  oom  ntit  anditor;  sie  saoerdotis  seraao  exo* 
berat,  qttando  dat  Deiia,iioB  ovm  perorail  saoerdaa. 
Hino  estqiiodZaobaniaalpao,quiproptaafiaeloipieba^ 
tmr  populta,taeetsibi,ntBos  iagrati  Deo  noo  aimns, 

g[  siBoa^emettaeera  Tohnl^tqnibaTeemper  inoflensnm 
largituaestTerlMiknw  HieiiGn  dedigaaturaraio  Ter* 
bomreeipere^onidedmahieeai  :etToa,filli,ok*ateiio<' 
bia  Toeeoi^at  poasitlsmidire  aei^moiiem.Reparate  ^sja^ 
dium  meam,ntae8aetamrpoaBitia  Ifvtiliampoasidere 
ellDlipleM  lltttd  Apoaliii :  <)■<§  esdipsime  lcsHlteei, 
mei  qui  cdnirtetatur  sx  #ie  (U  tSor.  n>.  Yeniat  ergo, 
Teaiilt  in  mediom  beatue  Zaebarisis,  qai  noslaoene 
pio  eonaolatnr  exemplo  t  el  silentio  siumios  deaoatro 
noa  sinittristes  esae  sileiiti6.yeiiiat4Teniartptociir- 
aor  Terbi,  aoeerdotii  apeeulnm^  aanctitatia  exem* 
plnm,eTacngetlaterumpirinc^ps>J  olanatJlapropbeta- 
rant.  Fuit,  inqtat^  in  diskms  ^  Buodie,  regis  Jmdem, 
saeefHos  quidem  mmine  Zaeharim  (Lu».  i).  Duk^ 
oitor  anb  cfoo  Vege  qnis  saoerdoa  sit»  tempiaranlar 
mala :  adeet  aemfAipin  moirareeolatiumi  aee  cdc»* 
aoiator  deeet,cai  imdiiiiel  pwrseedtor.  A(ll  mdMfOe 
Beredss,  rsgss  Judssse^  saeerdes  quidam  ncmisU  Za- 
dbarM.Usqiia«dHerode»  JacMen  genti  aacerdo«B- 
liie  aaaotitas;^  seanm  graTtlaa,  potrum  pMaa  priisi- 
debat :  Jua  eratleidiTiaa,  ambitio  nll  lbi,nU  teme- 
rilaa,  prflsaoaiptlo  nil  TaMMlt,  qaf  gerebatar  tceaiil 
dtTino  ordine,aoii  bnllano ;  ae^BeriNlea  ^  Teniaiia 

ra^eturdivinOt  in  ipsc  tamen  ardors  dieendifOox  illt 
exstinguebatur :  quoi  in  ea  maxime  conciorie  a^idit, 
quam  de  mutiere  fiUxu  lahorantis  dieehat.  TilletDOO* 
tius  Tero  patal  inaai  bio-Senfr.  35;  qai  diorom^bre^ 
▼iorest. 

i  Alias,  ^tMii  «irptia. 

j  In  eo  enim  deswntnt  pro^tia;  ehi^fSOsMbos 
ex  Tsriia  Matlhsi  locis,  hornih  30  pag.  iOW  edlt. 
Paris.  Tocat  eum  silsntium  propMarum. 
Dl  i'  Puit/  hulc  HerodJBS  cogiioment^lfag»as.fBaoeeB- 
tium  caedcetaliorum  crimlBam  peraetrationefinAo* 
sos.  Yoeat  regem,  ut  enm  ab  ano  Herode  tetrai^cha 
GidileiB  discernetet.  Jodnnis  aotem  eoao^tio  eTeaii 
aono  13  Herodls. 

1  Filius  enim  erat  AMpatriv  et  Nepos'ABtip«;,qai 
reHgioue  pagamas,  Aacalon»  vel  natus<tit  dacatus, 
primus  Judaicam  amplexua  fiieratreli^nem,  cem 
sab  Hircano  r«g4,  JedflBlft  priifait.  Aneif«Mi^^ 

S*onem  secotus  Antipater,  Phaselbim  ^t  Beredeni 
agnum  fiKotin  Jodaii-^legeedocarit.  HirmaiBilor 
Harduini  cOmmmtom,  qai  eumpfltganaibi  fuiftedo- 
cet,  Athenis  orinndam,  Platoalcft^  sect«  oddletaM, 
quam  ipse  in  Hevodianor  lraBafMi&  Paiyelhis'  baa 
expungit  Basnagi^a  in  HistoHlt  JMdtOf^  iMiW 
scripta«  Toot.  I  pagi  fiS; 


© 


4«3 


8.  PETRI  CHRT80L0GI. 


414 


exgente  alienainTaBit  «regnum  ^  violayit  sacerdo-  A 
tium,  oonfundit  ordinem,  mutayit  mores,  «  sprevit 
eenes,  ^  interfecit  juvenes,  tribus  miscuit,  delevit 
stemmata,corrupit  genu8,tuiit  quidquid  erat  et  divi* 
nsB  et  liumanae  funditus  disciplinffi.  Sed  hoc  quid  ad 
Zachariam  sanctum  ?  Ne  quid  ergo  tale  et  in  ipso 
Zacharia  crederetur  admi8sum,eTangelista  cogitur 
aic  referre  :  FuU  in  dielms  Herodii^  regis  JudXf 
taoerdos  quidam  nomine  Zaeharias,  de  viee  Ahia. 
^Quia  usque  ad  ipsum  ab  atayis,  avis,  patribus,tran8- 
fusum  genus  mansit  sacerdotii,  tempuB  legis,  sacri- 
ficii  omnis  servata  est  disciplina»  eoquod  impieta- 
tem  regis,  iniquitatem  temporis,  ambitionis  rabiem, 
temeritatis  furorem,  sacerdotis  f  meritum,  et  Tita 
compesceret.  Sedquisequatur,  audiamus.  Faettnn 
e$i  ui  incensum  p(meret,ingressum  in  templum  Domu  Q 
ni,etomnismultitudopopuli  orabat  foris  in  hora  tn- 
censi.  f  In  horaincensi,  fratres,  jam  sol  Judaicooc- 
oumbebat  in  templo.ut  in  Ecclesia  matutinusexsur- 
geret,  et  JudaicaB  doctrinn  instabat  vesper,  quia 
Evangelii  imminebat  aurora  ;legis  obscurabatur  dies. 
ut  totus  relnceretin  gratia.  Hincestquod  Zacharias 
in  hora  incensi,  hoc  est,  in  extremo  temporelega- 
lium  caremoniarum  prophetali  Spiritu  incensum  in- 
fert :  ofiert  preces,  desideria  ingerit,  TOta  commen- 
daty  tempus  admonet,  promissa  repetit,  ^  exigit 
Ghrbtum.  Et  omnis  multUt^do  orabat  foris.Vi  ergo 
populus  ,qiii  stabat  foriSiintromitteretur  exorat ;  quia 
quos  lex  adducit  adjanuam,gratiaintromittit  in  tem« 
plum.  Apparuit,  inquit,  et  angelus  Domini,  stans  a 
dextris  altaris  incensi  ;  et  nidens  Zaeharias,  turbatus  ^ 
est  et  pavor  oeeidit  super  eum.  Ergo  oon  est  mirum 
si  turbatur  8acerdos,si  stupet  doctor,  si  pavescitan- 
tistes,  si  tacet  minimacumvidet  maxima,si  deserit 
TCrba  cum  signa  conspicit.  Et  ne  solusZacharias  ti- 
muisse  Tideatur,  audi  alium  prophetamdicentem: 
Domine,audivi  auditumtuum  et  timui,eonsideraviope- 
ra  tua  et  expavi  (Bahae.  ni),  Qui  cum  Deo  loquitur 
expavesoit;  undeloquaturangelusignorat;  etquid 
tenemus  ?  UDde  sacerdos  taceat,  jam  dicamus.  Et 
respondens  ei  angelus,  dixit :  Ego  sum^  Gabriel,  qui 
asto  ante  conspectum  Dei,  et  missus  sum  ad  te  heec 
loqui,  et  hcsc  tibi  evangelisare :  et  eece  eris  tacens,  nee 

«Defuncto  enim  AntigonoII  Aristobuli  Filio,  et 
Alexandri  Jannei  nepote,  et  ex  Asmoneorum  stirpe 
ultimo,  quique  ADtiochicB  Varci  ADtonii  Romanorum 
ducis  jussu  vel  capite  minutus,  velcruci  affiixus  obiit,  D 
Herodes  regnum  asurpavit. 

^  Aristobulum  enim,  magnas  spei  adolescentem^Ma- 
riamoee  ejus  uxoris  fratrem,  Hircanifilium,8ummum- 
que  pontificem,  dum  balneum,  exiens  a  prandio,in- 
trayerat  a  cosTis  ephebis  suffocari  jussit. 

c  Hircanum  regem  longSBTum  e  solio  dejecit,  pri- 
Tatamque  Titam  a^erecoegit. 

d  Alexandrum  Tidelicet  et  Aristobulum,  ejus  ex 
Mariamna  filios,  capite  obtruncatos.  Editi  nonnulli, 
perperam :  Infecit  juvenes,  Ghrjsostomus,  loco  ci- 
tato  :  Herodes  profanavit  Templum,  saeerdolium  sus- 
tulit,  confudU  ordinem,  temeravU  regnum,  eorrupit 
quidquid  erat  religionis.quod  legis,  quodmorum,  quod 
fideiperdidU,  et  confudU...  oeeisor  filiorum,  etc. 

•  Regalis  sacerdotii  dignitas  aDeo  Aaronis  familias 
fuerat  addicta.  Penes  autem  primogenitos  erat  sum- 


poteris  loqui.  Qxm  tacentis  culpa,  si  imperat  sflen- 
tiumTisjubentis?  Ergo  et  nos  tantilli  qui  tacuimus, 
quod  tacuimus  habetote  non  oblivionis  fuisse,  sed 
temporis ;  divini  negotii,non  rationis  humanfls.  Ergo 
tristes  non  8imus,quia,  donanteDeo,  silentiummo- 
menti  continuato  sermone  pensabitur,et  modicnm 
quidtristitiflBnostraB  magnumTertetur  in  gaudium. 
Gratias  ago  Deo  meo,  qui  mihi  in  amoris  lucrum 
vertit  damnum  sermonis  :  nam  quanta  sit  in  me 
charitas  vestra^pallor  prodidit,  ^testatus  est  clamor, 
ostenderunt  lacrymsB,  oratio  effusa  monstravit. 

SERMO  LXXXYII. 

De  eisdem. 

Sicut  nimio  doloreetinfirmitatelongaluminibus 
obscurafi8,nisi  sensim  refusa  fuerit,fitinimicalux, 
certe  cum  solis  sit  condita  lux  oculis,soli8  sit  oculis 
iux  amica,  per  quos  utique  reliquo  corpori  vel  tra* 
ditur,  Tcl  negatur  ;  ita  j  diutumo  perfidifle  morbo 
contenebratis  mentibus^nisi  paulatimfueritfideida- 
ritas  re8tituta,subito  ipso  fidei  splendore  magis  per- 
fidincrassescit  caligo,longo  usu  aut  producitur,aut 
obtunditur  semper  natura.Hinc  est  quod  Dominus 
tetroinfidelitatisnubilo  cordibusjam  c8Bcatis,ut  ir- 
radiaretpartusTirginei  sacramentum,desperat8e  et 
annosnsterilitatis  antepr«misitconceptnm :  ut  qui 
Tidebat  postsenectutem  longam  arida  membrare- 
TiTiscere,  et  transacto  curriculo  jam  TitsB  Teteranas 
in  primam  reflorescere  pubertatem,atque  ipsam  na- 
turam  ^  in  ocoidua  ntate  ad  nascentis  serTi  insignia 
su8citari,pudiciti8B  fiorem,pudori8  titulum^castitatis 
insigncTirginitatis  claustramanerepostpartum  cre- 
deret  posse.auctore  ipso  ex  utero  procedente,8enrari. 
EtutprflBfationinostrflBac  similitudini,  quamdeocu- 
lis  sumpsimusTetusto  languore  defessisjpsadeqna 
loquimur  modo  adsit  et  astipuletur  auctoritas,  ac 
prok>etocuio8hominum  nocti  male  assuetos^obscu- 
rat08,promoto8  sensim  rcTocatos  ad  lucem  ,in  Joanne 
Dominus  accendit  sui  lumiuis  et  prsBmisit  lucemam, 
ut  degustato  lumine  in  se  jam  diTini  Solis  jubar 
ipsum  1  perferrent,  ipsam  deitatis  oaperent  clari- 
tatem.  Juxta  illud  quod  dictum  est  de  Joanne  :  Ule 
erat  lucema  ardens  et  lucens  (Joan.  t)  :  ut  ille  den- 

mum  sacerdotium .  Alii  e  familia  simplices  sacerdotes 
tantum,  qui  a  DiTidis  regno  in  24  classes  distributi, 
yices  obibant  suas.Quam  divisionem  ad  destrnctionem 
usque  secundi  tempii  Hierosolymitani  in  usn  fuisse. 
observat  Josephus  Antiq.  Judaic.  lib.  tu. 

f  Restitus  locus  ex  ms.  Caesenae ;  editi,  et  meriium 
superavit  et  vUa. 

g  Du8B  erant  horaB  incensi.  De  matutina  intelli^t 
Grotius ;  Ghrysologus,  et  una  secum  accuratiores  m- 
terpretes,  de  Tcspertina. 

1»  Deprecabatur  Zacharias.  Num  pro  suscipienda 
prole?  Gum  essent  ambo  proTectsBjamflBtatis^idmi- 
nime  sperabat.  Ergo  depreccatio  videtur  fuisse  pro 
salute  populi,  et  adventu  exspectati  MessiflB.  Duna- 
melius  nic.  Yide  notam  4  serm .  88. 

i  Rubeus,  lococitato,  eruit  ex  his  quam  charus  et 
in  deliciis  populo  BaTennati  esset  Gmrysologus. 

i  Gum  Latinio.  Editi,  diumo. 

^  Ms.  GsBsensB.  Alii  ediU,  m  oeciduttm  estatem. 

1  fix  Latinio.  Edit,  prcBferrenL 


44S 


SERMO  UXXVnL 


M 


tas  noetis  placido  lamine  aperiret  tenebras,  ipee 

noetis  nescium  diem  jam  desiderantibusadlucem 

perpetem  redonaret.  Hino  est  quodetmagosadhoc 

noctisincolasjettotisobstupscentes  oculis,  tenuiter 

micanssteUa  assuefacit  ad  lucem  et  gradatimper- 

fnbii  ad  ipsumfontemluminisetdierum  {Matthdi). 

Et  re  Tera»fratre8»  congruit»  quiatotius  anni  metas 

temporum  qiiadriga  percurrit,ae  nobis  Domini  no- 

stri  natalitia  festa  reyocat,  et  gaudia  jam  reducit. 

Nunc  de  Joannisortu,  de  partu  sterilis  jam  loqua- 

mur,  ut  compendio  credulitatis  isto,  ad  illud  ubi 

partus  est  sine  partu,  ubi  creatur  auctor  ipse  pro- 

creantis,  ubi  nascitur  ipsa  origo  generantis,  inter 

biemalesac  nubibns  etnebulis  dubias  hices  Jucerna 

prsBTiayStella  duceperrenirepossimus.  Ftii/^inquity 

.  evangelista,  jo^erfltos  quidam  nomine  Zaeharioiy  et 

uxGT  €ju»  Eli$abeth  et  non  erat  illis  filiu$,  eo  quod 

esseiBlisabethsteriUStetproeessissentambo  indiebtis 

sms  (Ltic.i).«  Sterilitassenectuteexaggeratur  eztre- 

iiia,et  a  spe  generandi  totum  subducitur  quidquid  est 

ccHporiset  natursB;  etnevel  cogitatio  sobolisuUare- 

maneret,adid  perrentum  est  temporis  et  ntatis,quo 

transacto  ealore  vitali  mortale  frigus  sterilis  jam 

Tiscera  possidebat,utgenitor  ipse  cognosceret  inde 

jam  per  hominem  non  posse  nasci  hominem.unde 

abscesserantreshuman».  Sic,  sic,  fratres^durisho- 

minumprascordiis  credulitas  ^asseritur,  etinseritur 

fides  ;  et  tunc  totum  divinum  creditur,  cum  fuerit  nil 

hamanum.  SorteexiitutineensumponeretZacharias 

ingre9susintemplumDomini.Beue  dixittn^retstfstfi 

iemplum  :  non  ingressus  templum  :  quia  ipse  erat 

Dei  familiarius  templum,portans  in  sui  pectoris  pu» 

litate  tota  legis  arcana  et  apponens  non  tam  thuris 

quamparsB  supplicationismcensum.e  Gratiusnam- 

que  Deus  in  suo,  quam  inhominis  opere  requiescit 

et  non  tamlibenterodoratur  ^  Arabicas  arborisgut- 

lam  quam  sinceri  cordis  et  pectoris  sanctitatem.  A^ 

pmruU  eiangeius  Domim,\xi(\mi,stansadextris  alta^ 

ris  meensi.  Dicere  suffeceral»  apparuit  et  angelus, 

quid  magnopere  •  a  deztris  altaris  ?  Ut  esse  in  san- 

elis  angelis  auditor  intelligas  nilsinistram,  dicente 

Scriptura.  Vias  que  a  dextris  sunt  novit  Dominus 

iProv.  n,juxta  LXJ).  Apparuit  et  angelus.  Gum 

jam  defecerat  totus  homo,  ut  ante  Joannes  nascere- 

tar  ez  sterili,  quam  Ghristus  nasceretur  exYirgine, 

dictam  estJe  Joanne :  Ecceego  mittoangelummeum 

iUatth,  xi).  Feliz,  qu«  ut  in  Deum  cresceret,  in 

•  Ms.  CflBsenflB,  sterilitate  senectiu  duplicavit  mira- 
culum.  Ait  Grotins  :  Ad  vetus  sterilitatis  Titium  ae- 
cedens  impedimentum  cetatis. 

^  Boc  est,  plantatur;  et  instar  arborum  in  jam 
plantata  credulitate  ipsa  fides  inseritur.  Mita. 

c  Commanem  lectionem  placuit  ref  inere.  Ms.  Cae- 
sense  habet :  Gratia  namgue  Dei  iam  in  suo  guam  in 
kominis  opere  requievit. 

^  Exod.  zxx  enumerantur  quatuor  aromatum  spe- 
des,  e  quibus  thjmiama  confici  debuerat,  Deo  in 
templo  adolendum.  Inter  has  tkitop^,  id  est,  ut 
bene  notat  Chrrsologus,  gutta  quce  fluit  ex  arbore, 
iddrco  oTaxtiQ  dicta,  quia  fluit,  seu  stillat. 

•  Zaeharias  operabatur  in  orientali  latere  altaris, 
ibique  adolebat.  Latus  ocddentale  erat  proxin^nm 


A  senibns  sie  defecit  natura;  feliz,  quse  sterilitatia 
damna  virginea  fecunditate  mutavit ;  feliz,  quae  uno 
concepitin  partuquidquidin  ^  toto  orbeconfundere 
deplorabat;felix,qu8e  factaestyiialium  a  germinans 
mater,  quse  erat  ante  origo  miseranda  mortalium. 
ad  dolores  pariens  cum  dolore,  ad  gemitus  edens 
cum  gemitu,  ad  pericula  producens  hominem  cum 
periculo  genenmtis,  et  in  ipso  ortu  occasum  cum 
periculo  generantis,  et  in  ipso  ortu  occasum  nun« 
tians  perlamentaetlacrymas^semper  devorans  par- 
tus  suos»  sciensse  tantismoeroribusgeneraremori- 
turos.  Pascebatur  ergosterilitate  magis  natura,  ne 
ipsa  fecunditate  grayiusdesfleyiretyfletuspotiusedi- 
tura  quam  pignora :  qun  utique  lacrymis,  mcerore, 

B  gemitu,tantotemporesuumquiBrebatetinterpella- 
bat  auctorem,  intelligens  hoc  sibiaccidissepercul- 
pam,  non  esse  abauctore  piissimoinstitutum,  cum 
crearetur.  Hinc  est  quod  Dominus  conditor  ipse  na^ 
turn  viam  yirginei  conceptU8,yirgineipartus,inyip 
sibili  yestigio  et  ignoto  calle  pertransit,  et  iter  hu^ 
mani  ortus  diyino  gressu  ambulat,non  humano»ut 
nascendoipsam  naturam  a  seryitute  mortis,cuitar 
liter  addicta  fuerat,  primitus  liberaret,  ^  et  fonte 
purgato  supemam  riyulis  redderet  puritatem.  Merito 
Joannes  in  utero  ezsultat,  qui  originis  suae  liberta- 
tem  ante  nosse  quam  esse  meruit,  ante  meruit  sen- 
tire  quam  yiyere.  In  horaincensiper  angelum  ape» 
ritur  sterilitas,  conceptus  jubetur,  promittitur  par- 
tus,  et  inter  sacraria  natiyitas  sacra  procuratur : 
hinc  est  quod  adhuc  in  utero  cum  membrorum  com- 
page  i  peneconcepta  in Joanne  est  prophetiaJ  ante 
nutu  Deiloquiturquamperyeniatadyocisofficium. 

^  Verum  ne  dumprofundaetmiralatissimaelectionis 
Imyiatocupimussermone  concludere,qu8emazime 
dicenda  sunt,  transeam,  proxime,si  Deo  placuerit, 
de  sequentibus  disseremus. 

SBRMO  LXXXVIII. 
Deeisdem. 
Semper  debere  anzium  est»fratre8,sempertriste 
fenoris  yinculis  alligari ;  sed  me,  quem  yobis  mea 
sflepe  facit  promissio  debitorem,  satis  ipsa  de  talis 
debiti  natura  et  obligationeblanditur,  quia  dat,  non 
accipit,  qui  promittit;  et  qui  dando  debet,  sibima- 
gisipsum  facitobnozium  creditorem  ;atque  ubiqui 
credidit  debet,  et  qui  debet  credidit,  ibi  necessitu- 
dinis,  nonnecessitatisprobaturesse  contractus ;  et 

D  in  tali  fenore  animse  non  oneris,  sed  honoris  prm- 

Arc9,  cni  aogelus  indecore  tergum  obyertisset,  si  ad 
illud  latus  stetisset ;  ideoque  stetit  in  dextris  altaris ; 
oempe  ad  latus  septentrionale. 

f  Mss.  habent  eoncipere,  yel  eonfeere.  Ad  inflictum 
a  iibrariis  Tulnus  non  sanatur  adnuc. 

gMs.  Cssen.  et  Yallicell.,  vUalium  germmum 
mater. 

1»  Metaphoricalocutio.  Liberat  primum  naturam 
humanam  tamquam  fontem,  ex  quo  homines  tam- 
quam  rivuli  emanant,ut  a  sordibus  riyuli  ipsi  mundi 
reddantur.  Mita. 

<  Yide  apposite  ad  haec  Cornelium  a  Lapide  Com- 
ment.  in  Luc.  y,  42, 43,  pag.  34,  col.  i,  in  prindp. 

j  Ms.  Caisenae,  ante  mutus  bquitur. 


ui 


s.  mtaemmmai. 


U8 


duYeis  eufrit  nsara.POstAaqtnttfiEtfeliariiBBSoerdoti  A 
appafuisse  angelam  Domini  eTangelicussermo  de 
8cHpfsit,ad]ecitdfcens  :Ei  turbatmestZacharkuvi^ 
dmt,  eitffnorimnt  sup0reum(Luc.  i).  Si  dferjudlcig 
pdtestfllfesollidtnA  eet,  qui«etnpef  de  appaHleris^  tnt^ 
htitxtt  e(  cottff^ntisotl  adYentu,  et  mandbti^meniuni 
di^pctfttma  venil^ff  ttstittfat  et  metitur ;  et  qfuafttVit 
bei^e  cbnsdtis  pavet,  d6nec  causad  TenieBlie  agno^ 
Ibatetihtelligat  qualittttekn;  quidfatciet,quopaTore 
trepidabit.cum  pOtMateui  supernam  senserit  borai- 
nif^itiibeeilla  natnra,  cnttfeepexefit  bomo  angehim, 
etdiVhiAsedfe^  mihistrtim yfderit?  Gafonumqnam 
dfe  sM  conscientiil'  esrteectira :  sMutSaobariaBipsa, 
de  ^tibloqnittiilr  nunc,  eoikipi^avit,quiiiilp»oteitt-> 
pbtWplkti^Oi^  oifchdit :  qtii  dMy  cfedif,  dubitat, 
diceiileiMg«16i  Quiia  non creditffctf 'terbits  meis :  dum  3 
postMltt  pMmeretur,  inicntriti  eondemnat«ir,aMi- 
flenilpfelactikn^sd^cepit ;  qui  vodeiD,  cuniToeempeN 
efpittufcicamitlfY.  Hinoefttq^odatlgelusaoteqa&m 
mtifad^pandaC.ddnatt^ad^trefiAratfiiipetrata,^  me- 
tnni'dhrci!i1ft,fugattink>tiem,oonfbrtalauimo«anoipili 
cogitattone  torbatos,  ut  metfs  (fm  migraTerat  a  se 
nimiopaTOffff  exce^su,  in  setttetipsamTeyersaben^ 
fldofOm  tanfam  sentireteteaperet  lergHatemv  di^ 
dbtitzNiHmefuMehariaiqfi&t^Umi  exaudita  et^iste'- 
pHieatmua  itttJimirtuamitaiMhlparhttikiftUmm, 
i^fsbcabhnt^eH  efusloaHnem.  Pdtarae  «aeerdoe 
ta^ttts^sieesrpopuH,  de  unftterditlttis  obHnitintdo 
eoUceiitil  Tefer^n^  conjiig9s,  «  de  partu  deeperat» 
tfl^is  fogafet,  utsibi  solt  legatue  omnium  ttmo 
adtosef,  tn  adVoeatuB  omnium  pro  se  singalariter 
oraret,  nt  tttntinn  pe«itHloeftu»  ofddiivm^  iotm  do^  ^ 
m^tibilti  itretlMt  amin,  ime^famifiaresolattderet  et 
o^i^itttpat^ailgtiettos,  etfneeiistiHQrtoausplebisinBO^ 
Ivtrn  dMdlBfitteprOpdf  plgnoHsnddfoef^Tetenanut 
antistes,  ac  tali  desiderio  grtindaBTns,ef  ipsuititem* 
pus  jam  respiciens;  attpafftum  sooeenderetur  intem- 
pestiyum?  Absit,  fratret^,  absft^  ntboodesanctoZa- 
dbalfia^  fldMls  afiimnwispieetmi  Atqufdem  angehis 
iti  HocMi««eteA»ttotfusrsuppHea<tionieeflMiiffl,  di- 
celi^iiSiMMHaesrdepfeeatiotua^etuwor  tua  BHsa- 
beth  pariet  tibiflHum.  Si  angi^IuiB  adpetita  respon* 
dit,  silcerdos  pro  eolo  plgAofe  supplioaTitv  si  pro 

•  Aliquid   seroper  exitiale  speciantibus   spectra 
b»c  protendere  censebant  Hebrtti.  certaque  Ticinfle 
morlis  omina.  Genes.  xyi,  43 ;  iitil,  30 ;  Biod.  xi, 
t^;  Judic.  r%,  Jl.  «3;  xui,  fJt  Vkbe  Butbjmium,  ct  D 
MaldoQatum  hic. 

.  »>  Sitofn^  OrJgWefs,  honiil.  4  :  Nova  quippe  /ncw, 
hufiianii  obtUtihttidifpraibent,  turbatmenUm,  animumr 
^  cofutenuit :  unde  angelus  sciens  hanc  humafuim 
eue  VMXUrdffi,  primtm  perturbationt  medeiur, 

cCerte  de  filiiifnec  cogitabat'  (juidiem  senex  Ipse, 
ac  stetilisutoris  maritus.  Nec  pr^  eadem  sterilitate 
ora^se  PronQm  est  credere,  ut  nec  Ghrysologus  cre- 
dldit.  Ani' nfhifdiniiius  puiant  2^achafi<i(iti  jam  pri- 
dcitt  pi'o  susceptioiie  prollir  Deun^  or^se,  et  ad 
t^jrt/sactaib  IflHm  precationem  angehmi  respexisse  j 
Vide  Ambrosium  m  Luc.  i.  Ad  rem  protinui  Augu- 
stttfus  d^  QUfliJst.  Ktangd.  HB.  xt,  in  prfndpio,  tom. 
III  Oi^ef .  p.  n  pktf,  m  edit.  Antoerp' 

^Longo  yerojnnfBus  «tJfnius  cuin  CMrysoh>go; 
Aogustino,  lib.  i  Quasst.  Eyang. ;  GhrTsostomOy  bo- 


omnibuBegitsupplioatfosaeerdotis,  onrangeHisde 
soio  pignore  retnlit  impetratattQuidleDemu8,qaki 
diu  Buspendlmus  animosanditofum  7  quamnon  sibi 
eolf,sed  ooQfnibus  adfueritisteveoerandusantistes; 
quam  responderit  angelns  unfyersts :  qu^  Deus 
pfospeaerit  in  noo  isto  genkilne  saeenlotis,  quem 
genitoribua  ntittue  et  ipiii  obboodele^eral  natora, 
iiteum>daretuo|yer^ti,laA^retur  ssMtulis^popuiii 
obndonarat^  et  fieretsAertfmentf  fifiUvintersaeraria 
•  delatuB,  inter  9aefataeiita'coDeeBBne,eBBata&tiites 
de  yenemndo  generatOB  antiBtite,oBM6tangdosorB 
angelf  Banetti  oonoeptuB  in  yiBcerft,  esBet  tox  Cfari- 
Bti' :  Bgd  fkw  ctamantis  in  deserto  (Joan.  tfriesHi 
yoxCaitlBtfaidGhfiBtuin  Bufei  resepyathraadteinporay 
ei^0tpfd!^JudieiBpr«i8entiatnclafflatum9,esset|KB* 
nitentitt  po{>tilbB€bi4BtitooaluraBad  yeoiam^Oaam 
BaeerdoBefgoiBle  JamBuinesoiuB,jamsibitiK^aas, 
ett^aneus  oonjifgi>  BoboH  jamnegatUBegeritomBi- 
bns,  omnibuB  impetrarit^  mox  angelo  referoDtadi- 
Bcamus,£l9nu^ri  inquit,t9i  ffatiffiSats  fjns  (^audebmt 
Non  est  unigenitus  qui  est  ounotorum'  oreatus  ad 
gaudinm.J^r^  sffim  mainue  corenn  DmHnio,  Quioo- 
ram  DeomagnUBest,quaiitn8silpen6Bbomiaesqui9 
probabit?  BtsiMmst  siceram  fum  MM.Quiiiatos 
est  sanoto  de  corpore  Baoerdotis,  et  suoMnaseDe- 
ctn^e,  ab  omnlbUB  yitiis  <ter»eato,  atque  exeoiptD 
JuVentutiBineenditB,yinii»<neBOlt,ignorat  sieepam' , 
qmt  pariuntlu9tUBebrietatiB«tyitia,ettotadissipaDt 
morum  decora,  orBMMnta  yirtntotn.  Et  vimm  ft 
siseram  fson  bib^,  sed  SpiftUt»  sanotorsplebiHiradfm 
if^utsro  matrisswB.  Joxta  iilud  Aposleli ;  FreSret, 
nolite  if^ebriari  ffifUf,  in  quoesSlumsriai  ssd  replsch 
ffSini  Spifritw  saneto  (Bpk.  y>.  Et  SpiHSu  afutsr$' 
ptebiiur  adhsit  ifsfssero  fmdrii  suet.  Beatus  JoaDDss, 
qni  anteDei  SpiritoimeruttiDtonare^qnamboiniDii 
ya^retin  ftetu ;  beatns,  qui  ante  diYinapossidere 
m^uitquam  Bortivatbrbttmana  ;beatns,  quiaDle 
laeruit  ooBhim  Bcire  qnam  tem«,beattiB«qQi>aDtB* 
quam  yideret  prasentia»  futura  meruit  miotiare ; 
beatusk  quianteDenmcaperepotuit  quam  suo  ipM 
oapereturacorpore;beatnset8iDgoiaritereBtbeattts, 

qui^anteqoamBaperetqUflBrere,mefitQn  eoDquinvit; 
beatUBy  qui  noh  pei^yefiit  ad  graAiam  per  laborem, 

mil.  Nat.  S.  Joann.  Baptistce ;  Tbeopbjlacto  eialiis : 
pro  Nessiae  adventu  orasse ;  sui  enim  popoli  saluiem 
quam  enixis  precibus  expostulare  munus  eral  sa- 
eerdotum, 

«  Ms.  CaBsenae,  annufUiatu^. 

t  Sicera  yinum  eraicondlmentis  mi^tDiQ :  de  qoo 
yide  Theophilum  Antiochenum  ad  Luc.  1,  t5,  pag^- 
331.  Paris.  4635.  Post  yinum  nuUa  potio  promptior 
et  aptior  inducend»  ebrtelati.  Nonnulli  siceram  a 
▼ino  distinffuunt,  eamijue  omne  yinum  ficUtitim  esse 
dicuni.  Aiii  docent  mnui  boc  yocabulo  omoe  id 
quod  inebriat,  excepto  yino.  Vidc  TheoDbylaclara, 
Balsamonem  ad  Can.  3  Apostol.  pag.  234.  PaHs. 
1S5S.  Cur  autem  bujusmodi  poiionii  genus  vetitam 
i\ierit  Nazareis  si  quseres,  confidenter  respoOdent 
rabbini  arborem  Adamo  yetitam  yitem  uvifersm 
fuisse.  No^se.  Vox  Hebraica  iccAtfr  omne  id  signin- 
cat  quod  inebii^re  potest.  Vfde  Dubameliom  liic. 
E^a,  in  Lilc.  I,  yeraxn'  sebdit  b^^n  pH^ibitiofiis 
rsttionefltt. 


U9 


mt^omm. 


4M 


sedadlabore8ipsia8graU»digiiatioQede80«iidH.^(  ^  D08ter|i{^patareel  cpxifiriam  ^igWtur isglpr||i,|[(l 
muUos,  iaqiM,  fiUorum  eonverfet.  Ad  gaem  ?  Dicat     oooiinia  aai. 


angeius»  ut  quia  blaspbemat,  quianeigatlisereticus, 
t  commutescat ;  dicat  augelus,  ut  audiat  fidelis,  et 
gaudeat;  credat  haareficus»  et  recurrat.  Convertet. 
Ad  quem  ?  Ad  JDominum  Deum,  inquit»  ipsorum. 
Quis  est  hio  Deus  ?  De  quo  propheta  dicit:  Bic  est 
Deus  noster,  et  non  est  alius  absfu$  eo  qui  invenit 
omnem  viam  disdplinaB.etdedit  eam  Jacobpuero  suo, 
it  hraetdilecto^uo  {Baruc.  ui).  Quando  dedit?  Tunc 
utiqae  quando  legalibusin  t|d>ulis  totius  viUs  regu- 
lam»  totam  disciplinas  descrijMitetnormam.Atten» 
tus  esto  aoditor,  ut  scias  quis  est  hic  Deus  nosteri 
absque  quo  alius  non  est.  Quisest  ?  Post  h4Bc  in  ter* 
ris  visus  est,etcumhominibusconversatus  est  (Lbid^, 


JDeei^dsmp 
OiiPDi^  qu^a  Deo  <^re^t^  swt^(])t>i8boO{«i^^it,  et 
bon^  prald^  ^iwt^  Scriptura ;  £t  vidU  D^  m^ia 
guacumg^eftcit,  et  ecce  valde  bo^a{Qp^.  hjua^i^ 
LXX).  Ergo  omnia  qua  a  Deo  creata  mmti  ho^ 
atmt,  et  ^  vaide  honfi ;  s^d  inter  viiia  irirtiUesque 
media  sio  h^Uiieat^ry  ut  ez  ipsi^,  et  pehti  doctrifuo 
materiam  8umNtt>  ^t  erroris  oausam  in  veolan  timpe* 
rtti.  Sapientes  nat^queCreiOorema^t^rflB  contem- 
platione  cqgnoscunt ;  staiti^y^p  di^o^  preat^r^  \psa8 
deosexi^ti^iant,  sapere  neiqueunt  CreatQrem.  ^inc 
est  quod  •  soLem,  J^ni^n»  steliaa»  aur^im^  ifpiides^ 


Quis  est  aiiusvisusin  terranisiChristus^  qui  nostra  ^  ligna»  dA08^ii)ifec<^rantgentiie8»qu9(;hi;i»tiani.ad- 


est  conversatus  incame?  £t  quisest  ^ius  conver' 
satus  cum  homioibus»  nisi  ille  qui  cum  homiuibus 
humano  est  commoratus  jjx  cprpore?  Ct  si  hic  est 
Deus  Doster»  et  non  alius  absque  eo,hffire,tice»cum 
huDc  non  habueris»  quem  hat>ebis  ?  Non  est  alitn» 
inqait,  absqueeo;  et  nunc  non  dicis»  Ergo  ubi  est 
Pater  ?  Propheta  dicit ;  Non  est  alius  absque  eo ;  et 
nbi  est  7  In  Fiiio  utique»  quia  prieter  Fiiium  non  est 
Pater.  Ego  in  Patre,  dicit,  et  Pat$r  tn  me  est  (Joan. 
xiy).  Unde  etpropheta  nojo  dizit»NQneataliuSy  aed 
Non  est  alius  absque  eo :  hoc  est  dicere,  Esi;  aed  in 
ipso  est.  Sed  diois,  £t  si  in  ^so  est»  quomodo  est 
alius?'^  Hsreticey  sic  est  alius  persooa,  ut  sit  ipse 
aobstantia ;  sicest  ipse  substaatia»  ut  auilasit  con- 
fiislo  Trinitatis ;  sic  est  unitas  TriniUitis»  ut  nulia  sit 


dicta  suB  sapiunt  serviluti.  Necnurma  ^  ease  ^  pae* 
diam  creatura^^qua^o  ip^^  Qrea,tor  oo^uuip  (^iuir 
atus  ept  fideiibos  ia  salatejodt  ioiivleiih^s  ^i  rMioam» 
^v<MtgeU8ta.4iceAt^  uy^^itHse^injmi^^^r^ 
i(^tfCt^mnui<<aru|n(L^C4i).  Ai^ft^pii^ifliB^M 
haJb^ntur  in  morteffi^  aUJt  ItaJ^tiir  m  niMw»  ^wlo 
prQhaate».cumdicit :  Quilfusdqsft  sums/aodormori^ 
mm^if^pqmbusdam^Mtmn/idor  piUf  u^pHom  (U 
Cor.  v^.  Ergo  i^tei^^L^geiios^iiectiopQs  ^oot  froais  in- 
tellig^ati»  sahi^^s,  ^if^  verQ.^^ri^.occasio.  Aa- 
}ahac  eyaageiistai>eatissim^8,oaDaure(<M^<^  jQis^aam 
Baptistf^  Oero^iA  ^iptmpymuiif»  fid.Mi^ii^ile- 
rodiadiji  ezstinctum,  (roncf^tuwif^prflWiuipsatta- 
tricisysansimus  aliquQsfM^P^f9^U»«y<^!^i>|iHe»a. 

oriiegeB  sanotfm^u^^i»  <\s^mmf  ^tHL^m  ^d^ 


in  Deitate  distantia ;  sic  in  se  est»  et  ginese  totaTri-  9  ^it  salt^trici.  Fc^trjBi^  Yirtute#  AOfAPI^  J^erofiia 


nitaa  non  est,  ut  insit  in  Patre»  et  Filio«  et  Spiritu 
aaDctopersonaUtas  dehnita»  non  separata  diyinitaa. 
Bt  ipse  prcBcedet  anle  i//um.  Antequem  ?AnteCbri- 
stom^  qui  est  Deus  ipsorum.  Deua  noster»  Deu/i 
onmiam»  Deus  absquequoaliusiion  est ;  In  viriute 
Blue.  Nemo  cum  hoc  audit,  c  ^$^i^\t^(a9t¥  impu- 
tet :  hicspiritum  dicitiUum»  quem  perdivinamgra- 
tiam  meruit,  non  quem  c^nis  est  consecutus  ad  vi- 
tam;  et  Tirtutem  dicit  iliai|:i  quam  de  supemis  ha- 
buit»  non  iliam  quam  propter  coqkons  adeptugest 
firmitatem*  Joanne8^gQ£lia)veaitia  spiritu,  etia 
fjos  Tirtute  gradiuir»  qui  ,totum  victu,  vestitu,  ho- 
nore^  castitate»  abstineniia,  et  omnibus  Eliam  vir^ 
tutibus  representatct  Christum.  Pr(Fpare<  Domino 


crisoiaaM^uada^r^  fUiQsarmQffftjf^cjftbiffi^siD^jmo 
eloqu^urqui?  Yincuior,ijUBiwifftf  q»rftBri»>qtW:ftfr' 
cessita84iqu«&  mQrtis  utilitfv»  fo^it^i  fl94^ipe.jQMpe8 
non  potuit  mpri  ^  ^aomuiii  sQr^^MHl  Mtus  es^  pri- 
3rilegio  aiagulmri :  cofn  CtuiMus  Dei^Ofli^P^retitf  in 
carae,Joanac8  i^igelua^stg^f^^taf  ia  (eipi^^it^ 
o£^  terreaa  Q^cii#  ^p  coeiiestiW.4M9Pereq}|  «<mt 
humaais  se  diyia^mi4cebiiat»idt  in  (erra  FNaiQfmii))»» 
bomii^oordo  ec^lestis  Ql^OM^^Mikfi^eiAet.^  aa- 
diam^sArdiAam^a^ceoMMQIuuMs»  m^^a^namM» 
ejus  iayeoirepossiaiMs.  /^i^  iaquit»  in  d^fbmltfirQ^ 
dis^cgisJud^,  ^ocerdo^quidamwHmne  ^ackmas ; 
de  o%ceAbiatet  uwrAiHs49fiUabuj$Ac^r(m,4timm 
eius  Elisabe^lLBrantauJtem  tiwk^usti  OMJteOmff^i^ 


plebem  perfectam.  Quamin  vobi8 Deus et  Dominus  P  cedentesinomnibusmandaiisetjustificationibtns Do^ 


«  Vel  detumescat,  ait  Latiniu*.  Kditi,  oQntumescOU 

^  Arianos,  ifitianos»  aliosque  bujus  farfuris  tuere- 
ticos  perstringit,  qoi  Gbristo  diviaitatem,  eamdem- 
qoc  cum  Patre  suostaaiiam  aegai>aot. 

c  Aoimarum  ia  aiia  corpora  traositam.  fiii»  aoiem 
tnimam  io  Joaonem  transmigraAseaoaaulioommea- 
ti  faeraot,  apud  Au^stinaai  qocest.  17  io  Namer. 
Goafer  Tertallianum  in  lib.  de  Anima.  HfiQC  aotem  erat 
Pharisseorum  opiaio,  credenlium  aaimas  booorum 
posse  ia  aliud  corpus  iaunigrare,  dum  improborum 
tnimse  perpetuis  mancipaotar  tormantis.  Vide  Cal- 
metum  ia  Matth. 

4  Id  est,  optima.  Carent  enim  Hebr»i  soperlativo. 

•  Prima  loi88e  idololatriae  piiaoipia,  oemo  est  qui 
^eociat.  Vide  Diodorim  Sicalom  &blioth.  hb»  i.  (a^ 


de  Athenienses^  spseta  niigioois  vtBdiees»  Aaaaa- 
ftoram.gacrieatem  iatsoleifi,  quem  ipsi  deoaa^e' 
baot,  morlA  miiictaaduai  censaere.  VVoirer  Jn  Not. 
ad  Octavium  Miaue.  pag.  73.  ool.  i. 

f  E^  una  parte  boni,  ex  alia  mali  imnisira. 

s  inira^  serra.  ii7. 

b  Ms.  C»sea.  et  Valitcel.,  eommum  morie,  Ambro- 
sius,  serm.  83,  ia  Nat.  S.  Joao*  Bapt. :  Qui  prmter 
hominum  «atei/atem  eas  repromiseiane  feneratus  fue- 
rat,  koc  de  f^  meruit,  ne  eommuni  cmn  omteris  de 
scBsulo  marte  diseedereS,  eed  eorpus^  auod  Domino 
donanki  e^emperat,  Domsnum  eonfUendo  depenerei. 
Ergo  Joanmsper  cnmia  ooluntaiem  Domini  feei$,^ma 
pripierepms  DomisU  eS  mUus  est  et  defu^etns.  Mura« 


Wl 


S.  PfiTta  G&RYSOLOGU 


m 


fnini  sine  querela  (Lue.  i).  Oratores  magni  et  excel-  A  tis  Dei,  patrise  coelestis  beatitudine  petftnBXxxrJnce 


lentes  ingenio^quoties  illustrium  yirorum  parant  nar- 
rare  virtutes,  avos  atavosque  commemorant,utad 
honorem  prffisentium  accedatdignitas  antiquorum, 
et  iaus  patrum  filiorum  redundet  ad  gioriam.  Major 
estinnata  gioriaquamquflBsita ;  prscedit  quod  venit 
ab  origine  quod  sequitur  ez  labore^gloriam  beatius 
est  haberequamquaBrere:hincestquod  evangelista 
ut  eitollat  Joannis.gloriam»  ZachariaB  patris,  Elisa- 
beth  matris  genus  dicit,  a  vos  memorat,scribit  merita, 
loquiturtitulosy  gradus  digerit,vitam  pandit»dilatat 
iubignia,  prsdicat  sanctitatem.  Ftiti,  inquit,  m  dte- 
bus  Herodis,regi8  JtidcBCB.  Tempus  memoratregis 
nefandi,  qui  sacrum  sacerdotii  violavit  honorem, 
confudit  ordinem,  statutum  solvit,  abstulit  institu- 


dentes  in  omnibus  mandatis  et  justifieationibusJHi  in 
omnibuSfinquibus  nemo  vel  pauci.In  omnibusman- 
datis  et  justificationibus.  Quisfuminescius  cupidita- 
tum  transit  incendia?  quisvitflelubricum  numquam 
lapsus  evadit  ?  per  vitiorum  gurgites  quis  impoUutus 
incedit  ?  carnis  negotia,  vitas  causas,  «lactus  mundl 
quis  peragit,  etnoneritinquerela,  cum  nasciipsum 
plenum  sit  et  lacrymis  et  querelis!  Namquepartu- 
riens  queritur  ex  dolore^  et  natusinlacrymasqueri- 
tur  ex  natura.  Sed  in  Zacharia  et  Elisabeth  reatus 
t)ccidit,  periit  querela»  omnis  est  amputata  causatio, 
quia  in  illis  parabatur  unde  totasancUtasnascere- 
tur:  sedhocexipsajam  lectioneluceat. £^non  erat 
eis,  inquit,  filius,eoguodessetElisabethsterilis.Ste- 


tum. Et hocacceditad  meritum Zachari»  rquiacum  ^  rilitas ista non  erat  maledicta,  sed  mystica,  in  qna 


inomnespene  Herodesausussus  temeritatisexten- 
derit,  ausus  sit  nihil  in  isto,  virtutibus  sit  hujusop- 
pressus,  utsacerdotis  immaculatasuccessio  •  ad  glo- 
riam  germinis  servaretur.^  Et  uxor  ejus  de  fUiabus 
iiarofi.Aaronprimus  pontifex  in  lege  fuit  sacerdotii 
origo :  propterea,meritopr»termissisomnibus,ejus 
filia  dicitur,  cujus  in  se  memoria  pnetuiit  sanctita- 
tem,  quam  tanti  generis  pia  custos  gloriosissime 
transfuditin  fllium.  Sedhujusmatrislaudesevange- 
hsta  describit:£ran(,inquit,  ambojustianteDeum. 
Est  nova  felioitas,  et  conjugium  singulare,  quando 
manetinduobusmens  una,una8anctitasinduobus : 
constabatmeDtequoddistabatinsexu;etinmoribu8 
erat  unum,  quod  geminabat  aspectus ;  et  virtutibus 
reddebatpare8,imparesdederatquosnatura.^ranf. 


partus  non  ablatusest,  sed  dilatus ;  nequeeratpig^ 
uoriclausa,  sed  tempori :  colebaturtempore,virtute 
serebatur,maturabaturfletate,  senectute  crescebat, 
ut  infiiiosingulari  totafecunditaspensaretur,quan- 
do  in  uno  nascebatur  n  umerositas  congesta  virtutum . 
Beatasterilitasqufle  unum  servabaturad  partum,et 
exspectabat  Joannem,  cui  quiaprimaomniadebe- 
bantur,  primogeniti  dignitas  non  periret.  Et  ambo 
processerant  in  diebus  suis.  Processerant,  non  deces- 
serant :  vixit  in  sanctis  atas,  non  defecit,  sed  pro- 
cessit.  Aut  quis  illisdeficit,quibu8acceduntsemper 
incrementa  virtutum  ?  Brgo  in  Zachariaet  Elisabeth 
stupet  sexus,frige8citcaro,membra  sopiuntur,  tem- 
pus  pr8Bterit,8etastran8it,f  aboiescit  totumquidquid 
est  et  humaniordinis  et  negotiiconjugali8,utdivino 


inqmijusti  ambo  ante  Deum.  Placere j  udiciis  huma-  ^  munere,  non  partu  ex  hominibus  angelus  nasceretur. 


nis,  c  ooram  hominibus  esse  justum,  et  virtutis  hu- 
mansB,  maximi  est  et  laboris :  ante  Deum  qui  scru- 
tatur  corda,  cogitationes  discutit,  videt  mentium  mo- 
tus,  esse  j  us tum  bumam  laboris  non  est,  muneris  est 
divini.  Si  magnus  est  qui  non  peccat  in  carne,  qua- 
tenus  est  qui  cordenon  peccat?  Joannes  ergo  supra 
carnem  est  natusde  isti8,qui  ante  Deum  nec  corde, 
nec  corpore  peccaveruDt.  Adjecit  evangelista,dicens : 
Incedentes  in  omnibus  mandatis  etjustificationibus  Do^ 
minisine  querela.lncedentes:  inceditqui  non  stat 
in  triviis  peccatorum,  qui  peregrinum  se  hocsentit 
in  saBCulo,  qui  asperas  virtutum  intrat  intrepidus  man- 
siones,  qui  montes  justificationum,  ^  mandatorum 
ooUesindefessus  viatorascendit,  utprflesentiaparen- 


Promiseramus  de  ortu  Joannis  causas  mortis  ejus 

expromere,  sed  quia  nos  hodie  longius  sermo  protra* 

xit,etadprobationem  reisatis  nobisnecessariasunt 

qusB  sequuntur,  quae  modo  dicta  suntortus  ejns  de- 

putentur  ad  gloriam ;  nosque  ingrati  non  simus  vobis, 

qui  differimusdebitum,  s  non  negamus :  namdebi- 

toribusdilatiocrescitad  gratiam  creditoris.  Exspe- 

ctate  ergo  quod  promittit  debitor,  et  exspectate 

securi,  quia  promissa  negari  nequeunt,  quando 

storili  tam  largiter  negata  solvuntur. 

8ERM0  XG. 

De  eisdem. 

Erigi  nos  sanctommlapsibus,  sanctorum  trepida- 

tionefundari,  cunctatio  nos  hodie  ZachariaB  docuit 


•  Propnam  genus,  familiam,  avos  proavosque,  in  ^  Bapt.  origine.  Ab  utroque  enim  sanguine  regali  Da- 
publicis  tabuiis  describebant  HebrsBorum  sacerdotes.      vidis,  et  sacerdotali  Aaronis  deducebatur. 


Exstat  insignis  locus  Josepiii  contra  Appionem,Oper. 
tom.  II,  psig.  440,  in  fin.,  edit  Havercamp. :  Debet 
enim  quisquis  sacerdotto  fungitur,  ex  pojimlari  sua 
conjuge  liberos  qucerere;  neque  ad  peeuniam  et  honores 
respieere,  sedgenus  exquirere,  secundum  a/ntiquamsue' 
eessionem,  muUis  probatam  testimoniis. 

^  Sacerdotum  cuilibet  feminam  quamcumque  du- 
cere  licebat,  dummodo  de  Hebrieis  parentibus  na- 
tam,  cum  de  plebe  hominibus  peregrinam  etiam 
ducere  fas  esset,  exceptis  ex  nonnullis  nationibus, 
quibuscam  jus  connubii  nonerat  HebrsBis.Quarequod 
2acharias  uxorem  duxerit  ex  stirpe  Aaron  non  fuit 
ob^equium  legi  praestitum,  ut  volunt .  Lex  enim  Num^ 
xxxvi,  8,  ad  solas  virgines  paternarum  facultatum 
luoredes  pertinebat.  Cseterom  nil  nobilios  Joannis 


c  His  enim  evaogelist®  verbis  innui  sanctoram 
coDJu^m,  Dontampietatem^etjustitiamcoram  Deo^ 
sed  etiam  erga  proximum,  communis  est  cum  Chrj- 
sologo  sententia  interpretum.  Vide  Ambrosium,  Eu- 
thymium,  Maldonatum,  etc.  Unde  illis  non  tantum 
conscientia  pura,  sed  fama  integra. 

^  Recte.  Nam  mandata  Dei  in  sacra  Scriptora  vtd 
vocantur.  Beda,  et  Brugensis. 

•  Vitam  nostram  vocat  actum  mundi,  ac  si  nos  hic 
fabulam  ageremus.  Actus  penes  hujus  mn  scriptores 
idem  est  ac  actio,  offieium,  etc. 

^  Ms.  GflBsen.,  est  abolUum  totum. 

g  Si  Chr^soltfgus;  ut  pronum  est  credere,  se  data 
fide  exsolvit,  promissus  hicsermotemJ>orum  injuria 
interiit 


U3 


SeRMOXG. 


m 


saoerdotis  :  qui  enm  non  oredit  Dei  promissa,  sed  A  odisse.neoTinoere  ;  debere  Jammisereri  Deumide- 


discutii;etoperadiTina,Qonfldeperoipit,8edhainana 
ratiooe  disquirit,  infidelitatis  oulpam  ionga  siientii 
eondemnatione  per8oi?it.Audierat  ab  angelo:jSxau- 
ditaest  deprecaiio  lua:  Bi  uxor  lua  BUsabelh  parUt 
UfnlUium.QmttmeresponditiUnde  hoc  sdamfBgo 
entfiinim  senex^etuxor  meaprocessitm  diebussuis 
{Lue.  i}«Nonne  quantumseoeotute  longa  spem  po- 
steritatis  amiserat,tantumlongoyitausufueratedo- 
etasquod  Deusimpossibiie  niihaber6t?L.egerattanli 
temporis  saoerdos.soiebat  yeteramus  pontifeziege 
Daturam.non  auotorem  natureBposseoonstringi^et 
teoipus  homini  posse,  suo  non  posse  praBseribere 
e(»iditori.  ^  Noyerat  de  Abrahea  et  Sare  emortuis 
extrema  seneotute  oorporibus^et  apatrismatrisque 


i>ere  jam  taliter  subyenire  oaptiyis;pontifex  ergo  iste 
oum  Deiaures  oontinua  et  tali  querela,taliiamenta» 
tione  pulsaret,  Deus  sio  pia,  sio  justa  posoenti,  ex 
germine  ipsiusresponsionis  sueasumpsit  etinstituit 
mirabile  dooumentum^qao  orederet  posse  Deum  dare 
yitam,mortiiis,8alutemredderedesperatis,siseQeotuti 
mortuaesobolem^sisterilitatidedissetfiliumdespera- 
teB,siouteyangeliousaperitsermo,oum  didt:  ExaU' 
ditaestdepreeatiotua^etuxortuaBlisabethpariettibi 
/f(ttm,redemptionishujus  nuntiumyhujus  salutispree» 
yium  :  qui  Deum  non,sicut  tu,yoce  audiat,  non  ge- 
mitibu8fleotat.Nonad  impetrandum  nostra  ille,siout 
tu,8ufDragia  requirat,sed  ipse  in  nostro  ordine  oon- 


stitutus,  et  angelioohonorefultU8,Deum  satis  abom- 
nominefamosissimasterihtatesummotis^Isaaoadto*  ^.  nibusdesideratum^neo  illi  umquamoognitum,^am 
tam  feoanditatemIsraelitioigerminiserupi8se(Gat.      ipsi8i»angelis  inyisum,  manu  teneat,  ampleotatur 

gremio,et  jam  oonspiouum  mundo  ^  ulnis  felicibus 


xxi),eui  non  obfail  tantum  def  uisse  naturam,quantum 

nasei  profuit  anotoris  benefioio,non  naturei.Didioe- 

ratRebeoo8B((ien.xxy)  et  Annn(I  Reg.i)eSetx9  diu, 

din  natureB  suflragio  destitutis,dedis8eDeum  quod 

8terilitas  abnegayerat.  Edootusergo  tanti8,quid  est 

quod  ^ciiiUnde  hoe  sciam  ?  Bgo  enim  senex  sum,et 

uxor  mea  proceestt  in  diebus  suis  ?  Fratre8,satis  ad 

Deom  trepida,  satisad  diyinas  yirtuteshominisest 

imbeeilla  natura,neo  talemsein  oausainyenitqoa- 

lemse  aBetimatanteoausamjetsatisseignoratante- 

qaam  se  rebus  probety  et  experiatur  exemplis.Petit 

eoeliiai,  petit  alta,  sorutatur  supera,  moyetcoelum, 

palsatC€Blum;8edoumooBlum  moyerit,ooelipondera 

non  poterit  sustinere.  Ambit  fidei  subire  yertioem,  . 

ardet  ooelum  sua  penetrare  yirtute ;  sed  eBthereas  in 

Tias  ubi  ineedere  humanis  gressibus  inohoat,et  oum 

siiam  deorsum  respicit  ad  naturam,non  tantum  fidit 

de  praBteritis,  quantum  trepidat  de  ruina.Sic  B.Pe- 

trus  cum  per  aequoradiyinos  imitatur  inoessus,et  no- 

Tos  yiator  moUe  iter  duris  gressibus  oaloat,ante  de 

lapt  u  supplioat  quam  gaudeat  de  donato  (Ifatl  A.xiy). 

Sic  nunc  Zacharia8,qui  cum  diu  fleretdiabolum  posse, 

regnare  mortem  oulpahominis  uniu8,na8oi  homines 

adlaboreSyadgemita8,adperieula,optarelicet  eeru- 

mnosa;moritura,neo  tamen  posse  pignora  promere- 

ri;  stare  interaoiesoriminum,obs<ideriyitiorumca<* 

leryis^nfirmitatnmquati  etquassarisemperimpulsu; 

yidere  eminus  yexillayirtutum,8pem  legi8,gratiaBli^ 

bertatem,nectamenilluoquemquampropriis  posse 

yiribasperyenire;yelle  bona,et  nonfacere;orimina 

•  Heec  omnia,  queB  proculdubio  ignota  Zachari® 
non  erant,  iQcreduIitatis  culpamineo  a^gravarunt. 
(^ndocunuim  enim  Deus  aliquod  tiidt^a<,mquit  Ghrj- 
sostomus  homil.  2  de  incompar.  Dei  Natura,  oportet 
t»  fide  suscipere  ;nam  super  hujusmodi  disceptare  con^ 
tumacias  est  anima.  Vide  hic  Not.  4. 

b  Id  est  non  cognitum  adaBquate  yisioQo  compre- 
hensiya. 

«  Editi  corrupte,  tft//if  {elieihus.  Emendayit  Meur- 
sius. 

^  Pecasse  Zachariam  sigQum  ab  aagelo  postulan- 
do,  ut  superius  Chrysostomus,  eruuut  multi,  ex  eo 
quod  angeluscuQctaQtem  puQierit.Vide  Augustiaum, 
homil.  zOO  pag.ii63  Qovse  edit.  Et  diffideQtiteculpa 
eo  fuit  deterior,  quod  alia  ei  igQota  qoq  eraat  diyi- 


tradat,palmis  i>eatissimi8  assignet,  humauis  ooulis 
peryideQdum,Deum  oognitum  faoiatnniyersisypep- 
dncat  Dominum  ad  eonsortia  serytrimim^misceat 
reis  Judioem.oensorem  in  se  testetur  aoxiorum  sus- 
oepisse  personam,ao  si  probetoondemnationishu- 
manee  senteQtiam  eessatQram,quaado  ipse  agitur, 
ipse  ourrit  per  yeniam,qui  reos  eratdaturns  ad  pce- 
nam.  Ut  luoeathoo  mysterium  pietatis  immensas, 
Zaoharia,tuu8  filiussuum  Dooiinum  poenitentiaede- 
mergit  in  bapti8ma,in  remissionem  diluit  peooatorum: 
quayoluitfonsdilui,cogQitor8uscipere  yeuiam,  Ju» 
dexipsesuam  subire  sententiam,nedamnaretreo8, 
,  neyindictam  proferret  in  noxios  ;asoenditcruoem, 
'  degu8tatmortem,sepulturampatitur,intrat  infemumy 
qui  puniriyoluit.ne  puniret,quiamari  magisyoluit 
quam  timeri.  Quod  ubi  Zaoharias,  fratres,audiyit, 
tantum  se  meruisse  suis  preoibus  sioramentum,rei 
ipsis  oonsiderationeterritus,saoramenti  ipsiusnsti* 
matione  turbatus,  neose  mereri  tantum  credidit,et 
Deumdubitayitadh8Botaliaettantadesoendere.Hine 
est  quod  dioit :  UndekocsciamfBgoenimsenex  stftfft. 
et  uxor  mea  processit  indiebus  stite.Hoc  est  dioere, 
Quomodo  me  habere  filium  ratio  non  permittit  huma* 
Qa,ista  nasoi  et  mori  Deum  majestas  non  sinit  semph* 
tema.Cui  ^  angelus  yeniabiliter  non  oredenti  poBuam 
signi  tantum  dedit,  non  perfidieBrcautelie  est  tarde 
de  Deo  humilia  credere,de  Deo  tardius  contumeliosa 
sentire.  Adjeoit  Angelus,  dicens  :Ego  sum  Gabriel, 
•  Utexnomine  tanto,etexmeritomini8tritanti,pon- 

QflB  poteQtite  exempla;  et  quod  erat  sacordos  populi- 
que  ma^ster ;  et  quod  hoc  tempore,  cum  cessasseQt 
prophetiee  et  apparitioQes,  ei  aQgelus  fueratlocutus ; 
et  quod  demum  iu  ipso  oraculorum  loco  et  tempore 

SrecatioQis.  Vide  Lightfootum  iQ  HarmoQia.GsBterum 
oc  crimeu  veQiale  taQtum  fuisse  docet  MaldoQatus. 
Gbr^sologus  fortasse  oeniabHiter  dixit :  idest,  culpa 
yeQia  digQa. 

•  Gabnel  soQat  virttu  Dei,  vel  virtus  mea  Deus  ; 
angeli  eQim  cum  QomiQibus  qoq  iQdigeaQt,  QomiQa 
accipiuQt,  guibus  miQisteria  eorum  iQdiceQtur.  He« 
brsBorum  filii  aiuQt,  Michaelem  esse  severitatis  mi- 
nistrum,  Gabrielem  vero  misericordiffi.  Ideo  illum 
UQa  ala  Tolare,  tardior  CQim  ad  puuieQdum  Deos^ 
huQC  duabusi  quia  yelox  ad  igQoscendomt 


HK 


s.  vsm  mBxaoLOQu 


m 


^iliBxproinitnofiisftdempeiisaceMtoradfiMtqiu^ita-  A  vice4^iM.Uot}mdi%mu».Et%xort^defiMu$ 


Xem^Sgo  9tm  Qalniel,  qui  a$loante  Deim.eit^iiBus 
«tim^utOiifie.Diui^dicitjiofDeii^desig&atmaritaai; 
•  com  eeffeferta9t|Lre,8e  nmsuin  ffefartvaervitutem 
laietujriQepr»rogatiTa  aQmiaiedehituincelaretab- 
eequi^m.  Sgo  mn,  inquit,  GoMi^^  qm  asto  anU 
JOeHm^elniHmi  sum  \ioqui  ad  tStOthiK  tibinmtmre. 
Vere  mngnw  iDommus,et  sapienti9t(iii»9wnestnU' 
merm  (P6a/.oxLvi>4Qtirmantem  cmt  de  Tttlnere, 
AUtcmteai  deultione  coofirmat,de  supptieiQfidei  por- 
iioit  e^g^jpixoaUm,dx9ondo:Btecceeris  twtens^non 
poteris  loqm*  Ute^teiatccredeadi  regul^m  coQr 
^uaris  et  ve^Q^culo  extempk)  Deum  poste  cMdae 
facere  quod  promltiit:Qam  cum  vuiy;»btMiD¥Qiusor^ 
gaoj^^m  d^dit  ;^t  cum  ?ult,tuj^perire  o^i^  p^ium 


Aaron(LucA).  $ic  poepit  eTaagelista^ujt  in  coDjage 
SAcerdotie  ^  seryata  eaoerdotaUftsteaimatig  generosi- 
las  mAQstraret  ut.Erant,inqiiiifamb(^justtanteDntm, 
AmboJu$H,qnie,  invamboluseratunajastitia^mio 
§ustis  4}ui*  Qonstabaetinter  eos  non  de  diiigenia^ 
de  saactitat»€Ofi|ugium.A4n6o/«s^qttiasexudispa- 
ses»  paresmeniishabehaotur.  AtnbojusU,  quia  ut 
erat  in  diwbus  unacaro^sic  erat in  duobus  unus  ^i- 
ntusiImit|Nitur  coiijugeStiitquoscoEgiuigit  afieetie. 
jungat  et  wtus.  £rant,  inquit,  ^utti  ambo  mUt 
Deum.  Ambo  §usld  onle  DMm.  £t  uJn  est  iiiud  : 
Homjmtificabiturin  comtpeetutuoommevioens{Psal. 
OLui)  ?  iJile  booaiiMs  forte  quis  putetur  justus^ 
q^ia  faomines  i^t  culpas  oorponunnanmt,  stcvitia 


prc)fectp  pot^st  ;et  cum  vult  feoundam  ez  ejterili  Car  ^  meiUis  ignorant:  «nte  Deum  irenHoui  peetonsdau- 


cer,eyei^{ecwdaMcMril,em  ^^m  proniitiit,  p^te^t;  ^um 
vplMwgirijiartu^  pfflpia«<)t)seq|UMi  aaAorp  cpm  vult, 
^r»y{iletdefi«g^e.Kgit^^iinget«SHtt^{io9umeQte 
po^Uj;e&ArvditttSQOQdioato<oplw:<^Me  Aocid^ 
jQui  toAt.u^  APeatw»  mdici^potuAt  apprpbareqMiod 
Beus4Mnpi^po48it;e^qu4  (HBlim«  ;tejQr/»mimane^ 
jomni^  qjM  ineis  suntjeiLQiJulo  l^ft^rattuf^fttitisse, 
erederedabuii  quod  pK^aiie^uaUquo  t^ef»quoA  yvlt 
e^de^eratoAr^derequod  promittit;etqui  totumie- 
eit  #i,^quod9ioQ  erat,ezeo  quodiestiq^idqMidvult 
iacer/^mni^rajU  Ei  eratplebs  e^spectans  Zaoha- 
f^,efmim(ianturquodltf^rd^re(  intpmplo.  Sgres- 
su^imlmXaiQharioMnonpoierajLl^uiadiUm^t  eor 
gnoveruntQHodui^ionemvidissetsntemplo-lUeaf^ 
,eratMnnt$ens  tUitf,«(p^a»s{/m^f»sJ^grediturpoQ- 


atQa.pateQ|iquem  oogitalionimi  seereta  non  latent, 
quiinnooens  babetur  et  j^etus  ?  Estnebomo  qui 
earde  Don4[>eQoet^iM>  cogitaitione  deUnquat^onoC- 
fisndatdubHa^oQe^noQiapsuffi  trepidatipnisiQeuiml? 
lla7sesddl>»tat(iViym.«)»4aroadavlat(&iodjaiii). 
Petrue.Qegat^MiKiA.  xvn),,  etquie  justus?  EA  quo- 
m»40  mbojustiionte  Bmi^  i  AaHe  lOetim,  aed  per 
neum»  4^boJu$ti  mte  i>6ui9i.N0QjabQre,eed;gea* 
tia.  Audi  H^Mnm:  JusiificQti  gratit  pergraHam 
ips^  (Bom.  lu).  Et  iterum :  Non  $x  vobis,  Dei 
donum  sst;  ^on  ex  operibus.  ne  quie  gkmetwr 
i^phes.  ii).  £t  Iterum  :  Quid  habes  quoi  mn 
ficcepistJLfsiautem/nocepisti/iuidgloriaris^qtuus  non 
acceperisilC^,  iv)  ?  Evai^elista  ei^siorefsrtAioii 
quid  QOQ  babjiAerii,  sed  q^id  acceperit ;  non  quid 


^tifej;  gesisn^  in  ore  s^Aiiiiaiie  indiMuog^  portajEui  io  ^  qqa^ftituqisii,sedifui4«doQaiuip.^rait<|inqQit,aiRh> 


pecU>recopc€ip.tuHU9  ^uraiQ,utcum  materpareret 
^um,  daret  Qlius  TppeiQ«  tunc  yerbi  pater  ed^ret 
sacrameQtaWa^tanie  Mtus  dacet  patri  y#aiai^iqua^ 
dilu^retcriova^Vi^ta  pppularwp.  Gt  quiaqui  |ioq 
oredidit,  tacuii^jperitoprQpbeta^uiacredidittglo- 
riatur,dioeAdo  ;  Credidi,pr9Ptsr  guod  looutus  sum 
(Psal.  q^v).  ^ain^».  dat  vorbum  ftdee^ia^at  i^de- 
litas  veibum.  gi  nos  ergo>fraiRes,sicQt  diiu,#apctp- 
rum  lapsu^  erigU,  &|i9attrepidatiobeatc^um»Qibtl 
umquaaiOeoessejip>p9ssibUejQdiceD)us,Qequ^iQqui- 
ramus  quemadmpdiiiiplsi)  tur  us  sit/iuod  pcomittii,ca- 
jus  Toluisse  fecisse  esi,Quj  us  dedis^e  eat  proo^sfsse. 
«  SERMO  ^GI. 
JDe  sisdem. 
Aurwi  de  itenra  iegere  qui  noyerimt,ubi  di?iteai 


Sus^.anteD^m,  ineedentes  m  omnib$$s  mandaSiset 
ft4Mificati9nibus  Dd  SjM^f  Ker«to.lQeedentesdiut«ul 
eos  Qsteiidc^etcucurisBe  virtutibus,  noQ  stetisee;*! 
ao)bi:|lassei^  via jusiitiffi,  nop  sedisee;  necremaa- 
sisse  in  itipere  mandatorum^  aed  ad  mandatorum 
pt^iodugiem  per  venisee./ntfcdsiafs  inomnibus  meus^ 
ftatU/^t  f.usti^tiombus  Deisineguerela.  Beatiy  fra- 
trep«quQs  cQlpa  QoaperoutityQOQ  vMlaeratcnm«i ; 
sed  beaiiores.  isii  quos  tetigit  oec  .^uerela.  Sine  que- 
relq.  SipuerJitia»  si  adolesceotiat  sijuyenUuaine 
quer^awtiiit»  ubi  V>ta  qu^rela  est,qttalis  borum 
fienectus  ?  Si  tale  iaiiium»  qualefiois  ?  ▲sceodiaae 
j^fttificatiaiQum?ertices,  coUes  maadatorumiiieoin 
aliquo  iitubas^e»  est  gpaii»  siQgularis^si  uaio»  fa- 
JtoiMiiis  iasigrm.  Et  non  er^,  iaquit,i//M/i(«iu»  eo 


senseriat  yeaam,ibi  quidquid  artis  est,quidquidla-  D  ^uodessetEtisabeth  slerHis,^on  dixitiNoaeraat  illiB 


borisiQQ^peQduQi^ei  qos  qujaia  sancioZach^rijacoe- 
lestemQoyimiasJUi(iere.ibesauruiQ,ia  ipso  taiumquod 
sermoais  eet  oostri,  quodyestriauditusestyocc^pe- 
mus^quatenus  commuQe  lucram  fii,qQod  fiierit  com- 
muni  labore  qumsitum.Fiiii4Qqu|i,2>^<3fzV6u3  fferodis 
regis  Judace  sacerdos  quidam  nomine  Zach^ia^,  ex 

•  Periphra^is  senrjj  c[uapi  dicat.  4i<ar«  Dep,  ser- 
vire  Deo,  mini^trare  Deo.  LalijQJ  quoque^^tor^  ad  pe- 
des,  ad  c^athos,  etc. 

i>  Zacbsa*!»  autem  ademptam  fuisaie^  qod  tantDm 
Joquendi,  sed  ^t  audiendi  facultatem  iQfra  apparet, 
^om  aaiici,  eumQut^Qs  ^locutufn  fuissc  diqaQtur.NoQ 


filii^  sed  NoQ  ^at  illis  filius,quia  ^iqgularisfuturas 
erai,  q^i  erat  de  talibusaasciturus.AudiDomiitaai 
diceoiem:  Non  snrrexit  nunjor  in  nmi»  nmliermsts 
Joanne  Baptis(alMat(h.xiii).Eo  quodesset  BUsabeth 
steriixs.  ^tjBfilis  corpore^  se^  fecuadf  yirtutibus  ; 
tarda  soboliy  sed  ooa  tarda  Deo ;  aoa  ger mioi 


autem  improbabilis  esi  opinio  TheophyIacti,yerbam 
xu^oiquQd  infrasubjiiciuAtiir.iiQptemsurdum  quam 
mutum  ^gnificare. 

c  Vide  quse  diximus  la  p^cefatione. 

^  Ms.  GseseQ.,  Servata  staccrd^tafi  st^mate  gen^ 
ro^as  v^trarstur^ 


487 


muo  xcii. 


U6 


•ed  tempori ;  non  negatapignori^sedsenratamyste- 
rio.  Et  ambot  inquit,  processerant  m  diebuiiuis,  Pro* 
citsirunt :  sic  descnbitur  sacramentum  senectutis, 
gn»  nondom  decidit  meritis,  non  setate  deflcit,8ed 
procedit ;  necsentikdetrimentacorporis,quflesumit 
augmenta  yirtutis.  Pralres.Elisabeth  sancteopartus 
noD  ablatus  est.seddiiatus^donec  transiret  tempus 
camis,  passio  corporis,  conjugii  necessitas,  toIu- 
ptatiscausa,  cupiditatit  sensus^ettotumquodbu- 
mannm  confundit,  grayat,  onerat  conscientlam, 
Mundabatur  enim  longo  tempore  sacrificii  domus, 
•anctifatis  hospitium,  •  metatus  metatoris  Christi. 
angeli  domicilium,aula  Spiritus  sancti,Dei  templum. 
Nesettis,  inquit  Apostolus,  quia  templumDeiestis,  et 
Spvritus  Dei  KabHat  in  vobis  (I  Cor,  m)?  Denique  ubi 


A  pnBcedei  anie illum in  SpirituelvirtnteBH(B,ut  eon* 
vertat  eordapatrum  in/lHos,et  mcredutos  ad  pruden- 
Ham  justorum^parareDominoplebemperfeclam.ysL' 
cat  humanus  sermo,  silet  ^  predicatio  tractatoris, 
qnando  angelico  prttconio  Joannis  profertur  gloria ; 
Tirtus  insonat,  laus  •  coUaudatur ;  nec  est  quod  illi 
adjieiat  homo,  cui  Deus  contulit  totum.  Spiritu 
saneto,  inquit,  replebituradhueexuteromatrisswt. 
Videtis  quemadmodum  Joannes  ante  pervenit  ad 
eoelum  quam  tangeret  terram,  ante  accepit  divinum 
Spiritum  qnam  haberet  humanum^  ante  suscepit  di- 
Tina  munera  quam  corporis  membra,ante  coepit  vi- 
yere  Deoqnamsibi,  immo  ante  yixit  ille  Deoquam 
Deus  yiveret  illi,  juxta  iilud  Apostoli :  Vivo  autem 
jam  nonego.vivit  veroin  meChristus(GaLu)J  Sexio 


totacorporis  sedala  quArela  est,  est,in  totumfaoti  g  mensesu»  matris  exsultat  in  utero,  et  in  uterum 


sont  sin0  querela,  mox  sterilitas  f ugit,  reviyiscit  se- 
nectus,fides  concipit,parit  castitas,  nascitar  major 
homine,par  angelis,  tuba  coeli,pr8eco  Christi,  arca- 
num  Patris,Filii  nuntios,signifersuperniRegis,pec- 
eatornm  venia,  JudflBorum  correctio,  yocatio  gen- 
tium,  et  ut  proprie  dicam,  iegis  et  grati»  ^  fibula, 
quae  diploidem  summi  sacerdotissanctopatri  junge- 
bat  in  i>ectore.  Eyangelista  ergo  yirtutes  patris  ma- 
trisqne  describit,  ut  ex  generatorum  tantis  meritis 
dignitas  germinis  nosceretur  ;  et  probaretur  major 
homine^  qui  inortusuo  excedebat  legem  natiyitatis 
hnmanee.Sed  si  processurus  est Jam  nascatur  Joan- 
nes,  quia  instat  natiyitas  Christi ;  surgat  noyus  Lu- 
eifer,  qnia  jnbar  jam  yeri  Solis  erumpit ;  det  yocem 
praeco,quia  adestjudex;  clamet  tuba,quiayenit  Rex ; 


Virginis  yeniste  nuntiatChristum.Feryens  nuntius, 
qui  ante  gestiyit  nuntiare  quam  yiyere ;  impatiens 
dux,  qui  antequam  peryemiret  adcorpusff  peryenit 
ad  Regem ;  ante  rapuit  arma  quam  membra;  ante 
aciem  petiit  quam  lucem ;  et  nt  yinceret  mundum, 
yiyitantenaturam,ipse  sineyisceribns  yiscerama*> 
tris  exsuscitat ;  et  quia  tardabatcorpns,  soio  spirita 
impleteyangelizantis  offlcium.Quid  dicam?  Joannes 
antequam  Christum  prepcederet,8e  preecessit  Patris, 
matris,  filii  corda  unns  atque  idem  implet  Spiritus 
sanctus  :  utnnosanctitatisorgano  resonetnatirita* 
tisDominiceecantilena.  Necmirum,  fratres»  semper 
ortus  regios  honorat  festiy  itas,dnlc}s  gratificat  sym* 
phonia.  Et  nos,  fratres,  natiyitatem  Ghristi  glorifi'- 
cemus  cantids, honoremus  muneribus :  quia  menti- 


etqnia  proce8surusestDeu8,angelu8Jampraecedat.  ^  tur  fidei,  si  quod  facit  magU8(lfat/A.u),  nonfacit 
yenim,quia  quod  supra  hominesest,  homo  referre     Christianns. 


Don  sofflcityirtutes  «nascentis  angeli,angelusjam 
loqnebatur.  Dixit  angelus  ad  Zachariam,  Netimeas 
Zaeharia :  exaudita  est  depreeatio  tua,ecceBtisabe^ 
rtuapariet  tibigaudium;  etvocahisnomen  ejusJoan» 
i ;  et  erit  tibi  filium  et  exsultatio;  et  multi  in  na- 
tMtate  ^us  gaudebunt.  Erit  entm  magnus  coram  Do- 
msno ;  et  vinum  et  siceram  non  bibet ;  et  Spiritusancto 
repiebitur  adhuc  ex  utero  matris  sum\et  multosfiliorum 
Israet  convertet  ad  Dominum  Deum  ipsorum ;  et  ipse 

*  Sic  emendatus  locus,  ex  ediiione  Bonon.  1  et 

If  itiB.  Reliauae,  meatusmetatoris.  A  Chrjsostomo  pa- 

riter,  homiL  exyariisin  Matth.  loc.  pag.  1074,  tom. 

U*  yocator  Baptista  Christi  metator,  Freqaens  ha- 

jos  eetatis  scriptoribus  yerbum  metatus  pro  domi-  ■ 

csiio;  passimoue  apad  Gregorium  Taronensem  :  Me- 

iaiorum  prabendorum  onus ;  in  No?ell.  Theod.  de 

Metatis,  abi  plura  de  hoc  onere ;  et  in  Codic.  Justin. 

eodem.  tit.  Metatores  autem  maDsionum  prflepara- 

tores.  Bene  Mita  :  Foriero.  Cyprianus,  epist.  2i,  sub 

\iiitio,  si  Pamelio  in  notiscredimus,yocat  imperato- 

rem  Deeium  metatorem  Antichiisti,  Laudat  hunc  lo- 

oim  Chrys.  Du-  Fresne  in  Gloss. 

^  Fibaiarum  aHqufle  vocabautur  vestiarim,  quibus 
Testes  annectebantur.  Apud  ▼eteres  occurrit  preh 
foeittis  a  fibutis,  Earum  asam  respexit  Chrysologus, 
qaasi  Joann.  Baptista  is  fuerit  qui  utramqae  legem 
BBiyit  et  complexus  est. 

c  Angelam  vocat  Joannem  yel  ex  priyilegio  quo 
nascitar,  yel  ob  yitseparitatem,  yelpotius  ad  mentem 
Seriptararum  loquens,  in.quibus  angelorum  noouae 
Patrqi.  Ul 


SERMO  XCII. 
De  eisdem. 
Sensim  noi  sermo  eyangelicusad  alfiora  promo» 
yet,  ad  supema  extoUit.  Neo  mirum,  fratres,  rt 
Eliam  currns  letherius  eyexitadccehim^lVi^e^.u), 
cum  quotidie  ista  Eyangeliomm  quadriga,hominnm 
genuscceli  perferat  et  transmittat  ad  regnum.Ecce 
jam  nos  ipsa,  fratres,  de  partu  sterilis  ad  Yirginis 
partum  et  a  Joannis  ortu  adortnm  nostrifecit  proxi^ 

passim  yeniant  prophetae,  Aggeei  i,  13.  Judlc.  xm,  S  ; 
XI,  i  ;  pro  cujus  loci  intelligentia  consule  Augusti- 
num,  qusBst.  94  in  Exod.,  et  Justinum  in  dialogo  cum 
Triphone.  Clemeas  Alexandr.,  lib.  i  Strom.,  et  Ter- 
.  tullianas  conira  Judaeos,  lib.  y,  yocant  angelumMs^ 
lachiam  prophetam  ultimum,  seu  Esdras  is  fuerit. 

<i  Tractator  idem  ac  concionator,  yei  qui  in  Ecele* 
sia  Scripturas  explicat.  VideClaudianum  Mamertum 
presb.  vienDensem,  lib.  i  de  Statu  Animae,  cap.  3 ; 
Sidooium,  lib.  u,  cap.  9 ;  Cassiodorum,  priefai.  ad 
librum  de  Institut. ;  Gregorium  Magnum,  in  epist.  ad 
Leonardum  episc.  cap.  11 ;  AugustiDum,  serm.  19 
de  Verb.  Apost. ;  Paulinum,  yel  quicumqoe  tandem 
ille  sit,  in  Vita  S.  Ambrosii;  HieroDjrmum  contra 
HeWidium,  etc. 

•  Ms.,  pradieatur. 

t  Vel  a  tempore  apparitiouis  angeli,  yel  a  con^ 
ceptione. 

ff  Rex  medio  in  corpore  exercitus  morari  solet,qno 
optimis  undique  yallatus  prflesidii^  securius  pugnet. 


45» 


8.  t^EtRl  GfiRYSOLOGI. 


MO 


mos  Salfalorls.  SaiquQdtuperestiuUiacddZaoha- 
ria  pontifice  patieQtiiu  audiamuty  ut  ad  canabula 
iiotiriRegisregaliitiQere  perveaire  possimus:  qui 
obhoG  ccBiesUs  quadrigiB  fidam  consceQdimus  sessio* 
nem^  ut  soUicitas  et  arduas  compeQdiorum  seoiitas 
vitaremus.  Sed  euim  iectum  est :  Et  factum  est  ut 
impleii  sunt  dies  o/fHcU  ejust  abiit  in  domum  suam 
(LuG.  i).IU  uQi  templo  astabat  tribus  tota  :  pare- 
baQt  millia  saoerdotum,  propter  quod  ipsaobsenra- 
tio  poQtificalis  officii  erat  divisa  per  pburimos,  dis- 
peQsata  per  tempora,  •  distributa  per  yices,  ue  aut 
ordiuem  sacerdotii  muititudo  confusa  turbaret,aut 
alter  legeadojugiteraltaridebitumQegaretofficium. 
Posthcecautem  concepit  Elisabeth  uxor  ^us.  Erat 
iliis  ooQjugii  facuitas,  erat  iliis  liceQtiadoQata  gC'- 
Qeraodi,  quibusiuerat  adhuc  legisadoiesceQtia,  iQ- 
stabatadbuo  religioQis  infaQtia.  Lex,  fratres,  iiiicita 
prohibuit ;  licita  nou  oegayit ;  iQtra  doQum  tenuit, 
•upra  doQum  couferre  Qil  potuit;  uaturamrezit^u- 
pra  Qaturam  homiQem  non  erexit.  Lexfidei  jaaua, 
gratittQuntia,  £vaQgeliipr»via,p8Bdagogusreligio- 
nis  iofaQtiflB,  remisitiQ  sacerdotio  ^  legali  oonjugii 
castitatem« «  utiu  pontificatugratiffi  veQturamper- 
petu»  Tirtutis  gloriam  nuAtiaret.  Secuudum  haac 
ergo  indulgeatiam  Elisabeth  anaositate  j  am  mortua» 
saactum  reviviscit  ia  partumyCtarida  atqueexarata 
rugis  memturamedullis  vitaltbus  inviscerafecuada 
TiridaQtur :  ipsum  quoque  tempus,ipsum,  ia  quode- 
sierat,  revocatur  ad  corpus ;  et  vetustate  aimia  do- 
mus  uteridilapsa,  infaciemnovamrepentereparar 
tur ;  stupet  ordo,  detlcit  consuetudo,  miratur  ipsa 
natura,  et  ex  apparatumansionisyhospitismeritum 
dignitasque  innotescit.  Verum  Joannes  in  generali 
habitacuiosatis  se  miratusestesse  peregriaum,qui 
seexdusum  tempore,  abdicatum  aatura,  receptum 
jM  ia  eo  auctoris  beaeficio  didicit^aou  pareotis.  Et 
celabat  se  mensibusqumque^  dicens,quia  sic  mihi  fe- 
cU  DominuSf  Beae  lotum  fecisse  Doaiiaum  coafite- 
turt  quo  sibi  coliatum  per  hoaiinem  nil  videbat.£t 
oceuitabat  se  mensibus  quinque,  quia  etsi  eratdi- 
Tini  muneris,  suitamentemporis  non  erat  quod  ha- 
bebai,Celabatsemensibusquinque.^  Brubescitanus 
feta,  vereoundatur.vetulaprimi  partus,  et  puerpe- 
ram  senectus  absconditextrema,  ne  sterilitatisop- 
probriumrisus  fccundie  seQectutisaugeret.Quodau- 
lem  risui  subjacetseniliset  veteranaconceptio^per- 
•imilbhitjus  sterilitas  et  «talts  Sara  probat  {Gen. 

^  Pamiliesacerdotamet  Eleazareet  Ithamare  Aa- 
roais  filiis  oriQnd».  nomerum  vigesimum  quartum 
explebant,  at  ex  1  Paralip.  xxiv  eaocemur.  Hea  Ua- 
Yid  sorte  delegerat,  ut  ODaqusque  ordine  sao  in  tem- 

51o  ministraret  per  singulas  hebdomadas ;  itaut,  i68 
iebus  exactis,  muniis  ad  primam  reverteretur.  Pa- 
tet  ricem  Abie,  ex  qua  Zacharias,  octavam  fuisse. 
Vices  has  Groce  sphemeria,  Lucas,  i,  i{  ifyiiitpUi^ 
'A^ia,  de  vtce  AbicB, 

^Ex  Latinio.  Editi,  legalis. 
"    «  Glericoram  cttlibatum  apUssimum  iDnuit. 

^  Quanam  de  causa  Elisabeth  se  celaverit,  obscu- 
rom.  Nonnulli,  ut  Chrysolo^s,  putant  ob  verecun- 
diam.Propadiam  enim  erat  m  anueffectafecunditas, 
licuti  in  femina  integres  «tatis  sterilitas;  alii,  utre- 


j^  xviii),qu8B  sibi  cum  reddipartum,  donari  filiQm^cui 
jam  vita  prope  deerat  Domino  promitente  cogno- 
sceret,  et  ipsa  de  suo  partu  risit;  etquod  risoi  pos- 
set  esse  omnibus  prsgnans,  et  onerata  caoities,  ip- 
sius  germinis  testatur  ex  nomine,dicente  Schptura: 
Et  vocavit  nomen  (iliisui  Isaac  (Gcn.  xxi).  Quod  in- 
terpretari  risum  docuit,  adjiciens :  RisummihilecU 
Dominus.  Hinc  est  quod  Eiisabeth  sacrum  vuitce- 
lare  mjsterium,  dicendo :  Quiasic  mihi  fecitDomi' 
ntM.Ut  modo  conceptusfatiget  verecundia,quamdiu 
negatipartus  mrumnaafHixit ;  patertacetex  poBoa, 
ex  verecundia  materceiat,0  quanta  siientio  vox  oa- 
scitur  1  Oquaatatacituraitate  tubasaBCulisiaclama- 
tura  geueratur  1 0  quod  secretum  divioi  Judicisdat 
prascoaem  1  Quia  sic  mihi  fecit  Dominus  in  diebus 

B  quibus  respexitauferreopprobriummeuminUrhom» 
nes.  Houor  coigugiiy  matrimoaii  dignitas,  est  pro- 
creatio  duiciumliberorum;satis  eaim  gravee8t,et 
satistriste,  virgiaitatis  carere  prsaiio,  ettiliorum 
solatia  aoa  habere ;  sustiaere  oaera  matrimooii, 
et  ad  fructum  matrimoui  aba  venire.  Hincestquod 
gaudet  a  seabiatumsterilitatisopprobiumidiceodo; 
Quia  sic  miki  fecit  Dominus  in  diebus  qmbus  repeiii 
at^erre  opprobiwn  meum  inter  homines.  Qm  hoc 
apudliominesmiserumcomputatur,apudDeumTero 
•  reatus  nullus  estjubi  parentisculpa  aullaest,  sed 
judicium  deaegaatis.  Gerte  si  hocaffert  aliqu&co^ 
poraiis  iufirmitas^aecessitas  in  causa  est,  non  volun- 
tas.  Sed  jam  auacomuis  igaavacaroisiatelligeQtia 
sitremota,  tota corporei  sensus  ubjiciatur infirmitas: 

Q  et  qufficumque  estingeniihumaniomnisexcludatur 
iutentio,fidei  pateant  ocuUyCordisreserentur  aures, 
mentis  currat  et  incurrat  iacessus :  ut  perveoire  ad 
mjsterium  virgiaeicoaceptus,adsacramentumpa^ 
tus  virgiaeipeaetrarepossioius,  adjuvaate  Domino 
4esu  GliristOa  qui  ex  ea  genitus  nuac  in  csiestia 
regna  cum  Deo  Patre  et  Spiritu  sancto  vivitperinp 
finita  siBcula  seeculorum.  Amen. 

f  SERMO  XCtU. 

De  eonverstone  Magdalena. 
Ad  prandium,  et  ad  Pharisaei  prandium  veaisse 
Christum  soihcitus  forsitan  miratur  auditor.Pliari- 
ssBidomumChrJstusiatrayit,  noaaccepturus  Judai* 
cos  cibos^  sed  diviaam  misericordiam  largitunis; 
^  aequeaocubuitspoculasaporatameUefloribuBodo- 
rmta  sompturus,  sed  posnitentis  laorjrmas  ex  ipiii 

pente  prodiens  in  oeulis  bominum  tumente  eorport, 
illustnus  fieret  miraculom ;  vel  ut  solius  Dei  pf* 
tanto  beneficio  laodibns  vacaret ;  vei  demam,  at  ab 
omni  immunditia  careret,  ac  sordibusse  sabduceret 
Filius  enim  Nazareus  futurus  erat.  . 

•  £x  boo  fivangelii  loco  eroit  Maldonatos  id  qsoa 
Chrjrsologus  :  sterilitatem  scilicet  noo  iiiisse  opprtH 
brium  coram  Deo,  necsemper  ab  irato  Neoiine  pro^ 
ficlsci. 

t  Sermo  hic  in  aliis  editionibus  inscfibitor :  De  ^ 
qum  unxit  Dominum  wnguenio. 

g  Mei  Hebraeis,  ut  et  ceeteris  Orientaiibos  femil»'" 
muitum,  ut  eplorimis  sacrie  Seriptnra  loeii  Inco- 
lenter  eroitur.  Oateres  vero  floribas  etcoroDism^ 
fuisse  veteribus  exornare,  nates  tescit. 


4M 


&ERMO  XCllt. 


46i 


QraloraDiiS»oiibtt9  pQl«tarus  :  DeusdaUiKiiieiitiuni  X  r^o,  quiarausanimusposttergum  statftdveniam^ 


gemilus  a^orU»  slttUaorymas  pwatorum.  BogaMt 
loqiiH»  Dgmimim  qmdam  Pkciiimuu  ^  rnanducarU 
eumMa ;  eiinareswdmwnPhQrisxi,  disfnihuit^l 
9oee  mtUiergM  eralificimiatepeccutrix^td  co(fnom$ 
quod  (ucumlwet  Uminue  in  domo  Pkarie(Bi,aituli^ 
atabaefyumunffitenii»  eiitaiue  reiro  iecu$  pede^  ejue, 
laerymis  caspii  rigarepedes  ^jus,  et  capilUs  capitis  $ui 
tergeb€U,eto9Cula0^urpedesi^s,  et  ungebat  un- 
gu€nio(LssC'  ▼»)•  Videtis  quta  ad  Pharissw  i— nsam 
Tanit  Christus,  non  ut  tam^Hbus  repleretur  escis, 
ted  sl  io  oame  negotium  omlc|slemomtraret ;  oaque 
ot  ptmbea^i  posita  tmmanitos  ante  sa,  sed  post  se 
gaitadivipitveapprob^^t  CbristumnamqueaeiDper 
agnoscimus  per  humano&actus  diyinas  exerouisse 


quia  per  culpam  noTit  se  vultus  fiduciam  perdidisse ; 
veni  t  satisCactura  Deo,  non  homini  placitura  cum  ve- 
nit ;  venitpietatisiilainonvoluptatiseihibituracQU- 
vivium^  Denique  et  pcenitenti»  ponit  mensam,  fer^ 
cuia  compunctionis  apponit,  paoem  dolonsinfert; 
potum  iacrjmis  temperat  in  mensura,  et  ad  deliciaa 
deitatis  tolas,  i  totam  pulsat  cordis  sui  etcQrporia 
sjmphoniam,  g  orgaui  plaoctus  dat  damorem«  ci-* 
tharam  per  suspirialongamodulatur,  gemitusaptat 
\^  in  fistulam ;  et  dum  pectus  ipsam  conscientiam  ar« 
guens  siepe  percutit,  facit  plaeitura  Deo  ^  cymbala 
personare ;  dumque  taliterapportat  diviois  oculis  ci^ 
bosytotas  mlsericordiaecopiassic  reportat.  EccsmU' 
lierquiiBeratinciviiatepeccatrix,EjL9Lggers^itwdLng^ 


virtutaflydum  MvaelprsetBr  ususm(urtaliumouncta  g  lista  J  mulieris  lacinus,  ut  accumulet  iodulgentiam 


esM  qoae  ab  eo  etiamcorporaUter  gasta  suntcom 
probaotor.PbansssiisadmaBditoaBdum  vooatChri* 
steim  I  qukl  ibi  qiiarit  mBhernonvaeata!  Giaustra 
dDmoa  Bon  prorumpit  extranaos»  ooqvi  vii  a^retum 
00»  prasiunit  non  •  invitatus  inlrare,  oiiK>a  paratos 
relaxandis  mentibaf  poat  laborem  perturbarenon 
acdalsffbUer  luxunp6Ut;etquidestqnodhseemulier 
igmota,  immo  mala  aota,  onusU  kielibue,  plaoa  la^ 
cryaaift*  olamosaplanotu,  neseio  janitore»nulloooa* 
%aOf  ipao  ignorante  pastora,  domus  adiiua  ptfexaai 
eouias,  ti^Bsit  lolaa  ^  ministenorum  «  oaAerraBi» 
ipema  oonviviipenrolatadsecretumy^ttaQitdoaium 
ImtMtim  domum  lamentatioius  et  planoUia?  Fratrea, 
Bon  rogaia  vanit  illa,  sed  jnssa ;  iatravit  esbibita» 
Boa  praaumeoa  :  ipse  sic  feoiteam  sistisibi,  <|uiil^ 
lam  eaoleati  fanteatia  jussit  absolvi.  D«uque  dum 
Phariaesua  veaie  elaruiu  primus  ^  ia  sigmata^  ia 
ipftisoculis  Christi  •  tumeos,  epulishomini.non  Deo 
pU^toFUSt  festivusinfuaditar,  vsait  muliar,^¥eoU 

slnter  triclinarios  servQs  Censebatur  mrttotor  ^ 
Mail^,  npmen  sortiti  ex  muoere.  H^ius  memiait 
itluBQeus  tib,  IV,  illius  Alartialis  Ub.  a»  et  vet^s  ia- 
seriptio  apud  Pignoruun  de  Servis» 

AOATHOPUS 
AUGO.  UB. 
iVVlTATOa 

Sedeaseinvitatoresssrvos  ei^prassit  Christus  ap«d 
Malth.  xn  et  Lucam  xiv. 

^  Ita  omnes.  Fortasse  lagendum  mini»trorMm.B^e 
enim,  alt  Pignorius  pag.  4i,ju»ta$t  Ugitimafuittru 
dinari  nomeuelatura.  Zeno  Veron.»  serm.  de  Invidia 
et  livore  :  Joseph  non  venisut  in  JSgyptum,  nu  em 
mMustris  Pharaonisexstiiisset,  1 

«  Mirqm  sane  quaotum  apud  anUquos  ei^creverit 
■errorum  numerus.  Si  testimonia  ad  satietatem  de- 
nderas,  adi  Piffnorium  in  ^ofat. 

^  Sigma  a  ngura  semicirculari  quemadmodum 
porticus  C.  P.  JuIiani.apudZozimum  iib.  ui ;  aOgura 
lemirotunda  sigma  vocabstur.  Cum  autam  «igmati 
duo  essent  extrema,  v^lut  comua,  dexterum  occu- 
panti  primus  erat  in  convivio  locus.  Alter  ei  obUge- 
rat,  qui  sinistrum.  Si  ergo  Pbarissus  primus  ^rat  in 
figmste,  dextrum  ille  cornu  tenebat. 

•  Gregorius  etiam,  hom.  33  in  Evangelio,  Phari- 
Menm  hunc  superbum  et  tumentem  vocat. 

'Deducto  amore  priscorum,  ,qui  in  conviviis  in- 
ftnunentommpulsatione  delectabaniur,  et  Judffiiprffi 
easteris.  Yide  locum  Amos  vi,  5.  Verba  Chrjsologi 
laodat  Pignorlus  de  Servis  pag.  162« 


largitoris.  In  civitate  peccatrix.  ^  Civitate  paccava^ 
rat,  quia  fama  sua  famam  totiuatetigeratcivitatis } 
sicque  jam  non  peccatrixsolum,  sed*  |p8iuscivitar< 
tis  faota  fuerat  ipsa  peccatum.  ElaBc  oognovitquod 
oisi  ab  Ulo  solo  civitatis  peocatuop  non  possiet  au^ 
ferri^  qui  atolus  mundi  veoerataboWre  p^coatum.  JSI 
ut  cognovU  guia  aecumberet  D^onunus  in  dom^  Phari* 
liruNonad  stantemi  non  ad  sadentem  andet  veoira 
peocalrix  :  Deus  cum  stat,  oorripit ;  cum  sfdot»  ja* 
dicat ;  prostratis  coniacet,  cum  decumhit.  Ut  cogn^ 
vit  qHod  accumberet  Dominus  indomoPha^ri^m^  In-* 
clinem  ad  miserandum  supernam  didii^it  majestateai ; 
et  ideocrediditquodesset  ad  vemam  sibipropiptus, 
qui  PharisiBi  venerat  tampromptus  ad  mansam^f- 
/nZil  a/a6aslrtim  unytiaui.mPortaYitoleun^quiame^ 
^  dicinam  letl&ali  vulneri  a  supemo  medico  parquire^ 
bat.  Stans  retro  sscus  pedes  eius,  a4  pad^  teodit 
semper  citam  veniam  qui  requirit.  Et  bene  stans^ 
quia  jam  cadere  non  potest,  qui  >  ad  pedes  Christi 

ff  Sidonius  Ilb.  ix  cap.  13  dixit  gsmers  tibia^m. 

GrepsNs  reflasds  bucels 
Gtmit  anra  tibiaUi. 

t»  Unde  apud  veteres  fistuUUores.  Puella  item  iUa 
in  refido  convivio  calamos  modulabatur  apud  Ah* 
diam  lib.  ix  Biator.  Apoit. 

t  Horum  usus  plurimus  apud  Hebrsos.  VideLamjt 
de  Templo,  pag.  120. 

j  Fuerat  eoim  meretnx,  vel  scortatrix.  Nam  id 
genus  mulierum  Gr®ci  vocant  aiioi^tuia^  peceatrices. 

^  Alius,  eivitati  :  in  civitate. 

t  Vel  quia  civitas  ob  scaodalum  Magdalenee  apud 
cseteros  maleaudiebat;  vel  tota  civitas  ad  Iasci?iam 
ob  exemplum  h^jus  mulieris  fuerat  redacta,  etc 
BLta. 

m  Oleum  sumpsit  pro  quocumque  unguento.  Ala- 
bastrum  enim,  inquo  hujusmodi  oleum  servabatury 
vas  erat  vulgare,  et  in  conviviis  usitatum,  aptumque 
unguentiscondendis.  Plinius,  lib.  xxxvicap.o.  Atpo- 
tior  fortasse  sententia  opinantium  alabastri  nonune 
ea  omnia  vocari  vasa  in  quibus  unguenia  condeban* 
tur.  Vlde  Epiphan.  de  Ponder. ;  et  scboliastem  Theo- 
criti  in  idjl).  15  pag.  188,  et  Aristopbanis  ad  Achar* 
niDnses,  pag.  302 ;  praB  aliis  Guillelmum  Stuchium 
Antiq.  Conviv  lib.  ni  cap.  15. 

>  Non  tam  citomodumaccumbendimensis,  utno- 
bis  hodie  mos  est,  deseruerunt  Hebrflei.  Ucet  enim 
Proverb,  xxin,  1 ;  Amos  iv,  7  ;  Ezechiel.  xxui ;  et  To- 
b|$piiii 4 j  Esther* i, 6 ; vi^  {^ no^ obscura appareaa^ 


4ft3 


S.  PETht  CHRYSOLOGI. 


4U 


meiiiit  perreDire.  Stam  retro  $eeus  pedei  e^jus.  Ut  A  mereamur  aliquateDUs  eompatari,  et  ungamurun- 


Ghristi  Testigiis  inDiza  percurreret  per  viam  yitie, 
q\m  per  Tiam  cucurrerat  mortis.  Lacrymis  rigabat 
pedes  Qus,  En  mutatur  ordo  rerum,  pluYiam  terr» 
coelum  dat  semper  :  ecce  nunc  rigat  terra  coelum, 
immo  super  cceios  et  usque  ad  ipsum  Dominum  imber 
humaDarum  prosilit  lacrymarum^ut  juxtaPsalmi- 
itam  et  de  aquisfletuumcanteturillud:£/a9tio?^af 
superewlossuntMudentnomenDfminiXPsal.Gihyiv). 
Lacrymisrigabat  pedes  ejus.O  quantairisinlacrymis 
peccatorum  1  rigant  coelum,terram  diluunt,  ezstin- 
guunt  gehennam,  delent  in  omne  facinus  latadiyina 
promulgatione  sententiam.i?/ captY^t5capt7t5Sf4t7fr- 
gebat,  Dominicos  pedes  lavat  lacrymis,  •  crinibus 
tergit.  Vacat  ab  excusatione  paupertas ;  inhumanitas 


guentoquod  pedibusfunditurSalTatoris  ^quiasicut 
oblatio  esty  cum  offertur  unguentum ;  itacchhBma 
perfectum  est^deDominicisvestigiis  cum  redundat 
Cujusautem  mulier  ista  typum  prieferat,  vel  quim 
magnum  prsBfiguret  arcanum,  donante  Deo,  tuno 
dicemus^  quando  ea  qus^  sunt  in  sequentibus  ez- 
ponentur. 

SERMO  XGIY. 
De  eadmn,  et  Phariueo  murmurante,  ac  Chritto 
rsspondenie. 
Quoniam  sermone  proximo  partem  primamho- 
diemiB  percurrimus  lectionis,  admirati  pariter  su- 
mos  quofervore,  qua  fide,  quali  ausu,  quantaob- 
■equiiDoyitate,peccatrixmulier  ipaiusyestigiacoD- 


yeniamnonhabebit,quiaintotum sibinaturasufflcit  ^  tigerit  Salyatoris.modoquidPharismustaceDsdize. 


ad  obsequium  Creatoris.  Et  capillis  capitis  sui  tei^ge- 
6aMnpeccatricescaputpurgandiscriminibusreflue- 
bat  unda,  ut  sua  fonte  mulier  in  novum  baptisma 
suorum  dilueret  illuyiem  peccatomm.^/  capiUis  cor 
pitiinftleryefraf.UtjuztaPsalmistamyerticemcapilti 
{PsaL  Lzyii),  ez  quo  ambulayerat  in  delictis  suis, 
ia  sanctitatem  taliyerteretseryitute.J?^  oscutabatur 
pedes  ejus.  Prttcesseractinteryenientes  lacrymSyUt 
oscula  deyota  sequerentur,quialacr7mm  satisfactio- 
Dis  snnt  documentum^  ^  oscula  sunt  reconciliationis 
hidicia,  Bt  ungebat  unguento.  «  Mulieremsuperca- 
put  Dominifudisse  oleum,  alioeyangelistareferente, 
eognoyimus  (Maith.  zzyi) :  non  est  ergoquod  facit 
hmc  mulier  mollis  et  camalis  obsequii,  ^  sed  plenas 
humanitatisestsacramentum ;  quia«  incapiteChri- 


rit,  quid  Christus,  cui  loquuntur  tacita,  rssponderit, 
audiamus.  VidenSfinqmU  PharismutquivoeanenU 
Mm,  aii  inira  se  dicens :  Hie  si  eesetpropheta,  teiret 
uiique  guw  ei  quatis  esimuUer  quoe  iangit  ewm{[Aie, 
yu).  Pharisaie,  quod  conspicis  non  est  ignorantiay 
led  potestas ;  estdiyini  judieii,  nonerronshuinam. 
Pharisase,  erras,  aescire  magispotuitsifuissetpio- 
pheta,  quia  prophetia  dod  est  humaDi  arbitni,  mu- 
neris  est  diyiDi :  unde  propheta^  soituoD  quantmn 
yult,  sed  quaatum  dederit  ille  ^  qui  tribuitprophe- 
tiam.  J7ic  siesseipropheia^scirei  uiiquequaeiqtM' 
iisesimulierquceiangiteum.i  Eulieris  mal»  taotus 
urit  malecoDscium»parempolluit,suspectua)notat, 
homiDemmalesyoluDtatisiDfanaat:  eieterumpecca- 
triz  fit  bona,  fit  sanctay  fit  innocens»  cumtetigerit 


itiDeusest,  in  pedibus  eyangelizantium  pacem.  ^  yeniae  largitorem.  Stercoracontingunt,sednonin 
t  Orate,  fratres,  ut  et  nos  in  unguine  Domini  com-     quinaDt  solem.  kMedicumcumtaDguDtyuhiera,ptt- 


yestigia  accubitioDis  superstrata,  yel  lectisterDia, 
mosnie  adhucapudomnes  non  obtinuerat.Quod  pro- 
cessu  temporis  eyenisse  creduntinterpretesezimita- 
tione  Persarum  et  Chaldaeomm.  Certe  SalTator,  et 
in  hoc  Pharisaei  coDyiTio,  et  in  ultima  discipulorum 
coena  lectis  incubuit.  Ita  yero jacebant,  ut  pedes  yer- 
sus  mensam,  et  capnt  anteriorem  partem  respiceret. 
Accumbebant  detractis  calceis»  etsoleis,  quaspostea 
MrTus,  (fuem  Romani  Tocabant  odpfcfe^,  custoaiebat. 

•  Heri  quoque  senrorum  suorum  capillis  tergebant 
manus. 

b  Vide  Hebr.  ii,  Si,  et  alibiseBpius ;  et  consule  Wo- 
weram  ad  Minuc.  OctaTium  pag.  48. 
*  c  Dubium  an  Chrysologus  putaTerit  hanc  eamdem 
fuisse  mulierero  de  qua  MattbflBus  zzti.  Aliamabeo 
ezistimatam  crederem ;  illam  enim  yocat  absolute 
mulierem,  hanc  yeroper  particulam  tocdeterminat, 
quasi  dicat  hae  mulier  de  qiM  loquimur.  Chrjrsologo 
conTeniunt  cordatiores  interpretes.  Alius  hlc  locus, 
alius  Christi  sermo.  ObmurmuratPharisfleus,  non  Ju- 
das;  et  diTcrsa  propemodum  est  obmurmurationis 
causa  :  hic  mulieris  attactus,  iUic  unguenti  perditio 
redarguitur. 

^  Onentalibus  humanitatis  officiom  fuit,  prandenti- 
bus  etc(£naotibuscaputpede8(;[ue  unguento  delinire  : 
ctijusmodi  officio  feminfle  potissimum  fungebantur, 
quibus  magis  quam  aTiris  res  unguentariacurabatur. 
Yide  I  Samuel  tiii,  13,  et  hic  Maldonatum.  Mita  ait 

Bro  oleo  ca|)iti  eflfuso^  obsequium  significari  Cbristo 
omino  ezhibitum  ;  pro  oleo  efiTuso  pedibus,  humani- 
tasprflestitaapostoliset  successoribus.  Quod  simulier 
Ecclesifle  persooam  fligens,  quae  est  et  aliorum  inter- 
nr^um  mens^  obsequium  dimidiasset,  non  totum 


Ghristi  corpus  mjsUcum  unzisset.  Integrum  pnBsti- 
tit,  dum  Christum  caput  Bcclesioe,  et  sacerdotes  te^ 
bique  Dei  preecones,  qui  pedes  sunt^  unguento  per- 
fudit. 

•  Quia  idem  Deus,  qui  est  in  capite  Christi,  eit 
etiam  in  pedibusejusdemcorporis  mjstid,  inqnibni 
sunt  prfiBdicatores  ETangelii,  qui  ideo  pedes  (^iristi 
dicuntur»  quia  Christus  tamquam  caput  iilos  precel- 
lit,  iliuminaty  ac  regit,  ut  sequantur  Testigia  ejui, 
prout  dicitur  infra,  serm.  95.  Verumtamen  obser- 
Tandum  est,  in  toto  hoc  corpore  mjrstico  Cfaristi  et 
Ecciesifle,  Deum  dlTcrso  modo  inesse.  Siquidem  est 
eminentissiroe  in  capite  Christi,  hoc  est  in  humtni* 
tate  Christi  per  hTposlatieam  unionem ;  in  pedibut 
Christi,  hocest  in  &cclesia,  quee  praecipueezgentibus 
conflata  est,  per  fidem  adest  et  gratiam,  atque  ioter' 
D  nam  illuminationem,  dirigens  eoram  actus,  fressQh 
etc.  Unzit  hcec  mulier  caput  et  pedes  Christi,  utpe* 
dibus  per  caput,  et  capiti  per  pedes  obsequium  prs* 
staret  humanitatis,  argumento  eorum  quee  dixit  Au* ; 
ctor  infra,  serm.  473  :  Sicuihonor  capi/ti,  elc.  Mm. 

r  Suadet  nobls  orare  Deum^  ut  et  nos  ungamurun*^ 
guento  quod  pedibus  funditur  SalTatorls,  hoc  est,  ^ 
de  Ecclesiae  sacramentis  participemus. 

K  Ms.  Caes.,  ita  profeeto  chrisma  est, 

b  Alii  quoque  eoarratores  notant  hic  PharisflBierro* 
rem,  quasi  prophetee  omnia  scire  debuissent  Vide' 
Grotium,  Brugensem,  et  Calmetum. 

i  Consule  Maldonatum  ad  hunc  locum. 

j  Nempe  haec  erat  Pharisieorum  opinio,  ex  conta*^ 
ctuhominumflagitiosorumalios  inqmnari.l8a.LZT,  ^r 

l^Ez  Latinio.  Editii  msdicum  cum  tangit. 


4MI 


SERMO  XCIV. 


46« 


|redoiioapollaU..Jiidio6mqaamTi8  taBgatrenB,non  A  mam  acceparis  per  chirographum  legis,  sfipulanti 


potestmaonlare  eum  supplicat.  Sic  peccator  cum 
Dominumtangit^non  Dominumsordldat^sedipteet 
peccato  caret  omni,  etrapit  subito  sanctitatem.  Pro* 
bathoemulierinprofluv]osanguini80onstituta,qua 
ut  •  tetigitfimbriam  Domini,  non  fimbriampoUuil, 
sedipsa  moxinquinamentoyetustacaruitpassionis. 
Biesi  itseipropheta,  sciret  tUique  qum  $t  qualit  ett 
mulierqusBtangitewm.  PharisaasGhristumprophe- 
tam  crederety  si  ezposita  oculis,  nota  populissi  Ti- 
derel.  Quid  putas  crediturus  erit,  cum  moz  eum 
mentia  soa  arbitrum,  cordis  sui  judicem»  testem 
eonseientiae  susb,  cogitationum  suarnm  dediceritco* 
gnitorem?  Putasne  vel  tunc  fatebitur  Deum,  quem 
modo  post  Tirtutes  tantasjudicat  nec  magistrum? 


Deo  spopondisse  tu  noii  potes  diffiteri.  Sed  dum  te 
per  Titia  camis  in  lutum  instar  suis  demergis,  et 
quadrupedum  morevivensquapraBditusesratione 
privaris,  etin  gurgite  criminumboni  malive  perdita 
discretione  confundis,  et  divinm  legis  substantiam 
dissipas,^  mundana  voluptate  captivus^factus  es  gio- 
riosi  fenorisdebitor  luctuo8U8,cui  deficientibusvir* 
tutum  lucriscriminum  muitiplicaturusura.  Sedlicet 
in  hac  re  cecideris,  Ucet  fueris  in  ista  devoiutus, « 
videnedesperes  :homo,reman8ittibi  undepiisBimo 
satitfacias  creditori.  Absolvi  vis  ?  Ama.  Charitas  co(h 
perietmultitudinempeccatorum(JoanAv),^^gti\iomn 
criminequidpejus?  ettamenPetrus  amore  solova* 
luit  hoc  delerCi  probante  Domino»  cum  dicit :  Petre, 


Eie  si  esset  propheta,  seiret  utigue  quss  st  qualis  est  ^  amas  me  (Joan,  zxi,  I S)  ?  Inter  omnia  Dei  praecepta 


mulierqusstangiteum.  Mulierhabebatvulnusyscie* 
bat  illud,  et  ideo  taliter  tantivulnerismedicamper- 
quirebat ;  Pharisnus  perfidi»morbo  saucius.super- 
bi«  flamma  flBbriens,  per  phrenesim  senesciebat  in« 
saoum.  Hinc  estquodChristus  illucpnmumcuram 
Tertit,  nbi  ignota  saviebat  infirmilas^  ut  ccBlestis  me- 
dious  anomedicamineduosonraretttgrotos.  Vuimi 
^karisssusquivocaverateumfaitintra  se^icens.Cm, 
qoiaintra  se  cogitaverat  Pharis«Bus,  Christus  publioa 
voee  respondit ;  etdum  PharissBicordispatefecitar- 
eanamy  ipsum  fuisse  totius  prophetist  demonstrat 
aactorem.  Rsspondens,  inquit,  JesuSf  ait :  Simon, 
kabeo  iibiatiquiddicere.Tibi, cm  opusestmedicina* 
et  neseis  quflerere  medicinam ;  tibi,  qui  Deum  ma- 
gistrom  Tocas,  etDeideseris  disciplinam :  ignoras 


amor  obtinet  principatum.  Diliges,  iuquit,  Dominum 
Deum  tuumex  totocorde tuo, et  $x  tota anima  tua, et 
ex  tota  mentetua,  et  extotavirtutetua(Matth.  xu). 
Amaergo»  homo^  Deum,  et  amatotus,  ut  possis  om- 
nia  sine  labore  vincere  et  delere  peccata.  Tenern 
militin,  delicaticonflictusestamoresolode  cunctis 
criminibusreportarevictoriam,sicutex8equentibus 
elucescit.  Converstu,  inquit»  ad  mulierem,  dixit  5t- 
f?iont.Quide8t,quodconversu8  ad  mulierem,Simoai 
loquitur  Christus^Quia  cum  poBuitentem  respicit, 
arguitoblatrantem.Dixtt  Stmom :  Vides  hancmulie' 
rem  f  Intravi  in  domum  tuam,  aquam  pedihus  meis 
non  dedisti,  hssc  autem  tacrymis  rigavit  pedes  meos,  et 
capilUs  capitis  suttersit ;  oseulum  mihi  non  dedisti, 
hssc  autemex  quointravi  non  cessavit  oscularipedes 


quoniam  noagistro  magnamfacitinjuriam,quisedi-  ^  meos  ;oleo  caput  meumnon  unxisti^  hsec  autem  tin- 


spalumfateturejuSyC^jusnon  sequiturinstitutum? 
Nam  sicot  discipuli  probitas  laus  est  magistri,  ita 
magistri  vituperatio  discipulus  nesciensdisciplinam. 
Siwson,hiibeotibialiquiddicsre.  Bespondit^magister, 
dic.  Iterom,  magister,dic,  et  nonDeus  dicJamjam 
Deamsentiens,quem  vocat  magistrum.Z)t(o,1nquit, 
dMtores  erant  cuidam  feneratori :  unus  debebatdO' 
nariosquingentos,  et  aUus  quinquaginta.  Non  habsn-' 
tibusiUis  underedderent,  donavit  utrisqus ;  quis  ergo 
mm  ampUus  diligitJ  Respondens  Simon  dixit :  jEsti» 
moquodis  cuiptus  donavit.  Et  Dominus,  recte  judir 
easU.  Audistis  quemadmodum  ccBlestis  craditor  to- 
tam  debitum  charitatecompensat,  etad  incremen- 
tom  totius  fenoris  amoris  solius  exigit  et  requirit 


guento  unxitpedes  meos.Fropterea,  dico  tibi:dimiU 
tuntur  iltipeccata  multa,quoniam  ditexit  muUum;cm 
autem  minusdimittUur,minusdiligit.  Probatumest 
quia  dilectio  delet  et  abluit  universa  peccata.Quid  est 
autem  quoddixit :  CtitmtniM  dimittitur,  minusdili* 
git?  Ergo  ad  peccandum  satis  est  utmajor  cbaritas 
comparetur?Ab8it.Charitas  de  proteritis  subvenitynon 
liberat  defuturis ;  charitas  nescitpeccarecumdiligit 
cbaritasnon  estcharitaSfSi  delinquit;charitas  Dei  cus- 
tos  est  sanctitatis.  Fratres,8i  nos  esse  peccatoret  no  vi- 
'mus,  et  essenolumuspeccatores,^  pedibusChristi 
demus  lacrymasyspargamus  capillosyfigamus  oscula, 
pietatisoleum  tota  devotione  fundamus ;  utdicatur 
nobis:  Dimittuntur  vobis  peccata  multa,quia  dilexistis 


nsuram.  Plectendusdebitor.quidilectioDesolasuam  D  multum.Imitemurhancmulierem,quamoonspicimus 
ne^igit  redimere  cautionem.  Vis  scire,  homo,  quid  non  solum  caruisse  peccatis,  sed  ad  totum  sanctitatis 
Deo  debeas  ?  Quod  factus  es^  Dei  creditum  est ;  quod  verticem  pervenisse.  Qu»  sit  autem  hsBC  mulier,  quia 
es  ralionis  capax.Dei  fenusest/quoddiscretionem  hodiemus  sermo  charitatis  nos  distulit,  sieut  jam 
ipaK  boniye  possides,  accepistl ;  et  quod  vivendi  nor-     promisimus,  in  sequentibus  Deo  auctore  pandemus. 


a  Ex  Latinio.  Alias,  tanaU.   Ex  praecepto  Mojsis 

Num.  XV,  38,  Hebraei  quadratorum  palliorum  oras 

teniola  ornabant,  addebantque  angulis  panoiculos, 

^el  fimbrias  Grasce  SLpdamia  ex  lino,  vel  cannabe  cae- 

rolea.  Hoc  vestiam  genus  gestasse  Christum  testatur 

bemorrboissa. 

^  Sic  emendat  Latinins.  Alias,  mundana  voluntate, 

«  in  Novatianos  insurgit,  qui  nihil  spei  relinque* 

bant  iis  qni  semel  peccaverant ;  docebantque  impie 


non  posse  ab  hominibns  peccata  dimitti. 

d  Hi  pedes  sunt  sacerdotes  confessarii,  ad<porum 
pedes  peccata  sunt  deponenda  per  confessionem, 
dando  facrymas  contritiom*8,  sparffendo  capillos  af* 
fectionis,  peccata  ore  proprio  nuoando,  amoris  os* 
cula  figendo,  Deum  toto  corde  dili^ndo,  oleum  pie- 
tatis  fundendo,  et  peccatorum  satisfactionem  exhi- 
bendo.  Lege  infrai  serm,  95.  MrrA. 


467 


S.  PBTRl  CWRYSOLOGI. 


M 


SERMO  XCV. 


De  eadm,  ubidtMagdalenm^kgoritaewwenione. 

Omnla  qusB  a  Christo  corporatiter  gesta  referaa- 
tur,  sic  subnizasunthUtoricayeritate^utpleQasein- 
per  sacramentls  coelestibus  comprobentur.Etquia, 
quod  erat  \ii  tacie  lectSonis  jam  perstrfnzimusser- 
mone  repe^,  orateut,  sicut  promisimus,  intema 
ejus,  Spiritu  sanctoreTelante,pandamus.lQhonoTa 
estdictio,quffiDei  factahumana  tantum  ezpositione 
depromit./{o^av/f,  inquityZ)omtntim^i4ttfam  Phari- 
saBusutmanducatet  cuiniU6{luc.  vii).  Pharisieus, 
fratres,  •  cathoiicus  dicitur  Judasorum ;  nam  et  re- 
surrectionem credit,  et ^  a  Sadd uc8bo resurrectionem 
negante  dissentit.  Binc  estquod  rogat  Christum,id 
est,  resurrectionisaucto^em,  utmanducetcumilTo : 
quia  qui  convivit  iJhristd,  morinescit,  utique  vivSt 
semper.  Rogahat  Dontinumulmanducaretcumilto, 
'Rogas,Pharisfiee,utmanducescutii  illo;crede,  esito 
Ghristianus,  ut  manducasezillo.fip^o  ium,  inquft, 
panisquide  cceh  descendi{Joan.  vi).  Semper  Deus 
majoratribuit  quam  rogatur^namsemanducandum 
dedit,  quirogabatur,  ut  manducandi  ^cum  fiduci^m 
largiretur ;  et  tamen  sic  hoc  dedit,  ut  ilTnd  quQdpo- 
stulatus  est  non  negaret.  Nonne  promittit  hoo  et 
spontediscipulis  suis?  Vos  qui  perseverasti*  mecnm, 
manducatntis  et  bihetis  in  b^ensd  mea  in  regno  meo 
(LtkT.zzii).  Christianee,  quisetibihicmauducaQduiti 
dedit,  quid  suum  tibi  denegare  poterit  in  futurum?Et 
qui  tantum  tibi  ViaHcum  paravit  ad  victum,  quid  iH 
illa  tibi  mansione  perpetua  hon  paravit  ?  Manduca' 
bitis  inmensa  mea  in  regno  meo,  Audisti  Dei  convi- 
vium,8ollicitus  Qon  sis  de  qualitate  cohvivii.  Qui  peN 
venireregis  mereturadmensam,  manducabitquid- 
quidregni  dominatio  possidetet  potestas ;  sicquiad 
eonvivium  venerit  Creatoris,  habebit  indeliciissuis 
quidquid  continetur  in  creatura.  Sed  ad  ccepta  re« 
deam  us,6(  ingressus  domurh  PAaman\Quam  domumt 
Nempesynagogamingressusaccubuit.Insynagoga, 
fratres,  tunc  accubuit,  quando  occubuit  Christus  : 
sedcorpussuumEcclesieelransmisit  admensatn,  ut 
esset  coelestis  caro  manducaturis  gentibus  ad  salutem  • 
Nisimanducaveritiscamem  Filii  Bominis,et  bibMtis 
'eijussanguinem^non  habebitisvUam  in  vobis  (Joan.vi). 
Quemadmodum  autem  mauducetur  caro  Christi, 

«  PhuisnoramBaeia  antaquissima  ceosedir,  qtiatB^ 
wm  Bi^OB/mas  ip  Isai.  viu  scribat  ez  schola  Hillel 
et  SamiDai  profluzisse.  &orum  mores,  instituta,  su- 
persUtionesQabesapudCalmetumDiction.  Bibl.  Cse- 
temm  eos  credidfsse  animam  immortalem,  spede 
quadam  melempajcoteos  admissa.exntentiam  ange* 
lorum,et  corporum  resurrectionem,  contrat  ez  Act. 
zzni,  8 ;  Josepbo  Antiq.  lib.  zvui  coq.  9  et  de  Bello 
lib.  n  cap.  fS. 

^  Sadaucfti  pluribus  erroribus  in^uinabaritur.Nam 
animam  rationalehi^quam  ia  hominibus  fatebaQtar, 
immortalem  es^e  per^acte  negahant.  Joseph.  lib.  ii 
de  Bello,  cap.  ti,  Angelorum  czisteutiam  habebaQt 
ad  iastar  fanuIaesAct.zziu,  9  ;Matth.  zzu,23  ;  Marc. 
zii,18;  Lucffizz,  27 ;  Deumquecorporeumasserebaat. 
Arnobius  lib.  iu  pag.  itM).  fit  ab  eo  providentiam  ab- 
stulerant.  Josepnus  ubi  supra.Unde  et  alterius  vitiB 


A  (tuomodobibalutiBll  sUigfd»  e|ixs»  noratit  illio  qui 
tunt  sacraknentift  co^Btibiis  fnstitttti.  Beeet  inqdt, 
mulier  qu»  erat  intfottate  peccatrim.  QMmulier? 
^  Ecclesiastne  dubio.  /n  cMtate  peceMri^.Crf^tB 
quh?  iila  de  qua  dix^at  proplieUt :  Qmmodo  fada 
^  merdrit  cMtatis  fidelts  Sion  {Iseri.  i)?  Et  alilH : 
Vidi  tfiiquitatem  et  contradietionemih  tioitate,  et  ini- 
gttftasetlabori^me(Motjuketin^Hiia,et^ndefecft 
de  plateis  ^us  usura  et  dolus  iPsal.  Ltv).  In  dvitate 
ergo  perfidiae  septa  muris,superbiie  turHbus  commti- 
^ita,  cK^tincta  iniquitatum  plateis,  ob^erata  oontra- 
dictionumportiSydepictadoli  fiieis,iQdurata«  siBoi- 
bususurarum.negotiorum  doloribus  aggravata^infa- 
matli  lupanaribus,  id  est,  idolorum  tempRs,  mulier 
faaBc,idestEcclesia,gravissimumtrahebatreatQm«z 

^  tanta  ptocedentium  coUuvie  peccatomm.  Sed  ubi 
audivitvenisseChristum  addomum  Pharis»l,id  est, 
ad  synagogam  :  ibi,  hoc  est,  ad  Judaicum  Pasciha, 
passionis  snae  mysteHatradidisse,  aperuisse  stii  cor 
poris  et  sanguinfs  sacramentUm.maDifestasse  nosute 
redemptionis  arcaitutn,  Scribas  velut  pessimos  despi- 
oiens  Janltores.  Vsetd^is  tegiiipetitis,quituiistiscU' 
vemscientix  {Lttc.  zi) !  Irrnptis  contradfctionum  fori- 
bus;contempto  ipso  choriPharisaici  prhicipata,  ar- 
dens,  anhelans,  {Bstuans  ad  totum  legahs  conrvivii 
'penetrale  pervenit :  ibiqtie  repeiit  Christmn  ioter 
amorisepulas  ertdtilcia  pocula  trad?fam,Judaieafn 
"occubuisse  peM\raudet3n,  JtiziallNid  prophetsb :  Quth 
niam  siinimieuseicprobrassei  mihi,supportassem  mti- 
que;et  siis^oderdtme,supermemalaloeutusfuis* 

Q  sety  absc&ndissem  meutique abeo:  iu tero,  homomnt' 
nmiSyduxmeusetnotusmeus.quimecumduteeseapie- 
bas  cibos,  in  domodominiambulavimuscumeonsmisn 
\Psal,  Liv).  Ut  cognovit  acciibttisseDoniinumind&mo 
Pharis^,  id  est,  in  sjrnagogaomni  dolOytotaft^audb 
«ddiotum ,  passum  ,cruc)fizum  et  sepiiltnm ;  tatmii  a 
fervorefidei  tantaista  non  retardatnr  injuria,  sed 
portatungueotum^portatGhristianidhrismatisoIeiim: 
et  quiaChristi  faetetn  viderenoQmeruilcorporalem. 
llatretro  nonloco,  sed  tempore,  inhttret^asvesti- 
giis,  ut  sequatur ;  et  jam  desiderii  plus  quam  oon- 
scientieBlacrymasfuQdit^utquemabeuntemvidereiton 
'meruit,  mereatur  videre  redeantem.  Lacrymas  ergo 
'SlA  pedes  Domini  profluo  amore  perf andit;dum  pedes 
arangelfzantium  regnumejusbonorumoperum  ma- 

I)  praBmia  et  pmnas.  Pre  ceateris  corporis  resairectio- 
nem  pro  viribus  impugnabant.  Quapropter  successa 
lemporis,  nam  eversis  Hierosoljrmis  pestis  haec  pa- 
ramper  desse? iit,  vires  iterum  sumptura,  imperator 
InsUnianas,  sancita  lege,  ab  imperii  finibiM  adegit, 
nUimoque  supplicio  damnavit. 

c  Non  omnibus  eaim  sacra  reliffioQis  mjrsteriapan- 
debaatur.  Aug.  tract.  96  ;  Catechumenis  sacramenta 
fidelium  non  produeuntur,  Et  eucharistiam  praecipue 
sub  arcaui  disciplioa  latuisse  norant  omne8.Con9iile 
Origenem,  lib.  coatra  Ccfsum. 

d  Iq  hac  muiiere  Ecclesiam  figurari  docet  etiam 
Ambrosins,  lib  vi  io  Lucam,  cap.  i5;  et  Gregorius. 
homil.  33  io  ETaagel. 

•  Usurarii  dari  ut  siiiees,  damoantur  ab  SS.  Patri- 
bos  apod  Suicerum.  II  pag.  i^. 


u» 


8BRM0  XCVI. 


470 


inbas  tenet,  IrratlaeiTiiifs  eharitatlB,  eonfessionis  k  aodieQtibus  ad  salutem.  Ideo  in  paraholii,  \nqn\t, 

^uoreu,qutavidente$,nonvident;€taudientes^non 
audtunt.neqveintelligunt.QnBLTtJQma,  qui  calumnia- 
turpr«terita,Tidere  praeseatia  non  meretur;  neque 
dignus  est  agnoscere  gratiam,  qui  legem  ne  cogno- 
sceretur.abscondit.  Vm  vo^Xinqnit,legiiperUi$^ia 
tulistiselavemseientuB;ipsinon  introistis,  et  eos  qui 
introibant,  prohibuistis(Lue,xi),  Proponi/^  inquit, 
ilHs  parabotam,  dieens :  Simileest  regnum  ecelorum 
homini,Ei  qnid  offendit  Christus,  si  in  similitudinem 
bominumfactusest.ut  pereunti  humano  generisub- 
▼enirettScandalizat  Dominns^si.ut  manumittat  ser- 
▼08,inTeniaturin  habituserTitutifltquando  qutdquid 
est  majestas  fut  ureB.quidquid  ad  Tentus  et  regni  ,ecoe 
faomini  comparatur ^fmtle  ef(,inquit,r«^«m  ^ib/o- 


labiis  oscolatQr,et  totum  misericordiaB  profondit  un- 
gaentum.doneceouTersnsadeam;  quidest  eouTer- 
sost  hoc  est,reTersus,  dicat  Simoni,dicatPbarisnis, 
dicatnegantibus,  dicat  poptdo  Judasorum :  IntraTi 
domom  Te8tram,aquam  pedibus  meis  non  dedistis. 
EtbflBC  quando  dicet?  Quando  Tcnerit  in  mi^estate 
Tatris  8ui,et  segregabitjostos  ab  injnstis  quasi  paster 
qoi  segregat  oTes  ab  h»dis;  et  dicet:  SsuHvi,  et  non 
dedistis  mihi  eibtimf^sittvi.etnon  dedistis  mihipotum; 
hespesfui,  etnonsuseepistisme.  Hoc  e8tdlcere,A- 
qnam  pedibus  meis  non  dedistis ;  biec  antem,dum 
meorompedea  laTat.pedes  ungit*,  pedesosculatur, 
fecit  sends*  quod  tos  Domlno  non  fecistis  (Matth. 
xxi^,fecit  pedibus  quod  capiti  tos  negastis,  impendiC 


minimisquodTOSTestrodenegastisauotori.Tuncdf-)^  rwnhomintquiseminavitbonumsemen  inagrosuo; 


eet  ad  Ecdesiam :  Dimittuntur  tibi  peccata  molta, 
qoia  ditexisti  muttum.Quia  tnnc  erit  remissiopee* 
eatorQro,qaando  toUetur  materia  tota  peccandi,quan- 
docomjptioindoetincorroplionem,quandomortali- 
tas  immortalitatem  conseqoe  tur^qoaado  peccati  caro 
carototius  efficietur  sanctit&tis^qoaDdo  terrena  ser- 
Titns  ccelest!  dominatione  matabitar,qoando  nrilitfa 
faumana  diTinum  promoTebitorad  regnom.Orate, 
fratres,  nt  et  nos  In  parte  EcclesisB  constituti,ad  ea 
qam  numeravimus  pervenire  mereamur,  auctore 
ipso  Christo,  cui  est  honor  et  gloria  com  Spiritu 
tancto  in  saecoia  sacolorum.  Amen. 

SERMO  XCVf. 

De  pmrabolaxuummnnn^m 

^  dietaTelfaetaCfaristi  passim  camalibus  senslbos 
«  aQbjicerentnr,  torpesceret  animus  meus,  Tacaret, 
dormiret  tngenium,  cor  tabesceret^exstingueretur 
qmdqaidfaumaniTigoris  estet  caloris.Proponrtf.in- 
quit,  tllis  parabolam{Matth.  xin).  SicutinlapidefH- 
get  ignisylatet  ignis  in  ferro,  ipse  tamen  ignis  flBrri 
aelapidis  collisione  flammatur;sic  obscurum  Terbum 
Terbi  ac  sensus  collatione  resplendet.  Certe  si  mj- 
s6ca  non  essent,  inter  fidelem  fidelemque,  inter 
impinm  atquepiom  discretionon  maneFet,etesset 
deTotns  sieut  contumax,iners  sicut  qoi  laborat,  per- 
Tigil  ntilie  quidormit:  nuncTero  cum  petitanima, 
DenspuIsat,quaBritsensus,speratpieta8,fldesexigit, 
meretQrintentio,apparetetsQdantisfiractos,etpGent 
deddis,etjusfltiaIargitorisstmuI,  quiaphisaccepfa  . 
9apinntquampo8ses8a,inTentamagi8quam  si^jecta 
deleetant.Hinc  est  qood  doctrinam  suam  Christus 
paraboiis  Te1at,tegitfiguris,8acramentis  operit,  red- 
dit  obscuram  mysteriis.Proposttt/,  inquit,tf  Dbpare- 
de/am.IIli8,bocest,nonsuts,  sed  extraneis,  Inimicis 
otiqnenon  amicts ;  spectanttbusad  calunmiam,non 

•  Triplici  capite  joxta  Teterum  morem  debebatur 
aqoa  pedytt>Qs  Ghristi,  oti  Domino  et  ad?eneB,  Genet. 
xrm,  4  ;  I  Re^om  xx?,  41 ;  I  Timoth.  t,  10;  et  uti 
diiciibitQro.  Yide  Athenseum  lib.  xiv- 

^  Zizania,  beri>a  notissima,  stipula  exiliori  quam 
tritictts:  et  lolii  species,  qufleex  tritico  corrupto  nas- 
dtor  :  et  hflec  est  zizania  E?angelica.  Vide  Julium 
Pompobiam^abinttm«  Telerem  Georg.  VirgUii  ioter- 


etim  autemdormirenthomineStVenit  inimieus  ^tn,ei 
iupeneminavitxizaniainmediotritiei,etabitt.knd\' 
stis  quemadmodum  sator  mundi  rerum  principia  bona 
seTit,nec  uUum  malum  aboriginis  processit  auctore; 
abinimicosuperseminatum  estmfldum,malum<i  non 
est  arerum  parente  procreatum.  Bt  vldit  Deus,  in- 
qnii,omniaqncee%mquefeeit,eteceebona  t}alde{(Ien. 
1).  Bona^etTaldebona:  namquem  Deusfaciens  to- 
-eaTftmundum^inficiensreddiditinimicusimmundam; 
et  hominem  quem  Dens  in  paradlso  deliciarum  collo- 
catitadTitam,  inimicnsin  hac  laboris  Tita  detraxit 
ad  moitem;et  fldfectum  qnem  cami  Deus  insendt  per 
liaturam,ininricns  inparricidiimi  perinTidiamcom- 
mutaTit.  Gain  probatbocquiprimus  germano  san- 
>  guine  terram  tinxit,  et  in  exitum  fratemnm  •  mortis 
dignus  exstitit  dedicator  (^.it).  Sio  ex  discordia 
nata  mors  semperhumanamscinditetseparatcba- 
i^tatem.  Etqaialongnmest  ireper8lngnla,Telpaa- 
ei8aperirecompellimor,inimicn8  qnallterbonls  ma- 
ia,Tirtntibu8  Titia,Titalibus  mortalia,  nostram  sem- 
per  snperseTeritadruinam.  Nonne  ex  UQO  bomine 
~Dens  omnem  repIcTit  terram,et  semineex  uno  pint 
sator  totnm  genus  hominum  tantam  moltfplieaf  it  ad 
me8sem?Sed  ioimicos  moxbomines  in  nnumrede- 
-gitomnes^etsuperseminando  malaquod  bene  satum 
-ftieratydelerit  diluTio,  non  rigaTit.  Sio  legem  difinis 
etTeraeibussatamprsBceptiSibumairiset  mendaelbos 
fncaTit  iuTentis :  ut  de  sacerdote  fieret  persecntor, 
dedoctoredepraTalorexisteret,  de  defensore  legis 
.  redderetur inimicus.Sic creatoras ad  agnitionem con- 
ditasGreatoris^ut  neectretnrBeQs.deoseMe  meutitQs 
est.  HiQcsapientessfleeulifeettsCultos^speeatalOfee 
mundi  docnit  nihil  Tidere,profes8ores  aoientiflB  feell 
•eientiam  non  habere^inqQisitores  remm  omniott 
dimisitigQaros.SieeTangelicam  segelem  satan  eee- 
lesti  semine  haBretioa  zizania  sQpertemiaaBdMonrvh 

pretem. 

c  Alias,  subjaeerent. 

d  Grasse  igitur  Manichflei  ex  seqQentibos  ETaB^elli 
Tcrbis  coliigebant  naturas  ipsas  oonts  oaalasqoe  a 
Deo  et  diabolo  seri,  ioqoit  Urotius. 

•  Gain  Tocatur  irf  earof  6vo(,  primus  homicida;  qoa 
Toce  cflLrere  lexica  mquit  Suicerus  tom.  11  pag.  m. 


471 


S.  PETRI  CHRYSOLOGI 


kn 


dlX  iniinioU8,ut  manipulos  fidei gehennasfascioulos  A  navitzizaniainmediotriHcitetabiit.Cumautemdor' 


faceret,ne  triticum  fieret  coelestium  horreorum.  £t 
quid  plura?  Posteaquam  est  ipse  in  daemonem  con- 
Tersus  ex  angelo,nequa  oreatur»  in  suo  statucon- 
sisteret,  arte,dolis,  machinis,  fraude  oontendit.  Sed 
jam  prflBsentisparaboIaByerba  pandamus.Stmti^esf 
regnum  calorum  homini,  Gui?  iltique  Ghristo.  Qui 
Siminavit  bonum  semen. Q\iiB.in  ipso  rerumsemine 
nescit  malum  conditio  Creatoris.  /n  agro  suo.  Hoc 
est,in  mundOydioente  ipso  Domino,  Agerhicmundus 
est.(Matth,zm,  d%).Cumautemdormierunt  homines, 
Id  e8t,sanctiPatres,patriarch69,  prophetse,  apostoli, 
martyres,in  soporemortis  temporaliter  dormientes, 
quia  sanctorum  morssomnus  estjpeocatorumvero 
mors  est^quiaininferno  poenao  yivunt,  yite  pereunt 


mirmthomines(Matth.  xm)  Insidiator  in  noctibus 
latitat,indiebusyigilantesfugit,appetitdormiente8, 
fortis  conflictum  petit,proyocat  palam  spectantibus 
omnibus,et  coram  populis  yult  habere  victoriam. 
MaximiB  infirmitatis  indicium  est  dormientibus  ir- 
TmMe,Cumautem€tormirenthomines,venit  inimicus 
ejus.  Malus  numquam  nonstultus.  Qui  hio  egit  ini- 
micus?  Estoquoddormierintseryi,  numquid  et  Do- 
jninusdormiebat?  EstoquodocuIosMryorum  sopor 
clauserit  postIaborem;numquid  etdominantis  oca* 
los  uUa  yicerat  lassitudo  ?  Inimice,  lucis  refuga, 
yigilastiylaborasti,  sed  nonlatuisti :  nam,  dormien- 
tibus  seryis,  Dominus  ipse  te  yidet ;  desertor  ccbH 
pr»yenisti,  fecisti,  sed  non  profecisti.  Deo  perire 


.peccatores.  Veniens  inimicus  ejus.  Id  est,  diabolus.  £  non  potest  quod  ipse  custodit :  fraudis  auctor,  in 


Superseminavit  zizania.  Superseminayit»  non  se- 
minayit.  Prscedunt  Creatoris  bona,  maia  diaboli 
postsequuntur ;  ut  malum  quod  est  ex  diabolo,  sit 
aooidens,  non  ndXnTd..Superseminavitzizaniainme' 
diotritici.(in\dL  diabolus  haereses  inter  fideles,inter 
sanctos  peccatum,  inter pacificoslites^nter  simpli- 
ces  dolos,  inter  iimocentes  nequitiam  gratis  serere 
consueyit :  non  ut  acquirat  zizania^sed  ut  triticum 
perdat;  necut  reoscapiat^sed  utadimatinnocentes. 
Hostis  plusducem  quam  militem  petit ;  nec  obsidet 
mortuos»8ed  impugnat  yiyentes :  sio  diabolusnon 
peccatores  qusBritcapere,quos  possidet  subjugatos, 
sedutjustoseapiat»sicIaborat.5t4p6r5tfmmatulztza- 
nia  in  medio  tritici,  et  a^tt<..Quia  diabolus  impellit 
quidem  yiribus  ad  ruinam  »sed  posteaquam  prosira- 
yerit,dereIinquit;diabolus  non  quesrit  hominem,  sed 
hominis  interitum  qusBrit.  Fratres,ilIemaiisnostri8 
gaudet,turget  ruinis  nostris»nostrisvuIneribuscon- 
yalesciti  nostrum  sanguinem  sitit,  nostra  saturatur 
ex  carne,  nostris  •  viyit  ex  mortibus.  Diabolus  ho* 
minem  non  yulthabere,8ed  perdere.Quare?  Quia  ad 
coelum  undeillececidit,  nonvult,  non  fert,  non  pati- 
tur  hominem  peryenire.  Et  quia  nos  sermo  trahit 
longius  hodie^reliqua  dififeramus,  utet  communem 
releyemus  Iaborem,etquflB  dicenda  suntplenius  ex- 
sequamur.  Deus  autem  noster  et  mihi  dioendi  gra- 
tiam,  et  vobis  audiendi  desiderium  donare  di- 
gnetur. 

SERMO  XCYII. 
Deeadem. 


Dominumnon  committis,  sed  in  servos,  dum  facis 
ut  negligentiffi  illorum  quod  tu»  fraudisest  ascriba- 
tur.  llle,  ille  teyidet,  qui  totius  et  fraudis  testis  est 
et  laboris.Manent  ergo  laboris  sui  fruolus  benefa- 
cientem,manent  et  nequitiae  suee  posnaa  fraudantem; 
illi  triticum  ad  horreum  coeleste  portabunt,  tu  iibi 
zixaniorum  tuorum  portabis  fasciculos  ad  gehennam 
Cumautemdormirenthomines,venit  inimicus  ejus^et 
superseminavit  ztzanta.Utquid?  Utperiretdominica 
messis^  et  hoc  ad  lucrum  quid  pertinebat  inimici, 
nisiquod  invidiaaspiritus  hominum  damnumsuum 
computat  lucrum,  etquod  perierit  hominibus,  hoc 
80  aestimat  acquisivisse  ?  Sed  diabolus  hoc  ideo,  ut 
diximus;  tenebris  celantibus  est  molitus,ut  adolte- 
p  rata  messisjioxa  redundaretadservos,  et  hinc  poe- 
^  nam  sumereQt,unde  sperayerant  palmam.  Denique 
vigilantes  servi  pr«  timore,  ista  cur  eyenerint  ex- 
payescunt:hoometuentes,  ne  zizaniorum  germina 
ad  illorum  redirent  ofifensam,  quorum  oonscientia 
praeter  jactum  boni  seminis  nil  habebat.  Hinc  est 
quod  auditumsui  domini  prflBvenerunt,ne  securide 
innocentia,  reatum  de  silentio  sustinerent :  cum 
yocaturinnocensadreatum,  dum  purgari  sestuat, 
urget  et  stimulat  cognitorem.Cti#n  autem  crevissei 
herba  et  fructum  fecisset,  tunCfinqmi,apparuerufU 
et  zizania,  Quod  latet  in  herba^  manifestatur  in 
spioa ;  et  ^  quod  celatur  in  germine,  aperitur  in 
fructu:  sic  quos  credentes  putamus  pares,fide  dis- 
pares  inyenimus,  sic  judicii  proditmessis  quod  £c- 
clesiflBgermen  oocultat.  Juxta  iUud  diotum  Domini- 


Quia  festinusantehao  sermo,  utoommunem  tem-  D  cum:Ex!fructibuseorumcognoscetiseos(ifa/M.yu). 


peraretlaborem,  ad  totum  parabol»  prsatereuntis 
non  yaluit  pervenire  secretum,  nunc  reliqua,  Do- 
mino  revelante,  pandamus.  Proposuit,  inquit,  iltis 
parabolam^dieens:Simileest  regnum  ccBlorum  homini 
quieeminamtbonumsemen  in  agro  suo ;  cum  autem 
dormirent  homines,venit  inimicus  ejus,et  supersemi- 

•  Ms.  GiBsen.,  nostris  saginatur  ex  mortibus. 

^Ex  ms.  Ccesen.,  Alias,  tn  ^ramme ;  cui  lectioni 
adh»rendo  Mita  subdit :  Id  est  in  herba,  juxla  illud 
Isaiae,  xlu,  15 :  Desertos  faciam  montes  et  colles,  et 
omne  gramen  illorum  exsdceabo :  id  est,  omnem  her- 
bani* 

« InqaadameonstittttioneManaelisComneni,  apud 


Flores  multi,  multitudinem  fructuum  poUicentnr, 
sed  examinati  ventorum  flabris,  ad  fructum  paucis- 
simi  perseverant :  sic  credentes  in  Christo  multi 
EccIesiflB  yidentur  in  paoe:  ubi  autem  persecutionis 
prooella  perflayerit,  paud  martyrii  reperiuntur  in 
fiructu.Sed  «  Euphemia  sanota  plus  solyit  in  fructa 

Suicerum  Thes.  Eccles.  tom.  II,  pag.  85,  S.  Euphe- 
miavocatur  KaX>cfi«prvp,  Itaenim  GrsBci  plemmqne 
vocabant  feuiiaasillas pro Christiana  religione mor- 
tem  oppetentes.  De  ea  meminit  PauHnus  Nolanua 
poema  26,  pag.  638 : 

£t  qu8B  Cbfdeidicis  Eaphemia  rosrtyr  in  orit, 
Signtt  virgiBeo  saeratam  sanfniBe  Uttos. 


m 


SERHO  XCVnL 


474 


quam  promiut  in  flore;qiiiB,maiientoTirgi]iitati8  flore, 

copio8ummartyriiper7eDit  ad  trucUim.Aceesserunt 

inquityjeriH  patrisfamUias,dicentei  ei.  Accesserunt, 

fratreSf  mente  non  corpore  ;  non  ioco,  sed  fide ; 

dizerant  non  clamore  vocis,  sedcordis  tacitocum 

doiore :  Domine,  nonne  bonum  semen  seminasti  in 

agro  iuo  f  Semina8ti,non  seminavimus :  «nos  quod 

perfecte  facimus,  tibi  semper  nostro   assignamur 

anctori»et  tu  in  iis  qua  nobis  faeienda  precipisyipse 

operator  assistis.  Ergosi  nos  operis  tuis  facis  esse 

pro  tua  dignatione  consortes,  non  nobis  soiisqnod 

nzania  nasountur  aseribas.  Oomine^ant  tecum  oos 

munit  innocentia ,  aut  nobiscum  te  reatus  attingit; 

nos  nostro  operi  non  potuimus  inyidere,  magnif 

sudoribus  offenaam  non  potuimus  comparare ;  tu 

qood  Tis,  unde  vis,  quando  viSy  habes^nos  prtBter 

tuam  gratiam  nil  habemus,per  quam  8tamu8,vtvt* 

mus^  novemur  etsumus  (Act,xT\i),  et  sinequajace- 

mus»  deficimus  et  perinros.  Ergo  nos  finc  noiiis  sio 

laboraTimus,  ut  perirentTSed  quishocfeoerit,qui 

solos  non  dormis,  nobisdormientibaSftuvidisti^et 

ji  to  Tidisti,  justo  Judez  (faotum  quis  seit  ?ille  qui 

Tigilat,  non  ille  qui  dormit  (Ps.  cxxti),  ergo  tu 

prode  eum,  ut  nosquossic  anziosconspicis^facias 

sic  seooros.  Att  damintss^  Inimieus  homo  hoc  fecit. 

Inimicas  homohocfecit;[et  tuquarehoccumTide- 

rea,  Domine,  permisisti  ?  Quare  ?  Quia  timerefirau- 

des  non  potest,  cui  nil  potest  deperire ;  et  quia 

^  plae  ea  t  mizte  discemere  quam  prohibere  mizturam, 

majos  est  reparare  perdite  quam  iHassa  seryare  ;si^ 

mal  quia  oportetzizania  esse,  ut  qui  probati  sunt 

nMnifeeti  fiant(I  Cor.zi).Servi  autemdsseruntsi,  Vis 

Mmueei  coUigimus  2tJSattta?Sic  defoti  serviindeles* 

som  promittunt  laborem,  nec  patiuntar  Dominic» 

messis  videre  Yel  tomporalitor  feditatem  ;8ed  Do- 

minas,  qnem  tempora  non  fatigant»et  quando  Tult 

poteet  abolere  snie  messisinjuriam,  Tetat  diceado: 

Non.  Et  qnare  prohibuerit  moz  rcTelat.  i\re /V>rte 

eoUigentes  %izania,sradiceiis  simul  cum  ns  et  trtii' 

eum.  Sic  imperiti  erant  cuHores,  slc  opms  neacii, 

sic  discretionissctontiamnoohabentoSyUteTeUentes 

zizania,eradicarent  et  tritieum  ?  Uk>i  sant  prophetas 

per^Dei  spiritnm  prophetantes  ?Ubi  Petrus  cui  Pater 

rerelat  (Matth.  vn)  ?  Ubi  Panlus  in  quo  operatur 

(GaL  u)  et  loquitur  (II  Cor.  ziu)  Gliristus  ?  Ubi  om- 

nes  sanetiyi^aae  sancti,sed  servi,  tantumscientos, 

Chalddicum  hicestChalcidonia.  Chalcidoneenimin 
Bitbjnia,  non  Chalcidis  in  Euboea  passa  est  Euphe- 
mia.  Ite  Sidonius  carn.  2  paneg.  Anthemii  a^ens 
de  Bjzanthio,  cui  Eurus  a  proxima  Chalcedone 
spirat : 

Prozima  Ghalddids  sentim  toba  temperatEoH. 

De  Euphemia  meminereEnnodius  apud  Sirmondum 
tom.  Ipag.  110,  hprmn.  17  etjpag.  1142,  num.  130, 
abi  ejus  leges  epitaphium  ;  Calendarium  Seldeni, 
pag.  1339;  Mediolanense  apud  Muratorium ;  et  Fron- 
tonispag.  229;  de  qua  etiam  sermonem  habuit  S. 
Astonus  Amase»  epbcopus.  RaTcnneB  fuit  tem- 
plum  diTse  Euphemiae  sacrum,  quod  Apollinaris 
episcopus  longo  postliminio  reyersus  rito  consecra- 


A  quantum  singulis  scientiarum  iargitorindolsit?Sed 
dicis,  Hoeoccultum  nil  erat,  nilerat  ibi  occultum» 
quando  aliud  videbatur  in  specie;aliud  habebatur  in 
flore ;  et  quod  hodie  erat  zizania,  cras  in  triticum 
vertobatur:sic  hodie hal>etur hmreticus,  qui crastina 
fit  fidelis;  etqui  ad  prmsens  peccator  cemitur,ad 
futurum  justus  assistit.  Hincest  etiamquod  auctor 
utraque  referebat  ad  messem^d  est,usquead  judip 
cium  diviniB  patientim  sua  et  nostr»  pcenitentias 
tompus,  ut  qui  de  se  malo  commutarit  ad  bonum, 
Dominicumdeputoturintriticum^coelestibushorreii 
aggregandus ;  qui  se  defideli  fecerit  infidelem«ge« 
hennm  deputotur  incendio.  Et  quid  plura  ?  Si  siza- 
niis  non  Dei  patientiasubyeniret,nec  Matthaeum  de 
Publicano  eyangelistom,necPaulum  de  persecutore 

g  aposlolum  Ecdesia  possideret.  Denique  Ananias 
eradiearetriticumtuncquffirebat,quando  adSaulum 
missus,  de  Paulo  taUa  queret>atur:Domine»quanto 
mala  fecit  sanctis  tuis  (Act.ix)  Ihoc  est,eradica  ziza* 
nia ;  quid  ad  lupiun  OTis?quid  ad  contumacem  de« 
yotus?quid  ad  persecutorem  talis  prsedicator  missus? 
Sed  cum  AnaniasyideretSaulum,PaulumDominuf 
tunc  yidebat ;  cum  Ananias  persecutorem  dioeret, 
tunc  Dominus  prsdicatorem  sciebat ;  et  cum  ille 
eum  zizania  judicaret  infemi,  Ghristus  eum  yas  ele- 
otionis,triticumincoBlesti  horreojampooebat.  Yadef 
inquit,  qui  vas  eleetionis  est  mihi  «  • 

SERMG  xcyni. 

De  parabola  grani  sinapts. 
Audisti8|hodie,fratres,quemadmodumgrano  sina* 
piatoto  regniccslestis  comparata  est  magnitudo.Et 

G  qnidest  quod  potestotom  tantam,  sic  parya»sicmfr> 
nima  immo  minimorum  minima  similitudo  concludit  ? 
Sic  enim  ait  Dominus^Cu»  simile  est  regnumDeilet 
eui  simile  ossHmabo  illud  (Ltic.ziu)?Oum  dicit :  Cui 
est  similef  quasi  quorentis  indicat  etproduoit  affe- 
otum.  Et  ille  solus  Verbum,  scieutim  fons*  dicendi 
flumen,qui  omnium  corda  rigatysensus  aperit,inge- 
niumdilatot,in  inyeniendasimilitudine  nunc  labo- 
rat?Sedquidinyeneritaudianm8.  Simileest^qmit 
regnwm  cmlorum  granosinapis.  Qumrens  in  cobIo  et 
in  torra,  nil  inyenit  nisigramun  sinapis,in  quo  po- 
tontiam  totamsupemse  dominationis  includat ;  et 
illud  regnum  singularitote  potens»  mtomitote  feJyix, 
diyinitoto  fulgens,  diffusum  toto  ccbIo,  toto  terra  di- 
latatum,  in  grani  sinapis  coarotat  et  condudit  an- 

D 

yit ;  ibique  div8B  lipsana  ah  Hermacora  AquileiQ 

episcopo,  divique  Marci  discipulo  accepta  reposuit, 

tosteRubeo  Histor.^  Rayenn.,  et  ex  eo  Bacchinioin 

Agnelli  Pontificali  tom.  I  pag.  131.  Pronum  aotom 

est  credere  in  eadem  ecclesia  homiliam  hane  habi- 

tam  fuisse  a  Ghrjsologo.  Ibidem  enim,  non  in  aliis 

ecclesiis  RaTennatibus,  habebantur  MissaB  ad  popu- 

lum,  id  est  solemnes  in  quibus  episcopus  concionar 

^•^t*^*  ^  . .         .       *   ^ 

•  Ex  mss.  CflBsen.  et  Yallicell.Editi.  quod  perUfa^ 

eimus. 

b  Ex  editione  Mit».  Ali»  :  Plus  est  mystisa  diMeer^ 
nerequam  prohibere  mysterium. 

e  Huic  sermoni  nonaulia  dee^se  yidentur. 


.i..) 


m 


8.  PEltt  eBKtmJOGl. 


47» 


^slSas  T  Simtle  est  regnum  ctBlOfwn  grano  sinapii. 
^pes  ista  est  credentium  tota  ?  Gispectalio  ista  est 
'fideHum  summa  ?  Isfa  est  felicitas  virgfimim  longis 
conthieDti»  taboribus  comparata  ?  Ista  est  gloria 
martyrtim  totios  efiFusione  saoguinis  coDquisita?Hoc 
^XqtMdnec  oculta  uiditj  nec  auris  audivtl,  nec  in 
ear  hmimM  aseendit  (I  Cor, ii)  ?  hoc  est  quod  ineffa- 
lilisaoratnttntodiligentibus  Deum  promitfit  Aposto- 
lus  esse  preeparatumfFratres,  non  fticile  Dominicis 
moreamur  indictis ;  nam  ninfirmum  Dei,foriiusest 
hominibtts;  etstultttm  Dei  saptentius  est  fuminibus 
(lOor.i),hocminimumDeitota  magnitudine  mundi 
magfifficentius  iiYrenitur^si  modo  boc  granum  sina- 
pis  nos  sic  nostris  seminemos  in  mentibus,utinte1- 
ligentite  magnam  nobis  in  atborem  crescat,  et 
seosus  altitndine  tota  IcTetor  ad  coelum,  ac  totos 
Iscientiarum  diffbindatirr  in  ramos  atque  ita  ora  no- 
"BtrafefTentiaviyidofructns  sui  sapore  8uccendat,et 
Ita  Igne  semhiissui  totonobis  ardeat,et  flammetur 
in  pectore.atque  nostr»  ignoraoti»  totum  nobis  au«> 
ferat  soa  degostatiooe  tsLfiMixxm.Sinnleeftreffnum 
ccslorumgranosinapis.quodaccepftm  homomisitin 
hortum  suum^et  crevii,  et  factumestin  arhoremma' 
gnam,  et  volucrescteli  requieverunt  tn  ramis  ems. 
Graoi  sinapis,  sicut  dicit,  instar  est  regnum  Dei, 
^uod  de  supernis  affertur  verbo,  suscipitur  auditu» 
fide  seritur,  creduHtate  radicatnr,  spe  crescit,  ooo^ 
fessione  diffunditurMrtute  tenditur,  et  dilatatur  in 
ramos,  ad  quos  vocat  aves  coeli,  id  est,  spiritua- 
les  sensus,  atque  10  ipsis  eas  quieta  suscipit  man- 
cione.  Yeniat  haBreticus,  v&niat,  quia  redeuntibos 
Ecclesitt  semper  patescit  ingpressos ;  Teniat.audiat, 
et  pietati  Domrote«  Jam  desioat  oMatrare.  Si  cqb- 
lestisregoi  majesta^s  omois  ad  graoi  sioapis  simili- 
tudhiem  veoit,  qoid  quflsritor  quod  Deus  ad  homi^ 
netn,Domhius«  servi  desceodit  in  formam?Sie  enim 
*Tenit,h8Bfretice,uttibi  totumperfidemcfesceret,  cai 
jam  totum  defeceratper  natoram.^tmtleetl  regnum 
ecBlorum  granosinapis.  8ed  sinapis  ret<ertamur  ad 
Igranum  :8ic  tota  regni  summa|manet,etoonsfstitin 
regno  coelomm.Ohristus  estregnumc€e1orora,qui, 
^  velut  granumsinapis^inhortumTirginei  eorporis 
mi8sus,orbe  toto  cruoisc  in  arl>orem  oreYit,actaD- 
tum  deditfrudtus  soieapopem^com  teritor  passione, 
ut  quidquid  est  vitale  suo  saporaret  et  condiret  ai- 
lactu.Nam  stout  in  integritate  granls  stnapis  yirtas 

ft  CoQtra  Christi  hamaniiatem  negantes  insurffit ; 
in  fiutychen  prs  cseteris,  siU  co88Tum,dequo  S.  Leo 
ad  Julianum,  Coensem  episcopum,  epist.  alias  ii, 
AUDC  95,ait  Eutjchen  unigenitum  Dei  Filiam  sic  de 
utero  B.  Viigink  prsddicare  natum,  uthumaniquidem 
corporis  speciem  gesserit^  sed  humanx  camis  veritas 
Peo  uni/a  tum /u2t.  Talentinos,  Apollinaris,  Mani- 
thm  luillam  in  Christo  hamaoffi  carals  dixere  Teri- 
taiem. 

.  i>  Similia  liis  habet  Hilarius,  Comment.  in  Matth. 
xm,  tom.  I,  pag.  755recent.  edit.,  ubi  Ciuistum 
^ano  sinapis  comparat. 

c  MiDimum,aliorum  compardtione,  est  grantim  si- 
napis.  Sedin  calidioribuslocislonge  snper  humanam 
staturam  assurgit^et  arborescit.  Id  quod  tn  agro  Ba- 
bjlonensi  de  sesamo  et  milio  fieri  testatur  Herodo- 


A  habetor  occnlta,  apparetteroTirtos  ejttstebemeti- 
tissime  si  teratur ;  ita  Christus  corpore  teri  Toluit, 
quisuamnoluitlatere  Tirtutem.  Et  nos.  fratres,  te- 
ramusistud  granumsinapisjUtejusTiminhae  simi* 
litudine  sentiamus.  Christus  rex,  quiatotaipseest 
origo  regnandi  ;Chri8tus  regnum.quia  ro  ipso  est 
regni  sui  tota  majestas  ;  Christushomo,  quia  totas 
homo  reparatur  in  Cltristo;  Christus  granum  sinapi^ 
undemagnitudototaDei,  tota  hominis  eziguitate 
^  minorator.  Et  qcM  plura?0mniaip9efactus«st,Qt 
in  se  repararet  omoes ;  Christus  homo  aecepit  gra- 
num  sinapis.hoc  est,regnum  Det  accepithomo  €hri- 
8tU8,  quod  haboit  semper  Deus  Christcn  ;  misit  fn 
hot^um  suum,hoce!ft,in  Ecclesiam  sponsam.  HnjQS 
horti  saBpememioftin  Cantici8Gontioorum,dicendo: 
Eortus  clausus  <€cnf.  it).  Ecelesia  hortus  estETan- 

g  gelii  Tomere  orfee  toto  diffusus  cultura,elausus  sti- 
mulisdiscipIinSB,ab  omnt  pes8imogramioeapooto- 
lico  lal>ore  purgatos,  fidehom  plantarii8,lilii8Tirgf- 
nom.rosis  martjrum,confessorum  Tiriditate  amoe- 
iras,fragrans  floribus  sempiternis.Hocitaque  grantRD 
sinapisin  hortumsuummisitChristus^id  est,  pro- 
missione  regni  sui  .qnod  radioatnm  est  in  patriarefals 
iiatumestinprophetis,creTitin  apostohs,  in  Boele- 
•sia  fecit  arborem  magnam,multipHoes<ledit  in  dona- 
tionibus  ramos,qoo8  etmmerat  Apostolos.dicendo: 
'AIH  datus  est  sermoswpientisB,  aliiverbwmseimHmf 
aliicttra4anitatum,aliioperatio  pinutum,ediifrophe- 
4ia,aliidiscretio9piriiuum,aiiiffenera  Unjs^arum(L 
€er.xtn).  Atidi9fis,fralres,istud  granum  sinapis  In  «r- 
borem  quamprorupit^audistis  quas  fuodavit  radiOM, 
ftiKiistis  qualesquantosque  «ejam^diffuderittflse- 

^  Terit  inramos,  inquibue  omli,  tion  aeris,  ares,  im 
penniBsapieiltiiBetprudeDtiaTolatUifidei  BeooiteAe 
requiesoant.  Et  tn  audi,8i  Tis  terrenas  bestiasiKni 
tim6re,8i  tIs  eritere  ates  rapaoes,Toraoe8  ToItiirM, 
lioc  est,  aTes  aeims^qaeBBuntomnesneqiiitiAspiri- 
toales ;  eleTare  aterra,  terrenadeserere  :sume  alas 
^himbfis  prophelieffideargMi  tataB(  Pta<.Lmi),suaie 
pennas  diTini  Solis  fulgore  radiata8,eTola  in  speoiB 
at«ri,  ut  intantis  «Ctalibus  ramiB  jamnniliB  laqueis 
attentandarequiescas  semper,etde  Tolatutali  TaH- 
da,  et  de  tanta  maostone  Becura.  De  BUDiitudiae 
sequenti,  sequenti  Terbo,Dominodooente,  declatni- 
bimus. 


|x     <i  Hoc  esty  abbreviatur^  ut  psalm.  i^xzxvui,  14  :  JTi- 
^  norastidies  temporis  ;  ubi  Hebneus  legit  abbreviasti. 

MlTA. 

•  Futuram  eTangelicn  doctrins  Tim  et  iocremen- 
tum  prffidicit  Christus.Quam  late  Tero  et  quam  cito 
sparsum  fuerit  Terbum  Domini  eruitor  exActis  Apo- 
stolicisy  Bpistolis  Pauli,  et  acriploribtts  sequentis 
Bseculi.  Cotifer  Irseneum,  Jib.  i  cap.  lu;  Origenem^ 
bomil.  IT  in  Ezechiel. ;  Amobium,  lib.  u  ;  AUtana- 
81  om,  in  epist.  s.ynodica,  apud  Theodoretom  histor. 
lib.  4  capit.  3 ;  Hieronymom,  epist.  ad  ETagrium  ; 
(%rTsostomam,8erro.  de  Peotec.  TertolliaouB,  qu i 
scribebat  circa  annam  200,  inter  nationes  ChrrBto 
subditas,  commemorat :  Getulorum  varietates,  Mam^ 
rorum  multos  fines,  Britannorum  inaceessa  Romani^ 
toea,  Sarmatartm,  Dacorum,  et  Scyth&rum  et  mUtm^ 
rum  gentium  Bomanis  ignotarum,  etc 


4W 


ffiRMD  xcm. 


478 


berho  xax. 

Be  pttfiihola  fmhwH. 

B^iie  ouearrit  ^odienMd  series  leotiotils,  fit  evan- 

felioa  muliermafter  Boi^ra  aociperet  aBot&iDofeiv 

ttiMituto,  perqood  tiobi$faodielioo  templamlantatn 

«anetitatie  exigeretur  et  fttfrgeret  iti  masftam.  Sic 

enim  oospit  ho^im\Cu%  9iknUe  <BtHmaboTe§num 

BeifSimi^  eti  fennento^^uodaeeeptum  multerah- 

^eondH  tn  farinee  menmHi  iriHs,donecfermeniatwm 

ettiotum  (Lue.  mu).  Bonue  DoaiiBus>  amator  8uo« 

mm  Christus,  regni  Mi  eimri^dines  iterat,  Tariat 

eomparatkMies,  qoacs  non  de  oooultosumit.Mn  oa- 

flat  decoBlesliba8,8ed  profert  de  quotidianoii8u»de 

eommunioonirc^tione  proponft,ut  adomne  genus 

bominum  perteniat,qao(le8toiiinibu8profutumm, 

joxta  ilkui  prophetft  lAudite  hme,  omneipentestau- 

rikuspereipite,omnei^t  haMafisorlfem,quiqtieter' 

rigenm^  etfHdi  hominum,  timul  dives  et  pauper{P>t. 

XLTm).  Si  quid  dedivikiitatisoocuito,  ei  quid  dese- 

erelo  regali,  si  quid  de  penetraiibus  divitum  afferei 

inmedium.hocneeeiret  pauper,non  oaperet  medio- 

orlta9,  notum  simplfoitaB  non  haberet :  nune  Toro 

Ioqoiliiriiotadivlti,u8itatapauperi,  omnibus  v9tm 

ipeios  necessitate  «  vemacnla,  quia  homo  in  DeiTO* 

oatiooe  quiBritur,  non  disoerniturinejusTOcatione 

persona.  Sed  lectam  similitudinem  replfoemu8.Cui' 

eim:iieAnqas\,<B8timabo  regnum  Det?Siodicendoap* 

peodltaoimosauditorum,  et  attonitos  reddit  8tu«> 

pore  tolo,  quid  regno  Dei,  quid  imperio  dirino  va- 

leat  comparari:atqQeiHismentepermultaetmagna 

penraigantabuscQBhDominus  inbospitJopauperis.in 

vuam  ^  panioootaria  mulieris  regni  tui  inrenit  et 

formatexemplum,dloetido:5^(e  e$tfermento,quod 

ueeeptum  muHer  abseondit  in  farinss  mensurisirihus, 

donee  fermentatum  est  iotum.  Ante  regtuiB  suum 

grano  sinapis  oomparabat,nune  lllud  effloitsimile 

furmeato. Ante  rinapis  granum  memorat  aeeepisae 

Tinim,malierem  uuncasseritaocepissefermentum. 

Didt  ante  exigoum  semenTirumserissein  magnie 

«rtMnit  incremeotum,  mulierem  modo  feroientam. 

broTead  pmfectumtotiasmassaabsoondissemani- 

fetlat.  Vere,  siotttdixit  apostohisPBdusz^agtie  mr 

sinsmuisere,nequeinuiiersineviroinDomino  (1  Cor. 

XI).  Ad  nmim  regnam  diTersum  sexum  Taria  ma^ 

litudo  perdneit,  nequeTirum  separat  a  muHere  to* 

eatio  Chri9tiana,quoe  Deas  ooQjungit,natnra  soeiat* 

•  Deductum  a  Tema^  serfo  setlicet  domi  nato. 

k  Ita  pIurimflB  editioneB.  Ali»  com  ms.  Vallicel- 
kno,  pameoetrieis,  io  GoBsaet.  Tolos»  pari.  ii, 
mbrica  de  debitis,  apud  Du  Gangium,  paneosteriaB. 
fiarbarum  Terbum  miratur  Pt|gnoria8,  de  Senris. 
A  fumo  dicebaniur  peaes  Latiaos.  Vide  Ub.  xii  de 
Fando  Insirocto,  ete. 

•  Yere  muiier  non  est  pars  parabolie,  nisi  velis  di- 
cere  com  Gfarysologo,  iafra,  et  aliis,  Kcdesiam  si- 
gojficare.  Ideo  autem  nominatur  magis  quam  vir, 
^ia  pitMendi  offieiom  magis  muliebre  est  qoam  vi- 
rite. 

^  Graimm  ainapis,  si  conteratur,  accenditur,  et  iu 
fim  suam  excitatur ;  et  naturali  quadam  acrimonta 
lacrymas  edmit&us  eiicit.  Unde  Latiais  adagium  : 
ShapisrietsSssrB^  promutamdticeremtam. 

•Ita  pro  triims  saiis,  Lac«  xiU|  2i  ;  Matth.  xm» 


A  «t  min  simUltadine  stmllee  reddH  habitna^  ftvnn 
eomponit,etfaoit  Deus,  utsi  homo  unusduo»  doo 
unu8,  alteripsehomo  inoopulaconjugati;ne  sitaut 
singularitas  destituta,  aot  confusa  oonjunetio.  6ed 
quare  bassimiHtudinesregni  sui  Dominus  per  Timm 
«  ptoduoit  et  fbminam?  Qoare  majestatem  tantam 
lam  Tihbus,  tam  disparilHis  format  exemfto  ?  Fra- 
ires,  preliosam  latet  in  hao  vflitate  mTsteriom,  di- 
cente  Apostolo,lf{rf <m'tfm  hoe  magnum  stiy  ego  an- 
4efmdico%nChristoei  in  Be€le$ia(Epkes.v).  Gompa- 
Tatiooibus  istift  humaai  generis  Begotium  geritor 
prinotpale,  perTlrtrai  etmtdieremmundicaufa  s»- 
eulis  tractata  finitur :  Adam  primus  homo,  mviier 
prima  £Ta,  ab  arboi^  scienli»  t>oni  «A  «ali  {€en. 
iii),  ad  oTangdici  slnapis  ardorem  deducuntur,  ut 

2  t>culo8  qoos  illecebrosa  arboraperiendo  ctaraserat, 
sinapis  ari>or  grani  siri  oollyrioet  ^  acritnduieipsa 
«dum  olaudit  aperiret»  utom  qu«Tenenos«arboris 
irustus  infecerat,  stthitarts  arbor  flammeo  guirtossiii 
srapore  sanaret ;  et  i^  ari>or  igneo  psstu  soo  ooo- 
sdentiamtolo  oonTetsationis  80»ardore  suooeiKie- 
ret,  quam  frigidam  iUa  toto  jam  rigore  perfbeeral. 
Neque  hic  jam  Tel  agit,  veH  oonfunditor  nuditas,  ubi 
hominem  totnm  tegit  Tenia,  fidei  fa:cil  calere  Tesli- 
tus  :  sed  hoc  per  gravam  t^napis,  quod  aoceperat 
Tir,  cool^tur  femin».  Quid  Toro  per  f^meBlnm 
quod  accep^  mulier>  conferaturhomiDi,  sollicitius 
perscratemiir.  Simiie  est,  inquit»  regmtm  Dei  fsr- 
mento,  quod  ateeptum  mttlier,  ntfseonditin  farinm 
mensuris  trt^.  Res  de  nsu  gerftur  :Tir  in  agro  si- 

^  napisarboreraseritfdomimulierfermentumproev- 

^  rat,  et  panes  prssparat  atimomsB,  quia  Tirum  foris 
exspectat  labor,  intusmulierem  domesticacuracon- 
stringit.  Hinc  est  quod  Sara  sterilis  et  anus  ex  ista 
pr8spanrtkmefermenti,et  •  ex  tribusmensiuris,  tres 
tubcinerieios  panes  doosioioaB  faospitahtati  eAeri 
mjstico  et  apfxmit  obsequio  {Gen.  xTm),ut8teriIi- 
tas  mundi  tota  seiMotute  oov^osa,  in  mensttris  tri- 
Iiu8,  t  iioc  est,  in  ssqualitate  Palria,  el  FiliF,  el  Spi- 
ritossaneti,  fermentum  fidei  collooaret^  et  Denaino 
suo  tres  panes  poneret  oonfessiooe  Triniiatis ;  atqne 
pro  munere  hoo  totam  GhrietiMiigerminisfeonMla- 
ret  ad  prolem.  Sed  ad  proposita  redeamus.  Muher 
acoepit  a  Deofnrmentum  fiHdeitqueB  aeoeperaladi»- 
bolo  perfidiss  fermentum ;  abscoodit  in  mensoristri- 
bus,  hoc  esl,  s  in  tribttshominimatomporibttSf  quod 

33,  legit  GhrTSologos  oum  Arabo.  Soltifit  autem,  toI 
Mae^,  tortia  pars  ^  bathi,  seu  ephm.  Capit  autem 
sex  cabos,  scilicet  sesquimodium  Itaiicum.  Sed  cur 
tria  dictt  ?  Qoia  tria  sata  erant  ut  Tidetiif ,  mensura 
unios  coctur».  Abrahim  tria  sata  eoxit,  Geoes. 
xXTUi,  6  ;  toUdem  Gedeon,  Judic.  ti,  l^ ;  et  epha 
unum,  quod  ad  idem  reourrit,  Amia  Samoelis  ma- 
ter,  I  Reg.  i,  24.  ^   . 

f  Vetastior  hflec  toI  stmilis  expositio  et  reiatio, 
cujus  meminii  Hilarius  Gomment.  in  Matth»  too^  I 
cap.  iSpag.  735:  Otiemotiom  ad  fidei  saeramentumi, 
id  esi  Patrttf  etFiUi,  et  Spiriius  sanets  unit^emifirss 
farina  menmras  esss  reflerendas,  ses^isse  multos  fite- 
imftmm.  Quam  tamen  soierito  improbat^Tefellit. 

f  Ambrostus  lifa.  Tir,  in  Luc^  do  Oomparat,  fema 
bcBlest.  ad.  ferm.simiie-^id  babet  iMtqmaintrms 
msiisuriM  abseonditwm  dwitur  ssse  fsrmentttm  cort* 


179 


S.  PETRI  GHRTSOIiOGL 


180 


estab  Adamtisqae  adNoe,  aNoeasqoe  ad  McTseo, 
a  MoyseusqueadGhristuin;  utmulierquaBCorrupe- 
rat  fermento  mortis  iuAdamtotam  massam  generis 
humani,  fermento  resurrectionis  totam  camis  no- 
Btramassamredintegraret  inChristo  ;ut  mulierqu» 
confecerat  panem  gemitus  et  sudoris,  panem  yitao 
coqueret  et  salutis;  etesset  omniumviyentium  ma- 
fer  vera  per  Ghristum,  quaseratin  Adam  materom* 
nium  mortuorum.  Ob  hoc  namque  Christus  nasci 
▼oluit,  ut  sicut  per  Evam  venit  ad  omnes  mors, 
ita  per  Mariam  rediret  omnibus  vita.  Qua  Maria 
hujus  fermenti  implet  tjpum.similitudinemprtBfert, 
eonsignatfiguram,dum  desupemis  suscipitfermen- 
tum  Yerbi,  et  humanam  camem  in  alvo  Yirginis, 
immo  in  alvo  Virginis  coslestemtotamconspersitin 
massam.  Sed  quid  allegoricisensus  inhac  similitu- 
dine  maneat,  jam  prodamus.  •  Mulier  quasaccepit, 
(ermentum,  Ecclesiaest :  fermentum  quod  acoepit» 
ooelestiB  doctrinaB  est  sacramentum:mensur»tres 
in  quibus  perhibetur  abscondisse  fermentum,  Lex, 
Prophet»,Byangelia,ubidivinu8sensusmysticoabs- 
conditur  et  celatur  in  verbo,  utfideiem  non  lateat, 
lateat  infidelem.  Quod  autem  dixit :  Doneefermenta- 
tum  est  totum;  illud  est  quod  Apostolus  dicit  :  Ex 
parte  8cimus,etez  parteprophetamus:  cum  autem 
veneritquod  perfectumest,  cessabuntquieexparte 
sunt  (ICor.  xui).  In  conspersione  scientianuncdi- 
vina  est,  aspergit  sensus,  levat  corda,  incrementat 
ingenia,  etdoctrinarummore  adsapientiacoBlestis 
dilatat,  suscitat,  diffunditaugmentum,fermentatur 
totum.  Quando?  Adveniente  Ghristo. 

SERMO  G. 

De  Syrophmissa,  sive  Chananea. 

Hodie  Beatus  Marcus,  cum  i>  Syroi^oaniss»  mu- 
lieris  commendat  pradeQtiam^fidem  refert,  creduli- 
tatis  extollitardorem,  soUicitisauditoribusnonpar^ 
vam  generat  qu8Bstionem,dicendo :  Et  indeswrgem 
Dominus  abiii  m  partes  Tyri  et  Sidonis,  et  ingressus 
domum,  nemmem  scire  voluit^  et  non  potuii  laiere 
{Marc*  vu).  Voluitetnonpotuit :  velle^etnonposse, 
none8tdivin8Bmigestati8,estc  infirmitatishumanaB; 
scriptumest  enim  :Omnta  qusseumque  voluitDomi' 
nus  feeitin  ewlo  et  in  terra,  in  mari  el  in  omnibus 
abyssis  (Psalm.  cxxxiv).  Et  Apostolue  :  VoUmtaH 
efus  quis  resistU  (Rom.  ix,20)T  Suocumbit  necessi- 

gruwn  visum  est  ut  Dei  FHium  eredermm  abseondi- 
tum  in  lege,  ac  opertum  in  propheiis,  evangelicis  prce- 
dieaiionibus  adimpletum. 

•  Ita  Ambrosius  lih.  vu  in  Luc,  cap.  ubi  supra. 
Beda  item  in  Luc  xtu.  Du-Hamelius,  ut  probet  in 
hac  parabola  ostendi  progressum  EcclesisB,  laudat 
verba  haBC  Cbrysologi.  Huic  autem  sermoni  deest 
finis. 

i>  MatthflBomulierhiec  dicitur*EXXi}v{c,^*ceea.  JudeBi 
majorem  partem  Sjris  Graciam  vocabant,  eo  magis 
quod  pots^am  GrsBci  reram  potiti  fuerant,  omnes 
gentes  rehgione  diversflB  eis  GraBcoram  nomine  ve* 
niebant.  Bpist  ad  Rom.  i,  46  ;  ii,  9 ;  x,  43  ,  ad  Galat. 
m,  S8.  Sane  in  historia  HebrsBorum,  cum  Antiochus  e 
Judiea  rediret  Antiochiam,  dicitur  profectus  in  Grae- 
eiam  Chananea  etiam  dicHur  Matth.  xv,  tt,  quod 


A  tati  qu8B  non  liberaetabsdutavoluntas.  Leprosus 
dicitad Dominum  :  Si vis,potesme  mtmdare  (Matth. 
vm) ;  etevangelista  dicit :  Fo^cit/,elnonpo<ia<.Quid 
aitbeatus  Marcus?  NumquidextoUenda  itaest  mu- 
lieris  fides,utincIineturDomini  possibilitasetvolun- 
tas  ?  Aut  est  tanta  sagacitas  fidei,  ut  nolente  Deo 
divinum  vaieat  investigare  secretum  ?  Tale  mihi  vide- 
tur  et  illud  es8e,cumDominus  Hemorrhoissafidm 
in  SU6B  virtutis  vult  prodere,ac  probare  documento» 
interrogando :  Quis  me  tetigiHfCui  discipuli  dicunt: 
Turbwte  comprimunt^et  diciSfQuisme  teiigii{Mare. 
v)  ?  Discipulis  videbaturquodonmestangerent  Do- 
minum  solooorpore  comprimentes,ettaIicamaIiiii- 
oessu  omnes  simihter  jungerentur  ^similiterilia^qui 
aliter  sen8erat,etaIiterinquirebat,perveniB8emuIi6- 

3  rem  ad  majestatem  suam,ad  suam  penetrasse  virtu- 
tem,  mente,  non  corpore.  non  communi  tactu^sed 
fide,  d  istam  sciebat»  Unde  clamat  non  homo,  sed 
Deus ;  noncaro,sedspiritus:Otits  me  tetigitJ  uiewn 
proderet  virtus  operis,  quem  tunc  humanitas  oocuL- 
tabat.  Sed quid  sit  voluit.  etquid  BiinonpotuUf  evi- 
dentius  inquiramus.Promissionis  susb  memorChri- 
stusylsraelitici  populi  primum  venerat  ad  saIutem,ot 
quodAbrahffi  promiserat  (Gen.xxu),  et  semini  ejae 
David  (Pf .  cxxxi),  ejusque  posteris,  fidele  redderet 
persolutum  :8ed  quiaiodignos  se  sua  perfidiapraa- 
stiterunt,  obtiDuit,  rapuit,  traxit  •  fides  gentium, 
quod  infideUtassprevitet  perdidit  Judffiorum.Audi 
ipsum  dicentem.  Nonsitm  miuus  nisi  adovesperdiicu 
domuslsrael  {Maith.  xv).  Sedovesluporum  oonla- 

^  gione  jamrabidflByetipsisbestiispropriafentatesfla- 
viores,Ianiareet  viokure  suum  eemper  voluere  pa- 
storem  :atque  ideovellesuumGhristusimpIerenon 
poterat,  nonimpossibiUtatesua,  sed  nequitia  perdi- 
torum,etquodalii8  detulerat,  alUs  confenre  cogeba- 
tur,  dicente  ipso :  A^ntim  ccelorum  vim  paHiur,  ei 
qui  vimfaeiunt,  diripiunt  illud  {Matih.xi,  t).  Vim 
fecit  fides  gentium,  ut  raperethaareditatem  Patria, 
ipsamhflBreditatem  totam  diriperet  fiUorum,  sicut 
evidentiu8pr»sentiIecUonemon8tratur.Jfti/i>refim 
statim  ui  audivitdeeo,  cujushabebat  filiaspiriium 
immundum,iniravtt,etproctdttaniepedes^us.Erai 
autemgentilisSyrophmnissagenere.Bt  rogabaietem 
utdfemoniumejiceret  defilia  ejtM^Qui  dixittULSine 
prtussattarifil4os;nonenimest  bonumtoUerepanem, 
fiUorum,ei  mitterecanibtis.lion  dixii,non  est  bonom 

D 
PhoBuices  Ghananeorum  ex  genere  essent. 

€  Hilarius  in  psalm.  cxxxiv,  tom.  I  paff.  530:  Infe- 
rioris  ab  eonaturoe  e$t,  ne  tottm  qtiodt^eut,  ei  faciai. 
^  Editi  omnes,  ista  sciebat. 
•  Mulieris  fidei,  ^entilium  fides  comparat,  eoeque 
in  ea  vult  signifioan.  At  ouomodo  molierethnicacom 
f  uerit,  Christum  FiUum  David,et  Dominum  8unm  vo- 
cavit?  Crederem  GriBcam  et  ethnicam  dici,  quod  Ju- 
dffia  quidem  genere  non  esset,  ad  Judaicam  reli- 
gionem  quodammodo  accessisset ;  quem  vel  a  pa- 
rientibus  hauserat,  vel  JudsBorum  consaeta^ne  di* 
dicerat.  Nisi  velimus  dicere  ethnicis  eiiam  Messiam  e 
genere  David  forte  innotuisse,  et  Jesum  sub  hoc  no- 
mine  pcr  universamJudsem  agnitum.  De  fide  autem 
et  aaoratione  Chananea  vide  Origenem,  Hila* 
riumi  Hieronjmum  hic^et  Chrysostomnmhomii.  SS. 


Ul 


SBRiiOGL 


48t 


mittare  eambus;  sed^Non  est^bonom  toUere  fiiiis,  et  A 
mitiere  caDibasiqaiadarepaneiii  canibus^etsikiu- 
maaitatis  nou  est,  humancB  tameoestratioais. «  Ga- 
njs  dormientibus  dominis  nocle  et  custoset  pervigii 
prodit  eztraneum,  turbat  furem,occurrit  latroni,  ut 
coram  relevet  etsoilicitudinemserTulorum.  Verum- 
tamen  quomodo  tuiit  panem  filiis,  quibus  toties  et 
taiiter  obtulit,  tribuit,  ingessit  ?  Sediilioblatumcon- 
CQlcare  ad  scelus,non  ad  yitamsumeresuntconati; 
et  tamen  comminutumet  conculcatumafiliis,canis 
tota  fide,  toto  desiderio  lamberefestinavit.  Hincest 
quod  sic  respondit :  UtiqueDomine,nam  ^  et  eateUi 
9ubmensa  comedunt  c/emict  iptieromm.Merito  qua  se 
eanem  confessa  est,in  hominem  commutatur,et  j  uste 
e  conTertuntur  in  canes  qui  se  filios  essenoluerunt ; 
merito  adoptatnr  in  filiam»  levatur,  honoratur  ad  ^ 
men8am,qua8  se  submensalaudabilietproTidahu- 
mihtate  dejecit ;  juste  toto  nunc  epulatur  mioas  ez 
pane,  qum  suis  meritis  seintellexit,  et  confessaest 
fix  mereri,Ct  quid  plura?  Hinc  est  quod,  propter 
jnstitiam  suam,  Dominus,  nec  Judsis  dare  potuiti 
nee  gentibus  denegare  ^  • 

SERMO  GI. 

Dt  morteeontemnendaafidelibus,etquareillamper' 
miseritDeui.  In  illud  Lucib:  Noliu  timere  eo$  qui 
oedduni  eorpus,  eto. 

Audi8ti8»firatre8»quemadmodam  milites  suos  Cliri- 
stasregiaexhortationecompellatyUt  despeotu  mor> 
tis  •interfectoresoorporis  non  payescant.  Oenique 
eo8  in  amicorum  jura  tran8cribit»qui  studio  trium- 
phi,qui  amore  libertatis»  sanguinem  cnm  gaudioet 
sine  trepidatione  fuderint;  sic  enim  ait :  Vobis  au*  G 
tem  dico  amieis  meis,  Ne  terreamini  ab  his  qui  oecir 
dunt  corpus,  etpost  hac  non  habent  ampUtts  quidfa- 
dant.  (htendam  autem  vobis  quem  timeatis:  timete 
eum  qui  postqtumocciderit,habet  potestatem  mittere 
ingehennam.  Vobisautem  dicoamicismeii,Net$rre^ 
mnini  (Lue.  xu) :  quia  libertatem  probat  virtus^metus 
indicat  serTitutem;  namliberad  g^oriam,serTU8  natus 
estadtimorem  ;meritoergoadDeiamicitiassub)ima- 
tQr»qui  luropter  Deum  humaDasdescipitmortes,  ne* 
sdttimores.Si  amicosmorum  facit  imitatio,morum 
8imilitado  conjangit,conTenientereosamicosTOcat 
Ghristua^osimitatione  sua  mundi  jacula»et  ipsam 
mortis  formidinem  conscipitet  prmTidet  calcaturos. 
Vobis  autem  dico.  Id  est, '  non  omnit>u8.  sed  amicis 
Vobisautem  dico.  Quos  morsabsohit  i8ta,nonfinit  D 
fobu  dtco.  QuoBCorporisresolutiopromoTetadme- 

»  Verba  hmc  laudantor  a  Pignorio,  de  Servis,  pag. 
«4. 

I»  Antiquis  catuli  etiam  erant  inter  delicias  tricli- 
fitrias.  Vide  Ursinum,  in  Appendice  adCiacconium, 
de  Triclinio.  Hoc  e  t  marnorum  sculpturaB  passim 
testantur. 

«  Hoc  nomioe  gentiles  innuit,  quod  impuram  age* 
reot  Titam,  et  in  sanguine  idolothjtorum  immolato- 
rom  Tersarentur,  ioquit  Theophjlactus,  in  cap.  xv 
Matth. ;  tcI  tamquam  exosos  Judaeis,  ut  idem  alibi 
repetit.  Vide  Clementem  Alexandriaom  Stromat.  ii 
pag.  361  ^Chrjsostomum,  homil.  23  in  Matth. Theo* 
phjlaetus  superius  laudatus,  in  Tii  Matthiei  subdit : 


lius,  non  transdoeit  adpcBnam.  Vobis  dico.  Qoibus 
morte  Tita  iachoatur,  ooa  fiaitur.  Vobis  dico.  Quo- 
rum  mors  pretiosa  fit  aoa  suiqualitate,  sed  causa, 
dum  TitaemagislucraiaTeaitquam  Tit»  perdatusu- 
ram.Sed  audiamus  quid  dicat  amicis  sui8.i^e  terrea' 
miniab  his  quioccidunt  corjMii.Audiaatquideboao 
mortis  Tcterum  Tctasta  Tolumiaa  detriTorunt,  aihil 
tameaiadecapereTirtutis,  autcoasolatioaisahquid 
ioTenire  Taluerunt.Quia  etsi  totiseloquentijB  Tiribus 
ad  tolerantiam  mortis  armarunt  animos,  siccarunt 
lacry  mas,  suspiria  8ustulerunt,negaTeruntgemitu8» 
indaseruatdolores^Dihil  tamea  autdespe  certa,aut 
de  perpetua  Tita,  aut  de  Tcra  suis  lectoribussalute 
eonqaisieruat.  Quishomiai^qois  sapieoti  dicat  ?  Mori 
natures  est,  oecesse  est  deperire.  NobisTixeruntTe- 
teres^TiTJmus  oos  fotoris,  oemo  sibi ;  qood  aoo  po- 
test  tolli  Telle  Tirtotis  est  :  sosdpe  Tolontarius  ad 
qood  urgeris  ioTituft ;  morsaatequam  Teoiat  ooo  est ; 
eom  autem  Teaerit,  Tenisseaescitor.  Nec  ergo  ami- 
sisse  te  doleas  quod  cum  amiseris  ooa  doiebis.  Sed 
hflectaliacam  dixeriat,  a  diooat  totom  de  senteotia» 
non  de  Tita.  Quiaunde,  etquando,  etqoomodotibi» 
et  per  qoem  morsTeaerit,  oeseieroat :  nobis  autem 
auctorTits  prodidit  mortis  auctorem ;  Deus  aamque 
Titam  fecit^  diaboIu8iiiachiaatu6estiaidtam«diTiao 
doquio  sic  prodente :  Deus  mortem  non  feeit  (Sap.  \), 
invidia  autem  diaboli  mors  introivit  m  or6em  terrarum 
{Sap.  ii).  Sed  dicis,  Quare  Deus  opere  diabohopus 
suom  passos  est  deperire?  0  homo,  si  interrogata 
seire  Telles,  Tacares  paolalom,dare8  aaimum^ape- 
rires  aures,  ut  aegotiom  priacipale  arbiter  ipee  tu 
tamcurio808agno8cere8.Sedtuocoopato8alii8  sem- 
per,tibinomqoam,qoareae8dasreram  caosas,  ae- 
gotiatota86BOolorom,judidorom  iHrofDadom,etim- 
peoetrabile  secretumydeses  etotiosus  accusas.Noane 
ot  apices  litterarum,  ot  elemeota  cogaoscere8,addi- 
ctusmagistro,  scholisaflBxos^totuspatienBlaboriset 
poBa8B,aecdomumaoTera8,  necparente8?Quamutile 
tibi  est  ad  quod  tibi  magister  addidtur,  ingeritur 
schola,  ettibipcenistuiSylaboreaoo  doctorsuppUcat, 
ut  ista  Telis  scire,  ut  talia  et  tanta  digneris  audire. 
Probant  hoc  apostoli,  et  maxime  Paulus,quiTapu- 
]andodocoit,nonceBdendo,uteximiusmagi8terquot 
8unt  hominimoresytot  ferret  etexdperetpassiones. 
EtnoseainpoQcto  temporisrerumpriadpia,  causas 
seBculi  di8camus,quiajubemur ;  et  quomodo  aos  ju- 
bemur  ?  ettu  audis  ooo  quomodo  debes ;  et  aos  ista 
serTitus  ^  aeoessitas  talis  exousat ;  te  libertas  taata, 

Caaes  sunt  afrcoroc,  infideles.  Vide  Photium,  in  epist. 
tU  pag.  107;  Isidorum  Peleusiotam,  iib.  iv  epist.SI 

^  Huic  homilifiB  aliquid  deesse  Tidetur.  Mita. 

•  Ms.  CsseoflB.  suorum  corporum. 

t  Cjrillus  in  Catena  Grwcor.  PP:  Nonquibuscum- 
que  enim  hie  sermo  simplieiter  eonvenire  vuistur,  sed 
iis  qui  Deum  ex  tota  diligunt  mente,  quibus  convenit 
dieere :  Quis  nos  separabit  a  eharitate  Christif 

g  De  senteotialatain  homines,  quodsint  mortales, 
non  de  Tita,  etc.  Mita.  Vel  de  Tita  mterna,  qusB  nos 
manet  post  mortem. 
^  Ms.  CflBsens,  necsesitas  talis  fortalis  excusijit. 


m 


S.  PETU  CHMrSOLOGL 


IM 


vokiiitestaUtyindiibitantoaoinBiBtl  :q«oddidma«,  4  toftDetts ▼«rotintitoaratsanittiti ; n^cesseegtergo 


ofiBoiiiiosCriesl ;  qi]odmiQUftdieimii8,estfaBtidiitui< 
Que&ris,  homo,  oiuriMmHK>rtem  Deusmozeumipso 
exstinxit  auctore,  et  iethale  virus  sua  providentia 
tunc  DOD  pro  vidity  m  ad  totius  orbia,  et  prfficipue  ad 
su»  imagiois  persiciem  perveniret  ?  Gadum  quod  tn 
videsyfaomo.ilrmatum  aere  toto  portataqua&muKas» 
nec  portatur  ab  aliquo  ipaum,  quia  solailludappeib- 
dit  jussio,  soia  sustinet  vis  praecepti,  divinoeloquio 
sic  prodente  :  Qui  extendit  calum  sicutpeUm^ui 
tigit  in  aquit  tuperiora  ^iu$  (Psal.  cm).  Terraquas 
tanto  ealcalur  pondere,  atque  ooere  montium,  ao 
molesolidatur,supematatliquido  « Ittndamenlo^cU- 
eente  {Hropheta  :  Qui  f uodavit  terram  super  aquaa 
(P^a^cxxzv),  ut  quodstat,mandalisit,  non  natur»« 
IpBBf  inquit,  dtxit,  et  facta  sunt;  ^e  mandamt,  ei 
ereata  sunt  (Psal.  cxLvm),  ut  quod  stat,  sit  divini 
opeiis,  non  ratioois  human«.llare  quod  taato  con^ 
moUonis  su»  vorticefertur^etelefaturadniifaes^fre^ 
nanttenues  areofiB,  ut  videanuispolestaiBm  tantam 
b  nonpulvericedere^sed  pr8Scepta.0mniaqiMBJneis 
aunt  .moventur  ac  vivun  t  sok>  jussulacta;  ilerum  sola 
jussione  solvenda  confirmat  propbeta,  oum  dicit : 
Iniiio  tu,Dominet  terram  fundasti^  opera  matmHm 
tuarumtumtccBli  ;iptiperilnuUftuautempermanebitf 
tt  omnet  ticut  vettimenium  veteratctnt;ti  vttut  operio^ 
riummutabiteot,Hmutabuntur(Fsal»ca).QtMimodo1 
Ut  tempori  vetustas,  non  Greatori  pereat  creatura. 
Sed  tu  jam  nos»  quicumque  qusBris,  evagatos  esse 
dicis :  quia  oum  tu  qunris  quare  Deus  mortem  in  do- 


solvicuQcta>oovariomnia,ut  Tel  tuoc  factacredas, 
cum  videris  ease  reparatia.!iiec  njos  asstimes  evagatos^ 
quos  inargumentum  tuflBiutelligeotwtotam  percur- 
risse  ooospioiB  creaturam.Homoi  quando  le  anctor 
tttus  facit  ex  pulvere»QiOB  divisti ;  oam  si  te  vidisaes 
Ca^tam^umquam  temorituruiAsic  deflevissea.  Yi* 
disti  te  perfectum»  vidistite  vivenAem^vidiatite  de- 
corum,  auciori  tuo  te  similem  jam  vidisti ;  undee»* 
sea,  qualis  esses^  quinecnasceotem,oecmorientem 
videras^  nesciebas  ?  Hioc  esl  quod  oatur«s  didieti  to- 
tomi  tibi  te,  Deooihil:  proptereaDeuspernaturam 
redegit  te,permisit  ex  oihito  io  pulverem  revooari ; 
ut  quid  fueris  sic  videas,et  re^urrecturus  agaagra* 
tias^qui  '  factusy  qui  creatus  iogratissimus  ezsti* 
tisti.Non  tuneamus  ergo,fratres,$icut  dizit  Dominus» 
eos  quiocciduot  corpus,  quiai^tamvitamnonperi^» 
muot,seddestruuQt,dum  detemporalifaciunt  sen^- 
piiernam»  Quid  plurai  fratres?  permiait  tunc  oiori» 
qui  poterat  suscitare;  quivivificaresuffieit,permisit 
^cidi;  cuiesthonor  etgloriaiosiecuJiass^cularum» 
Amen. 

SERlftOCa. 

t>e  Centuriim. 
Christna  in  oorporenoatro  manens,  qood  onuiea 
non  su8citavitmortuo8,omnesnonsanavit  asgrotos, 
oredamus  hoe  non  potestati  detaisse,  sed  tempori. 
Tuncorbem  totumtoto  virtutis  su»f ulgoreradiaMot, 
et  sostidiBset  tempus  fldei,eti|ihtlseoundiadTeQta« 
sui  reservasset  ad  gloriam.  Nec  vero  sievirtatufla 


structionem8uiplasmatispermiseritpermanere,no8  ^  snarumtemperavitinsignia^oteldiviaitatiaauflBma* 


ccBlum,  terram^  mare  ex  nihilo  faola,  et «  solvenda 
iterum  ex  nihilo,  longo  sermone  descripsimus,  libi 
magis  ac  magis  disqnirendi  materiam  oonquisivimus^ 
Dicis :  EgoquBBsivi  cur  homo  pereat,  tu  elipaaele* 
menta  peritura  iirmaati^ulde  generalitate  pereundi 
aoiatium,  non  quietem  de  ratione,  fessia  mortalium 
sensibus  provideres ;  quasi  non  doloris  sit  perire  cob* 
lum^  solvi  terram,  et  totam  rerum  faciemjuremor<- 
talitatis  aboleri.  Dicis,  rogo,  quid  pulchriuaccBlo? 
quidsplendidiussole?  quidlunagratius  ?quidorna* 
tiusstellis  ?  quidsalubriusterra?quid  utilius  mari  ? 
aut  qu6B  in  istis  vetustas?  qusB  sicut  oata  velfacta 
suntperseverant ;  quod  utiquegratiusessetiataatare, 
quam  perdere.  Homo,  foraitan  esset  jucundius,  sed 


nileataret  indicium,  e  leredeDdi  docomeatnm  plonis- 
simumlargiretm*,elexousetionem  oaUidflBinfidelila* 
lis  auf^ret,  sicut  hodie  eenturio  ci^jusevangeUata 
Locas  meminit,fide  auaprovtdentiaqttemoiiatravil 
Centuri&nis,  ait,  ^'taiiam  senmtmale  habent  marie^ 
batmr,qui  iUi  pretiotut  eral.GentorioiiieRoiiiaoaa 
eral;  sedplnserathio  ipseiructu»  centesimo  Chri* 
lianus.  Et  Deo  magis  militabat  iste  quam  ssacuio ; 
etin  humanobello  fortia,  fortior  in  divino,  paois 
cuatodiapermanebat  Ctiiui  servutmalejkabemtnuh 
riebaturfguiiUipretiotut  eral.  'Servua  «rat,quipro* 
tio  taxabatur.  QusBramus  ergo  quis  est  iste  servns 
quiillieratfpretiosus.Si  dominatuc  anims»  corpos 
servit ;  et  homini  nil  corpore  pretiosius.  Uie  serviis 


non  utilius  :  nam  istis  stantibus  tunutasti;istis  lu*  q  centuriooisistiuspretiosus  infirmatur  ad  mortem  ; 
centibus  cscatus  es,  ne  videres ;  ccBhclaritas  stupe*  ergo  oenturio  rogat>at  ut  Ghristus  aolus  mortali  cop- 
fecitsensus  tuoSfOculos  tuos  sol  splendore  cGscavit :  pori  largiendo  vitam  perpetem  subveniret.(»ifm  am^ 
nam  decore  deceptus  horum, opificem  tu  negasti ;  disset,inqmitde  Jesu,  mitit  ad  eum  ^  seniores  Ju* 
istos  rectores  mundi,  istos  confessus  es  deos,  quos     dttorum.  Gentilis  Jodvos  ad  Ghristum  mittit ;  et  in 


«  Alias,  elemento. 
i>C8elius  Sedul.,  lib.  1 : 

Qoi  maris  uodiMaafl,  floctu  suraBiits»  proetllaa 
Mergere  ficimB  probibes  conflnia  terrs. 

«  Quoad  Tetustatem,  ut  paulo  superius  ezplicat 
cum  ait :  Ut  iempori  vetustas,  non  Creaiori  pereat 
ertatura,  Mundus  enim  purgandus  est,  et  innoTan- 
du8  per  combusUonem  omnium  miztorum  ia  terrai 
aqua,  vel  aere  e&istentium,  et  mutatio  erit  scciden- 
tauS|  ttt  docent  Theologi  apud  Bonaccin.  de  Incam. 


disp.  2,  qaaest.  5,punct.  5,  et  ultimo,  Vide  Bellar- 
minnm  in  psalm.  tll.  Ters.  S6.  Mita. 

^  Alias,  refectut, 

«  Centenis  eoim  militibus  imperabant  centiiriones, 
fructusque  centesimus  major  in  usoris. 

t  Fortasse  et  miles.  Nam  quandoque  apud  Hebr«os 
milites  appeliabantur  Serm  ducum. 

9  Quem  dominus  plurimi  faciebat. 

^  Vel  magistratus  oppidi,  vel  prfieposltos  S/aago- 
^.  Utrique  eorum  hoe  nomlne  gaudebanl. 


Ul 


MBBIOGII. 


4M 


togs  poiitfi^qiu  tln^toge  mt,  lagiidecaoQitKal  ao»  A 
ctortm.  Nemo  «rgo  miratur  si  gentilis,  hoc  esl 
•  GhnstiaQasy  aut  ?ooat,  aut  duoitt  aut  perducat  ad 
Ciimiiuii.  MisU  ad  eum  temom  Judmrum^  rogam 
eum  tU  wniretf  et  salvarei  sermm  t(ius.  At  illi  cum  ve- 
msseiU  ad  JesuMt  rogaboHt  eym  solUeite  dicentes :  Bi' 
§wm  eeSuS  k9C  UU  profetes^  diUgit  enim  getUem  im- 
eiratnt  etegnagogam  ipse  eecUfieawitnebis,  Judiei  ro- 
gaai  prageatiii,qui  pro  se  noo  rogaot ;  et  aguut 
satifl  pro  taiote  alieoi  tervi»  qui  pro  saiute  tuorum 
nihii  agunt  filiorum.  Aiimt :  Dignue  est  ut  hoc  iili 
presetee^  S&  diguut  est  qui  audit»  credit,  mittit  ad 
GhritUimiad  Ghritium  qui  feoit»  Yidet,  et  oon  cre- 
dil»  quam  prohatur  indigout  ?  DiUgit  jenim  gentem 
aoilraiii.lliediiigitgentem  vettram,quamtioGhntto 
flopplioemfaoit;tedfOtodittiteaai,quamticGimtto  ^ 
iodditifleontumaoem.Autquomodo  Ghrittiauut  non 
dihgitgentem  vettram^qttidum  Ghrittum  fatelur  ex 
gente  yettra,  qoidquid  gentit  vettriB  ett  cGtlettem 
tollil  et  eztoUit  ad  gioriam  ?  DHigit  enim  gentem  n(h 
etram  et  ^  synagogam  ipse  etiUficavit  m)6if .  Audittit 
quia  temper  dirutaetttynagoga»  etjaoet  jugiterin 
OfltmeatitvaeccoBiettem  turgit  in  fabricam»nifli  eam 
in  Eoeietia  euimenGhrittiaaut  fahricator  inttruxe* 
flL  y«ni#,inquitjt6al  cymi7/i5.S6d,illi  nonihant  cum 
letuicam  quo  mente  non  ibant ;  nec  cum  iiio  erant, 
qui  tejuncticordet  oorporofidcbanturadjunoti.^^ 
eum  jam  non  longe  esset.  A  quo  ?  A  gentili.  Quanr 
tam  Judmi  te  tejungehant  aGhritto.Ghrittut  tamea 
gfliitibutjungehatur^<ctim/ofi^e;ainnofi  essetmir 
eii  adtum  centurio  amtcat.Qui  ante  miterat  Judmoa, 
Bunc  amioot  mittit:  ut  Judmosy  tiodioendoindioet  G 
inimioostprohante  boo  Apottolo  cum  dicit :  Inimim 
fropter  vos  {Rom.  u).  Judatidum  eredlditte  geatet 
in?idsnt«quidquid  eratetlsgifletgratittperdiderunt 
Mieii  ad  tum  amicoe.  Audi  ad  apostolotDominum 
dieentam  :  Jam  non  dicam  vos  servost  sed  amicos 
(/ooii.  zv).  Sicut  fidet  tervot  promof et  in  amicoa, 
ita  perfidia  Aliot  in  pcsaalem^  redigit  tervitutem 
ifftif  ad  eum  amicos,  disens :  Domtn^,  fioZi  vexari. 
Quare  ?  OiMianonfumd^iitit  ut  intres  sub  tectum» 
mmsm.  VidetitquiaGhrittutducebat  magit  JudcBot 
quam  adduceretur  a  Judttit,  ut  audirent  ette  penet 
oeniiihoQemDivinitatit  referentiam»penet  gentilem 
Isgifl  eaitum,pene8  militem  ttipendium  gratis»penet 
Bomanttm  fidei  dootrinam,  in  frigorepagano  Ghri- 
ttianam  ealorem,  in  terreno  peotore  cctiette  tecre-  D 

«  B  gentilitate  ad  fidem  efocatot,  vel  Chrittianat 
ob  fldem  qua  credidit  Giirittam  ^as  potaistetaaare 
lerfum.  ctfortatte»  ud  adfertit  Grotius,  ceoturio  hic 
snius  Dei  cultum  cam  iiebrfleit  profitebatur ;  vel 
Chrittum  Mestiam  a  Deo  missum  credebat.  Giirjsosto- 
mut»  homiha  26»  aliat  27»  tom.  Yil  Oper.  pag.  314» 
edit.  Moafauc :  Vide  cenlurionem  veram  de  Ckristo 
kabuisse  opinionem  ;  nam  non  dtxit  Roga,  non  dixit 
Preeare^  Supplieay  sed  solum  Imj>era. 

b  Prwceperat  Angastut»  cujus  iasUtuta  teqaebatur 
Tiberiat,  aec  ulli  Judffii  fetareatur  io  syaagogit  coa- 
Ttaire»Unde  intoieot  videri  non  potest  homiaem  Ho- 
maBum  rettauraadatjoagogit  operam  deditte,atiit 
fortatte  laboribatmiiitam»  quot  oe  otiamialaKiTiam 


lum»et  nolitiam  lolam  dombtaiiontfl  flupemflain  lo- 
ta  tiBouli  territute.  Domine^U  te  vexare.  Hoc  ett 
dicere»Deut  »quid  te  vezat  hnmano  ia  oorpore  ?  quid 
te  oonficit  iai>ore  terreno  ?  et  vi»  ioogitudine  te  iati- 
gat }  quid  peregrinahs  locst»  qui  es  uhiquotoUis  ? 
atque  intra  to  totam  tanes  et  potsidet  erealuram  ? 
J>omine,noU  tevexare,nonsumeUgnu$  ut  intressub 
teetum  meum.  Fratret»  quod  est  tsotum  quod  liomi* 
nem  aut  dignum  (aoit»aut  reddit  indignum»qttO  di* 
vinum  invitet»  autrepeliat  aocettum  ?  Fratr^tjb^oo 
teciumoQrput  ett  quodtegit  animam»  quod  operit 
teoflum  tpiritut»quod  corditdpmioiliumveiat«quod 
iibertatem  mentitaoesietti  vitioneteoiudiLSuhhoo 
ergo  teoto  oenturio  Indignum  ducit  inirare  Gluriatum» 
hoo  etUnoorpas  humanum  divinam  tuocedare  m^e- 
ttakem  JViMutim  dignus  ut  intree  eub  teetum  mefini.Sed 
Deut»quiquodhumaaum  est»cum  vult,faciteasedi* 
Tinam,et  quod  nostrei  carnisest«cumdigaatar»8uum 
commutat  in  spiriium«nee  liabitare  carnem«nec  te* 
etum  nostri  corporis  dedignatur  intrare.  Propter 
^fuotf  »inquib«^  meipsum  indignum  arbitratus  sum  ve* 
nire  ad  te.^YkoA  utruaque  detoti»  quia  et  ad  se 
Deum  venireindignum  ducit»et  se  accedere  M  eum 
•  tcitestenondigaum.Quitintratadjudicemnonvo- 
catut  ?  quit  non  j  uttut  ingredi  tur  ad  regem  ?  quanto 
magit  ad  Deum  noa  venit  quis  non  vocatut.Qtiotoo- 
eatitt  inquit»  eos  et  jmtifleavU  (fkmt.  tu).  Geolurio 
ergo  nonrefugitadventum  Domini^Ghritti  priesen- 
tiam  non  recutat»ted  agit  ut  Tacantit  tit  gratiayUon 
tittemeritatpraBsumeniis.Nam  Dettsquidpossi^hU)- 
mapo  suggerit  etinformat  exemplo  dicendo ;  Nem  et 
ego  homo  sum  subpotestate  constUuius^habenssubme 
miUtes  ;  et  dico  kuic  VadCt  et  vadit ;  et  aUi^Veni,et 
venit ;  et  servo  meo,Fac  koc^t  facit.  Hoc  est»si  ego, 
qui  sum  f  tuh  potettate  constitutut«imperio  verhi  to- 
lofacio  milii  parere  tuhjectot»quomodo  tu  quinuiU 
tuhjacety  et  ci]gusomniatuJ[)jacentpotBttaU»verbo 
non  potes  juhente  curare  ?  tanitatem  mittisre?  man- 
dare  virtutet  ?  Aut  verbo  refioere  non  potet,  quod 
yerhofeita?Dml,inquit»  etfactaeunt  imundavU, 
et  creala  stmt  (Pta^xxLm).  Aut  aiiquid  ex  aiiquo  re- 
parare  non  tufficit,cunota  ex  nilulo  qui  paratii  ?  Dic 
ergo  verbo,et  sonabUurpuer  meta.ImpleTit  iliod  quod 
propheta  de  Deo  oecinit :  Misit  verbum  suum,et  ta- 
navU  eoe ;  et  eripuUeoedeeorrupteUseorum  (Psa^aT). 
Fratrety  oenturio  itte«  dioendo  :Non  snm  dignusut 
intressub  tectum  metim,Ciirittiani  popuU  gerit  figu- 

Terteret,  tolebantRomani  ad  publica  munera  appli- 
oare»  Ghijsostomot  loco  laudato  pag.  316»  ia  ftae  : 
Quod  aulem  Malilimus  declarat  ipsum  IsraeUtam  non 
esse,  et  Lucas  vero  dicitt  <juod  cedificavit  synagogam, 
non  eet  conlrarium  ;  potutl  enim  et  Judcsus  non  esse, 
et  synagogam  construxUse. 

•  Ms.  Qesea. :  Sieul  fideUsservos  promovet  in  ami» 
coSj  Ua  perfuiice  fiUos  in  pcenaUm  redigit  servUutem. 

d  Uomiai  pio,  humiii»  devoto  utrumque  coaveoit : 
scilicet^  te  indigoam  putare  utipse  ad  Glirittum,  et 
adse  Ghristut  accedat. 

•  ExsuUmat  indignum.  Ita  ms.  C»sea. 
f  laouit  te  vel  t^ribano»  ? el  pnetidi  tubditum.Beda 

.hic,  cap.  85. 


487 


S.  PETRI  CBRY80L0GI. 


iM 


raiDy  qnicairisti  priBseiitiam  corporalem  »e  jadioat  ^  spiritu  per  ooncayum  eoma  lignt  yel  aru  tnstem 


noD  merOTi,8ed8oloTtrbo,  nantiOyaoditufidei  tan- 
tum,  totas  Domini  audit,  credit,  respicit  in  sua  sani- 
tate  virtitutes.  Namquod  dicit:  Dtco  huic,  Yade^ei 
vadit ;  et  aUi,  Veni.ei  venii ;  ei  servo  meo,  Fac  hoc,ei 
faeU  ;  Judffiorum  repuisam,  .yocationem  gentium, 
*  Giiristiam  popuii  obedientiam  sic  demon8trat.Dico 
huiCt  hoc  estyJudffio,  qui  non  credidit,  Vade,  etva- 
dii ;  ei  aiii,  hoc  est,  Gentili,  quia  credidit,  VetUi  ei 
venii  ;  eiservo  meo,  hocest,  Christiano,  Fac  hoc,ei 
facii.  Oremus,  fratres,  ut  mereamur  Ghristiani  non 
nomine  tantum  esse,  sed  fide;  et  ut  queBjubentur, 
non  audiamus  tantum,sed  faciamusaudita.Quiasi- 
cut  devoti  serviest  fecissejussa^istajussacontuma' 
cis  est  non  fecisse.  Dic  egoverbo,ei  tanalniur  pner 


beilantibusdat  ^  mugitum,8edquiBdecordePatris, 
ore  Filii,  vitaiem  simul  et  inferis  et  superis  dat  da- 
moreTn.Eiinnovissimatuba{lCor.xyfi2)\iub^qum 
in  priDcipio  mundum  vocavit  ex  nihilo,ipsain  novit- 
simo  mundum  revocabit  ex  perdito  ;  et  qun  initio 
hominem  suscitavit  ex  limo,  ipsa  in  fine  hominem 
resttscitabit  ex  pulvere.  Fratres,  sic  credimus,quia 
tuba  divioaB  vocis  chao8divi8it,coliegitorbem,muii- 
davit  elementa,di8tinxi  t  mundum,8U8pendit  coelum, 
fundavit  terram,  mare  vinxit,mer8itinfemo8^  dedit 
ordinum  vices,jussitrerum  continuam  servitutem ; 
ac  ne  vacuus  horreret  orbis,  aptavit  habitatores, 
habitacula  sic  discrevit :  in  coeio  posuit  angeios  solo 
spiritu  viventesjin  terraconstituitvitas  varias  terre- 


meus,  Quoau€Hio,inqiiii,Jesusmiratusest,CreBXOT  B  uorum,  in  aere  dedit  animas  aligeras  pervolare^in 


mirabihum  ^miratur;  aurium  conditor,  quasi  qui 
non  audita  ne6ciat,8ic  stupet  audita ;  seddum  gen» 
tiiemsiccredidisse  miratur,  incredulitatem  corripit 
Judffiorum.  Denique,  Sequeniibus  se  iurbis  dicU,  in 
morte  manentes  arguens  sicJudasos:  iimai  dicovor 
bis,  nec  in  Israel  tantam  fidem  inveni,  Verum  est. 
fratres :  fides  sola  vivit,  et  vivet  in  gentibus ;  signa 
et  virtutes  lassant,  et  nihil  proficiunt  in  Judeis. 

SERMO  cm. 

De  filto  viduos  excitato  a  monuis,deque  corporum 
resurrectione. 

Hodiebeatus  evangelista,quia  vidusB  matris  uni- 
cum  jam  f unereis  vinculis  illigatum,lamcntabili  im- 
positumjam  feretro;  prosequentibus  turbis  euntem 
jam  •  carceris  ad  sepulcrum,  per  Ghristum  vita 
redditumnuntiavit(Luc.  vii),omnium  concussit  cor- 
da,  movitmentes,  stupefecit  auditum.  Sed  hoc  gen- 
1es  mirentur,Judffii  8tupeant,mundus  pavescat :  nos 
autem,qui  omnesa  sacuUs  mortuos  ad  unam  vocem 
Ghristi  sepulcris  excitandos  credimu8,cur  miramur  7 
Exsurgeni,  inquit  l8aias,mortcit,e<  resurgeni  quim 
monumemissunt(Isai,TiyijuxtaLXX),EiDoimnus: 
Venieihora  quandomoriui  audient  vocem  Filii  Dei; 
ei  qui  audiertnt,vivent  (Joan.y).  Ad  haBC  Apostolus : 
/fi  momeniOfin  tctu,oculi,  innovissima  iuba ;  canet 
entm  iuba,ei  moriui  resurgeni  incorrupii  (I  Cor.x  vi). 
'QusB  est  ista  tuba,  qua  inferis  infertb6ilum,8epul- 
•cri  resolvit  moles,intonatmortui8  vitam^  resurgen-  q  creatura  T  Fratre8,hsc,  dico,  non  signommChristi 
tibus  in  lucem  perpetem  dat  triamphum  ?  Qu8b  est?  cupiens  exinanire  virtutes,  sed  hortor  ut  unios  ro- 
Illa  quam  superius  Dominus  dixit :  Moriui  audieni  surgentis  exemplo  ad  fidem  resurrectionis  omniom 
vocem  FiliiDei  (Joan.  vj.  Tuba  non  qus  arctato     concitemur,  etcredamus  quod>  crux  nostri  corpo- 


aquis  tam  pusilla  quam  magna  fecit,  ut  viveret  ani- 
mantium  multitudo ;  ac  miro  modo  sic  ex  disjunctis 
partibu8Junxitcompagemmundi,utnec  commixtio 
discretaconfunderet,necdiscretio  rerum  scinderet 
unitatem.  Hinc  est,  quod  diei  ac  noctis  copula  sic 
divisa  est,  ut  ex  quiete  labor,  requies  ex  latxH» 
constaret.  Hinc  sol  et  luna  vicissim  mundi  droum- 
eunt  metas,  ut  sol  •  geminata  luce  amplifioet  da- 
ritatem  diei,  et  luna  t  lumine  suppari  ex  toto  c»ca 
noctis  tempora  non  relinquat.  Hinc  stell»  suo  cursu 
varios  mutantortus,utnoctibus  etsignent  tempora. 
ct  Tiantibus  dent  ducatum.  cr  Hinc  tempora  eundo 
veniunt,  esse  incipiunt  dum  desistunt.  Hinc  semina 
nascuntur,  crescunt^  adolescunt,juvenescunty8eno- 
scuDt,  decidunt,  moriuntur,  et  iterum  vitalibas  se- 
pultasulci8,resoluta  putredine,8alutari  ex  mortein 
▼iam  suam  redeunt,  decorruptione  ^  perpetuasu- 
scitantur  in  forma.  Etsi  hoc,fratre8,  Dei  vox,  tuba 
Christi,  per  dies,  per  menses^  per  tempora,per  an« 
nosvocat,  revocat,  ducit,  reducit,  prsBcipit  esse^fa- 
cit  non  esse,  dat  morti,  vitie  reddit,  quare  quod  in 
omuibus  semper  facit,Bemei  faoerenon  poseit  inno- 
bis  ?  Aut  in  nobis  solis  virtu»  divina  lassescit,  pro- 
pter  quos  solos  totumquod  prsBdictum  est  Deiest 
«operata  majestas  ?  Homo,si  tibi  omnia  sua  ex  morta 
reviviscunt,  cur  tu  Deo  non  reviviscae  ex  morte  ? 
Aut  in  te  solo  Dei  creatura  deperit,  propter  quem 
subsistit,  agitur,  mutatur,  innovatur  stotaquotidie 


•Itfysticum  sensum  hoc  tali  modo  explicat  Beda. 
InsigDem,  sed  longiusculum  locum,  lege  apud  eum 
cap.  25. 

t  b  Nempe  mirantis  modo  se  habuit  et  locotus  est, 
utcircumstantescenturioDis  fidem  admirari  et  imitari 
possent.  Vide  Chrjsostomum  toties  laudatum  ho- 
mil.  26,  olim  27. 

c  Ms.  Vallicel.,  adsepulerum  carceris. 

^  TubsB  tribttit  mu^itum,  cui  tribuitur  reboatus. 

•  Nonnuli  impressi  codices  habent  germinata  luce, 
sed  corrupte.  Kam  sic  emendat  Liatinius,  et  habent 
mss;  onmia,  et  prima  editio  Bonon.,  ut  adTcrtit 
Mita,  oui  varias  nic  aifert  expUcationes.  Aptior  an- 
Vem;  ijiMdsolgemisuUa  luccsplendersdmiuri  primo 


enim  ex  se  lueei,  seeundo  medianie  luna,  et  siellis, 
quas  sua  luee  illuminat, 

>  Luna  tuDC  suppar  videtur  soli,  quando  ab  ipso 
integre  illuminatur. 

ff  Verba  bffiCy  ut  apposite  dicta,  laudat  Barthiut 
Advers.  iib.  lvui,  cap.  5  pag.  2730. 

^  Ex  mss.  GffiseD.  et  Vallicell.  Editi,  projnia.  Quia 
hffic  seminum  forma  perpetuatur  et  continuatur  in 
mundo  ex  corruptione  et  vififioaUone.  Mita. 

i  Alias,  tota  die. 

J  Sjmbolice  dietum.  Gnterum  in  cruce  aratri  fign- 
ram  nonnolli  scriptores  obserTant  Vide  Bosium,  de 
Cruce. 


m 


SERMO  CIV. 


490 


rissitaratrum:fldes,sdmen;sulcus,  sepulcrum;re-  A  Nonhabeo  Qemod!cat«  quando  Deus  ^ex  eoquo4 

habes^  non  exeo  quod  non  habes,  qu®rit,^audo 
duo  aera  vidu89  in  acceptumdignantcgr  ascribit«De- 
▼oti  simus  Creatori,  ut  nobis  devota  sit  creatura. 
"Proximorum  nostrorum  sustentemus  angustias.ut  a 
nostris  liberemur  angustiis.Repleamusaltare  Dei^ut 
nostra  horrea  repleat  fructuum  plenitudo,Certe«i 
non  damus,quia  non  accipimusnon  queramur.Ipse 
autem  Oeus  nosterdonetvobistamprMentiaquam 
f  utura  bona,per  Dominum  nostrum  Jesum  Christum^ 
cui  est  omnis  honor  et  perpetua  gloria»  una  oum 
Spiritu  sancto^nunc  et  semper^ejt  peromniasfiBcula 
ssBculorum.  Amen. 

SERMO  CIV, 
De  divite,  cujus  ager  fenm  fuit. 
Quotiens  dives  iste  venit  in  mediun^  quem  iat 
sfficulis,  orbe  toto,  dle  omni,  clamor  divioeyocis 
accusat,  totiens  divitiarum  fallaxfugatur  iUecebra» 
totiens  cupiditatum  furens  flamma  restinguitur^ 
avaritise  totiens  rabies  vesana  mitigatur.  $ic  namr 
que  hodie  coepit  Dominus  Jesus.  Eomini$  cujut' 
dam  divitis  ubere$  fructu$  ager  atiulit  j  ei  c^gir 
tabat  inlra  $e  dicen$ :  Quid  fadam.quod  non  habea 
quo  congregem  fructu$  meo$f  Bl  dixit,Hoc  faeiam, 
destruam  korreamea,  et  majora  faciam,  et  illuc 
congregaho  omnia  guae  natasunt  mihi  bona^mea;ef 
dicam  avimce  mex:  Anima,habe$ bonamultapo$ita 
inanno$multo$:requie$ce,  manduca,  bibe,  epulare^ 
Dixit  autem  itli  Deu5,[StuUe,hacnocteammaintuan^ 
repetuntatcquceautemparasti,  cujusemni  t  Misa*- 


solulio,  germen  ;  exspectalio,  tempus  ;  ut  cum  ver 
Dominici  adventusarriseril,  corporum  nostrorum 
matura  lunc  Viridllas  vitnlem  resurgat  in  nressem, 
neseituramjam  finem,nesciluram  canitiem,nonpa8- 
suram  fasces^nec  flageliasensiiram.Quia|(iepositts 
in  morte  vetustatis  palels  novum  gloriosi  corporis 
eonBurgtt  in  fructum.  Si  ad  unius  ^duae  lacrymas 
temporales  sic  motus  est  Ghristus,  ut  occurreret  in 
Tia,ut  ex  oculis  slitlantla  dolorum  fluenta  restfngue- 
rct,  nt  »  reculerel  morlem,  reduceret  hominem, 
resuscitaret  corpus,vitam  reduceret,planclum  ver- 
teret  in  gaudium,et  exsequiaslugubresinfestivita- 
tcmnatalitiamcommutaret,  et  feretro  dolum  matri 
Tivum  redderetexmortequld  modo  faciet  quando 
bardescet Vftribus  suis  ad  Ecclesiae  suce  lacrymas  diu-  ^ 
tnmas,  ad  «pons^e  sn»  sanguineos  sudores?  Nam 
per  supplicantem  Ecclesiamlacrymasfunditjuges^ 
per  martyres  sacnnn  sangulnem  sudat,  donec  uni- 
cum  snnm,hoc  estpopulum  Christianum,quemtot 
ad  mortem  ferun<  tempora,  occurrens  Christus  de 
mortali  feretro  perpetuSD  vitas  reddat  in  supernee 
matris  gaudium  sempitemum.  Verum  quia  nascentis 
Christi  venittempus,  etmlraculumcoeleste  jamra- 
diat  paritnra  virginitas^atqoeortnmdiviniregisno- 
bis  BOQ  stella  jam  nTiQtiat,sed  ipse  solis  ascensus, 
adoratan  ocourramus  oina«s,  et  muneribus  sacrls 
Oeam  ragemcpie  virgtneo  processisse  fateamur  ex 
tempio:  offeramns  munera,qnianascenti  regisem- 
per  publica  paraturobIatio,ofiferamusmun€rra«qula 


iDderotQBsatisestvaoaus  adOrator.Roc  prohat  ma-  ^  rum^quem  ubertas  sterilem^  gabundantia  auxJnaH 


ga«,  qui  OQastm  auro,  vucoeBSUs  thurc,  sacratus 
myTrha,€hristieuBabQli8meIinatar(iI/d</A.n).QuaIe 
est,  ti  qaod  Cecit  magus,  non  faciat  ChristianUB  t 
Q«al6e*t,«iad  gaudiumnascentis  Ghristt  fleatpau- 
p^,  c«ptivQsg9mat,hospes  Iamentetor,e]ulet  pere- 
grhuB  ?  Fasttt  coBlestiai»  ludffius  decimis  semperho- 
DoraTit,  CfaristianQS  quid  de  se  sentit^  si  vel  cente* 
mus  QM  hooorat  t  Fi3atre8,nequi3  me  hoc  dicere 
existiQMt  decUimaQtis  8tudio,noQ  dolentis  aflectu. 
Doleo,  certe  doleOi  quando  lego  Chrfsti  cunabnla 
Biagos  rigasse  auro,  et  video  ^  altare  corporfs  Chri- 
sti  ChmtxaQOs  vacuum,  reliquisse,  et  in  tempore 
boc  prmsertimiquaQdose  paupernm  <>  fames  vasta, 
•  qoaQdo  «9  luDdit  torha  lamentabiiis  captivorum. 


inhumaDumcopia,divitiffi  feceremendieum.  Humar 
nusagerinhumanumdomiQumsustinebat.;  et  quod 
terrafundebatlargiter,  concludebat  etcoogregabat 
anguste ;  utessetalienorumcu8tos,quies8e  suoruip 
noluitprorogator,  ingratus  |)eo,siiii  aeqgia?i^98tif 
pauperum,  divitum  nota,  ^  carcer  natu^ae  JSToimiuf 
cujusdam  divitisuberesfructusagerattuUitet  cogitth 
hat  tn(raie,Quasipoasit  extra  sequiapiamcogitari 
sedintraseistecogitabat,  qi]imc<;>r4e  ^uoixppieta^ 
tis  consilio  rec^plo  nilpietatissibi^isericordlaBQil 
reliquit.  CogUabat  intra  u,  i^tcens.Dignoco^s^iarjo 
se  usus,  1  qui  maU  aQimi  non  poterat  haheresolan 
tium,noapoterat  habere  coILegam. ^^  C(^i/a6at  in* 
tra  $e,  dicens,  Mens  impia  cum  pietate  certabat,ei 


«  Alias,  pertuteree.  ^  fames  vasta,  et  turba  fundit  laerymabilis  captivorum. 

b  Decim»  apoA  jaebrtfosduplitas  srant  gsMtis  ?  ^     «  Hoc  est  ejulatu,  lacxymisque  adeo  ChristiaDam 


etquae  l.evitis  impendebantur,  etquae  insuBSobantut^ 
iD  tem^o,  occasiooe  lestivitatum.  In  quarum  loco 
loccessisse  videntur  AgapmCliirLstianorQiu.  Uflrum 
decimarum  mentionem  fleri  volunt  rabbini  in  Deu- 
ter.  XIV,  22 ;  xxu«  12 ;  et  xvii,  i8.  Vide  Liranum  in 
DeateroQ.  xxvi. 

«  CimstiaBorum  mos  erat  antiquQs  eleemosynaa 
td  pauperQmsubievationem.capUvorumqaeredemp« 
tionem,  super  aram  iempii  depoQere  :  quas  diaeoni 
tuneQtes»  egenis  opporittne  distribuebant,  ut  etiam 
Aactor,  infra»  seroi.  15^,  et  notai  BarooiuB  ad  ann. 
Qiristi  402  Mita. 

4  Mita  caiQ  editiakfil/Mtfs  Mwtoltelphira  eom- 

meQtatur ;  <)ua$t  fames  se  ipaam  defostet  ^t  des^ 

truat.  LatiQius  emendat  vasta ;  et  sic  legi  in  ms. 

Cmeme,  ipse  Mita  fatetur.  Scqsqs  est  :  QwMdo  s$ 

Patqoih  LU. 


^ietatem  clamat,  utmetalli  instar  fundi  paujperum 
yiscera  yideantur.  Mita.  —  Turba  se  fundit,  id  est. 
iffmdit,  contursat,  etc.  ^ 

f  Optime  concordat  S.  Leo  serm.  9  de  jejunio  se- 
ptimi  mensis.  Mita. 

g  Plutarchus  de  cupiditate  diViliaruni,  aiebat  i 
Argenti  cupidinem  nonexstinguit argentum,  necaurum 
auri:  neqne  si  pUira  Tpossideas,  coercetur  plura  possU 
dendt  eupiditas,  Mita. 

-  ^  Ea  incladenS,  quae  ad  boMinam  commoditalem 
natura  emlttit.  Basilius.  homil.  6,   qum  inscribitur 
di  A^ritia,  ait,  talem  diritem  non  mminisse  hum<h 
n^  ntHurx, 
i  Interior  noster  eollega^  qu^ctim  ipsi   nos  ipsos 

cottsttlimns,  atiimns  est.  At  animusmalusnciipotest 

esse  Qobis  Qec  solatii  Qec  colleg»  loco. 


4»! 


S.  PETRI  CmiYSOLOGt 


401 


patiebatar  intestinuiii  bellum,qiii  misericordi»  pa-  A  fnea\etdicam  animcs  mi€B:Aiuma,habeimuUa  bona 

ceiilperdideratelquietein.J»( cogitabat intra^sedi^     ---•--•  .*  ^ .—  r-t         i       r^^^* 

cerw  :  Quid  /adam ^lnterrogantis  voxest^etquem 

putas  interrogabat  iste  ?  Erat  in  iilo  alter,quia  ad 

ejus  penetraiiajam  diabolus  possessor*  insederat; 

et  qui  intraverat  in  cor  JudeB,  mentis  ejus  tenebat 

arcanum.  Quid  faciam  quod  non  habeo  ?  Audistis 

quomodo  non  habetdiyes  ?  Ecce  damat :  Nonha- 

beo.  Verum  est,  quia  non  habet  semper,  qui  quflerit 

semper;etnon  habet;ubi  congreget,  qui  ut  congre- 

get  sic  requirit.  Sed  audiamus  quid  ei  responderit 

oonsiliarius  internus.  Destruam  horrea  mea.  E  viden- 

ter  apparuit  quilatebat,quia  a  destructione  incipit 

semper  inimicus.  Agit^agit,  ut  qus  habes  destruas 

etquffi  concupierisnon  reformes.Miser  dives^igna 


posita  in  annos  muUos  :manduca,bibe,epulare,DixU 
autem  illi  Deus:Stulte,  hac  nocte  repelunt  animam 
tuam;quceautemparasti  cujus  erunt?  Unde  istedives 
sicprsBventus  est,  ut  magis  cogitata  perderetquam 
parata;et  impletum  estillud  prophetaB:^xt6tOptrv 
tus ejus,et  revertetur  in  terram  suam;in  illadie  per- 
ibunt  omnescogitationes  eorum  (JP5a/.cxLv)«Cogita- 
vit  iste  quid  post  se  relinqueret,non  quid  prsmitteret 
ante  semnde  juzta  Apostolum  lEvanuerunt  in  eogi- 
tationibussuis,et  obscuratum  esl  insipiens  coreorum; 
wstimantesse  esse  sapientes,stultifactisunt{RomA), 
Cuidiclturstulte^etexcitatus  desomnoprflBsentis  Yi- 
taB,inilia  perpetuitate  nihUinvenitinmanibusBiiis; 
sicutdixit  Psalmista  :  Dormiertmt  somnum  suum,et 


rus  de  prflBsentibus^disputasstultissimede  futuris;  »  nihilinveneruntomnes  viri  divitiarum  in  manibus 

k. ^^i:^«^.^.^~«:^   ..UI  »« A^^^^i ^  1...»      ^  --.'-/n i \  iri— ri. j; •_ ■ •_ 


^  quammeliu8pr8BsenUa»ubi  estsedesanim8B,trans- 
tulissesl  At  nunc^:  catenffi  horreorumtuorum  strinxe- 
runt  fauces  pauperum,  vinxerunt  hospitum  coila^ 
eturientium  viscera  contriverunt :  unde  paupe- 
rumteprsBceduntgemitus  et  sequuntur,  accusant 
te  hospitum  luridi  vultus,te  turba  impetit  plaogens 
petentium;ut  addictus  asuperno  Judice  satietatem 
poenarum  capias,qui  horreorum  tuorum  seras,  ne- 
gando  c«Bteris,tibimet  conclusisti.^  Gogitanti  intra  se 
diviti  merito  llle  taliter  respondit,^t  sct^  cogitationes 
hominum,  quoniam  vance  sunt  (Psal.  xcni):  Stulte 
kaenoete  repetunt  animam  tuam  ate^quoBautempO' 
rasti,  eujus  erunt  ?  Bene  stulte,  quia  ibi  totum  de 
eamefnerat,nildecorde.Bene  stulte,<:  quiamigratu- 
rSB  mox  animsB  conditasalislongapraBparabat.  Hac 
noctea  te  r^e/t<n{animam<«am.Convenienter  hac 
noctCt  qui  fugiens  misericordiaB  lucem,avaritia3te< 
nebris  se  manoiparat,dicendo  iManduca,bibe,epU' 
lare.  Quod  autem  bibentes  filii  noctis  sint,non  diei, 
Apostolus  sic  declarat.i&^9tit  tntf6rtan^tir,noc/e  ebrii 
iunt  (1  Thes.  v) ;  per  obscura  fertur,  assumitur  per 
tenebras,qui  vitaB  subsidium  claustris  snorum  man* 
davit  etcondidithorreorum./{epe^an<  animam  tuam 
ate.  Quarenon  dixitr  quidederat,repetit,sedrepe- 
funt?  f  Quia  sanctor  um  Deus  repetit  animas  et  reduci  t; 
lartarei  ministri  repetunt  et  pertrahunt  animas  impio- 
rsm.Btcogitabatintrd  se,dieenst  Quidfaciam,quod 
nm  habeo  quocongregem  fructus  meos  ?  Et  dixit : 
Boe  taciam;destruam  horreameaetmajorafaciam, 
•I  iltue  congregabo  omnidquce  nata  stint  mihi  bona 

*  Alias,  insidebat, 

^  Hasc  ex  editione  Alitas  et  ms.  VallicelU  In  aliit 
desunt. 

c  Similia  his  Basilius,  homil.  in  difites,  ubi  plora 
de  avaritia,  tom.  li  oper.  pag.  51  :  Educ  de  eareere 
vinctas  opes. 

^  Ex  ms.  Vatic  Editi :  Cogitabat  inira  se  diues. 
Uerito  ille,  etc.  Mita  vero  :  D.xii  autem  iUi  Deus  : 
Stulte.  Merito  ilU  taliter  respondit,  quiscit,  etc. 

«  Gregorius,  Moral.  xxu  cap.  ii  :  Eademnocte  xua* 
UUus  est,  qui  multa  tempora  fuerat  prmtoUUus;  ut  sei-^ 
tieet,  qui  m  longum  sibt  coliigendo  prospexerat,  subse- 
auentem  diem,  vel  unum,minimeviderel.  Mita  laadat 
mc  locam  S.  Maximi,  serm.  de  sancto  Aiichaele  ; 
Nudiins(Bculonaseimur,nudietiam  accedimusad  ta* 
Vaerum:quam  ergo  incon^ruum  estut  quemnudum  m<h 


5tits(P<aLLxxv).Vigila  ergo,  dives,in  operebono,in 
malo  dormi  ;utnon  sitmanus  iua  pauperivacua.ut 
tibi  plena  sU  semper.  Quia  divesquantum  largiter 
profuadit,t8ntum  largiter  redundat  g  inrebos.Esto 
ergodives  in  misericordia,8i  semperesse  visdives; 
et  tunc  eruQt  horrea  tua  majora,  tunc  plena,  ai  non 
fuerint  largitate  vacua,cupiditate  inclusa. 
SERVO  CV. 
De  muUere  qum  habebat  spirituminfirmiiatiM. 
Hodie  cura  Christi,  et  divina»  virtulisdedit  aura* 
biledocumentum,etdial>olicaBfraudisnudavitastu- 
tiam,et  absolvit  mulierem  longo  et  oi^souro  vulnere 
sauciatam ;  8icutaitEvangelista:£/Hit  Jesus  docens 
in  synagogascd)batis,etmulierqusehabebaispiriium 
Q  infirmiiatis  annis  decem  et  ocio,ei  eraiinctincUa,nee 
^  omnino  poteraisursum  respicet*e.  Quam  cum  vidusei 
Jesus,  vocavii  iUam,etaU  ilU  Mulier,dimissa  es  ab 
infimiiatetua.Et  imposuit  ilU  manus,  et  eonfestim 
erecta  est  et  gtorificabai  Deum  (Luc.  xm).  Habebat 
spuitum  infirmitatis,et  erat  incUaataipatebat  ?al- 
nus,8edauctor  vulnehs  non  patebat;languorem  vi- 
debant  cuncti,sedlangaoris  materiamnon  videi>ant 
Erat  in  aperto  p€Bna,sedia  ipsa  poeaacarnifexlale- 
bat  inclusus;corpu8aspiciabaturincurvum»8edDon 
aspiciebatur  incurvi  corporis  pondus;  in  medio  ci« 
vium  portabat  mulier  hostem  su  um,8ed  hostem  oi?6s 
utpropellerentnon  videbant«b  Ars  nequissimispiri» 
tus  i  oorporis  necessitas  credebatur,ut  pr»docaUi« 
dus  teneret  captivamdolo,quamteoefeviribu8noa 
valebat.  Diabolusnihilesset,  si  essent  soUicitiores 

tergenuU,  nudum  suscipii  Ecetesia  dives  velit  inirare 
in  coflunL 

t  ita  et  alii  interpretantar.  Animas  impiorum  re^ 
petunt  an^eli  mali,  boni  pioram. 
g  Aiias,  in  rivulis. 

^  Cjriilas  Alexandrinus,  in  Catena  GraBcorum  Pa^ 
trum  :Dicit  autem  spiritum  infirmitaiis,  quia  muiier 
patiehatur  heec  atrocitaU  diadoti,  dereiieta  a  Deo  pro- 
pter  proprm  crimina;  vel  propter  iransgressionem 
Adx^  ob  quam  humana  eorpora  infirmitatem  et  mor- 
temineurrerant.  Dat  autem  super  hoc  Deus  diabolo 
pqiestatem,^  ui  homines  moie  adeenUte^  depressi  vc 
tint  ad  meliora  transire. 

<  Ac  sic  Uborassetemprostiiotono,  qaae  tensio  est 
Q^teptium  masculoram  in  anteriora. 


m 


SERIiO  CV. 


494 


Ii0Bii«es^otiiCiores.  Avt  quid  in  hoQiiiMuinquam  A  olttiiB  typiuD  portat,  in  Sjnagoga  sie  reperitur  in; 


{m?aluitille  Tirtute,  oisi  arle,  meodacio,  insidiit, 
Itaiide,  <iolO)  nequitia,  vitiorum  ministerio,  furore 
ariminamtlUe  voluntateshoininum  semper  explorat, 
(tbonaeqoidem  voluntatesrefugit^malis  autem  vo- 
Inntatibiis  obseeundat»  ut  sitnuoistereeelerum^cri- 
minum  leno,paraaituaipse  vitiorum,  Et  quia  pote^ 
state  non  potest,  dominatur  turpissimis  men  tibus  tur- 
pissima  servitute.Sic  mendaciodecepit  Evam  (Gen. 
iii),  sic  cupiditate  laqueavit  Judam  (Mare.  ziv),  sic 
JodflBOs  oa»cayit  invidia(lfare.  zv),  sio  gentesidolo- 
mm  caligaviterrore,sioconfuiMiitpopuIospompare- 
ram,sic  panrulosvanitatene  sana  saperentoccupa* 
viLDeoique  quideircaprsseotem  mulierem  molitus 
sitaudiamus.^/  sectf»inquit,mtt/*er,gtiarAa6«^a<spt- 


curva?Quidesl?Quiadumfugit  gentium  sacrilegii^ 
et  dedinatsarcinas  idolorum,  graviora  incurrit,  et 
portat  c  pondera  SynagogiB^  probante  Domino,  cum 
dicit :  Vm  vobit,  Scribm  et  Phari$m,  qui  alligati$ 
onera  gravia,  ei  imp<mUi$  $uper  humeros  homintm 
(Lue.  zi),  tp$i  autem  nec  vel  mnimo  digito  ea  vuttiM 
iiiot;ere(ifaf  f  A.zziiiy  1 4).Undeetbeatus  Petrus :  Nune 
ergo  quid  tentattsDeumiinqnii^imponerejugumsuper 
eervices  discipulortmt,  quodneque  nos,  neqtu  patres 
n(»fn>o/*lare;iofiamiis(iirf.zv)?HincestquodGbrir 
stu8,  abhis  oneribus  hominescupiens  alleviare»  cla- 
mat :  Venitead  me,  omues  qui  taboratis  et  onerati 
estis,et  ego  reficiam  vos :  tottitejugtm  meum  super  vos^ 
quiasu3veest(Matth.xi).  Cum  dicit  omues,  et  Ju- 


ritum  imfirmitatiswmisdecemetocto,et  eratincUnar  g  dMs  utique  Tocat,  etgentes.  Sed  quare  perdecem 


le,  aeeontittoopoferal  sursumrespicere.  Videtisquia 
hflBC  molierdepressa  nequissimispiritusoneresuspi- 
rabat,qui  semper  oneribus  peccatorum  deprimit  bo- 
mines,  et  indinatad  terram^ne  coilumvideant,  ne 
supema  sapiant»ne  Oeum  aspectenttuead  libertatem 
soam  per  suumreTertanturauctorem ;  sediodinato 
eapite,  deiizis  oculis,  prono  vultu,  captivisubjugo 
temper  bostisteneaQturantiqui.  Sicpremebaturpur 
blicaaus  iiie,  qui  ocuiossuos  ad  cmlum  tollerenon 
valebatt  sedpercntiebatpeccati  ooosciumpectus ;  et 
quia  negandi  locus  non  erat,  locum  misericordi« 
pefqoireiMit,  dicendo  :Deus,propitiusestomihipeC' 
«a/ort(Ltic.zvm).Boc8U8tinen8propbetai>eatissimus 
sic  canebat :  IniqtUtates  mem  sttperposuerunt  caput 
meum^  sieutontisgravegravatmsuntsuperme(Ps. 
zzzTu).  Et  utsui  operis  aperiret  auctorem,  aiibisic 
profatur:  Verf  t>eiiicapt7Ztperafii6tt;anftti«im  delictis 
%ms  (Pse^m.  ixt).  Quia  qui  non  resistunt  deiictiS| 
iedperainbttlantineis,eorum  diabolusetequitat»  et 
ptfcorrit  in  verticem ;  ut  qui  ad  maia  suo  vadunt  stu- 
diOy  ad  p^ora  dial>oli  ducantur  impuisu,  Apostolo 
dicente :  raatgtiametmfes  dtice6aiiitni  (1  Cor.  zu).  Sed 
quid  in  bachistoriaspiritualisintelligenti»  maoeat 
persemtemur.  Et  eece  mulier  qumhahebai  spiritum 
mfirmitatis  annis  decemetocto,  eterat  incUnata^  nec 
omnino  poterat  sursumrespicere.Que&t%i  ista  cujus 
infirmitatis  etiam  tempora  deschbuntur  ?  Qua  est 
ista«*  euiferredeterra/iedinclinareadeamlanguor 
ealidus  sic  studebat  7  Qu«  est  ?  Hmc  qus  modoest 
sanctorum  genitrizi'  Ecdesiasanctafiliorum,  quam, 


eioctoannos  mulieris  hi4ustrahitur8Bgritudo?Quia 
ni8t  decaloguslegis^  ogdoadis  venisset  adgratiam» 
numquam  sancta  Ecdesia,  numquam  mulier  haBC  ad 
plenitudinem  temporis,  addiemsaluti8,adtempus 
acceptum^ad  sui  Salvatorisprmsentiam  pervenisset. 
Hanc  autemmnlierem  gessisse  Ecdesis  sic  figuram 
ipsiusquaiitascurationis*  assignaUFoeatnf,  inqui^ 
ad  se  itlamtet  imposuitillimantu.Sic  curaresemper 
Ecciesiam  satisnovit,quifieriGhristianusmeruit,  et 
quotidie  fiericonspicitChristianos.Nam.queutincur- 
Tuspeccatiserigaturgentilis  adccelum,  priusagen- 
tili^  perimpositionem  manuumnequam  spiritusef« 
fugatur.Nainqui  soloTcrbo  fugaratd9mones,etin;» 
firmitates  omoessola  sanaveratju8sione,quare  su* 
^  perhancmulieremsua8impoDitmanu8?Quarecirca 
^  istam  curandi  ordioem  novat,nisiquiaj8m  tunc  in 
una  sanat  omnes ;  immo,  quianon  ante  suscipit  Ec- 
lesiam^nisieam  perimpositionemmanuumsuarum 
purget  a  diaboio,  ef  faciat  Christianam  ;etampliusy 
faciendorum  Christianorum  curam  prmsentis  cur» 
formet  et  instituatsacramento.Sed  archisynogogus 
indignatur  quareCbristus  sabbatis  curet»  hodieque 
JudflBUs  ia  Ecclesis  curazeli  furore  torquetur,  dum 
coBlestes  sensus  inteiligentia  terrena  s  revolvit,  ac 
putat  sabbatumjumentis,nonhominibusconsecra- 
tum,  quiperiditantibovi  velasinosabbato  festinus 
occurrit»  hominique  morientisabbato  pietatisquid- 
quam*  miserationis  quidquamnon  indulget.  Et  hoc 
facit  ezcors,  ut  inpectorevioiet8abbatum,etinho- 
mineipsam  violetsanctitatem  :  ac  sicDeo  Deilege 


sicutdicil Apostolus^pinf iii aerii hujus,spintusdif'  0  prsscribit ; et observando  sabimtum,  Deo sabbatum 


/ktenltaff,sptriii4i  errorts  (EpAet«  Ti),spiritaUvezabat 
incommodo,atque  ita  ponderibus  diversis  pronam  dar 
bat  etdeponebat  adterram,  ut  ad  coBlumnumquam 
sublevaretur  aspectu.  Sedquid  estquod  haec  quas  Ec- 

«  Locus  GBdipo  dignus-  Fortassis  :  CtU  s$  auferre 
ie  terra  neaabatt  ud  mclinare  ad  eam  languor  calir 
dus  sic  sttidebat. 

b  Ms.  GflBsen.  habet,  Ipsa  sst  sanctorum  getutrtx 
(Hiorum  Ecclesia  sancta. 

c  Alias,  portavit  pondera.  Graviora  erant  Judaeo* 
rum  prcBcepta,  vel  mortem,  vel  severiores  poBnas 
transgressoribus  minitantia. 

4  (ta  editi  onuies  et  mu.  Tuno  legis  scripta  deca<* 


sicrefundit»  quodDeusJudieopro  labore  terreno  et 
^opere  carnis  dementer  indulsit.  Et  conversi  sunt 
in  arcum  perversum  (Psal.  Lzzvii),qui  iuDominum 
legislegispr8Bceptarectissima8icretorquent.Jud8Be» 

logus  ad  gratiam  octonarii  numeri  pervenit;  quando 
carnem  nostram  assumpsit  FiliusDei»  et  in  ea  mor* 
tuus  resurrexit  nobis.  Mita. 

•  Alias,  designat. 

f  Eiorcismi  et  manus  impoaitiones  super  capit^ 
bapUzatorum,  etiamnum  moris  sunt  in  Ecclesia..    , 

g  Sic  ez  LAtinio.  Editi,  pervotvet,  vel  prcBvolvit^ 

h  Ms.  Cm.,  operibue  cameis. 


k^ 


S.  PETM  OlRVfeOLOGt 


%M 


Mi  teab  linmftnb.ttlTdUoo«Ke.V«  «4!*»to,  sal8(U  4  radl«e8olMat*,«acerdot«U«alteta«MiMli»,|iMfl»^ 


•fa»  cufatione  cessares.  Deest  qUippiam.    Bt  tu, 

<3hrtstiane,  «  diem  Domiao  domioicum  serva,  si 

•vii  Hlmn  vldefre  Domini  diem,  si  vis  quidquid  est 

idominicum  pet  Domimim  possidere. 

SERMO  cn. 

De  ficu  ^u^  fruetufn  non  protulit. 

Sicutperitu»magisteradaadiendumrudes,adin- 

HeRigendum  lardos,discipulorum  sensus  vario  getiere 

^octrin»  pu]sat,8uscitat,accendit  ingenium,itaDo- 

ininus  siBiilitudinibus  variis.diversis  comparAtioni- 

l)us,popalorum  pigros,tardosque  animos  ad  evange- 

Ucum  convocat  et  invilat  audilum;namquchodie  sic 

coBpit :  jir^em  flcihabebatquidamplantatdmirtm' 

\ieasua,etvenitquxrensfruetuminitla,etMninven^, 


ticisdilatata  ramis,  Judaic»  observationis  vefMa 
grossis  florebat,  tubc  spe  sola  fraotum  datora  per 
Christum,  immo  ipsum  Cbristumdatura  ^  pdstfru' 
ctum,  dicente  Psaimista :  Defruetu  venir^tniponam 
super  sedem  tuam  {Ps,  cxxxi).  Unde  sanctiscientes 
hflBc,  spem  fructus  ex  flore  capiebant,  «t  soiabaBtor 
preesentiadefaturis^videntesjamjamquesaccedere 
ttterna  mortalibus,  perpetua  caduois,  I^  grafiam, 
Sjnagog»  Ecclesiam,  coeiestia  terrenis,  humanisdi- 
vina,  omnilms  Ghristum ;  quem  quia  venturum  longa 
patientia  sustinebant,  venissefideligtiQdio  suntga- 
visi.  Ei  istis  erat  Simeon  iile,cuipt^mi88umeratal 
tionvideretmortem,doneicvideretGhri8tumDomini, 
qaem  in  uinashaben8,talem  prorupit  In  vocem.iVtiiie 


Dixitautemadeultoremvinex.-JBccetresannisunt.  ^  dimitftssermmtuum.Domine^seimndumterbumtuu^ 


txquo  venioquasrensfructum  inficulneahdCtet  non 
invenio:succidit^m  ;ui  quid  et  f  ^ttim  occupatfA  tiile 
respondens,  ait  iltif  bontvne,  dimitte  illam  )stiamhot 
ttnno,usquedumfodiam  drcditiam,  etmittam  sterco- 
ra^  et  siquiAemfecerH  frucium;  sin  autem,infuturb 
tuccides  itiam  (Luc.m\).A  rhorem  fiti  habebat  quidam 
'pta.ntatam  invfneama.Rogoquid  tamplanum,quid 
tamlQcidtnn,qaidtamcommune,quidrasticissicver- 
baculum,  ^uidpropriumsicperitis  quamproposit* 
'simititudinis  format  Quab  de  generali  usu  venieus 
omnes  et  verbo  instruit  et  couvertit  exemplo.  lnfru- 
ctuosa  arbor  intricatcespitem ,  necat  spatiaicxhaurit 
lerrffi  vires,  cultorem  confidt  damno,  afficit  tffidio 
possidcBtem  :  ac  «ic  excidere  istam  lucrum  est,  est 
Istam  cbmmodum  non  babefe.lSichomoutiquequi  ^^ 
iiaturffi  donum,munus  anim6e,rationi8beneiicium, 
'exc^ll^ntiam8ensus,]ttdieiQmmetitis,ariisinduBtriam^ 
culturfle  bonum,per  sleriles  atque  inopes  actus  e  ver- 
tit,  occupat,  mergit,  auctorifructum^cuitori  gratiam 
inegat;  sicut  arbor  o  lerra,  sic  iste  b  vlta  meretur 
exeidi.  Ct  sicut  infecunda  arbor  si  faerit  in  vinea, 
dumfunditmortiferamsubJectisviribusumbram,iQi- 
mica  nonsibiscli^sedetiampalmiiibus  fitfecuudis: 
ita  homo  deses,  ignavus,  si  prffisitpopuiis.nonsifal 
8oli  fitnoxius,  sedmultis,  dumsequeUtes  sesuo  vi- 
tiat  ^t  perdit  exemplo.  Sed  hanc  similitudin^m  quare 
Dominus  dixerit  audiamus.  ArbOr  ficus,  brumaii  tem- 
pore  transacto,  dum  grossos  producit  in  florem,  et 
simulat  suumsuisfloribus  fructUm,decipitlncautoSy 
inuditigQaro3.NamquemoxproJicitgrossos,pigrum 


inpace.Quia  viderunt  ocuUmeisatutaretutm  (Itic.ii). 
Tgnari  vero  dum  fiduciamgeruntiu  legetoia,neque 
Bunt  de  Christi  exspectatione  solliciti  ,neque  sQscipere 
€hristutn,  neqbe  agnoscere  meruerunt :  et  itasoBt 
legalibus  deceptifloscalis, sicutUesCios grossisBois 
decipit  ficus.  fiinc  est  c^nod  DomintJHs  advenUit  sui 
tempora  scirecupientes  mitlit  adficum,  dlcens :  Vi- 
dete  ficuirteam  et  omnes  arbores.  Cum  produeunifam 
fH(ctum,scitis  quia  prope  estmstas;iia  et  vosvkmfii^ 
riHs  h3Bcfieri,scitoieguia  prope  estr^wm  Dei(Lue. 
ixi^fVidetisquiaficusnonsignatprffisentiayeedindi- 
cat  ^cfotura.SedJam  p^rordinemproposilmn  pro- 
sequamur  exemplum.  Arboremfici  habelHtt  quidam 
ptantatam  in  i^ne45tMi.S3^agogae8tarborfici2s,po9- 
sessoi^arborisChristus,  vitiea  in^a  rcfertnr  piantata 
arbor  ista,  Israelfticusestpopulus.bataprdpbetasic 
dicente '  r  Ttnea  Domini  Saba<iih  domus^  Israel  est 
ijsai.  v).  Venit,  inq\x\\,q/ussrensfHu:tuminilla,et  mm 
invenit.  VenitChristus,et  in  Sjnagogafhictumfidei 
reperit  nullum,  quia  totadolis  erat  inutnbrata  perfi- 
diffi.  Ad  ficulneam  venit  Christus,  adquamlegitar 
Adam nudus  fugisse  ^  pOBtculpam.dioebteOeneseos 
)ibro7j^f  cognoverunt  quia  nudisuniieteonsueruntfo» 
iia  ficiy  et  feceruni  sibi  sUcdnctoria  ^Gen.m).  Venit 
ergo  adficfumChristu8,utinveniretAdam,Qtnudiim 
tegeret  piosuo  corpori9indumento,cujuartictr8non 
velflibat,  BCd  stimulabatpddorem;eujasficuBi8ta,id 
est  Synagoga»circumcisionibus  suis  nudabatpailem 
Verecundi  corporis,  non  tegebat.  Venit,  inquity^ap- 
rens  fructum,  et  nonintenit.  Dixit  autemad  cuftorem 


i)roficit  et  prorampitfngermenjetfitposterlorcffiie-  b  t;m^»  :Beceanni  tressunt, exquovenioquarenafru 
ris  fructu,  qua^  videbatur  caeteras  anteisse.  Merito     ^'      ^-^^^t^—  i.^^  --        -^^.     ^-  -         r^-  >^ 
ergo  a  Domino  ^  Syna^oga  arborificicomparatur^ 
quffi  caiefacta  temporelegali,temporaiiterecclesia- 
Bticifructusfloruitin  fig^ura.  Patriarcharum  namque 

« IgnatiQs,  io  «pist.  ad  M^gnes.  pag.  Wl  edit.  6e- 
*neV.  t623,  vdcat  diemhuoc :  diem  Resurreetumicon" 
secrcUum  etprincipem  omntumdierumi  Falliturergo 
Nicephorus,  lib.  vu  cap.  4^  edit.  Ba^.  1562,  dum 
^sserit  ConstantiQam  Magnum,  omnium  prfmunK 
diem.htohc  appellassedoMmtcimt.  Nisi  dieaoHis  N^- 
cephbrum  hic  innuere  voluisse  appellattioiiem  hanc, 
jam  obsoletam,  aCoQstantinoReramfQisserestitu- 
tam.  Quod  etiam  eruitur  a  Sozomeno,  Histor.  Eccles. 
lib.  1  cap.  7  pag.  13.  Cave  autem  hinc  inferas  diem 
banc  ant^a  a  Christianis  non  fuisse  i   honore.  Vide 


vtum  inHculnea  Aac,  et  non  invenio ;  succide  eam, 
tlultor^neffi^quiinfructuosamficumjubetarexcide- 
re,  est  prffisul  Synagogffi  angcilus,  qui  ^teriiitatem, 
quianon  potest  excusare,indUcias  impetratsuppli- 

canon.  29  concilti  Laodioeni,  Ibitfue  Balsamonem  et 
£onaram ;  et  oOnsale  tttbiioth.  iuris  GanoB.  pag. 
1S42  edit.  Parisiens.  1661. 

I»  fta  conJtnutiiter  ineC  parabola  interpretatur. 
Consule  Ambrosium,  Bedam,  Theophylactum.  fiu- 
t^ymiimi,  et  AugustinUm.  serm.  oHm  §1,  nunc  110, 
de  Verb.  Domin.' 

^  Us.  Cmsen.j  per  fructum. 

^  Hnjos  genfens  farisse  arilorem  Adiimo  hitefdic- 
tam,  tradunt  Uebrffii  et  ex  Grfficis  pleriqQe.  Vide  Ma- 
rianahic* 


m 


SERMe^CVlI. 


^9a 


Otodoi  Sed  iHodi^niliBfMiiMni  noD«8iqii0ddiddt:  Ardefuturismeritis  JadiowKeoitPetFum  enimvoeariin 


Btee  anni  ln^  «iml.  T)miM»ii;tria  tunttamporaper. 
qii»ChT4stii«>M97iMigog«tDfriiotumqu»itU]rtt8ad* 
Teoit,  idest,  *  petlegMDvpef  ptophetav  P^  ipaam 
siiipre8eBtiamoovp«ralm,utliitfhiotoot&ileuB»qu» 
jaBkdMiiMalif^roetu8vektoooiieoe8afio8dane«balg, 
▼el  homiiii,  Tol  eeurientiyTOl  mawiiieatuiD  COirislo 
dbon  QooOftsaiios  noii  DogmtSed  D«MU|nid  cuUor 
vin6«f  re«p0Dderiiaiid)«&Q8.  i^4mine,tkikitiiiilamHt 
AoeanfioiCullorvioee&ooDoediadliueofangtfiicitflmrt 
porfs  preeatturaDnQii^;deq€iol8aiaBdieil*#rasiitcaf8 
annwnlkmM  o^^gHaiiii  eidiemretriMwmi  (iut. 
un>.  Ui  qirid  f  ^rafiie  dumfaOumeirta  iilam.  Yutt 
ea]frapo8folieOT)oiD8roikperlMeve»(^legMieonltii- 
noB  Tetliiit  8e»tire  oDttnraai;  Mt  nuttami  stareora* 


aliis  appellatip  nominis  est.in  hoc  prarogativa  yir- 
tutis.terebeatusPetrus,  immobilefundamentum^a- 
lutisytalem  se  exhibet  in  sacerdotio^  quisiles  yideri 
voluntquisacerdotiumcoDCupiscunt.Quemadmodijni, 
igitur^QCtitatia^egulamg  dicipliois  moDasterialibus 
imbutus  exercettPaUentora  jejuniig^macies  corpus 
attenuat,eleemo8yDapro  Delictis  supplicat,^  lacr jmto 
peccata  baptizant  Sed  ne  forte  hoc  devoti  populi 
tprbamiraretur,8oletPetrusflere,cum  in  eum  Chri- 
8tusinten(lit(lfo/£A.xx^vi).Necquisquaminapostolo 
imbremirriguiluctusaccusetJucundffisuntlacryma, 
qMegaudiumim,mortalitati9emeruntilfarc.xyi).Ip- 
seeat  ergo  ^  custos  fidei^  petra  Ecclesi»,  j  janitorque 


ccBlorum.  Ipse  est  apostolicus  piscator  electus,  qui 
«ranta  rac^inece88aria,qotf  protBD^pingoecyBe  g^se  turbas  errorum  fluctibus  mersas.hamo  sanctl- 
osspitifraaBetidfota  cmlastiiiiiiwe  Bon.iiieffuit088fr     tati8inyitaJ,«?tdoctrin8B8U«kreteconcluditadfldem 

homiiMinin^ultitudine  copiosam  (Luc.  y).  Est  etiam 
ip80<beati8simu8  et  apostolicus  auceps^quianimas 
jttvenum  peraera  Yolantes  calamodlyini  sermonis 
a^ingit.Jure  igitur  venerabilis  Dei  sacerdos  olim, 
apostoU  1  nactus  voQa)Hilum,nunc  adeptiis  et  meri- 
tum»  serit  inpopulos  praceptajustitiae.et  manifesta- 
luce  re  wat  sacrorum  yoiuminum  oaysticas  qucestio- 
nes:  tantumqueestin  coel^esUbusmagisterium  disci- 
plini8,ut  qui  coi^ertitur,ipsi  absolutionemdebeat;, 
quinoD^corrigitur,  sibi  reatum,  Omnis  undiqjiie  ad 
eum  ex  diversis  regio^i^n  partibus  visendi  studio 
turbacppquriit.  Quicunwme  inviaa  solitudi^e^  aot 
latenteseremilatebras  incolebant^ipir^bilem  Petrum 
^magis  veniunt  videre  *  quam  s^culum.  pa^tuni  est 
^illis  aliquando  discere,  diffiqUiu8quidem,8edglorio- 
siua  ^  mundo  prsBsente  luctari :  et  adyersus  iQstructas 
delinquentes  turhas  aciem  q^amdam  disponere  san- 
(^tatis^Quantaenimin  mundo  pQsitis  postcertamen 
palmaei^t>sti  in  soltitudineoonstitutis  sine  luctamine 
corona  debentur?  Unde  fratres^quoniam  beatissimus 
P^trus  omniaqua)  suntdivinoYirtutis^predicatione 
suffi  doot^inffi  ?os  in^truit,pariter  et  exempUs  edpceti 
c^epirecemur  Dominum  Deum  nostrum,  uteevo  lon- 
gissimo  doctrina  ocBlestis  yos  sermone  leetificet, 

iatra  raonasterii  8epta  dies  transegiss^  sqos.  Vel  ad- 
hsereDdQmTillemontio,cui  persuasum  esVhic  mona- 
sterii  nominei  Tel  Cornelii  episcbt>|  Imolensis  do-* 
mam,  yel  ejusdem  episcopi  seminarium  indlcari. 
b  Lacpymas  vicem  Ds^^tnmatis  fnisse  B.  Petro  apo^ 


fecnoda.  Fiea«  8lerill8)  Synogega  mtaaraiiiiiseoatioiia^ 
gOBtiom  steveorator ;  utr'yili#nmia  adjolaforffloniiti 
redeatad  fhMtmnv  qaas  tanto  etpretioeo  uhei«de«'< 
ceeM  <lo  frDctif  :qn88etpo8thi9aiDeodtmi4teriUiaie^ 
te  permMMerit,j8uniioDeUhorisftitoe,8edip8iuado^ 
■linantis  aeoflRPi,de^rhta  eikiiilUisstiocideOsr.BI. 
ideoDODdtsSt:  laftMiimsuoctdaweam^  sedSticoidea 
8affl,jata  iMudlioaiiaiS':  JiaMseffiris  adraiicmar^. 
hanm  p&tMa^t:  Omnmergo  arbornanfaeiens/ru*' 
ctmn  ^tmumiesreidetur  ei  m  i^ni  miUetnr  (^MaUh.. 
iD).ODiaposteyaiigeiideiikumtoaipori8iDfruotuo8aa 
ariioreo  Boooris  Jodioit  soocidf tetuoyissiinuniiaoa* 
dplet  etiMmiM  inceiidiam* 
MIIMO  CVftL 
In  D.  Petmm  epeeopum  Bamnmm. 
tiaot  fandi  slerilitas  silealiam  nBhiiodiearevido^ 
tur,k>qtiilamB  vehemieiftia  oogil  elaaaatilaaiQipe-. 
raadfl.  Prmtaotk»  est  Id  imperitum  prodere  elo^ 
qttiaa8,qDam  ofiioio8ttmDegkrD8ermoDeai.Oiiierg0 
taati  yiri  adhortatioDepn  raouaet^ettia  cGBlooQntigii> 
et  t  apostoUoiyooahttlom^et  summi  privilegiam  ea* 
cfl^dotis?  Neque  eDsm  afeeque  <iiviao  judioio  fuiese 
(vedeadam  estquodpvimaiUavifeiidirodisiQfaotia 
lanti  DoaiiBisadeptattatdigaitateaa  tQiiemtoDO  af^ 
foine^amDeaaiipaamptttaiDtts.euianesoiipareatea 

«  Hanc  eamdemfinterpretationemrepetttBttAiiribro- 
008,  ei  Theopfajiacttts^  et.Gsegoriua,  hoaU-  9i.  Alii 
exphcani^de  triplici  JudaicfiB  reipublic»  forma  sub 
jadicibos,  regibus  et  pontificibus ;  alii  de  tripUci  ho- 
minisstate,  pueritia,  YiriJftale  et  senectdte ;  aiii  de-' 


mam  de  tribus  annis  q[i^bQ6iO)hT46tus  dooait.  Htec  pro  ^tolo«  scribit  Leo  Maffnus  serm*  9  in  passionJDominl. 


littto*  Verior  sententia  ea4«  per  tres  anaos  divinam 
ianai  misericordlam,  erga  nopulum  Judaieum.  Dici^ 
tQtem  per  tres  annos,  quia  ncus,  qus  frugiferae  sunt, 
dintius  frQctus  bon  differant. 
^Latfni  dfcunt  abla^utare,  unde  akUy^kmtic^ 
«Vere  floia^  ofleiene  iH^diori  stereoraiioQe  in- 
<*i^t, 
^  Ex  Lalinio.  Edit.  omnes,  tola  ccelesti  tmhre, 
•  Vide  qu8B  diximus  in  praefatione,  ei  ia  notis  ad* 
Titara  Chrjsologi  ex  Castillo. 

'Videbarth*um,  Adversar.  lib.  xun  cap.  8  pag. 
i490,  utri  ijhira  commentattir  de  Toce  ap6$toUci,  pri- 
mis  EcclesisB  temporibus  episcopis  atlriouta. 

8  Ex  hi8  verliis  eruere  prduQm  esi  ChiTSologum, 
oam  in  ejus  laudem  pronuntiatum  fuisse  sermoiieMil^ 
Imiie^  preBfaiioneiDaicavimas,  ei  viridi  adhoeiBiaie 


At  hallucinatur  Bartnius^  Adve^.  hv.  lv  col.  2613, 
cum  hic  de  Petro  apostolo  loqui  putat :  hffic  Chrjso- 
lo^m  respiciunt. 

- 1  Nam  conira  Ariumv  Butjoben  et  aUos Jicmfeieoe^ 
ao  fidei  Cltf istiann  hostes  quoscumqii^  TerbOy  sor^ 
pjloque,  fldem  ipsam  tutatus  est.  MiTf . 
*  j  Ideo  Janitor  coelorum  dicitur  ab  Adelpho  Chryso- 
logus  noster,  quia  inntmeros  adducebat  adfidem,  et' 
peecatores  suayitev  tvaliebai  ad  poQOBiiatitiaiiu  Mmu' 

k  Ms.  Cffisen.,  retibus. 

1  AHasv  Bortitui,  •    ^  ' 

m  Hoc  est  urbem  Rayennaiem^  ea  teippeatate»  e)ak 
laCmaris  ei  iasigniumyirommcoBflpentia  et  comi- 
tatu  nobiliorem. 

aidesllreMiiteffr^df/f^ctfill^ietti^^  etp^ 
eai  TUlemoDiias, 


199 


SERMO  CVUL 


S.  PETtll  CaRYSOLOGI  BW 

A  Vulnerah89CBoiieduoaAtgemitai«i60s,  Bedmagi» 


De  homint,  ut  sU  hostia  et  sacerdos  Deo,  In  ▼efba 
Apostoli :  Obsecro  vos  permiserieordiamDei,  etc. 
Mira  pietas,  quiB  ut  precelur,ut!argialur,exorat. 
Hodie  namquebeatus  Apostolusnonhumana  petens^ 
sed  divina  conferens,  sic  precatur :  Obsecro  vos,per 
misericordiam  Dei  (/Jom.xn),Medicu8  austerareme- 
diacumreciperepersuadet  aegrotos,  agitprecibus, 
non  compelIitimperio,sciens  infirmitatis,nonTolun- 
tatis  esse,  quod  salutaria  respuit,quoties  profutura 
repellit  inflrmus.  Et  fiiium  pater  non  pote8tate,sed 
amoread  rigorem  pertrahit  di8Ciplin<B,non  ignorans 
quam  sit  aspera  immaturis  sensibus  disciplina.  Et  si 
corporalis  infirmitas  ad  curam  precibussicmoTetur, 
et  si  sic  puerilis  animus  yix  ad  prudentiam  ducitnr 


▼08  meisvisceribus  introducantExieDsioooYponi 
raei  To%  dilatat  in  gnemiumi  non  meam  eresoit  in 
posnam.Sangais  meueiKm  mihi  deperit,8ed  ▼estram 
prorogatur  in  preiium.  Veniteergo,redite  et  ▼el  aio 
probate  patrem»  qaem  ▼idetb  pro  malis  boaa,  pio 
injuriis  amorem,pro  ▼uUteribua  tantis  tantamied- 
dere  chantaleou  Sed  jam  quid  obseoret  Apoati^oa 
aadiamas :  06f^o,iaquit,eai,iU  exhibentueorpora 
vestra.  Aposti^us  rogando  8io  onmee  homioes  *  ad 
sacerdotdefastigium  provexit.  Vt  emhibeatis  corpora 
vestrahostiam  pi  tyam>0  inaudi  tnm  Chrifttianipo&tifi- 
oatus  offioium,qaandobomo8ibiip8ee8teth08tiaet 
sacerdos ;  quando  homo  non  extriaeeoas  qaod  Deo 
est  immolaturaak  inquidt ;  qaandohomoseonm,  et 


bTandimentis.quidmirum  si  Apo8tolus,qui8emper  »>«•»«*  quodprose  e8t,Deo8acrifioatnra«apportat: 


est  et  medicus  et  pater,  humanas  mentes  morbis 
carnalibus  sauciatas^utad  remediadivina  subrigat. 
8ic  precatur :  Obsecro  vos,  per  miserteordiam  Dei. 
Novum  genus  obsecrationis  inducit.  Quarenonper 
Ttrtutem?quarenon  per  majestatem^noo  per  gloriam 
0ei,8ed  per  misericordiam  Dei  ?  Quia  per  ipsam  solam 
Paulus  etcrimen  persecutorisevasit,  etapostolatus 
tanti  adeptus  estdignitatem  :  sicut  ipse  fatetur,  di- 
eeusiQuipriusfui  blasphemus  et  persecutor:  etiftfu' 
riosus,sed  misertcordiam  Dei  consecutus  sum :  Btite- 
rum :  Fidelis  sermo  et  omni  acceptione  dignus :  quia 
Christus  in  hunc  mundum  venitpeeeatores  salvos  faeere 
quorumprimus  ego  sum,sedmisericordiam  sumcon' 
secutuSfOdexemplufnomniumtguicrediturisuntilliin 
vitam  cetemam  (I  ISm,  i).  ObsecrOy  inquit,  vos  per  ^ 
misericordiam  D^.  RogatPaulus  Jmmoper  Panlum 
rogat  Deus,quiaplu8amarivultquamtimeri.  Rogat 
06U8  quia  nontam  Domiuusesse  ▼ult  quampater. 
Rogat  Deusper  misericordiam,ne  yindicetperrigo- 
rem.AudirogantemDominum;  To^a  (h>,inquit,  ex- 
pandi  manus  meas  {Isai,  lxy).  Nonne  qui  expandit 
manus  ipsohabitu  rogat  ?  Expandi  manus  meas.  Ad 
quem  ?ad  populum.Etadquem  populum  ?Nontan- 
tum  non  credentem,  sed  contradicentem.  Bxpandi 
manu8mea8,Di8tenditmembra,dilatat^iscera,pectu8 
porrigit,  ofiEert  8inum,gremiumpandit.utpatrem8e 
tant»  obsecration]  8  demonstret  affectu .  A  udi  et  aliter ' 
rogantem  Deum :  Popule  meus^quidfecitibi^auiquid 
contristavits  (Mich.Yi)  ?Nonne  dicit :  Si  divinitas 
ignota  est,  vel  earo  sit  nota  ?  Videte,  ▼idete  in  me 


quando  eteadem  manelhostia,  idem  permanetet 
saoerdos ;  quando  «  hostiamactatar  et  ▼ivit,8aoerdo8 
nesoitoooidere  qni  htabit.  Mirum  saorifioium,  ubi 
oorpus  sine  corpore,8ine  sanguine  sanguis  ofiTerlur, 
Obsecro,  inquit,  vos  permisericordiam  Dei^  nt  exAi- 
becUis  corpora  vestra  hostiam  vivam.  Fratres,  hoo 
sacrificiumChristi  desoendit  ex  forma,  qui  oorpos 
sunm  pro  ▼ita  sieculi  ▼italiter  inunolavit :  et  vere 
corpns  8uam  feeitho8tiam^ivam,quiavi^itoociau8. 
In  taliergo^ictimamor8expenditnr,h08tiaperaianet, 
▼i^it  hostia,  morsponitur.HinomartTresmortena* 
scnntar,  fine  inohoant,  occisione  ▼i^unt,  et  in  eoelis 
luoent,  qui  in  terris  putabator  exetinoti.  Ohsecro, 
inqmi^vosfratresper  miseHeordiam  Dei,ut  exibmtis 
corpora  vestra  hostiam  vivam  sanctam,  Hoo  est  illud 
quod  propfaeta  oecinit :  Saorifiotum  et  obiationem 
noluisti,  oorpus  autemperfeci8timihi(P<a^.xzxix). 
Esto,  homo,  esto  Dei  saorifieiam  et  sflLoerdos ;  noo 
amittasquodtibidiidnadediletoonoesaitauetoritM; 
indnere  sanctitatis  8tolam».pr»cingere  dbalteum 
oastitatis ;  sit  in  ▼elamento  capitis  tui  ChristUB ;  oruz 
in  firontis  tui  monimine  persereret ;  peelori  tuo  mp- 
ponedi^insB  soientifesacramentum ;  inodorem  Ifaj- 
miama  semper  orationis  acoende ;  arripe  sladium 
Spiritus ;  altare  oor  tuum  pone ;  et  aio  oorpua  iaom 
admove  Dei  securus  ad  ▼ictimam.  Deus  fidem»  non 
mortemquttrit;  ▼otum,non8anguinem  sitit;  plaoatur 
voluntatCi  non  nece.  Hoo  probat  Dens,  ad  bostiam 
Abrah»  sancti  fihum  cum  poposcit  (Gen.xxu).  Nam 
quidaliudAbrahamquam  oorpns  suumimmolabat  in 


corpu8Ye8tmm,membravestra,^estra^i8cera,088a  D  filio?  Quid  aliud  Deus  quam  fidem  requirebat  in 


yestra,  vestrum  sanguinem.  Et  si  quod  Dei  esl time- 
ti8,quare  vel  quod  ▼estrum  est  non  amalis  ?  Si  Do- 
minam  fttgitts,quare  non  reeurritis  ad  parentAm?Sed 
forte  ▼os  Passionis  meie,  quam  fecistis,  magnitudo 
eonfundit.  Nohte  timere.  Crux  hsBC  non  meus,  sed 
mortis  est  aculeus.Gla^iisti  non  mihi  infiguntdolo- 
rem,  sed  ▼estram  mihi  infigunt  altiua  charitatem. 

*  Toletus,  1  Petr.  u,  i^  ubi  Ghrysologam  laudat  : 
AdhocenianquMibetChrieiianm  sa€$rdosest.  . 

^>  Ut  olim,  qaando  extranea  animalia  imniola« 
bantnr. 

•:<ipe8|to  imm^late  «Umm  ▼irit,  qaaado:kemo  ab 


patre^  quifiliumsioutofferrijussit.sionon  perouait 
occidi?Tali  ergo  homo  confirmatus  exemplo,oflfor 
corpus  tuum  et  non  solum  macta,  sed  etiam  seca  per 
omnia  ▼irtutum  membra.  Quia  toties  tibi  ▼itiorum 
artes  moriuntur,  quotiesateDeo^iscerafuerintim- 
molata  ▼irtutum.Offer fidem,utperfidia  sit  punlta  ; 
immola  jo}unium,ut  voracitas  cesset ;  saorifloacasti- 

hae  vita  deficit  et  caroalibus  ritiis  se  mactat,  moril- 
ficando  carnem  suam  cam  peccatis  et  concopiscen- 
tiis.MiTA, 

^  Giagalam  scilicet»  qoo  sacerdotis  femora  prascin* 
gontar. 


Mi 


SERMO  CUX. 


m 


iatem,at  moriatiirlibido;impone  pietatem,atdepo-  A  ram  sfne  maeula  (Levit.  zxii).  Biae  eet  qaod  Apo- 

«.4«.  i — z^A^^.  z — :*. 1 — ^: —  ..*         :.;.      8tola8YivamDeopetithoitiam.Ergo,fratre«,iinoe 

ipsiu»  propitiatioais  iaoensum.  Desunt  n&nnulla. 
Probat  hoe  Cain,qai  cam  Deo  parra  aqao  totum 
perceperatingratas  pontifex  sic  diTisit^ut  qtiod  erat 
pessimom,  hoc  adderet  aitari;  qood  erat  optimum, 
in  suam  reserraret  offensam ;  deniqae  cum  sua  t  uo 
male  partitur  cum  auctorcsetuosqneposteroset  a 
yita  et  abhumano  genere  perdiTislt  {6en.  ir).  Ergo 
Al>el  sequamur  ad  pr»minm»non  Gain  comitemur  ad 
poinam.Abel  agnamportansadDeisacrificiam,8icut 
agnus  assumitur;  Cain  gestans  sibi  stipulam,  fomen- 
tam  sibi,perquodezareretur,invenit.  Ut  exhibeatii 
eorpora  vestra  hostiam  pivam,  sanetam,  plaeentem  Deo, 
rationalnleobsequium  oesf  rum.Quantum  placat  obse- 


natur  iropietas ;  inyita  misericordiam,  ut  avaritia 
deleatur,et  ut  consumatur  stultitia,sempersanctita« 
fem  convenitimmolare:sicfietcorpustuumtua  ho* 
8tia,si  nullo  peccati  jaculo  f uerit sauciata.  ViTit  cor- 
pus  tuum,homo,  TiTitquoties  a te  Deo Tirtutum  Tita 
Titiorum  mortibus  immolatur.  Nonpotestmoriqui 
Titali  gladius  meretur  occidi.  Ipse  autem  Deus  nos- 
ier,  qui  est  Tia,  Teritas  et  Tita,et  a  morte  nos  libe- 
ret  et  perducat  ad  Titam. 

SERMO  C1X. 

De  hostia  corponset  animee  Deo  rationabilUer  offe' 

renda.  In  eadem  Terba  Apostoli. 

Quoniampraecedenssermotantumprimordia^tan- 

git  apostoliciB  lectionis,  nnnc  de  his  qusB  sequuntur 


quodDominusinspirataudiamos^sic  enim  coepit:  g  quiumquodrationesubnixumest,tantumquodratio- 


06sea*o,inquit,  vos^  permisericordiam  Dei,  ut  exhi' 
beatiseorporavestra  hostiam  vivam(Rom.xn).^iim- 
quid  Apostolus  sic  diceado,so]o  corpora  digna  diTinis 
hostiis  probat,  etanimas  Tchit  reprobas  aut  tacet, 
aut  praeterit,  aut  relinquit?iNonne  anima  de  ccbIo 
•st^corpus  e  terra;  hoc  regitur,regit  illa;  illadomi- 
Datur,hoc  serTit;  hoc  TiTit,  TiTificat  illa;illa  manet, 
hoc  deficit;  hoc  SBtates  pafitur,  illa  nescit;  et  ad 
extremummors,qutttantum  dominaturin  corpus, 
nec  anlma  prttsente  contingit  ?  Et  quid  est  quod 
tacetur  anima,  et  solum  corpus  ad  Dei  hostiam  sic 
TOcatur?Fratres,hic  Apostolus  honorat  corpus,  non 
minorat  animam.Nam  corpusquod  capiunt  peccata^ 
quod  delicta  Tinciunt^quod  deprimunt  crimina,quod 


nem  non  habet,  exacerbat.Rationabile  obsequium, 
quod  non  prsBsumptione  tuii>atur,  non  temeritate 
confundihir,  non  Tiolatur  iUicifis,  non  simulatione 
fdcatur.Ad  obsequium  regis  militaris  statiocontre- 
miscit;  humanadominatio  exigitsollicitam  serTitUf- 
tem,adarbitriumjubenfisUmorobedientisinTigilat; 
qui  et  cautadcTOfio  praemium  justeeremunerationis 
aequirit,ettemeritatis  pcenamprsBsumptrix  senritus 
non  CTadit  Quis  nouTocatus  ad  aoln  regafis  se  pro- 
rfpitserTitatem?qui  sine  titulo  militemseaususest 
l^flteri?  quis  sine  dignitatis  ^  infulis  nomeo  digni- 
tatis  inVadit  Et  si  hssc  penes  homines  soUicita 
cautaque  8unt,si  satione  constant,  si  conTalescunt 
ordine,  sitremore  serTantur;  quanto,  penes  Deum 


Titiacorrumpunt,quoddejiciuntpass]one8,hocApo-  ^magis  cautaest  deTotio,magistremenda  serTitus» 


stolus  cupitsolvere,]iberare  studet,laboratattollere, 
expiare  contendit,utcorpus  ad  originem  animfiB  coo- 
8cendat,non  anima  descendat  corporisad  natursm; 
etcorpus  animam  comitetur  ad  ccelum,  non  anima 
corpus  sequaiur  ad  terram.  Audi  Scripturam  dicen- 
tem  animaqualibus  etquaotis  corporiscruciatibus 
aggraTctur:  Corpus,quod  corrumpitur^aggravat  ani- 
mam,et  deprimit  terrena  cogitatio  sensum  multa  cogi" 
lantem  (5ap.ix).  Ergo  non  deponi  animam,sed  corpos 
Apostolus  Tult  lerari ;  et  animam  et  corpus,  id  est, 
hominem  totum,  ad  hostiam  sanctam,ad  placitum 
Deosacrificlum  vult  veoire.Quod  autem  etaoimasit 
Dei  sacrificium,  Psalmista  declarat  diceos:  Sacrifi'- 
cimmDeospirituseontribulatus  IPsal.  l).  Ut  exhibea' 
tiscorporavestrahostiam  vvvam^anctaim,  placentem 


magis  soUicitus  cultus,  ut  diTioum  ratiooe  proBstet 
obsequium?  Rationabile,inqnii,obsequium  vestrum . 
Obsequiumratiooe  caleos,ferTorest;  furorest,quod 
ratiooeooo  freoatur.  Hioc  Jadaicus  populus  Deum 
dum  sibi  prsBter  ratiooem  qusBri^  Denm  qui  cum 
ratiooe  serriebat,  amisit  {Exod.  xxxu).  Hioc  filii 
Aaroo  dum  ratlonis  suntimmemores,dum  prsBsumuDt 
terrenosignes  diTinis  igDibusadmoTere,flammam 
sacrificii  salutaris  in  poBoale  sibi  ioceodium  commu- 
taruot  {Levit.  x).  Hioc  Saul  •  tumeos  regali  TerUce, 
dumputatsibi  etdesacerdotto  quidlicere,  regoum 
quod  acceperat,altaris  temerator  amisit  (I  Heg.  xt). 
Hinc  JudsBus  dumlegemsinelegisratione  excolit, 
legis  interemit  auctorem.Hic  gentilis  dum  <ideorum 
populis  et  deorum  monstris,*  nescius  rationis,obse- 


Deo.  Quia  noo  homo  ex  eo  quod  vivit  placet,  sed  D  quitur,ad  Dei,  quiuouset  Terusest,  perTcoire  non 


placet  ex  eo  quod  bene  Tirit ;  nec  ex  eo  fit  homo 
hostia  si  se  Deo  offerat,  sed  si  sancte  ofliBrat  Deo. 
QnantumenimimmaculataTictimaplacatDeum,tan- 
tum  Deum  rictima,  si  maculata  fuerit,  exacerbat* 
Audi  dicentem  Deum:Non  offeras  mihiclaudumynon 
luscum,non  mortis  cogitatione  pollutum,sed  matu- 

»  Alias,  eogit. 

^  Somitur  infala  aliqaando  pro  corona  Imperiali, 
at  lib.  1  in  6o.  c.  de  Quadr.  prescript.  Mita.  —  Hioc 
pro  omni  digoitatis  omameoto  pooitur. 

<  NonnallflB  editiones  co^rupte,  tremens. 

'  Nallo  aptiori  Toeabalo  msUitado  daoiom  gentk 


meruit  serTitutem.Hinc  AriusPatrise  putat  obsequi 
Piiiumblasphemando;etdumPiliodatinitium,Patri 
finem  miserandns  imponitHinc^Photinusdum  co-' 
flBternum  Patri  Fiiiam  negat,  Pater  ut  Pater  non 
semper  fuerit  elaborat.  Hinc  omnes  hmreses  dum 
femntur  ad  diThiitatis  ii^ariam,  dum  Trinitatem 

liam  exprimi  poterat. 

•  Nil  eoim  ratiooi  ma^  adTersaior  qoam  nolTtheis- 
mos.  ut  passim  Aroobms,et  Minodas  io  OctaTio. 

f  De  Pothioi  hsBresi  ride  Epiphaolom  iom.  I  UIk 
m  hssres.  61  tsI  71  pag«  8S8* 


BOa.  S.  PETBi  QWYSOLOGI  iOk 

m^oiiiutfur  rocaboiis,  «Uatphemiis  obsequuDtttr«  4  perc0llere,merUo  deficiat  et  9U9samitta.tiiifula8po* 
No»  autciB»  fratrea^  et  oorpora.nostra  aptemus  ia     testatis.  Guriauocejitem^  curipsumjudicemcrudelis 


TiYamDeiiM)4iam,Qbsequium  nostrumratioaabile 
proouremus^ut&itfides  Tera«pura  coa$Qientia,meos 
aobria,spe«firma,cormuftdum>caro  casta,  saAetus, 
seosusipius  ai(umus»tata  ratio«casta  cbaritas,  larga 
misericordiasiYita  saacta,Tereouadushabitus«  et  ad 
onmeGhristioi;>sequiumbumilitas.aostrum  sempec 
coaiitetur  iaeesftum. 

SEAMOGI. 

De  saluU  tuh  fide  reposita,  iuiti/tcatUme  a  Deo  pei^ 
ChriMtum;et  dimortepmi  Cnru$o$ubeunda,ln  Terba> 
ejuidAm  ."  tf.on  eu,  OMtem  eeriptum  propi^r  Abr^r 
Mtn  tantumt  etow 
Beatus  Apostalu3  priam  etnovissimis,  id  est»  Ja- 


et  impia  est  ausa  coatingere  1  et  ideo  addidit:  Jutti^ 
ficatiigiturexfide  pacemhabeamus  ad  Deum  (Rom. 
t),  Hpc  est  dicere«desiaat,desiaat  npiater  disseasio- 
aum,  hostis  quietis,  pacis  iniauca  cpateatio,  aoa 
extaUaturJuda^usperlegem*geatilisaoa  superbiat 
per  aaturaai»  philosophus  ab  opiaioaibus  suis  spu- 
mofiis  etinaaibusdetumescat,aemo  demeritis,aemo 
de  operibus  glorietur;quia  Titam^quam  preeTaricalio 
primasustulerat^et  e)oagaxerata  aobisfuriosacon- 
teAtio,rastituitejtreddiditpa^  diiriaa.  Pacem  haheof* 
musadDeum,perDon\inumnostrumJesum  Chrislum. 
Terraaoarebellet  iac<Blos,>>caro  ooa  iasurgat  in 
spiritum ;  sed  superoffi  pacis  humilisperpetem  jun- 


doBis  et  Gnecis^fidei  TexiUum  uaicum  samper  et  sin-  ^  ^aiux ^.dgiorldim  J^erguemaccessum  Aademuf .Quare 


gulareerigit  ad  s^dutem}  quod  quisqui»  habere  noA 
meruerit  et  tenere,  ccelestiumpossidereaoa  poterit 
gloriam  triumphorumi  Solum  est,  (raires,  quod 
contraperfidam  dHpicaPtihus  aeiem  dirigit,  regem 
iadicat^coaaeotitsocio^Aimpiumquahostemeoia  sui, 
TisioaeterrificatJSic.eaimbodieooBpit:  Non  est  au^ 
tmscriptwnproptexAkTatMm  tarUufiit  quod  repuio^ 
tumatilliadj^stitiim'%  sed  et  propter  nas  credente^ 
tn  eum.quiimtitauitJesumDominumnos$rumamor'^ 
U4i5(i{omaT>.  Yidetis,  iratres,  quia  dum  priore^f^ 
tura,  dum  prasierita  oredunt  posteri«sicunoitiaer« 
IQldei  litrique  perTeaiunt  adsalutem,  dum  illi  Toat»^ 
rum  Ghristum.aos  jam  Teai8seprQfitemur,illi  usqua 
admortem  mocehomiais  desceusurum  miraaturet, 
credun^  nosessemortuumetresurrexisse  glpria- 


nobis  ipse  factus  est  yia,,  fidein  grafiam  istam.  Dax 
Tits  istius  fides  est,  fratres.  /n  qua  stamus  et  gloria^ 
mur  inspegloriaefiliorumDei.Siwns  certe  fide  non 
CQrpore;et  in.spe,non  in  re  jam  percepta  gloria- 
ifiUi.NQnsolfimautemfSedetgiQn(}im^rintribulatio* 
nibufipscientes  quodtribulatio  paiientifi^moperaturt 
patientiaautem  probationem4)robatiQ  autem  spem, 
^sverQ  non  confundit,KGce  quibusmtatibusjustus 
perCectumroboraturin  Tirum:  in  tribulatione,  pa- 
t^entia,  probatioj^e»  spe.  Tribulatio,  fratres,  Tclut 
primajusti  Tiriconcutitetconturbatinfantiam :  sed 
cum  inTenerit  istapatientem»  admajoraadolescen- 
temjam  bonsiadolistuac  erudit.rndu/a^iopo^um- 
iiamoperatur,  Patieatia  est,  fratr6s,qufleGhristiiu- 
Toaem  aptum  probat  esse  Tirtutibus.  Spes  vero  non 


mur.Etquid  plure*  fratres?  Ideo  salushi^otam  aa-  ^confwndit.  Spes  estquffi  Tirum  perficit:  et  ad  men- 

tecedeatium,  quamsequeatium  oculiaegt  aegata,  ut^ 

totaessetia^de.Quod  autem  dizil :  Qus  suscitavii 

Jw^mDomimm  no$trum  a  morU«ts.Ne  quia  ab  alio 

credat,  ipse  sui  faqtor  et  resuscitator  est  corporis» 

qui  dizit :  Potestatem  habeo  ponendi  a»imam  ^am^ 

et  potestatem  habeo  iierum  sumendi  eam  {Joan,  z) ; 

QequeeuimabaJio.resurrectio  susoitari,  aeque.  ab 

alio  fivificari  Tita  pQtuit,aeceadem  aegaresibi  qupd 

eratonmibus  collatu^a.Quianec  fons  ^itii^  nec  paois 

esurit,  aec  sol  iadiget  luce*  jiec  requies  ipsa  lasse^ 

sQit,Quitrqditusest,  inquit,. propl^  delictajfiostra, 

et  resurrexit  propterjust^ficationemnoetram.Tvsidxim 

propter  delicta,aQa  utea  quea  aoa  poterat  uipri  Tita 

puairetur,  sedutdelicta,  quffi  nos  a  Tita  ezsulaTe- 


suram  Ghristi  plenitudinis  indefessa  producit.  Per- 
fect»  Tirtutis  est^  quod  in  re  non  teneas  c  spei  ro- 
bore  possidere.Qt^MZ  charitas  Dei  diffusa  est  in  cor- 
dibus  nqstris  per  Spiritum ,  sanctum,  qui  datus  est 
nobia.Ei  ut  diftusas  in  nos  divin»  charitatis  ostende- 
ret  qualitatem,  adjecit :  Ut  guidenim  Christus^cum 
adhuc  infirmi  ess^mus  secundum  tempus  pro  wipiis 
mortuus  est  ?  Vix  enm  pro  juslo  quis  moritur  :  nam 
pro  bono  forsitan  qui$  audeat  mori  t  Commendat 
OMtem  charitatem  suam  Deus  in  nobis,quia  adhuc  cum 
peccatorese»semus,  Christuspronobismortumsest.  Si 
Christus  genus  hominum  sic  dilezit,ut  daret  pro  im- 
piis  el  pecoaioribusmortemsuam,<>  justis  quidaliud 
credimus  largiturum,  quam  viism  suam,  regnum 


rant,soladelerentur.^«resurrej:irprop^tfriia/i/lca-  A  8uum,gloriam  suam.Ez  te  auscepit  mortem,  quam 


tumemnostram.  Uanente  condemnatione  justificari 
non  potest  condemoatus;  nos  ergo  quoa  primi  culpa 
«icparentis  addi|erat„  ut  morsobooxios  sibijure 
retineret,  Ghristus  coelesti^  et  Terus  parens,  ^oiuta 
Q^>rtisooadeamation«,  pejrmortempropriamresurre- 
ctionw^juptiAQat,  utnon  reu9.pereat,  ^ed  reatus ;, 
ipsaque  posna,  id  est  mors,  qufls  reos  fuerat  jussa 

-  *  Hdo^  volaataBie  «1  aniino  ac  late  bktpbe- 
majti.  Mtiii.  *^  liorein  gevoAl  eis  qai  bhupbcmtiii 
Deum  ioipetint. 

^Hicenimestprimusjttstilitt^ffMuf  et  Beoonei'». 
liatonis  cnm  Deo. 


impiis  impenderetsuper  terram,  reserTattibj,quod 
in  se  et  perse  semper  possidet^  etpossidetin  co^o. 
Qicamus  ergo  oum  propheta :  Quid  retribuam  Do- 
mino pro  omnibusqu^retribuitmihif paticemsalu- 
taris  acapiam  {Psal.  czt).  Hoc  est,  et  ego  moriar 
pro  iUo.  Et  quid  simile  ?  lUe  sponte  pro  impio  et 
peccatore,  ego  tIz  pro  justo  et  bono :  ego  Tiz,  quia 

.  c  ^«01  ^iritom  pffetmissioaie  aecepimaf ,  viduti  pi- 
gous-etarrbabonem  reRDi  CQslestis  Duhamel. 

^  Gorraptum  looam ;  Justis  eum  qui  credimuSf  etc , 
sanavit  optime.jLaUoiis  c  Mitaoee  male :  Jmtis  tum 


m 


sEBnaait 


m 


at  ad  «rorteaB ndn tam  toIaMstqiiMi  tMMnt»  A narii  ioUun  «fficitnr  int>eoUlumi  tuOiC  ^maritudo 


ducit.Atidi  ip^um  diceutem  ad  Petrum.Cwtt  auUm 
ffimtfref,  protcinget  UcUiuSf  et  ducet  quo  tu  nonnit. 
£d  adversis,  fratres,  B«ce8sita»vokiiitati  doq  potesl 
eofflparari ;  acquiesoere  ueeessitas  est,  Yelle  virtu^ 
tis.  Yolenti  morsipsa  subjeetaest,  qina  eemperdo*. 
minata  eet  mors  nolenti.  Et  tamen,  fratresy  quia 
diTin»  eharitatift  nit  simtlepoteet  homo  redhiberei 
det  qood  potest,  quia  seoundum  quod  habet  ac- 
ceptus  est  Deflciatad  gloriam,  moriaturad  vitam» 
pereat  ad  salutem.  Gloriemur»  fratres,  de  nova  i^ 
tins  eommutatione  eommercii ;  quia  «  mora,  qusB 
erat  inter  hominesreparatiotota  pietatis^  per  Gbris-' 
tum  ditinn  eommendatio  est  faota  eharitatis. 
i>  SERMO  ai. 


orisif  unc  oculorum  caligo,  tunc  gressuum  nutabunda 
Yestigia,  tuQc  inimica  aura,  tunc  chari  gravesjtunc 
ipsa  ob^equia  Yideatur  odiosa.  Et  fontes  quantum 
gratisuotpersuamdulcedinem  et  na|uram,tantum 
efficiunturingrati«cum  aliquodyitium  ex  accessione 
sufceperiot,Sedad  coeptaredeamus*  Sicut  perunum 
hQminem  mhunc  mundum  peccatum  intravit,et  per 
peceatu^  mors.  Kcce,  fratres»  janua.per  hominem 
peccatum^  etperpeccatum  intraiSseviHemurin  mor- 
tem,  Peccatum^ocrudelis  fera.et  oon  unocapite  in 
hominum  ganus  snvire  contenta  Iquamvidimus  ^ 
trino  oretotahuman8&  stirpis  germina  tam  pretiosa 
devorantem :  trino  ore,fratres,pecicatum  capit,mor8 
devprat,  deglutit  infernus.  Et  quo,  sicut  diximus, 


Depeccato  originaU.  In  verba  ejosdBm  :  ^rvpterea  jjfoBtelacrymarumtaUsnobis^  plane  defluendus  est 


sxcuiffertmum  hominempeceaiumin  hunemuH 

dum  intravit, 

Pneaeoe,  fratres^  Apostoli  lectio  cum  dicit,  per 
unumhominemmundum  totumsuscepissesenten* 
tiam  {Ram.  v), nonadperorandam  nos»4ed  adflen- 
dma  renoTato  et  intimo  dolore  compeUit.  Sienim; 
eximii  ▼atessusgularis  populii  etunjus  urhis,ac  so-: 
linsBoonumquam  bomioisdiulaQentarediscrimen  ;, 
qammensnon  totiateneJ^isohs  cu]^etur,qiios  sentus* 
Bontota  kel>etudo  cQQlundat,qttosoculosnonredi- 
gat  ia  fontea  et  flumta  laorymarumi  quando  uniuii^ 
lapsiw  ozstilit  ruioa  caaotorum«  etuuiusoulpaom- 
nkimd#fluxitadpcBnamiaoparentisvitum  universo 
generi  oxitimi  feralo  pi«Bparavit,dioent9  Apostolo: 
Fr^fiereasieutperunam  Aeminem  m  hunc  mundum 


patens,  quinostantarum  miseriarumreliquithaBre- 
des»qui  noo  solumoollaja  bona  perdidit,sed  omnes 
posteros  suos.tam  feris  creditoribus  obnoxios  sic  reii- 
quit?0  dura  hBBreditas  accrudelis!Omiseri,quibus 
neoadipisci  libuit,  »  nec  renuntiare  licuitnos  hfiere^ 
des!  Audi  quod  sequitur :  Et  ita  in  omnes  homines  mors 
transioit.Sed  ne  ioj  uslum  forte  videatur  curo  per  unum 
in  omnes,  quiaopanesper  unum ;  per  eum  te  detes- 
tarisessedamnatum^per  quem  te  editum  esse  gloria- 
osinlucem.  Seddicis,  Si  generi  debeo  quod  natus 
sum,  numquidetcrimini,  utantemereum  faciatna- 
turaquamculpa?HuicqusstionitufiBmoxquisequi* 
tur  Apostoli  sermorespondet,  dicendo : /h  ^uo5  omnes 
peccaverunL  Si  in  iljo  omnes  peccaverunt,  merito  per 
iUumonmessusceperesupplicium.  Sicut  per  unum 


peecatwnmtra9it^etperpeeealummor$(Jbi4.)^Mr  6 homineminhunc mundumpeccaiumintravit,etper 

peceatum  mors,:  et  itain  omnes  homines  pertrans- 
ivitjn  quo  omnespeccaverunt.  Sive  in  homine,sive 
io  pecoato ;  per  illum  et  in  illo  omnes  peccaverunt 
Non  ergo  peccatum  versum  est  in  naturam,sed  dum 
peccatu  m  mortem  ingerit,poenam  sibi  debitam  exigit 
per  naturam.  Deus  naturam  itafacerai  uthomines 
crearetad  vitam  :  quae  tamen  ^dum  morti  nolens 
(j:enerat,  illa  se  peccato  fatetur  obnoxiam,  cujus 
poenae  deservit  in  vita.Nam  quis  ista  sentiat,fratres, 
quodexstingui  velit  natura  partussuos,  etgermina 
sua  tam  chara  velit  necari?  Seddum  ingemiscitet 
condolet,amissam  suspirat  et  desideratsuspicere  li- 
bertatem.  Sed  per  queni  acceperit,  Joannesprimus 
signanterostendit,  quiviso  Christo  proclamat  etvo- 


i  h  ipse  quierel  oaysahonomm  omniuiQ,  janua 
ftustna aelhk malorum.  Peeeatum  in  hunc  m^ndum 
kUravU.  Inhunomundum  zmirariseum  posteriflob- 
fuisse,  tpii  facinofe  soo  damoaveritmundum  ?Sed 
dioia,  Ooomodo  intravilf  Per  quem  intravit}  Quo^ 
modo  ?  Per  oulpom.  Per  quem  ?  Per  homioem.  Et 
qmd?p6oeatflmoatumett,ansuhstantia?Necnatura 
estt  neosahetastiat  aed  aecidens :  ot  ad  versa  est  hfsc 
potesto«qa»  videUir  in  opere,  sentitnrinposna,im* 
pQgBatfinimam^yalnera&  meatem,  ipsam  violat^eoo- 
fimdiAqM  naturam«  Et>quid  plura^  fratres  ?  Boc  est 
peceatum  noiiir«,quodeetfumu80culi8,q4tod  febria 
eorpori,  quod  duloissimis  fontihus  amara  salsedo^ 
Unique  pnrus  et  luoidus  est  ooulus  per  naturam. 


sed  per  fomi  oonturbatttr  et  obeeuratur   iAJu- D  cileratur,dioeos:^ccea^tai^',^f4^<o<tt/ p^cwUiim 

mundi(Joan.i),  Peccatum  mundi,  hoc  est,' tratres, 
qnod  per  unum  hotmnem  Aposloius  intraese  testatnr. 
Gaudeteergo,f^atres,quiapecoatnmqaod  nosg^avi 

cperemortifero.  Mita.  —  Se  ipsura  explicat  Chryso* 
lo^s.  Peccatum  Ad«  triplici  needamno  affecit:  in- 
choatione  ad  malum^  morte,  fieterna  damnatione. 

^  AHas,  plene, 

•  Utih6eredesnecesssarii:guemadmodum  de  servo 
hisrede  instituto  disponitur  ing  i  Inst.  deheer.  qua- 
lit.  ;  vel  uti  fiUi  Hseredes  suiet  necessarii  ex  iqre  11 
TabuL,  absque  prmtoris  privil  sicojti  {  12  eodem  titr 
habetor.  MiTA, 

tAHas^admortmr  \     r      .  ,   « 


At  oorpus  momhroruBi  paittibus  et  sen'* 
nbtts  sois,  per  hoe  quod  est  a  'Doe  oonditum» 
viget;  aedubi  vis  febrium  coeperii^etproceUftdomi* 

a  AIIus,  mox  qucB  erat. 

^  Hojusmodi  sermonis  finis  et  scopas  est  origiDalis 
peccati  veritatem  contra  Pelagianos  statueire,  et  cor- 
ruptionem  inde  nobis  derivatam,  nec  alio  remedio 
sanandam,  nisi  Deus  se  boroinem  fecisset.  Tillemo.v 
nus. 

«Si  tantnm  de  origjnali  peccato  est  sermo,  illad 
trino  devorat  ore  ob  triplices  mali  elTectus,  qi^i  sunt 
dimiantio  boni  naturalis,  macula  et  reatus  poente.Si 
de  i^eccato  actaali  fatur,  illud  trino  ore,  hoc  ^st^  tri- 
plici  peecato  devorat :  nempe  cogitatione,  vtobb  et 


B07 


8.  PBTftl  CBRYSCMjOGI 


B08 


pondere  deprimebat  ad  tartarum,  a  Cliristo  siibla- 
tum  est,  in  tartara  jam  demersum ;  et  nos,  qnos 
morti  culpa  primi  parentis  addixerat,  seoundi  et  di- 
Tini  parentis  gratia  a  poenareTOcayitadyitam.Sal- 
vari  ergo  sine  Ghristo  >  homo  non  poterat,  quia  to- 
tiu8  mundipeccatum  anteipsiuspermanebatadven- 
tum,Sed  tu  quod  per  Christnm  ju8tificari8,ampleete- 
ris;  et  quod  per  Adam  damnatus  es,  tu  refutas^et 
alterius  tibi  poenem  obfuisse  conquereris,  qui  tibi 
conspicis  alterius  subvenisse  justitiam.Numquidnon 
\b  semine  tota  arbor  ?Vitiumergo8eminisvitium  est 
totius  arboris.  Si  sibi  ipsa  per  se  natura  subvenire 
potm'sset,numquam  eam  ad  reparandum  in  se  auctor 
ipse  suscepisset.Ad  vitam  eam  creatam  credi8,qui 
adhuceam  per  auctorem  dubitas  essereparatam? 
Vsquead  legem  enim,\nqu\i,peceatufn  erat  in  mundo. 
Usque  ad  legem  cum  audis,u8quead  finem  legis,hoc 
est,  usquead  adventum  Domini  nostriJesu  Christi, 
accipe.Ot^td  peecatum  non  imputahatur,  ait,  eum  lex 
non  enet*  Et  quando  lex  non  fuit,  b  qufls  cum  ipso 
homine  coepit  ?  si  lex  non  f uisset,  Adam  pr«varicator 
utique  nonfuisset,  sicutidem  aperitApo8tolus,cum 
dicit :  Sed  regnavitmors  ab  Adam  utque  ad  Moysen. 
Utrique  legem  acceperant:  sedAdammox  pmvari- 
catusest,  utaccepit;  Moysesprosvaricatoribuspro- 
mulgavit  acceptam,dicente  Apostolo :  Lexproevari' 
cationum  causaposita  est  (Galat.  iii).  Regnavit  ergo 
inorsper  legem,  quia  graviuspraBvaricato^esquam 
peccatores ;  et  non  tantum  parentis  vi  tio,8ed  suo  Jam 
lapsosfacinore,  soevadevoraTit.S^tf  r«^t;t/,inquit 
mors  ab  AdamusqueadMoyun,etiamin  eosquinon 
psecaveruntin  simititudinempravaricantionis  Adae. 
Quianon  tantum  magnos.sed  devorabatetparvulos; 
et  non  tantum  noxios,  sed  et  devastabat  innoxios : 
innoxiosdico  a  culpapropria,  non  parentis.Ethinc 
gravius  eratlamentandaconditio,quiaeju8paren(is 
solvebat  poenam,  cujus  vix  vitam  degustaratinfan- 
tulus  ;et  luebat  peccatummundi,  qui  muodumco- 
gnitum  non  habebat.  Aquiescamus  ergo,  fratres, 
quod  per  unum  et  unius  delicto  mors  regnavit,  si 
omnes  per  unum  absolvi  desideramus,  et  esse  per 
Christum  :  quia  quivivit,Christodebet,  nonsibi :  et 
Adam  quod  moritur  id  debebit. 

SERMO  gxii. 

Lemorteper  hominem,vitaetgratiaperChmtum  ha- 
bita,  deque  abundantia  delicti  propter  legem.  In 
verba  cgusdem :  Sienim  unius  delieto  mors  regna- 
vit  per  unum. 

Si  quis  proculum  aqu8e  frigidn  sitienti  porrigi  t  via- 
tori,aliquantum  quidem  animum  recreat  aes  tuantis, 
et  humanitati  c  plane  succurrit,  non  tamen  penitus 

•  Mss.  Gnsen.  et  yallic,  nemo  poteral. 
'  *  Certe  prsesto  erant  homini  naturae  lex,  interior- 
que  conscienti»  lumen,  quibns  quid  malum  esse, 
quidve  bonum,  docebatur;  sed  obscuriori  quadam 
turbataque  ratioue.  Locum  hnnc  Apostoli  Basilides 
apud  Origenem  hiclib.  vpag.140interpretabaturde 
metempsvchosi  j  quati  semper  in  mundo  fuerit  pecca- 
tom,  at  nominibus  tonc  solummodo  jmputatum, 
quando  in  hnmana  corpora  commigrarunt. 


K  sitim  exstingiiit :  itaetmagntim  iMsm  ■daotieB  de- 
8iderantil>u8no88e8ecretum,no8ter  sermo  noa  suffi- 
cit,  quiad  praesens  festinationi  deservit  et  tempori. 
Nam  si  ad  humanaperdicenda  tota  hominisbrevii 
est  vita«  quod  tempus  sufficere  credimus  ad  intelli- 
gentiam  po88edivinam?Dateergoveniam,fratre8,8i 
intra  punetum  temporiset  ^  hor»  unius  vix  momen- 
tnm  obscura  lueidare,clau8a  reserare.firmare  dubia» 
profundaoontingere,tot8aculorum  ineffabile  sacra- 
mentum  peromnem  modum  aperire  non  possumtOt 
eloqui,  si  velcauteaemuUSfSeourefiliis.credeatibut 
oonfidBntertOonstanterincredulisnonvalemut.  Ve- 
rumquiahodieapostolicus  sermo  olarose  lumine  sen- 
tibus  audientium  totus  inf udit,nec  quidquaro  calhoJi- 
cis  meDtibusreliquit  ambiguum.cum  diciU5f  enim  ufifM 

n  delieto mors regnavitperunum(Rom.y) ;  declamandi 
studium  seponentes,tota8implicitate  ipsis  apostolicis 
eloquiis  innitemur,utverumscire  cupientibnsnnUa 
sermone  nostro  generetor  obscuritas.  Sienim  unius 
delicto,ui  dicit,  mors  regnavit  perunum,  quare  mor> 
temabunoetprimohomineesseposteris  aoquisitam 
insinuare  et  approbare  e  vangeiicalaborat  auctoritast 
Et  quamvis  sufficiat  iUa  sententia,  qu8B  dioit:Deu8 
mortem  non  fecit  (Sap.  i) ;  quare  eam  tam  trucem, 
tam  crudelem,  tam  immitem  nonnuUi  a  Oeo  ▼elint 
esse  conditam,8cirenonpossum.Nemosine  piaculo 
8estimattampium,tambonum  Deum,mortemoreare 
potuisse,  cujusuniversusmundus  dolore  continaa, 
gemitu,Iacrymi8,  accnsatet  detestator  auctorem.Si 
mors  etiampeneshominesestcriminom  poBna,quo 
ausn  concreata  homini  etpoenae  antecrediturinno-^ 

C  oenti  Deo  insita  esse  quam vita  ?Sed  audiamua  Apo- 
stolom  :8i  enim  unius  delietomor$regnetoitper  mnwm , 
mtfllo  magis  abundantiam  gratim,  et  donaiioms,  et 
JuttitisB  accipientes  tn  vita  regnabunt  per  vnum  Chri- 
stum  Dominum  nostrum.Ecoe,  unom,et  unom.  Adam 
et  Christus.Perillumpeceatomlregnavit  in  mortem, 
per  istom  gratia  regnavit  in  vitam.Deniqoe  doo  hsDe 
principia  vitse  et  mortis^absolutionis  etpoen8B,desi- 
deratslibertatis  et  damnationi8extremee,i8qui  se- 
quitur  sermo  Apo8toliaperitetdeeIarat./|9»riirftCtti 
per  uniusdetictwm  inomneshomines  in  condemnaiiO' 
nem^  iia  et  per  unius  justitiam  in  omnes  homines  in 
JustificaHonem  vita.  Per  unum  et  onom,  aut  moft 
regnat,  aut  vita  oonceditur.  Quid  hic  ergo  addere 
termo  possitinterpretis  ?quibu8«  siadjonges  eilen- 

D  tiom,omni88emulorum8uocumbitintentio.P«rtiituit 
(/eiictttmtnomnef  Aomifi^f  tiioofufemnalumem,  itaet 
peruniusjustiiiamin  omnes  homines  injustifieationem 
vitm.  Siout  fouti  fluvius.sicutfruotussemini,  ita  ori- 
gini  deserrit  aut  addicta  autereptaposterita8,8icut 

c  Alias,  vUne. 

^  Habendae  concionis  tempos  unius  hor»  spatio 
definiebatur.  Vide  Origenem,  homil.  3  in  Genes.  ; 
Cyrillum  Hiesosolymit.,  catech.  43  :  Qumi^mmulta 
stnt,  et  tempus  horm  perbreve :  Auffostinom  etiam, 
serm.  237  de  Terap.  ;  et  Chrysologum  nostrom, 
serm.  121,  ibigoe  notam  ultimam. 

•  Ex.  Latinio ;  in  editis  deest  ft.  NonnnuIIi,  ad^ 
junges» 


m 


SERMOCXm. 


Sftr 


ex  h]8  qun  adjecit  Apostolus  plenius  approbatnr. 
Sieut  enim  mitts  haminis  inobedimtia  peecatares  conr 
stitutisuntmiUti,ita  unius  obedientiajusti  eonstituen' 
tur  multi.  Sit  homo  peccator,  •  ut  sit  Dens  justus» 
quia  reatus  redundat  ad  judicem,  si  poenae  perceUit 
innoxium.  Etideodixit :  Sieutperuniushominisin' 
ohedieniiampeccatoreseonstitutisuntmulti.lJincittnt 
se  ^useulpiBfuisseparticipes^cujus  poenaesoeios  se 
esse  persentiunt.  Sed  jam  quid  lex  profderit,  atte- 
stante  Apostolo,  audiant  legisamatores.  Lexauiem, 
inquit,  subintravit,ut  abtmdaret  delictum.  Ecce,  ut 
Apostolus  dieit,  non  immunitionem  delictorumlex 
fedt  esse,  ^  sed  copiam ;  non  per  se,  firatres,  sed  per 
eum  qui  legem  per  imbeciUitatem  ferrenon  poterat. 
Non  magnitudolucisheb6tatoculos,qu»  solis  a  Deo 
creataestoculis,sedoculorum  inlirmitashicistotam 
sustinere  non  potest,  et  ferre  daritatem  :ita  etlex, 
fratres,  qu»  per  se  satis  justa  erat,  et  satissancta, 
dumabhomine  fragili  severam  exigit  disdpHnam^ 
magis  magisque  onerayitet  prodiditddinquentem. 
Et  bocquare,fratres7  Ot  per  gratiam  et  YeniamCon- 
ditoris  redlret  adyitamquipertumorem  etignoran- 
tiam,  c  cum  maledeinnocentia  gloriaretur»  in  debi- 
tum  parentis  deducebator  et  pcBnam.  Morbus  igitur 
latebatocculttts^perquemomniumsecreta  meduDa^ 
rum  et  venarum  meatusinipsornm  yitaliumtende- 
bant  exitium,  et  quamdam  ^  ^wxpl^w  in  omnibus 
geneFabatintemis^Venitlex  qu«etTulnttsproderet» 
ettaDdemvetnstolanguori*  supemumadTenireme- 
dioom  Doatiaret  Venitlex,qu8B  mandatorum  fomen- 
tis  Ib  cutem  prodoceret  quod  in  altum  lethaliters»- 
▼iebat.  Venitlex»  utgladiopraBoeplorum  velut  apo* 
slenia  iongi  temporis  aperiret,et  coUectam  diu  saniem 
salutaris  subinde  siccaret  effasio .  Nec  tamen  per  se, 
£ratres,autTulnusdaudereaut8Bgrotantiperfectam 
addere  Talebat  ipsa  sanitatem.  Quod  ubi  vidit  legro- 
tos»  et  tandem  statum  suum  miserandus  agnoTit, 
eo^it  tendere  festinus  ad  medicum,  ut  qood  per  le- 
gem  proditum,  etperipsam  diu  fuerat  amphatum, 
tanti  medid  peritia  curaretur  et  grana.  Ampliatom 
Tolnus  dioimus,  fratres,  quia  post  incisionem,  pu« 
tredo»  fetor,  horrcw,  TexatioipsiTulneriabscissione 
generatur,  et  fit  per  ouram  deterior  miserandi  fades 
ipsalanguoris  quam  f ueratignoranti  periculuin  cum 
lateret  Venit  ergo  medicus;  et  jam  fesso  curis,  et 
eorationum  Texationibus  perdefesso,sohus  Terbi  au- 
ctoritate  subTenit.  Sicut  centurioille  confitetur,sum 

•  Justus  omnino  est  Deus,  qaia  homo  peccator  est ; 
et  Deas  justitiam  in  hominem,  tamquam  in  rere  pec* 
eatorem,  exercet.  Mita. 

^  In  Apostolo  particula  ut  ahundaret  non  est  loco 
causas,  sed  quod  occasione  legis  e?enit,  qaamqaam 
ipsa  repugnante  lege,  quas  minui  peccata  Tolebat, 
non  aogen. 

c  Homo  jastas  adhac  sab  lege  nataraB  Tidens  se 
agere  qaodf  rectum  est,  tumore  plenus  de  innocentia 
Isstabatar,  qpam  se  babere  confldebat ;  et  per  igno* 
rantiam  minmiesentiebat  se  joste  a  Deo  puniri  ob  pa- 
rentis  delictum^  et  amissam  m  ipso  parente  innocen- 
tiam.  Venit  lex  Mojsis,  qu»  protalit  totom.  Mita. 

^  Id  est,  contagionem,  interpretatar  Mita.  Id  est, 
sdemiudieiwnEocesi,ommainteriorasim^ikr$rani 


A  dicit:  Dieverbo,etsanabiturpuerm^(Matth.nh). 
Et  impleretur  illud  propheticum :  Misit  verbum 
suwn,  et  sanavit  eos  (Psal.  cti).  Et  ideo  sequitur : 
Ubi  abundavitpeccaium,  superabundatit  ei  gratia. 
Ac  si  diceret :  Ubi  dilatatume8tTulnus,supereffusa 
est  sanitas.  Nemoergo  ingratus  sit  legi,  quia  quem 
flegrotantem  et  jacentemiuTenerat,  lcTaTit,  foTit,  et 
ot  saluti  traderet  ipsum  usque  ad  medicum  salubri 
exsultatlone  perduxit,  ut,  sicut  dixit  Apostolus : 
Quemadmodum  regnavit  peccatum  in  mortem,  ita 
gratia  regnet  m  vitamcetemam,  perJesum  Christum 
Dominumnostrum.  GratiainTitam,peccatumregnat 
in  mortem.  Recta  fides  non  mortem,  non  interitum 
hominis  audori  Deo  deputat,  sed  salutem.  Mors  sit 
hominis,  sit  peccati,  ot  Tita  creata  et  reddita  solum 

g  credator  esse  per  Christum. 

SERMO  GXUI.    ' 
De  non  permanendo  in  peeeato,  ut  gratia  abundet,  et 
de  virtutibus  inserviendo.  In  Tcrba  ejusdem. :  Quid 
ergo  dkemus  f  Permanebimus  in  peeeato,  ut  gratia 
abimdet  t  eto. 

Beatus  Apostolus  quando  nota  interrogat  ,quando 
manifesta  perquirit,  eosTidelicetobjnrgat  etincre- 
patqui  doquiadiTinasuainterpretatioae  comimpunt : 
et  inde  concipiunt  suifragia  criminum,unde  assumere 
deboerant  documentaTirtutum.  Sicenim  hodie  cob- 
pit :  Quidergo  dicemmf  Permanebimus  in  peccato, 
ai  gratia  abundet  (Rom.  n)  ?Superiusdixerat,fra- 
treB:Ubiabundavitpeceatum,superabundamtetgratia ; 
et  ideo  ita  exorsus  est,  ac  pro  illo  diTino  et  singu- 
^  larimagisterioimperitis  scTelut  interrogatione  par* 
^  ticipat,  ut  quaa  suntprudentiaecoelestisplenaerudi- 
tione  respondeat.  Si  enim  ii^t  abundavit  peccattan, 
superabundavit  etgratia.  Quid  ergo  dicemus  f  Perma- 
nebimui  tn  peccato,  ut  gratia  abundet  f  Si  prona  est 
ddinquentibus  pief  as,si  gratia  copiosa  peccantibus, 
ninjustis  amioalargitas  est  diTina,  certe  sifutura 
bona  malis  praasentibus  acqoiruntur,  quid  nobis  Tir- 
tutum  iter  arduum,quiddurus  obtinendaejustitiaBla- 
bor,quidintermalo8JugisserTandaBinnocenti8scra- 
datus  ?  Augeantur  humana  facinora,  ut  bonitas  cob- 
kstis  exoberet;  faciamus  mala,  utdixit,  utTcniant 
bona(ilQm.  m) ;  permaneamus  in  peccato,  ut  gratia 
abondet.  Ad  haec,  fratres,  idemqui  interrogat  Apo- 
stolus  ipse  respondit :  A  bsit.  QtH  enim  mortui  sumus 
peecato,  quamodo  adhue  vivemus  in  Ulo  f  Gum  dicit 
D  t  ilMittaliterintdligentiaminsipientiomexsecratus 

affecta,  legitur  in  margine  pag.  48i>dit.  Colon. 

«  Gbristos  Dominus.  non  raro  apad  Patres  dicitar 
medieus.  Ghi^sostomus  tom.  V  homil.  8i  :  Ne  mihi 
dticas,  peccavi ;  miid  agam  ?  Medicum  hdbes  infirmitate 
superwrem,  medicum  habet  morbi  naturam  vineentem, 
medieum  habes  nutu  sanantem,  medieum  habes  sola 
voluntate  curantem,  et  qui  potest.  si  vult,  Basilius  Se- 
leuciensis,  orat.  85,  Tocat  Christum  medicum  sine 
medicamentis  sanantem.  Hoc  etiam  de  morbis  cor- 
poris  iotelligi  potest.  Gregorias  Njssenus,  orat.  3 
contra  EoBomaeum. 

'  t  Partioola  absit  exseerantis  est,  ai  Rom.   m, 
'31  :  quasi  didt :  Absardissimos  M  et  detestal>ills' 


Wl 


B.  PETSI  C0RYSOU)GI 


m 


e$i  et  ieasum  :  8viuidemmedicu$iioiiyuliieri,.8ed  ^  batilliciU,ooDt6miiatetiajaliciDlia8eorponaes;et 


cursB  proficit  et  saluti ;  Decputredini»Bec  morbiSfSed 
soli  coDgaudetilJesanitati.Itaet  Deus,  qui  proma- 
gnitudiue  vulDerisadbibuit  magnitudmem  vigorem-' 
quemediciD8e,etDecpeccatO|8edhomiDilargituse8t 
gratiam;  Qeo  ad  multipiicaBda,  sed  ad  deleada  de- 
licta  inU)rem  suffi  pietatis  effudit.Nemo,Demo  sicde 
sgritudiDegratuletur,  utvelitiD  vulnere  permanere*. 
{pgratus  medicOyiDimicus  est  cureB,qui  sempercu- 
rari  sestuat,  oeo  umquam  deaiderat  hic  sauari ;  et  ita 
Dei  gratiam  suis  cupit  exuberare  peccatis,  ut  sibi  cu- 
piat  peccata  cumulari.  Miser  qui  tali  voto  reus  essa 
coDtendit  per  veuiam.  Fugieuda,  fratrM,  demeDtiar 
istaestyfuIgienda^quaB  etiam  posieuram  captivate' 
netur  amore  morbor  un:^  recidivaenlmlethalis  est  m^ 


qui  innocentiam  haclezms  impie  moliebatur  exstin* 
guere,  pro  innocentia  gloriosius  ipse  moriatur.  Et 
quid  plura  ?  Si  ex  vetere  homine  jamnovus  effectut 
esi,  vitiorum  gurgitemin  fontemcommutetipse  vir- 
tutum.  Usque  ad  fioem  autem  lectionis  hoc  ingerit 
beatus  Apo8tolus,bacden4onstcat,  iUum  ppasecum 
Cbristo  vivere,  iliumregnare  cumGbristo,quiresui- 
gentis  ChriaCi  innocentiamsequitur,  imitatur  vitaoi» 
ImplereDititur  sanctUatem.  Quod  dicit :  Vtdestrua- 
tur  corpuipe^ciUi;  destruatur,  iratres,actu,  non  sub- 
s  tantia ;  opere,non  figura>quia  peccato,non  Deo  vult 
honunem  perire,  jqui  ait  ;  ExisiimaU  tnx  mortuo$ 
e$$epecc<Uo,  mvere  outmDeo.  Etsupemffi  liiiertati, 
(ratres,  restituere  hominem  toia  pietate  coDtandit, 


pore.  £t  iterum :  Peccat^m  vobis  non  domtnetur.Noa 
dixii,  Non^veDiat  ad  vos  ;  dod  dixit,  Nod  provocet» 
DOD  tttillet;  sed^i^onre^n^nonifomine^.coDili* 
gat  ad  viDcaDiis  gloriam,  dimioet  et  decidai  ad 
triumphum  victoris ;  et  taiulepi  sedoleat  impia  pec<* 
calidomiDatioaservisquoDdamsuis  tota  securitate 
calcari :  etorudelis  tjraDDUs  iogemiscat subtjectum 
se  suorum  pedibus  captivorum  ;  ^ad  eorumtrium- 
phum,  de  quibus  diu  triumphaverat»  se  vetecanus 
hoetis  perveDi^se  deploret. 

SKRMO  CXIV, 

Dei9WUUgUet%fratim.  Id  v^ttia  ejveden» :  Fteawi» 
miu^  quML  non  summ  sub  lege^  $ed  sub  gniia»  etc^ 
Sioul  peregviDaDti  reditusad  propriadiilois  seoii- 


pius  eegritudo.  Quodautem  dx^ii  iQuienimmortut  n,  quidicit.  NonreqnetpeficatuminvestromortaUeor^ 

tumuspeccato,  praseDtistempodsloquiturhicfigu-     ^'  '* ^" — ' '^^' ^* — -•-«-#—  v^« 

ram :  quia  mortuos  nos  dixit  esse  peccatOi  nou  Dobia 

lamiDtoto  mortUum  dixit  esse  peccatum;  quia 

etsi  peccatumipsumactuoperis  sauctis  et  fidelibus 

est  defuDctum,vivit  tameDyetadhuciuDOstruftde- 

sievit  mortem.TuDcautempeccatun9:ipsum«inorie- 

tur  iu  nobis,cumcorruptibilehocinduerii  incorru^io^ 

nem,et  morlale  hoc  induerit  immortalitatem,^t  factus 

fuerit  sermo  qui  seriptus  est:  ubiest^  mors,  aculeuis 

tuus  f  ubi  est^  infeme,  victoria  Imil  f  Aculeus  aulMm 

moriis  peccatume$t  (I  Cor.  xv)^Vivitautem  peccato,, 

qui  ejus^sicut  in  coDsequentibusdieit>  ^  conoupisoe^^» 

tjis  fanuilatur  ;et  stimulis  miserandusinservitr  qui 

obsecundat  vitiis»  qui  criminibus  infelici  et  coatiniiii 

captivitatesuccumbityquiquoddeliotiestesseautu-  ^per  etohariiSttit^etverDaoulasdooiUsveatibulaaaBt 

njat  hoc  Daturee^  etiDorbo  qui  estac<^ens  utitup  ^gr«tkMa  poat  tenpus^  ita  mahi  post  iDtervalia  — 

velut  opere  etbenefi^o  CoDditoriswEtideoadajrgueor 

dum  taliumigDorantiamaddiditdioeos :  An  nescUsa^ 

quta  quicumque  in  Chrisio  Jesu  bapiistaU  stmu^  m» 

morteipsiusbaptiTAiisumus  f  ConuipuUimim  sumus 

illiper  baptismum  in  morlem.  Audiantfideles,etia* 

tellig^t :  qoemadmodum  triduanaI>oaiini  sepultur^ 

trina  demersione  figuratur  in  bapAumo ;  ulresur-^ 

rexis^e  cum  ChristQ,  et  si  nefedum  corpoee^  vit»  jamt 

novitate  congaudeant;  sitque  totusbomoTirtutum^ 

domicaium,quireoeptacuUim  fuerat  ante  vitiorum. 

Vt,  sicut  dixit,  ^modoCiki^tii  surressit  4  mortuie 

pergioriamPatris.itaei  nosinnovilate  vHmambuter 

mus.  Cbristusquidquid  suapumvirtutumestvrefefft 

ad  gioriamPatris;ethamo,oHjus4uumoihilest,sibi 


monisadapoit^earnmo  gariemleotioDumsUttnar 
est  reouraue.  SiquidMuapropositodioeDdi  ocdine, 
et  cootiDuo  tramiteloqtteDdidiKeder6Dos.Bepe  oe» 
cessitas  religiow«oompeUit;  quia  sicdootrtDaBOfdo 
moderandus  eeti  ut  noe  modo  aliud  ioqMdiatureK 
alao.  Uade  quid  hodie  beatus  Apoatalus  dixerit  «o- 
diamus«Quidergo  ait  ?  Peccammus^quianMSumm 
siub  te^e,  sed  sub  gftatia  fAbsit  (Mom.  vi).  HseoiDteiN 
rogatio^  fratree,  eorum  arguit  imperitiam  qui^iegie 
eonsuetudiDe  oaptivati»  grati»  beBeficio  Desdiml: 
seatire  virtutes ;  et  qiios  preBceptorum  iegalium  se<* 
ries  prodidileoiUtomaoea^ossolajaumeranuNnmm^ 
da  etfestivitatumpompaot^eervatioeibuavaDisfeett 
et  reddiditobstinatos.Etcum  legemtempQs  exciuse* 


viDdicarequodperChriatumresurpeiitelaboratQuod  ^  rit,  quid  0Qltorl^8a  legefaoietabdieatu«?Jndsn, 


autemdixit:/n,noM<a<ci;t7«am6w/«ni*5,qu8Bsuperius 
diximus,  illa  coafirmat,  ut  si  uecdumhoc  corpore^ 
vita  tapien  jam  toUis  immutetQsinoedat  ;intelfigat  se, 
eidemiDeter  elemeDtis,  quiel^ttfetttishacteninrper 
iguoraotiam  serviebat ;  largialUPsoapergloriam,qut 
prjus  turpiterfurabaturaliena ;  et  qui  oarniseieroe- 

•  Juxta  veterum  pbilosopborum  plaeitam,  qaibas 
aJiqqid  mo^i  dicehatur,  cum  suis^exibat  finibuty  in 
a^iena  transiena.,  Plateni  bome  meri  4icebatur,  et, 
cum  anima  relinquit  corpus,  et  cum  anioia  int  oer^ 
poce  cQpekituta  auas  eoimi  paasione».  et  ad  vivtutes 


quid  habes  quod  noq  perdidisti  ?  Si  autem  perdidisti, 
quid  gloriarisqua^inonperdideris?  UbieattemplQnit 
ubiest  sacerdos,  ubi  sacrificium,ubiinoen8m;Qbi 
purificationes  tu«,  ubi  solemnitatum  tuarum  non 
omittenda  devotio?Sed  ut  sis  Juda^us,  merito  cir- 
cumcideris,  quia  bonis  omnibus  abscissus  ea  supdra*^ 

^  Concepiscentaa  quasdo  vocaiur  peooaUun,  noQ 
utiquequia  peooatum  est  vocalur,  aed^ia  pccbato 
faota  sit.  S.  Augastinus,  tom.  VH,  oontra  deas  Kpt^ 
stelas  PelagMB.  lib«  1  oap<  it.  MiTii.  • 

c  Vide  nelam}  ^  smn.  66>  eoK  3811.  - 


«13 


SEhMO  cany: 


811 


dictis.  Scrlptum  est  eDim  tlfaledictus  omnis  qui  non  A 
permanserit  in  omnibus  qaae  scrfpta  sunt  ia  libro  le- 
jgis  {Deut.  zxTu).  Si  maledictus  estqui  in  uno  offen- 
derity  quoties  maledictus  erit  qui  nihil  ex  omnibus 
probabitureffecisse?P6ccaot/n<i5ait,9Uta  non  sumus 
subUg€,*sedtubgratiatAcsidiceTeUfFSLiTe%?eccsLvl- 
mus  quiain  curationpermansimusjam  sanati?  Pec^ 
cayimus,quia  ignem,  ferrum  medicamentareliqul- 
mus  jam  curati  ?  Infelix  sger.qui  post  curam  non 
▼ult  curare  tormentum.Et  quid  plura  fratres  ?Num- 
quamcuraty^quiinfirmantisquflBrit  et  exspectat  arbi- 
trium  7  Nam  ^  cum  exhumore  frigido  semper  ignis 
8Uccendaturincorpore,etrigornimiusdummembra 
vexat  et  concutit,  acrius  ipse  efQcit  et  gignit  incen- 
dium;ita  aegrotus  ad  augendamflammam  quffisuis 
semper  estuat  etanhelat  in  venis,dan  sibi  aquam.^ 
frigidam  impatienterexspectat  nesciens  quod  tunc 
«  calor  calore  restinguitur,  frigore  nutritur  incen- 
dium.Lexergodumhouiinis  semperexspectat  etsu- 
stinet  Yoluntatem^  nectamen  homo  peccatisarcina 
prapeditus  suftjcere  iegalibus  pr«yalet  obeaire  man- 
datis,  cuitorem  suum  iexnon  absolyita  peccati  Yia- 
culoysed  crimine  prGeyaricationis  obligat.  Et  ideo 
addidit,  dicens :  NescUis  quodcuiexhibuistis  vos  ser- 
vos  ad  obediendum,servi  estisejus  cuiobedistis,sive 
peccatiadmortem,siveobeditionisadvttami  Quid  est, 
fratres,  quod  cum  de  IegeIoqueremur,hominem  pro- 
didit  seryum  f uisse  peccati?  Sive  peccati^eiii  ad  mor- 
tem,$ive  obeditwnis  ad  vitam.  Quia  superius  dixerat 
peccatum  vobia  non  domineturynon  enim  estis  sub 
lege^sed  subgratia.  Qui  ergo  sub  legesunt  peccati»^ 
deprimu^tur  et  incarveatur  imperio»  aec  poterunt  ^ 
misen  depeccaU  turpissim  a  ser  vitute>nisi  gratia  ma« 
aumittente,  liberari.  Gratias  autem  ego^  Deo,  dixit 
quiafuistis  servipecccUi.  Sic  gratias  agit^  quasi  qui 
congaudeathomiaemservumfuisaepeccati?  Ahsit. 
Graiias  agit,  noa  quia  anteservi  fuimtMi  domii^i 
tam  cradeJis^sed  quia  etiamnoa  sumus  sub^ugati, 
.  sicut  ex  sequentibus  idipsummapifestatexpressius 
diceas  Obaudtstis  aulem  ex  corde  in  eam  formam 
Joclrinsfpin  guam  iradUi  estis :  liberati  autem  a  pee- 
cgio  servi  fafitiesti^justUiie.  Obaudivimua  fratref» 
bea^eio  vocaatis^oa  nostro  qui^captiyi  sic  teae- 
haauir  axbitTiQ.(fbaudisti$  auUm  ex  corde  in  famfor'  . 
snam  doctrin9*^Uiqiim  ?  lo  Evai\gelii  neiDpe^ubi  09- 
To  Hbertatis  geoera  noa  est  ooussaservilttS|»edmu- 
tata,  quia  aieUpir  estdeTota  (ajvuAlatio  quam  vaga  et  D 

•  Suhdit  hic  Lttinius  :  Yide  quam  laoge  ab  Apo- 
stoli  vera  lecUone  et  sententia  recedat  Chrjrsologus. 
Alius  certe  est  Apostoli  seosus,  dum  inquit :  Peccam" 
mustquia^  etc.  £tyerbis  iiiius  sub  gratia,  repeiil  ite- 
rum,  iterumque  refeiiit  objectiooem  sibi  ab  initio 
factam  illis  aliis  verbis  :  Quid  ergo  dicemusf  Perma- 
nebimus  in  peccato^  ut  ffratia  abundet  f  Absit, 

^  Ex  humore  frigido,  putrido  tamen,  minorem  re- 
sistentlam  laciente»  ignis  in  corpore  nostro  accencU- 
tur  ac  putrido  ipso  humore  frigido  nutritur ;  contra- 
riqm  enim  fit  ex  suo  contrario,  ut  patet  ex  Aristotelis 
t^hjsica.  MiTA. 

c  Ms.  Cassen.,  Cdtor  non  exstinguitUr  frigore;  ted 
frigore  nutritur  incendium. 


pfBBiumpta  Tibertas.  Servttacti  estis  justitiof.  Heec 
8eryitns,fratres,non  obIigat,sed  absolvit;  non  one- 
i^at  sed  honoi^at ;  abstergil  servitutis  maculam,  non 
inurit.  Quid  hic,rogo,non  divinum  est^ubi  servitus 
peliilur  servitute,  ubi  fugatur  conditione  condilio, 
nbl  morsmorte  moritur,uo!perditioperditione  sa- 
natur  et  nt  proprie  ac  breviter  dicatur,ubi  tota  ad- 
versitas  ipsins  adversitatis  mucrone  prosternilur  ? 
Qnod  autem  dixil :  Eumanumdicopropterinfirmita- 
tem  camis  vestrse:  sicutenimexhibuistismembrave'- 
str  servire  immunditix.et  iniquitatiad  iniquitatem; 
itaexhibetemembra  vestra  servirejustitix  in  sancttfi- 
Cd^tonm.Magnitucnnem  pietatis  ostendit^cum  evan- 
l^ficamdoctrinam  adtam  humilia  etpene  verecun- 
da  deponit  exempla  ;  utsanctilalitantumquanlum 
immunditin,quaatum  iniquitati  justitias  tantumim- 
ponat,  et  imperet  servituti.  Ahsurda,  fralres,  atque 
indecens  videtur  comparatio,  qu»  tantum  glori» 
quantum  turpitudini  homiaam  cupit  esse  subjectuof; 
sed  utioam  vel  tantum  I  Et  quando  tantum  Deo 
quaatum  mundo,quaado  tantum  oceloquaatum  ter- 
rsB,  quando  tantum  virtuti  quantum  vitiis  fragilitas 
humana  famuIati^?Totushomo  qaiser  sic  carnide- 
ditur  sicrebus  prffisentibus  occupatur^ut  nihil  in  se, 
qiiodfutur»  vitsB^quoddivinis  boais  deseryiat,dere- 
liaquat.IIlecebr»tempo.raIis  vim  beatus  Apostolus 
uno  sermone  humanis  conscientiis  coo  venienter  apta- 
vit,conyenienterexpreasit,  ut  taata  vohmtate  justi- 
tios^  pudiciti^  ao  muaditi»  humaoa  membra  ser- 
.viaat^quaata  veheoaentia  dementiaque  turpUudiai 
vitiisquese  dederuat  ParvA  aut  forte  auila  ojugit, 
qui  cupit  d  devicta  proprietatecoocedere;et  adimit 
excusatioaemqui  possibUia  Ubi*  etusitataprescipit 
te  repensaridebjBrepro  maxiyois.Daergo:homo,Deo 
tantupa  .quaatum  carai  vitiisque  tribuisti.  Et  quid 
est^quod  ante  vitiis^oa  Deo,debeas  teipsum^quo^ 
a  taOeustuo  taQtum.utique  amore  perquirit?Sequi- 
tur  :  Cum  enim  servi  ^ssetis  peccati,  Uberi  fuUtis 
justUia ;  nunc  auiem  liberatia  peccaio^servi  facii 
estis  fjustUUB.  Ante  servi  peccati  nuoc  servi  justi- 
tia^  Per  Apostolumeecesuccedit  servitus  servituti, 
coatumax  t^  aufic  tempps  tuas  hbertatis  osteade ; 
peccatum  te  aote  oieotiabatur  liberq m  quem  teae- 
bat  g  oysei^nde  captivum^auoc  gratia  te  vocatser- 
Tum«quem  ut  yere  faceret  esse  libarumt  Deiipsi^s 
adoplavit  ia  filium.lmpleta  est  ergo  Christi  seaten- 
tiaquadipit:Ouitm/<  fuf  dminus  $%  seruus  (Mattk. 

^  Alias,  detentay  seu  retenta^  Ut  fit  cum  res  datur 
in  emphjrteusim ;  uhi  parum,  quod  fere  pro  nihilo 
habetur,  pro  canohe  solvi  mandatur  ab  empbyteut. 
Proprietas  euira  ac  directum  dominium  penes  conce- 
dentem  remanet,  ut  cod.  de  jureempbyt.etlate  per 
Julium  Clarum.  MiTa. 

•  Hic  suspicandum  de  veritate  lectionis  putat  La* 
'tluius.  PrimaiO  editioo.  Bon.  secuti  sumus.  Lectio 
vero  de  qua  Latinius  :  Qui  possibilia  sibi  et  usUata 
prcecipit,  iU  repensati  debere  pro  maximis, 

'Resumit  uhrjrsologus  quod  Apostolus  dixerat 
superius  Rom.  y,  i8. 

tfto  misere.^k  Ml^lfxx  mi$etiter  et  frriserabititp' 
apadNoniun^.      -  1,^1^         .t 


815 


8.  FETRI  GHRT80L0GI 


tu 


xx).Beata  ett  bac  serTitvs.qan  dommationem  ge- 
oerat  sempiternam.lllaeiiimlibertas  fructum  pcBn», 
etconfusionem  nobisintulit  non  ferendamy  siout  di- 
cit:  Quem  enimfructum  habuistis  lune  in  his  qum  nwnc 
erubeteitis*tnamfinisiHonmmorses$.  Eccequaliter 
manumittit,eccequali  pnemio  bonoratiilam  diabo- 
lus  servitutem ;  utmorssimul  et  Titam  finiat  etin- 
cboet  pQBnam.  At  qui  Cbristoserviunt^fratres  iilusa 
morte  •  cumstipendiisysanctitatisperpetuamtrans- 
feruntur  ad  vitam  ;  finis  enim  Gbristi  non  suscipit 
finem  quia  non  interficit  bominem  finis  iste,  sed 
perficit. 

SERMO  GXV 
De  lege  abrogata  per  gratiam.  In  verba  ejusdem : 

An  ignoratis,  fratres,  scientibus  enim  tegem  Uh 

quor,  etc. 

Posteaquam  ^  Davidicam  citbaramspiritualis  in- 
teliigentias  plectro  et modulatione  taogentes,  animos 
vestros  et  corda  permulsimus,  intonantis  quoque 
EvangeUi  ad  suscitandos  sensus  vestros  principia 
metuendapr»buimus,adApostobcam  magisterium 
mox  credidimus  esse  remeandum,  ut  tripartitas 
ordo  sermonis  ecclesiasticaB  doctrin»  salutiferam 
teneat  et  pabeat  disciplinam.  Nam  et  cantebna  a 
continao  labore  reiaxat  animos,  et  Evangebca  au* 
ctoritas  mentis  reparat  et  exsuscitat  ad  laborem, 
c  apostobcus  vigor  a  tramite  recto  removeri  et  no- 
stros  non  sinit  sensus  evagari.  Hanc  beati  ApostoU 
per  ordinem  sequi  bodie  reperimus  lectionem.  An 
ignoratis,  ^fratres^  \u({mi,scientibus  enimtsgem  Uh 
quorquia  lemdominatur  homintquanio  tempore  vivitf 
£t  incidit  similitudinem.  Nam  qum  sub  viro  ist  mu- 
tier,vivente  viro,altigata  est  tegi ;  si  autem  mortuus 
fuerit  vir  efus,sottUaest  a  tege  viriiigiturvivente  viro, 
vocabiiuradultera,sifuerit  cum  alio  viro  ;  st  autem 
mortuusfuerit  vir  eius,soluta  est  a  lege  viri.  Videtis 
Iratres  beati  Apostoli  magnum  ccelestis  magisterii 
documentum,quemadmocumlegistempora  legaii- 
bus  testimooiitt  asserit  praBteriisse,  totamque  ejus 
prarogativam  miro  conjugii  exinamvit  exemplo.Et 
merito  lex  •  carnaU  coqjugiocomparatur,  qusB  non 
obtinuitcum  synagoga  spirituale  consorUum.Nam 
cam  accepisset  eam  ad  observantiam  disciplinn.ad 
sancti  germinis  fecunditatem,ad  augmentum  podo- 
riSy  ad  custodiam  casUtatis,  ad  supemi  tbalami  sa- 
crum  reverendumque  seoretum^ad  mysUcam  thori 
ccBiestis  unitatem^reperit  in  ea  toUus  t  meretrioa- 
Uonis  iUuviem.Occurrit  enim  tantoviro^id  est  legi, 

•  SUpendiam  peccaU  mors. 

i>  Superiores  bomiUas  innuit,  in  qaibas,  tel  psal« 
morum  versiculos,  vel  quaMiam  Evangeliorum  loca 
enarravit :  nuncad  ApostoU  Epistolas,  qaassoperiut 
interpretatus  est,  ait  esse  remeandum. 

c  Ex  LaUnio. 

^  Judaeos  Rom»  degentes  alloquitur  Apostolus» 
quos  fratres  vocat  eUam  camis  ortu,  ait  GroUus. 

•  Sub  statu  legis  Mosaica  pauci  erant  spirituaks, 
plerique  camates,  ait  idem  GroUus. 

fStupriscilieet,  vel  adalterii. 
s  Quo  sponstt  caput  obnabebator.  fiieronrmiu  in 
Bpiti^hio  Paola,  ui  nolaret  virgiAam  Cbristi  auspi* 


A  non  compta  moribos,  noB  isoiiilibas  omala  Tirta- 
tum  non  incessu  gravis,  non  vere  iUo  s  flammeo 
virginalis  verecundiae  operta  yelamentosedlasciva 
ocuUs,8oiuta  gressibus,  prieventa  iUecebriSi  et  tota 
doUs  et  simulaUonibus  perfucata.  Quam  cam  vir 
tantus  visam  juste  indignaUone  despicerei,  et  eam 
procid  a  sua  societate  propeUeret,  atque  toto  exse- 
craretur  judicio  gravitaUs^iUanec  despecta  eraboit 
nec  contempta  se  correxit,  nec  resipuit,  sed  repul- 
sa,  sed  tota  prssceps  ad  idolorum  lupanaria  convo- 
lavit,etmaiuitsui>ire  foraicationisinfamiam  atque 
^  adulterU  crimen  incurrere,quam  male  placiU  ba- 
bitus  turpitudinem  nonborrere.Undeetmerito  eam 
beaius  propbeta  deplorai,  dicens  :  Quomodo  facta 
est  meretrix  civitas  fidelis  Sion  {Ucd.  i)  7  Cujus  adul- 

^  terla  quoque  Ezecbiel  sanctus  toto  pene  volumine 
prflBscribit.  Hinc  est,fratres,  quod  cuminEvangeUo 
a  scribis  et  doctoribuslegis  apud  Dominum  isia  ac 
cuseraturadultera,avertitfaciem  suamDominns,  ei 
deciinavitinterram,ne  crimen  cemeret  quod  puni- 
ret ;  et  maluit,  fratre8,in  pulvere  scribere  veoiam, 
quam  dare  in  carne  sentenUam  {Joan  viu).  Hanc 
Apostolus  adulteram  adChrisUniUturrevocarecoo- 
sorUum,nec  paUtur  prisUni  lapsus  Umore  iardari, 
qus  viTente  viro  merito  exstiUt  adultera,  quia  fiiii 
cum  aUo  viro,  nunc  vero  non  deserit  legem,  qoae 
ad  iegis  recurrit  auctorem  ;  sed  moritur  legi  legali- 
bus  addicta  sentenUis,  ut  vivat  graU»  ei  resurgai 
per  veniam,qu8B  fuerattntemperatet  mortificataper 
legem.Deniquecumeam  amaritaiijure  defuocio 
Tiro  asserat  <  absolutam,ipsam  poUus,  non  viram, 

G  insequentibus  defunctamesse  testatonquia  nonlex 
bomini  sed  bomo  J  moritur  legi ;  nec  mandatnm 
pr8Bterit,sed  mandato  deficit  iUe  qoi  labitor  a  mao- 
dato.  Audi  quod  sequitur.  Itaque  fnUres  mei,  et  voe 
mortifiaOi  estis  (^'.Numquiddicit  mortua  esiTolMa 
lex ;  ^901  mortificati  estis  tegi.  Ei  bene  addidii,  P«r 
corpus  CAm(i.Quiaiex  reum  a8iringit,arctat  ob  oo- 
xium,  punii  et  interficit  oriminosum.  Qui  ergo  per 
corpus  CbrisUab  omnicrimine  exemptasest  eiera- 
ioSyfeUciter  moriiarlegi,utioooceoU8eTiTat  eigra- 
UsB.  Ut  sitis,  ioqoit,  aiterius,qtd  em  mortuis  resur^ 
rexii.  Aterius.  Aiter  ipse  efflBCiiis  esi,  com  nostram 
corrupUonem  io  iocorrapUonemmuiaTit,etmoria- 
Utatem  immortaUiaUs  transTexit  ad  gloriam.  Ut 
frueHfieemus,  ait,  Deo.  Gonsortes  coslestis  oaiiinB 

D  per  ciiristum,  ooo  ierrse,  sed  Deo  ;  ooo  moHi,8ed 
Tit»,  et  Deo  firacium  asserit  ileferri  ooo  earai.Ctfm 

dis  consecrmndam,  ait  eam  ChrisHfiammeo  reservari^ 
k  SimUiiudinem  ex  Apostolo  apte  prosequitur. 
Non  enim  putandum  est  i^alom  loqui  de  mulierc 
perdivorUum  dimissa^  qusB  alteri  nupsissei,  boc 
enim  oer  legem  licebat,  ai  de  muliere  nupta  qu» 
cum  SLiio  viro  consuevinei. 
i  Aiias,  cum  sacro  texto,  iiberaiam. 
J  Putant  TheodoretQS  ei  Cajetanus  Aposiolom  hie 
JudsBis  conniventem  maloisse  dicere,  M oriol  esiis 
iegi»  quam  Lex  morioa  est  vobis.  Badem  iameo  esi 
ienteoUa;  si  eoim  lndsBi  ad  Chrisiam  conversimor* 
ioi  suoi  legi,  illis  eiiam  morioa  esi  iex. 


KIT 


SERMO  CXVI. 


m 


inim,\nqmt,€iiemus  in  e(mie,piithnu  pceeolonciih  4  Cur,libentiu8  ei  cam  soaviute  maxima  eyaagelioa 


fuaper  legem  erwtyHperc^bantwr  m  membris  noiirUf 
Mt  firucHficnremus  morU.  Cuai  dioit :  Cum  estemfK, 
praBteritam  tempas  indicatydam  ia  sola  oarae  po&iti 
immomagisezp08iti,qa»  carai  saat  taatum  sapere, 
facere^velle  cogebamorjaxta  aliud  Apostoli  iQuiin 
eame$unt,Deo  plaeerenon  patsunt  {Rom.Ym)>Cum 
enim  e$$emu$,ixiqQiiyincame,patsi<me8  peceaiortmf 
qum  per  legem  erant.  Dicam  sicutdictam  est  a  D<h 
miao:5t  lumenquodinte  eet  tenebra  tunt,tp$mten^ 
br(BqtuinlaB{Matth.yi)?  Si  per  legem  passioaespeo- 
eatorum  meoibris  domioaator  hamaoisyquid  ipstt 
per  se  fadeot  paBsiooesyqu»  oasceoti  mox  bomioi 
iofeliciteret  pceiialiterobsecuodaDtTOum  talifteroar 
sceotem,  geoeratur  taliter,  aogoresdeprimuat,ur- 


sciealias  paadit  et  aperitsacrameatum.Et  ideo  post 
propheticam  melodiam  etvirtutumChristi  stupeoda 
miracala,ad  apostoiicarum  redeamus'  ordioem  le- 
ctioaum.  Talis  ergo  hodieroa  ezstitit  contioeatia 
lectioois.Oiud  eryo  dicemu$Uex  peccatumestfAb$tt 
Sedpeeeatum  non  cognovt,ni$iperlegem:  nameon" 
cupi$eentiam  non  $ciebam,  ni$i  lex  dieeret :  Non 
concupi$ce$.Ocea$ioneautem  accepta;peccatum  per 
mandatwnoperatumeet  in  me  omnem  concupiecen^ 
tom(i{Ofii.¥U}.Audistis,fratres,quo  morbo  sioeChris- 
tolal)oraferithumaoacoaditio,quam  captiva  sioe 
gratiaf uehthumaoa  fragilitas,qu8e  lege,qu8B  maoda- 
ti8aooprohibebatur,8edarmabaturadcrimioa;qua 
obhoc  audiebatyOb  hoc  cogooscebat,aoQ  ut  vioceret 


geot  pericula,  afflciaot  pcso»:  passiooes  suot,fni-  ^.  ^ceL\ai,BedtaceTei.Peccatumnoneognovi,nisiperle' 


tres^per  quas  iofirmatar  iofaotia,paeritia  tratiitur, 
adolesceotia  iosaoit,  juveotus  et  seoectus  mullje 
lootibos  eamulaotar;ip6tt  aoot  qua  totamhoaiiois 
Titam  ioioDdoo  eooturbaote  oooutaotaradlapaum; 
quaalex  dom  prohiberet,adaM>ouit;dum  discuteret, 
ampliavit  ;dum  aocusaretyreddiditohariores;etquo 
per  igooraotiam  lalebaot,£eoit  esse  per  scieotiam  00- 
tiores.  Bt  sicat  par  faicem  spioflB  magisdum  suociduo- 
tar  accreMoot,  ita  dum  reseeaotur  per  legem, 
»pullalaatpa8sioQes,qaiaiothn8eoasvelutioradioe 
eamis  ii  j»  •otidaotar.  Lez  iotriosecus  cul  turam  fidei 
habetsatis  justam,  oeo  proficit :  uode  ad  frugem 
mortis  Ipsam  oespitem  huoiaoa  caroia  sua  ezcita- 
tkmeperducit.  Pa$n<me$,  ioqixiX,  peccaJtorum,qum 
per  legem  erant,opetabantur  m  membri$  no$tri$,ut 


9em.VitiaQOQnossefelicitatisest»Qossepericuli,vicis- 
80  virtutise8t.Rez  Qobihs  etfortis,bostibus  suis  lougius 
occurrit,etita  prsveoit  iogrueotiumdolos»ut  dejici 
nequeatfidesmilitum,civiumnequeatconturbari  con- 
stantia:sicmodo  generosusanimusper  Christigratiam 
corporis  sui  traosgreditur  miseraodasaugustias,  et 
itatotu8dehctapr®veait,proculcat  vitia,  et  crimioa 
totus  ioteraeciooeprosteroit,utaequeaotfucis  cea« 
sus  fallere,dolis  iogeoium  depravare,  tumultuatio» 
oibus  misera,imbecilla  corda  dissolvere,ardore,san- 
guioibus,  •  fuoiaotes  occasiooes  ioceodere,  vario 
passioQumgenere  membra  Qaturahterlnfirma  vezare« 
Quod  igoisarid»  segeti,hoo  vitia  corpori  suathu* 
maoo,quas  solasecuriusseparatiooe  viacuatur,ne- 
caotur  igaoraotia,  et  oescita  feliciter  evaoescimt 


/Vtiel^careiittafnord.lostrumeQtumquodadvitam,  G  Namsiadmeatemetseosusperveaeriat,sicoatige- 


•rat,  ad  frugem  naortis  sibiiooobis  viodicaotpas- 
sionee.  Sauciati  ergo  taliter  per  Christi  gratiam,  a 
lage  mortis  ab8olvimur,et  Spiritum  saoctum  peroi- 
pimiia  iotrioseous  debellatorem,victoremqae  vitio- 
ram  ;  ut  passiooes  loriasecusezclus»  pulaeotyteo- 
teot,  provoeent,  sed  coacidaot  ad  oostrorum  glo- 
tmm  Krromphoram.  Nobis,  oobis  cupit  viacere,qtti 
eum  domioaretur  oobisdigoatus  est  mihtare^sicut 
diziti>.£rgo  serviamus  ionovitate  Spiritus  a  carois 
aervitute  jam  lit>en,quia  veradomioatioest.«  lamu- 
latas  Domioica  aaootitatis ;  oamet<i  vetua  homo  et 
tetnalitCeratotaoi  corfopit^  perdidit  diaciplioam. 

SERMO  CXVI. 
0e  eoqnitione  pecea^  per  legem.la  verbaejuadem: 


riot  animos,  si  semel  membra  peoetraveriat,  inez* 
stioguibile  gigoitur  et  ezaltatur  iaceodium  :etnisi 
uodacoBlestis  cordarigaverit,meates  iofuderit,mem- 
bra  madefecerit,  totum  quod  est  roboris  humaoi, 
8ubditur  et  redigitur  ia  favillam.  Lex,iaquit,;)ecca- 
tum  e$tfAb$it.  Sed  peccatum  non  cognovi  ni$i  per 
legem.  Ac  si  diceret:  Aurum  avaritia  ooq  est,  sed 
avaritiam  000  cogaovi,oisi  per  aurum. Viaum  ebrie- 
tas  ooo  est,sed  ebrietatem  ooq  cogaovi,Qisi  pervi* 
oum.  Pulchritudocorporis  000  est  coocupisceotia, 
sed  form»  decus  coaoupisceati»  me  rapuit  et  per- 
duzit  ad  lapsum.Sic  ergo  ipsa  per  se  mala  aoo  suot» 
quas  a Deo ad  utilitatem,ad salutem,ad  gratiam  suot 
creata,  sed  per  ea  deliaqueodi  datur  ocoasio.  Ergo 


Quid  ergodieemm  fLefcpeecaium  e$i  f  Ab9U,t{o.  d  avarus  aurum  accusat,  ebrius  vioum,  lascivus  aut 


Qooties  diverso  genere,8ed  vooecoosooa  myatica 
redooat  caD^oa*mila  dalcedioe  paseit  et  deleotat 
aoditum ;  ita  cam  vario  modo,  sed  uoo  Spiritu  eo- 
demque  aenao  divinaet  ooeleetia  doctrioa  depromi- 

•Natone  oostrsB  corraptiooe,  gnaB  Dei  beneflcila 
abatitor^  lez  nostra  fonesta  evadit,  oisiillam  gratia 
Salvatoris  comitetor.  Primo  eoim  ioflanunat  conca- 
pisceotiam,qufficohibita,  velutaggere  leg^is  opposito, 
majori  impetu  io  varia  detideria  erumpit;  secando 
peccatam  ezdtat,  qnod  io  homioe  sioe  lege  viveote 
eoosopitam  ftierat.  Vide  Natal.  ab  Alez.  io  Bpist. 
S.Paali,  tom.I  pag.  iOl. 

b  Videtur  hic  tuiqoid  deesse. 

c  Aagustioas  io  psaho.  zax :  Libera  $ervitu$  e$t 


lepiduBfornMSVultessequodcontigitad  ruinam.Ita 
et  lez  qu8B  aDeo  data  fuerat  ad  salutem,  qu»  erat 
per  80  coBlestis  et  sancta,facta  est  perhominem  mi- 
seri  homiois  ad  ruiaam,sicut  ez  sequeotibus  probat 

apud  Dominum  :  tieera  eerpitus,  ubi  non  nece$sita$ 
$ed  charita$  servit. 

^  Adam,  et  vetusta  Hebrasorum  lez. 

•  Lethale  peccatum,  quamquam  sub  cioeribas  pos* 
nitentiae  sepeliatur,  si  peccator  ipse  proiimam  de- 
lio^ueodi  occasiooem  nondum  dimiserit,  et  a  se  eje- 
cerit,  noo  dicitur  peoitus  ezstioctam,  sed  taatum 
cioere  coopertom,  ut  iteram  data  occasione  accen* 
datar*  Mita. 


mm 


■F 


Si9 


St  PEtRI  tmVSOLOGI 


Apostolus,  qui dicit : Itague  lex  quidetn  sanrta,  H  k^fer iHud oocidU.ki qoomodo  sibi  jam«qiiod ossat 


mandatum  sanctUm  et  Justum  etbonurn.  Quod  ergo 
boQum  erat,noniatulit  mortein,sed  peccatum,quod 
principaliler  intulerat  mortem,  quodfragilem,quod 
imbeciIlem,quod  humanam  naturam  pronam  fecerat 
ad  lapsus  et  vitia.Quodlalebat,elho8tilitarhumand 
grassabatur  in  corpore,  lex  reprehend!t,lex  prodi- 
dil,dum  admonethominemde  innocetrtia,  de^an- 
ctitate,  de  iuslitia,de  virtute,deflde;  dum  argnlt  de 
vitiis,  de  deliclis,  de  criminibus.  Sed  homo,audire 
quidemc(Bpitvirtutes,coepitvelle,sedsednomattigit; 
caepit  detestari,sed  sequi  vitia ;  odisse  deHcla,  sed 
facere ;  horrere  crimlna,sedimplere :  unde  tarde  se 
servum  captivum,se  malo  rabiei  sensittiddictutn  et 
coepit  clamare:  Infelix  ego  homo,qmsme  liberabit  a 


^otsus,  provideMtjamxiiortuus?Damqiiis  poterat 
•«ubyemDeooci90,msi  Ghri^tus^qui  vitam  reparavit 
<)eeisu8  ?qui  talionam  jnortui  reddidit  per  naortem, 
•moiton  peremitiatque  eam  prodidit  contumaceca» 
^uaeinoubareiuseapoBiUB  reorumiatteatareaueaest 
fp8umJudio^lDvad6reipsui»innoceiitiffipF»sum- 
^it  anctopem  :  imde  merito  mors  mortua  est,  et 
in  me  non  ego  vivo,Bed  ¥ivit,.agit^  regnaWimperat 
-GhHstfie. 

SERMO  CXVU, 

DeJLdam  jmimo  et  momMsimo.  In  vecba  #ju8dem:Fa- 

ciuseitprimm  homo  Adiminanimanmventem,eUi' 

Duos  bomines  beatos  AposloAas  hoidie  reluUt  hu- 

^ano  generidedisseprineipium^  Adam  videlicet  et 


corpore  mortis  kujus  ?  Cui  respondetur;  OtatiaDei,^  Cfaristttm ;  ihios  faomines  paresdOrporeiBedaierito 


perlesumChristurh  Dominumnostrum,  Qttoaudito 
coepitlibertaiemJqu»rere  perauctorem,saltttem  per 
veniam,vitam  per  solam  sperare  gratiam.  Nam  diti 
ignoraverat  undeesset  difflcitis  innocentia,tintiela- 
l)oriosa  justitia,  anxia  sanctitas,  virtus  ardna,fid6S 
totapericulis  plena,undesic  tanta^copias  habereot 
delicta,»  undecriminadum  succidufltuHncrescutit, 
virtutesdeficiuntdum  coluntur.Lexaperoit,  lexdo- 
*cuit,lex  lotaluce  monstravit,crimiftaper  pcccatum, 
vitutes  per  Deum  in  humanis  sensibus,  inhumana 
mente  dominari ;  nec  posse  ante  superart  deHcta 
'quam  delictorum  fuerit  auctor  exstinc<trt,qood*tt 
peccatum,quod  Christus  abstnlh,atte^anteioa<Hie, 
cum  dicit :  Ecce  Agnus  Dei,  ecce  qui  tolUt  peccal\a 
mundi(Joan,i),  Sinelege  enrm,  inquit,  peceaMn 


•dispavee ;  eompage  membrocum  tota  v^itatelpersi- 
milefr,sed  ipto  sui  prinoipio  tota  diswMles  veritate. 
FuetHsestfmqwi^nrimHs  komo  Adam  4n  animnm  vi- 
iventem :  mmesimm  Adam  m  Spiriium  vivi/Lcmntem 
<(ICor.Yv).IUeipiPimuftahisto  nomssimoCaoluseM, 
«  quo^tt  aniinaai  leoiieeotilus,  ut  viv«ret  ;  bic^t 
ipeoee  figQratupwctore^ui  viUm  iu»  wpectaret 
ab  •aiUeM,f8od  ipae  vitam  aoltsa  KMnaibuj  iargif etur ; 
(ille  vjlissimo  plasmatiir  ex  lima,  ^k  utero  piFetioso 
Yirginis  faicprooedit;injliolerpasittiatiirio  caraem, 
in  isto  oaro  prooiavetitf  in  Dttuii^  Ejt  qoi4  plura  ? 
fiic  est  Adam^ui  siiam  tuoc  in  illo  cum  fiageretima- 
ginemooUocavii.  Hiao  esiquod  b}ub  et  personam 
i>«U8eipit,  et  nra»en  recepit,  oe  eibi,quod  ad  suam 
4magifiem  feoerai  deperiret.  Pjnmus  Adam,iK>viesi- 


„..-.., —  ^-„ —  .,.  j,-  -       ,  .---,_.-,  ^ . — ^,^ — , ^-.«^^— --.^^^^.-^. 

mortuumerat.Egoautemvivebamstnelege'aHqu^ndo.  ^  mu<s  Adam;  ille  prtmus  habet infiium,  hia  novisfi 


Sedcum  venisset  mandatum^peecaium  reviieit.Et  ego 
morttius  sum,  et  inventum  est  ntihi  mandatuHi^qucd 
erat  ad  vitam,hoc  esse ad  mortem . Nam peccatum ot- 
casione  accepfa  ptr  mandalum  seduxit  me,ei  per  iiUtd 
occic/i^Peccatum  mortuum  erat.nonquianonerat, 
sedquia  ignorabatur,  elpropTie  dictum  est,Ptfd*«)- 
tum  ret^m^.Quiaerat  sepultum  in  ignorantlanostra: 
non  mandatifm  per  peceatum,  sed  peceatum  per  man- 
datum  revixit,dum  facitprsevaricari  qui  foeratante 
peccator,dumreum  perficitetiatn  contumacem,  de- 
sertoremeisuscitatetrebellem.Unde  merito  hooro 
jam  tunc  se  exclamat  mortuum,quando  se  unde^-et 
quareet  perqaemmoreretcrr  agnovit.  Peceatum, 
fratrds,  quam  crudelis  tyrannus  sit,  Jam  videmus. 


DMisnofthabetfi&eiD.^  Quiafaionovissimusvereipae 
e8tprimu6,ipeodiceajte:E90  primu$^^iegonovisei' 
mM<l<a.  zLviu.figosumprimut|idaBt  eioe  initio. 
Ego  QovisgimaB,  utiquesine  ^%Sednon  prius^xv^ 
qmt^  quodspirituale  esi,  sed^ued  animale,  deinde 
quod  spirituale.  ^Pdus  utique  terjra  quamfructos; 
«ed  non  tam  pratioea  terra^uam  (hiotUB  ;iUa  gemi- 
tuB  exigit  etlabores#faic  sQbttaotiam  largiiuretTi- 
tam.  llleritopropfaetadfttalifructugLoriatur»dioenB: 
Te9*ranostradeditfruetum  it4UJo(Psa(.i«xmv)»Quem 
fruotum  ?]UiimBemp6deqiioalibi4ioit ;  IXe  fructu 
9maris  tui  pondm  super  sedem  tuam  iPsal^  cuxi). 
Primus  homOjfLii^e  tsmatenenus\secundus  homo, 
de  cssh  ciBlestis.»  Ubi  Buittquiooiioeptum  VirgiiiiBy 


Permandatutnseduxitmcetperilludoccidit.QuiATLT'  jD  VirgkiiB  paxturayttultarampsuttibuBezistiauotex- 


gumcntum  salutistetendit  in  laqueum,quia  curam 
fecitesse  languorem,  quia  instrumentum  sanitatfs 
exitiale  mutavit  in  vu]nus,quia  vitamlpsam  ingla- 
diumlethalem  eon7ertit:Per  manflfa^um  seduxit  me, 

a  Ms.  Cfiesen,  et  Vatic,  unde  vitia. 

>>Alias,  siucepit. 

c  Ms.  CajseneB  et  Vallicel. :  Adam  ilU  primus  non 
habet  inilium,  non  habet  hic  ntmssimus  finem ;  sed  no- 
vissimus  ille  est^  qui  est  primus. 

^  Ait  nbn  pnus  factum  esse  sjjiritnalc  corpus^  sed 
'ahimale,  tam  in  Ghristo  qaam  m  nobis.  Prflemittere 
enim  solel  Deus  impcrfectiora,  ut  perfectiora  Be>- 
quantur.  Sic  prius  terra  quam  fructus^  priu#  pueri 
aomuB  quam  viri. 


eBquaodum^dun  illud  de  terca  eU^c  <lie  cceJLo  ;hoc 

dTvinmvirtntiB  «il,tiiad  infirmilAtiB  faomaiiae ;  iUiid 

-eitfin  corpore  passiomBihoetotitmsitiDtranqailU- 

tatedivini$piritU8,humani  OQrporis  inquieteTSan- 

•  Cerintkum,  fibionem.  Garpoeratianos,  aliosque 
hujus  cooimatis  viros  vellicat.  An  vero  Virgo  san- 
ctissima  cemmmii  mulierum  more  dtfistum  euisa 
fuerit,  vide  apud  Jtfabilionium,  pee^,  St  in  bbicuIuoi 
IV  Bened.  pag.  ^  eduL  Trident.^  oedaBiooerecdnara- 
dai  qoffiBtioQiB  ortn  inter  Ratrammiai,  moBactiQnQ 
•Gorbeiensem/  et  PaBcbaBiflfm  RadibeHamy  ejasdem 
loci  coenobitam.  _  r^    *      .  . 

'  Mb  G»8.,  in  eorpoeisfpassiam\'i 


5tl 


SERMO  CXVIli. 


t^ii 


gujs  siluit.  caro  stupuil,  soporatasunt  membra,  el  A  Po*,un<. Eccequomo^ocarnisresurrecliopraHlicatur 
aula  Virginis  tota  est  jn  c(Blesti commoratione  sus-      quiaibi  caropossidebituraspiritu,noncarospiritum 


pen8a,donecauctorcarnis,carnissumeretindumeQ 
lam,  etfieret  homo  coelestis,  qui  non  solum  terram 
redderet  homini^sed  homini  donaretetcoelum.Virgo 
concipit,  Virgo  parturit,  Virgo  permanet.  Ergo  vir- 
tuds  est  caro  conscia,  non  doloris,  qu8B  magis  pa- 
riendointegritatisaugmenta5Uscipit,damnapudorif 
ignorat ;  testis  potius  sui  partus  existit,  qu«  nullas 
partuspertulit  passiones;  etsacramenlisccelestibus 
interfuisse  senoYa  matermiratur,qu8Bna8centisor- 
dinem  intelligit  humanae  consuetudinis  nil  habere. 
•  SiDeum  sicnascimagusfateturmunere^fateturdum 
adorat ;  adyertite  quid  sentire,  quid  credere  debeat 
Christianus.  Sed  quod  sequitur  audiamus.  Qualis 


possidebit,  sicut  ex  sequentibus  eiucescit.  Neque 
cofTuptio  incorruptionem  possidebii.  Videsquianon 
caro  deperit,  sed  corrupUo  ;non  homo.  sedculpa 
non  persona,  sed  crimen  ;  ut  homo  in  Deo,  et  co- 
ram  Deo  rivens  ,finem  se  delictor  um  tandem  gaudeat 
consecutum.  Deresurrectionepropriussermo  profe- 
rendusest,  fratres.quiatranscursim,  et  in  ipso  verbi 
fine,  non  convenit  dici  de  eo  quod  nos  ad  ceterna 
tempora  ac  perpetuam  transmitlitad  vilam. 

d  SERMO  CXVIII. 
Demorte  et  resurreetione  camis. 
Quoniam  tota  •  spes  fidei  Chrisliani»  in  resurre- 


terrenusjalesetterrent,elqualu  coelestts.talesetcce^  B  «^oneconstitutaestmortuorum.neauisauamdeea 


/«stes.Quemadmodum  noQnatitaIiter,talespoterunt 
inYeniri,'non  manendo  quod  natisunt^sedquodre* 
nati  sont  permanendo  ?  Hinc  est^fratres^quod  virgi- 
nei  fontisuterum  eoeiestisspiritusarcanaiuminissui 
admixtione  fecundat;utquosi>  origo  limosse  stirpis 
profaderat  sub  miseraconditione  terrenos,  coelestes 
pariat,  et  ad  simiiitudinem  sui  perducat  auctoris. 
Ergo  jam  renati,  jam  reformatiad  nostriimaginem 
Creatoris,quod  pracipit  Apostolus  impleamns./i/t^ttr 
sieutportavimusimaginemterreni,portemus  etimagi^ 
nem  ceslesHs.  Fuerit  necessitas,  quod  de  terra  con- 
creti  ecelestiac  spirare  nequivimu8,quoddeconcu- 
pisceDtianatiooncupiscentiamnonYaluimusevitare, 
qnodilleeebrisdominantibusacqaisiticoactisumus 


au8ussitdubitare,beati  Pauli  asserentis,  eam  aucto- 
rilate,  rebu8,exempli8.  latissimam  recitari  vobis  fe- 
cimus  f  hodie  lectionem,  ad  quam  sermo  noster 
quod  adjicerepossit  non  poluit  invenire.  Sed  quia 
nostri  offlcii  vestra  charitas  semper  exigit  servitu- 
tem,  repetere  h8Bc  eadem,  inculcare  vehementius 
haec  ipsa,resurrectionis  ipsius  ardoregestimus.  Fra- 
tres,  semper  de  resurrectionelibet  dicercjugiterde 
resurrectione  delectat  audire,  quiamorinumquam 
libet,  vivere  semper  delectat.  Resonet  ergo  in  ore 
nostro  resurrectio  semper,  semper  resurrectio  ad 
nostr»  mentis  transmittatur  auditum,  ut  morsqu» 
nostros  semper  obsidet  sen8U8,cum  terrore  8uo,cum 
iamentis  suis  a  nostris  sensibus  effugetur.  Quiasic 


•  1 —  —^•"'••«  •*»•*"•**»•« wMMgofcui.  vuia»i« 

iUecebrarumturpitudinamsustinercquodsfiBculihu-     agrioolafructusuberesetflr  exsatiatasepulascantat, 

jashabitaculorecepticaptivifuimusmalis^adinstar     uti^  immanemvomerislaboremnonsentiatetsudo- 

nostri  Domini,8icut  diximu8,jam  renati,  quos  utique 

eoncepit  virgo,  vivificavit  spiriius,  portavitpudor, 

genuitintegritas,  nutrivitinnocentia, edocuitsaqcti- 

tas,  virtus  exercuit,  Deus  adoptavit  in  filios,  imagi- 

nemtotamtotasimilitudinenostriportemusauctoris: 

non  majestate  qua  solus  est,  sed  innocentia,  simpli- 

dtate,  mansuetudine,  patientia  humilitate,  miseri- 

cordia,  concordia,  qua  dignatus  est  nobis  fieri  et  esse 

oominuni8.Ges8et  vitiorum  pruritus  pestifer,  delicto- 

rom  lethahablandimenta  vincantur;  exsecrandus 

fnror,  criminum  comprimatur  origo ;  discutiatur  a 

8en«bo8  caligo  tota  pompas  saecularis ;  abjiciatur  a 

oieiitibasmondanflBcupidlitafisillusio^appetaturpaa- 

pertas  Christi,qaflB  divitias  in  coelestibus  possidet  sem 


rem.  Sic  nauta  portus  modulatur  etlucra,  ne  unda- 
rum  ruinas,  ne  maris  discrimina  pertimescat.  Sic 
miles,  ne  vulnera  metuat,  ut  gladios  non  pertime- 
scat,  prflBdaspersonat  et  triumphos.  Unde  resurrectio- 
nemmente,  ore,  ocuhs,  spectet,  cantet,  cogitet 
Christianus,  ut  totam  mortis  possit  despicere  etcal- 
Cflure  formidinem.  Mors  est,  fratret,  desperationis 
domina,  inoredulitatis  mater,  germana  corruptionis 
infemiparens,  diabolioonjux,omnium  malorumre- 
gina,  quflBomne  genushominumtaliordineinexple- 
biliimpuguat,  utprimum  susurratricem  suam  despe- 
rationem  prflemittat  taha  suadentem  :  Homocur  tua 
perdistemporatblccedominamors  tua  venit,^  ani- 
mam  tuam  in  nlhilum  redigens,  camem  tuam  pu- 


pitemas;totasaactita8animflBcustodiaturetcorpo-  I^  tredine,  ossa  tuavetustateconsumens,  uttequinon 
ris,  nt  Don  magnitudine,  sed  acta  imago  Creatoris  fuisti  antequamnascereris.faciatnonesse  postmor- 
nostri  portetar  et  clarescat  in  nobis.  Affirmat  quod  tem.  Redde  ergo  debita  ante  mortem,  moritumsci- 
diximus  Apostolus.cum  dicit :  Eocautem  dico^  fra-  to,  tibi^  fletatibus  tuis  :da  luBibusinfantiam^dadeli- 
<refy  quia  earo  et  sanguis  regnum  Dei  possidere  non     oiis  adolescentiam,  davoluptatibus  juventutem,  da 

•  Hoc  Ipso  ad  hanc  rem  argumento  atitur  Noster 
in  epistola  contra  Eatjchetem. 

^  similia  An^stinas,  lib.  xiii  de  Civit.  Dei,  pag. 
23  :  Induimus  imaginem  terreni  hominis  propagatione 
preevaricationis  et  mortis,  qmm  nobis  intuiit  genera- 
tioj  ted  induimus  imaginem  calestis  hominis,  gratia 
nukUgentUB  miotque  perpeiua. 

^Sic  legit  Latmius.  Editi,  ajptrort. 

^  Sermo  hic  alias  inseribitur  :  In  vi 

PATROIi.  LII. 


verha  ejusdem: 


Notum  autem  vobis  fado,  fratres^  etc. 

«  Hoc  passim  SS.  Patres.  Vide  Theophjlactam  in 
I  ad  Corinth.  xv,  i,  pag.  294  et  292  :  Totus  Christia- 
nismus  in  resurrectionts  dogmate  situs  est, 

^  Vide  notam  i  serm.  ii5. 

8  Exsatiatas  dicimus  res,  in  quibas  desideria  ^oitra 
abande  complentur. 

^  Ex  mss.  CflBsen»  et  Vatic. ;  editi»  immineniem. 

^  Hic  anima  sumitar  pro  vita  corporali. 

47 


m 


S.  t>mi  CtiBYSQLOGt. 


m 


seDectptemmihitnesiiiecausadespegogitesdespe-  ^  tu$  est,et  quiaresurrexit  tertiadiesfc^x^ium  ^crtplu- 


ratus.Postistam  mittitiDcredulitatemsuam  filiam, 
sic  cpiDaDtem :  Quasi  noo  moriturus,  quasi  •  evasu- 
rus  mortem,  sic  de  vita  disppois  ?  Homo,  te  decipit 
fides,  tulidei  cre^is.qu»  ]it  toUat  prsseatia,  futura 
propittit,  ^t  ut  auferatquflB  suotaote  mortem,  oe- 
scioquflBYDyisibiiiap^lliceturessepostmortem.Quis 
iDde  Yenit,  autqiiis  sapieos  credit  tot  seec^lis  prp- 
i:()issa,Dec  reddita?  0  si  maoduces  ^t  ^ibas  IMan' 
kucaei  liibe,  era^enim  morieri^  (/sat.z^u).  Tertiam 
germaDaui  neqHiti»  su»  prrvfptip^epi  tali  d;rigit 
cum  furore,  utaspectushominum  iuYadat,  attrahat, 
oocupet^  per  sepulora,  extrem  os  osteudeDs  carceres, 
6U08jacereibidemQQatraiuo(nQbUitetviaculato8;et 


ras  (lCor.  XV).  Deilargita8victurum,aoi^roorituruin 
ditat.AutquidboDum  accipit,8iaoii  eritipse  qui^icci- 
pit?/n  quo  ef5<a/ii.Statutiqi|e  quieemp^ryivit^quia 
gmortuu^  semper  jacet./n  quoet  s^lvamini.  Siquii 
moritur,perit ;  ^  salvaiu^r  vero  ille  qui  semper  vivit. 
QuarationepaBrdicavivobis,  tenere  debet}s,  ni$i  tini 
cau^a  credidistis,  Nonsolunfi,  firatresj,siqecausacre- 
didit,  sed  et  sioe  causa  yixit,  qui  se  ad  hoc  solum 
Datum  credidit  ut  perirel.  Hoipo  quid  tibi  oritur 
quodnoD  occidat?  quidtibiquodpcci^erit^nonre* 
8i;r(pit?  Oiesm^oepritur,  etiteruoptresurgitiDmspae; 
5^ro  sepelitur  ia  oocte,  et  it^r^m  rf  surgit  in  waae ; 
Sol  qviotidie  nascilur,  quotidip  flporitur,  ^   resurgit 


ut  ^pmin^sseff^ushomini^horrpr^^ro^totop^yore  B  jpsequotidie; temporadumtran$eunt,pereant;dum 


ppnturbet,  effundit  putrediaen^»  eructat  saoifim 
spargit  (etpres,  i^tque  ad  ^^vffo.  porpus  hopfiip^  ioa^- 
iperos^  carnifices  ^  se  yejunefi  dedjsse  piropl«(P[iat. 
buarfi  DODdespf  raiioDi,  quare  flQaiacrequlitati  pre- 
dg^j^Dt  phris^aoi  7  Haefi  9uat  mp^tis  ^QUa»  hi^  duc|- 
Hfla,  his  Q9p8iiii9>  ^ali  coDflic^u  captiva^yi^atat,  {^- 
l^r^cii  OQiqQs  qu09  a«f  tura  pc«9entfip[^  perd^cit  ad  vL 
i^,  0  ducit  T^g^»  fraliit  populos,  ^eat^s  impel^l^ 
X^w  (^v^tiis  rediop^^,  ^  poo  fl«cU  precibu^noo  lacij: 
P?^poUiri,opa  v^ib^s  umquam  pptuitis^s^p^rarji. 
^ayfr^  (raVcf i  qui  de  ^odq  mortis  «  scribere 
|\^i^  ^pjc^^ti.  ^t  q^^  aiirum?  tu^c  s(p  muadi  si^pie^* 
^i49>^9?.  «st^pfiaot  et  pr^claros,  sj  id  guod  ^st 
mpc^il^afa  malum,  boc  ^f  sci  summum^pa^msioApU- 


r^deuDt,  reyiviscuDt.  UDde,bopoiQ^  i  si^eo  poncre- 
dis,  siDQaacquiescislegi,  si  aoacQosfiatis  ^uditqi, 
yel  ocolis  tuisqrede^  vel  ele(peati9  V^surrection^m 
tuan^  Ubi  jugiter  pradicaatib^^acquiesce.  Gertesi 
jsta  looge  suDt  ioferiora,  qaaBiq  tuis  maDibu^  sunt, 
^t  de  morte  tuoopere  suscitaotur,  tepo^se  Dei  ope- 
re  dopeant  sqscitari.  Yade  ad  semea,  Apostolo  te 
dopeote  (I  Cor.  i^m) ;  toU^  triticumaridumsiiieaen- 
su,  sin?  motu ;  duc  sulcum,  fod^  terrnm,  fi^p  s^pul- 
cruo^,  sepeU  triticum,  iaspic^auQp^^dmodui^niQcte 
dipperit,  humore  lurgescit^  puVecJiae  ^Qt^u^iiur; 
^,^  fuoa  p^rv^nerit  ad  ^otiun  qui^quid  ^c^R^a^tsip, 
qoidquid  increduUta8,quidquid  cp;frupte]a  tibj^  suft- 
r^us  ingerebat,  tuaci  suqto  rey^yisiut  io  ^erpaia^  ia 


9ib^?  pers^a^erAflt  ;aJWtQ  Scriptura  de  istiscMcit:  q  her^)a  pu^sc^^,  iuy^n^sc^tio  ^ul^  ^at^r^cit  in 

^r^  ^...  j. — s  L , s^^f..^  M. /,....      (j^u^^  $^4Ulac(i  tptamip^am,  qu^\flP?rtt9^e<^ 

^e^s,  spec^^jp  resurgit  et  forj^aa^o^ ;  v\i  tp,  hom^ 
^iticup^  i;ioQ  tao;\  doceat  n^iaad^care  quVof^  9ap^e, 
noa  tc|m  cogat  laborare  qi^atoa  ^iredeifft.  ^eUqus^Qo^ 
laceamua,  quifi^  c^^  uadp^^tq^iaa^o,  9^  qiipfliQ^ft,  et 
pef  queon  mora  veawt.  beia^us  Apo^tplu*  p^no.et 
ic^^s  lucido  ^p  <^yioQ  dei^larat  eloquio.  ip^o,  ac- 
Qipe  fidefli,  q^ifli  gratis  datwf ;  cr^e  re^ur^^clio* 
uw»  m^  m  WPniitt^  iUampjfc^Uma  x^pftceguicit 


Xsf  q^i  ^(r^i  tp/^vV»  ma<u%  ^i  mfllm  bQnM^(Uah 
t)-  Y«i  q^\  po^QQt  teDrt^ras.\uc^w.  §t  luqcim  teoQ- 
^ras  l  St  ^o  ^W  ctuem  ooo  ^sti  (alk^reat,  ^  quem  ^qo 
Q9car,9  pQtu^rupt*  qui  yiveremalun^,  mori  bon^^i^ 
V;^^utiq  Qfi^iJm  peifcc^ruattSied  h«c,  fratres,  vfiri- 
^  «uilmQT^t»  tui^  fe«at*iaipugnatfi4Q9»ApQ9tQlu« 
HQVe^t»  ChmtQf  d^u  gui  duai^boaum  iat«re4dit« 
miim  QiQrtia  ptodit,  daoptaat.  excdudit.  ^  wm 
QQQpU  Apoatolm ;  tMunk  ^nUan  volm  (ma.  fKOiiKu, 
SmaQ/elwmt  qmA  vrj^lkawk  vQ(ik,qmA  «tacaa»i«(u, 
i0iqmeisUUi^p^quode^alJvmin\:qmrQti^ 
dicqxi  votU,ieneridaetiA,nifisine  causaemlifiisW 
S^tacMkenmvobvtinfnimijuquiififeiQca^  qma 
ChrittM  mMiuuxeUp^opiccaJiknMtm^etqyia^m^ 

^  ^leDander,  teste  Justioo,  Apolog.  ad  AntoDioum  D 
Piunl,  pag'  fiS,  sectaWibus  BoiSaiilasit  qtiod  moii- 
Mi  Don  esseot. 

c  Claudu^aflus  ^(^  ra^tu  : 


Snb  uia  mvponi  veoinBt  ve^jl^  rogai 
Deposito  luxn,  tarba  cnm  paupere  mlxU. 
Omnia  mo^  ®^,V 

A  Similia  hie  Theodoretuf,  orai.  6  de  Rrovid.  pag. 
m  fLder^ndntts  noH  mfser^,  ^in^ecibuk  fion  nm^ 
tur,  donis  non  corhimpUnr,  ete.  Ykle  Basilium, 
cpist.  185.  '  '  " 

^'HiMold  fere  omftes  mortem  kiudabani.  A  l., 
Ptolomeo  Tctitus  fuit  GyreDaicus  Hegesias  eam 
ickolii  taQdar^/eoqoodmioiti  eo  andito,  morCiem 
dbi  spoDtecaneiicemit.     -  * 

'  Aliai;'gum  non  emearuni^ 


SERMO  CXR. 

Df^vero  cursu  VrocorQnag.lp^.lo^  "^^M^fVV^^ 
Nesatii  quod  hi  qui  ih  5/fiSwcurrMn7,  efc, 

Be4U^apoatoi\wP4ttlu;^i^Qi^s^^dQrtriM» 

S  Editi  pkires,  moritur^s. 

ikMss.  Ctes.  et  ValMc.  :  Sahaiw^  vero  per  ikmm, 
quod  supervunL 

lioctem  mortis  imagiDem  putabaDt*,  difeBtf  vft«.  T?r- 
tfilttaDQs,  Kb.  cootra  MarcioDem  :  SeB  nor  eifimago 
morUt.  iik^iia,  GtBeap  i  Bis^tna^  mm,  wn  mm^ 
tis  imago  est, 

itoter^dom  Saddnfi^^viV^QhMlwp^  Snon 
Magus;  Hermogeoes.  %m«  ti^tatectaViAQaAfiLattr 
amxect  cQjDfe  cap.  4 ;  iMnsm  BOTfwljnmifc  ;  Bu- 

^chiua  patciarftha,  lu;et  ce^ii^tueQlt,  ranr 

corpoijum  oegacuoi.  totier  geowea  noa 
eccaase ceoaebatuc  qni  eam.  ^^w/^^yfi^  aut  _._^ _ 
Id  autem  apud  eos  lactiunu  cc^diA  Vf^^^ui.  Vn  ^*^» 
IV,  29,  Act.  ad  CQMfi^pBd^a/t  tt><*fai  feitni^f^ip  7^oi«»#. 


52^ 


SERMO  CXX. 


&i6 


legis,  sed  saeculj  hujus  exempload  coronam  nos  A  vitat.d  Inagoneistoterrenoquiviiicerc  volunt,ab^ 


gloriffi  ccelestishortatur.Sie  enim  intev  ontera  ait, 
utandivitdilectio  vestra.iV^ta'«  quod  hi  gmimta^ 
dio  eurrunt,  omnes  quidem  eurrunt,  sed  unus  aecipit 
braviunt;  etaddidit  :  Sie  currite,  ut  comprehendatis 
(I  Bor,  ix).  Secundum  terrenum  exemplum,  multi 
quidem,  ut  ait  Apostolus,  « in  stadio  currunt,  sed 
nnus  accipit  coronamjd  est,  iUe  qui  melius  currit ; 
ita  et  in  stadio  Tit®  praBsentis,  multi  quidem  cur- 
runt^sed  unus  accipit  coronam.  Gurrunt  Judaei  per 
legem»  currunt  philosophi  per  inanem  sapientiam, 
caiTunteth8Breticiperfal8an)annuntiationein,ourruDt 
eatholici  per  veram  fidei  preBdicationem!  sed  de  his 
omnibus  unus  oorooam  accipit,  id  estpopulus  oa- 
tholicns,qui,recepto  fldei  oursu,  tenditad  Christum, 


tinent  se  «  aoibwqqibmd^m,  apottt  Oiwp,  ftbsU- 
nent  f  ab  omoi  imroundiUa,  sub  t^nta  cwtitate,  ut 
etiara  propria  oonjugia  nonrequirftnl;  ^eo  aUl^r  a^ 
vincere  posse  ap^rant,  nisi  porpUJ»  ^uuri  castM© 
8  pudioumque  servaverint.  Et  post  tantum  ]aborem 
quid  aliud  quara parvam,  et  corruptibilem,  et vijero 
quidem  coronam aocipiuRt ?  Si evgo^  pro corrupti- 
bili  corona  tantua  labor  a  quihusdaw  auwipitur, 
quanto  magis  non  omnc^Qi  laborem  austinere  deb^ 
mus,  quibus  pr«(Qivim  Oii^lesto  ^t  aaternap  glori®  co- 
ronapromiltitur  ?  Eftergo  nobia  agQ«i?andum  wpft 
levi  certaroine  :  eertaroua  enm  aofltri^  ppirUualia 
nequiiiffi,  contra  diabolum  et  ^ngelo^  ^jus  [  ceort^- 
museonlraioiu«titiaro,contr<^  iropi^U^t^w,  Qpntra 


ntadpalmamimmortalitatiscoronamqueperveniat.  3  malitiaro,  oontrairopudiciUaroiCQQtrftdiYOrfasiU^ 


Quapropter  et  Judaei,  et  pbilosophi,  et  hffiretiei  in 
vacuum  currnnt,  qui  non  recto  fidei  tramite  gra- 
diuntur.  Quid  enim  prodest  JudsBis  currere  perob- 
servationero  legis  qui  Christum,  dominum  legis 
ignor^nt?  Gurrunt  etphilosophi  per  inanem^sa- 
pientiam  sfficuli,  sed  superfluus  et  vacuus  eursus 
ipsorum  est,qui  veram  Ghristi  sapientiam  nesciunl. 
Yera  enim  sapientia  Dei  Cbristus  est,  qun  nonop- 
natur  verbis,nec  luculenta  oratione,8edflde  eordis 
agnoscitur.  Gurruntet  hffireticiper  venenatam  fidei 
suffi  assertionem,  currunt  per  jejunia,  currunt  per 
eleemosjnam^sedpervenire  ad  coronam  nequeunt^ 
quianonfldeli  cursu  currunt;falsaenim  fides  eorum 
verffi  fldeigratiamaociperenon  meretur.  Manifestat 


eebraspeoeatorurot  Bt  ai  eert^nt^  i  vinoirou?,  \q\ 
eoronas  aoeipiroua  qaot  vitioruro  victpre?  f  uerimua, 
Magnus  itaque  agon  i>t«  est,io  qqo  «pect^Quluro  Dq-> 
mino  whiberow»  :  «p(iot^u9«QiQAQ(urUnte9  ^  Pq- 
miQO.spectamurabangelisejus;  i»  twr*iriacimu8* 
sed  prffimiuro  virtutifiin  o<Blestibui|  acQipin)U9,  De- 
nique  sanoti  mailyr^  i^  «go^^  c^rtfiipinis  pQsitii 
Bon  solum  viiiapeocatwuro,  ned  ipsa^ro  roorWni  yi» 
eerunt,  et  j  prearoia  iromort^itatia  ^usi^ep^ruat.  In 
hoo  agone  priroo  Doroiuus  et  Salvator  noytex,  et 
oertavit  et  vieit,  ut  9ot)i»  exeroplma  certaroiQif^  Qt 
yiotoriffi  deroonatraret.Ha&cergQvobiscuro  tr^ctan-> 
tea,  semOQ  boni  oartaminia  iojioiroua  iu  ^ordibuf 
veatris,  tanquaro  «uleataiuv^uient^fipQctmvestra 


hocApostolusalloIococumdicit.JPsf«dw*rt^^om-  p  apa«rojualili»,Colite igiturverb^ro qupd «parsimu* 


nemsubstantiammeampauperibuSf  et  si  tradidero  eor- 
pus  meum  igni  ut  ardeat,eharitatem  autem  nonhaheam, 
nikil  mihi  prodest  (I  Cor,  xiii).Non  enim  habet  eha'* 
ritatem  Christi,  qui  Christo  non  fldeliter  credit.  Et 
ideo  bene  addidit  Apostolus,  dicendo:  5tc  eurrite, 
ut€om]^ehendatis.CuTTeTe  ergo  debemus  fldeH  eursu 
in  fldeChristi,inmandatisDei,  iQoperibusjustiti», 
ntad  coronam  ffitemffi  vitffi  pervenire  possimus.De- 
nique  quemadmodum  nobis  currendum  est,  idem 
Apostolus  consequenter  ostendit,  dicendo  :  OmniSt 
inquit,^t  in  agone  contendit,  ab  amnibus  continens 
est\  etilliguidemutcorruptibilemcoronam  accipiani 
>|05 att/ew  tncomipf tWtem. Vide  quibus  nos  Apostolus 
exemplis  adcoronamc  promissffi  immortalitatis  in- 

•  AHudere  videtnr  Apostolus  ad  Olympiea  vel  D 
fvlhmieaeertamina,  qnffiGoriBttu  celebrabantur.Sta- 
dknaiii  quo  enntu  certabatur  pedibus,  seu  equis. 

^  Alias,  sdentiam. 

c  Alias,  promissam, 

dpMh  testigiis  inhflerens  Chrysolejftts,  a  curion- 
bos  iransit  ad  agooistas,  athletas  scilicet  et  pugiles. 

«  AiUetffi  (quo  nomine  cemprehendebantur  apud 
Gffficos  omnes  qui  corpore  decertabant,  apud  Lati- 
fiQ9  vero  pugifes  tantum  et  hictatores),  licet  essent 
ton^cissiroi,  caricis,  caseo  et  nucibus  alebantur ;  et 
k  camibus,  iis  tantum  quffi  nimium  suoci  et  pingue- 
dSm^fl  habebant,  et  sine  uHis  condimentis.  Hineeo- 
nim  victus,  qui  apud  Latinos  eolephsmm  vel  coh- 
Jt&m  diceMthranVfcsitaiiialitfdioitnraTertttllian 
SefaHio,  cap.  I,  iri)i  vidM  Sahaas»»»  f»^^  W- 

t  Horatius,  de  cursoribus : 


in  vQbis,ut  possit  gerroiuarQ  quQd  i^turo  ^at-  Deus 
autem  visitatione  siw,  rore  %m  vos  pietatis  infun- 
dat ;  et  det  iqor^roenturo  leroiuibufi  fto^tris^  quQ 
possitisin  colleetis  mauipuU^roeritoruro  ad(ructum 
ceniesimum  pervenire. 

SERMO  CXX. 

De  figurasaculi  ^tanda,etformaSaloat9ritasmmeiik' 
da.  iu  verba  eju^iclero  imllile  cQnfigiirari  kuicsce' 
culo,  etc. 

Christus  apQstolossal  essebodiepi^tefecit,dicea* 
do :  Fos  estis  sai  tjimB  (MaHk.  v).Ne  quis  ergo  io^- 
patienter  ferat,  si  beatiPauli  verba  ut  grana  divini 
aalis  tenrous,quatenus  altius  «oporati,  sensu9  int^l- 

Malta  fecit^  tulitqae  puer,  sudavit.  ct  alsit^ 
Abstinuit  Venere  et  Baecho, 

Chrjsoslomos  hi  verba  PauH  ad  II  Tim.  11,  5.  Nisi 
^i  tefitime  certaverit,  basc  bahet  cuin  nostro  :  Non 
sufficU  ad  l0gitimam  decertationem,si  agonisln.  in  ago- 
nem  descenderit,non  siunctus  fueHt,..oporlet  insuper 
ut  qui  coronam  consequi  vellet,  omnem  agonisHcse  pro- 
fessionis  observasset  legem  lam  circa  ciborum,  quibus 
vel  abstinendum,  vel  vescendum  athleiis  fuit,  quam 
circa  contineniiss  ac  honestatis  ralionem. 

g  Laudat  verba  haBc  Ghrysologi  Piliscus  in  Lexic. 
Auliq.  Romanar.  tom.  I  pag.  iwl. 

^  i^Uanus  Var.Histor.  vi,6:  Quistrenue  pugnassent 
oUm  et  aliis  ramis  redimiti^  laudibits  fcrebantur. 

i  Vicerimus...  accipiemus. 

j  H^c  ct  ex  ^UPenoribus  nonpulla  profert  elaris. 
Mur^^tPijiu^pag.  ?3t  do  faradiso,  contra  BuriietMm. 


i(S7 


S.  PETRI  GHRVSOLOGI. 


m 


iigentiam  condire  possimus.Grana  enim  salis  « in«  A  nis  deformitate  projecta,  ^  formam  vestram  in  for- 


tegrasaliunt,  qaatenusinmeduUis  ipsasubtilius  atr 
tenuata  descendant:  sicsermo  Apostoli  communiter 
lectus  prflebet  simplicem  sensum,  prof undam  scien- 
tiam  pr»8tat,lectione  sedulaiteratur  adilla  qu»  an- 
teperscrutatisumus.  HodiedicitbeatusApostolus : 
Nolite  eanfigurari  huic  saBculo  (Rom,  xu).  Putasne 
beatus  Paulus  apostolus  dicendo  sic,  elementorum 
figurisneconfiguremurobsistat?  neye  simus  ut  Per- 
sarumreges,quisubjectanuncpedibussuis  sphnra^ 
ttt  polumse  calcare  credantur^Deivicesmentiuntur : 
nunc  radiato  oapite  ne  sint  homines,  solis  resident 
in  figura;nuncb  impositis  sibi  comibus,qua8i  viros 
seesse  doleant, « efieminantur  inlunam;  nuncvarias 
velut  siderumsumuDtformas,  ut  hominisperdantfi- 


mam  vestrireducite  Salvatoris :  utnovitas  sensuum 
vestrorum  in  vestris  actibus  elucescat,  et  coelestis 
homo  coelesti  habitu  jam  gradiatur  in  terra.Qualiter 
autemcomponatformamnovibominisjampatescat 
Sicut  enim  in  vno  corpoi^e  muUa  membra  habemus^ 
omnia  autem  memhra  non  eumdem  habent  actum  ;  sic 
multi  unum  corpus  sumus  in  Christo,  singuli  autem 
alter  alterius  membra,  Habentes  autem  donaliones  se- 
cundum  gratiam^  quce  data  est  nobis,  differentes,Agii, 
agit  ut  corpus,  quod  coliocat  in  coelesti  actu,in  su- 
pernayita,  in  moribus  sanctitatis  membrorumcon- 
sensuet  copulatione  consistat :  neque  pes  ocuU  mi- 
nisterium,  neque  oculus  pedis  officium  perverso  tu- 
more  confundat ;  sed  ut  sanctitatis  membra  donls 


guram,etnihilsupem»claritatisacquirant.Sedista  ^  contenta  sjnt  largitons,et  credantsuum  esse  mem- 


licetdesnculi  vanitate  descendant,  et  sapientibus 
tam  fugienda  sint  quam  ridenda,  tamen  Apostolus 
cum  dicit :  Nolite  configurarihuic  saculot  ssBCuii  vi- 
tam  corrigit,arguit  mores,  judicatinstitutum,  casti* 
gat  voluntatesy  luxuriam  condemnat  et  totamvani- 
tatumsflBculariumpompampropellit,effugat,  exolu- 
dit  amentibusChristianis.  Sed  hoc  modo  strictim 
commonet  quodestinprincipiohujusEpistoln  latius 
ezsecutus,  ubi  figuram  saeculi  in  yitiis  sic  figurat : 
Reptetos  omniiniquUate,malUia,fomieationef  avart- 
tia,  nequitia,  plenos  inoidia,  homieidiis,  contentione, 
dolo,  malignitatey  susurratores,ditractores,Deo  ocit6t- 
tes,  contumetiosos,  ertctos,  superbos,  inventores  malo- 
rum,  parentibus  non  obedientes,  insipientes,  incompO' 
sitos,  sine  affeetione,  sine  muericordia,  qui  cum  ju- 


bra  omnia,quod  unum  fecerit  membrum,  quia  mi- 
norari  nescit  membrum  unum,quod  totum  honora- 
tur  in  corpus.  Hinc  est  quod  Apostolus  actus  membris» 
membra  actibus  sic  depingit :  Sive  qui  docet  in  do- 
ctrina,  qui  exhortatur  inexhortatione,  qui  tribuU  in 
simplicUate,  qui  prteest  in  sollicitudiney  quimisereiur 
in  hilaritate.  Charitas  sinesimulatione  ;  odientes  ma^ 
lum,  adhcerenies  bono,  inoicem  honore  prcevenientes, 
invicem  benigni,soUicitudine  non  pigri,spiritu  ferven  - 
tes,  Domino  servientes,  spe  gaudentes,  in  tribulatione 
patientes,  oratimi  instantes,  memorUs  sanctorumcom- 
municanies,  hospitalitatem  sectantes  :  benedicUe  ei 
notite  maledieere ;  gaudere  cum  gaudeniibus,  flerecum 
flentibus  ;  providentes  bona,  non  solum  coram  Deo,sed 
etiam  eoram  hominibus.  Nolite  esse  prudentes  apud 


stitiam,  Deicognovissent,  non  intellexerunt,  quoniam  ^  vosmetipsos,  nulli  malumpro  malo  reddentes  ;  si  fieri 


qui  talia  agunt^  digni  suntmorte :  non  solum  qui  fa- 
otinl  illa,  sed  qui  consentiuni  facientibus  {Rom,  i). 
Fratres,  audistis  formam  S8eculi,didicistis  speciem, 
vidistis  figuram :  si  tamen  formam  et  non  informe 
monstrum,  ubiconfusionecriminum  totarerumfa- 
eles  estdeleta,ubi  peocatorumconnubiototamundi 
figura  est  dissoluta»ubi  delictorum  morbis  imago  ipsa 
ablata  estconditoris,ublhomoin  vitiis  estsepultus, 
ubi  corrupti  oorporis  scatent  scelera,  ubi  homo  ho- 
minis  estsepulcrum,  ubi  in  homine  nonhomo  cer- 
nitur,  sed  cadaver.  Apostolusergohuic  formssnos 
prohibet  esse  conformes,et  configurari  nos  huic  yetat 
figur8e;huic  similitudiniconsimiles  nonesse  permit- 
tit,  sedadformamDei  reformat,  ad  similitudinem 


potest,  quod  ex  vobis  est,  cum  omnibus  hominibus  pa- 
cem  habentes  ;  tion  vindicantes  vosmeHpsos,  sed  date 
loeum  ircB.  Si  esurierit  inimicus  tuus,  ciba  iUum  ;  « 
sitit,  potum  da  illi ;  noli  vinci  a  malo,ud  vinee  in  bono 
malum.  Superius,  fratres,  Apostolus  patefecit  mem- 
bra  Yitiorum,reYelavi  t  modo  nobis  membra  virtutum ; 
ut  coeleste  corpus  tantis  solidatum  membris,  nervis 
talibus  roboratum,po8sitfacil6  mundibella  proster- 
nere,  diaboli  superare  conflictus.  £t  ita  vivens,  ut 
Apostolus  docuit,non  prosternit  mundum?  non  pro- 
teritcamem  ?nondiabolum  vincit  tnonsBquaturan- 
gelis  ?  non  major  est  coelo  ?  Plane  major  cslo.quia 
coelum  non  movetur  sponte,non  voluntate  agit,non 
judiciofacit  quidquam,  sed  sola  necessitate  servit 


reyocatGhristi,ettotamreducitadimaginem  condi-  D  semper,quiasemel  jussum  est  servlre ;  impoUutum 
toris,dicens ;6^{fre/brmamtmtn  novitatesensus  ve-  se  non  viribus,non  labore  custodit:unde  cum  non 
f/rt.  Hoc  est,  sitisperChristum  sensibus  innovati,  sitobnoziumpoen8B,sic  tamen  nec  consistitadpraB- 
abjectas8eculihujusfigura;ettotainveterat8Bimagi-     mium.Athomoezterrenavilitateconcretus,dumterre- 


<^  Integra  pro  re  incorrupta,  non  violata,  sanie, 
neve  confectatabe,  ut  dicat  Auctor  :  grana  salis  res 
integras,  nondum  incorruptas  saliunt,  si  ipsa  grana 
in  medullis  subtilius  attanuata  descendant.  D.  Ghrj- 
sostomus,  homil.  15  in  Matth.,  inquit :  Quomodo 
fieri  potest  ut  eaqucBJam  corrupta  sunt,  salis  pre- 
fricatione  reparentur  tMita.  Ms. Gsesen.,  iti  meduUas 
ipsas, 

i>  Successores  Alexaodri,quisefiliumJovi8  Ammo, 
nismentiebantur,eomutafronteprostant  in  nummis 

c  Quin  etGordiani  Pii  nanmius,dum  Persasaggres- 


surus  Garras  recepit,  exhibet  caput  ipsius  turritum, 
et  in  postica  parte  lunam  falcatam,  apud  Patinam, 
pag.  373.  Luna  in  his  reg^ionibus,  tnm  masculino, 
tum  feminino  habitu  religiose  colebatur.  Spartianus 
de  Garacalla  :  Cum  iterum  veUet  bettum  Parthis  tn- 
ferre,  atque  hibemaret  Edessa,  aique  inde  Carras  lu- 
Ni  DBi  gratia  venisset. 

^  Differt  enim  figura,  qu8B  est  fiigax,  eitema, 
apparens  potius  quam  eiistens  ;  et  I^mna  qom  est 
constantior  et  solidior. 


m 


SERMO  LXXI. 


530 


nam  labem  viacit,  dumsangainis  stimulos  frangit,  A  plenus,  qui  jaeebat  ad  januam  ejus,  eufriint  $aiurari 


dam  carnis exuberat  passionesitranscenditcceium, 

adipsamdeitaUspervolatsedemretsiofitroajorcoBlo, 

meritis  supergreditur  angelos,  non  natura.  Probat 

hoc  apostolus  Paulus,  qui  dum  satis  terram  Yincit, 

et  intravit  coelum,  et  transivit  aliuro,  et  usque  ad 

tertium  meruitpervenire.Et  juste^nam  primus  oon- 

scendere  debet  coelos :  qui  sio  el  verbo  et  ezemplo 

hominespenetrare  doouit   coelos.  Erit,  erit  major 

ecelo,  qui  vixerit  sicut  doouit  Paulus  ;  erit  clarior 

80le»quj  sic  virtutum  radiis  toto  orbe  splendet,  ut 

Idflcari  se  nulla  vitiorum  nocte  permittat.  Erit,  erit 

iflte  lucidior  luna,  qui  tenebras  has  non  tenuato  lu- 

minetemperat,sed  totamsaeculi  noctem  pleno  meri- 

torum  fulgore  depellit :  nec  sicut  luna  quotidiana 

Incis  detrimenta  prsesentit,  sed  jugi  faotourm  lam- 

pade  in  superni  luminis  olaritate  persistit ;  nec  iste 

sicutiUamenstruointerpolaturobscurOysedinchari- 

tate  Dei  continua  permanebit.  Et  si  magnaestilla, 

quod  mitigat  nootem,  quanto  hic  major,  cujusvita 

recipit  nil  de  nocte  ?  De  stellis  taoeo,quia  quot  ooe- 

lum  fltellis,  tot  sanctiTirtutibuseluce80unt,dicente 

Domino :  Yos  eslis  lux  mundi,luceie  sieut  luminaria 

in  mundo  {Matth.  t).  Adsummum,oQBlum,sol,luna, 

stelln  (Deo  dioente)  transibunt  (Matth.  xxiv) Justus 

autem  in  claritate  Dei  oontinua  permanebit.  Velim, 

fratres,de  sioguloApostoH  verbo  singulas  proferre 

dictiones;  sedquia  et  frequentatalectiofastidium  ge- 

nerataudientiiet  nos  diutius  non  possumus  ^  evange- 

licas  tacere  virtutes,gratum  sit  oharitati  vestrsequod 

eompendiososermonepraesentem  clausimus  lectio 


de  micis,  qucs  cadebant  de  mensa  dimtis,  et  nemo  iUi 
dabat :  sed  et  eanes  veniebant  et  lingebant  uleera  ejtu, 
Factum  est  autem  ut  moreretur  pauper,  et  portaretur 
ab  angelis  in  sinum  Abraha.  IHees  autem  mortuus 
est  et  sepultus  in  infemo.  En,   fratres,  quam  rerum 
lamentanda  mutatio :  pauperem  portant  angeli,divi- 
tem  deglutit  infernus.  En,  fratres^  mors  pauperis 
totam  vitam  divitis  vioit,  et  elatio  sola  pauparis  to- 
tamdivitlspompamtranscenditetgloriam.Quaresic 
sepultura  decipitoculostquare  sioexsequiarum  pom- 
pamentitur?Ini>ob8equium  divitismigrathioc  tota 
civitas,  oum  funuseffertur ;  paupervaditsolus,pau- 
perem  duorum  portat  miseratio  ^bajulorum,  •  nec 
quatuor  ut  mortuo,sed  duo  sub  uno  veote,quasi  pro* 
£  jioiendo  oneri  portitoresaddicantur  inviti.Meritoai 
mox  angelioa  offioia,  merito  divina  deputantur  obsa- 
quia,oui  tam  crudeliter  negata  sunt  ipsa  humanilatifl 
extrema.  Punus  di  vitis  anteoedit  lugubris  turba  ser- 
vorum ;  feretrumpauperispreBoeditangelorumpsal- 
lentium  multitudo.  In  marmoreo  tumulo  et'  ourata 
voflte  jaoet  divitis  corpufl  inoluflum;  pauperis  oaro 
R  naturali  quiesoit  in  limo,  etmateriali  situb  ver- 
mium  morsufl  neflcit,praBvenit  putredine  et  fetores. 
Sed  requiramufl,fratre8,qufB  divitis  oulpa,quod  cri- 
men,  quod  scelus  eum  fluppliciisaddixitinferni.et 
antejudioiumdamnationis ejus,i  elogiumtotsaeou- 
lis  fecit,  ipso  judice  referente,  oantari,  dicente  Do- 
mino :  Homoquidam  erat  dives^etinduebatur  purpura 
etbyuo,  et  epulabaiur  quotidie  splendide.Et  erat  qui- 
dam  mendicus  nomine  Laxarus,quijaeebat  adjanuam 


nem.Deuflautemno8ter,etqu8Bdiximus,etquflBtaoui-  ^  diuitis,  et  cupiebat  saturari  de  micis,  qtimcadebant  de 

mensa  divitis,  Numquid  per  se  tantumdivitiflBorimi- 
nosflB  sunt  ?aut  solflBetperse  peneflDeum  damnan- 
dflB  flunt  veste8?et  tantum  per  se  puniendflB  sunt  epu- 
IflB,  ut  non  solumoareantprflBmio  bonorum,8edom- 
nium  mfldorum  ferant  et  mereantur  j  exitium  ?  Aut 
ita  per  se  probata  est,  et  sanctifioata  mendicitas,ul- 
oera  tam  sacrata,  ut  angelorum  manibua  AbrflJia 
sancti  rapientur  ad  gremium  1  Et  mirum,  fratres, 


mosyipse  flanotis  vestris  sensibus  insinuare  dignetur . 

SEHMOCXXI. 

Dedivite  et  Lazaro. 

Audistis,  fratres,hodie  et  paupertatisfinem.etdi- 

vitiarnm  quaiissit  exituscognovi8tis,dicenteDomi- 

no :  Bomo  quidam  erat  dives,  et  induebatur  purpura 

et  bysso,  et  qiuUidie  epulabatur  splendide  (Luc.  xvi). 

Ei  erat  quidam  mendicus  nomine  Lazarus,  ulceribus 

•  Sermo  episcopi  quandoque  ETangeHorum  lectio- 
nem  prsecedehat. 

^  Apud  veteres  obsequia  exsequiae  funebres  sunt. 
Nicolaus  PP.  I  in  respoos.  ad  consulta  Bulgarorum, 
apud  Du  Gangium  in  Gloss.  tom.  III  p.  32,  ubi  hunc 
Chryflologi  locum  laudat :  Non  est  solito  cum  obsequiis 
more  ad  sepulera  ferendus. 

<i  Tanffit  yeterum  morem,  apud  quos  usuvenerat 
Qt  cum  funus  efferretur,  propinqui,  amici,  cum  ser- 
Tifl,  etc.,  honoris  causa  ant6irent.  Vide  Hieronym. 
ad  Paulam.  de  obitu  Blesillae  ;  Sulpicium  lib.  ii  de 
Vita  S.  Martini ;  Hegesippum  liv.  v  cap.  2. 

d  Bajuli  hic  videntur  esse  vcx|»o^66oi,  Latinis,  ve- 
spilianes.  Ita  apud  Augustinus  in  epist.  19,  ad  Hie- 
ronjm.  :  Non  erit  pius  deductor,  ac  bajutus  corpons. 
Hinc  apud  Marcellinum  lib.  xiv  pag.  37  :  Bajulorum 
prcecentor»  Tibicen  scilicet,  qut  vespillonibus  preeci- 
nebat;  vcl  alius  quisque,  c^ui  eos  ad  opus  excitabat, 
Don  secus  ac  celeustae  remiges.  Laudat  hunc  locum 
Du  Cangius  in  Gloss.  tom.  I  pag.  482. 

«  Deligebantur  ad  ministerium  funeris  cueullatO' 
res  ex  ultima  seryitute  homines,  qui  numero  quatuor 
humeros  cadaveri  supponebant.  Martialis,  Iib.  vni 
pag.  74  : 


Qaattaor  infcripti  portabant  vile  eadaver, 
Accipit  infelix  qoalia  miUa  rofof . 

Vide  Pignorium,  de  Servis. 

t  Alias,  aurata. 

K  Ms.  GfiBsen.,  materiali  limo  et  naturali  situ. 

h  Quod  provenire  poterat,  vel  ex  magna  siccitate 
£)  corporis  ipsius  menoici,  vel  ex  natura  telluris  sabu- 
losflB,  nimis  aridae ;  vcl  quia  ut  caro  putrescere  inci- 
pit,  mox  terra  ipsa  putredinem  corrodit,  immo  pro- 
pria  virtute  putredinem  praevenit,  et  vermes  ex  ipsa 
gigni  prohibet,  quod  venus  videtur.  Mita.  —  Pluri- 
ma  snnt  bealorum  virorum  corpora  qu»,  Deo  an- 
nuente,  incorrupla  post  obitum  seryantur.  Huc  for- 
tasse  respexit  Auctor 

i  Eloffium  proprie  est  brevis  criminis  annotatio, 
seu  titulus,  ut  dicitur  in  lib.  ai  D.  Stellio  naius ;  et  leg. 
ultima  God.  Theodos.  de  Naviculariis.  Ammianus 
Marcellin.,  lib.  xiv  :  MuUos  sub  uno  elogiojussit  oc- 
cidi.  Zeno  Verou.,  de  Martyrio  Isai.  proph.  ilsaias 
eum  Christum  pratdicaret,  vel  futura  damnationis  elo- 
gium  Israelitico  populo  nuntiaret,  etc. 

J  Alias,;udi(;ttim. 


831 


8.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


53i 


yuodAbrahalniftuoiidftmdiY6i)iiu&odi?itemdperiiit,  A  tum  eredidit^sl  iu  ipsa  supernagloria  ab  hospitali- 


dioente  Soriptitra !  Erai  autemAbraham  dives  valde 
((ren.xxx)^  et  eum  quemhabuitin  bomsprasenti- 
bus  parem,nuno  reprobat  et  patitur  este  poenalem, 
preesertim  oum  neque  pauperis  hujus  bona,  neque 
mala  diyitis  istias  prodiderit  sermo  diYinus.Cur  ergo 
nuno  Abrabam  ambit  pauperem,  diYitem  ref ugit  et 
refutat?  Aut  quemadmodum  huoe  Abraham  iDnoceQ* 
tem  habuere  divitiae,  hune  fecere  diYitisB,  crimino- 
sum ;  ilium  promoyere  ad  omniumrequiem  beato- 
rum,  hino  inomniummalorum  barathrumdeputa* 
runt?  Yerum  ne  propositus  sermo  yestrum  diu  fatiget 
animum,  suspendat  auditum,  aoceleranda  nobis  est 
hujus  8olutioquiiestioLis*Abraham,fratres,non  sibi« 
sed  pauperidiyes  fuil,  et  opes  nonhabere,  sed  pro* 


tatis  pio  cessaret  officio.  Gtsolis  donisfruereturdi- 
Yinis,qui  hiohumanabonacrudeiemse  crediditcui- 
qoam  si  negaret.  Abraham,  fratres,  Tenientibus 
longe  semper  occurrit,  praBtereuntes  etiam  prece 
yocat,nolentes  magna  cum  supplicatione  suam  com* 
pellit  ad  mensam,  c  prima  et  saginata  de  gregibus 
hospitibus  semperapponit,8uisetconjugis8UfiB  rna* 
nibus  faetos  oalentes  semper  offert  panes^  quos  frigi- 
doa  ethesternosesse  utique  jugis  humanitas  non  si- 
nebat.  At  iste  dives,  immo  divitiarum  captivus, 
servusopum,  et  ipsis  censibus  compeditus,tantum 
pompas  ignobile  sepulcrumiin  quo  pietatis  tolus  uti- 
que  et  visus  defecerat,  etauditus,  nonjam  perso* 
nam,non  pauperem^sedipsam  misericordiamdespi- 


i^bgar6  gestiYit :  magis  magisque  in  sinu  pauperis  ^  citadjanuamsuamLazarosicjacente.Purpura,bys' 

^ :^u 1 j _!„:.*_  „-11  _.._       go,delicatis  vestibus,  epulis  blandis  ferrea  viscera 

crudelis  animanutriebat :  quem  Deushumana  salu* 
tis  avidus  inquisitoremoHirecupiens^nontamLaza- 
rum^quamipsum  pietatis<t  conflatorium  ejusproje- 
cit  adjanuam :  oonflatorium  dixi,propter  ferrea  vi- 
scera.lmpiis  ergo  oculis  mendicus  Lazarus  iogeritur) 
admovetur,  et  ut  dives  darepossit,  magis  magisque 
divitis  census  cumulatur;  sed  dives  adaoiante  durior, 
quidquid  Oeus  pauperispropteraiimoniam  divitis 
conferebat  ad  censum,ille  aut  effundebat  turpiter,aut 
orudeliter  reponebat.  Item  Oeus,  utnon  laceretyUt 
olamaretjUt  admooeret  divitem,  ut  panem  se  quee* 
rere  tantum  Jejuuus  pauper  osteQdat,ut  vel  ad  mi* 
nima  largienda  abundan  tis  impellat  animum.augetur 
pauperi  fames.Ct«;^6af,  inquit,de  mim  salurariqum 
^  cad^nt  de  mensa  divitis. Ai  dives  variis  crapulatus 
ferculis  indigeriem  suamructabat  ad  coBlum,ne  vo- 
cem  pauperishumiet  taliter  jaoentis  audiret.Item* 
que  Deus,quia  obduratis  auribus  unius  orisnil  erat 
voxclamanti8,ad  aperiendum  cor  divitis  totum  cor- 
puspauperisvulneribusaperit,  utin  admonendodi* 
vite  totessent  pauperis  oraquot  vuinera.  Solvuntur 
viscera,ulceraproducuntur,hiatusvuhierumdilata- 
tur,  sanies  effunditur,  et  totapauperiscarocompo- 
niturinscenam  pietatis :  ulquem  yox  esurientlsnon 
moverat,  vel  suspiria,  yel  dolores,  gemitus  et  tota 
»rumnarumcongeries  eommoveret ;  s^d  dives  supeN 
bo  oculo,lnsatiabili  corde,  haec  omniaet  audire,  et 
videre,  et  senlire  contemuit.  Quaerit  adhuc  Deus 
quemedmodum  dives  a  sua  obstinatione  solvatur. 


Quam  in  horreis  recondere  suas  studuit  faeultates, 
sicut  toto  Vitffiejusordineperdoeetur.  Namperegri- 
tiuifipse  Jugiterlaboravit,siequene  peregrinus  pere- 
^num  se  esse  sentiret  {6en.  xvni) :  sub  tentorio 
manens  ipse,  sine  tecto  advenam  manere  non  pas- 
sus  est ;  et  hospitem  hospes  semper  ipse  suscepit, 
extorris  patria,  dbmioilii  nesoius^  ipse  et  dominus 
0mniumfuit,etpatria ;  soiens  se  non  •  ineubatorem, 
fted  dispensatorem  dirina  positum  largitatis,  ut 
yindicaret  oppr^ssos^absolveret  oaptivos  (6en.xiv)i 
liriperet  jam  Jamque  moritui*os,  ipsum  se  mortino- 
vus  bellatoraddiclti  apud  quemfiietas  in  alterum 
vita  suacharior  fUit.Abraham  suseepto  hospiti  astitit, 
non  assedit ;  et  fuit  iste  non  eonvi  va  hospitis,sed  mi- 
nister.  Abraham  viso  peregrino,  dominum  se  esse 
nescivit,ipsb  allator  prandii,adooquinam  satis  deli- 
catam  sollioituk  addixit  uxorem :  et  qui  se  suaque 
omnia  famiilis  suis  eredit  ao  (sommittit,  eommittere 
vix  audet  hospitemeonjugl  quam  probatos.  Etquid 
plura,fr2tti«s?HuJusdeniquehum2tnita8  sio  sancta, 
sanctisest  semper  manibusprsparata,  utinvitaret 
apud  illum  ipsumDeum,etoonlpeIlerethospitari.Ille 
ad  Abraham,ille  ad  requiem  pauperum,ille  ad  ho- 
spitum  reoeptaculum  venit,  qui  sein  hospite  et  pau- 
pere  receptum  ftitebilur  iti  futuro,cum  dicet :  Esu- 
rivi,  ei  dedistis  mihi  manducare ;  sitivi,  et  dedistis 
mihi  bibere  ;  hospesfuiyet  iusccptstis  tke  (Matth.  xxv). 
Factum  est  autem  ut  moreretur  pauper  et  portaretur 
Ab  an§elis  in  sinum  Abrahm.  Non  immerito,fratres, 
stia  tUtic  omiies  rianctos  suscepit  in  requie,  *>  et  in 


ipsacoBleslibeatitudinefungiturdispensatorisofflcio:  I>  Solvitpauperi  manusasuisartubus,utineoabiger6l 


quia  dumsemper  hic  suscepit  peregrinos  et  paupe- 
tes,  ipsum  cum  angelis  suscipere  Deum,  ipsum  sub 
tbntorio  suo  yidere  hospitem  meruit,quem  sempfer 
habuiilargitorem.  fet  revera,  fratres,parum  se  bea- 

•  bisilius  CflBsariensis,  in  append.  Conc.  iv  p.  JG  : 
Ovortet  eos  qui  sapienter  secum  reputant,  existimare 
mitla^um  usum  in  administralione  esse  positum,  non 
tn  fruendo.  Nam  hoc  esset  quodest  Chrjrsologo  twcw- 
hare  divitiis.  Vox  autem  est  in  sacris  genliliutn  usi- 
taia,  de  iis  qui  in  ftmis  deorum  sorania  captabant. 
Occurnt  passini  apud  poetas.  Vide  Ciceroherti.  de 
Divmat.  lib.  II ;  Tertullianum,  de  Atiittia  biri.  27  ; 
Arnobmm,  lib.  i,  etc. 

k  Mutat  hic  ordinem  Auctor,  et  a  limbo  Patrum 


canes  divitis,quos  vuhieribus  suis  dititiscratpastu- 
rus  in  vuhius :  et  novo  modo,  fratres,  humaDitatis 
ordo  mutalur  ;tithumana  mendicitas,  utcupiditas 
•prodatur  inhumana.Dives  pauperem  neo  cadenti* 

ad  locum  beatitudinis  ascendii,  ubi  Abraham  funiri 
dispensatoris  ofiicio  fertur.  Mita. 
<:  Pro  optima. 


0  inter  dileetos  pari  prima  sodales. 

Ovid.  lib.  IV  Trist.  Kleg.  9. 

d  Vas  iti  qiio  nietallaliqueflutit.  AtLssarua  ferrea 
visccra  divitis  emoUire  non  potuit. 
«  Alias,  proderetur. 


ai 


SERMO  GXXil. 


m 


bus  dd  ibensa  iDicispa4cit,el  Lai&arus  pauper.quia 
allud  noQ  habebat,etiaEn  de  carnibus  suis  caoibuB 
humanus  exstitit.Miserdives,sipaQem  non  dedisti, 
quare  vel  canes  abigere  noluisti  7  Sed  «  mitiores  te 
canes  tui,  immo  tu  ssevior  oanibus  tui8:namte  sae- 
vjente  illi  pafcunt,qui  non  ad  morsum  dentes .sed  lin- 
guas  ab  obsequi  um  sic  prod  ucunt,  ut  in  modum  spon- 
gise  non  vex^nt  vulnera,sed  detergant.DlveSyin  cani- 
bus  tui^  famein  pietds  vicit  ;in  te  pietatem  saiuri  ia«  n6h 
evicit. J4am  quod  canes  hoo  studio^ fac^re  curariliit, 
lisus  ipsd.quisemper  esiinociiJis,probat.Natxi  can^k 
laniBendo  semper  diirant  vulhera  siia  :cahe8  ciirant 
paut>e]^^m  magisterio  natlirffi,ethomo  hominem  n^- 
gligiljipsa  graviter  accusante  natura.Vei*uihe8t,ve- 
fum  estiquoddiveshecmioasdarepolest^dum  seoi- 
per  avir  us  e^et.  bifierendus  est  sermo,fe*atre8yqiiia  et 
dicendl  <>  tempus  absumpsiinus,  et  lectionis  looa« 
qus  nobis  traotanda  sunt  maxime^subsequuntur. 
^  SERAIO  CJ[Xlt, 
t)e  eisdeni. 
I  beberet,  fratres,  sermo  noster  kodie  sancti  Ah- 

dre^yin  quahtiim  sufflcit.referre  virtutes;sed  auia 
dedlviteillo  et  Lazaro,evangelico  paupere,quoasu- 
perest  nosdiximusreddituros.etB.  AndrefiB  aposto- 
laius  et  martyrii  sui  pr6Brogativa8ui&cit,etabundat 
ad  gloriam,siplacet,  nos  auae  promisimus,  quflede- 
bemus,  ipso  Domiao  reddehte^solvamus.  Scientes 
namque  quod  et  dicenti  etaudienti  semper  generet 
lassitudo  iastidium,superiore  tractatu  maximam  par- 
tem  propositffi  distulimus  leotionis,  ut  reparatis  anl« 
morum  viribus  salutaris  verbi  sequentia  toto  vigore 
et«  debito  caperemus  auditu.  Post  illa  enim  qusB 
diximusyhsec  sequuntur.Kf  elevans  oculos  cum  esset 
in  tormentis»  Abraham  vidit  a  longe,  et  Lazarumin 
sinu  ^'us.  Et  elevans  oculos  suos  (Luc.   xvi).  Sero 
dives  sursum  levat  oculos  suos^  quos  semper  de- 
pressit  in  terram.  Dives,  quos  oculos  levas,   ipsi 
sunt  accusatores  tui ;  quos  oculos  levas,  ipsi  non 
I        placant  judicem,sed  inflammaot^QOQreportaQt  ve- 
[        niam»  sed  reatum;et  exigunt  pceQarum  cumulum, 
non  soiamen.Quo  oculos  levas^quidclamasadhuc, 
dives  ?  quo  respicis,  dives  ?  Ibi  est  Lazarus,  ibi  est 
impietatis  tuse  proditor,  testis  criminis,  crudelitatis 
assertor.f^  elamavit,inqmiPaterAbrahamt  miserere 
Met.Modb  cognoscid  patrem,et  modo  tibi  ^atrem  se 

^lpsee  belluie  quadam  in  Lazarum  pietate  tnover' 
tidebantur.AtAugustinusserm.  78recent.  edit.comt- 
])arat  hialedicos  canibus  lambentibus  ulcera  Lazari. 

^  Bditi  cum  H ita,  fecere  curantum,  Melius  non  cum 
Latinio. 

e  Habendse  concionis tempus  olimdeflnitum  fuisse 
ex  Patribus  probatur.  Consule  Ori|enem  bomil.  21 
in  Numer. ;  Augustinum  homil.  23  lib.  quinqudg. 
Bomil.  etserm.  237de  Temp.  ;  et  Ghrjsologum  rur- 
tus  sermon.  112 ;  et  ibi  notam  2. 

^  Ex  hoc  Ghrysologi  sermone,  uti  ex  aliis  altorum 
Patrum,  veluti  Ghrysostomi,  in  orat.  III  adversus 
Judsos;  Augustini,  in  Prsefatioti.  ad  exposit.  Epis- 
tolffi  B.  Joannis;  Oaudentii  Brixiensis ;  etc,  eruit 
Perrariui  de  Concionibus,  lib.  tn  cap.  11  pag.  363, 
condonandi  consuetudinom  obtinuisse  apud  veteres 
Patres,  non  tantum  diebus  dotninicis,  sed  et  in  allis 
Pettit,  ac  Martyrum  prsesertim. 


A  esse  hescit,  quem  hi  La^h)  t^tttrem  sio  spfe^isti  l 
modo  tibi  justus  occurrit^quitunc,  ut  tibi  piutesset» 
diu  Lazarum  passus  est  cruciari.  Infelix  qnttii  titf 
ipsa^origo  arguit,  quem  tici  ipde  lucisauctor^ad- 
dicit ;  in^lixcui  in  Judicio  pro  magQitudine  criihU 
nis,non  misereri  genitor,noh  pater  ignosnei*^,  hbh 
affectio  potuit  subvehi^e.  Quid  danitlt  AdbAi,Aitii  } 
Adhuc  dlVes,sed  crimine,non  oensd ;  hon  Itibttifi- 
tia,8ed  redtu.  Quid  clahiat  Tquid  pd8thl<urH68  M« 
cojatli  iioh  geritilr  ptittulatio.tttdcohtrdteirtii.ilbi 
e  divet^to  consistiti^td  quitiAltu^6i(i:k6dkgetttiuij| 
dive^fttit  esl  IbdUs :  hic  agii  dfi  t)]*oximoJlle  ddlod* 
ge ;  hib  dd  dinu  tUg^^Ht,dl&mat  iHe  de  tartarb ;  ^i- 
orai  ill^  de  HfiM,  qh^Htu^hio  d6  pcsna.  Sed  qhld 
diclt  ditftt:  Pdler  Abrtihain,  fnttere^^  mei.  behd  dl- 

j^  oeres,  iiL&zahitindnui^^dcleh8lpihm)ietiiu8jiidi- 
cis  ndh  tenerei ;  b^tiddicere^,  8lLazdru8  Juttitslhit 
coguibHttoid  hon  t^otsidferiit  «Lrcana.  Grkilt  ^bg^lt 
Judicetn,  qhfeni  sic  innobisnft  bonfes^r  acchtat ;  ek 
frustha  ^ibi  bredit  Judib^di  poftie  tubv6hlre,t]udhdb 
ore  j  tidicit  pi^tiiintidi  ipdb  t&dta  ^hi  ttbt^iillii.ifiier^ 
meiyCt  rifiitte  Laxaruin.AA\i\io  te  in  Lazarhdi  «io  brli- 
delis  t  Ldzdrum  mitte.  Quo  f  Ad  itifbrniim  de  gr^ 
mio,  de  solio  subliml  ad  profundissihitihi  bhaoSySld 
iormentorUm  stridoi*em  de  sancia  quiete,  de  ianto 
siledlio  beatorum.i^i  mitte  Lazarum.Vi  Video,4u6d 
agit  diVet,nonesinoVelli  doloris^sedlivonsaniiqtli, 
et  ccbIo  magis  iQcenditiir  quaih  gebenna.Esi  gravb 
illis  malum,est  illis  ihbendium  non  ferendum  qubs 
aiiquando  habuere  contemptui  videre  felices.  Aahho 
divitein  inaliiianon  deserit,qtiemjam  possideipdl- 
na,  qui  non  te  ad  Lazarum  dubi  postulal,  te  ad  se 
Lazarum  vult  deducl.Ad  cruciatus  tui8tratum,dive8, 

C  pius  AbrahamLazarummittere  nonpotest,quem  lii 
ad  mensamtuamnon  es  dignatus  admiitere.Jam  vo- 
bis  versaBBuntTices:  videsejusgloriam,cujussup« 
plicium  sic  sprevisti ;  videtiileorubiatus  iuos,  qui  tJB 
tuQC  tua  mirabaturiQ  gloria.Sed  videamu8,fraire8, 
quare  sibimittiLazarum  sicdeplorat.  MitteLa^arutk, 
ut  intingat  extremum  digitisuiinaqua,  etrefri^e- 
rei,  linguam  meam.Eras,dives.hfiec  flamma  qoq  iam 
liQgufib  quam  meutis  est,hoQ  tamliQguaBquamCor- 
dis  est ;  ei  adhuc  iste  coQscicQtiffi  calor  est,  hoQ  il- 
luci  extremumquid  temanetetexspectatincendium. 
NatnsiteJttmhovi^titillhJudieiit6tu8  Ighit  aihbirel, 

•  Lfiitibiu^lcgittfetiofO. 
|.     '  Hoc  est  ipse  Abraham,  i  qnb  ttt  driginbm  dd- 
^  iiste  dici^,  dum  PattetH  voca^. 

9  Addicere,  verbum  judicialb,  quahdd  resplut  dt- 
f^renti  addiciiur.  Bic  Htiitta  pro  damnare,  devovere, 
etc. 

h  Passim  apud  teteret  Patres  mentio  occurm.  Hi- 
lariusinpsalm.cxvui,nuhi.  2:  An  cufn  ex  omni  otioko 
verbo  rationem  simus  pirmtituri,  diem  judicii  concU- 
pUcemus,  in  quo  nobis  est  ille  ignis  indefessus  suh* 
eundus  f  Origenet,  homll.  3in  psalih.  xxxvi  lOmnes 
nos  ad  illunk  ignem  venire  necesse  est,  Gregorius  Na- 
zianzenus  sub  initium  orat.  261  :  tgnis  ilte  postrS" 
mus,  auo  noitra  crimina  eapendentur  aut  purgabun- 
tur.  vide  Gaesarium,  in  append.  serm. ;  August. 
serm.  15  num.  4;  Ambrosium,  serm.  20  num.  4.  At 
in  allatis  lods,  Patres  pro  igne  judidi  piacularet 
flammas  intellexisse  conveniunt  tantum  non  omnet 


m 


S.  PETRI  GHBYSOLOGf. 


536 


et  illius  desperatffidamnationissententia  jamtene-  A  Lazarumut  intingatexlrmum  digHiin  a^a,etnon 


ret,  numquam  levares  oculosy  numquam  patrem 
eolloqui,numquam  pro  te  rogare,  numquam  prae- 
sumeres  interyenire  pro  fratribus.  Certe  si  te  jam 
possidettotusignisinfernifSitegehennaeflammacom- 
plectitur,quare  solius  linguffi  6Bstibus  desideras  sub- 
▼eniri?Nisi  quia  cum  pectus  tuum  anhelatflamma  sui 
oriminis  et  reatus.magis  lingua  uritur,ardet,fiestuat, 
quninsultaTit  pauperi,  quas  misericordiam  denega- 
yit :  h8Bc  prscedit  ad  judicium,  hffic  antea  degustat 
et  patitur  cruciatus,hffic  de  toto  corporeprima  sen- 
tit  ardorem,  qusB  cum  prima  hic  varios  deliciarum 
oibos,  et  odorata  degustaret  pocula,mandarepieta- 
tem  noluityfieri  misericordlam  nonprscepit^sed  et 
ipsa  cum  alii  facerent,  derogabat.  Ipse  est  quiin* 


deferat  aquam  ?   ergo  juxta  est  aqua :  et  si  juzta 
est,quare  de  proximo  non  sumis  ?  quare  ?quia  vin- 
ct8B  suntmanustufB  roerito.dives,  quiasolutisdebl- 
litateLazarimanibus  subvenire  contempsisti.Debet 
homo,debetdebilibus  sua  membra  partiri  :qu«cani 
Job  non  daret,sed  redderet,8icdicebat  lEgo  fui  ocu- 
lus  ccecorum,  pes  autem  claudorum  ;  ego  erampater 
invalidorum  (Job,  xxix,  Juxta  LXX).  Homo,  si  non 
babes  nummum.tiapaupeii  manum,quia  majorem 
misericordiam  facit,quiad  mensam  suammaaupau- 
peremdebilemducit.IpBum  se  pauperi  dedit,  qui  se 
aptavitin  obsequium  pauperis,aptaTit  in  pauperis 
8ervitutem.Iterum,fratres,pr8esenti8verbipleDitudi- 
nem  differamus,ut  tertia  auditione  quam  senteD  dain 


duebatur  purpuraet  b7sso.Quidest,dives?ab8Bstu  q  abAbrahambeatissimopertuleritdivesproloquamur. 


bjssus  non  defendit?purpura  non  resistit  iafemo?Re* 
manseruntista;  deseruerunt  ista,  etipsenuncnudus 
8uda8,8e8tuas,quialiquandoinsultabad8BstibusAarti- 
ficiosa  n  uditate  Testltus.^f  miite  Lazarum  ut  intingat 
extrenium  digiii  sui  in  agua^et  refrigeret  linguam 
meam.  Quid  estdives^ubisunttorrentestorcularium 
tuorum?ubi8unt  horreoad  famempaupens  nonmi- 
nus  cupiditatibus  dilatata  quam  copiis?  ubi  sunt  Yina 
ad  inopiampauperis  ^  annositatibus  etipsatempo- 
rum  oblivione  servata  ?  ubi  sunt  efiTusiones,  lapsus, 
flnmina  ^  ministeriorum  tuorum  ?  Ista  omnia  tibi 
periere,Don  crimini,qui8  sitis  eztremi  digiti  guttam, 
quam  si  vel  solam  dedisses  pauperi,non  sitires.Im- 
misericordem  te  gutta,  etmica  reddiditinhumanum, 
inquibus  totus  pauperis  et  victus  consistit  et  vita.  . 
Yelim  scire,  dives,  si  vel  ipsi  sibi  in  pcBua  positus 
ignoscis,quia  ad  hsBcmala  nonvenisses.si  de  tantis 
horreis  micam,  guttam  de  tantis  torcularibus  tunc 
dedisses.  Parum  est  quod  caro  eget,  quod  natura 
ezigit,  quod  sufficit  Tit8B  ;  avaritia  causa  est  quod 
homo  magnaet  multa  reconditnon  sibi.sed  aliis  ad 
8uum  plane  prcBsentem  vel  posterumcruciatum.Sed 
dicis,  dives :  Ego  et  si  vinum  negavi^aquam  peto, 
quam  communem  cunctis  animantibus  auctor  ipse 
omnium  praBstitit  et  natura.  Puto,  dives,  quod  et 
aquam  pauperi  tunegasti,cui  ne  ingrederetur  januam 
tuam,nead  tuum  puteum  perveniret,  ^canes  quam 
plurimos  objecisti.Quid  est  autemquoddioi8?Jlft7(^ 


Chrjsolo^s  vero  videtur  infernum  innuisse.  Tertul- 

lianus  etiana,  Apolog.  num.  4«,  de  judicio  a^ens,      ^ , , ^ 

jugis  ignis,  ignis  juatcii  meminii;  at  tamen  ibidem  D  abducas,  Erant,  et  qui  prope  ianuam  canem  pictnm 


SERMO  CXXIIL 
De  eisdem, 
Inverecundi  debitoris  est^aut  differre  credita,aQt 
promissa  denegare;hoDesti,sine  mora  et  mox  utra- 
que  per8olvere.Promissimu8utomnequod  restatde 
illo  divite  redderemus,quicuminLazarumvi8U8iil 
Immitis,  in  semagis  sflBvusezstititet  orudelis.  Ha^ 
tenus  quiddives  ad  Abrahamlocutu8fuerit,et8aa- 
otus  evaDgelista,  et  Doster  sermo,  Id  quaDtum  po- 
tuit,  declaravit  Dictum  est :  Et  elevans  oculos  suos 
cumessetin  tormentis,viditAbrahamalonge,et  cla- 
mans  dixit :  Pater  A  brnham,  miserere  mei,  et  mitte 
Lazarumt  ut  intigat  extremum  digiti  sui  in  aqua,  ei 
refrigeret  linguam  meam,quia  crucior  in  hacflamma. 
Cuinunc  respondit  Abraham,  Fili,reeepisti  bonain 
vita  tua  (Luc.  zvi).  0  mira  pietas  !  adhuc  vocat  fi- 
lium,  quem  degenerasse  propriacrudelitate  siore- 
spicit.  0  singularis  bonitas  1  adhuc  vocat  filium, 
quem  vidit  infemi  vernulam,p8Bnarum  sobolem,ex- 
tremum  mancipiumjamgehennae.Sed  vocatfilium, 
ut  magis  magisque  filii  prodatur  impietas,  quando 
•  cum  tali  etiam  paternisermonis  pietas  perseverat. 
Tu  vocas  patrem,  t  ego  voco  filium  ut  te  graviter 
doleas  perdidisse  quodnatuses.Adhuo  vocofilium, 
ut  amarius  doleas  perdidisse  (e  quod  tibi  gratia  de- 
derat  et  natura;quianonhabuissse  dolorisnonest 
tanti,  quanti  habita  mcBroris  est  perdidisse.  Vooo 
fiiium,  ut  intelligas  judicii  esse  quod  pateris,8  non 

d  Servi  ostiarii  comes  quandoque  fuit  canis.  Plan- 
tus  Mistel. :  Tranio  age  canem,  ustam  a  foribusfacem 


solos  reprobos  respicit 

»  AuctoF  hic  de  oyssi  indumento  loquitur  :  quod 
tenuissimi  lini  genus  est,  ex  quo  fiunt  vestes  subti- 
lissimflB^qusB  non  modo  flBstum  corpori  deferentisnon 
causant,  sed  potius  8Bstum  remittunt.  Ex  Mita. 

k  Leg.  113  Cod.  Theod.  de  Decurion.,  annositate 
se  tueri.  In  I.  ult.  eodem  Cod.  de  Praediis  navicul., 
annositatis  eursus.  Petrus  Cellensis,  lib.  iz  epist.  5  : 
Calamus  noster  annositate  et  desuetudine  quassatus. 

c  Servos  auandoque  ministeria  dicta  notat  Pigno- 
rius,  pag.  101.  Seneca,  deBenefic.  lib.  m  cap.  18, 
et  apud  Lalinos  Gallicos  scriptores,  ministerialis  ser- 
vusest.  Quandoque  etiam  mintitont  appellatione  in- 
telliguntur  omnia  vasa  argentea  sternendo  iriclinio 
necessaria.  Sacri  pompam  ministerii  vocat  vasa  sa- 
cra  Paulinus  Nolanus, 


haberent,  ut  Trimalcio  apud  Petronium.  ^eneca, 
lib.  IV.  de  Ira  vocavit  hos  eatenarios  canes.  Irascitur 
jure  Pignorius  in  nostrorumpictoruminscitiam,  qoi 
in  ipso  divitis  triclinio  Lazarum  humi  cubantem 
pingunt :  scilicetjanitores  admisissenthominem  sca- 
tentem  ulceribus,  ipsi  dorso  luituri  quidquid  domi- 
norum  oculos  oifendisset. 

•  Ms.  C8Bsen.  et  Vatic.  :  In  eum  talis  etiam  pa- 
terni  sermonis,  etc. 

f  In  nonnullis  editis,  adhuc  ego. 

sMysticura  sensum  eruit  Mila,  atque  id  qnod 
nunc  patitur  HebraBus,  per  divitem  siffnificalus,  non 
esse  ultionem  a  Christo  sumptam,  sed  justamdeita- 
tisjudicium;  ut  qui  gentilem  viam  saluUs  docere 
recusavit,  ipseroet  a  uentili  viam  salutis  ediscat,  et 
Uudat  serm.  102  et  serm.  171,  satis  a  longe. 


537 


SERMOGXXm. 


538 


fnroris:  voco  filiimi,iitia  me  meapatieniia,etia  te 
tua  «  maneat  pcBna.  Sed  iste,  fratres»  intelligit  se 
non  esse  filium,  qui  fatetur  et  pensatde  suo  merito 
esse  quod  tam  pii  patris  perdidit  de  natura.  Qui 
toncutique  respondisset  generi,  sl  pius,  si  hospita- 
lis»si  misericors,  in  pauperem  si  fuisset  humanus. 
Qui  genitorisopera  non  facit,  negat  genus,Domino 
ttc  docente  :  SifHii  Abrahaesuiu^opera  AhrahcBfa- 
eeretis  {Joan.  vni).  Ule  fidem  generis  probat,  ^  qui 
paterni  operisassertorassistit.  Sedquid  dicit  Abra- 
ham  ?  Filiy  reeepisH  bona  in  vita  tua.Si  tantum  divi- 
tls  hujus  istud  est  crimen,  quia  «  recepit  bona; 
qnantumreus,  qui  invadit  indebita?  Si  tantumcri- 
minotus  qui  sua  claudit,qui  non  largitur  accepta, 
quampoBnalis  e8t,quiestsuis  inoubat,  etalienaper- 
▼adit  ?  Fratres,demusnostra,sitamennostra;demus 
tamen  quas  putamus  nostra;  vitemus  aliena,decli- 
nemus  extranea ;  certe  si  cui  aliquid  tulimus,  tota 
oeleritate  reddamus:nehic  relinquentes  omnia,  illuc 
censa  pauperes,  crimine  divites,  ad  istum  divitem 
perdacamur.  Discattamendivesquia^i  recepit  bona, 
oon  accepit.  Yidetis,  fratres,  quia  Abraha  sancti 
verbo  istius  divitisanimus  proditnr,sensu8  arguitur, 
intellectus  punitur,  qui  non  sibi  data»  sed  reddita 
credidit  quascumque  Domino  largiente  possedit.In- 
telligite  qua  sensu  incesserit,quo  corde  ambulaverit, 
qni  Deum  sibicrediditdebitorem,etdominum  suum 
maledives  usuris  suis  addizitobnoxium  rignorans 
qaia  Dominus,  etsi  pauper  incessit  in  terra,  dives 
tamea  ascenditin  coelum.  Et  dedit  ille,  non  acce- 
pit  in  fenore,  qui  dedit  uni  quinque  talenta,  alii 
dno,  alii  unum  ;  unde  et  promittit  se  ezacturum, 
non  redditurum  usuram,  cum  dicit  ad  servum  : 
Servenequametpiger,  dedissespecuniammeamnum-^ 
mulariis,  et  ego  venissem,  et  exegissem  eam  utigue 
cum  usuris  {Matth,TXY).  Hincautem  plus  impius  di- 
ves  iste,  quia  non  in  alium  pius  ezstitit :  qui  etsi 
recepit  bona,  non  pro  bonis  bona^  sed  pro  malis 
bonarecepitindignus.Sedtranseamus  ad  Lazarum, 
et  qu8Bramus  quid  est  quod  dicit :  Et  LoMarus  simi- 
Hier  reeepit  mala.  Et  id  sufiBciat  ad  meritum,abun- 
det  ad  gloriam,si  non  fecitbona,  sedrecepit  mala. 
Pianebeatus  est,  fratres,  qui  se  aDeoacciperebo- 
na,  «malareciperefidelitercredit.  BeatusquiDeo 
semper  reddit  debita  :  certe  si  non  potest,  vel  di- 
mitti  sibi  debitatota  humilitate  deposcat,  ipsoDo- 

a  Alias,  permaneat. 

^  Locus  restitutus  ex  ms.  Caesen. 

c  Juzta  varias  hujus  vcrbi  reeijfere  signiOcationes. 
variaexplicanturab  Auctoreanimi  sensa.  Eicredpere 
interpretor  occultare ;  jnxta  1.  fin.  c.  oper.  lib.  factam 
ab.  impp.  Valente  et  ValentiD.,  unde  habentur  cri- 
mina  receptorum,  eorum  scilicet  qui  fures,  raptores 
et  caeteros  malefactores,  ut  occultent,  apud  se  reci- 
piunt,  ut  ff.  de  Recept.  et  G.  de  his  qui  Latron,  et  in 
Can.  Sieut  ail  de  Haereticis.  Ideo  recepisti  bona  in 
vita  tua,  est  idem  ac  si  diceret :  Tibi,  tuisque  impro- 
bis  usibas,  eaeterisoccultata,  bona  reservasit.  Mita. — 
Ingeniosius  an  verius,  alii  videant.  *A7r<>a$c;  hic  non 
solum  recepisti,  sed  plene  accepisti  significat. 

^  Recepit,  id  est  habuit  bona,  ut  ea  Domino 
reddat  cum  fenore,  vel  pauperibus  eroget.  Aeeipere 


k  mino  sic  docente :  Dieite :  JHmiite  noHs  dehita  nostra 
{Matth.  vi).  Beatus  qui  Deo  debita,  et  cum  non  in- 
telligitsecontraxisse  persolvit,altias  prophetainsti- 
tuente  cum  dicit :  Qu3B  non  rapui  tune  exsolvebam 
{PsaL  Lxvui).  Beatus  qui  se  apud  Deum  semperut 
ezcnset,  accusat,  Scriptura  taliter  admonente :  /u- 
sttu  in  primordiosermonissuiaeeusatorexistit  {Prov, 
zvui,  juxta  LXX),  Et  si  justus,  quare  se  justus  ac- 
cusat  ?  quia  non  justifioabitur  in  conspectu  tuo 
omnis  vivens  {Psal.  zui).  Homo  coram  homine  de 
justitia,deinnocentia,de  merito  forsitan  glorietur ; 
coramDeo  quise  deinnocentia  jactat,  de  sua  justi- 
tia  glonatur  homo  non  est.  Hinc  est,quod  ille  Pha- 
risffiusoum  non  orat,  sed  justitias  suas  computat, 
imputat,ructat,  injustus  et  publicano  deterior  abs- 

g  cedit(Luc.  zviu).  Sed  accedamus  adreliqua.iVunc 
autem  hic  con«oto<tir,ait,  tu  vero  cructaris.  Videte, 
fratres,  intelligite,  fratres,  ez  his  quas  dicta  sunt^ 
quia  justosetinjustos  etsi  ^  discretio  locorum,una 
tameninfemiadhuc  regio  eontinebat^atqueeosetsi 
ohaos  jam  magnum ,  nondum  tamen  coelestis  habi- 
tatio  separabat ;  et  si  dividebat  illos  hiatus  tristis, 
nondum  tamen  deputatasuperius  angelis  altitudo. 
e  Flammearomph8Ba(sicutlegislatorrefert)  paradisi 
volvebatur  in  janua,  ne  illuc  homini  b  pateret  acces- 
sus  {Gen,  m) :  ffireis  januis  et  ferreis  vectibus  portce 
inferiobseratae  claudebantur,ne  animabus,qufle  illuc 
jactatffi  fuerantde  supernis,  ulluspateret  egressus. 
Nam  et  chirographum  paterni  debiti,  quod  morti 
singulos  adjiciebat^stjlo  culpae  et  reatus  ipsius  atra- 
mento  tenebatur  ascriptum,  et  ad  sobolis  nozam 

^  multa  temporum  currebat.usura.  Nec  erat  idoneus 
qui  paradisum  in  troiret,flam  mam  ezstingueret  divi- 
nitus  institutam,autaperiretjanuas  inferni  coelitus 
obseratas,aut  solveretchirographum,  quod  in  arca 
legaU  Dei  precepto  tenebatur  indusum.  Hinc  est 
quodipse  Dominu8,primi  hominis,id  est,  contuma- 
cis  servi,ezsulator  advenit;ipseDominus  qui  obse- 
ravit  paradisum,qui  clausit  infernum,  ad  terraset 
ad  inferos  tota  potestate  descendit,  ut  accensa  ez- 
stingueret,  dausa  protinus  aperiret,  protoplasti  fa- 
oinus  aboleret.  Hinc  est  quod  arietem  suae  crucis 
portat  aggressurus  infemum,utconterat  etconfrin- 
gat  ipsas  (artari  januas  ere  munitas,  et  ferro.  De 
latere  fundit  aquam,  ut  paradisi  viam  temperet ; 
ignemex  partesanctorum  exstinguatinfemi,  totum 

D 
aulem  est  gratis  aliquid  sb  aliquo  habere,  vel  quod 
suum  est  sibi  vindicare.  Dives  autem  bona  pos- 
sidebat,  Domino  largiente,  non  Domino  reddente. 
Ex  Mita. 

•  Hoc  est :  dum  malis  justus  opprimitur,  fideliter 
credit  his  a  Deo  opprimi,  tamquam  amantissimus 
filius  a  patre. 

{  De  lis  locis  de  quibus  Chrjrsologus,  juxta  san- 
ctorum  Patrum  mentem  alibi  disseruimus. 

g  Flammeum  gladium  habet  Vulgata  pro  flamma 
in  figuram  gladiiconformata. 

b  Consonat  Oriffenes,  Gomment.  in  I  Reg.  xvui 
edit.  Huetii,  pag.  36,  ubi  docet  feliciorem  esse  no- 
stram  conditionem,  quam  eorum  ({ui  ante  Christum 
vixerant ;  quod  ntt//t  eorum  datum  sit,  ubi  lignum  vitee 
erat  prmtergredi^  et  (tammeum  gladiumpertransire. 


■H 


^ 


m 


8.  pM  eHitmoGi. 


84« 


ditfdgF&f^iibffi  dgbil)  dilUat,  6t  solV&t  ahtlqiiuiil,  6t  A  Lkiftrtis,  qiii  tibi  tiflto  tfcmp6re,tot  VtdiifthbttS  Mtiiii 


phtiendo  hoc  1*emittalip^e,  quodlpse  intulit  iill^biv 
tando.  Agnoscite,  fratres,  laetamini,  tbatres,  pbst 
tHumphuTn  Ctlristisanctorumcuslodiam  dissoiuiatii 
et  iti  sanclbs  ultra  itiferni  liil  debisri:  4^i&ado  Ciiri- 
slUs  Ul  justos,  non  injuslbs  absoiv6rei,  ad  inl^d 
lisque  |)eiletraVil.  tiitelligjliiius,  frati^^^,  (^uatitum 
Chri^tus  profuerii;immo  qiiam  sine  Chri§tbin  nullb 
fuerit  saiiiSjCumpr^ter  istatiicorpohumsolutionem, 
saUctorum  c^ubque  animffi  apud  infei*os  tenebdiitul* 
astricl8B.  Bek.usergo  Lazarus,  qdl  totum  Deo  de- 
biiit,  utcrimini  nildeberet.  Beatus quod hic  recepit 
tot  inala,  ut  ibi  bona  bmuid  possideret.  &t  adjecit 
Abraham,  dlcens :  Neque  hincadvos  transiteneque 
hUc  Irdnsmeare  quis  potett.TetreU  fratres,  terrfet  ni- 


toto  clsitiiatls  cbrporenii  profeoit  ?Merito  ti  respoli- 
dfi  Abraham  :  Habent  Moysen  etpropheioi,  atuiiaitt 
itlot.  Sine  Lazarum  tantos  requiescere  post  lal>ores, 
ettti  defle  tuas,  qu&s  tuo  tnerito  sustines,  poeniik. 
Deus  aiit^m  fbattibus  tuis  fet  bhmibu^,  non  prd  ttib 
dbnsilid,sedph)  suomunereolinl  prospexit  adsaltt* 
tetii  i  dedit  pe^  Mojseii  legehi,  prbphetiamlar^ttil 
est  peir  Eliam ;  audiatit  ergo  illos,  iie  thbs  ^eiiii&nt 
cruciatiis.  kcspohdit  dites  iNdht  pater  Abrabttrh,  ied 
iiquisexmoritti^  hsurrexerit,  crbdeni  H.Gui  respon- 
dit  Abraham  :  Si  Moysi  el  Btix  non  credunt,fieque  si 
quis  ex  mohhis  resurrexerit,  credent  el.Nihil  taiHiftt- 
rum,  fratres,  qui  de  co^lo  loquenti  pei*  le^^in,  db 
coelo  venienti  Christocredere  noluit,  jdtii  tiod<^  m^- 


ihishuju^  vocis  auditii^,qii^  bstenditpost  liiortecb,  ^  rebitur  credere  ab  itlferisrevertetiti.  It>sd  ChrilttiS; 


et  semei  apud  inferospcBnali  ^  custodisB  deputatos 
ad  sauctoru  m  quielem  ndh  posse  trartsferri,nisi  Chri- 
sti  ^ratia jacQ  i:edempti,  ab  hac  desper^tibne  SaticUfe 
kcciesi8B  inleixessione  Solvdhtulr ;  lit  tjudd  Senti^hUk 
hegat,H:cclesiadiereatur,prsest^t  ^ratia.  fiic  tam^n, 
dives  rogat  adhiic,  et  dicit/^a^eriiftrdAam.Adhuo 
vocat  Patreti),qui  meritis  suiset  patrem  ^t  patrlaih 
sic  amisit.  Pater  Abrahain.  tlic  miselr  et  in  i)bena 
inentitur.l^aler  Abraham,miiteeum  in  dofhum  patris 
mW.Sivere  hunc  patremvocat,  cujusclohiiimi^atris 
alterius  tunc  fequirit?  nisiforte  eum  se  in  abs^htia 
babere  patrem  credil,  quem  in  prffisentl  se  taliier 
conspioit  perdidisse :  etsicsibicrediteju^pairisdo- 


mum  ejus  gratia  custbdiri,  dujus  ibi  hegari  sibl  st 

num  videt,videt  requiem  pernegari.Pa^^ril ^ra^am  .   et  declinare  possithus 

m*<ieewm.  Quem?iNempeLazarum.  Ubifinrfomam  ^  ^»?^' 

patris  mei.Modo,  et  tarde,dives  Lazaruni  ad  domum 

patris  sui  non  misericors,  sed  miserandus  invilat, 

quem  tototemporesubstantiaB  miseradone  sui8i>  ih- 

cuml)entem  januis  non  recepit ;  et  sub  specie  pietatis 

ad  pristina  vulnera,ad  prffiteritos  gemitus  Lazarum 

vultredire,  quem  prima  petitioneadsuos  devocare 

non  poluit  cruciatus.  Ante  diiit :  Mitte  ad  me.ttbdo 

dicit,  iiitte  ad  fratres  rheos,  Dolet,  agit  infeiix,  tie 

vldeat  felicem,  quein  ahquahdo  putaverat  infeli- 

cem,  Mitte  ad  fraires  meos.  Ubi  ?  In  domum  patris 

mei.  Vi  quid  ^kabeo  enim,  inquit,  quinque  fratres, 

ut  iestetur  illis,  ne  et  ipsi  veniant  in  hunc  locum  tor^ 

mentorum.  Cui  pius,  qui  sibi  sic  impius  ?  tmpu- 

denter  praesumit  aliis  impetrare  poBnitentiam,  qui 


fratres,Deus  et  Dothintis  nosteradMbysen  ^stltteil- 
tttsde  coilo.ipseinteri^a  terreno  est  locuttisittbdf'- 
pbre^  ipse  cum  terreho  corporeab  lufeHs  elt  HkH- 
sus :  di  tameh  referehti  qu^  boiia  in  coelis,d  uas  tihi 
Aphd  itiferoft  iiisLla,fratres,  divitidilllas.^ui  Jddalcis 
Ihtelliguntuf  lu  popttlis  cf  edere  totd  obstihatiotte  tio- 
lu^i-Uttt.Vei-um,  fratres,  ctuia  iibs,qdi  sitdivfeS^aut 
qhid  Lazai^uS  pauper,etqui  siht  quinque  divitlg  ff&- 
ti^^S,  dicefe  nunb  tempus  eicliidit^  neb  qui  Inhac 
bistoria  spiritualis  inteliigentisB  lateat  aperire  per- 
iuittit,  edocti  per  Christiioi^quidapudipsum  justos 
matteat,  quidapud  inferos  exkpectet  injustos,  aga- 
mus,  curramu^verbo,opere,misericor(lia,  utei  stt- 
perha  bonaapprehendere,et  thala  ^rterritiTitare 


SERMO  CXXIV. 
Oe  eisdein 
Oubties  nobis  a  0eo  dives  higerltuf  pufpuratus, 
qdoties  vulneratus  pauper  appohithf >  toties  Dobis 
d  misericordias  (TxccfAfAapanditur,totiesnobis  stadium 
pietatis  aperitur  ;  ut  de  spectaculo  coelesti  possimus 
attendere,  quem  brevi  quantuiuvis  pauper  ad  pat« 
mam,  dives  pervenit  adruiham.  tiomo,  inquit,era< 
dives,  et  tnduebatur  purpura  et  bysio,  et  epulabatur 
quotidie  splendide,  Et  erat  quidam  mehdictu  noniine 
Lazarus,quijacebat  adjanuam  ejus,eupiens  saturari 
de  micis  qua^  cadebant  de  mensa  divitis  {Luc.  xvi). 
Induebatur  dives  purpura,pauper  livore ;  dives  bys- 
80,  pauper  squalore ;  auro  dives^  pauper  fetore  ; 
di  ves  plumeo  decumbebat  in  sigmate  Jacebat  duris- 


sibi  tam  orudeliter  ad  vtDiamniiprovidit,Aft<(e^a-  ^  sima  pauper  in  terra  ;  dives  ruotabat  epuiat»&aDie 
%arum  in  domum  patri&  meiSihabeo  enitn  quinque  /V*a-  pauper  anhelabat ;  fttndebat  Tina  dives,pattper  la- 
tres.  £t  pdtas  quod  quih^he  frahribus  tuis  suCBcidt     ci^ymas ;  etsatiatus  dives  projiciebat  pane^,  micas 


«  Chrjsologum  loqui  de  limbo  SS.  Patruih  putat 
Mita,  ih  ({Uo  detihebatitur  Patres  in  pGenanl  origina- 
jis  peccati,  nec  poterant  nisi  per  mortem  Cfairisti  ab 
illa  cusiodia  eiimi. 

b  AUas.  accufran/m. 

c  Ms.  Caesen.  et  Vallicel.,  Nec  Lazaro  eredet  ab 
inferis  revertenti^ 

^  Locus  s^ilicet  apertus,  in  qoo  misericordia  ex- 
curr/it^  Scainma  in  Gloss.  Graicb-Latin.  fossum.  vel 
fqssa»  ireddilur :  \inde  non  inepte  Mita  carea  ludo- 
ruOT,  ^icuti  pt  in  aj^iis  ^ditiot^ibus»^  sclUcet  loqus  me- 
dius  m  quo  athletffi  Ihciabant,  iive  qiiia  foslte  leviter 


depressas  speciem  praeseferebat,  vel  (juod  apud  Grfie- 
cos  fossa  soleret  cingi,  ut  apud  Romanos  Euripo . 
Chrysostomo,  homil.  55  tom.  V  edit.  Paris.  pag.  /38, 
Scammata  sunt  fines  curricUli,  termini :  Homines  an- 
gelos  reddidit,  et  ad  spem  rerum  ccelestium  vocavii^ 
et  stadia  longiius  extendit,  Interpres  minus  apte  :  idti- 
^tora  certamina  posuil,  licei  inflcias  noil  eam  apud 
ipsum  Clirjsostomum,  homil.  i  ad  populum  Antio- 
cnenum,  iom.  VI  pag  458,  Isidorum  Peleusioiaai, 
aliosque,  scamma  liem  significare  certamen.  Vide 
notas  serm.  33. 


541 


SERMO  cxiiV. 


m 


pauper  esurieiit  non  habebat;pa9oebat  oblatrante$  A 

pauperemdiyesfereulUsuis.pauperTuioerJbussuls 

laturabat  difitis  canes.  Ao  ne  plurimisiad  divitem 

bona  oainia,  ad  pauperem  maia  omnia  perlegimus 

proTeni8se;neque  tamen  pauperem  fregerunt  adTer- 

sa»autdiviti  omnia  secunda  profuerunt:immo  pau- 

perena  provezit  ad  pbilosopbiam  paupertas,adTir- 

tateai  dolor,  oontemptus  adpatientiamiuecessitas 

ad  Toiuntatem,fames  ad jejunium,  sitis  ad  toleran- 

tiam,  ad  Titam  mors.ad  prsBmium  pcena»  ad  coBlum 

terra»egestasadregnum  \  et  diTitem  sicextulit  pur- 

pora  ad  superbiamibjssus  adluxum,adinhiima- 

Ditatem  copia,  abundantiaadimpietatem^unguenta 

ad  mareorem,ad  cscitatem  splendor,8ublimitas  ad 

ruinam.firgo  neque  prospera  ignaTOs  eriguntt  ne« 

que  fortes  adTersaprosternunt :  quianeque  diTiti», 

neqae  paupertates,  sed  animus  autducitgratosad 

premium,aut  ad  poenam  dedueit  ingratos Januie  di*  g 

Titis  pauper  apponitur  ulceribus  plenus  i  ao  fit  hoc 

Don  humano  easui  judicio  fit  diWno,  utdiTitiset 

pauperia  eonilietus  esset  in  terra»  spectaculum  ma- 

nerel  in  ecBlo.DiTes  totus  indutus  diTitiarum  stabat 

armis ;  et  eontra  pauper  jaoebat  ipsa  vestitus  in 

etnie  Bisi  forte  lorica  erat  ilii,  unum  totius  oorpo- 

ris  TuUms.DiTes  morabatur  «  serTorum  in  ohoris, 

pauper  exutus  eute  dolorum  stimulis  agei>atur. Ja- 

eiebat  impietatis  tela  diTOs^  eljrpeum  miserationis 

LaxamsopponeiMitjcrudelitatem  suamdiTos  paupe- 

ris  Tibrai>at  in  Tuinus^lrustrabatur  dlTiti  ^  sontem 

animam  pauperis  robur,quia  corporese  deserente 

torus  migraTitin  animam,  et  caicata  oamein  spiri- 

^um  totus  armiger  supernus  aseeadit>ne  ubipossit 

e  ferire  diTitis  'orudelilas  inToniret.  Ob  hoo  enim 

egerat  DeusutdiTes  pauperis,pauper  divitisid  ooU- 

lis  semper  essent,  quatenusTicissim  sibi  ambo  ou-  ^ 

ram  de  Tariolanguore  prsMtaret.  iEgrotabat  pauper 

eorpore,  mente  diTOS.  Uino  est  quod  difTerebatur 

eura  pauperiii,ut  dives  sumeret  de  Tulnere  mediei- 

eam,  degemitu  eompunctionem^de  laerymis  poBni- 

teDtiam,depatientia  exempium,  defame  misericor- 

diam,  de  siti  sensum^ad  summam»  coBleste  de  ter* 

rena  oompassioneoonsortium  :certe  ut  tantisdiTOs 

boaia  fuitus  Deogratusesset,quando  gratus  Deo  pau- 

per  in  malls  omnibus,Tidente  diTite,permanebat  Me- 

riko  ergo  porlabatur  ab  angelisqui  jacebat;qnilu- 

gebat,  Abrahas  consolabatur  in  gremio;et  TiTit  Deo 

semperquise  sibi  TiTcre  necscivitin  mundo.Foc^um 

eiriDquit,tt(  ntorereturpaupery  et  portaretur  db  ange- 

li*  in  sinu  AbrahaMortuus ett  autemdive$tet  tepultus 

ett  in  infemo.  Miseraocepitante  aDim8B,quam  cor- 

pori8sepulturam,neoaDtequieti  corporis  quampoe-  ^ 

nalitraditu8e8tscpulcro;utTivatpc£nfiBseniper,cum 

>  Ex  Latioio. 

^DoIebat  Latinius  loeum  corruptum  et  mancum 
ette,  Uodo  ex  ms.  CaBsende  ei  editione  Miiae  resti- 
tQilur. 

<^  Ei  emendatione  Latinii.  Editi  omnes,  corrupte, 
ferre. 

d  Latinius  putat  hlc  aliquid  deesse.  At  respoiien- 
dom  c  Attamen  dolor  revocat  ad  dicendum  :  mortuue 


sit  semei  mortuus  vitsB.  ^lsepultus  eslininpemoiet 
viditkbrQham  de  tonge,etLazarum  in  sinuejus. tm- 
mulatlo  quanta  rerum  I  quo  descendit  divea !  quo 
paupera8cendit!Respicitibisursuui,queuidespexe- 
rathic  deorsum;  et  Tidet  eum  de  inferno  in  sinu 
Abrahffi,quem  jacentem  se  coram  superbo  de  sigmale 
non  Tidebat.  Pa/ei*  Abraham,  miterere  mei,  Stulte 
pelit  a  palre  misericordiam,  quam  negaverat  fratri. 
Miterere  mei,  Quid  illi  cum  misericordia,  cui  jam 
totum  cessilin  poBnamfAutqusBiili  supplicatioapud 
patrem  poterit  subvenire,  cui  iu  sinu  patris  residel 
accusator?Pectus  patris  Lazarus  tenet,  ct  totam 
sancti  cordis  pulsat  trquitatem,  quateuus  se  filii 
patremboni,mah  judicem  serveL  Pater  Abraham^ 
mitereremeiiet  mitte  Lazarum  ut  intingat  extremum 
digiti  sui  in  aqua,  et  refrigeret  tinguam  meam^qula 
crucior  in  hac  flamma.Mitte  Lazarum  :  ut  ipse  qui 
cruciatusmeicau8aest,jamrefrigeriiministerextre- 
mum  digiti  sui  soiameu  modo  ipse  porrigat,cui  egb 
jacenti  manus  mees  totius  solatium  tunc  negavl.£/ 
mitte  Lazarum  ut  tntingat  extremum  digHitui  in  aqudf 
etrefrigeretlinyuammeam,  Silititaquegutlam,  qui 
Tinilaous  oumpaupersitiret^efiTudit ;  et  »stilla  digiti 
extremi  oredit  gehennsB  flammas  exstinguere,  qui 
mensuris  per  totam  diem  ebrietatis  non  exstinxit 
incendia.  Sedhanosibi  guttamadrefrigeriumdari 
pdtit,adardorempauperisquamnegaraL  Ista  gutta 
est,  diTes,qufiB  te  facit  crudelem ;  ista  gutta  e9t,quaB 
os  Lazari  a  te  negata  siccaTit,  quia  ad  refrigeriuih 
oorporis  etguttasuCQcit,  ei  mica.  Cupiens,  inquit, 
saturari  de  micis^qux  ca{fe6an(demensa.Spargeba- 
turpanis,fundebaturTinum,etquodadextremamyi* 
tampauperisnegabatur,  hoctotamdiviliperibat  ad 
pompd^m.EtmHteLazarumtUtintingatextremumdi' 
§itituiin  aqua,et  refrigeret  linguam  meam,  Lingua  in 
capite,oaput  mah;ipsaderogat  egeno,  insullat  pau- 
peri,pietatem  latrat,misericordiam  carpit :  et  meriio 
primaest  in  gehenna,incruciatuprflnTia,duxpGena- 
rum,quiaipsa  interdixit  misericordiam,  cuidatum 
fuerat  ut  juberet.  Etquamvis  series  lectioois  et  me 
oompellatdicere,etvosinTitetaudire,  qui  sit  purpu- 
ratusdiTes,quisit  Lazarus  pauper,qui  sint  qulque 
fratresdiTitis,quomodoantediem  judiciidiTcs  cru- 
oiatus  d  sentiat  gehennte ;  attamen  dolor  revocat  ad 
dicendum :  Mortuus  est  divetettepuUus  est  in  infer- 
no.Et  si  est  sub  terra  carcer,  si  est «  xaOat;  ardens 
si  est  inferus  sinefinecruciansjsiestfapparitortris- 
iis,qui  nbs  ad  istarapiat  post  s8eculi;iabores;quld  stu- 
pemus  ?  ubi  sumus  t  quis  est  iste  Hui  nos  eludit 
somnus?  qu6B  est  ista  qu»  nos  tenet  oblivio  lethalis? 
quare  non  omnibus  oontemptis  evadendi  a  malis  tali- 
biis  nbbis  sdla  sit  cura.ne  vi  ventes  mundo,ne  aliis  cut'- 

ett  divesy  et  tepullus  ett  in  infemo,  qo»  desuot  in 
isditis  plurimis. 

eCombuslio,  cremalio. 

f  Latinius,  apparitor  intlant ;  mendosae  edltiones, 
apparitor  ittit,  Aliquando,  voce  obsoleta,  apparito^ 
m  dicebaniur  limoeinctf,  lo  veleri  marmore  :  Appa- 
Hlores  et  Hmoclncti.  Chrysologus  hlc  jiro  apparitore 
mortem  intelligit. 


543 


S.  PETRI  GHRYSOLOGI. 


S44 


rentes^ad  tantasytaies, tam  crudeles  tubito  rapiamur  A  qu8B noverat,  quae  pietate  velabat^qufiBrere  tune  ccepit 


pcenas?  Et  si  estascendendi  possibilitas  ad  superna, 
si  est  facultas  vivendi  in  ccelestibus,  si  est  Abrahfie 
sinusbonis  omnibus  ad  requiem  prffiparatus,siest 
Lazarus  in  sinu  patris  tanti  ;immo  quia  dubium  non 
estyUbi  et  loca,et  person8B,et  nomina  desoribuntur, 
quare  non  coelo  mutamus  terram?quare  non  caducis 
emimus  ffiterna  ?  quare  non  perituris  manentiacom- 
paramus  ?  ut  et  suppliciadeyitemus  inferni:et  haBC 
quffi  audire  desideramus  anguste^late  videre^habere 
et  tenere  possimus. 

SERMO  CXXV. 
De  villico  iniquo. 
Omnium  quidem  ciborum  sal  salubre  est  condimen- 
tum,8imensura  non  desit:  alioqui  sine  modo  et 


quando  accusabat  terra :  Vox  sanguinis  frairt$Ud 
clamatdeterra(G€n,  iv),  damabat  terra,  damabat 
c(Blum,dolebantangeli,quandojamtolas8Bculifama 
loquebatur.^Mtc(^/fama/ti5es^  apudillumquoddit' 
sipasset  substantiam  ^us.  Filius  junior  ante  istius 
hominislectusestsubstantiamdissipasse,Duocipsiu8 
bona  villicusdissipasseperhibetur.  SicutidemDeus 
et  homo  Ghristusi  idem  paterfamilias  et  pater ;  sic 
hunc  eumdem  esse  et  villicumconstat  et  filium  :  est 
hic  causarumdiversitas,  estmutationominum,  non 
est  varietas  personarum  .Et  diffamatus  $st  ajmd  illum 
quod dissipasset  bonaipsius,  et  vocavit  etim.Vocavit 
per  Evangelium.  Etaii  illi.  Et  quidper  Evangelium 
nonagit,perquodmores  arguit,occultanudat,  con- 


ipsum  perit,  etquod  salierit  perdit  ;*  amaratenim  ^  8cientiampandit,commis8aca8tigat,dinumeratmala, 


nimietas  quod  poterat  condire  mensura.  Sicquiin 
nobis  est  sensus,  si  teneat  modum,  dat  saporem,in- 
tellectum  parit,  prudentiam  generaty  cor  dilatat, 
auget  ingenium,maturat  dicenda,  audiendacompo* 
nit,fitque  sibi  dulci8,fitdegustantibus  totadulcedinis 
pienitudo;  et  plane  erlt  ille  melleus  sensusyqui  ore 
profert  nil  amarum.Hoc  pr8Bmisimu8,utsitnobisin 
evangelicis  sensibus  nostri  sensus  eonstrigenda 
mensura:quatenus  vitalem  cibum^divinumpastum, 
ooBlestem  saporemnonviolet,  sed  cautissima  nobis 
sobrietate  custodiat,  juxta  illud  Apostoli :  Non  plus 
sapereqtMmopor(et$apere,sedsapefeadsobrietatem 
(Rom.  zn).SedjamquidDominasdixeritaudiamu8 : 
Homo  quidam  erat  dives  {Luc,  zvi).Etquiderat  homo 


et  in  his  ^  persistentiminatur  poBuam,  quamviscon- 
verso  veniam  repromittit?!?^  vocavU  eum,et  ait  ilti: 
Quid  hoe  audio  de  te?  Cognita  velutauditaimputat, 
quia  in  reum  non  vult  accelerare  sententiam ;  et 
convictum  pene8se,velutaccusatum  convenit,qui 
judicium  gestit venia sic  pr8Bire.Qiitii  hoe  audio de  tef 
Redde  rationem  villieationistua,  jam  snim  non  poteri$ 
viltieare.  Tam  piis tamsevera cur  jungit?curantea 
villicatione  submovet  quam  rationem  agnosoat?  AoMe 
ra<tofim,;am#fi<miion  poteri$  vUUcare.  Rationem 
modo  instar  hominis  expetit,  modo  sicut  Deus  in- 
stantia  denuntiatetfutura.  Redde  rationemjamenim 
nonpot$ri$vUlicare.R$i\ionem  petit,non  utezigat,  sed 
relaxet ;  petit,  ut  pctatur ;  petit  hic,  ne  petat  tibi 


i8te,nisiGhri8tus?Quisdives,ni8i  ipse,  qui  in  pau-  q  petit  inssBCulo,  ne  petat  in  judicio;  petit  cito,  ne 


pertate  nostra  totas  creatursB  divitias  possidebat  ? 
Homo  qmdam  erat  dives.  Hoc  JudsBisisBpiusinculca- 
bat,  ut  intelligerentquod  inesset  ei  locuples  deitas, 
oui  erathumana  paupertas.  Erat  tf  tves.Erat  in  maje- 
state  8uadives,qui  oculisJud8eorumerat  pauper.  Et 
quomodo  dives  non  erat,  cui  ministrabant  angeli, 
virtutes  parebant,  elementa  serviebant^et  qu8B  non 
erant,  fiebantjus8a,vocataveniebant?i7omo9t«^<iam 
erat  dives ;  et  habelHUviUicumSi\xtmm9\  hominem, 
cui  ad  colendum  mundum  ^  tota  fuerat  commissa 
possessio  ?  Homoquidam  erat  dive$,et  habebat  vitU- 
eum :  $t  hic  «  diffamatu$  e$t  apud  itlum.  Quasi  non 
prsBscierit,  quasi  non  prseviderit,  cui  occulta  nota 
8unt,cujus  oculis  etiam  illa  nuda  sunt  qusB  teguntur. 
Ethicdiffamatus  est  apudillum,  Ergoille  famsB  cre 


poenarum  tempus,  tempus  satisfactionis  excludat. 
Redde  rationem  viUieationis  tuajam  enim  non  poteris 
viUicare.  Quare  ?Quia  venitfinis  vit8B,tempusmortis, 
jam  te  apparitio  supernacoustringit,  jam  judicium 
vocat.Festina  ergo,ne  safisfactionistempusperdas; 
quitempusoperisperdidisti.Aeiidtfraltbnm.  Hocest 
dicere,  componerationem,componetua,  nereddas 
mea  ;  compones  autem,  si  jam  desines  dissipare. 
Priora  debita  8uscepiego,cum  te  suscepi ;  solviego, 
cum  te  absolvi  ;ego  cognitor  pro  te  cognitori  audien- 
dus  astiti*,judicium  intravi  judez ;  rei  meireusfaclus 
sum,apcBnalibu88U8cepip(Bnas,adamnati88enten- 
tiam  non  ref ugi ;  mortis  perditor  mortem  ezcepi ; 
penetravi  ioferos  destructor  ioferni,  ut  teper  ista 
non  modo  subducerem  tu8B  p€Bn8B,8ed  etme»  oon- 


didit?famanuntiantecognovit?  Absit.  Sedquiailla  D  sortem  facerem  dignitatis.  Age  ergO|  ut  te  quem 


«  Theophylactus,  ad  Goloss.  iv,  6  :  Cibu$  si  sale 
eareat  injucundue  e$t ;  si  vero  nimium  $aUus  sit,  gu$' 
tui  omnino  ingratus  est. 

b  Duplex  Yillicorum  genus.  NooDuili  mittebantur  in 
villas,  ut  cseteris  servis  prseessent,  et  auorum  habita- 
tioDemVarrolib.  i  deRe  rastic.  cap.  id,  et  Golumella 
lib.  1  cap.  6,  statui  pnecepere  prope  villsB  jauuam. 
Sed  totius  etiam  domus  dispensatores  erant^  GrsBcis 
olxowfjLot,  Latinis  actores  etiam  dicti  I.  D.  Famih  1.  xl 
I  7  de  Statu  iib. :  et  talem  esse  sesimulabat  Leonidas 
ille  apud  Piauium  Asin.  n  4,  vers.  53.  Alii  in  viilas 
de8ignabantur,utc8eteris  lanquam  dominorum  vicarii 
imperarent,  fundumque  colerent ;  et  ii  etiam  actore$ 
dicti  lib.  ui  D.  dePignoribus.  His  postremis  accensen- 


dum  villicum  a  Luca  descriptum  Ghrjsoloffus  putavit, 
dum  homiui  eum  assimilat  cui  totam  ait  fuisse  mun- 
di  commissam  possessionem.  Magistratus  reipubUae 
viUicos  dixit  Gicero ;  et  Arnobius,  lib.  ui  adversus 
Geotes,  nescio  quod  numen  vocat  ministrum  Jovis  et 
viUicum. 

c  Gatecresis :  neque  enim  falsa.  vel  calumniosa 
erat,  sed  vera  hsec  diifamatio.  Ex  his  arguit  Galme* 
tus  hujusmodi  villicum  evangelicum,  qui  heri  sui 
bona  aissipavit,  non  villicum  fuisse,  sed  magnse  do- 
mus  dispensatorem,  penes  quem  dati  et  accepti  ra- 
tiones  servabantur. 

^  Sanavit  Latinius  corruptas  editiones,  in  quibos 
prcesistenti. 


545 


SliRllO  CXtVl. 


545 


tempus  tuttvillioationisexolusit,  perpetuitaB^  me«  A  inquityWTItaimlnt^t/a^u.ftquiaevangelicifaotum 


damnatioiiis  non  inoludat.  Sed  ▼illioutquidrespon- 
derit  jam  persorutemur.  AU  intra  $e :  Quid  faciamf 
Quidfaoiam  modo?  semper  homobonafaoere  tuno 
oupit,quando  mors  faoiendi  tempus  ademit.  Ait  intra 
te.  QuaBfitintrase  ooncilium,  quiforisundesibijam 
suficurreret  non  habebat  Ait  xntra  se»  Pungit  oor 
suum,8timulatmentem8uam,etomniavezatintema, 
ut  a  se  pcenitentiam  quam  pro  sedare  possit  extor- 
queat.  Foderenonvaleo^  Nonviresisti,  sed  tempora 
defeoerantad  laborem.Fodere  nonvaleo,fnendicare 
erubesco.  Confusionemfuturijudioii  pertimescit,  ia 
quojamnonpcenitenditempusestysed  poenarum»  et 
ubireusplus  deconsoientia  aquamde  gehennmeru- 
bescitincendio.Jftfn^tcare  erubesco.Ei  quis  noneru- 


Yillici  non  parram  generat  qumstionem,  qui  reus 
de  multis  unam  legitur  placuisse  per  firaudem : 
quare  placuerit  sio,  yel  quis  sit  iste«  sequenti  per 
Deum  plenius  sermone  pandemus. 
SERMO  GXXVI. 
Deeodem, 
Quam  sitcommodum,  quam  lucrosumdebitorum 
nodos  solvere,  •  cautionum  vincla  laxare^praBsentis 
viUici  nos  edooet  et  informat  exemplum :  qui  dum 
ohirographorum  oumulos  ^  prudenti  moderatur  as- 
sensu, non modoevasit e  arctissimasdicussionis an- 
gustias,  sed  etiam  discussoris  laudem  mansuram  s€b- 
culis  conquisivit.  £tnos,fratres^quod  de  prwsenti 
leotione  vobis  fecit  ^  promissio  me  debere,  auditu 


besoit^  incoBlestibusmendioare?Miserquemtempo«  n  piissimotemperate,neroeYosquesimuloneretsevera 


ralitas  habuit  divitem,  mendicum  sempiternitas  pos- 
sidebit ;  et  habebit  hunc  nudum  tartarus»  quem 
locupletem  suscipere  coBlum  potuitet  tenere.Pr8Bsens 
figura  tendit  ad  populum^sedbonumnobis,  bonum 
nimis»  si  ad  nos  ista  aptemus  singuli,  si  ad  nos  ista 
referamus,  qui  in  terranosdebemussentirevillicos, 
c  dominos  non  putare ;  prorogationis  temporariffi 
ministerium  suscepi8se,noninTenisse  jus  perpetuum 
possidendi;cavere  ne  ad  patremfamilias  fama  eversm 
substantiflB  nos  praecedal  Juxtaillud  Apo8toli:0iftortim- 
dam  peceata  manifesta  8unt,prmcedentiaadjudicium; 
quosdam  autem  et  subsequuntur  (I  Tim.  v).  Nonper- 
venit  ad  statutum  terminum  vitae,  qui  villicatioois 
amittit  tempus,quem  sonaritcredita  dissipasse.Hinc 
hinc  est  immaturusexltus,hiQcestante  diemmors, 


discu8sio,quo8  intelligentia  poterit  benigne  relevare. 
UndequaBsupersuntlectionisjamsequamur,  et  oon- 
silium  viUicus  quod  invenerit  audiamus.  AtMnquit^ 
intra  se  :  Quid  faciam,  quia  dominus  meus  aufert  a  me 
vHlicationemf  Fodef*€  non  valeo,  mendicare  erubesco. 
Scioquidfadam . . .  Convocatis  itaque  singulis  debitoribus 
domini  sui^dicebat  primo.Quantum  debes  domino  meo  f 
At  ille  dixU:  Centum  cados  olei,  Dixitqueilli:  Accipe 
cautionem  tuam  ;  et  sede  cito,scribe  quinquaginta,  Dein^ 
de  dixit  alii :  Tu  vero  quantum  debes  f  Quiait :  Centnm 
coros  tritid.Et  ait  Uli:Aceipe  liiteras  tuas,et  scribe  octo- 
ginta.Et  laudavit  dominus  villicum  %niquitatis,quodprU' 
denter  fecisset  (Luc.  xvi).  Vel  nuno  liquetin  evangelicis 
leotionibus  obscuratas  mysteriis  di  viDi8,superais  vela- 
tas  sensibuSyContineri  quamplurimas  qusBsliones,  neo 


hino  est  vooatio  amara,  hino  est  seipsa  acerbior  G  faciJehumanointellectuisubjaoerequodore  Ghristi 


redhibitio,8icutprophetalamentatur,clamans:Ftn 
sanguinum  et  doiosi  non  dimidiahunt  dies  suos  {Psal. 
uv).  Sed  utinam,  quando  nos  de  vooatione  oommonet 
segritudo,  quando  febris  a  villioatione  inolementer 
excludit,  quando  vis  doloris  ad  reddendam  villicatio- 
nem  properare  compellit,  prsBsentis  viUici  faotum 
sensumque  sequeremur,  oonverteremur  ad  anim» 
consilium,ad  compunotionem  cordis^ad  mentis  pcB- 
nitentiam,  ad  misericordiaB  suffragium,  adpietatis 
patrocinium,  ad  confessionis  advooationem  t  oerte 
peteremusDominioorum  ^  chirographadebitorum; 
et  si  non  tota,  vel  media,  siout  iste  villiousyad  nostram 
▼eniam  solveremus;  utquibonacredita  dissipando 
iniquitatis  vocamur  villioi,  in  novissimis  pia  fraude 


de  coelestibus  profertur  arcanis.^l  laudavit,inqmi, 
dominus  villicum  iniquitatis,quodprudenterfecisset, 
Rogoquidhoclocomundanuscapitanimus?quidhio 
communisoapitetrecipit  auditus?  ubi  intervillicum 
etdominioosdebitoresi  versutmAraudislaudaturin- 
ventio,ubidebitorishonestastollitur,auferturpudory 
i  violatur  innocentia,  vereoundiatota  sepelitur,  ubi 
villious  reddendflB  rationis  tempore  plus  ardet  in 
fraude,  quam  tempore  viliicationis  anhelavit  in  luxu; 
inartioulodiscussionisipsum  dominicum  plusindis- 
pendinmsflBvitquamdiebus  susBfudit  et  disperdidit 
aotionis ;  et  qui  ante  substantiam  vacuaveratdissi- 
pandcvacuandochirographoquodremanseratplus 
everrtit;  nuo  curat  unde  possit  sarcirequod  deerat« 


ipsiut  laudem  judicis  consequamur.  ^(  totcdatn^,  D  8odquodremansit,quemadmodumminorarepo8Sit, 

»  Sie  ex  mss.  Gsbs.  et  Vatic ;  editi.  mese  donaiionit. 

^  Ghristianus  adeo  bonis  ceelestibus  exuberat  in 
militanti  Ecclesia,  ut  aliunde  <}U8Brere  sibi  haud  ne- 
cesse  sit ;  nam  Gloria  et  divUuB  in  domo  nus.  Vide 
qoam  perperam  a^ant,  qui  relictis  sacris  ScripUiris 
et  Patrum  doctrinis  pro  sacris  concionibus,quo8cum- 
qoe  scrutantur  auctores  profanos,  ut  ex  dictiseorum 
conceptus  auribus  prunentes  extrahant  et  popolo 
praedicent  placentia.  Mita. 

€  Ms.  GflBsen.,  non  dominos  extimare. 

^  Vulgata,  cautionem.  Ita  enim  jurisconsultiy  quod 
iMTmtisynqrapham  aut  chirograjfham. 

•  Vide  superiorem  notam.  Hujjusmodi  vocabuloin- 
hoc  eodem   sensu  utnntur    'rartuUianus    et  Sal« 


vianus. 

t  Ex  Mita.  Alias,pfo. 

8  Ex  eodem.  Alias,  eertissimas. 

^Us.  GiesensB,  me  constat  promisisse. 

^  Et  in  hac  versutia,vel  solertia,  non  in  frande,  et 
in  facti  improbitate,  tota  vis  similitudinis  sita  est ; 
nam  etiam  Genes.  iu  secundum  LXX  legitur  quod 
serpens  prudentissimus  era^,ubi  prudentiam  non  vir- 
tutem  dicit,8ed  astutiam  :  in  quamirandus  ef<,subdit 
Origenes  (vel  potius  Geometer  ut  observat  Gorderios. 
in  Gaten.  PP  .Greecorum)  oom^tirittf  et  aeusnen  quUms 
vigor  mentis  etieitur. 

j  Ita  editi  et  mss.  Reponerem,  velatur. 


m 


s.  PTO  G^Y§%o<ii 


848 


6i(iPfl^fit-  ^Vf50t  fifbHpri :  Qt/af(^t{m  deft^  dctminQ  A  ditconsiliamsalntare.iit  yillicasadvermndominum 

m^O.f^OVi  dicebat^  CruaDtUin  debes    mini  r   Gonye*       )}lmrAHirAt.AtAi*nffAnr)nni*mmnnflm«mvnm^nmin<%«n 

pjpbat  cquscienliam,  testabalur  debitoris  animum, 

;|cdicer\do.  Et  quidestquod  sinerespect^dominlj 

debitorem  ad  tantam  traudem  villicus^  provoca- 

bal  ?  Quantum  debes  ((^ti^inQ  ^^o  f  DicU  ille  :  Cmttm 

cadosolci.Accipecautioner^tuaT^,et8cnbequinquagtn 

(a  Adl.  r-tam  fraiuleravillicusconspirabatetagebat. 

^t  iQtam  (idemperdcret,dumraeditatfecautionem. 

g(fa?i/wmrfe6es^/bmmomeofSciebantamboquiapre- 

scp§  crat  ubiqueetsemper  supernus  creditor,  nec 

poterat  fraude  prsBveniri;sed  neque  inoculisdoml- 

nipig  dp^init,  semelcoeperitquifqrari.Es^otamensit 

|\il^?\pi  raoris  utdebitorqureratcompendiafraudu- 

jpula,  etvillicussibiconsulat,  sicfnrando  :doroinu!(      •«^...^•.^..'«•-«««.«ov.cu.uj^uuuuuirujjrapnoiegis 

iterumquareprobatfraudem?furlacollaudal?prep- g  adungendosreges,  prophetaset  sacerdotes,  Chri- 

c|icatfalsilatem?Quodestnequitia,prudentiamdieit,  "  8tianichrismatisacceperatinfiguraTn,donecadipsum 

ethnn  ninm  iiidi>.Atmir»d  muUisnf^ssimnm  falsitAiis       rAornm.  Af  nmnhAfarnm    aI  ■«^^1«.^^*.«^  ^.i^^* 


Jdm  recliret,et  trogando  mammonam  ssb  vum  domiaum 
susevictorsubdaretservitutf^mfierelsaiulisoccasio, 
quod  perditionis  etstiterat  dinstrumentum.  Pergit 
ergq  ylllicus  gentills  quondam  jam  Ghristianas,  ad 
primum  debitorem  domini  8ui.«Quem?Juda»umde' 
bitorem,quem  quid  quantumque  domino  suo  debeat 
interrogat;qua9i  nesciat  modum  debiti.Portitor  cau- 
tionis  noverat  jam  per  Bvangelium,sed  interrogando 
confessionem  taliter  requirehat;denique  et  qualita- 
tem,etquantitatem  debiti  confitetur,dicens;  Centum 
Mdos  olei.Quare  non  argenli,velauri  pondiisfquare 
non  centum  decem,  aut  nonaginta,sedcentum7Ut 
et  dedcbito  et  de  numero  cceleste  luceat  saeramen- 
tum.Debebat  Judaens  oleum,quod  chirographo  legis 


et}ipc  piumjudicatouodmuUispessimum  falsitat^ 
praBs({^tei{empliiiT^?Sapiatitacarnalibuss,ensibus; 
^piritufilibus;;  (}uod  estdivini  lumiois,jamlucescat 
Herataestparabolaperyillicum,qu8efueratjuniorem 
pr^libataperfilium.Viliicusiniquitatis  ac  niammona 
miquogentiumpopuUisnuncupatur./T3Ct7et;o5i5,in- 
quit,  amicos  cle  n\qmmona  iniquitatiSj  qui  relicto 
Crcfilore  totum  se  mammonae  tradiderat  servituti. 
Quisquis  est  ab  bujus  mammonaecaptivttateliber,  et 
pocuai8ejamcrudeliponderenoDgrdvatur,consistat 
in  specula  ccelesti,  ct  inde  despectet  mamuionam 
mundo,  et  mundanis  iyrannicofuror^dominantem* 
Imperatgentibus,jubetregnis,bellamandat,compa- 
rat  bellatores,sanguinem  vendit,agit  mortes,prodil 


regum,  et  prophetarum,  et  sacerdotum  prlncipem 
pervenjret,cui  tota  reddenda  etinftmdendaeratcen- 
ienarii^  chrismatis  plenitudo.  Sed  quia  contra  cat^- 
tionisfldemdebitor,nedebitum  pedderet,occidit  im- 
pius  creditorem,  legalisipsacautio  pervenlt  ad  gcn- 
les,  hoc  est  lex  :  ut  Judaeus  convictuspergentilem, 
quia  debitumconvertltincrimen,  poBnitenlimsoIvat 
usuram.  Vldes  ergo  quia  villicus  non  fraudem,  sed 
pOBnitenliam  suadetrsoUlcitatad  acquirendam  mise- 
ricordiam,non  impellitadfalsum,cum  dicliiAccipe 
cautionemtuam,sedeeito,etscrtbequinguaginta,Quin- 
quagesimum  numerum  ad  misericordiam  pertinere 
Dayidpandit,cumpsaimum  quinquagesimum  cantat, 
damans :  Miserere  mei,  Deus,  secundum  magnnm  m  i- 


i^tti  ut;iittturt5»,sautjuiuum  veuuit,tt|ju  iuorie5,proau  ^i^^^asiMtsereremei,  ueuSfSecundummagnammi' 
patrias,  urbesdeslruit,subditpopulos,arcesurget,  ^  «ertcorrftamrttam(P#a/.L).Qulnquagesimusnumeriis 
vexat  ciyes,  foro  praesidet.  jus  delet.  fas  nefasaue     DfttefemtminArl/^nrHiiim  #?..«, /r«?««.,.. .• 


,  ,        .  ,  ^  -»     -  • **"^ 

vexat  ciyes,  foro  praesidet,  jus  delet,  fas  nefasque 
cpnfundit^et  ad  mortesusque  tendendo,fidem  tentat, 
yiolat  yeritatem,famam  carpit,hone8tatemdissipaf, 
^plvit  affectus,  inuocentiam  totlit^  pietatem  sepelit, 
i^ecessitudinem  scjndit^  amicitiam  subruit.  Et  quid 
plura?  Hqc  est  mammpna)  dominus  iniquitatis,  qui 
(niquehumsinis^tcorporibusdominaturetmentibus. 
Hujus^rgo  mammoneB  villicus.hocestgentilispopu- 
lus  dissipatap  ti^liter  subst^ntias  reus  a  Domino  pe^ 
Eyapgelium  convenitur»  ut  reddat  rationem  villica- 
tionis  SU8B,  id  est^  naturalis  boni.  Gui  tunodicitur: 
Jqm  non  poteris  villicare,Qu9Lndo  et  flnis  sfficuli  nun- 
t^^tui^.Cre^it  denique  juxta  Apostolum  figuramprs- 
tfir^r^  Daufl^i  (|  Cor.  yu^j,  tra^sire  tempora  vilUcatip- 


pat^fecitmiserlcordiam,dumquinquagesimumannum, 
Cjui  est  jubilaeusjex  debitorum  omnium,omnium  con- 
tractuum  delere  et  solvere  ligamenta  prescribit  (Le- 
vit.  XXV).  Villicusergo  iste  agit,utpermisericordiam 
Christi  idoneussit  Judaeus,  qui  percautionem  legis 
insolubilibus  confusus  debitis  tenebatur.Debet  Judaeus 
olenm,  qui  juxta  Apostohim  {Rom.  xi)  feracis  in  se 
oliveepinguedinem  incredulitatis  sterilitate  siccave- 
rat.  Unde  et  evangelicae  fidei  calorejam  tot^pedit 
inramos^Christianos,totamquerevi7iscitingratiam, 
Deindealiidicebat:  Tu  veroquantumdebesfQuiqit .' 
Centum  coros  WftW.Posteaquj^m  granum  tritici,quod 
estChristus,  satum  est  in  terranostrfle  camis,  etad 
ubertatem  superuam  per  Dominicam  fecundatum  eat 


r V      ^^^  ^^ :  .  ;  '  '  ■    ~  ^ rr* — ■   ^  ^^^^^^^^^^s^^sfi^auipfsr  wminicamrecundatumeat 

1J15  humanffi ,  ^tmtra  se,  m  sereversus,c(uidfacere  p  ?epulturam,factum  est  uthomocentesimumfructum 
deberet,  interrogat.ilian«ra#e.  Qtnd/acfam  ^lnfire-     auo  lamdflhflfttftnnMW  v.w  :^^,u .  . 


deberet,  interrogat.  Ait  intra  se,  Quid  faciam  f  inge- 
mnit  cor,doluit  men8,respondit,fides,creda^§fk^ 

»  Ex  ms.  Ceesen. ;  •diti.  Mitqx  9A  tcm^frm^ 
eillico  eonspiratmoik. 

^  AMus  hk  a  tuiiamii  b^iv^v^f^i  «enm.  If^ita' 
batast  inlUeos  lihi  oavere  et  pjrtosftio^if.  J^f^fvmc^.- 
tti€or8m^eutia.Tei«BifaM  ir  AuOri^  iftimtmaMAmt 
id  reseueai  mikMSteif  ab^  i^  WtHm  ««. 

«  MamniaB,  im  maTOpgmA  im%^  T^98^  ^ 
liBDiiGai  dhiliasseft  euwfyyumu^  sennc(  ^  ttthMW» 
■isei^tvi,  ps&lsa  etiim  mmmfm  Aivitm  ^m^i^f 
Augustinum,  lib.  11  cap.  21  de  S^m*  D<m«  W  mWr 
ie.  Alii  Inteqpii><%iriwil;  JtotWMM  immm  ▼el 
imquitlUis^  Hebraicam  esse  voeem  pro  mammona  va- 


suo  jam  debeatauctori.iVw,  inquit^anMm/rttm<f»i<t 

^«9«  (to«  loco,  e^e,  "^  ^^'  •■wpnjjF- 

nem,  et  Ambrosium  lib.  ™.  »u».  «41^*^22 
plura  et  insin^  fHtimmk  llfe;  iT  ^^ 


Sx  ms.  CsKtMn  V^  cpmik  «i  mmh:  Cihr<- 


«41 


ttniiAGSivn. 


m 


{Jcan.  xn).  Vidtii«M;gQviUi6mg«tiip(pTid«UuQ9^- 

qmQquageiimufmiiencocdiam  6QQfe(t,it»ootog€9i- 
mu«  totamfidem  praflgurittet  gc^tiam.Hic  ast  imm«- 
m,iQquodecaloguin  tcgitw^  «tQgdoad^mgtati» 
•atis  goacus  legia,sati0  «tudiQ^ui  EvaQgaliileo^riQ- 
teUigit.  Itaque  viUious  oum  dioit,  Sctih^HigintaAd 
agit,  ut  pergratiam  solvat  quod  redt^erenoQ  poterat 
per  QEturam.  Beae  ergp  iste  viUious  meruitlaQdePF^ 
domini  «uitqui  ioohirograpbienQQ  ^audem  mo^tvie 
estysad  salutem.  Quodautemdixi^:JViK<«nl»orMiK»/ 
fiiisi»cuHingmeratioiKi$9ua  ^vem/M^f^KciifitaiQtfJU- 
gSDdumett»quiaquieraQtfiUi  si6euUquQQdam«id  est» 
geQtiles.QUQoelecti  suot  Dei:  et  qui  erapt  filii  Q^,t|ftp 
est  Judssi,  Quoe  iu  filiis  saeuU  suQt  reUcti.  h  gejma- 
lMMUsiMS.QQaienaUsuQt.QOQ  quauati  suQt.  Scrili4U|- 
kur  koM^  iQquit,  m  ^ensroliaiM  ailm^  (P4.  q).  Altera 
hap  esi  gitiiraUo  quarmUium  Qominw»  (Pial.  xxui). 
Deas  autem  sdeQtia  et  iUumiQatioQis  iUumiaet  cqs- 
da  vestra,  et  totam  seieQti»  sue  pleQitudiQem  iQ 
TestrsB  msQtis  iQfuodat  arcaQum. 
s  SERMO  GIXVU. 
D$  dicoUaHtm  D.  Joawm  JMpMtfa. 
Hodie  Qobis  JohaQQis  virtus,  Herodis  ieritas  dum 
itferiar,  coQcussa  suQtTiscerayCordia  tremueruQti 
caligaTitirisas,tnteUectusbebuit,aQfi]gitaQditus.Aut 
qaid  coQstatia  seQsibus  hamaQis,  quaudo  pacdidit 
inrtatammagQitadiQem  crimiQum  magoitudioT  Boro- 
de$,  iQqutt,  ienuit  Joannem  ei  aUigaM  e^m^  eijmuU 
fit  6amre(lla|||i.xnr)«JoaQQesTiriutumscbola,magi« 
steriumvit»,8anctttaUsl6rma,Qormaiustiti»,TirgiQi- 
tatis  speculum  ,pudicitia  ti  tuhisycastitatis  exemplum, 
poentteQtiaBTia,  peccatorum  veata,  fidei  dtscipltaa ; 
loanQes  major  homiQe»  par  aogelis,  legis  samma^ 
B¥9Q0eUisai)ctiOteFiMtQlorumTo;(,stkQUuqipro|^e- 
taram,lacemamundi,pr8BCOJQdicis.pr«cursor(:hri- 
Si,  bmetatorDomini.Deitestis,  totluscmediusTrlni* 
tatll^4daturiQcest«,tradituradulterar>^ddicitursal- 
tatriei.  Merito  ergo  concussa  sunt  yiscer^icorda  tre- 
mucruQt.  At  Herodes  ipse  est  qui  profaQaTit  tem- 
plum>8acerdotium  sustiilit,  coufudH  ordiuem,  teme- 
BATitr«g9um,C9Jrrupit  quldquid  erat  reUgipnis ;  quod 
Titss,  qood  legis»  quoyd  morum,  quod  fideitq^^^  ^- 

^  Yide  qott  Vi^  pr^a^one  annotant^i^. 

>  Pmcursoj^VfW^  ^^  prseQuntiu^.  Alihi  de  m^ 
tatoribus  nonnulla. 

ciWUus,  id  est  Quntm •nrifltUtis,  wlicat  MiU : 
oaia  ea  mcdUQU,  du^  Cbr^stus  baptuatur  ta  J?;?- 
Iime,  toU  T?i9»^es  innotmt ;  Pater  loquens,  Fihus 
leatimoQiQm  fecipi^,  Spiritus  sa^ctuf  sub  specie 
eokuDbca  deaceQdens.  .... 

4  (iQodomfiesedilion?apecc*ver^t,da^ttr»^ejriii, 

emendaTit  Latinius.  .  .   ^ 

«  Hesodea  111«*  W^  U^^Am  ^um^^T^t  Auctor, 


feH  Berodea  cognonpieBsto  %nu«,,  f  t  o^i^if  ^b  90  fijit 
Hetodes  iUf  q^Bapti^t^  Witg  Ki^uiIossit.Ts 


SSomt  Hewldia  Magmliru^  ex  M^l^^ce  SamairV 
Sna,  AQtipa»  dictiM^^aUI w  Utra^cha,  cm  aAffisc: 
Mii  Herodiu,  Aristo)t>uU  Wia,.e^  fterpi^l?  W^"^^ 
mt  fratns  quoodam  1^*9«.  Absit  a,uteffi  qy,^  doctt- 
^amGbr7aoU?(«Ha%  ^».Ut(»  WOT^l»  A9PU3^ 
maa:  te^taaaa  aiiw  Ml^np 
aowQo««iiM»  <IvMm  «ly^Utt  a^U^ 


i  aalriin»/P«*dil  •{  WBfe4tt:  t  ^^«^94«  ^iMrjm  jp 
amuM  npU]^^  Utwi,PQpqiatPF  m  fpcjos,  \^  4an^^- 
sticos  prcadq,  int§??a^ptaF  pl^t)i»,  Qpf4sor  fljwupt, 
bomicida  iu  e^traQeos,  iu  prQpriqs  paFfipijia,  ip- 
ebriaQ$crMpr^terrratu,in  sitisangqiois  pe^anebat, 
Uinc  est  quod  ^panpis  san^uinepc^  pjuip  ingeci^po- 
pulocrudelitatisati^sQrbuil:  sod  ip$alecliojao^]Qqua* 
tur.  fl«XHi^,  inquit,  tp^HitJ!f^nnm,e(amgqpit^um* 
Qui  f  iuc^la  splverat  R§PPatQrMm,pepf^teFiaT|BfJHli8 
llligatpr.^t  Tjpcu  ve^^ia  locHcn  Yeni«  i^pu  Felipquat. 
4Wga^it  e^^  et  po^uU  i^  w¥W.  HerQdes,^  f  «idul- 
teciumU(4s,etipcar«^r0qA  Vfitat^o^pne^?  Sip  j^di- 
p#ssedepsln)ocajudjp^raus,iQlqcQ  vjpdici^  iqpo- 
ceptim  persfjcwtQT  ?  flQgo  wW  mm  ffipies  ?  «bi  (ama? 
ubi  pudpr  ?  ubi  ^istifQi^tio  puhlici  pognitprisi  t  cei|p 

jp  t^biPeu«?Hbibomo  ?^hi  (as  ?  ubile^?  i^biipsiQaju- 
ranatur|2?SitpuUmaiasHnt,  HerQc^ps.Uagent^,  (e 
iudicaQte.UiMbwt^op^fusa.  T^uiU  inquit.  Joaq- 
nem,ef^Uiguvi{C¥mt  ^  pa|ui(t»  cqrure.  flerpdes.U 
causapetittte  V»o»Wt  vippul^  te  c?irc§raccusaM^ 
divijlgat  pro^oct^iq  publipumJlQawiainiuria :  can- 
«am  custodi#quirequiirit|iHVeQit  \n  te  quoi4  puuiat, 
etiQjqMope  q^od  dq)eattM«P^s  orbi  uqt^s,  fa.(qa 
Tirtutis  f)<amima>oelehEatif  simussancUUte.dum  tra- 
bita(i  SftSHwiQquisitores  iQjuri9,Ucit  ^ttuuscup- 
PtisiQPQtescat  iucestus :  9  agtt  ^t  UhabeatcoQfus;o 
publica,qQem  oorngere  pon  potuit  secreU  corirectipt. 
Herodem  Joaupes  moniti|,  noQ  aecuaiatiQQe  pul^* 
bat ;  corrigere  voluit,  npu  perire :  aed  flemdes  (a- 
oibua  libidinia  ardcQS  perire  maluitqmip;)  redire^et 

Q  uzoce(p  featrisiUioiteppssider^.c;apMvU  Cfimi^tWj 
iuoceQti^  iQimicispdioaa  fit  sempef  Ut^erti^f,  ^^r^^ 
coi^traria  vitiosis,sacriUgia  exosa  saaotiUfi^iQiqMC^ 
castiUs  iflftpudieis.isPOTPtiaiptegriUs  poBna,liu|^u- 
^iosis  adversa  frpg^Us^  crudelibus  misericordia, 
p^i^af  jmpiia,  jiUws^s  iuatitift  nqn  ferenda.  ^^rob.^t 
hoa  eTaQgeiiaUaum  dic|t :  Msifkii  enim  ^H  49mm» 
non  lieei  tihi  kabere  uxorem  PMiHppi  ftnirie  imi.  Eooa 
uncje  Jpinnes  ^  offendit,  ecce  unc^e  Herodes  furit : 
maloapui  monet,  offeudit;  incqr^itodiwm.qu;  arguit 
onmtQosos.  Dicabat  teaoQea  quod  erat  iegis,  qupd 
iu8Utiffi,q^od  salutis :  certe  quod  erat  qoq  odii,sed 
amoris:  ecce  qualem  conseoutus  est  ab  impiopropie- 

n)d^,))Huscrudelisimpiiquet|]rraniit  imagoeiaiUtur. 

'f  Gredunt  nonnulH  (inUr  (mos,  BtNo^ram  aQQu- 

meranduni  esse  ex  hh  patet)    Berodes  PhUippon- 

V  efiauQ  in  Tivis  degere,dnm  aiOBeiusHesodias  papsit 

Heroai  Antipae.     ' 

"  ^ln  Herode  aecedehat  aduHerto  atnQeQ  faieeslaa, 
ex  lege  Mojsis,  aul  uxorem  fratris  hahm  Totaasat : 
tino  aumUtat  exceptocasu,  u  maritus  mortous  fois- 
set  ilUberis.  Mantus  auUm  HerodUdis,  qooUmpoM 
eani  duxit  Antipas,  TiTchat  adhue  ;  et  eir  ea  aaoape- 
rat  filiam   Salomem  salUtricem,  cajus  maQtio  tn 

^  flero- 
xor  fue- 
«»v ,  «^>.  «..».  ^^M.^.^^xM..,  ^«.WM.  ..ww»w»  «jiaffnus  ge- 
hueM  exHariamna,  HifeaiiiiHa;exslirMAratioQao- 
fiirn.  yefita  autem  ^ant  ex  Uge  eonnahU,  noa  tan- 
(uin  ciim  ^xore  fratris^  sed  et  oaBi  ip%liU§m;IiaTit. 
xTiii,  11;  ex  muHenim  oordatioi>am  iQteipNiQm  sosh 
taQtia,  quamTis  res  difficulUfs  q^q  ^fM»^  . 


m 


S.  PEtRI  CHRYSOLOGl. 


562 


tate  mercedem.  Volen$M(t^iUoceidereeumt(imuU  K^ln  arenam  vertitur,  domus,  meofia  migrat  in  ca- 


popuUm.  Facile  deviat  a  justitia,  qui  in  causis  non 
Deum,8edhomine8  pertimescit.Hic  timor  peccandi 
fkcultatem  differre  potest^auferre  non  potestvolun- 
tatem:  unde  etiamquossuspenderita  crimine,avi* 
diores  reddit  ad  crimen,  et  aestua  animo  quousque 
perfieiat,  quod  cogitat  maium.Solusest  Dei  timor, 
qui  mentes  corrigit,  fugat  crimina,innocentiam  ser- 
vat,perpetem  tribuitfacultatem.Sedaudiamus  ipsam 
Joannis  beatisBimi  passionem.  Die  natalis  HerodiM 
saltavit  Herodiadis  fiUa  in  medio  tricUnio,et  placuit 
Herodi.-undejurejurandopolUcitusestdareeiguod" 
cumque  postulasset  ab  eoM  iUa  jtrcmonita  a  matre 
sua,  da  mihi,inquit,Mc  in  diseo  eaputJodnnis  Bapti' 
sta,  H8BC  est  mulieris  antiqua  malitia,  qun  Adam 
ejecit  de  paradisi  deliciis  {Gen,  ni) ;  hiec  ccelestesho- 
minesfecit  esseterrenos^haBchumanum  genusmisit 
in  infemum,h6ec  vitam  abstulit  mundo  propter  unius 
arborispomum.Hocmalum  quod  homines  ducitad 
mortem,  hoc  malum  fugit  Elias  propheta  (III  Reg. 
xix)  ;etcuju8lingua»  clavisfactaestcoBliftamquam 
reus  fugit  a  faci  mulieris ;  hffic  invenit  verum  labo- 
remet  pre88uram,qunnune  occiditJoannemBapu- 
stam,  dejicit  pueritiam,  perdit  juventutem,iUicitet 
inquietatemortuam  sonectutem.  PrcBmonitaamatre 
sua :  Da  mihiyinquit^in  disco  caput  Joannis  Baptistcs. 
De  matris  pectoredans  rugltumi»  nova  bellua,con- 
temptacorporis  prsda,caputipsum  truncaturaper- 
vadit.El  etmtristatns  est  rex^p^vpter  jusjurandum  ta- 
men,  et  propter  diseumbentes  jussit  dari,misitque  de- 
collari  Joannem,  et  allatum  ett  caput  ejus  in  disco^  et 
datum  est  pueUatet  puella  dedit  matri  «tio^.Audistis, 
fratres,  quanta  sit  nata  de  voluptate  crudelitas,  de 
libidine  impietas.  Et  alUitum  est  caput  ejus  in  diseo. 


veam;  fiunt  de  pransoribus  apectatore8,furortt  muta- 
tur  convi  vium :  fit  eibus  c«edes,vinum  transit  in  san- 
guinem,funu8apponitur  natali;in  ortu  exhibeturoc- 
ca8U8,convivium  in  homicidium  commutatur,organa 
^  tragaediampersonantsfficularem;  intratbestia,non 
puella;qu6Britampulare,non  saltare;  discurritfera, 
non  femina ;  spargit  jubas  «per  cervicem,non  ca- 
pillos;  membra  dilatat  anfractibus,  snvitiffi  crescit 
augmentis  fit  grandis  crudelitate,  non  corpore  ;  et 
singularis  ferausquedum  capiat  prsedam,fremitore, 
dentibus  frendit;  ferrum  non  8U8cipit,8ed  producit. 
Verum  ne  quis  existimet  declamare  nos  velle  de  ta- 
libu8,no8  non  dedamare  voIumu8,sed  clamare,  ut 
festivitatumgaudiasintcauta  vestrarum,  ^natalium- 

Q  que  vestrorum  solemnitas  teneat  in  exsultatione  men- 
8uram,epuli8  nostris  intersit  Ghristus^in  facie  pran- 
deatur  auctoris ;  honestate  convi  vii  natura  ipsa^qafle 
vos  produxit,honoretur ;  laetitia  mensse  vestrse  per- 
tingatad  pauperesyfamiliavestra  innocentin  tnpu- 
diet  disciplina,  e  luxus  absistat^fugetur  effusio ;  sal- 
tatricum  pestis,  lenocinia  cantorum,voluptatum  fo- 
menta,ventri8onera,  naufiragia>»mentiumcumHe- 
rodiadis  conviviis  abscindantur ;  ut  praesens  gau- 
dium  vestrumad  Ifetitiam  perveniat  sempitemam. 
Hodie,  fratres,  sermonem  tulimus,  non  in  Herodem 
tantum,  sed  etiam  m  Herodiadem;  quia  satia  au- 
ditor  intelligit  quanta  sit  felicitasmartyris^quando 
miseriam  persecutoris  audierit :  scire  tamen  nos 
convenit  quia  et  Joannes  de  morte  |ua  natus  est,et 
de  natali  suo  mortuus  est  Herodes. 

G  i  SERMO  CXXVIII. 

In  divum  AppolUnarem  episcopum  eS  martyrem. 
j  Beatus  Appollinaris,  primus  sacerdotio,  solus 


« Ignem  enim  e  coelo  evocaTit  Elias»  pluviaque  e 
nubibus  suo  nutu  descendit,  deciduisque  ex  aere 
flammis  Dei  hostes  absumpsit.  ChrysostomuSylib.  m 
de  Provid»  cap.  12  vocat  eum  calestem  animam^  qui 
si  in  terra  versabatur,  ut  simnl  in  ccbIo  esset, 

b  Atheneus,  lib.  xiu  Dipnos.  pa^.  414  :  Ex  belluis 
omnibus  meretriee  nuUa  perniewswr  ;  Et  parum  su- 
pra:  Thebanamsphingemomnesvocaremereirieespos^ 
sumus.  Ex  Mita. 

c  Laudat  hunc  Chrysologi  locum^  et  Ulustrat  Pl- 
gnoriusde  Serris. 

^  Ssecularis  dicitur,  quod  centesimo  quoque  anno 
fiebat.  In  tragicis  hisce  ludis  prseco  prnnuntiabat : 
Populum  Romanum  eos  visurum  esse  ludos,  quo  ne- 
mo  ejus  aetatis  umquam  vidisset,  aut  visurus  esset  |.  u  ad  Maximum. 
posthac.  Pliniua,  lib  vu  cap.  48.  Sic  Joannis  Bapti-  ^  ^  Alias,  Mentis, 
stfle  decollatiotragoedia8SBCuIarisfuit,quia  nemo  um- 
quam  illius  ntatis  viderat,  nec  erat  visurus  in  poste- 
rum.  MiTA.  —  Lttdi  sncularesyuon  centesimo  quoque 
anno  RomeB  fiebant ;  sed  ita  nuncupabantur,  <^od 
quflt  rara  sunt,  post  saeculum  evenire,  loquentium 
consuetttdo  usttrpat.  Ovid.  Trist.  u,  25  : 


erat  dies  natalitius,  seu  ycvtfd^iot,  qui  optimo  magni- 
ficooue  cultu  festus  erat. 

K  Nequitifle  irrilamenta,  qus  olim  in  convivio  usu 
venerant,  perstringit  Chrysologus.  Cantores  a  conn- 
viisarcebantur  le^e,  cujus  meminitPauIus  Diaconus, 
lib.  I  de  Theodosio :  remque  tangit  Macrobius,  lib. 
lu  Satumal.,  cap.  1.  Excisa  tamen  luxuria  haee, 
Gttfle  tesle  Augustino,  lib.  ni  de  Civit.  cap,  2i  pag. 
o3,  ex  Asia  Romam  commigrayerat.  per  vices  pullu- 
lare  non  desiit^  teste,  ut  vides,  Chrj8oIogo.C»terum 
similia  his  habet  Sidonius  Apollinfliris,  Epist.  lib.  i 
ep.  %,  ubi  laudat.  conviyiaTheodorici  regis  :  NulUa 
ioi  lyristes,ehaurolus,mesochorus,tympantstria,psal- 
triacanU,  etc.  De  mesochorisyidePIinium  Epi8t.lib. 


jQftiaral,  et  Phoebodici«  quo  tempore  ludoi 
Pedt,  qnoi  lelas  ai pidt  nna  semel. 

Chrysologus  mortem  Joannis  yocat  Ira^oNliam ;  in 
tmgoBdia  enim,  non  mediocris  conditionis  hominum, 
seailittstrium personarum  funesti  exitus  habentur ; 
scseuhrem  dicit  veluti  inauditam  et  insolitam. 

•  Alias,  per  vertieem. 

f  Dies  ab  antiqnis  (alemnitir celebrati  nttmtrantttr 
•  GregmoNalianiekio,  oraU  40.  Inter  eos  prflseipttae 


Non  poterant  aptiori  vocfld>ulo 
ebrietates  et  ebrietatum  e£fettas  innui.  Yide  Hila* 
rium,  tract.  in  psalm.  cxxv  pag.459,  qui  flut  in  ebrio 
mortemquamdam,natura  tnco/timt,tmpmire.BfluiliQi 
in  psalm,  cxxxiv,  vocat  ebrietatem  rationis  pemi' 
ciem,  Idem  multa  habet  dignissima  qoflB  legantur. 
orat.  14.  pag.  489.  h        ^         • 

i  Primitus  inEccIesia  acta  gestaque  martjrum  le- 
ffebantur  inter  missanim  preces  in  confessionibaa. 
PrcBfationes  yocant;  deguibusintelligendus  estlocos 
Hildfuini  fld>batis  Dion^rsiani,  in  epistola  Areopagiti- 
cis  prafixa,  ad  Ludovicum  Pium  imperatorem^  ubi 
flutmter  celebrandum  tormenta  martyrum  suocineie 
commemorari.  At  cumhujusmodi  acta,  utplurimum, 
ita  referrentur,  ttt  vix  a  popttlo  possent  exaadiri  et 
percipi,  mos  fmt  episcopi  fusius  ie  iisdem  dissarere. 

i  Fttit  hic  primtti  Bavennatom  episeopue  qnem 


883 


SBRMO  CXXVlll. 


^84 


a  hancEcclesiamRaTeDnatemvernaculo^  atquein- 
ely to marty rii honore deeoraTit.o  Merito  Apollinaris, 
qnia  juxta  mandatum  Dei  sui,  hic  perdiditanimam 
8uam»  ut  eam  iDTeairet  in  vitam  sempiternam.  Bea- 
tusquiita  cureum  consummayit,  fidem  servavit,  ut 
vere  primue  a  credentibut  suo  reperiretur  in  loco. 
Neceum  quisquam^  confessorisvocabulominorem 
credat  esse  quam  martyrem,quem  Dei  nutu  quoti« 
dianum  etmultiplicem  reversura  conspicit«  ad  agonero. 
Audi  Paulum  dicentem :  Quotidie  morior  (I  Cor,z7). 
Semel  mori  parum  est  eumqui  potest  regisuoglo- 
riosam  siepe  de  hostibus  referre  vicloriam.  Non  tam 
mors  quam  fides  etdevotio  martyrem  facit,etsieut 
virtutis  est  in  acie,  in  eonflictu,  ^  pro  regis  amore 
8i]ocumbere,itaperfect8B  virtutis  est  diu  agere  et  con- 
snmmare  certamina.  Non  ideo  persecutus  estmarty- 
rem,  qnia  non  statim  intulitmortem ;  sedprobavit 
martyrem,  quia  non  elicuit  fidem;  injecittela  quas 
potoit,  et  omniaarmorum  suorumgenera  callidus 
exegit  inimicus  :  nec  tamen  fortissimi  ductoris  mo- 
vere  mentem  potuit,  aut  temerareconstantiam.  Sum- 
mum  est,  fratres,  pro  Domino  prsBsentem  vitam,  si 
necessesit,  contemnere,sed  gloriosum  est  etiamcum 
vita  mundum  suo  temnere  et  conculcare  cum  prin- 


A  cipe.  Festinabat  GhristU8admarlyrem,mart7rsuum 
festinabatad  regem.Bene  dizimusfestinabat,  juxta 
illud  prophetflB  :  Exturge  in  oecursum  mihi,  el  vide 
(Pt.  tvui).  Sed  ut  propugoatorem  suum  sibi  Ecclesia 
sancta  retineret,Ghristovehementer  occurrit,ut vin- 
centi  justitiaB  reservaret  coronam,  etsibibelli  tem- 
pore  prffiliatorissuiprassentiam  condonaret.  Funde- 
batsflBpe  confessor  sanguinem  suumysuisque  vulneri- 
bus,  fide  mentis  su8b,  testabaturauctorem.  CcBlum 
suspiciens  camem  ff  despiciebat  et  terram.  Vicit  ta- 
men,  tenuit,  et  a  suo  desiderio  retardari  martyrem 
tenera  adhuc  h  Ecclesi®  impetravit  infantia.Infantiaai 
dico,  fratres,  qun  totum  semper  obtinet,  qun  plus 
laorymisquam  virium  rationecontendit.Nequeenim 
tantum  vuitusetsudorfortiumquantum  possuntla- 

g  cryme  parvuIorum,quia  ibicorpora,hiccordafran- 
guntur ;  ibi  mentisjudicia  vix  moventur,hictotapie- 
tas  indinata  descendit.  Etquidplura,fratre8  ?Egit, 
egit  Ecclesia  sancta  mater,ut  nusquam  a  suo  separa- 
'  retur  antistite.Ecce  vivit,  ecce  ut  bonus  pastorsuo 
medius  assistitin  grege,nec  umquam  separatur  spiri- 
tus,  qui  corporeprsBcessitad  tempus^preBoessitdico 
habitu,  oflBterum  ipeai  internoscorporissuihabita- 
tione  quiesdt.  Exstinctus  est  diabolus,  persecu  tor  oc- 


S.  Petri  discipulum  fuisse  tradunt.  Plura  de  eo  habes 
apnd  claris.  Bacchinium  YitaB  Pontif.  Raven.  ex 
Agnello  tom.  Ipag.  IS8.  Vide  Martyrologium  FIo- 
rentin.,  pag.  667  ;  Surium  sub  dieSd  Julii  pag.  S75; 
BoUandistas  tom.  iV  Juliidie  23  pag.  34i  ;  Tillemon- 
tium  tom.  II  ]^ag.  102 ;  Bailletum  eadem  die.  Alia  de 
eo  Martyrdogium  Adonistom.U  pag.349,  etdoctiss- 
Georgium  in  notis.  Clar.  P.  Sabbatinius,  in  kalenda.  , 
rio  Neapolitano,  observatreferri  a  Grefforio  papalib.  ^ 
VI  epist.  61  ad  Castorium,  in  fine  pag.  538,  Ravenna- 
tes  religioni  duxisse  quidquid  supra  corpus  S.  Apol- 
linaris  promiserant  non  observare :  quce  autem  de 
sancto  noc  narrat  Chrysologus,  ideo  veris  accensen* 
da  existimat  Honoratus  a  S.  Maria  in  Refful.  Critic. 
tom.  II  pa^.  66,  eo  quod  sapiente,  viri  ad  correctio- 
nem  Breviarii  Ecclesiffi  Parisiensis  electi,  ab  eo  ho- 
miliam  hanc  expungere  nefas  habuere.  Quam  solide 
nitatur  argumentum^  alii  videant. 

•  Ex  quo  desumitur,  usque  ad  Chrysologi  tempora 
nullam  ex  Havenn.  EcdesiaB  archiepiscopis  subiisse 
martjriam  prsBter  divnm  Apollinarem  :  quod  illos 
de  mendacio  ntique  aiguit,  qui  asseruerunt  ex  qui- 
bnadam  mss.  habuisse  S.  Martianum,  quartum  in  or- 
dine  archiepiscopomm  Ravennatum,  martyrio  coro- 
aaUim  fiiisse;  dequoRubeus,  lib.  1  Hist.  Raven,  sub 
anno  127  meminit :  non  tamen  hoc  ipsum  afflrmat, 
sed  omnino  negasset  si  prnseotem  sermonem  consi- 
derasset.  Mita.  —  Ex  iis  Nostri  verbis  eruit  etiam  ] 
Pabms,  et  Hensehenius  in  Act.  SS.  Maii  22  tom.  V 
pag.  127  edit.  Antuerp.  1685,  divum  Martianom,  cu- 
JU8  memoria  agitur  die  6  Mariii,  et  <^ui  sub  Trajano 
martjriocoronatn80ccubuit,aIium  fuisse  a  Marciano 
Havennatum  antistite ;  quorum  ambo  Rubeus  nomi- 
nis  similitudine  deoeptus  in  unum  conflavit.  H®c 
etiam  asserit  Pet  Damianus  serm.  32  de  sancto 
ApoIIin.  n.  3.  pag.  222,  licet  sexcentis  post  Chryso- 
lognm  annis. 

» Id  est  domi  perpeuio.  Sic  Prudentius  preefat.  in 
Psychomach.  Vide  locum  laudatum  apud  Barthium 
Advers.  lib.  xxix,  cap.  9. 

cFortasseetjmologiamnominis  respicit,  *kit6XkoVf 
ferdo. 

^  Nnm  martyr  dicipossit  ApoIIinaris  vide  BoUan- 
diaao8  loc  dt.  pag.  341  nnm.  76.  Insiffni  hoc  titulo 
decoratur  a  Gregorio  Magno  lib.  v  epist.  22.  In  iita- 

Patbo!..  LII. 


niis  sevo  Caroli  M.  apud  Mabillon.,  Analect.  tom.  11 
paff.  683,  inter  martvres  invoeatorpost  Timotheum, 
ni  forte,  ut  advertit Georgius  ad  Adonem  loc.  dt ,  sint 
Remenses  martyres  Timotheus  et  ApoUinaris :  in  aliis 
item  litaniis  apud  Martenium  de  Antiq.  Oisdpl.  pag. 
630  recensetur  inter  martjres  post  Protasium.  At 
apudChrjsolo^mhic.etin  litaniis  apud  Thomasium, 
de  Antiquis  Missarum  Libris,  accensetur  confessori- 
bus  post  S.  Benedictum.  At  licet  mortem  gladio  non 
subierit,  quia  tamen  sanffuinem  fudit  et  martjrii  de- 
siderio  exarsit,  hujusmodi  titulo  donari  posse  eiisti- 
mant. 

«  D.  Apollinaris,  ut  pluries  fuit  exsilio  mulctatus 
et  caesus ;  habet  S.  Petrus  Damianus  in  sermonibus 
de  eodem,  et  Hubeus  lib.  1  Hibtor.  Raven. 

f  Sic  editio  Bonon.  et  mss.  et  italegit  Latinius; 
reliquae  omnes,  ^pro  re  amata. 

g  Alias,  contemnebat. 

b  Fuit  namaoe  martjrio  coronatus  anno  Dom.  74, 
et  prsfuit  Ecclesi»  Ravennati  undetriginta.  Mita.  — 
Intelligendusestautem  de  numero  pleno,  namannos 
sedisse  28  mens.  1,  dies  4  habemusex  Agnelli  Pon- 
tific.,  qui  nullatenus  suffragatur  opinioni  mortem 
ApoIIinaris  ad  annom  74  condgnanti.  Tradit  enim 
Apollinarem,  cum  Petro  apostolo  Romam  venisse,  ab 
eoqne  postp/tirtmtim  temfnis  ordinatum  episcopum, 
et  navennam  missum.  Cum  autem  Petrus  Romam 
I  venerit  anno  seraB  vulgaris  43,  si  Apollinaris,  qui  se- 
dit  ann.  28,  obierit  anno  74,  missus  fuerit  necesse  est 
anno  2  pontificatus  Petri.  Id  non  sonsentit  Agnellus, 
qui  post  plurimum  tempusabadventuPetri  Romam, 
nayennam  missum  fuisse  scribit.  Cum  autem  ex  se« 
verioribus  tabulis  Vespasianum  mortuum  sdamus 
anno  Christi  vulgari  79,  martjrium  Apollinaris  ultra 
illum  annum  dinerre,  ut  fadt  Rubeus,  nefas  ait  Bac- 
chinius,  pag.  135,  potatque  rectius  statui  divi  Apolli- 
naris  obitum  circa  annum  mortis  Vespasiani :  qui  ta- 
men,  cum  defonctus  fueritex  Suetonioviii  kai.  Julii, 
mors  Apollinaris  non  potuit  accidisse,  nisi  anno  prse- 
cedenti.  Qua  chronolhgim  ratione  admissa,  conclu- 
dit  Bacchinius,  initium  pontificatus  ApoUinaris  re- 
trocedendo  affigetur,  servata  die  qua  natale  ejus- 
dem  in  omntbus  Martyroh^iis^  sihnatur  23  Julii, 
anno  vulparis  eere  50,  die  iiero^  iSjunii. 
^  Sepultus  enim  fuit  Ravenn»,  ait  Mita. 

18 


m 


d.  Vim  GttRVSQLOGt. 


m 


0Qboii :  e<io6  regnat  at  ^nt,  qui  pro  r^suodesi-  A  t^*  Aposlolut ;  iVb«lr4  otflani  oeiMiefi«l«e  in  Miii 


deravit  ocoidi,  qui  ¥i?it  et  yegoat  oun  Petre  in 
uuitate  lipiritot  tauoti  DeutiperomDiatttoulorum 
tMula. 

«  SCRMO  GXXIX. 
l»  D.  Cyprianum  mariyrm, 
Quoniam  hodieDeoin  nataii  tanoti  Oyimanimar- 
tjrit  oonYenimutiin  quomirooertaminedediabolo 
triunpluiYit^et  quia  Dobit  Tirtutom  suaruin  glonotum 
reliquit  exeraplum ;  ideo  extultare  not  eon?enit  et 
lmtari,)>  NatfdemergQtancterumoumauditittCharit* 
timiinoliteputareiUumdioiquonatounturin  tertam 
de  oanie«  ted  de  tetra  in  ooBlum,  de  labore  ad  m- 
quiem»detentationibutadquietem,deoruoiatibus  ad 
delioiat,nonfluzat,  ted  fertet,  etttabiletet«temat, 


(PkiL  lii).  Dirigatur  ergo  oordit  nottri  detiderium 
ad  babitationem  ocBlestemi  ubi  oum  dispertut  fue- 
rit  pauperibut  tbetaurut  Tetter»  iliio  erit  et  oor 
Tettrum.  Tbetaurut  autem  bonorum  omnium 
Gbrittut  ett,  qui  vos  oum  Patre  et  Filio  et  Spirilu 
tanoto  dooit  eoBlettibut»  et  nunp,  et  m  9temum 
oumuUire  et  replere  dignetur. 

4  SERMO  CXXX. 
/»  ^n$&€paiion$  $fMCO]pi, 
Siout  magnm  promittiooit  looga  extpeetatioaoceo- 
ditanimum>meniem  iatigat«ita  tentus  omnet,eiin' 
temaipteTitoerom  tutcitat  optatutpromittionit  ef 
fectut.  Hino  ett  quod  bodie,  siout  dixit  Isaiat  (l9ai> 
Lu),  Eoclesia  mater  sanota  festiTa,  tota  gnodeot  et 


de  mondanit  risibut  ad  coronam  etglofiam,Talet  ^  oomptaprocettit,iQ4uittetuoicamjuoMnditatitto«iet 
— ._,__  jj * i.u — A^-  rt !-._.„_      ^j^^j^  ipootairapotoit«tibimitram,aoTariotecom- 

potuit  etdeeoraTitomatOiOtocalumtti^litfoigetlo- 
mioibot,  et  terra  veroat  floribot  toit;  et  ot  borios 
producitgerminasua,itaproduxit)8BtitiaiBoonspaoto 
omniumflliorumsuovum«Quiajoxt^poUicitatiodEiem 
David  :  Hodie  pro  patre  oatot  ett  ei  filiut  (P^ai^ 
xut),  qui  eam  non  pondere  indinet,  noo  oooictfi- 
tate  deterreat,  nonooramotiQQe  tQUicitet,noo  aapt- 
ritate  conturbet,  sedfideli  8ustentetobseG|uio^cura 
perTigilifaciatpersecotam^spmoitolabore  (^acets^^ 
procuret,  familiamblaadaio8titutioneoompottai,^ot« 
pitibut  oceunrat,parentibut8erTiat,regibusobtaai- 
peret,  potestatibus  collaboret,  4ot8enit>usreTerftn* 
tiam,pueris  gratiam,fralribus  amqrem,  parrulit  ian* 
peodalaffiBctum,liberam  perCbristum  ouootitedo* 


ni^taletdignemartjfomcelebraotor.Oomepgohcgot- 
modiiettiTitat  agitor,  noU  »ttimare»  cbarittime, 
qoodio  toUt  piandit  et «  profutioribut  epulit  na<* 
talet  martjmmoelebventursted  imitandum  tUupro* 
liopitor  qucidin  memoria  mar^jFrit  oalebiat,  Atpiee 
atfo*  aharittime,  alaeritatem  popuU  oireumttantit. 
In  hae  anim  die  aUquando  turba  attititimpiomm, 
eom  tonetotCjprianot  jottotjraaoifeiiretar,torbe 
erantmi^oroiq,extpectantiam  cbori;  nunc  multitodo 
gdeliuip  ad  coUaBtandum  deTotaoonfluxiUtuoo  t^rba 
a^Tientiomfnuocextultaoliom ;  tonedetperatorom, 
nanetperantium.Idcirooergonatalet  martjraraan- 
fiualsBiitiacclebrantur,  ut  quod  semel  actum  e8t,per- 
oione  «BTum  io  ipemoria  maoeat  dcTotorom.  Oesta  res 
ett,  cbarissime,  ne  tediceresignorare;  oelebFantor 


annua,nedicas^obUtussam.  Adh»cergoimitanda  ^  beatserTitatem.DaTiddixit  :iliuir,/|lifl,fl9uli(PMi/. 

xut).  Ego  dicam :  Audi,  mater,  et  Tide,  prppatrt^as 
^ift  ooit  t^^^  libi  /Uih  Siot  prudeptii^  tenet,,  $r^^ 
tate  patresycharitate  filii,  Tirtote  joTeoet«duioodioe 
tobolet,  innocenUa  iDfantet,  maUtia  paradi,  qo« 
mundi  tunt  nescientes :  totamregni  Dei  prmsentfam 

estendunt,  auoad  prinoipee,  ii  qui  in  qQinqaenBalibos 
vel  decennalibus  imperatoFum  dicti  suDt ;  et  qooad 
eDisGopos  sermo  hio,  ei  alter  inter  Ghrjtoionanos 
407,  et  uout  Eonodii  innaiaK  Laurentii  Mediokioea- 
sis  eptscopi,  alterque  ejusdera  in  nttali  ^iphanU 
episcopl.  Anastasius  PauUnom  Nelaaum  ad  ooBse- 
crationis  tnm  solemnitaiem  Utteris  amantissimitin* 
TitaTii  eodem  iette  PauUno  Ub.  xti  ;  Amlwotiot  1&.  i 
eap.  5,  adFeUcemepiscopumComensera  aii,nala)em 
ejdsdera  oraUonlbus  celebrasse.  Et  HUarius  tcfiheot 
ad  epitcopura  Tarraconentit  Eocleri»  incraii }  Ladii 


TOt  animate,chari  tsimiihapc  magoaQimitatis  gratiam 
concupi8cite;hoc  petite  dari  Tobis^quod  iUe  meruii 
adipisci.QBmesenimocBlettiacupientetterrenorum 
bonorumlaqueitirretirinon  pottunt,quiaconTersa* 
tiooeoi  tuam  in  coelesUbus  ttaiaeropt:sicut ait  sanc- 

«  Yide  qoffi  in  prasf^tione  annoiata  suni. 

b  Laudat  verba  haBC  Binghamos.  iom.  I]( ;  Orlg. 
pag.  184,  ut  eTincai  usitatum  jamdadum  fuisse  Ec- 
clesiflB  sljlura,  diera  martjrii  natalem  raartyris  tocI- 
tare  ;  et  Du-Cangius  tom.  II  oag.  808,  in  fine.  Simi- 
Ua  habeiGhrysosteraus  hom.  119 ;  Origenes,  Tel  Tetp- 
stus  auctor,  sub  ejas  noraine  in  Job  tom.  I  Ub.  iii  pag. 
t74  edii.  Paris.  1604,  et  fere  eadera  Busebiuf  Emis- 
senus  de  naial.  S.  Genesli,  Biblioth.  PP.  tom.  I  edit. 
Lugdon.  pag.  670 ;  Augustinus,  iom.  X,  serm.  85  de 
S.  Biephano,  fo).  567  col.  1 ;  Maximus  in  natali  SS 


Peiri  ett^auli.  iom.  VI  fiiblioih.  PP. ;  eirarsus  Ghi^-  D  ^n  con»$nhi  fra¥rum,  quos  naloHs  m$i  Miiwik»  cm^ 


sologusserra.  138. 

0  Mariyrura  dies  emoriuaies  quos.  ut  dixl,  Eccletia 
aatales  Tocat,  soleraniter  celebran  Teieribus  Ghri- 

Slanis  mos  foli.  Priscls  temporlbus  in  hajusmodl 
erom  honorem  conTlTia  celeDrabant,  agape  nancu- 
patai  ei  dWersa  ab  egapis  ilHs,  apostoUs  eognlta. 
Oum  autem  eb  eonsueiam  hominum  In  malam  pro- 
pensam  naiuram,  immodicls  cemessationibus  ei 
ebrietatlbus  fmdarl  coBpissent,  et  Inde  llaBlch»!  oa« 
lumniandi  fideles  oceanoBem  arripereni,  piorumbo- 
mlnum  eonsensu  eUminaia  fuere. 

^  Sermohie  In  nonnuUis  eodleibus  inseribitar  :  in 
con$€oraiwn$  efi$$oni.  Pestom  enlm  eonsecjratlonis 
e^  auoiannie  celcDrabant  episcopi»  slcuti  Impera- 
ioree  naiale,  se^  orium  impeHi.  L.  ufM.  Theod.  de 
Feriis.  In  utnsque  auten^  ^ape|^rleoe  ^i  sdhre 


or$§avH  liiieri$  iui$.  m  fsllaraur  anirai  moris  baias 
fDveBtor  Damasus,  qul  anno  360  sedere  coepli.  VMe 
Basnagiura  Ann.  tom.  Ul  pag.  5IS.  Ai  himosarmQ- 
nem  quod  resplcli,  fere  ominura  qui  de  Chc^Feoloffo 
scripseruDi  mens  esi,  ab  eo  fuisse  reeitatura  RafM- 
nffi,  non  susb  coBseerailonls  recurreate  dSe,  sed  in 
ipsa  consecrationis  solemBiiate.  Robeus  fiisiov.  Ra- 
Tcn.  lib.  11,  anno  449;  Mita  in  ejue  Yita;  Baoehialua 
ad  Agnellum  tom.  I  pag.  315 ;  PastriUos,  de  FaiOM, 
etc,  pag.  M,  etc. 

•  Qoia  tres  episoopi  mtipa  f^Igeniee  eeMo^ui 
alium  episcopum  ex  disposiiioue  Afiaeletl  pape.  MmA. 
—  Portasse  Ghrysolc^as  faiiep  ^m^  or&aloe  miira 
memlnit|  ui  Onuphnus  in  calce  librl  de  Vocibiis  Bc- 
elesiastieie  ebseurioribus:  drid.  Bbt^  n,  •»: 
4aras  e|  MrioioB  nilm  redUBire  fwiaeB. 


Ul 


attiu)  Gxxki. 


m 


pot8idmtes,att6tlaiit6Domiiio,imin  ^eiiiSiniUpwr^  A  ttt,  iBtuetuvatpaatut.  Otiii^ue  Mojee«,qHi  de  Mrfi^ 


pti/oiMfHre  od  me,  talium  e$t  emtfn  riyiiiiei  cmhnm 
{yttl^.  xix).  Talesgeaeratperpetttsvirginitatiteo* 
puJai  talet  geBeratoetleetit  Tita  eo^juDOtio,  texut 
iieteia,eoDoepiut  eoDtcia,gaara  parlut,corr  uptiouit 
igaaraipudoreintegra,  integritate  olauta,  eatta  pi- 
gBoribut^feounditate  difiota.Hfltc  tai»  pia  mater  dum 
noiutgerraiDit  sui  hodie  •  natalitia  letta  oelebrat, 
iiaus  aperit,extenditamplexut»emittitTOoem,  divi- 
nis  oantat  ^inoanticit,ttt  omnet  adYocet^omnetea- 
piatromnetadcongaudendum  tibi  gremiooharitatit 
ineladat.e  Adett  ipsa  etiam  mater  Ghrittiani  peren- 
nis  etfidehtimperii»qu«  dum  fide,  opere  mitericor- 
di9,sanotitate  <iin  honoreTrinitatit  beatamseotatur 
•I  imitatnr  Eocletiam,  procreare,  ampleoti,  potti 


ia  amioura,  dehomineptemoveturinDeiim.Deifa*- 
eiem  quflurit,ted  aoainTei}it;petit,tednoa  aocipit 
et  ut  poiteriora  tantum  Qei  tideat,  admffn^tur 
(Bsod.  xxxiu) :  quatenut  homo  Deum  qutiratieqiii, 
noD  pNBcedere ;  neque  ante  Deum  quflt  tiatquarare 
pntsumat ;  ted  quodperDeum  tint  omnia  adorator 
agnotcat.  GrebroDeuthonainibutforiDamboauait 
demoattrat^etmagaitudiaemtuam  taatam,bpevem 
Bottrioperitcailigitia  figuramyutprttteatium  divi- 
nam  potsit  infirmus  aoster  oeulut  intueritaQguttut 
nottet  reoipere  pottit  a«peetot.  8ie  ad  Abraham  Oeus 
▼enit  inhominit  foroM»  tueeedit  botpitis  iQ  figura, 
et  lassi  yiatoris  in  mortem  aceepit  pedibus  suis 
aquam(Gfii .  xvui);sed  et  ioTitatus  ad  meo  tam  vituU 


dWf^  auguttam  meruit  Trinitatem.  Sic  remunerat  ^  et  panis  appositiooe  taturatur :  et  ita  se  tolus  bu- 

Triaitasin  sui  amoreetardore  ferrentes,  itta  meruit 

ut  daret  sibi  honor«m,gauderet  quod  sibi  fecit  ^  Dei 

gratiardigionem  oonttmilem.  Itta  meruit  utf  geni- 

trielB  dignitat  per  genitricem  redundaret  in  potterot. 

Ovate,  Ikatres,  ut  Ghrittiani  prinoipes,  quia  pia  de- 

-WBliQoe  digaaatiir  nostris  oceorrere  gaudiis,nostris 

soieaiaitatibus  faileresse,  ipsos  quoque  pari  gratia 

omBiamsflMerdotamloBgoin  tempore  obsecratio 

doTota  commendet. 

h  SERMO  GXUt. 

Ui#  Dm,  »1  vidHthuf ;  diUvore  $t  pertinacia  Judaorum, 

dique  kominii  morte, 

8flBpediximatquodDeute(Nrporeitoculit  non  tI- 

deiur,  qnod  divinitat  non  clauditur  mentecarnali, 


manocredit  etcommittit  obtequio,  ut  ipsp  ti^etu, 
Titu,  Tcrum  hominem  Tideatur  expiere,  et  hoe  eo 
tempore  quo  Terus  Deus  steriUtati  extremie  seaii 
desperatat  patefaetis  Tisceribusiapattum  soboUm 
largiturus  adTenit.8ieiaoob  Tiaati  eoaTiator  ooeur- 
rit  {Oen.  xxxu),  et  ita  se  humaao  eoUegio  socittm 
pMBibet,utproToeaatihBmiaiDetts  totHsia  iuetam 
inseratur,  et  tuae  Tidebatar  nefrie  aut  laeertis  via- 
eere,  quuado  Tictorectlestia  datdoaa,  muaeradat 
diTina.  Sic  Itaias  Deum  regali  habitu  sedere  oon- 
spexit  {I$ai.  xti),  ut  agnosoeret  nisi  a  Deo  rege  re- 
gantur  reget,  iptot  cum  tint  hominet,  nilui  regere 
possereotoret.SicDaniel  Deum  Palrem,mne  niTeo, 
tODeotute  reTerenda,antiquitate  terribilem,  septum 


qtiodhamflmaratiorerumnoncapitoonditorem^ted  q  Auigelit,  igBitumtede»adjudicaBdum  retiderecoa- 
DeoiBsolafidesattingit,credulitas  tentit  tota,  nec  8pieit(i)e».Tu).SieiptumiriliumDeiiBhomiaitfilio 
quBBtas  ett,  ted  quia  ett,hominit,quantutcumque     Tonientemoum  coeli  nubibut  intuetur,  ^  ut  igaotum 


i 


a  Natfldem  intellige^  dod  yitflB  sed  cathedrse. 
b  Ms.  CfleteDffi  habet  clamat. 
c  Miia  opiDatnr,  aec  male,  huic  sermoDi  adfuissc 
Qallflua  Placidiam,  Theodosii  imp.  fiiiam,etArcadii 
et  floaorii  sororem.  Uabemut  CDlm  ex  Rubeo  io 
Hittoria  RaTeDDatum,ValeDtiDiaDam  imp,praBsentia 
tua  baac  decoraste  solemDitatem.  Exquo  eruit  idem 
Mita,  his  Tcrbit  debere  alia  prcecedere,  ipsum  C«sa- 
reoi  commemorantia,  oood  et  srguit  a  particula 
etiam,  qu»  necettario  aliquibut  Terbit  ooDjungeDda 
esset,  qas  hic  desideraDtur  :  et  liqaido  patet^ioquit, 
ex  flDO  term.,  ubi  Auctor  rogal  sacerdotes  pro 
Christifluiis  priacipibus  orare,  qai  suis  interfaere  so- 
lemnitatibas.  .    ,.  ^     .  .     ,   ^. 

d  Gom  ChrysologicoBseoratie  die  Donumca  habita  , 
foerit  in  qua  prflefatio  TriDitatis  caaisolet : « Et  quo-  ' 
niam  Augusta,quolibetdiedominico,iD  qaibus  prse- 
fatio  de  sanctissima  Trioitate  caatabatur,  sacris 
iBtererat,  ideo,  ait  MiU,  secUtur  et  imiUtur  Eccle- 
«am. »  Ab  poUus  tribus  Tirtutibus,  flde,  misencer- 
dia,  et  saactiUte  TriDitatem  hoDoraado,  beatam 
hnHabatorBcclesUm?  . 

•  Obseurom  lecum  ia  explicat  MiU.  Plaeidia  igi- 
tor  procreasse  aagustam  TnniUtem  ferUr^quia  fiiit 
trium  Imperatoremprocreatrix.  Btenim  ipsiascausa 
ConstflAtias  ofim  exereituom  ductor,  jam  ipsias  ma- 
ritas  fkctus,  paulo  post  AngueUu  ab  Honono  decla. 
ratur.  Secande  loco  ipsa  procreaTit  filium  Valeati- 
BiaBom,  a  rheodosio  laaiere  appeilatum  CiBsarem, 
et  septimo  tsUtls  aooo  Anauitum.  TerUo  Undem  te 
iptam  quodammode  erearit  Au^iiflfajB,  <»m  Heno- 
not,  De  sororempr»ter  digoiUUm  GoastaaUo  col- 
locflMC  diceretor^  et  CoasUatiam  ipsum  eteamdem 


Placidiam  Augmtoi  appellaYit.  Yerum,  ut  alt  Bacchi- 
nius  ad  AgDeln  Pontinc,  tom.  I,  p.  315,  nec  ob  Pla- 
cidiffi  merita  Constantius  Augustus  creatut  est,  sed 
ob  propria.  Sosomemot  lib.  ix  eap.  4B :  Conetantium 
mperator  pramii  ioce  tum  $9ror$,  tum  eorona,  tum 
purpura,  tum  imperii  con$ortta  honoravit,  Quare  noo 
poluit  dici  hunc  Augustum  a  Galla  Placidia  fuisse 
procreatum.  Sed  nec  ipsa  Augusta  renuntiata  est, 
nisi  cum  Valentinianut  dedaratus  ett  Csesar.  Igitur 
ChrTtologot,  joxU  yerborum  proprieUUm  inUrpre- 
tandut  ett :  scilicet,  triplici  moao  ad  AuguttaUm 
dignitatem  referri  potest^  quod  Placidia  Augustam 
meruitTrinitaUm  procreare,  Valentinianum  pariens ; 
empleeti,  OonsUotii  nuptiis ;  po$$idere,  Augast»  ho- 
noret  attecuU. 
*  i  Putat  idem  MiU  inaui  his  verbit,  Placidi»  obti- 
gisse  io  virum  ConsUntium  catholicaB  religionis  as- 
seclam,  sibiqueconsimilcm,  cum  antea  copulatafue- 
rit  AUttipho  regi  barbaro,  et  si  non  pagano,  saltem 
AriaaflB  hsrent  tecUtori.  NoonullaD  edrtioaet  ha- 
beot :  Quod  $ibi  fecil  ei  de  gratia  reUgionem  con$i' 
milem. 

RMee  seosu  lejgfeDdam  osset  rel  geaitoris  digniUs, 
yel  AugusUlis  digniUs.  Siquidem  per  Placidiam  di- 

gnitas  Aagastalis  redandarit  in  posteros,  hoc  est  in 
lios  ae  nepotes,  ab  ipsa  et  CoasUDtio  Tiro  proerea- 
tos  :  et  h«e  digniUs  Augustalis  processit  a  Theodo- 
sio  Gflesare,  ipsius  Placidiae  geaitore,  per  qaem  io 
posteros  raemoratos  exinde  reflexit.  Mita. 

bSermohicalias  inscribitur  :  In  Utud  Joannie  :  Si 
qui$  eermonem  meum  eervavertt. 

i  Hic  suspicaodum  aa  geaaiDa  sR  leetio,  inquit 
Latiaius. 


m 


g.  PETRI  GHRY80L0GI. 


m 


»ntetanti«oerfidi8Chrislum,fi<ielibu8notum9«mper  A  faciebat  notte9se,iiosre8orrfecUoperpetuosreficitiii 

fXecognoscat.Si  toties  Deus  ab  hominibus  in     -* ...^:.,-i...^;...i.«.n«.,.^-^ 

figura  hominisvidetur,  quidestquodJudeBusmodo 
hominemvidensChristum>8icexasperatur.ni8iforte 
figura,honor,veritas,putaturiniuria?  Rctulit  evan- 
gelista  hodie  Christum  dixisse  :  SiquU  $ermonem 
meum  zervaoerit,  non  videbit  mortem  in  cetemum 
{Joan.  vui).  Ad  quodTcrbum  responderunt  Jud»i : 
Nunc  eognovimus  quia  dcmoniwn  habesiAbraham 
pater  noster  mortuus  e$t  et  prophetSB;et  tu  dicis  :Si 
quU  $ermonemmeuviservaverit,nongu8tabUmortem 
in  (etemum.Numquid  tumqjorespatrenoBtroAbro' 
ham  f  Quemteipsum  fdcis  tOmnes  perfidiaqualiter 
excepit  1  o  qualiter  oculos  ciauditlivor  !  quantum 
judicium  cordis  nequitia  pr»judicata  confundit !  o 
quam  dure  amputat  obstinatio  rationemisensus  hu- 
manus  perversus  audire  non  potesl,quod  semel  sta- 
tuit  odisse,mah8bonitas  exosa,  justitiainjustisini- 
mica.  Hinc  estquod  hominesmendace8.cognoscere 
nequeunt  veritatem,  judex  animusinvenire  verum 
non  potest  inter  ndntia»  falsiUtum.  Quodvult,non 
quod  estj^udit  semper,qui  decrevit  errare.  Dixerat 
Ghristus  iSiquissermonemmeumservaveriiimwtem 
wm  videbit  in  a^emtfm.Jud«usnondiscutit  audita, 
interpretarisibi  dicta  nonquaerit:  quo  ipse  impos- 
sibile  fiB8timat,exigitutillea8truatquipromittit;  sed 
moxde  conceptu  menfisblasphemiamparturitjserit 
injurias,maledicta  diflfundit,et  auctoritatem  dicen- 
tisita  contumeliis  vacuarenititur,utet  aBtema  dare 
po8iemortalibu8noncredatur,quisichumani8vide- 
tursubjacere.jYttncfcwita  quoniam  domoniumha^ 
hes,  DaBmonmaliauctor,  malapromittit,  non  bona  ; 
ocddere,  non  vivificare  con8uevit;nec  vult«temo8 
essehomines,  quosnectemporales  esse  permittit 
Ergo  non  est  d«mon,  ^  sed  Deus  est  Christus,  qui 
redonatquam  donaverat  vitam,  et  verbo  suo  aeter- 
nos  facithommes,  quos  diabolus  persuasione  sua 
fecerat  temporales.  Abraham,mqmi,mortuus  sstet 
propheta,  et  tu  dieis :  Si  quis  sermonem  meum  ser- 
vaverit,mortemnon  videM  in  atemum.  Audiatfide- 
li8,ut  fide  revelante  cognoscatquod  infidelis  nescit 
audire,  quod  videre  non  potest  qui  semet  increduli- 
tatisdemersitobscuro.DixitChristus  :  Mortem  non 
videbit.  Obstinatio  tua,  Judeee,  merito  dicere  fal- 
sitalem  qu»rit.  Abraham  et  prophet»  verbum  au- 
dientes  tenaciter  servaverunt,  sed  tamen  mortui 
sunt,  sed  non  in  aetemum.  Ergo  cum  dicit  :  Mor- 
tem  non  videbU,  et  addidit  In  csternum,  c  resur- 
rectionem  promittit,  non  temporaliter  negat  esse 
morituros.  Jud«e  quos  mors  in  pr»senti  saeculo 


a  Varians  lectio :  IntemufUiam  falsitatum. 

h  Ms.  Casenes :  JDeus  ergo  Christus  est,  non  est  do!- 
mon,  Qui  redonat. 

c  Lege  iis  similia  apud  Augustinum,  Tractat  in 
Joan?43  pag.  425  Oper.  tom.III.  Quid sibivult  quod 
ait :  Mortem  non  videbit  in  (Btemum  f  nisi  quia  Do- 
minus  videbat  aliam  mortem,  de  qua  nos  liberare  ve- 
nerat :  mortem  seeundam,  mortem  atemam,  mortem 
gehennarum,  mortem  dammnationis,  etc. 

<i  Ita  emendat  Latinius  quod  habent  editi,  .susci' 
tandosuseitatus. 


futumm.Audi  apertius  hoc  d]centem:Ommf  quicre- 
didefHt,nonmorieturinsBtemum,sediransibUdemorte 
advitamiJoan.Yetxi).  Quomcdonon  moritur  ?  Quia 
de  mortetransitad  vitam.  Moriturergo,moritur  om- 
nis  qui  nascitur  de  conditione  mortali ;  sed  vivit,  et  in 
eeternum  vivit,omnis  qui  renascitur  de  genemtione 
vitali.  Sed  dico,  qui  potuit  auferre  mortem,  quare 
hominem  voluit  transire  per  mortem  ?  gratior  enim 
videtur  medicus  qui  anticipat  morbos,  quam  qui 
morbis  igerit  seram  etnon  sine  doiore  medlcinam. 
JudsBe,  fecisset  et  hoc  medicus  Christus,  si  medko 
flBgmtus  non  fuisset  ingratu8.IUe  etvitam  dedit,et 
homini  mortem  venireprsedixit :  sedillequiadversa 
nonseD8erat,prosperaseTvarenescivit.Bonaiqaam 

Q  8intbona,8cire,Qisi  malorum  cognitione  non  possu- 
mus.  Ergo  magnificabiturChrislus,  quietanteinha- 
bitamvitamdedit,  etperditammodoreddit:  ethomo 
plus  gnaras  viteB,  erit  sibi  cautior,  erit  plusgratus 
aLncion.Numquid  major  es,inquit,pa^no«fro  A  bra- 
ham  f  Plane  major  et  tanto  major,  quantum  8«rvo 
dominus,  quantum  Deu8homine,quantumfactiira 
faclor,quantum  vivificansmortuo,^  quantumsusci- 
tans  suscitato.  ResponditJesus.AbrahamexsuUavit 
ut  videret  diem  meum ;  vidit,  etgavisus  esl.  Ille,  ut 
ostenderet  vivere  Abraham,dixit  illum  vidisse  diem 
suum,  id  est «  diem  quo  mundo  natus  est  Christus. 
Dierum  conditor  non  tenetur  die,  temporis  anctor 
tempora  nesoit ;  sed  Christuspropterhominemhomo 
natU8,et  diem  suscepit  et  tempus.  Abraham  exsuUa- 
vit  ut  videret  diem  nietiin.Si  Moyseset  Elias  in  monte 

^  occurrunt,  ut  promissum  conspicerent  Christam, 
quomodo  nec  Abraham  occurrit  ad  partum  Yirginis, 
ut  promissam  benedictionem  in  gentibus,  id  est,  in 
semine  suo,  patientissimus  exspectator  intenderet? 
Amen,  amen,  inquit,  dico  vobis  quia  ante  Abraham 
ego  sum.  Si  omnia  per  ipsum  facta  sunt,  el  sine  ipso 
factum  est  nihil  (Joan  i.),  et  hic  estcui  Paterdixit : 
Faciamus  hominem  ad  imaginem  et  simUitudinem  nos- 
ira  (Gen.  i),  quomodo  Abraham  non  vidit?  FaciO' 
mus  hominem  ad  imaginem,  et  sinUHtudem  nostram. 
Angelus  et  Deu8,ut  diversaest  substantia,  sic  imago. 
t  Ergo  non  nisi  ad  Filium  loquitur  Pater,  cum  dicit : 
Fadamus  hominem  ad  imaginem  et  similitudinem 
nostram,  quibus  est  imago  eadem,  eademque  sub- 
stantia.  Tulerunl  Uipides,ut  mitterent  tn  illum.  Et 

D  ffidificantes  turrem,ut  altius  caderent,ipsi  sibi  lapi- 
des  providerant;  et  isti  lapides,  non  ut  Deum  occi- 
derent,sed  unde  se  occiderent,  miseralnles  attule- 
runt.  Jesus  abscondit  se.  Non  timens,8ed  ignoscens : 

•  Augustinus,  loco  modo  laudato,  pag.  427^  num. 
16...  Ineertum  autem  potest  esse  unde  dMferit :  utnm 
dtem  Domini  temporatem,  quo  erat  venturus  in  oame. 
an  diem  Domini,  qui  nesdt  ortum,  nesdt  oceasmmJSsd 
ego  non  dubito  patrem  Abraham  totum  scisse. 

t  S.  Rarnabas  in  sua  epistola :  loquente  Paire  ad 
Filium  :  Faciamus  hom^iem,  etc.  Justinus  martyr, 
dialogo  cum  Trvphone;  Theophilus,  lib.  u  ad  Auto- 
Jyc. ;  Qrigenes,  lib.  n  contra  Gelsum ;  Eusebius  Cs- 
sariens.,  Uislor.  Ecdes.  lib.  i  cap.  S,  etc. 


Ml 


SBRMO  GXXXIl. 


m 


Deos  peccatorem  oum  fugit,paroit ;  Deus  rebeUem 
noD  vult  perdere,  cum  declioat. 

SERMO  GXXXII. 

De  unitale  fidelium. 

Si  p«rfectaomiiia,Birobutta,  si  nuUius  indigagi- 
goeret  et  proferret  natura,  profecto  abolereturpie- 
tas,  ingenium  deliceret,  arsperiret,  aurum  obscura- 
retur  in  terra,  gemma  occultaretur  in  lapide :  utra- 
qae  tamen  inyenit,  purgatydittinguityeUmatopifex 
di8cipUna;et  arseademusque  ad  murenul»  pre- 
UosflB  speciem,  graUamque  perducit ;  etquod  terra 
oatarsB  largo  de  fonteproducit»aut  asperatursenU- 
bus,aut  agresU  luxuria  dominante  sUyescit,  nisi  Ulud 
ad  coltam  suum  solers  agricol»  reyocet  industria ;  et 
ne  longiuseyagemur,  uooet  yemaculo  ea  in  quibus 
nitimurafferamus  ezemplo.  Incunabulisjam  natus 
homo  in  homine  est, «  sed  latet ;  est  corpus,  et  non 
est ;  membra  yidentur, et nonsunt ;  yiyuntqu» non 
Tig6ntsensa;incUttaturpietas,de8udatindustria,ars 
laborat ;  etnt  pleniusdicam»  quotmembra  homiois, 
tot  magisteria  uthominem  perficiant,  elal>orant.  Et 
qnid  plara?cunotaquffinatura  generatyelproducit, 
pietas  nutrit,  industria  excoUt,arsdecorat.  Et  quid 
mirom,  firatres,  si  Deus,  qui  paUpropterhominem 
▼olait,  ut  hominis  honoraret  industriam,  in  rebos 
pjraBsenUbus  infirmari  yoluit  et  naturam  ?  Hinc  est 
qaod^  sensus  in  Utteralatet,  ocoultaturdivinumin 
hamano  sermone  mysterium ;  ut  qu»  credentibu^ 
adhac  futura  jam  patent,  perfidis  et  noo  credenU- 
bas  obscurentur,  acsiinfldelium  poBnafideliumre- 
dnndet  adgioriam.Nonenim  paryiest  cruclatus  yisa 
non  eemere,  audita  nesoire,  salutifera  yelut  nozia 
deelinare,  yirtutes  quasi  yiliasiocayere,  diceote  ipso 
Oomino:iii  parabolis  loquor,  ut  videnl$$  nonvideahtt 
ei  audientee  non  audiant  (Mare.  ly ;  Luc.  y lu) ;  et  adfi- 
deles  :  Votris  autem  dalum  e$t  nosse  mysterium  Dei 
{Maltk.  xiu).  NuUiergo,  fratres,  simplicitate  suaaut 
eommanis  aut  yilis  sermo  eyangelious  hak>eatur,  pr»- 
sertim  eum  ipsa  ^  personans  eyangelic»  lecUonis 
tuba  beoe  petentibus  et  pie  cupieoUbus  prffidizerit 
denegaodum,  diceodo  :  ^  Quia  si  duo  ex  vobis  con* 
venerimtsiiper  terram,  de  omnire,  quamcumquepetie' 
rint,  fietiltisaPatremeo(Matt.xyiu).  AudisUsquan- 
tum  possit  et  prffiyaleat  saoctffipetiUoois  asseosus  : 
non  dixit  iUud  aut  iUud,  sed  totum  se  promittit 
quidquiduoitas  postulatiooiscoocupierit,  prestatu- 
rum,  cum  dicit :  De  omnire,  quameumque  petierint, 
fiet  iltis.  Salya  tameo  ea  cautela  et  revereoUa,  ut  a 
Deo,  qu»  Deo  «digoa  suot,  postulentur;  qui  eoim 
maJa  a  Deo  postulat,Deum  maU  judicatet  seoUtau- 

•  Imperfectus  eoim  est,  et  oon  ost  completos.  Ex 
Aristotele  n  et  m  de  Geoerat.  Mita. 

b  Soli  homioi  vit»  cursos  io  labore  prffiscribitar, 
ttt  raUonabiie  ouod  accepit  exerceat.  D.  Ambrosius 
optime  io  prsefat.  Evaogelii  Lac»,  propc  medium, 
obi  et  coo^ueoUam  hujusce  rei  affert.  Mita. 

cEx  ediUoo.  Boooo.  59,  et  ex  Mita.  Ali»,  perpe- 
ram,  eum  ipsaprxmia  evangelicae  lectionis  nihtl,  etc. 

^  Niris  modisluecyerlMia  Patribus  exponuntur,  ut 


A  ctorem :  et  qniayUiaetindigna  precatar,pr»stanUs 
potestatem  et  potenUam  degener  peUtor  ignorat. 
Non  ergoimpia,sedpia ;  non  terrena, sed  ccelesUa ; 
non  Uieoebris,  sedyirtuUcongrtta;nondignaodiis, 
sed  apta  concordi»,ataUsemperezorandasuntlar- 
gitore.  Ubisuntquipr8BsumuntEcciesi»conyeotum 
posse  contemni,  et  soUtarias  preces  yenerand»  con- 
gregaUoni  autnmant  anteferri,  si  duobus  ysl  trU>us 
simulpositis  ^  mediumse  futuram^et  omniasepro- 
nutUt  qu»  postalatus  fuerit  pr»staturum  {Matth. 
zym)?  Qui  nii  negat  tam  paucis,quid  io  conciUis  et 
congregationesanotommposcentibusdenegabit?Sic 
credens  proplieta  hoc  adeptumsegloriatur  cumdi- 
cit:  Confitebortibi,  Domine,  in  toto  corde  meo,  in 
coneiliojustorum  et  congregatume  (Psai,  cx).  Toto 

3  cordeconfitetur,quitotum8ibiinoonciliosanctorum 
quod  poposcerit,fcaudit  essepr»standum.Sednon- 
nuiU  subspeciefidei,oontemptassuiexcusarenitun- 
tor  ignayiam ;  ut  neglecto  yenerandi  coetus  et  con- 
gregaUonisardore,Uludse  tempusoraUoni  deputasse 
confingant,quoddomesUcisdederintetimpenderint 
onris;  et  dum  propriis  desideriis  mancipantur,  di- 
yina  oontemnunt  et  despiciunt  insUtuta.  IsU  sunt 
qni  oorpus  GhrisU  dissipant,  membra  dispergunt : 
nec  ad  deoorem  suum  paUuntur  formam  Dominici 
habitus  peryenire,  quam  propheta  cum  yidisset  in 
spiritu,  sio  oanebat :  SpeciosusformaprwfiUis  homi' 
num(Psat.  zuy).  Habent  quidem  smguia  membra 
proprium  sui  munus  officii,  quod  tamen  tuno  im- 
plere  poterunt,  si  conneza  sibiet  compagUiata  per- 

p  fecU  corporis  peryeniant  ad  deoorem.Hoo  ergo  in- 
terest  intercongregaUonis  plenitudinemgloriosam, 
etseparaUonispr»samptamdeignorantiaautnegU- 
gentia  yanitatem  ;quodin  saiuteethonore  intregri 
corporis  specios  est  unitas  membrorum  et  in  separa- 
tione  yiscerumest  foeda,  leUiaUs  ethorrendapemi- 
cies.  Homo,  quid  aUud  te  docuitin  tuo  corpore,aut 
sic  diyisaconjunoUo,auttam  coojunctadiyisio,nisi 
ut  ex  mulUs  unus,  et  unus  in  mulUs  yiyeres  ?  Est 
membrorum  commercio  salutari  preUosus  oculus, 
sed  si  perseyeratin  corpore;alioquiubi  corporide- 
fuerit,  sibinon  aderit:  de]>entilU  membraomnia 
su»  lucis  obsequium ;  sed  etipse  oculus  senUtcor- 
pori  sedebere  quod  luz  est,quiutique  oum  onmibns 
membris  ^  ministeriummembrorum  proyideat,eyul- 

|v  sus  a  corpore  oec  yidet.QuisquisiUeestquiseputat 
esse  aliquid,tali  institutus  exemplo  maneat  in  Ecde- 
sia,  ut  sit  aliquid ;  aUoqui  ubi  defuerit  UU,  sibi  esse 
mox  definit.  Quod  qui  pleniusnossedesiderat,  Apo- 
stoU  de  corpore  GhrisUloquenUsperlegat  insUtuta, 
quianosiUaperourrere  sermonis  brevitas  amica 

est  apud  Maldonat.  io  hoc  texta  Matth.  xym,  19.  Mita. 

e  Jac.  IV,  3  :  Pelitis,  et  non  accipitis^  eo  quod  male 
petitis. 

t  Promissiooi  huic  oiUtur  Ecclesiae  oostr»  fides, 
qa»  fidelium  coeUbos  et  coociUis,  omoibusque  locis, 
io  quibus  catholicus  grex  coogregatur,  Spirilum  san- 
ctam  pr»esse  coostaotissime  credit. 

fcEx  ms.  C»sen.  io  impressis,  audet. 

b  Ex  mss.  Gflsseo.  et  VaUcan.  EdiU,  miniitra^m. 


m 


S.  Ptm  CHRYMLOGI. 


lU 


boH  pfttittir  (I  Cof".  I).  Lei  «bI  data  fion  unl»  «ed 
omnibus,  Ghiifttus  nou  pro  une,  nee  ad  unum,  sed 
ad  omnes,  et  pro  omnibus  TeBlt;  ut  redintagniret 
omnes  in  untim»  solum  bonum,  solum  juoundum 
propheta  futuri  prsseiUB;  sicproclamat^Ee^^tiam 
bonum  et  quam  J^cHndum  hahUdnfratreiin  unum 
{P$al,  cxxxii).Quia  Deononsingularitaiestaceepta, 
sed  unitas.  Spiritus  sAnotUs  apostolis  in  unutncon- 
gretatis  ubertate  tot&  sui  fontis  illabitur  (Act.  11), 
cujusut  simuldiscipUlioperirentur  adventum  Domi*- 
nica  sunt  preeceptione  commoniti.  Pratres,  kmittit 
divina  munera,  perdit  gratiffi  largitatem,  charitatis 
fraudatur  bonis,  unitatis  illum  benedictio  non  mane* 
bit,  qui  de  se  maleflcus,  et  exdefectusuo  «tultesibi 
sufiQciens,  sic  praster  EcclesiamTitamqueriif  quam 
in  ipsa  tantum  esse  propheta  testatur,  dicendo  : 
Ecce  quam  bonum  et  qnam  Jucundum  habilarB  fra- 
tres  in  unum  (Psal,  cxxxn) ;  quia  illie  mandavit  Do- 
minus  benedictionem  et  vitam  usque  in  sfficulum 

a  SEhMO  CXXXIII. 

In  Z).  Andream  apoitolum. 

Beatus  Andreas  merito  natus  iiodie  creditur, 
quandononadprflssentemTitami)  matemo  esteffu- 
sus  et  Utero,  sed  0  conceptu  fidei,  martyrii  partu, 
coelestem  noscitur  generatus  ad  gloriam.  Quando 
non  eum  materna  cuttabula  suscepere  vagientem, 
sed  superna  triumphantem  secretareceperunt;quando 
non  infirmum^  lactis  pastUm  genitricis  trahitex  pe- 
ctore,  sed  pro  rege  sUo  deTOtisslmus  miles  virtutis 
sanguiuem  fudit.  Vlirit,quiamortemc(BlestismiIitiflB 
bellatoroccidit.  Hequitur  hic  moriendo  Domino  (e- 
stuans  et  anhelans,ac  toto  virtutis  gradu  Dominicis 
incumbit  hserere  vestigiis,  ne  eum  cursus  faciatdis- 
parem  fratri,  quem  natura similcm,  vocatio socium, 

a  Sermo  hic  in  codice  Vaticano  inscribitur :  Inei- 
pit  termo  de  natale  5.  Andreoe. 

b  In  margine  ipsius  codicis  manu  recentiori,  ma- 
temo ;  in  textu ;  merito, 

^  In  eodem  eodiee,  conceptu  Det\ 

<*  Codex  Vai.,  lactit  potum. 

«  £x  editione  Mit^e.  In  ms.  Vat.  et  in  editis  aliis 
dcest  largiente  se.  Sermonem  autem  hunc,  quo  nil 
corruptior  erai  in  ediiis,  ad  fidem  mss.  emendassc 
testatur  Mita.  Corruptus  etiam  occurrit  in  ms.  Vati- 
cano,  et  Vallioellano,  in  auo  item  inscribitur :  /n  <Ue 
natali  S.  Andrex.  Dequaloquendi  formula  vide  quss 
notantur  a  claris.  Meursio  in  Gloss.  de  naiiyitate 
martyrum ;  ei  Gasparem  Barthinm  Adversar.  lib. 
tix  cap.  3 ;  et  Hisioriam  de  duobus  Chrisii  Militibus 
Damasceno  ascriptam.  Unde  veteres  mariyruro  pas- 
siones  baptimtm  etiam  appellavere.  Vide  notam  d 
serm.  i35. 

'  Hujus  sermonis  tiiulus  in  ms.  Ctesenatico  t  In 
natali  S.  Felicitatis.  Beaia  Felicitas  una  cum  filiis 
RomcB  martyrium  passa  est  sub  persecutione  Severi 
imperaloris,  circa  annos  Domini  900,  vel  paulo  antc 
sub  M.  Aurelio  iempore  Soteris  papee  anno  circiler 
176,  MitA.  —  S.  Felfciiaiis  passio,  una  cum  septem  fi- 
liis,  obvenit  Romffi  circa  annum  450,  sub  Publio  Ur- 
bis  prffifeeio.  et  Anionino  Pio  imperaiore  :  sub  quo, 
licei  placidissirao  principe,  martjria  non  defuere. 
Ejus  festum  ium  antlqua  Marivrologia,  tum  eiiam 
Sacrameniarium  beaii  Gregorii  a  flltorum  festo  di- 
•tinguunt ;  iilorum  enim  memoriam  habent  die  10 


A  par^m  gratia  ipsa  p«rf^carat.  Ad  oaam  ToeemDo* 
mini  sicut  ille  patrem,  patriam»  ceninm  reliquit : 
laboribus,  opprobriis^  itineribut»  contumeliit,  vi- 
giliis,  •  Christo  largiente,  se  indefesse  germani  so- 
cietati  donavit :  solumestquod  tempore  Dominicas 
Pastionisfugit,  sednequahoo  impar,  quia  fugit. 
Negare  autem  si  aliqua  putatur  culpa,  Bon  eat 
gravius  fugere  quam  negara.  8ed  taeenda  sont 
alia  :  sequavit^  firatres»  venia,  quos  tie  ditcreverat 
enlpa.  Et  subsecutus  martyrii  fervof  derotoi  per^ 
probavit,  quoi  m^tus  improbaTerat  anteeedeai. 
Nam  crucem  quam  refugerant»  pottea  eonjunotli 
Tiribut  ardenter  invadunt,  ut  undereatom  tumpte* 
rant,  inde  eonscenderent  ooslum,  inde  pnsmium 
sumerentetooronam.  Petrus  nsmque  erucem,  ai^ 
borem  oonscendit  Andreas ;  ut  qui  Ghristooompati 

Q  gestiebant,  in  semetipsis  flguram  fbrmamque  ip- 
sius  exprimerentpassionis;  etredemptiiigno,  con- 
summarentur  ad  palmam.  Sie  Andreas  noster  etsl 
oredit  ordinii  presmio  tamen  non  eedit  et  ]at>ori. 
'SERMO  GmiV. 
/n  D.  t^lieiiatem  martyrem. 
Quoniam  Tarios  martyrum  moltipIicesTe  trium* 
phos.quospersecutoris  orudeiitas  f  oties  illusa  cQmu> 
laTit,  fempus  nos  dinumerarenonpatHunadiilam 
totanostri  sermoniscoofugitoratiOyquA  meruitfl- 
lios  tot  habere  quot  dies  n  mundus  accepit.  Vere 
materIuminum,fons  dierum,  qum  septenarioooru* 
Bco  germlnis  sui  toto  ort)e  splendet.  Beata,  qua 
^  nonsolum  pro  lege  patitur,sedipsius  >  legishepta- 
Ilsmum  meruit  mater  sancta  generarer  heptalismom, 
fratres,qui  nonunius  ettempo^alistabemaouliilla- 

^  straret  arcanum,  sed  Ecolesiam  sempiternam  saero 
liluminaret  incenso.  Felix,  quas  meruit  portare  tot 
Tirtutumpignora  quotilla  area  J  preeceptorumTolu 

Julii,  hujus  vero  die  23  Novembris.  Celebrem  autem 
fuisse  ohm  Homae  Felicitaiis  memoriam,  ex  eo  maxi- 
me  arguitur,  quod  in  die  cjus  passioni  sacro  sanclua 
Gre^orius  papa  homiliam  ad  populum  habuit,  ubi 
muheris  hujas  constantiam  muftis  landibas  extoUit : 
et  olim  etiam  sub  ejus  nomine  ccBmeterium  Rom» 
exsiiiisse  noiai  Baronius  in  noiis  ad  Martjrologinm. 
Ejusdem  acia  sincera  exhibet  Ruinartius  pag.  36. 
Vide  etiam  Martjrologium  Adonis  ad  diera  (0  Jnlii, 
et  23  Novembris,  ibique  notas  doctiss.  Georgii. 

g  Scilicei  quot  dies  consumpti  sunt  in  creatione. 
Sepiem  enim  filios,  qui  nna  secum  marijriam subiere, 
enixa  fuii ;  ei  sepiimo  die  mundus  absolutus. 
^  Alludii  ad  illam  Matrem  septem  filiorum  11  Ma- 
D  chab.  vn,  qofls  pro  patriis  legibus  unaeum  filiisatro- 
cissima  tormenia  ab  Aniiodio  tyranno  simul  cum 
morie,  poieniissime  sustinueruni.  De  guibus  S.  Gre- 

gorius  Nazianzenus,  orai.  20  in  Macnab.,  pulchre. 
[ITA. 

i  lia  omnes.  Mita  addii  in  ora  libri  :  ffeptatismus 
ponisur  pro  numero  septenario.  Hic  autem  mendnm 
cubarenoiatMacrius  in  Not.  Eccles. ;  debet  enimlegi 
heptalyehnum,  jnxta  vocem  Grsscam  lirra>v;^«;,  la> 
cernam,  septem  refertam  Inminibus,  qumardebatin 
templo  Hierosoljmitano,  et  ad  quam  respicit  Ghrj- 
sologus. 

J  in  arca  foBderis  erat  liber  Deaterondmil  scriptos 
fabulis  lapideis  ex  senteniia  Tostati*  Forte  senss 
Auctoris,  si  lapides  erant  oumero  septem,  in  (fnibas 
Deuteronomium  erat  scriptum,  quod  pracepta  conti- 


m 


fiBRMO  CXXIV. 


m 


wAMl  Mlorata  gettatit  (BiBbd,  xxt)  ;  et  ut  illa  Terbo,  A 
ita  hsodooeret  exemplo.Jam  tuno  eos,firatre8,  mar* 
tyres  genuit,  quando  eos  partus  septenario  nu- 
ffieroeoneeoraTitet  mjstioo.  Huo^liuotanotuePau* 
lus  Toniat»  qui  adhuoparturitdoneoGbrietUBforme» 
turinhomine(6ato/.  iv).  ISooe  mulier  iterum  atque 
iterum  parturit  doneo  in  tirtutem  muteturioflrmi* 
taft,  oaretranseendatin  tpiritum,  terra  trantferatur 
in  oaslttm .  ArdelMtt,  atihelabat^ut  eot  uno  die  saorot 
martyrM  pareret,  qnot  Tit  partulot  pef  aiittorum 
enrriettla  generabat.  Eoee  mtilier»  eooe  mater,quam 
tita  Aliorumfeeitaniiam,mort  teeuratt.Beata,  eui 
iti  futura  ^oria  tot  attant  eandeIabra,quot  germina; 
beattti  qutt  tot  presmitit  ad  regnum;  beatior,  quie 
tuun  iB  tflseulo  A  nil  amitit.  ^  Diteurrebat  IflAtior  in* 
ter  eonfbtta  eadatera  quam  ititer  ounabula  ehara  g 
filiOTum,quiaintemitoou]ittotoemebatbraYiaquot 
TuLiera;quot  tormenta,  tot  prflsmia;  quot  vioti- 
mat,  tot  ebrotial.  Et  quid  plura,  fHitret !  ffon  ett, 
iMm  ett  teramaler,  qua  netoit  Itliottioamare. 

c  sERHo  cmv. 


/fi  D.  Ltturemthm* 

Hodiemut^  dietbaptitmi  martjritJLaurentii  oo- 
rona  iIluttratur,ouJuiegregii  martyritmerita*  nuUa 
part  Rottiani  orbit  ignorat.  Paseut  ett  in  ipto  oa<» 
pite  gentium)  idettjniptaurbe  Bomana.Ibi  enim 
diacouui  minittravit,  et  ipto  Juventutit  tu»  flore 
deeorem  jUTentutit  tUA  sanguine  purpnravit.  Patsio 
ojusinsignitest,nlultumque  mirabUit :  hano  brevi* 
ter,  Domino  adjuvante,  narratio. '  Illo  tuno  arohi-  . 
diacono  beatut  Sixtut  eratepitoopu8»oujut  trium-  ^ 
phat  martjrii  ante  triduum  fuit.  Gum  ergo  tanotut 
Laurentiut  episoopum  suum  Sixtum  pergentem  ad 
martjrHum  sequeretur.flde  fhltut.trittitaffieetu.nou 
quiaillepatiebatur,tedquiaab  illo  ipta  deterelm- 
tnr^respexitvenerabilitsenexvenerabilemjuvenem, 
et  ait  illi :  floli  esse  tristis,  fili,  post  triduum   me 

nebat.  Scribit  Joseph.»  de  Antiauit.  Jud.  lib.  iv  eap. 
8«  quodstabat  liber  legis  propelatus  arciB»  sed  extra 
et  legebalur  septimo  quoque  anno  in  festo  Taberna- 
culorum  asummo  sacerdoie.  Vide,  si  placet,S.  Hie- 
ronjmum  in  Bxposit.  Deuteronomii.  Mita. 

ft  Filios  enim  non  amisit,  sed  pignora  prrnmiiit  ad 
eoelum.  ut  ait  B.  Gregorius  in  laudfata  homilia. 

k  Laudat  v^rba  h»c  Ruinartius  loco  superius  ci* 
Uto.  pag.  23. 

e  Vide  in  PrflBfatione.  D 

4  Diem  emortualem  martjrum  haptitfnum  etiam  a 
teteribUs  dictum  superius  ibnuimus  in  nota  •  serm. 
133.  Chrysostomus,  homil.  75.  V.  tom.  :  JVe  mire' 
mitti,  quod  baptismum  vocaverim  martyrium  ;  etenim 
hie  spiritus  etiam  eopiose  adest,  et  peccata  tolluntur. 
et  anima  mirabiliter  purgatur  :  et  quemadmodum,  qu% 
haplizantur  aqidsjtaquimartyiii  eoronam  consequun^ 
tur  proprio  lavantur  sanguine.  Hoc  etiam  sensu  vot 
jSffTrri^fta  sumi  de  morte  Christi Matth.  xx,  22 ;  Mare. 
X,  38 ;  Luc»  xii,  50,  notatidem  Chrjsostomus,  ho- 
mil.SStom.  V;ThoophjIactusincap.xxMatth.  pag. 

tn. 

•  Protulit  verba  hadc  Ruinartius.  m  actis  Martj- 
rum,  de  S.  Laurentio.  pagg.  488.  Augustinus  serm. 
303  nov»  editionis  :  Quam  non  potesl  abscondi  Roma, 
tofh  tion  pdtest  abseoMi  LaurentU  corona,  Lao  Ma- 
gnus,  in  serm.  de  hoc  aancto  ait :  Quam  clarifieaUsm 


sequeris.  Tuno  illeebibitaprophetia,  Jam  oorde  pa« 
ratissimus,  ex  spiritu  ebrius,  oertum  speravit  futu* 
rum  quod  prsBdixerat  iile  qui  noverat.  Deinde  ap* 
prehensus,est  adduotus  :et  quoniam  erat  arehidia- 
oonui,  apud  illum  esse  utique  i  eredel>antur  opei 
EoclesisB,quas  desiderabat  perseeutor,QOtt  tam  &v&* 
rusquam  furiosus.Oderatqnemoeeidebattsed  ama-» 
bat  apud  eum  quod  iUe  eontemnebat.  Brat  autem 
sanotus  Laurentius  pauper  opibus,diveB  moribus  ; 
non  se  negavit  Bedesia  habere  divitias,sed  ut  eai 
ostendefet,triduidilationempetiit,  deinde  manda- 
viteongregari  agminapauperum.  Tunodeinde  ipso 
die  eorotttt  su»  prassentatus  examini,tamquam  d^ 
monstraturus  quod  ille  quflBrebat,demonstra  vi  tqtiod 
habebat  Tunoaitperseoutor  i  Ubi  sunt  Eoolesias  fa- 
oultates  ?  Atillemanum  ettendeusinpauperes  :Ha 
suntjnquit,  Eoelesitt  faeultatet.  Yerum  ditit^  ted 
attiarum.QUid  autemmirum  siveritas  autitodiute? 
Irritumse  dolens  erudelistjrannusetavarusinikiti- 
ous,  qui  forte  mitiorem  pmnam  eogitaterat,  fbrto 
interfloere  venerabilem  Juveneitt,  p&raH  flammai 
priAoepit ;  plut  ardeb&t  quam  uTebai  *,  urebat  in 
oame,ardebat  Ifl  oorde.  Bupplioium  «Jus  tanto  ertit 
gravius,  quanto  tnterius.Tune  oblata  ett  turrendai 
et  ut  verius  dioam,  assanda  martjrrio  ^  liobilisilla 
Laurentii  oratioula:  astrietusestferro,  sed  illeenh 
tioulam  supplioii,leetumquietisputabat!  tupplioiuth 
diti,  seoundum  animam  punientis,  non  seouttdum 
oonseientiam  patientis.lfullumestenim  tupplioium 
dauinati»  ubi  non  est  pmna  peoeati.ltaque  beatistl- 
mus  martyrottendens  quam  quiete  Jaeeret  inillo 
ignito  ferro»  ait  oiroumstantibut :  Jam  mt  versate, 
i  et  si  una  pars  coaotaest,  vorate.  Mirattiur  patien- 
tiam,donum  Dei  miremur.Ibi  fldes  non  solumnon 
arsit,  sed  et  oonsolabatur  ardentem.  Quare  Adet 
oonsdabaturardentem  TQuiafldelem  tenebat  pro* 
mittentem.Utfldesnon  defioeret»  ut  spes  nottaver- 
teretur,  ut  eharitas  inter  poenat  igneas  oorporalet 

esse  Jerosolymam  StephanOf  tam  iUustrem  fuisse  fa* 
clam  Romam  Laurentio. 

f  Innuit  hoc  idem  Prudentius»  hjmno  de  S.  Liitt- 
rentio,  Jibri  tltfil  Xrtf  A^ov  hjm.  t : 


Hic  primus  esaplemviris, 
Oai  sUat  sd  aram  proiimi, 
Levita  sublimis  gradu, 
Et  cffiteris  pfflBstantior. 

8  Hoc  archidiaconoram  munus.  tbidem  t 

Claustris  sacronim  prfiserat  : 
CkBlettis  arcanom  domai 
Pldlt  gabernans  claviboi, 
YoMSqoe  dlspeasaas  opei. 

b  Celebris  hfficjam  dia  Bomse.  Gre£[orius  Magnusi 
iDdict,  it,epist.33adDynamium  patricium Gailiarum 
transmitUl  erucem  parvulamt  eui  de  catenis  S,  Petn 
bene/kia  inserta  sunt...  et  perquatuor  in  eircuitu  par* 
tesde  B.  Laurentii  craticula  inqua  perustus  est,  bene- 
ficia  eontinentur.  Servatur  etiamnum  Rom»  extra 
muros  ad  divi  Laurentii  in  aspro  Verano. 

i  Auguslinus,  serm.  303 :  Jam,  inquit,  coetum  est ; 
quod  superest,  versate  me,  et  mandutuite.  Prudentius  ; 

ToDC  ille  :  coetom  est»  devora, 

fit  stperimentom  cape 

Sit  crodom  an  assiim  soavins. 


r67 


S.  PETRl  GURYSOLOGI. 


868 


plus  acceoderetur,  Deidonaeranl.Fratres  mei»  ne-  A  Etnos,fiiioli«  quod  habuimu8,dedisse  Donpoeoitet : 


ipo  arroget  potentiae  suae  quod  non  dat  nisi  Deus 
Merito  Apostplus  alloquens  martyres^ut  in  Epistola 
ejus  hodie  cum  legeretur,  audistis  :  Vobis,  ioquit, 
donatum  eslpro  Chrislo,non  solum  ut  credatis  in  eum^ 
^edetiamutpatiaminiproeo  (Phil.  i).  Ergomarty- 
rum  meritavelutDeidonalaudemus,  amemus,ore- 
mus,  sub  inferamus  voluntatem  nostram.Voluntas 
enim  sequitur,  non  prsBvenit.  Sed  tamen  non  deest 
charitas,  si  non  desit  voluntas ;  ipsa  enim  ardens 
voluntas  vocatur  charitas.Quis  est  qui  timeat  volens? 
quisett  qui  amet  nolens?  ferveat  oratio,  et  festum 
martyris  celebretur  ;  sed  utnon  sitinanis  qui  cele* 
braty  imitetur. 

a  SERMO  CXXXVI. 
/n  Adelphum  efriscopum. 
Habet  hoo  ^  Adelphi  antistitis  sanotus  animus,  et 
piena  pietate  dignatio,  ut  dives  pauperisintretho- 
8pitium,pauperis  se  ponatad  mensam.et  humilibas 
86  faciat  essecommunem,  quemdiviti»,  potestas, 
honor  fecit  et  reddidit  singularem.  Inter  mazimas 
enim  virtutesnumerandaest  ista  volunta8,qu«oon- 
tempto  obsequii  sui  fastUydespecta  magnificeB  domus 
reverentia,  calcato  etiamsuffifastigiopotestatis,  et 
abjectaopum  suarum  internacon8cientia,undetu- 
mor  maximushumanis  semperdominatur  in  menti- 
busyadvilissimasinopisse  inclinavit  angustias,  ut 
8U0  pauperemcontubernio  sublimaret.Beatu8  plane 
iste  animu8,et  ab  omni  morbo  arroganti»  remotus 
qui  ad  hoc  pauperis  divertorium  prius  intravit  ut 


quia  etsi  nos  factum  conturbavit  ad  tempus^relevatet 
solaturexempium.CitoadverbumhujusDeihominis 
exiguitasingeniinostriyUt  viduffi  iliius  pastus,  coe- 
lesti  proficiet  incremento  ;  ac  deinceps  a  reposito 
cordis  nostri  non  vitflB  substantiadeficiet,  sed  ipsa 
iaopia  abolebitur  et  defectus.  Feiix  vena,  qa»  suo 
ditatur  irriguo,  et  fluenta  puteisui  totaaoquirit  at< 
que  attrahit  e  ul>ertate.  Ecce  venit,  et  sublimes  ve- 
stros  aniinos  coslestis  imber  infudit^totoque  impetu 
supemi  fluminis,  qua  in  vobis  est^civitatem  Dei  luo 
rigavit  illapsu,  utterra  nostradivino  rore  madida 
centesimum  usque  fecundetur  adfructum.  Aperite 
sensus,  corda  dilatate,  et  gremium  vestraB  mentis 
eztendite :  utquidquid  de  coelestibus  iste  thesauria 
3  vobis  Hargiter  effuderit,  ad»ternam  gloriam  etcen- 
sum  perpetem  possidere  possitis. 
SERMO  CXXXYII. 
De  pradicatione  D.Joannis  BapUstm. 
Posleaquam  legis  vomereet  jugi  cultu  ezinanita 
Judaici  cespitis  est  ubertasybeatusjoannesgenliom 
coovolans  ad  desertum,  sentes  criminum  spiritus 
igne  succendensyinfhictuosas  arbores  ezcidens  ultio- 
nis  securiycomplaoans  asperos  superbiae  coUes^hami- 
litatisconvalles  erigens  eziequando,  et  planiiiem 
terr»totam(gramineperdito)aptan8^nutricibu8sub- 
mittensirrigua  Jordanis:ac  sic  Evangelioo  semini 
novaliadiffusaprfleparatyfecundacompoDit.Fiaclim 
est,  inquit,  verhum  Domini  superJoannem  Zacharim 
filium  in  deserto (LucAn).Verbum carofactum  est, 


ante  humanitatis  debitor  quam  largitor « ezisteret.  q  et  habitavit  in nobis  (Joan.  i).Supe$*  Joannem  ?Quare 

Imitari  Deum  evidenter  iste  gestivit,  qui  ante  hu- 

mana  in  corpore  suscepit  obsequiaiquam  beneficia 

homini  divina  concederet.Quod  pontificem  Dei  sum- 

mi  prffisentem  Adelphum  fecisse  conspicimus:  qui 

cumsit  verbodive8,8cientiacopiosus,magnu8  inge- 

nio,  «^loco  primusyegenisensusetmediocriseloquii 

nostri  audientiam  conoupivit,ilIiusprophet8Binstar 

quiillius  vidua  victum  esurivit  eztremum,et  parvu- 

lorum  ejos  suafame  vezavit  angU8tias,novum  diffe- 

rens  suapetitioneministerium,  ut  petendo  tribue- 

ret^esuriendo  saturaret,  et  exhauriendo  deticienti- 

bu8horreumdivinalargitatecumuIaret(IIIi{&^.xva). 


«  Sermo  autem  hic  in  ms.  GsesenfiB  inscribitur.  De 
laude  S.  Adelphi  episcopi.  Scimus  enim  apud  veteres 
obtinoisse  episcopos,  in  quoddam  interseobservan- 
iiffi  specimen,  si  forte  alterias  sedi  episcopi  eorum 
concionibus  aderant,  in  eorum  laudes  digredi ;  cujus 
rei  obria  sunt  exempla.  lllustre  guoddam  apudEn- 
nodium,  dict.  2,  tom.  I  Operum  Sirmondi  pag.  1053» 
ubi  Laurentius  episcopus  Mediolanensis,  qui  aderat, 
pluribus  laudatur.  Quam  tamen  concionem  pronun- 
tiavit  Honoratus  NoTarise  episcopus  ut  suam,  quod 
olim  consuevisse  notat  Ferrarius  de  Concion.  pag. 
20H.  Nazianzenus  orat.  6.  prassentem  Nyssenum  lau- 
dat ;  et  orat.  17,  Basilium  ;  et  Eulalium  orat.  30 ;  el 
centum  quinquagintaepiscopos  orat.  32.  Augustinus, 
psalm.  xcii,  episcopum  Cartnaginensem  :Gaudentius 
Brixiensis  .\mbro8ium  MedioJanensem,  elc. 

*>  Cujus  sedis  fuerit  episcopus  Adelphus  ignotom 
adhuc.  Mila  eum  episcopum  Metensem  dicit;  sed  nul- 
lis  vel  futilibus  superfultus  argumentis,  ait  Tillc- 
montius.  Vide  nolas  ad  Vilam  Cbrysologi  ex  Ca- 


nonad  Joannem»8ed<aper  Joannem  ?  Quiaquod  de- 
sursum  est,super  omnes  esi.FactumestverbumDO' 
minisupef*Joannem»  Quia  Joannes  voz  est,  Oeus 
Verbum.  Factum  est  verbum  Domini  supef^  Joan' 
nem.  Deus  super  Joannem,  super  servum  Do- 
minus,  super  vocem  verbum.  Sed  dicis  mihi : 
Quid,quod  vox  prtecedit  verbum  ?  Prfiecedit,8ed  non 
praecellit:  antecedit  adsequentisobsequium,nonad 
propriffipotestatisindioium.  Voxnonest  ipsa  judez, 
sed  est  nuntiajudicantis :  verbumjudicat,voz  pree- 
tonat :  jubentempotestasrespicit,non  clamantem. 
Sed  hocfateatur,  testetur,a8serat  vox  ipsa,   praeco 

stillo.num.  7. 

c  Varians  lcctio,  exstilent. 

d  Cbrysologus  hic  aperlisslme  iunuit  S.  Adel- 
D  phum,  quisquis  tandem  is  fuerit,  ordine,  ei  ffrado 
sibisuperiorem  fuissc.  Antequam  Ravennatcnbis  Ec- 
clesia  jure  meiropolltico  donaretur,nulIum  alium  sibi 
superiorem  agnoverat  in  Italia,  qucm  &Iediolanen- 
sem,  vel  fortasse  Aquilciensem  anlislilem.  Nullus 
temporibus  Chrysologi  in  Iiissedibus  Adelphus.  (Jnde 
facile  csl  hujusmodi  virum  de  quo  hic  habetur  ser- 
mo,  episcopum  tanlum  fuissc  Chrjsologo  seniorem. 
Licel  enim  Ecclesiam  Ravcnnalem,  dum  in  easede- 
bat  Cbrysologi  prsedecessor,  lueiropolitanam  factam 
credant  nonDulH,  id  lamcn  ncc  certe  ncc  tutc  asso- 
rilur.  Unde  non  vero  absimilc  est,  cx  Ravennatum 
antistitum  numero,  Chrj^sologum  primum  hac  au* 
ctum  fuisse  dignitate. 

«Corrigimus  cx  ms.  Vatic.  et  Latlnio,  Editi  men- 
dose,  libertale. 

f  Apparet  ex  his   non  obscure,  et  ipsum  Adel- 


569 


SERIIO  GXXXVII. 


m 


ip86,qiii  damat :  Qmd  posi  me  venti,  inqQit,  f9riior 
me  e$i(Jiaiih.  m).  Quare  ?  Quia  in  meterrorest,  in 
iiloest  sententia^Vattl  m  amnem  regumemJordanii, 
«  Venit  adJordanem,quiaJudaica8sordesnonpote- 
ratlijdriajamlavare,8edflumen.Sicutseriptumest: 
Erani,  inqoit,  hydruBlapideateeundumfurifieaHo- 
nemJudaorum  {Joan.  u).  Venii  adJordanem.Vi  poe- 
nitentes  portaret  aqua,non  vino.  Venii  in  omnem  re- 
gumemJordanii,prcedieansbapiitmumpamiieniiain 
maitstottemjMc^iloriim.EratpenesJoannemvenia, 
sed  non  sine  p«nilentia  ;  erat  remissio,  sed  luc- 
tibus  oomparata  ;  erat  cura  vulneris  cnm  dolo- 
re ;  erat  bapttsma  quod  eulpam  tolleret»  consoien 
tiam  non  >»  deleret.  £t  quid  plura  ?  Per  iMtptisma 
ioannis  •  purifical>atur  homo  ad  poenitentiam.non 
promoveiMttnr  ad  gratiam.At  vero  Chnsti  baptisma 
siereg6nerat,8ic  immntat,  sic  bominem  reddit  ex 
vetarenovom,  utprsteritanesciat,  non  recordetur 
antiqaa»qoideterreDoccBlesti8jamc€Blestiapo8sidet 
etdivina.  Hincest,quod  redeuntipostluzuriamfllio 
paier  immortaiitalisredditstolam  primam,<^annulam 
lii^ertatisimponityOcciditvitulamsaginatttmy  aqnas 
poBaitenti«»gratin  convertit  in  vinum,  ot  conviviam 
gratiaBjampoculamera8atiarent(Ltic.xv):quatenas 
ooDscientiflBdolores,po»Ditentia  gemitu8,peccatoram 
lamenta,  sobriaDominicicalicis  aboleretebrietas  : 
dicenta  propheta  :  Ei  ealix  iuus  inebrians,  quam 
preeciarus  esi  {Psal.  xxii).  Quantum  enim  terrena 
ebrietas  est  deformif ,  tantum  praBclara  et  decora 
ebrietafl  estcoslestis. Dieebai  ergo adiurbasquw  exi- 
baniui  abiUobapHzareniuriProgenies  viperarum, 
guisosiendti  vobisfugereabira  veniuratFaeiieergo 
dignos  fruciuspeeniieniia.ei  ne  eaperiiis  dicere,Pa' 
irem  habemus  Abraham.  Dicoenimvobis,quodpoiens 
etiDeusde  iapidibusisiissusciiarefiUosAbrahaJam 
enim  securisadradices  arborumposiiaesi.Omnisar- 
bor  non  faciensfrueium  bonum  excideiur^9t  in  ignem 
mitieiur.  Progenies  viperarum.  Exemplo  corripit» 

phnm  populo  Ravennati  verba  fuisse  facturum,  ut 
tunc  moris  erat,  nobisquealiasest  observaturo,serm. 
i38»  not.  •  . 

*  Vel  circa  Hierichuntem  cis  Jordanem,  et  ad  Jor- 
danis  occasum ;  vd  Bethaniam,  seu  Bethabaram 
trans  Jordanem ;  vel  ad  Ennon  propc  Salim  cls  Jor- 
danem.  In  iis  nempe  locis  constat  Joannem  prsdi- 
cationem  exercuisse. 

^  Varians  lectio :  osieuderet.  Qui  baptismate  Joan- 
nis  bapiizabantur,  erant  tantum  baptizali  in  rerais- 
sionem  peccatorum  media  poenitentia  ita  ut  virlute 
poBnitentisremitteretur  cQipabaptizati  perillud  bap- 
iisma.  At  boc  mode  baptizati,  quandocumquc  pec- 
cata  sibiin  illobaptismate  remissa  mentieorum  oc- 
currebaot,  tenebantur  denuo  conteri,  etcordcpoeni- 
tere  :  qua  de  re  conscientiam  nondelebalillua  bap- 
tbma,hoce8t  conscienti»  sjnderesim  non  auferebat, 
vel  cum  ras.  culpam  non  toilebat,  sed  consctentiam 
osiendebat.  Pro  declarationc  efTeclus  baplisraalis 
Ciirisli  Domini  ac  Joannis  videre  poterisSuarium  in 
m  psrte  divi  Thomie :  hinc  dcsuraes  explicationem 
loci  D.  Cbrysologisubserra.  13,  paulo  ante  raedium. 

MlTA. 

•  Joannis  baptismavera  eratproeparaliobaptisma- 
tisChristi :  hominesenim  siccomparabat,utMessiam 
aadirentyet  criminumremissionem  perbaptisma  reci- 


A  comparationenotat»  figuraprodit,  atjamnonmores 
solam,sedipsamnaturam  possitvenenosi  germinis 
immutare.  Progenies  viperarum.  Quia  quos  Deus 
creaverathominesyfeceratfilios  Abrahtt,malitia  pe- 
peritet«convertit  in  vipera8;et  quos  conditor  cce- 
leskis  dulcedine  pietatis  inf uderat,ho8  impietas  amara 
fecit  lethalesvomitus,  serpentinam  viruseffundere; 
at  inf ando  cradeli  tatis  auspicio  de  morte  patris  conci- 
pi,matrisdemortegenerari.  Progenies  viperarum. 
Soboles  ingratanatura,cuju8  ortus  est  genitoris  exi* 
tium,cuju8  vitaestmors  parentis.  Progenies  t^tpero- 
rtim.  Vipera  conceptus  sui  tempore  intra  os  sunm 
receptum  caputconjugis  frefertur  ab8cindere,at  per 
cruentaoscula  nonfetum  concipiat  illa,8ed  crimen, 
ac  si  carnificessceleris  suipariatfilios,  vindictsoor* 

Q  dine,non  naturaB.Namgeniminapatrisconcepta  da 
c»de,8anguini8  antequam  lactisexigimt  natrimen- 
tum,  et  altionem  petunt ;  matris  namque  uterum  vi- 
perflBdicanturezscindere,  et  scelestum  conceptus 
8ai  domiciliom  adhuc  immaturis  visceribas^maturo 
furore  confringere^  at  lioc  sit  iliis  vivere,  matrem 
soam,  matrem  qusB  iiios  tales  gennit,  non  videre. 
Compolsilattascomparationisquam  sanctus  Joannes 
feoerat  tjpum  descripsimas  et  figuram,  u  t  non  male* 
dictiysed  veritatis  sit,  quod  abillo  Judssi  taliternun- 
cupantur.Pro^entett^tp^artim.Synagogam^firatres, 
ejusque  filios  tales  f uisse  demon8trat,ad  quam  Cbris- 
stus  affectu  oonjugis  cum  venisset,  dicente  Joanne : 
Qui  sponsam  habei,sponsus  esi  (Joan.  m) :  inter  am* 
plexus  et  oscula  cruenta  Judie,  Christicapat  est  ex- 
petitum,  et  ore  petitum,  cumdicitar :  Crtict/l9#,eru- 
cifige  (Joan.  xix).  Unde  pignora  sanguine  concep- 
ta,  tanto  mox  ad  matris  armantur  interitum,  utdis- 
rupto  sjuagogffi  utero,  ad  vocem  Joaanis  concurre- 
rentetregenerarenlurad  Dei  progeniem.  iVo^ent- 
es  viperarum,  quis  osiendii  oobis  fugere  a  veniura  ira  f 
Quffi  est  ista  ira  ventura?  Ilia  qu»  non  habet  finem , 
quffihominem  non  absolvitmorte,8edcolligat :  nec 

perent.  Gregorius  homil  M  in  Evang.  pag.  iiO.tergo 
50  edit.  Paris  1554  :  Noiandum  iiaque  quod  diciiur 
prmdioans  bapiismum  pcBniimiuB  in  remtssionem  peo 
caiorum  ;  quoniam  bapiismum  quod  peccaiasolverei^ 
quia  dare  nonpolerai,  prwdicabat.  A\oco  Chrjsostomi 
super  Malth.  horail.  40,  licet  aptissirae  hic  coBve- 
niret,  quoniam  longiusculus  est,  abstineo. 

<>  Id  erat  prfficipue  libertinorum  insigne,  quod 
Ycste  albael  annuio  donarentur.  TertulL.de  Resurr. 
1)  cap.  57  ;  Lipsius,  Elector.  1408  ;  Joann.  Kircham,de 
Annulis  xv,  16  ;  Thomas,  de  Usu  pract.  distinct.  in 
inffcn.  cl  libert.  xxyi,  35,  pag.  i4*  Justinianus,  no- 
YcT.  78  :  cum  discrimem  abstulit  rater  ingenuos  et 
libertinos,  annulorum  usum  excepit,  quem  illis  sar- 
tura  tecturaque  voluit. 

e  Christus  appellat  Judeeos  filios  ycI  progeniem  vi- 
perarum  per  liebraisraura,  ut  /iUos  arietum.  Unde 
recle  Chrjsoloffus  eos  Yiperas  vocat.  Vide  Suicerum 
tom.  I  pag.  754,  ubi  locum  explicat. 

i  Ua&cde  vipera  olim  passira  enunliabanlur.  Nunc 
audi  recentiores,  quibushaec  fabulara  sapiunt.  Con* 
sulasYelira  Mattbiolurain  Dioscoridera,  ubiadYcrtes 
ex  raale  intellccto  Arislotclis  loco  hanc  efifluxisse.De 
vipera  sirailia  etiam  docet  Basilius  tom.  11  pag.  91 
C  recent.  edit. 


5fl 


S.  PKHtt  QHRTI0U)6I. 


STI 


Jaoi  fenkft  tpt in  halMM  per«littH,q«tm  MOMltar^ 
tari  dspu  taf  it  ad  paaam*  Admoniti  talitar,ee§iiotcuat 
etgaau9,etoriiiien,etideo  respunderunl,  dieeutet : 
QtMfimmuM  ui  ialmnur  f  Quif*e$pmuUfM^  eii  UH$. 
Quoddicturueeetifratresttiiiieodicere,  nequot  au- 
ditores  hodie  rideo  dotitemptores,  tlie  tot  ftt^ateon» 
tumaeet.Quid  faeiam  T  Oieeretimeo,  taeerenon  poe» 
8um !  aliud  meprehiliet  pielae^ad  aliudimpellituti>> 
litai:  pietati*  neauditordumoentemnit,ineurrat: 
uliiitat,  ne  qui  faeturnt  tit  non  audiati  et  perhoe 
doctor  offendat.  Dico»  fratret,ut  et  nudut  te  Tettiat, 
etego  meetuam.  Quidkaee(,\tiq\i\{,4iua$  tunieas.dit 
nm  habenti;  et  qui  habet  0tMi>  iimiUter  faeiat,  Pu- 
tatne  tatit  petit,qui  deduabuttunieitunam  peiitT 
Non  tatit  petii,  quia  non  petit  gemmam,  ted  tuni<* 
eam ;  noa aurum^ted  panem.Bttiqui  deduabuttu- 
nieit  Aon  dederit  unam,reut  ett ;  qualit  ett  unam  de 
pluriidit  qui  negaHt,qai  ad  hoo  ▼ettet  tuat  eareer  ai» 
et  ptnem  elaudit,  Ut  pauper  Oime  pereat.Wgore  eon- 
ttumetur  T  iile  Tettet  tepellt,non  reponit ;  non  eredit 
diligentiaa,  ted  tepalcl*it :  qni  quod  negat  pauperi, 
dat  tineit :  et  ipte  irettibut  tuit  eorporit  Toraior  ett^ 
dieenteDominot  V^mii  earum  non  moHrtitr(lki. 
LXf  i),  quiaChrittum  eoneuttit  pauperit  fotnet ;  dolor 
hominit  Dei  protitiWt  ad  Titeera.captiiri  gemitut  ad 
Chritti  penetraWt  intema,  inopit  eontemptut  ad 
oreatorit  tui  redundavit  injuriam,  profltente  ipto, 
eum  dieit :  BiuHti,  et  non  dediitk  mihi  manducare, 
nuiuitui^  et  non  mtiitii  me  {Matth.  txT).  Venerunt 
et  Publieanid^ente9iQuidfiaeiemuifAnd\mpiib\i" 
oani  I  mhii  amfaiuiquam  eomtitutnm  eet  WibiipetU' 
fti.Prodidit  qut»  ret  reum  faciat  publioannmi  ne  am*- 
pliutpetaiit.Quiplutpetit,i»  frauditexactoreti,  non 
tributi :  cogitent  quam  Deo  reut  ett,  qui  defettum 
ei  deprettum  publicat;  magit  ac  magit  tuaf^aude 
deprimitel  ftitlgat.ei  ad  debitaTixtufficienHsuper>> 
imponit,  et  auget  indebiia,  Venerunt  et  militei,di' 
eenUi. «  Audiant  et  miiites  quid  eUam  miliUbus  in"- 
terroganUbutretponderithio  magitier :  Btnoiguid 
faciemui  f  Bt  ait  illii  i  Neminem  eoneutiatii,  neque 
ealumniemini,eontentiestoteitipendiiivestriiyibt\ii 
miles  esl,  qui  oon  concuUt,  sed  defendil ;  qul<Salum- 
niamnoningerit,  tedrepellit;  qui  currit  ad  regit 
sUpendia,non  qui  currilad  prflBdam.Beatut  ioannet 
ticdiTinadocuit,ut  nonturbarethumana:  inttituit 
rempublicam.non  dimovit ;  probavit  a  Deoordinata 

•  Plurlinffi  ediiiones,  mendose,  qna  non  anditur. 
fc  Recle  ;  ?eciigalia  enim  ei  justa  tribuia  a  princi- 

bibus  imperata  noU  damnai  Qhristas,  sl  ea  ex  legi- 
bus  jutiiiif»  ei  fltquitatis  indicia  sini  ;  sed  in  eiactio- 
nibus  modum  excedere,  et  plus  justo  exiorqyerc,hoc 
Chrlslus  exsecraiur.  Vide  Orotium  ad  hunc  locum. 

0  Milites  quos  alloquitur  Joannes,  tel  eraniex  mi- 
liiia  Herodis  Philippi,  tel  Hcrodis  Aniipffi,  relex  Ju- 
daeis,  qui  in  castrisBomanornm  merebani.  Eos  tero 
quos  Cfhrysologus  ii  erani  qui  sub  imperatore  sti- 
pendia  facietites,  RatennaB  staiiones  habebani. 

^  Scrmo  terohicpromissustel  interiiitelpromis- 
sls  non  sletii  Auclor. 

•  Vide  prtefaiiooem.  Moris  ailtem  fuisse  in  EcHe- 
siauiepitcopi  peregrini  ad  concionandnm  intiiaren^ 
ior,  qui  mos  a  canone  33  concilii  iv  Carihaginensit^ 


A  etteqUflt  doanil,  pottef^aere  et  tervarejnalititmk 

Quid  tiiautem  inter  baptisma  JoannityeiGhrittibap<> 

iitma,quialatiut  explanandum  eti,Anunetacemot. 

•  8ERM0  CXXXVIU. 

De  jKtfe. 

MeUut  quidem  fuaral,  firairetohaHtSiai»  ti  paler 

aa '  magitter  notter  communit  imperitiam  netlraii 

latera  permitierel,  nee  pubUoaretpenttriam,  qoeiia 

nobit  haetenut  Teiamento  propria  tereetmdim  tegi* 

iur.  Melint  fuerai,  nl  qoi  lam  eopiote  abOBdat  hi 

tpiritnalibnt  doctrineidiTititi  denavicnla  paoperit 

nequaquam  tenuit  verbi  veoUgal  exigeret  Qnid 

enim  aul  egenot  dititibot,  aut  peregrinut  eivibut, 

anl  agrettit  et  ignamt  ttndiotit  eonferatt  Taaen 

^  quoniam  Jutti t  parereoogimur,eadem  not hnmllitalii 
ratio,qut9exentam  videtor,ad  dieandom  eogilieo* 
gii  ad  obediendum.  Quid  igitar  ett,oreligiotaplebt 
Domini,quodvobitquamvitpauperet,quamvitine- 
rnditittimi>atlameadeeentar  ofllsrimutTPaoem  tine 
dobio,  quam  Dominnt  nottar  Jetut  Ghritiut  ingre- 
dienletnot(^rreomnidomniJnbel(ttie.  t)t  nnde 
elnot  in  prineipiotalntaiionitnotlra»tp«eemirobit 
aDomino  exoravimut,  qumet  habenda  temperett, 
et  ii  temper  oranda ;  non  ilia  infidaet  inttabillt  hujut 
ttundi  pax,qumvelproeommoditquArltur,  velpro 
limore  tervatur ;  ted  pax  Chritti,  qun  teeundum 
tanientiam  apostoliPauli,  tuperat  omoemmenlem, 
el  credeHtium  eorda  cutlodii  (Pkil,  tt) ;  pax  qum 
ehariiaiit  fscundis  nutriiur  uberibut;  pax  alarona 
fidei,  columnajuttitiai  \  paxfliiursB  tpeipignnt  Ido* 

^  neum;  paxquse  prsBsentet  toeiiil,abtentet  invilal ; 
pax  qu»  terrena  oaBlettibut  etdi  vlnit  humana  oonei* 
liat;  sic  enim  dioit  Apostolut :  Qnod  Deminui  naUer 
Jeiui  Chriituspaei/kam'tpet*ian9Ulniminum,nanie- 
iHmquee  intirrii  iHnt,ied  ^um  in  emHs  {CeM*  l). 
Hmo  ergo  vobit,ehari8timi,pro  viribdt  paupeHt  via^* 
tici,peregrinntviatoretpotuit,  ettpeotant  magfl 
una  vobiscum  apud  men  tam  poientit  magittrl  affloen- 
tibut,et  copiotis  dapibut  saginari.Deus  autem  pacis, 
qui  ecBletiibut  ierrena  eonjunxit,eoncedat  nobit  eadem 
tapere  in  alterutrum,  etpiena  unanimitale  gaudere 

fet  Christum  Domiiiuinno^irum,  per  quem  eslDeo 
airiomnipoteniigloriainsmculasflsculorum.Amen. 
SERMO   GXXXIX. 
De  remittendo  fratri  delieto. 
^     Sicuiinierralatctaurum,itaditinut  sensus  verbis 

Goncilior.  iom.  II  pag.  4480,  tiabilitus  fuiiplurimis 
exemplis,  quse  hic  reietere  nou  tacai«  monstrai  Ba- 
ronius  an.  36  num.  43  paa.  337,  edii.  Lueens.;  ei 
Pcrrarius,  de  Concionibus,  lib.  n,  cap.  5  pag.  478. 
Sermonem  auiem  huncextra  Ratennaiem  dioecesim 
habiium  foriasse  Aiisse  nolai  Tillemoniius. 

t  Nonnulli  putani  pnesulem  hic  laudaium  faltse 
archiepiscopum  Mediolaoensem  :  sed  cenjecturam 
hanc  faiiscenti  fUlcro  inniti,  idem  obsertai  Tille- 
moniius. 

t  Hune  morem  populo  annuntiandi  pacem  solem- 
nem  fuisse  Ghrjsosiomo,  iesiaiur  Socraies,  )ib.  vi 
cap.  44  ;  Sozomenus,  iib.  vin  cap.  48  ;  ei  ex  eo  Ni- 
cephortis  Gailixias,  lib.  xin  eap.  46. 

«  Ms  Vatic.f  Hforanddi 


m 


IBMIOCXXXiX. 


m 


nMiWt  Maanit  t  %%  ideo  qMMs  DMtaiaiaa  mMi  A 
«kMttiiA  p«tldiiiilttr,itiMM  ^vigiiit»  MioiQB  iaMAdati 
ut  intelleetuf  potBit  Bdieiitia  ecBlMtiB  intrartBBcrt* 
tom.  QttAre  DooiiouB  hodie  Bio  eesperllt  tUdiAmiiB. 
Atmdite,  inquit»  votU {Lhc tvii).Quid  Bibi  ilta  QOYi« 
tas  elocutionisT  Quo  iBta  tendit  odnieoitio  prBBtet 
ilBtim?A£<efiiftl9,inquit>bB6Ci.IlleattenditBibi«qiiiBon 
alienis  actibus  importunnsi  impudens,  cnriOBUB  ia* 
tendil.  A  lleii(f(le,inquit,MM.  YagUBO0ulQB^«  iaBCiTUi 
intaitus^improbuBaBpeetUB^BuasnonreBpieitadrui* 
na8,alienoB  eurrit,  et  decurHt  ad  lapsuB;  Boa  cbbcqb 
aderimina^adaliena  errataperluoet;  maloruBi  suo^ 
rom  nesoiUB^alienorQm  esl  aeeQsalor  et  testiB;  sQQm 
tepiduB  adreattimtad  alteriUB  elinBoeeBliB  flammak 
lur  eteicandeseit  examen.  El  ne  multiB,  sieQt  dixil 
DominuB  t  OeuluB  in  se  trabem  non  videns»  Tidet  iQ  g 
alio  festacaro  (Maitk.  n\).  Nonne  ocOlus  praiTariea*- 
lioniB  CBt  auetorTXl  B^,iaquit,mtti^  fned  h^num 
e$$it  lignum  ud  niaiiifBBiilMiiifli,  *f  f Ml  fraHNii  ociiKt 
ad  9id^m  {(kn*  ih).  Mortis  janua,  intidisi  fai^iii- 
ToHBOaniinQB^toto  cupidltatiB  ioeeBdiOTeioduBper 
alietia  perounit*  qttam  eurrit  igalB  aridA  el  lemna 
pargramina»t)eiaBtquodocQloBiaorbemBieaperlQB 
arolalar  aagOBllBBimQB  la  pQfiiUamtqQaWnQB  mode- 
rale  iriBam  Tideat,non  inTideat}  pnBirideat»  non  pro^ 
ripiat ;  proBpleiat)  boa  despieiat :  oealaB  Bil  animm 
feneelra,  Bpeenlum  sit  meatiB)  sit  iQmen  corporiB» 
Biembrorum  doxBit,  nofi  iatroituBTiliorum.  8ed  ad 
prmfata  redeAmas.  Alf»Nifl<«»iQquit,  mHi.  Kiftii  bob 
dixit  liftliquia  qoidqaid  alii  attenderi  t  bomoiattendil 
Bibl;et  quanttira  Tidabit  ipBealteri,Tidebitaller  ipei, 
Bientex  Bequentlbas  elQceBCit :  SipeeMi;eHl,  inqQit,  ^ 
ta  t$  fraUr  iuu$,  iner$pa  illum ;  $t  $i  ptmitentiam  ege» 
rUi  ditmite  OH*  Age,  bomo  mandaate  Deo»  dtmitte, 
dimitte  peccata  t  esto  miserieors  ad  delieta,  ia  te 
commissorum  tu  remiBBor  esto  peccatorudi,tu  modo 
DeperdasiQ  tediTinsBinfulaspote8tatis;quidquid  in 
alio  lu  nea  remiseris^Ubi  in  aiio  tu  negabis.  Sip$te$^ 
t$rit  in  te  frat$r  tuu$^  inquii»  inerepa  illum.  Inerepa 
Qt  jQdex,  ut  frater  remitte,  quia  Juncia  libcrtati  cha- 
ritaBycharitati  raixtalibertas^etterrorem  comprimit, 
et  suscitat  fratrem :  frater  eit  in  febre  enm  IsMliti  esl 
in  furore  proximo  cum  deliQquit,est  sui  nescius.est 
huraaDitatis  extraneus  :huic  quipercompassionem 
non  subTenityhuDcqui  per  patientiam  non  ourat,non 
perTeniam  saDat.saDusnonest,  fiegrotat,infirraalur> 
Tiscera  non  habet,  et  ab  humano  sensu  monstratur  ^ 
alienus.  Furitfrater,ascrihe8egritudiDi,tui]lumJuTa 
ut  frater;  ascribe  tu,  quod  sic  geritur,  febri,  etfratrl 
non  poteris  imputareeoromiBsum^dabisqne  tupru- 
denter  inf^r  nitati  cu]pam,fi'atri  Tcniam;  ut  iilius  sa- 

•  Ms.  Cseienm  et  1  edliio  Bonon.  habeut  poisiim 
intuiiuM. 

I>  Magis  tibt  ad  ratiotiem  ascHbet,  ad  tuum  debi- 
tum  ponet,  quam  donabit.  Mita. 

c  In  sensu  sacrsc  Scripturae  septenarlus  numerus 
pro  incerlo  usurpalur,  Vide  Maldonatum,  obserr^  in 
Matih.  tviii  Dura.  Sl  et  2i. 

'  floc  est,  Domidi  pr«ecepium  est  fratri  pee(;aiiii 
remitlere,  etc.  Sed,  esio,  fit  tantum  usque  Ba  num^- 


oilasadlBAaB^ariABB  raaarrat>iliiQBTeBialaaiBre. 
dQndal  ad  prsBBiiaB*  %i  |MB0averil^aquit,iR  le  fra  tr 
inus,  iner$pa  iiimmi  $i  p$fnii$niiam  e§$riip  dimilte  iUi» 
NemoistaaudienBeeaBuraasiiMremittenBasBuraati 
•t  ittponat  ftatri  deiiaquenti  Taaa  pnesumptioBe  per* 
BonaiB  :  ae  sio  duraBi  patet  remittere  deliola.  Se 
peoealorem»  peccataram  ee  Iimbo  oogitet :  et  tuao 
iaeipil  amare  Teniam» non  amare  Tindielam*  Audis 
tuquiaremittere  delieasi  et  quia  libiremilti  del>eat 
BdB  aadis,  Peeoabis  et  in  iiii  cras,  qai  tiiii  hodie 
peeeaTit  i  el  erit  tiiH  Judexi  qui  tibi  erat  reus  antei 
el  reddet  tibiTeniam»  si  dedi^ti :  si  non  dedisii,  aut 
aegabitTeaiam,  aut  si  dederit»  ^  impatabit  amplias 
qaam  donabit  Remitte  peecanti«  remitte  poBnitentii 
ut  cum  tu  peoeaTeriBirepeasetur  io  Teoia»  aoa  doae* 
lariBooa  semper  Teaia»Bed  tuac  duleisBima  eum  de* 
betur.  Vicit  poBQam»  Judicem  prsTenit»  eTasit  judi* 
aium,  qui  remiiteado  aate  sibi  Tcaiam  quam  delili'> 
qaareljam  proTidit^l  fit0p^tiaquil,iviBiiBpen»ie«* 
rU  in  te,  ei  eepiiee  ta  das  eoniertai  fu$rii  ad  ie^die$fi$  i 
PcsniiH  fn$,dimitie$  ilU.  Quare  Teniam  lege  constrin- 
git,  anguBlal  Mameraiine  coBolttdit»quam  sic  pulsat 
par  nuBeriemrdia«i  per  gratiam  Bie  relaxat : «  si  se- 
plaaBpBieetiaBfTiDaitBumeruBgraliam?bonitatical*> 
culue  abeiBtil?  ei  acklicit  uaa  eulpa  pcBaa  quem  eom* 
BBiBeasepteaTeiiiAjam  dederuat?  Absit.  NamBiout 
fiilia  iiieqaiBeptieB  remiBit>ita  i^iicior  eeliste  septua 
fiee  BepUee  qui  reaiiBit.  Pelrus  mandaU  immemor 
hujUe  interrogat  Dottiaum,  dieens :  81  peceaverit  in 
me  frmi$r$n$u$t  ^ueii$$  r$mitiam  ilti^i $$pti$$  {Matth. 
XTiu)  t  B$$pemdii  Dommut  t  Non  «e/um  Btpfiii ,  «nl 
leplaa^ieB  f«p(iM,  PrflBBeriptuB  ergo  numerus  non  an- 
gUBtat  Teniam,  sed  dilatat,  et  quod  prBecepto  finit, 
sioe  fioe  relinquitarbiirio;  uid  si  quantum  jusserit 
re«iBeriB»ei  tantum  Bitobedientiffi»Bit  premii.Verum 
sepUmus  numeruB,  qui  numerus  Tidetur  parTus,  in- 
TCditur  ampUssimus  sacrametilo :  nam  septirausnu- 
meruB  perdies  gradiens  sabliatum  facit,  quodbene- 
dixit  Dominus,  et  deputaTit  ad  requiemttam  sui  ope- 
ris  quam  laboris  humani.  SepUmUs  n  umer  us  «  per  og- 
doadaBourreDSysicseptemplicatseptimanas^utPen- 
iecoBteB  nobis  impletam  mjslerii  solemoitata  conclu- 
dai»  totumque  BanoU  Spiritus  imbrem  in  ecclesiasti- 
cam  segetem  coeiesU  soditu  tunc  efTuDdat.  Septimus 
numerusi  cum  per  menses  properat,seplimi  raensis 
fesUt  coQBecrat  toia  nobis  jejunii  saactitate  (LeeU, 
xxin).8epUmuBnumeruBCumTaditperannot«^8epti- 
manas  fadt,facitaadum  qui  requicm  dat  terraB,Dexus 
omnes  fraiernae  obligaUoois  absolvit  (Dr  ui.  xT).Septi- 
mus  numeruB  aaDorum  eum  circuil  6eptimana8,au- 
fluttquinquagesimum^qui  JubilsBUs  vocatur.ad  ple- 

Nm  septedarium  :  osque  ad  IDum  nnraerum  qui  re« 
miseHt,  preemium  otiedientifleredpiet ;  qul  tero  uUra 
huDc  nUmerum  condonaTeriipraBmio  supererogationls 
donabitur,  quod  mnxiraum  esisupra  prsemiuraobe 
dientia;;  etenira  si  bodum  est  septies  dimittere,  et 
opUmum  ^rit  semper  et  guBDdocumque  Arater  opus 
habet  ut  sibi  dimiitatur  dimittere.  Mita. 
«  LaUniuB  leglt :  pet^  htbdomadae. 


m 


S.  PBTRI  CBRYBOLOGI. 


576 


nitadiiMiii  totam  TcniflB  etremitiionif  adducttf L«vtt« 
y);  ut  tollatur  8ervitu8,r8deat  libertas;  ut  cautionum 
documenta  et  monumenta  rumpantur;  resurgat  de- 
bitorydebitumsltsepultum;  redeatutager  pauperis, 
ut  pereat  divitis  totus  de  cupiditate  oontractus.  £t  si 
septtmus  numerus  septemplieatus  perdies,per  men- 
sei,  per  annos,  totum  contulit  remissionis  et  Tenis, 
septemplicatUB  teptuagies  septies  septimut  nume- 
ru8  quid  afferre  possit,  Christianus  lestimet  et  ad« 
vertat  auditor.  Tunc  vere  oessabit  crediti  oontractus 
et  debiti,tunc  vere  abolebitur  tota  conditio  servitu- 
tis,  tuncilla,  illa  veniet  sine  fine  libertas,tuncflBter- 
nus  ager  victurus  semper  remeabit.  Veniet,  veniet 
remissio  tunc  vera,  quando  abolebitur  etiam  ne- 
cessitas  ipsa  peccandi,  quando  pereunte  immundi- 
tia  vere  mundus  jam  vocabifur  mundus,  quando 
redeunte  vita  mors  non  erit,  quando  regnante 
Giiristo  diabolus  jam  peribit.  Orate,  fratres,  et  ut 
nobis  Dominus  augeat  fidem,  quatenus  baec  bona 
eredere,  videre,  et  tenere  possimus. 
«  SEBMO  CXL. 
De  AnnuniuUi<m$  D.  Marim  Virginii. 
Satis  modo  sit  oculorum  nostrorum  ^  pnra  acies, 
ut  possit  in  divini  ortus  intendere  daritatem :  nam 
si  nascentis  jubar  solis  oculorum  nostrorum  viz  suf- 
fert  sanitas  tota,velpuritas,  quanta  intemi  visusest 
prsparanda  si  nceritas,ut  splendorem  sui  ferre  possit 
orientis  et  radiantis  auctoris?  In  $exto  auUm  men$e 
misiue  est,  inquit,  c  angelui  Gabriel  in  cititatem  GaU- 
lcea  eui  nmen  Nazarelh,  ad  virginem  de$poneaiam 
viro  eui  nomen  erai  Joeeph  (Luc.  u).  Locum,  tempus, 
personam,sanctusevangeli8tadesignat,utrelationis  * 

•  Uujusmodi  festum  Annuotiationis  Jama  saecnloiii 
in  Ecclesia  celebratum  demoustrant  tot  SS.  PP.  ser- 
roones  in  eo  habiti :  scilicet  ab  Epiphanio  episeopo 
ConstantieDsiininsulaCjrpri,  a  Chrjrsostomo,  S.  Aca- 
cio  episcopo  Melitinensi,  S.  Basilio  cpiscopo  Seleu- 
ciensi,  Tito  episcopo  Bostrensi,  Anastasio  archiepi- 
seopo  Antiocneno,  Hesychio  presbjtero  Jerosoljmi- 
lano,  aliisque  multiSidequibus  consule  Combefisium 
in  Bibliotheca  Concionatoria.  Incidisse  autem  in  diem 
25  Martii,  cruilur  a  Menologiis,  et  Meneis,  et  Calen- 
dariis  Ecclesiae  Russiensium,  iGgjptiorum  Syrorum, 
Coptorum,  aliorumqueOrientaliom.  Idem  habentan- 
liquissima  Martyrologia  EcclesifB  Latinse ;  et  Hen- 
schenius,  prieier  Martyrologia  astate  Caroli  Calvi,  uti 
Yandalberti,  Adonis,  et  Usuardi,  alia  memorat  hoc 
reciuenlia.  Thomassinus,  de  Festis,  iom.  Illib.  ii  cap. 
12  pag.  299,  cui  assentitur  BailletUis  in  Vitis  SS.  die 
25  Deceinbri8,aithuncdiem  25  Martii  statutum  fuisse 
a  Patribus,  non  nisi  communi  opinione,  quod  Con- 
ceptio  NaiiYi  tatem  noYcm  mensibus  antecedat.Utmm- 
que  vellicat  P.  Honoraius  in  Animadvers.  in  Regul. 
etusum  Critices  iom.  II  pag.  271  et  272.  Nescio  au- 
iem  si  ejusdem  argumenta  tanii  sint  roboris,  utcon- 
irariam  opinionem  evertant.  Concilium  Toleianum  x 
hujusmodi  roslum  iransiulit  ad  ociaYum  anieNatale 
Domini  diera,  quem  Hispani,  sub  iitulo  Exspeciatio- 
uis,  celebrera  habent,  et  ab  antiphonis  Feslum  0  aj^ 
peliaiur*  ToIeianaEcclesiauiramque  reiineisoleroni- 
taiera  :  alleram  mcnse  Martio,  utRoroanse  Ecclesiee 
sanctissimum  insiiiuium  sequatur ;  alieram  octavo 
ante  Natalem  Domini  diem.  Qui  plura  cupit  de  An- 
nuniiaiionis  fesiiYitaie,  adeat  eminentiss.  Lamberli- 
nium,  nunc  Benedicium  XIV,  de  festis  B.  M.  V.  p. 
iiS29. 


A  veritas  manifestis  ipsarum  rerum  comprobetur  indi- 
cii8.1f um  ««l,uiquit,aiH)f^ti«  tui  virginem  deeponeatam. 
Ad  virginem  Deus  aligerum  portitorem  mittit:  nam 
d  dat  arrham,dotem  8U8cipit,qui  fert  gratiam;  fidem 
refert,  et  tradit  munera  virtutis,  qui  mox  virginei 
consensus  •resolvitsponsionem.Pervolat  ad  spon- 
sam  festhius  interpres^ut  aOeisponsahumansBde- 
8ponsationisarceat^suspendatafrectum,nequeaa' 
ferat  a  Joseph  virginem,8ed  reddat  Christo,  cui  est  in 
utero  t  pignorata  cum  fieret.  Christus  ergo  suam 
sponsam  recipit^non  pr»ripit  alienam;  nec  aepara- 
tionem  facit,  s  quando  suam  sibi  totam  jungit  in  uno 
corpore  creaturam.  Sed  quid  egerit  angelus  audia- 
mus :  lngre$$u$  ad  eamtdieit :  Ave  gratia  ptenoj  DoMt  • 
nus  iecum.  In  bae  voce  oblatio  est^oblatio  muneris, 

Q  b  non  simplex  salutationisofficium.iioe.Hocestao- 
cipe  gratiam.Netrepides,  neaissoUicitadenatura. 
Grdltapleiia.Quia  in  alii8gratia,in  te  tota^  gratisspa- 
riter  voiiet  plenitudo.  Dominue  ieeum.  Quid  est  in  te 
Domlnusf  Quia  ad  te  non  visitandi  studio  venit,  sed 
in  te  novo  nascendi  illabitursacramento.  Adjecit 
eongroe :  Benedicia  tu  in  muUeribue.  Quia  in  quibus 
Evamaledicta  puniebatviscera,  tunc  in  illisgaudet, 
honoratur,8uspiciturMariabenedicta.Etiacta  est  ve* 
renuncmaterviventium  pergratiam,qusB  materexa- 
tltitmorientium  pernaturam.  Qu4Boumaudi$$elf  fnr- 
hata  e$i  in  eermone  ejue.  Quid  est  quod  pcrsonam  vi- 
det,  et  de  sermone  turbatur?  Quia  venerat  angelns 
blandus  in  specie,  i  fortis  in  bello,  mitis  in  habitu,  in 
sermone  terribili8,i^humanaproferens,  divina  re- 

P  promittens.Undeetvurginem,quamleviter visus soi- 
licitaverat,  nimium  turbavit  auditus ;  et  quam  misai 

^  Ms.  Caesen.,  purue  intu%iu$. 

^  Qui  missus  est  ad  Danielem  etZachariam  missos 
ct  ad  Virginem  ;  ut  huic  soli  demandatum  videatur 
totum  ne^oiium  annuniiandi  moriaiibus  adTcntum 
Chrisii.  Yide  S.  Gregorium,  hom.  34  in  Evang. 

d  Nazianzenus,  orat.  in  Christi  Nativit :  quod  om- 
tem  digna  cognoeceretur  $pon$aliumf  atieeiatur  cum  di- 
eit  osATi^  PLBNA ;  quast  enim  arrha,  atU  do$  $poin$i 
o$iendUur,  quodfecunda  $it  graiiis, 

•  Vel  forie  darius  resignat  sponsionem ;  hoc  est 
aperit  ablaio  quasi  nexu,  vel  patefacit ;  aut  virginei 
consensus  sponsionem  Deo  reddit.  Mita. 

^  Ex  hocloco  eruit  Mita  testimonium  pro  Dei  geni- 
iricis  immaculata  concepiione  :  et  vult  sensu  Chry- 
sologi  MatHam  dici  Chrisio  pignoratam  $taiim  ae  cx- 
pit  fieri,  ne  ullo  tempore  diabolo  pignorata  diee- 
retur. 
D  gMs.  CiesensB,  et  Vallicel.,  in  uno  corpore  $ubito 
jungit  creaturam. 

^  Alii  e  conlra  opinantur  hanc  simplicem  fuisse 
salutationem.  Vide  Lighfootum  in  Harm. 

i  Ita  arias  Montanus  ox  vers.  Syriaca,  Arab.  ei 
Pers.,  KiyctptT^fiho^,  graiia  aique  favoreplena. 

j  Ita  piures  ediiiones  etms.  Vaticanum.  Mila  le- 
git /brlM  in  verbo.  LecUonem  editorum  retinui,  prop- 
ter  illudGre^orii,homiI.  34  in  Luc.  iom.  II  pag.i24, 
50  edii.  Paris  :  Ad  Mariam  Gabriel  mittiiur^  qui  Dei 
foriiiudo  nominatur.  lUum  quippe  nuntiare  veniebat 

Suiad  debellandas  wreas  polesiates  humilis  apparere 
ignatus  esl. 

^Io  lucem  aspecturoque  huroana  ostentans,  ei 
verbis  diYina  reproroittens,  hoc  est,  re  ipsa  promii- 
tens.  MiTA. 


«77 


SBRMO  CXU. 


578 


prasentia  param  moTerat»  eooeatBit  toto  pondere  A  ^nrginitas  illii>ata.  Unde,  o  homo,  liis  admonitnf 


miltentis  auetoritae.Et  qnid  plora?  Mox  sentit  inse 
sapemam  saseipi  Judieem,ubiantejam  eoelestemyi- 
dit  et  eontemplataest  <t  metatorem.Quamyis  enim 
blando  motu,affeetu  piOyTirginem  sibi  Densin  ma- 
trem.senram  sibi  verieretDominnsinparentem,tar- 
bata  sunt  tamen  viseera^mens  refugit,ipsa  est  treme- 
fMcU  eonditio,  eum  Deus,  quem  tota  ereatura  non 
eapitytotum  seintra  pectusreeepit  eteondidit  huma- 
num.  Bt  cogiiabatf9di,  Virgo  gum  mei  i$ta  talutatio. 
Adrertat  vestra  eharitas,  ut  diximus,  eonsensisse 
Virginem  salutationi,nonverl>omm,  sed  rerum;  et 
vocem  fuisse  n<m  communisobsequii,sed  supemflB 
vim  totamfdisse  virtntis.  ^  Gogitatergp  Virgo,  quia 
dto  respondere  est  facilitatis  humaniB,cogitare  vero 


ezemplis,  asstima  quissis^quantussis,  qualis  sis,et 
tunc  demum  eogita  utrum  possis  Dominicsnativita- 
tispenetraresemtum,  utrammerearisadilliuspec- 
toris  cubiculam  pervemre,  ubi  tota  superai  Regis, 
tota  divinitatis  requiescit  majestas  ;  utrum  debeas 
humanis  oculis,oorporeis  8ensibus,conceptum  vir- 
ginis  temerarius  discussorattendere ;  utram  possis 
ipsas  Dei  manus  operantes  sanctum  sibi  corporis 
templumintraalvumgenitricis  audaxetouriosusar- 
biter  intueri,oonspectibus  tuis  absconditum  seculis 
nudaremysterium,  revelare  tibi  ipsis  c  angelisinvi- 
sibilesacramentum ;  elitaccelestisfabricaBpresidere, 
ut  deprehendas  liqnido  tu  quomodo  Deus  penetrale 
dauso  camis  intraverit,  quemadmodum  sacri  cor- 


poDderisestmazimietjadiciipermaturi.Quantussit  g  poris  in  illo  venerabiii  utero  prseter  Virginis  oon 

sdentiam  lineamenta  pinxerit,  quomodo  prseter 
condiHentissensummansurasssculisossasolidave- 
rit ;  qualiter,pr»ter  hominis  ordinem,hominis  veram 
produzeritformam ;  quemadmodum,  praBtercamis 
sollicitadinem,totam  camis  assumpserit  veritatem; 
quaratione,  prmter  naturam  fnostrm  carnis,  inte- 
gram  susceperit  qualitatem:  et  si  ad  haec  tibi  liber 
non  perpatuerit  accessus,  jam  Deus  ez  came  nunc 
assumerenon  potuit,quod  in  priacipio  assumpsitez 
limo  ?  Immo  quia  totum  Deo  est  possibile.et  tibi  ne 
ad  minima  qaidem  operum  Dei  possibileestperve* 
nire,  conceptumVirgiuis  nolidiscutere,  sedcrede  ; 
Deum  voluissenasci  piesenti^quiafacisinjudamsi 
requiris;  magnum  Dominic»  nativitatis  sacramentum 
fide  perdpe,  quia  ne  minima  quidem  operum  Dei 
^  assequi  poterissioefide,  dicente  Soriptura :  Omma 
opora  tsfui  in  fUte(P$aL  zzzu).  Sed  tu  hic  totum  vis 
de8ratioDecoDstare,ubitotumcon8istitezfide,quod 
tamen  non  sineratione  subsistit^sed  rationeDd,non 
toa,  homo.  Quid  tam  rationabile,  nisi  ut  Deus  quid- 
qnid  voluerit  possit  ?  Qui  quod  vult  non  potest^Deus 
none6t«QuflBergomaDdatDeus,bezsequitarangdus, 
implet  Spiritus,  efficit  vulus,  Virgo  credit,  natura 
susdpit,c€eli  narrant,annuntiatfirmamentum,osten- 
dunt  stellflB,  magi  prsBdioant,  pastores  odorant,pe- 
oora  cognoscunt,  attestantepropheta^Co^novtl  bot 
po$$ettorem  $uum,  et  i  a$inu$  frmepe  Domini  $ui 
(l$a.  i).  Tu  homo,  si  non  moz  cum  angdis,  agnosce 

h  Alias,  nuntiat  angetui. 

i  Ex  iis  verbis  persuasum  nonnullis  fuit  Isaiam 


Dens  satis  ignorat  iUe  qni  huj  us  Virginis  mentem  non 
stupet,animum  non  miratur :  pavet  c(Blum,tremunt 
angeli^creatura  non  sustinet,naturanon  solficit,ana 
paella  sie  Deum  c  ia  sui  pectoris  capit,red|Ht»oble- 
etathoepitio,utpaoem  terri8,coelis  gloriam,salutem 
perditis,vitam  mortui8,terreniscum  ccelestibus  pa- 
rentelam,  ipsius  Dei  cum  came  commerdum,  pro 
ipsadomnsezigat  pensione^pro  ipdus  uteri  mercede 
conquirat,etimpleatilludprophet8B:l?cee  hmredUa$ 
Damini,  (ilxi.mercet ;  fructu$  ventrit  (Pt.  czzvi).Sed 
jamsecondudatsermo,utde  partu  Virginis,donante 
Deo,  et  indulgente  tempore,  gratius  proloqoamur. 

SERMO  CXLl. 

De  Incamatione  Ckristi. 

Qnantum  secretem  cubiculi  sit  regalis,quali  reve- 
rentia,quo  tremorelocus  habeatur,ubi  ipsa  prind- 
pis  requiesdt  potestas,  quam  nuili  eztraneo,  im- 
mundonemini»nulliinlkldipateatillucet^  permit- 
tatar  aocessns  ;  qnam  munda,  quam  casta,  quam 
fiddia,  ibidem  prsestolentur  obsequia,  imperialis 
anl»  oianifestis  docetur  insignibus.Quis  ad  Ipsas  pa- 
latii  fores  vilis,quispropinqaat  indignns?  Gerte  ad 
thalamum  spond  nisi  satis  prozimus,nisi  satis  inti« 
roas^nid  bonflBOoaseienti8e,nisi  laudabilis  famaeynisi 
probabilis  vitSB  nullus  admittitur.  hitra  thalamum 
vero  ipsumvirginem  Deuscapitsolam^suscipitursola 

•  Nil  aptius.  Metatorem  angdum  tocat ;  metator 
enim  is  est  qui  pnecursor.  Ducem  pneveniens  loca 


dedgnat  ubi  sedes  et  castra  locanda  smt.  Vide  notas  D  hic,  non  Jndieoram  tarditatem,  et  ingrati  animi  vi< 


serm.  9i  et  i87. 

b  Geometer  in  Gaten.  Grflecorum  :  Audita  UBtitia 
dietum  examinamt ;  et  neque  manifette  obttitit  per  ith 
ereduhtatem,  nee  ttatim  paret  em  levitate. 

cMs.  Cflssen.y  intui  peetorit  thalamo  recipit,el 
obleetat  hotpitio.  Alias,  in  tui  peetorit  seriniolo  eapit 
et  obleetat. 

d  Prsesto  cnim  erant  cubilarii,  ut  indignos  aree- 
rent,  qni  et  armigerorum  vices  quandoque  impleve- 
ranl.  Vide  Ammianuro  Marcellinnm  lib.  xxtii. 

•  Angelusnatnralilumine  Incamationis  mjsterium 
ineogoilum  habet,  sed  ex  Dei  reyelatione  cognituro. 
Arobrosius,  de  Fid.  ad  Gratian. ;  August.,  lib.  iv 
cap.  i.  MiTA. 

r  Varians  lectitiofial«r<F  nottrm. 

8  Editio  1  Bonon.,  niterit  ratimu  conttare. 


UumergaDeum,  eorum  benefactorem,  exprobrasse, 
exeroplo  bovis  et  asini  tardiorom  animalinm ;  sed  in 
bovero  asinum<}ue  singularero  aliquem  digitum  inten- 
disse,  qui  oromuro  Doroinum,  recens  in  pnesepe  na- 
turo,  agnoTcrint.  His  accensendus  Chrysologus ,  ut 
Tides.  Longe  aliter  iocum  hunc  alii  Palres  exponunt, 
ac  in  illis  oisertisdme  Hieronjrmus  in  cap.  i  Isaia". 
Obtrudunt  horoiliaro  32 Chrysostoroi.  toro.  VI  Oper., 
hissiroilia  rednentis.  Nemo  autem  sumroiSyUtloqui 
amant,  criticero  attidt  labiis,  qui  earodem  homiliaro 
inter  spurias  aroanoandas  non  censuerit.  Gisterum 
ignoscendum  Ghrysologo,  si  eadero  sensit  quse  Ori- 
genero,  Arobrosium,  Gregorium  Nazianzenuro,  Nys- 
senum  item,  Gf  rillum  Hierosolymitanum,  Paulinuro, 
Prudentium,  aliosqae  sendsse  legimus.  Atsapientio- 
res  critid  noveront  Patres  illos  figurate  et  allegorice 


m 


$.  PBnt  GMnnLOGt. 


m 


Y6l  lardltfimeoum  JumtDlto;  idduHi  •lOPAHa.ipys  A  ftm»  imaatom  il9iritt9  di»m(  :  timmf  VX  m^ 


JumdBtls,qnibus  ankeeompapalui  fa«»at,po8|peoa^ 
ris.  E«oe  Jnmanta  aduMmluff  eaudis,  blandiuaUir 
auribus,  lingnisiambunft,  at  motupro  quo  pos^unft 
auotorem  snum  liateBtur  eontra  naturam  in  ftuam 
Tonisse  naftnram }  eft  ftueum  iudsiisdisontis^earpis, 
qui  exelusemnft  a  di^ersoriis  suis  Dominumsuum, 
quem  J  umenta  suis  in  praisepibus  susceperan  t  Unde 
si  tandem  ^el  aBfalis  es  pium  prttilafturus  audi- 
(um,  qusB  ab  angolo  dieonda  smft,  si  Boa  fslieiler 
tel  dignanfter  admitU:  quod  nee  bodie  dillMrfo,  et 
sequenfti  referre  sermone,  •  saooti  fratrts,  saftisvo- 
bis  necessarius  sermo  eompellil. 
k  gBRMO  GXLti 
De  Anmmi4&Hon€  D.  Mmia  Vir§inU. 


idoaam,  a  qv^m  iargoimbpe  tQftamfmider^teft  infun- 
deMtereafturaQ9*'«v^<i^t  wm#r<Mi4ma|i4M<  Deum. 
II»eennidieit,et  ipee  angelus  mipatcir»attt  {eminaiD 
taBtum.auft  omnes  homines  vitam  eaeruisse  por  fa- 
ninaBi  i  stupeft  angelua  totum  Deum  ^enire  iotra  virgi- 
naiis  ufteri  angustias,oui  fteta  simui  aagusfta  est  oreafttt- 
ra.Hino  esftquod  hrem^ratur  aagelusibinoestquQd 
Virginem  voeat  de  merifto,  de  gratia  eompeilaft«Yi< 
eaBsamprediftaudientiySaieutseBsnm  promoveaft, 
vim  loBgaftrepidatione  eQmpeBit.4Sstimate«fraftres, 
qnareveroBftia,  qno  ftremore  nos  ftaofto  inftoreaeede- 
eeaft  el  ooBvoBiaft  aaerameBto^quaBdo  ipee  aBgelae 
BOB  rine  metn  meftnm  disenftilMdieBlis.  AMf  eeBci^|He« 
H  tifere.  BeBeeonoipies,  quod  qbto  Bosoiftbeeodiftio 


Audistishodie,  firatres  eharissimi,  angelum  eum  n  non  habel,  bob  adniitftit  Baftnra.  Ecee 


mulieredehominisreparatiOBetraetanlem.Audistis 
agi,uihomo  «  oursiboseisdemqnibusdiiapsusfue- 
rat  ad  mortem,  redireftadviUm.Agit,agift  eumMa- 
riaangelnsde  salute,  quia  eum  Bvaangelus  egeraft 
de  ruina.  Andisftis  angelnm  de  oamis  nostm  iimo 
templum  divinm  majestatis  arte  ineffabili  ooDStnien- 
ftem.  Audistis  in  terris  Deum,  inoGBlishominem  sa- 
oramenfto  inoomprehcnsibili  ooilooari.  Aodistis  inau- 
dita  ratione  in  uno  corpore  ^  Deom  hominemque 
misceri.  Audistis  fragilemnosftr»  camis  naftnram  ad 
portandam  totam  deitaftis  gloriam  angeiieaeihorfta- 
tione  roborari.Denique  ne  tanfto  ponderi  eosleslis  fa* 
bricm  in  Maria,  subtilis  nosftri  eorporis  arena  sue- 
cumberet,  •  etinvirgioetoftiusgenerishumanipor- 


u$iPB.  Quis  aBftn  ad  feuetum  pervoBift  quam  tarfss  la- 
iMrera  soBftiaft  eft  sudoram  f  Ouis  aafte  poana  earpift 
^uam  plauftm  suamftribuafteftimpeadaft  iBdusftrtam  ? 
i  Quisprmfter  viam  ad  ultampervoBift  maBsionem? 
Quisprmfter  BafturamnafturiB  susaipiftiaerameBftum? 
Beafta  ergo  eft  vere  i>aata  Maria,  qo«  prmtei»  gOB^ 
randi  ouras,pr»fter  matemi  doioris  fastidia,tanftam 
germinis  perveniftadgloriam.  Beaftaiquam  divinum 
pigous  sio  sno  snseepift  eft  servavift  in  peotore,  uft  il- 
lud  tota  eorporis  eiterna  neaoiret.  Beala»  que 
quod  de  supernisJ  aqgelo  relofenle  suseeperaft  mc 
menfti  su»  solm  oommisift  et  eredidift.  Intradomnm 
Virginisnegotiumc(Biesftesicgeritur,uftmanentibus 
claustris,  ipsadomusseptanon  soDtiaot.  Concipies 


ftaturaftruclumvirgatenuisfrangereftur,fdgafturaBie-  ^  et  paries  /l(tum.  Qni  ingreditur  et  egreditur,  et  in- 

lum  vox  angclimox  prseoessit,  dicensiiYe  iimeas,  ^  -  *  ^   ^ " *  *      '•       

Maria  (Luc.  i).Anteoau8amdigniftas  virginisaBBUB- 
ftiafturexnomine :  nam  Maria  ^  Hebr»osermone,La- 
ftincdomioa  nunoupatur :  voeaft  ergo  angelas  domi- 
nam,  nft  dominatoris  geniftrioem  ftrepidatio  deserat 
servitutis,  quam  nasci,  eft  vooari  dominam  ipsa  soi 
germinis  fecift  et  impetravit  auoftoritas.  Ne  Htneae, 
Maria^invtnisH  enim  graitam.  Verum  esft,quia  qni 
inveniftgratiam,nesoiftftimere.liireni9l«$^MMR.Apod 
quem  fApud  Z)ettm.Beata  quie  infter  homines  andiro 
sola  meruift  prte  omnibns.  Inveniiii  graMofii.Qoa»- 


ioeuftos  foisse»  eoque  bo¥is  ei  aaini  auim^iam  rab- 
jugalium  symbolo,  pastores  generc  et  rehgiooe  Ju- 
dffios,  fercndo  Mosaic^  legis  oaeri  assaeftos,  iaftel- 
lexisse  ;  qui,  ex  dafte  siblsigBo  aliaagelo,  aaftamDo- 
mioum  infteliexemaft. 

•  Hec  olim  nomiae  deeorabaBftarBdelOB. 

l^Sermo  hie  iBsoribiftur :  ifo  AnnuniMione  healm 
Marim  Vireinie  :  eujas  f^ftivatis  memiaisse  videftur 
Seririos  papa :  Centiiiuii,  ui  in  diekut  AununUaiionie 
Domini.Nativitaiii,  etc.,ubi  Rosweiduscoufteaditde 
Natititate  Domini  ioteliigi,  ooa  de  ipsios  Gcniftricis 
peranjrelamAnnautiatioae,  ia  quieumgraviterfcB- 
demie  cespitasse  ooftaaft  alii.  Opegorios  Thaumaftoiw 
ffus.  oraft.  iin  AnnuBft.  omaibus  aliis  solemmftaftibue 
eam  antefcrre  videnftur.  Aft  de  ftribus  his  oraUoaibus 
subactijudicii  viri  pleno  Jore  dokftaoft.  Vid,  setm. 
440,  ooftam  •, 

cAliaf,  ^Wem^rBcWw.    ,       ^        , 

«ebntra  Buftvehea.  oft  phuiea  ehs^aftB«l  Mt<  ^ 

eworetValeaftW,  ^laBeftls,  eiABoiUBaiM^  — 

iKme  MmaBtt  eaaBie  vsritBtemlB  ehnsU 


troitus  sui  et  exilus  nulla  vestigia  relinquit,divinus 
habitator  est,  non  hnmanus ;  eft  qni  eoneepftu  suo 
virginemservaft,  eftorftn  sno  relinquift  virginem,Boa 
fterrenns  homo  est,  sed  eeelesftis.NostriB  ergo  earais 
ordo  seoedaft ;  hio  sibii  natnra  nostra  oil  viBdioel,nbi 
ad  divinam  progoniem  ooBlesftis  ordo  divioamiBtftj- 
ftuiftur  in  nafturam.  Omeepftus  eft  parftus  sermo  an- 
dienftisaaimumnonlaftiget,neelevitersensum  ^  no- 
veatGhrisftiani,nbiadoosiestemprogeaiera  >  virtu. 
tisDeidivinaperaguotarinsigaia.CofMi^ptoefjNimi 
/IfJtmi.Non  dixit  ftibi,  dixift  tnnm.  Quaret  Qnta  san- 

Jide  simiiia  apud  Hilarium,  psalm.  vi,  oum.  42,  et 
b.  deTrinit.,  num.  44. 
•  M^,  G»fiea«d,  virfiwa  virffa^ 
t  Mariw  i^en  alii  a  voce^mca  aaa&  cfomumm 
D  sigaifieai;  am  ah  bebrieo  loarum,  quaa  est  ei^^Ieas 
et  sublime,  deductum  volunt.  Vide  Suicerom  Thes. 
Gceies.  tom,  H  pag.  303.  t-  .^ 

g  Aliu;  efiuaquam. 

h  Ne  dicas  vero  ad  horam  osque  noaam  produc- 
ftum  fuisse  colioauium  :  quod  Aotonii  Belingeri,  lib. 
de  Aogelo  Gustoaecommeotum  fuift.  Atmulto  magis 
ridendus  Rutilius  Beazonius,  qui  Gabrielem  ia  Man» 
salutaftioae  ^ uavissimum  hvmoum  carmenque  lon- 

Susculum  mufice  mQduIatum  ocdnisse  somniaviU 
se  germanissimegerrss  soot. 
i  taudat  verba  bac  Suicerus  i^  Thesauro  Godes. 
ftom.  l),  pay.  4i&»  in  fine^ 
i  AliaSf  Oifmnte^ 
^  Alias,  Christianum . 
I  AUas,  Viriutie  ^mMeg^m^  ui%W, 


Ml 

€iumw0eakihmFUiiu  D$i.  Viifo  1«  gtatia  mttMm 
pmtlilil,  HQii  Batttfft ;  gMUtriom  t#  diei  piatas  vo- 
kiit,  qMm  nM  siaobat  iotegritaft ;  in  tuo  6oaMptii, 
ia  Itto  partu  oi«vitpudo9>  toetaettoaiUtM,  iai^ri- 
taspobomta  tst,  Mt « tolitiala  vipfiaitasyOmoea  pa»- 
MTaravarevirtutet.  Vir§o,  ti  tibi  taiva  toat  onoia, 
quid  deditti  ?  8i  vivgo,  quomodo  mater  9  Si  tpoota, 
geaitnx  quomodo  9  IUe,  quotihi  auota  timt  omaia, 
ail  miauit,  Virgo*  Virgo,  eoneipituf  ex  te  itaueler 
tuat,  luaex  te oritur origo,  «ia  tuogefmioeetlge^ 
aitor  tiiut,  in  loaeania  eel  Deot  loiit,  et  iptelneem 
moadi  '  pe9tefeeepitqniliieemmuadodedit.lfo- 
aita  evfo  per  angelumf  Vii^,  •  ae  prMtimat  huae 
¥oeare  ftlium  tuum,  ted  moz  ut  geauerit,  iavoea 
tatvalovem  :  quia  virgiaitM  aon  tilii  parit  filium, 
ted  parit  pignot  auetorit,  etialegritattuum  gettat 
domiaum,nonalumnnm,dieenteaBgelo :  tHvoeakis 
aomen  i^u$  Jeitmi,  quod  SalratorLatiBOYoeaiiulo 
Buaeopatur.  Ikmi  etilem  ilof^  ad  aageliim,  Oao- 
siedo  fk$  itHid^  fieee  Maria  interrogat  i  et  ti  qui 
ialerrogat,  dubital,  our  toiut  laebariat  vehil  queru- 
lut  peMunelator  iaeunritt  Onia  pMtomm  eogailor 
ami  Torba,  ted  Mvda  petvidil ;  eoa  qoid  dnetint, 
ted  quid  teateriat,  judiMtit ;  eralenim  interrogaa- 
tinmeaoMdittimttit,  tpeeiMpenlivita.  UiMMntaa 
Batiitam  eredidit,  ille  duiiitat  pro  aaiuim ;  hmc  iale- 
gvm  rei  ordiaem  quvit,  iile  qum  Deut  julMt  flefi  ami 
potM  pertevibit ;  ille  impeUeatibut  exemplit  aoa  ae- 
eeditadfidem,hiBBetiaeexemplo  pereorritadfidem ; 
iime  miratur  de  partu  virgiait,  ille  de  eonoeplu  dlt- 
potalooQJugah.  Meritoergo  haoloquitur,  luec  Deum 
tuo  eogBOteil  et  oonflletur  in  eorpore;  ille  laeet, 
doBM  ioanaem  quem  negal>at,  oonviotut  propiio 
reddoMl  ex  eorpore.  QymMdo  fin  i$iudf  Quare? 
f^tm  vtnim  BOttce^fiefM.  Muiier,  quem  virum  qu»- 
rit  9  qoem  loin  Paradito  perdiditti  9  Redde  vlruin,«u- 
Uerf  redde  depotitum  Dei,  reddeez  lequem  perdi- 
ditti  per  te  :  prtBtermitte  naturtt  ordiBem,  reoo- 
gaotoe  ordiaem  GrMloHt.  llle  ez  teattumtl  et  fit- 
ciet  virum,  quiiu  priucipio  te  fMit  etattomptil  ex 
viro ;  ne  qiuBrat  virum,  cMtet  oput  hominit,  quia 
ad  reparationemhominittniBcitartdivina.  HincMt 
quod  Deut  ipM  ad  te  venit,  quia  te  pcBnituit  ad 
iMUiiinem  pervenitM  K  Nm  jam  earo  ad  eamem ; 

t  CommQnissima  veteruio  Patrum  sententia  perpe- 
loam  agnoscit  B.  Vlr^nis  integrltatem.  Vide  liiero- 
Bjmum,  eontra  Helvidium,  Mp.  9 ;  Origenem,  fai 
Luc.  homil.  7 ;  Gonttaniinum  Magnom,  ia  orat.  ad 
SS.  Coetum,  cap.  49 ;  Epiphanium,  hfleres.  78,  num. 
7;  Augustinum  (ti  ipM  ett)  de  H«ret«  Mp.  K6.  Hel- 
ridii  araumentumrefelHt  basna^iut,  tom.  I  pag .  106. 
Teriulhanus  lib.  de  Velam.  Virgin.,  ait  hM  caattare 
licet  Hebion  retistat.  Post  HelYidiom  el  Hthioaem 
haec  eadem  effutisse  scimua  Jovioianum. 

^  Lapdat  Iubc,  et  aliorum  Patrum  fere  simiiibut 
lerhit  illuttrat  Barihiut  Advers.  lib.  i  cap.  7  pag.  14. 
Ilacheriut,  homii  in  Annunliat.  B.  V. :  Cr^ator  Iihm 
$ri$  /Uins  <i«iii,  ^i  fmi  t$  tta$c$lur  $m  $$. 

V  AUm,  in  iuo  ar$mio. 

4  NonnuUiB  editionet,  P$r  t$  noki$  d$dit. 

•  Verha  n»c  Mute  legMda,  ei  rMte  expiicaada 
advertit  Latinius,  scilicef:  neprsBtumM  eum  habere 
ad  inttar  fllu  hnmano  more  geniU ;  ted  eum  veluti 


CXUtl. 

A  eed  ^mtiiM  Moeliii  tiipemefiM  lii  l^  Quia  fiKMl  4e 
eenie  aeliim  §$i,  emra  $$$ ;  $i  qno4  deSpwHa,  ofm- 
iu$  $$$  {Joan.  ui).  Qui  ergo  de  Spiritu  uaMitttr,tiM 
eoatrovertiaDettt  ett,  quia  SpirittttMt  Deut.  df$ir% 
iu$$aH$iu$  $umtimieiinia,ei  virliii  Ailtttaaie^- 
kratdi  li4f.0lHimbrat  I^i  virtut,nt  portaturaDeum, 
f  fragUitat  humaoatueoumtiat  Bi  oiriu$Aiti$$imi 
akumhmkil  tiki.  ^  ifittqt  nottri  eorpomneteUqoam 
divinit  protegU  omhia  virtulie ;  aee  eeerttum  mon- 
daait  habitatioait  iaqoifil,  qoc  ta  teplam  toperai 
tpleadorit  eireumtpicUvelameate.  ^mfam^aaqnad 
na$$eiurea^le$aneiumf  voeakiiur  Fiiiu$Iki.  Nemo 
liieeommuaiteraceipiat  taBetum,ted  iUa  tiagulari' 
late  quaelamaturiaeodleeUbnt:  5aaelia,  AMoHif, 
Saneiu$,  Bomi$iu$  Beu$  Sakaeik  (i$ai.  vi).  MUtitur 

B  aotem  Mariaad  Uitabeth,  virgoad  tterilem,  hifont 
ad  aaum,  ut  eertamine  pio  tomaal  amb«,  perei- 
^ant  pariter,  aiteradenovitalefldem,aUeradeae- 
eettitate  virtuteai.  Hit  auditit,  retpondit  liaria  : 
JretaacaiaOotimi,/ialiaiAitteiHMrai»t«r^lt»tt«. 
QusB  voeatur  ab  aagelo  domina,  ipea  se  oogaotett 
et  eonilelor  anoUiam.  Quia  devolot  animut  I  iahi- 
lit  beaefimorum  ereteit  ad  ohtequium  i  augetur  ad 
gealiam,  aoa  ad  arrogaatiam  protUii,iioo  ad  tnper- 
buuaperlumeeeit.#WilaMAi  teeiiiMltmiMr^iiilaifm. 
i  Qam  oredit  veri>o,  merito  ooncipU  Verbum :  /n 
princifio  erai  y$rkum,  $i  Verhmierai  ofNid  Demn, 
ei  lku$  erai  Verbum  (Jaa».  i) ;  el  ad  totam  rem 
pervenit,  quea  temtum  \  lidei  eontenlit  auditu. 
QnaBtum  peoeat  hmeUeut,  qui  pott  eautam  non 
eredit,  oum  tentum  hanc  erediditte  eontpieit  ante 

C  eautam. 

^SBAIIO  GXUil. 
Deeadem. 
Debetur  quidem  vobit  natalHiut  termo,  ted  inel- 
iahUe  NalivitaUe  Oomiaiem  taerameolom  eredere 
BMgit  eoflvenU  qoam  relerre.  Vugo  peperH.  Quod 
Batora  aon  habet,  usot  netcit,  ignorat  ratio,  ment 
Boa  oapit,  pavet  eoalom,  ttopet  twra,  ereatura  mi- 
vatur,  quomodo  termo  BarrabUhomaaut  T  Deaique 
evaagelitUi  oonceptum  Vir^it,  VirgUiit  partum 
tieut  humaBOtermoBepaiidit,ita  diviao  elaudit  ar- 
eano  s  et  boo  laeit  ot  homo,  quod  eredere  Juttus 
ett,  ditcutereaon  prsssnmat.Qaitallingitareanum 

Salratorem  tuum  ioTOca  et  deprecare. 

t  Frostra  hic  se  ioraaet  Mita;  nam  Auctor  Joqui- 
D  tur  de  Kva,  noa  de  Maria. 

%  Juxta  aonnuUos  per  vf  rba  U|a,  virlai  Ailisiiait 
ohwnhrabii,  angelus  operationis  modum  expHcat: 
qui  oQnaistit  in  diviqa  Dei  proleolioQe,  qoa  remota, 
eam  diTina  Majeatas  eonsumptistet  s  et  hsec  Chrvte- 
logi  mens.  Vide  Sjrnopsim  Sacror.  Critiie*  tom.  IVpag. 
Wl,  10  priQcinio. 

^  Vide  S.  Thomam  p.  ui,  qusstt.  17,  arl.  4,  abi 
docet  B.  V.  oec  fomitem  habuitse. 

i  Fasciis,  funibus  beneficiorum. 

J  Alias  :  quia  cr$dit. 

*  Ad  periectam  Verhi  iBcaraaUeneaa,  et  Dei  aaa* 
teraitatem  pervonit  B.   V.,  qoia  audlito  proprio, 

Siati  per  scalm  gradot  fldei  tommitatem  ateeadit. 
IT4. 

i  Caasule  pf»{aMeaem. 


583 


S.  PETRI  GHRYSOLOGI. 


864 


Dai,  partnm  Virginis,  rerum  cautat ,  stteulomm 
negotinm,  oommercium  divinitatis  et  eamls,  homi- 
nem  Deumque  unum  Deum  ?  Evangelista  sic  ait : 
Missm  esi  angelus  Gabriel  a  Deo  in  civitatem  GaU- 
Ub(b  cuinomen  erai  Nazareih,  ad  virginem  desponsa' 
iam  mro  cui  nomen  erai  Joseph,ei  nomenvirginis  Maria 
(Luc.  i).  Missus  est  angelus  a  Deo ;  ubi «  mediator  est 
angelus,  humana  cesset  opinio  ;  ubi  coelestis  est 
nuntius,  interpretatio  terrena  peiiatur.  Guriositas 
humana  torpescat,  ubi  supemus  hal>etur  interpres. 
Missus  esi  angelus  a  Deo.  Qui  audit  attentius,quia  a 
Deo  missussitydeitatis  refugit  perscrutari  secretum. 
Quodper  angelumDeusmandat,  ille  meretur  scire, 
qui  timet  scire.  Audi  Dominum  diceolem :  Super 
quem  respiciam  nist  superhumiiem^  eimansueium, 
si  iremeniem  verbamea(Isau  ixyj,  juxta  LXX)  T  Hu- 
milem,  etmansuetnm :  quantum  mansuetos  est  ille 
qui  jussisobtemperat,  immansnetnstantum  est  ille 
qui  jussa  discutit.  Missus  esi  angslus  ad  virgvnem. 
Quiasemperestangelis  cognatavirginitas.  Incarae 
[mBter  caraem  "viTere  non  terrena  Tita  est,  sed  coe  • 
lestis.  Et  si  Yultis  sdre,  angelicam  gloriam  acqui- 
rere  majnsest  quam  hal>ere;  esse  angelum  felici- 
tatis  est,  yirginem  esse  virtutis ;  virginitas  enim  hoc 
obtinetviribus  qood  habetangelus  ex  natura.Ange- 
lus  ergoetvirgodiTinum  aguntoflBcium,  non  humar 
num.  Ingressus,  inquit,  angeiusadeam  dixii :  Ave, 
graliaplena^Dominus  ieeumfbenediciaiuinter  mulie' 
res,Ave,gratiaplena,  Dominus  iecum :  videtis  quibus 
e8tTirgooppignoratamuDeribus.At;e,  gratia  plena, 
Dominus  iecum»  ATe,  hoc  est  aocipe.  Quid  ?  Vlrtutes 
muDemm,nonpudorl8.  Ave,  graliaplena,Es^esi 
gratia  quae  dedit  coeiis  gloriam,  terrls  Deum.ftdem 
gentibu8,finem  Titiis,  Tit»  ordinem,monbu8disci- 
plinam.Haucgratiamdetulit  angelus,  accepit  Virgo 
salutem  ssBCulis  redditnra.  At;e,  graiia  ptena.  Quia 
singulis  gratia  se  est  largita  perpartes,  Mariae  Tero 
simul  se  totam  dedit  gratiea  plenitudo.  Omnes,  in* 
quit  CTangelista,  de  pieniiudine  ejus  aecepimus 
(Joan.  i).  UndeetDaTiddicit:l>efeefu/t^ACulp/tim 
in  veilus  (Psal,  lxzi).  Velius  cum  sit  de  corpore, 
nescit  corporis  passiones ;  sic  Tirginitas  cum  sit  in 
carae,  Titia  carnis  igoorat.Goelestls  ergoimberTir- 
gineum  in  Tclluspiacido  se  fuditillapsu,  et  tota  di- 
Tinitatis  undabibulo  senostrae  carnis  celavit  in  tcI- 
lere,  donec  per  patibulum  crucis  expressum  terris 
omnibus  in  pluTiam  salutis  effunderet.  Ei  sicui  stii- 
iicidia  siilianiia  super  ierram  (Ibid.).  Ut  Titalibus 

9^  Loeum  exhibet  Barthius  Advers.  iib.  ltiii  cap. 
6  col.  2733,  aitque  mediatorem  pro  legato  ab  aliis 
etiam  usnrpari. 

h  Sttspicetur  fortasse  aliquis  credidisse  Cbrjrsolo- 
gum  Mariam  Tirginem  jamGbristum  Dominum  cod- 
cepisse  cum  ab  aogelo  salutaretur  :  quod  erucndom 
putant  ab  illo  HieroDjmi,  cpislola  l90  ad  Princi- 
piam  :  Saneta  Maria,  quia  conceperat  eum  in  quo 
omnis  plenitudo  divinitaiis  habttat  corporalUer,  plena 
aratia  salutatur.  Kffo  taroen  aegre  admodum  credam 
HieroDjmum,  et  Ghrvsologum,  aliosque,  si  q^ui  aiii 
suDt,  a  recto  Etangelii  seosu  Id  re  compertissima 
aberrasse»  aliisqne  patribus  repugnasse,  qui  Cluri- 


A  partitastillioidiistemporafideirigarentgerminafDon 
neoarent.  Ave.graiiapiena,  Dominus  lectim.Missas 
est  angelus  a  Deo,  et  quid  dicit?  Dominus  iecum. 
>>  Ergo  eratcum  Virgine,  quiad  Virginem  miserat. 
Praecessit  nuntium  suum  Deus,  sed  a  Deo  non  re- 
cessit :  teneri  iocis  non  potest,  qui  omnibns  ha- 
betur  in  locls ;  et  totus  ubique  est»  sine  quo  ni- 
hil  est  totum.  Benedicia  iu  inier  muiieres.  Vere 
benedictaTlrgo,  quse  et  Tirginitatis  possidetdecus, 
matris  et  pertulit  digoitatem.  Vere  l>enedicta,  qun 
et  supemi  conceptusmemitgratiam,  et  sustulitin- 
tegritatis  coronam.  Vere  benedicta,  qose  et  diTini 
germlnis  suscepit  gloriam.et  regina  totius  exstititca« 
stitatis.  Verebenedicta,qu8B  fuitmajor  coelo,  fortior 
terra,orbelatior ;  namDenmquemmundusnonea- 

B  pit,  solacepit.PortaTiteumquiportatorbem,  gennit 
genitorem  suum^nutriTitomnium  TiTcntinm  nutrito- 
rem.SedTideamus  quid  aiteTangelista :  ito-ia,  in- 
qmUcumaudisseiangelum,turbaiaesiinsermonee;fus. 
Turbata  est  caro,  concussa  sontTisoera,  mens  ti«- 
muit,  totacordisobstupuitaltitudo:qniainingres8n 
angeliTirgosensitdiTinitatis  ingressum.Turbabator 
humanicorporis  templum,  et  camalis  domiciiiimo- 
Tebanturangustiae,  cum  se  in  Tirgineopeotoretots 
Dei  conderet  magnitodo.  Sed  si  placet,  priusqnsim 
fidei  CtiristianiBpenetremusarcannm,loquamnrad 
eosquipartumTirginis,  quimagnnmpietatissacra- 
mentum,quireparati<mem  salntishumanssrefenuit 
addiTinitatisinjuriam.Venitad  TirginemDeus,  hoc 
est,  ad  opus  suum  opifex,  creator  ad  creatnram 
suam.  Quandoadopificishonoremoperisrestaura* 
tio  non  redundat?Quandohonornondeputatnr  ad 
gioriam,sifactor  facturam  suamrepaiet  ?  Neamittat 
quisopus  suum,  nonne  cum  Teterasdt  roTOcat,  et 
cum  cadit  er]git,et  cum  destruitur  in  melins  non  ro- 
format  ?  Ergo  quod  in  partu  Tirginis  agitur,  non  eet 
Creatorisinjuria,  sed  salusestcreatune.  SiDeusfo- 
cit  hominem,  quis  arguit  cur  refecit?  etquod  exli- 
mo  formasse  digne  creditur,  quareex  carae  refor- 
masse  j  udicatur  indignum  ?  Qoid  pretiosus,  oam  ant 
limus?Ergo  reparationisnostr»  quanto  pretiosior 
materla,  tanto  major  est  gloria.  Aut  quando  Dens 
non  in  utero  plasmator  est  hominis  ?  Audi  iob :  Ma- 
nustuafeceruniet  ftnxerunt  me.Eiposi:  Uicmseum 
coagulasti  me :  ossibus  si  nervts  inseruisii  me.viiam  ei 
misericordiamdedistimihi(Job.x).EiDsLvid:Tuforma- 

D  stime,  stposuistisupermemanumtuam^Ps.cTxzmx). 
Etad  Jeremiam  Deus :  Priusquamesses  in  uiero,  novi 

stom  a  Virgine  conceptum  credunt  in  ipsa  tantnm 
colloquu  clausula,  et  post  Virginis  assensum  :  Au- 
gusUno  scihcet,  serm.  i8  de  sanctis ;  Gregerio  Ma- 
gno,lib.xTiu  Moralium,  cap.  27  ;Basilio  SeleucicDsi, 
orat.  de  ADOuDt. ;  JoaDDi  Damasccoo,  lib.  m  dt 
Hdccap.41;  Beraardo,  serm.  4  super  Jfifiiw  ef^* 
Sedulio,  hb.  XI  Pasch. ;  PrudcnUo,  in  CarmiDe  con- 
Ira  Homuncionitas ;  RupeHolib.  idcSpiritus  S.  Opc- 
ribus  cap.  9,  elc.  Idcirco  Chrjsologi  et  HieronTmi, 
etc,  leshmonia  emollireet  in  rectom  sensum  deflec- 
tere  opus  est.  Consulas  Telim  doctlssimum  Senr, 
Exercit    27  pag.  180,  nbi  hacc  latius  dlspuUt. 


885 

te,  ei  in  vulva  santtficavi  te  (J$rem, 


SERMO  CXUV 


586 


te,  et  m  vulva  sanUficavt  te  (Jerem,  i).  Si  ergo  pa-  A  serlor,  integritas  testis  innoceDti«?i\r«  timea$  Ma 
renUs  in  alvo  Job  Imeamentadespinxit.si  malrjsin      ria,invenistienimgratiam  apud Deum  {Luc.ii).Qviod 

erat  in  principio  apud  Deum,  i>  Verbum  Deum  intra 


atero  David  membracompegit^si  Jeremiam  genitri 
cis  sanctificavit  in  vulva^si  Joannem  sterilis  in  utero  re- 
plevit  Spiritusancto,  quid  mirum  modo,  si  virginis 
habitavii  in  utero,qui  mulierem  bominis  sumpsit  ex 
latere  ?  Ipse hominem  mulieris  resumpsit  ex  utero, 
qui  virginem  viri  formavit  ex  corpore ;  ac  perinde, 
homo,quaB  tibi  viduntur  nova,  Deo  habentur  anii- 
qtia.Seddicis:  Quas  nascendinecessiias  Deo  cui  sup- 
petitfadendi  potestas  ?  QuaB?Ut  ipsam  naluram 
nasoendo  reficeret,  quam  fecerat  operando :  quia 
qnae  factafuerat  ut  generaret  ad  vitam,ipsa  gene- 
rabatad  moriem.  Per  peccatum  primi  hominis  na- 
turalethalevulnusaccepit,etcoepite88eorigomertis» 


se  virgo  reperit,et  factumest  magnum  deitatis  tem- 
plum,quaB  erat  pusillum  humanitatis  hospitium,et 
quemnoncapiebat  pusilliUs  humani  corporis^coBpit 
virginalisc  uteri  magnitudo.  Ecce  inquit,  concijries 
inutero.  Propterrevereniiamdixisse  suffceerai  con- 
eipies ;  quod  exaggerat,  in  utero,  quid  est  ?  Ut  con- 
ceptus  e8selveritas,non  figura ;  utpartusessetpro- 
prieta8,nonimago,  ut  sicutdeDeo  vero  Deusverus 
natusest^sicde  vero  conceptu  ^  veritas  humani  cor- 
poris  nasceretur.In  ortu  Christi,fratres,humani  cor- 
poris  injuria  sublata  est,non  naiura ;  nec  est  crea- 
tura  delata,  sed  cuipa  damnata.  Esi  ergo  hfleresis. 


?!!*^^lfl*^'*i"^!!!f.'"^  ergonegoUum  nativitatis  g  quae  Christume  aerium  corpus  assumpsissementi^ 

confingit.  Concipiesin  utero,etparie$  fitium,etvoca' 
bisnomen  ejm  Jesum.Qiiod  Hebraice  Jesus,  Graece 
£<un^/},  hoc  dicitur  Latineg  Salvator.  Merito  ergo 
Virginisalva8untomnia,qu8eomniumgenuitSalva- 
torem.^^  t)ocabis  nomen  eJusJesum,  quiain  hoc  no- 
mine  deitatis  tota  adoratur  majestas :  omnes  qui 
commoraniurin  C(Blis,universiqui  habitant  terram, 
cunti  qui  in  profundo  ienentur  inferni,  huic  pro* 
8iernuniurnomini,hoc  adorani.  Audi  Apostolum  di- 
centem :  Ut  innomineJesu  omne  genuflectatur,  ecsle- 
stium,  terrestriumet  infernorum  (Phil.  u,  iO).  Hoc 
nomenquoddeditcaecis  visum,audiium  surdi8,clau- 
dis  cursum,sermonem  mutis,  vitam  mortuis,totam- 
quediabolipoiesiaiem  de  obsessiscorporibus  virius 


quod  nasci  compulit  Chrisium,  ut  naturae  curam 
nativitas  darei  auctoris,  et  naturas  curaiio  essei  vi- 
Yificatlo  filiorum. 

SERMO  CXLIV. 
De  eadem. 
DenativitaieChristinoscomperendinaresermonem 
altitudoreifacit,etcogitmysterii  magnitudo.  Virgo 
peperii,quisloqu6tur?  Verbumearo  factum  est,qui8 
narrabit?Si  Verbum  DeiinfantiaBdaivagiium,homo 
imperfectus  quomodo  clamabit  in  yerbo  ?  Quantam 
stella  magisnocte  dedit  quaBrentibu8lucem,ianiam 
dooioris  sermo  ortus  Dominici  praBbet  audientibus 
claritatem  :utChri8ium  invenissegaudeant,  discur- 
rere  non  prsBsumant,  honoreni  muneribus  infan- 
tiam,non  minorent.Sed  orate,fratres,  uiqui  nostro 


sensim  crevii  in  corpore,  paulatim  nosiro  crescere  ^  hujus  nominis  eflfugavit.  Et  si  nomen  tantum  esl, 


dignetur  inverbo.Evangelista  hodieangelumretulit 
sic  locuium :  Ne  timeas,  Maria,  invenisti  enim  gror 
iiam  apudDeum  (Luc.  i).  Netimeas,Maria,qu9Jte  ? 
Quiainvenisii  graiiam,Timet  non  qui  invenit,8ed  qui 
perdit.Invenit,  invenii  haBcconcipiendosuperniger- 
minis  graiiam,quaB  pariendo  non  perdidit  virginita- 
tis  insignia.  Ne  timeas,  Maria.  Quid  timet,  qusB  se- 
curitatem  rerum  concipit,  paritgaudiasasculorum? 
Hmor  non  est,  ubi  divinum  ei  negoiium,  non  bu* 
manum  ;ubi  viriutis  conscientia  esi,  non  pudoris. 
Quid  timei,quaB  suscepit  eum  quem  iiment  omnia 
quae  timentur?  Quidiimet,*  cuijudexcausse  esi  as* 

•  Hoc  esi,  qua»  illam  nacia  est  Judicem,  cni  per- 
petoa  ejosdem  liberiaiis  defensio  coBliius  esi  deman- 
data.  MiTA.  ] 

b  Emendatio  Laiinii.  Ediii,  Verbum  DetAS. 
c  Alias,  meriti  ntaptitudo. 
^Vide  qaaB  ex  Tillemoniio  annoiavimus  in  fine 
senn.  59. 

•  Chrisinm  aerium,  et  de  substaniiis  superioris 
mondi  coropactum  corpus  induisse,  impia  fuit  doc- 
trina  Apellis,  Marcionis  discipuli.  Conira  eam  sur- 
rexit  Tertallianus  lib.  de  Prsescripi.  cap.5i  pag.343, 
tjosqae  speciaiores,  in  lib.  de  Carne  Chrisiicnp.  8, 
Tocat  AtmelUtanos ;  et  Augusi.,  Hb.  de  Hseres.  ad 
Qaodvoltdeum  cap.  23,  AppellitoB  dicontur ;  ei  ab 
Epiphanio,  haBres.  44  pag.  i66,  Appelleiani.  De  eo- 
dem  sic  Theodoretos,  HaBret.  Fab.  lib.  i  cap.  25  paff. 
Sii  :  Christo  corptu  attribuit  non  fiumanum,  sed  ae 
mundi  stibstantia. 

t  Hasresim  hanc  foveront  varii :  Simon,  Mehander, 

Patiol.  LII. 


quanta  potesias  ?  Sed  quis  est  iste  qui  vocatur  hoc 
nomine?Jam  dicat  angelus.  Et  PiUus^AltissimivO' 
cabitur.  Videtis  quiaquodconcipitVirgo,non  terre- 
num  germen  est,  sed  coBleste.  Virgo  peperit,  sed 
Deus  suscepitFilium.  Ergoqui  de  hac  nativitaie  hu- 
mano  mododisputat,  adonmemtendit  tanti  genito- 
risinjuriam.i^/  6fa6t/,inquii,et  Domintis  sedem  Da* 
tnd  patris  sui.  Hinc  i  haBreiicus  generaiperfidiaBsuaB 
nebulas,  hinc  sibi  fingit  erroris  materiam,£cce,  in 
quit,  nonegodico,sed  angelus,  Dabit  itli  Dominus 
D^us;  numquid  non  major  est  qui  dat,  quam  qui  ac- 
cipit?ei  qui  accipii,  antequam  acciperet  nonhabe- 

Marcion,  Valentinus,  Basilides,  Bardesanes,  Cerdo^ 
Manes.  Vide  Theodoretum  Haereiic.  FabuL  lib.  ly 
I  cap.  li  pag.  278.  Idem,  episi. 
sosiomom,  homiL  8  in  Matth. 
episi.  ad  Tralienses,  pag.  i3, 
Chrisii  hum.  pag.  589,  ad  iiiud.  Matth.  i,  20;  Socra- 
tem,  Hisior.  Eccles.  lib.  icap.22paff.i85;  Pboiium, 
eoist.  uli.  pag.  381 ;  Leoniium,  de  Seciis,  aci.  3  pag. 
434.  Huc  qooque  referri  debent  Gnostici,  qui,  scri- 
benie  Epipnanio  haBres.  26  pag.45,  docuerunt  Chri' 
stum  non  esse  natum  ex  Maria,  sed  per  Mariam  osten' 
sum  ;  earnem  vero  ipsum  non  assumpsisse,  sed  speciem 
tantum  fuisse,  seu  iUtisionem. 

g  Vide  Sjnopsim  Sacr.  Critic.  tom.  IV  pag.  34  et 
35.  In  sacris  auiem  receptius  Sospitator. 

hDeas  dicitur  Alttssimtu  hic,  ei  Qen.  xiv,  9  . 
psalm.  Lxxxn,  7 ;  Marci  v,  7. 

<  Arianos  perstringii. 


i9 


M9 


S.  PfitRl  CteYSdLOGl 


bat.  Sednosista.  fratres,  audiamus,  non  utperfidi,  A  nuno  tantumnostris  habeturin  cordibu8.Temet,ut 


8edutfideles;et  sit  nobis  argumentum  fidei,quod 
illis  est  erroris  ocoasio.  Dabit  iUi  Domims  Deus. 
Quis  dat,  aut  cuidat?utique  Deushominidatydivi- 
nitas  cami. DaM^  illi  DominusDeus.  Quist)eus?uti- 

Jue  Verbum  quod  erat  in  principio  semper  Deus.  Gni 
B,i1quot  ca^factufn  est,et  habitavUtnnobis(Joan, 
i).  Audi  Apostolum  dicentem  :  Deus  erat  in  Christo 
mundum  reconcilians  sihi  (I  Cor.  xv).  Sibi  utique 
non  alii.  Bic  ergo.  Deu8,qui  in  Ohristo  erat,regnum 
Hibidabat  in  Christo^etconferebatsusceptocorpori 
quod  semper  suadivinitate  po8sederat,sicut  ex  ipso 
angeli  probatur  eloquio.Dam^  illi  Domtnus  Deus  se* 
dm  David  parW^nii.Vide8»quiaquandoaccipit,Da- 
tld  flUusdicitur  :quandodat,DeiFillu8nuncupatur, 
ipse  dixit^  Omnia  quahabetPater,  measunt  (Joan.  \ 
xti),fitqu8d  necessitas  accipiendi,  ubi  est  habendi 
polestas? Alt,omn/a  qum  kabet Pater,mea  nin^Quis 
accipit  qu»  sua  sunt?Aut  ingratia  dantis  estysi  ao- 
dpienfis  est  quod  donatur?  Fatemur  quia  accepit» 
ibcdiste  qui  natus  e8t,qui  suscepit  camemi  qui  sus- 
cepit  infanUam,  qui  ounabula  pertulit^qui  suscepit 
«tates,  quilaborem  sustinuit,quifamemsensit,qui 
sitim  passus  estiqui  «tot  injuriarum  generanonre- 
?ugit,qul  ascendit  crucem,  qui  subiit  mortem,  qui 
Intravit  sepulcrum  :  hfleretice.  huio  quod  accedit 
a8C(ribe.At  putas  quod  honorem  a  Deo  dedignatur 
acdpereyqui  ab  hominibus  tantas  accepit  injurias? 
Aut  exis  timas  quod  conferri  sibi  regnum  a  patre  fasti- 
dit,qui  ab  inimicis  pcenas,  mortemque  suscepit? 
Hflsretice^quodest  injuriffi,quodinfuntice,quod  ffita* 
tis^  quod  temporis,  quod  datl,  quod  accepti,  quod 
mioorationis,  quod  mortis,  si  intellexeris  non  esse 
divinitatis,  sed  oorporis.  tu  nuUam  Fllio  irrogabls 
injuriam,  nuUam  tu  facies  in  Trinitate  distantiam. 
Sedrevertamur  ad  nos,  etqu»  sunt  nostrajam  lo 
quamur.Dafrt^  t7/t,inquit,  DomtnusDeussedem  Da^' 
vid  patris  sui,et  regnabit  in  Domo  lacob  in  cBternum. 
bt  regniejus  noneritfinis.Qm  in  cobIo  semperconse- 
dit  Patri,  nunc  sedem  David  acoepit  in  terra ;  qui 
jregnabit  sibi  8en^>er,  modo  nobis  in  i>  domo  Jacob 
regnum  sortitus  est  ffiternum.  Gaudeamus,fratres, 
quia  qui  sibi  regnavitregnaturusest  nobis :  gaudea- 
mus,quia  venitregnaturus  in  terra,  ut  nos  cum  illo 
regttare  posdnusin-eodo.  Atidi  Apo^tolnm :  6V^tmi- 
patimur,et  eonregnabimue  (11  Tim.  n).  Nobis  natus 


quibus  est  gloriade  regno,sitde  familiaritatefida- 
cia.  Et  regni  ejus  non  erit  /lnti.Qui  ejus  adveDtum 
credis,  gaude,quia  regnum  sine  flne  promisit,ubi  est 
c  sine  sucessore  militia,ubi  sunt  perpetuffi  dignitates. 
Sed  quid  estquodpermansuranonambiuntqui  am- 
biunt  transiiura?  Quid  est  ?  Quid  est  quod  caducos 
honores  auro  comparant,  et  nolunt  gratisaccipere 
sempiternos  1  Fratres,!hic  parantur  officia,hicdeeer- 
nunturloca^  hic  honores  designantur,hicquinond6 
Evangelii  fide  accep6ritcodicillos,ibi  ffitemarumin- 
fulas  non  habebit  dignltatum.  Ergo  si  delectat  mili- 
tia,  si  volumus  semper  militare»  arripiamus  arma 
Christi,vigilemu8,80brii8imn8,  vincamusdiabolum, 
prostemamus  vitia,  ut  possimus  ^  accipere  prflBmia 
pariter  etcoronas  ab  ipso  Domino  nostro  Jesu 
ChristOy  qui  cum  Deo  patre  regnat  nunc  et  semper, 
et  per  omnia  sfficula  sfficulorum.  Amen. 

•  SEBMO  CXLV. 
De  generationeChristi,et  de  JosephMariamdimUtm 
volente. 
Audituri  estis  hodie,fratre8,quemadmodumnobis 
beatus  evangelistagenerationis  Ghristi  retulit  sacra- 
meni\xm.Christiflnqmi,generatw  sic  erat  :Cum  euH 
desponsatamater  ejus  MariaJoseph,  antequamconr 
venirent,inventaest  inutero  habensieSpiritusaneto; 
Josephautem  vir  ejuscum  e$setjustus,et  noUetem 
traducere,voluitocculte  dimittereeam  (Matth.  i).  Ct 
quomodo  Justus,  qui  conceptum  sponsse  duzitnon 
discutere?SuspectL  non  equirit  causam  pudoris^ 
conjugii  famam  non  vindioat,  sed'requiril?  yolidt 
occulte  dimittere  eam.Hoc  pro  magisvideturconve- 
nirequamjusto  ;  sed  humano  judicio,  non  difino. 
Penes  Deum  neque  pielas  sine  j  astitia  e$t,neque  siae 
pietate  Justitia ;  coelestisensu  sinebonitatesequltas; 
sine  ffiquitate  bonitas  non  habetur.  Virtutes  sisepa- 
ralffif uerint,dilabuntur;ffiquitas  sine  bonitate  savilia 
est,  et  justitia  sine  pietate  orudelitas.  9  Joseph  ergo 
merilo  justus,  quiapius;  et  piu»,  quia  justus.  Deni- 
que  dum  pietatem  cogitat,  crudelitate  caruit :  dm 
causam  temperat,  judicium  custodivlt ;  dom  vin- 
dictam  differt,  crimen  evasit;  dum  refugit accnsato- 
rem>  fugit  sententiam.  iflstuabat  animus  sanetos 
negotii  no vitate  perculsus,stabat  sponsa  prngnaeni 
«ed  virgo ;  ttabaC  plenap^Qove,  8ed  «on  «seM  f>a* 
dore ;  sAabat  de  conceptu  ^ffieita,  eed  de  MegtM^ 


eet,  Dobis  utiqiie  regnum venitdouaturiis,  ipao  pro*  D  secura  :  stsybat  veatita  mtttemo  manerd^  ^ed  oon 


ttiitleBle,emBrdiok :  VeniU,beiudieUPQiriswieif  per^ 
eipHte  regntm,quodvobisparaUmimMb^Hgftnemmt' 
di  [Matth.  xxvj.Tobis  dixit,non  mihi.  Tenit,  ut  sit 
iiobisoam  eempar,iit  oostrissiiaemperin  oculi8,<pu 

^Ex  Latinio.  Bditi,  toia  injuriarum  genera. 

^  Consonanl  Patres,  qui  pro  domoJacob  Ecelesiam 
et  fideles  innui  volunt. 

c  Vel  de  aiderum,  v«1de  angelornm  militlk  hM 
hitelligas,  ntraqne  semper  eadem  erit^  nec  nmquam 
deficiet.  Ex  Mita. 

^^itniliahabes  apndTbeophjIactmn  !n  IITim.  u  , 
S.  Anathasium,  q.  i20  de  Par^b.  Seript. ;  <jrQgorinn 
Naiianz.,Orat.  11  in  Pentec.;  Angn8%Mm,inpsa)m. 
LX  ;  Ambrosium  Offic.  lib.  i  cap.  10. 


honore  virginitatisexcluaa.  6paii*ui4|uid  faeBBBtad 
Ma?  AcewwreCde  erimiiiet  «ederaitipeeaiuiaa^B^® 
iestis.Culpamdiceret?  Se4erati|ise  ousto8fU<)oH^' 
^  Urgetetadullerium?  SederAtipse  vii:ginilati»W»^ 

«  In  anquibns  codkibt»  Inscribitar  tafitein :  9e 
gmertctione  ChrisH;  r^qus  desunt, 

f  Alias,reHnanif. 

KtJti  jnstos,  id  est  psAtiorjim  rituBm  ^"MwJ^' 
retinendam  nxorem  minltne  nensnit ;  n!3T$tis,i^OT 
tere  cogitavit;  aed  sine  -farqiitu  .f6r«wi*  criMW' 
infamia. 

*»  Nec  veritns  est  Augnstimis  (Hoere  nii  ailWqoy 
adulterium  suspicasse.  Justinua  efiam  it  IScllmoo 
cmnlhpyplibnB  ^.  «08*,  ^  ^Bdlwi.  «W:  <M 


m 


mm  cxLV. 


m 


tor.  Quid  faoaret  aditta t  Gogitat  dimittere,  quia  non  A 
poterat  vel  forit  prodere,  vel  intus  quod  evenerat 
eontinere.Gogitat  dimiltere,  et  dicit  Deo  totuniy  quia 
qnod  homini  dioeret  non  habebat.  Et  not^  fratret, 
qnotiet  ret  turbat,  fallit  tpeoiet,  facit  color  negotii 
iDtema  nescire,  dedinemus  judicium,  tubtrabamut 
^ndietam,tententiam  fugiamus,dicamusDeo  totum, 
Ae  damfacileinnoeentomforte  gettimutin  poBnam, 
ipsi  nobit  noxiam  tententiam  proferamut,  dicente 
Domino:  In^iuojudiciojudieaveriiisjiidieahttfirde 
tfoHs  {itUih.  ^).Certe  tinottaouerimnt^  clamabit 
Deus,  retp<HKiebit  angdut,  qui  Joteph,neinnooen- 
tiam  determt,  tiopraYeuit:iofej»A,  inquit,/S/t  Da* 
tfidjnoH  iimere  wdfere  Mariam  eonfuffemiuam;qmd 
amm  m  $a  «ahifit  mtt  de  Spiriiu  saneio  est,  Pariet 
mlMi  fiHimtei  voe$^i$  nomene^  Jesum;ipseenim  g 
aolimiii  faeiei  popuhm  suum  a  peceatiseorum,  Josepk 
fUi  Mtnid.  Videtit,  fralres,  in  persona  genus  vocariy 
▼idetit*  in  unototamprosapiamnunoupari,Tidetit 
in  Joteph  seriem  Dayidid  ttemmatit^jam  eitari. 
JosepkfUi  Iknnds  VioetimaoetaTa  generationena- 
tos,  quomodo  David  fitiutdioitur,  niti  quia  generit 
aperitur  aroanum,fidet  promitstonit  impletnr^tuper- 
naooiioeptioeoBlettisparttts  Tirgineajamsignatur  in 
carne  ?  Jomph  fili  David.  Tali  Tooe  ad  David  prolata 
ftieratpromissio  Dei  Patris  iJuramt  Davidjiominus 
verHeUem^  $t  non  frustrabUur  &um :  de  fruetu  veniris 
iui  ponam  super  sedem  iuam  (PsaL  cxxxi).  Quod 
faotum  quidemtali  gloriatnrin  cantico :  DixitDomV' 
nu$  Domino  meo,  Sede  a  dextri$  meis  (Psalxix).  De 
finietu  Tentris  tui,  bene  fructus  ventris  tui,  bene  de 
utero,  quia  eoslestis  hospes,  supemus  habitator  sic  ^ 
io  nteri  deeoendit  hospitium,  ut  corporis  chnstra 
neeeiret;  siodeliabitaculoTentrisexiit,  utvirginalis 
janua  non  pateret,  etimplereturillodquodcantatnr 
in  Gantico  Cantioorum  :  Bortus  claususj  soror  mea 
$pom$a;koriuselausus,  fonssignatu${Cani.iv)Joseph 
fiU  Daimdf  noH  Hmere.  SponssB  causas  sponsus  ne 

vero  Joseph  occuUe  dimiiteref  non  palam  iradueere 
eogiiarei,  ideo  fuit,  quod  certe  adulteram  neseirei,  sed 
mere  suspicaretur  ;  immo  potius  ftuetuaiume  et  pertur- 
haiiane  animi  movereiur, 

«Promissio  Dei  de  Clurislo  nascituro,  non  Judai- 
cam  gentem  tantaounodo,  sed  privatamDaYidia  pro- 
sapiam  spectabat. 

b  Alias,  non  mutari. 

e  Gorrupte  legebatur  irieesima  octava.  Facile  enim 
fuit  librariis  pro  vicesima  scribere  tricesima.  Matth. 
xvn  :  Omnes  penerationes  ab  Abraham  usque  ad  Da- 
vid,  generattones  quatuordecim  ;  et  ab  David  usque  al 
transmigratiorum  Babytofiis  generationes  quatuordc- 
eim  ;  et  a  ti'ansmigratione  Babytonis  usque  ad  Chris- 
tum,  generationes  quatuordecm.  Ergo  vicesima  oc- 
ta?a  generatione  a  Dayid,  natus  est  Chnstus.  Mita. 

d  Lege  Moysis^  Deuleron.  xxi,  20,  statnebatur  la  - 
prdatio  in  niores  aduHerii  reas. 

•Sponsa  est,  quas  alicutpacta  est  uxor :  nam  qurc 
(fesponsata  erat,  uxorhabetaturdestinatione,  ac  pro- 
inde  ttxor  vocatur  Genes.  xxix,2t ;  xxii,  24,  ubi  pu- 
nitur  tamquam  adulter,  qui  alterius  sponsam  corra- 
perH.  Vox  autem  heec  conjux  sponsahbus  de  futuro, 
usitatohominum  sermone,  nonconvenit.  Quare  inter 
Yirginemac  Joaephum  matrimonium  ratum,non  con- 
tummatum  interoesserat.  VideDuhamelinnotishtc ; 
et  Augusiinumlib.  Ycontra  Jalian.  cap.  i2,qui  eidem 


timeat  admonetur  ;etvere  piut  animutdumcompa- 
titur,  plut  pavesoit.  /oiepA/i/i  Z>at^ifo/ilunere.  Ne 
oum  ne  ooneoientia  teeurus  tit,de  saoramenti  oognir 
tione  tuoeumbas.  JosfpA^'  David,nelitimere.Qnam 
videt  virtus  est  ista,non  orimen ;  hiononhumanus 
lapsusestysedett  divinusi]lapsus;hiepremium  est 
non  reatus;hio  incrementum  coeli  est,non  corporis 
detrimentnm ;  hie  nonett  prodicio  pmone  judicit 
ett  teoretum;  hicpalmacogniloriae8t,non  tupplieii 
pcena;  hio  hominis  furtum  non  est^thetaurut  est  Dei ; 
hic  non  est  moHis  eausa,  ted  vita.  Et  ideo  noli  tt* 
mere  quiaqn{evitamparturit,non  meretur^  ooddi. 
Joeeph  filiDaoid,noliHmereMariamoe$^uffemiuam 
accipere.  Spontam  vocari  conjugem  legit  est  hoe 
divinffi :  ticutergomanentevirginitate  materett,ita 
•  eonjux  dioitur  pudorepermanente.  JosephfUiDa-' 
md,noli  Hmereaceiper$Mariameor^%tg$mimm;fuod 
enim  in  ea  natum  est,  d$  Spiritu  samcio  est.  Veniant, 
audiant,  qui  requiruntquittit  quem  Maria  genuit, 
Qaod  in  eanatumui,  de  Spiriiu  saneto sil. Veniaaty 
audiant,  quiOrnco  turbine^  Latinamnubilare  niti 
snnt  puritatem,  iot^pMUTWMnf,  xt^aw^;tim,  ut  6ioTt- 
xoy  lolierent^  blasphemaBtea.  Quod  in  ea  natwm  esH, 
de  SpiriiusaneioeeiMiquod  deSpiritu  saDclonatum 
est,  spirttus  est,  qniaDenttpiritusest  (Jooii.me/  iv>. 
Quid  ergorequiris  quit  estqui  de  Spiritusanctonatus 
est,  oum  tibi  quia  Deus  est>  Deua  ipte  respondeat? 
cum  te  Joannes  inorepet^qnidicitr/nprtnctpiosral 
Verbum,  et  Verbum  ennt  apud  Deum,  ei  Deus  erat 
Verbum,ei  Verbum  Deusearofactumest,  ei  habiiamt 
in  nobis,  et  vkHmus  gloriam  ^us(Joan,  t).  Joannes 
vidit  gloriam,  respicitinftdelis  injuriam.  Qtiod  inea 
natum  est,deSpirUu  sancio  est,  Et  vidimusgloriam 
ejus.  Cujusejus?quinatusest  deSpiritusaneto^ejus 
qoi  Verbumearofactumesi,eihabitamtinnobi$.Quod 
in  eanaium  estde  Spiritusasictoest.yifgo  conoepit, 
sed  de  Spiritu ;  virgoe  parturiit,  sed  eum  quem  prse- 
dixit  Isaias  :  Ecce  virgo  in  ui$ro  accipiei,  et  pariei 

Juliano  8uffugiumquffirenti,etevangeli8tam  exvul^i 
opinione  locutum  efTutienti,  dum  Mariam  Josepni 
conjugem  dixit,  ar^ta  hac  observatione  occurrit: 
Hocpuiemu  evangeltsiam  facerepotuisu,  cumvel  sua, 
vel  cujuslibei  alterius  hominis  verba  narraret,  ut  SC" 
cundumopinionem  populi  Loqueretur.  Numquidet  an- 
gelus  loquens  unusad  unum,  contra  conscienttamsuam, 
ettpsins  cui  loquebatur,  secundum  opiniorem  potius 
muim  secundum  veritaiem  fuerai  locuius  ;cuiei  dixit : 
Noli  timere  accipere  Mariam  in  conjugen  tuam  ? 

f  Vixerat  Chrysologo  coavus  Theoderetus  Mopsue- 
stenus  sccundum  cujus  pravam  doctrinam :  Deus 
Verbum  erai  in  itlo  ftomine  quem  Virgo  peperit  xar* 
c^ftov,  secundum  dignitatem,  x«t'  «vayopcev,  secundum 
relationem,  v;,qlx  ivipyttocv,  secundtm  operationem  : 
unde  ipsa  virgo  Maria  KvOowTroroxo;,  hominapara,  et 
XptoTOToxo^,  Vhristipara,  non  ©sotoxo;,  Deipara,  dici 
poterat.  Verosimilius  autem  est  hic  a  Chrysologo 
vellicari  hseresim  Eutychetis,  utputat  Bacchinius  m 
Agnello  tom.  I.  Ex  hoc  enim  eruit  vir  doctissimus 
PetrumepiscopumRavennatemdiversomesseaPetro 
nostro,  qui  recentiori  ©late  vixit ;  observavitque 
Tillemontiua  tom.  V  pag.  884,  col.  2.  Nota  in  hoc 
sermone  nonnulla  legi,  quffi  occurrunt  etiara  m  epis- 
tola  Chrysologi  contra  Eutychem. 

gAlias,  concepii. 


591 


S.  PBTRI  GHRY80L0GI 


m 


fiUuin,  et  vocabunt  nomenfijus  Emmanuel,  quodin-  A  verbamodisnoQpeasemushumaDis^sepoDeQdusest 


terpretatur  Nobiicum  Deus(Isa.m,Matth,  i).  Nobis 
cum  Deus,  cum  illis  homo.  Et  maledietus  homo,  gui 
spem  ponit  m  homine  {Jerem.  t]i).  Audiant  qui  re- 
quirunt  quis  est  qui  natusdst  de  Maria?  Paries  fi- 
Uumy  inquit  angelus,  et  vocabis  nomen  ejus  Jesum. 
Quare  Jesum?  Apostolus  dicit :  Ut  in  nomine  Jesu 
omne  genu  flectatur,  ccplestium,  terrestrium,  et  m- 
femorwn^Phil.  n)  ;ettuquis8it  Jesus,dolosuscogni- 
tornunc  requiris?  Omnis  jam  lingua  confitetur 
quia  Dominus  Jesus  in  gloria  est  Dei  Patris ;  et  tu 
adhuc  inquiris  quis  esiJemti?  Paries  filium^etvoca' 
bis  nomen  ejus  Jesum  ;  ipse  enim  salvum  faciet  popu' 
lum  suum,  Non  alterius  salvum  faciet.  Uode  ?  A 
peccatis  eorum.  Esse  Deum,  qui  peccata  donat,  si 


humanussensusubitotumquoddiciturestdivinum. 
Sic  Cbristus  quod  nascitur  non  est  consuetudo,  sed 
signum  ;nonestnatura,sedvirtu8  ;nonordoest,  sed 
potestas;et  est  coeleste  miracul  um,ratio  noD  humaoa. 
Hicmuadana8cientiaquidcapiet?hiccaroisintelligeD- 
tiaquidrequiret?C^rts/i,inquit,(^0neraffo  xtc  erat.NoD 
dixitySicfactaest,  sed Sicerat,quiaGhri8tigeneratio 
erat  apud  Patrem,  quando  generabatur  ex  matre. 
Quod  erat,  semper  erat;  quod  factum  est,  hoc  red* 
debatur  :  erat  Deus,reddebatur  homo ;  exuteronos 
suscepitilie,  quiDosplasmaverat'exluto.Ce<fit  des- 
ponsata  esset  mater  ejus  Maria.  Suffecerat  dixisse, 
cum  despoDsata  esset  Maria.  Quid  sibi  vult  spoosa 
mater?  simater,non  sponsa;  sisponta,  uonadhuc 
Chrlstianisnoncredi8,credeinfideli8simevelJud}ei8  »  mBXer.Cumdesponsataesset  MarianuUenifus.  Virgi- 


dicentibus :  Cum  sis  homo,  facis  teipsum  Deum 
{Joan.  z).  Quis  potest  peccata  dimittere,  nisi  solus 
Deus  {Marc.  u)f  lUi  eumnegabantDeum,  qui  eum 
peccata  dimittere  non  credebant;tu  ab  eo  peccata 
dimitti  credis,  et  Deum  dubitas  confiteri  ?  Verbum  ca- 
ro  factum  est,  •  ut  hominis  caro  promoveretur  in  glo- 
riamDei,  non  ut  Deus  incamis  verteretur  iujuriam, 
sicut  dicit  Apostolus :  Quisejungit  Domino,  unusspi' 
ritusest{ll  Cor.  vi).  Etquomodononquandosejun- 
git  Deu8  homini,  unus  est  Deus?i>Humanffi  leges 
intra  trigin  ta  annos  litigiosas  omnes  interim  unt  quffis- 
tiones,  et  Christus  «  circa  quingentos  annos  nativi* 
tatis  suffi  causas  praestat,  ortus  suilites  patitur,  sta- 
tus  sui  sustinet  quaestiones?  Haeretice,  desinejudi- 
care  judicem  tuum,  et  adora  incoelisDeum,  quem 
Deum  magus  adoravit  in  terris  {Matth.  n). 
<*  SERMO  CXLVI. 

De  eadem,  ac  Joseph  sponso,  et  sponsa  matre. 

Quoties  transcursis  anni  metis  dies  Dominic®  Nati- 
vitatis  adventat,  et  virginei  partusfulgor  totoorbe 
di£funditur flammeocorusco,*  voluntatis,non pavoris 
est  quod  tacemus.  Qu«  mensin  ipso  ortudlvini  regis 
objicere  se  praesumat  ?  Solis  radii  cum  erumpunt, 
visus  hebetatur  humanus ;  radiante  Deo,  quomodo 
non  totus  animorum  sauciatur  aspectus  ?  Reparatis 
ergo  sensibusnovi  luminis  post  stuporem,tempus  est 
quo  jam  nos  visa  Christi  generatione  per  carnem 
ipsiu8etiamdivinitatiscontemplemurarcana.CAns/i, 
inquit  evangelista;  ^eneratio  sicerat{Matth.^.?Te.' 
tres,  si  volumus  intelligere  qun  dicuntur,  divina 

aMs.  Csesen.,  et  Vailicel.,  ut  homo  camepromovs'  ^ 
retur. 

i>  Legem  taogit  a  ValeDlioiaDo  datam  Arturo  et 
Protogeoe  coss.  xv  kaleod.  Julii,  de  trigiota  aooo- 
rum  prescriptioDe,  c.  de  Prsescript. 

c  Ex  his  DODDulli  erueraDt  setatem  Chrjsologi,  sed 
perperam.  Vide  Mitam  io  respoDsiooibus  ad  opposita 
deVita  Chrjsolo^i.  Aotiquos  parum  diligeotiae  io 
aDDis  computaDdis  impedisse  lateDtur  omnes.  Prse- 
cipue  P.  Ceiller^  Uistoire  genirale  des  auteurs  ec- 
cUsiastiques,  tom.  IV  pag.  13.  Quin  hic  ipse  sermo 
supputatioois  hujus  errorem  eviDcit.  Ejusdem  eDim 
styli  est  quo  scripta  fuitepistola  ad  Eutvchem,dubio 
procul  data  ao.  449.  Ni  veiimus  dicere  50  jam  ab  ea 
Iransactis  annis,  adhuc  Chrysologum  iu  habendis  ad 
populum  concionibus  exerceri. 


Ditate  sponsa,  fecunditatemater ;  mater  viri  nescia, 
partus  conscia.  Aut  quomodonon  ante  coDceptoo) 
mater  quae  post  partum  virgo  maler  ?  Aut  genitrix 
quando  non,  quae  sflsculorum  generavit  auctorem, 
principum  dedit  rebus  ?  R  Natura  virgo  mater  sem- 
per,  sic  sempernoverca  corruptlo.Est  ergo  muneris 
virgioalis  ut  regeneret  per  Deum  virgo  quod  per 
Deumvirgogeneravit :  Deus  etintegritasestcoeleste 
consortium,  virginitas  juncta  Christocopulaest  per- 
fecta  virtutis.  Quod  Virgo  concipit,  est  honorSpiri- 
fus^  non  onus  estcaruis  ;quodparturitVirgo,secre- 
tum  estDeijDOD  est  mioisteriuro  conjugale;  quod 
nascitur  ChristU8,divi08e  majestatis  est,  Don  est  im- 
becillitatis  human»  :  est  gloria  deitalis  tota,  ubi 
nulla  carnis  sentitur  iojuria.  Cum  esset  desponsata 
^  mater  ejus  Maria  Joseph,  antequam  convenireni,  tn- 
venta  est  in  uierohahens  deSpiritu  sancto.  Quidest 
quod  ad  spoDsam,  etDonadliberam  coelestis  inno- 
centiae  destinatur  arcauum?  Quid  estquodsio  zelo 
sponsi^sponsse  periculum  comparatur?Ouid  est  quod 
virtus  tautaputatur  crimeu,  salus  certadiscrimen? 
Quid  est,  quod  iuter  iaDOcentes  taliter  laborat  pu- 
dor,  verecuadiasuccumbit,  fatigatur  castitas,  .<iau- 
ciatur  fides,  exstat  accusatio,  urget  causa,  facultas 
totaexcusationeaufertur?  Quis  excusat  sponsam 
quamcoDceptus  accusat?  Autquid  proficietdefensor 
externus,  quandofactitestisinterDus  as8istit?Quid 
teaemus,  fratres  ?  Non  apices,  non  litteree,  non  syl- 
labee,  non  verbum,  non  nomina,  non  personae  in 
Evangelio  divinis  vacuasuntfiguris.  Sponsaquaeri- 

d  Alias  titulum  praefert  De  eadem.  Cstera  deside- 
rantur. 

«  Alias,  payoris,  non  voluntatis  est,  quod  taeuimus. 
Verba  hac  juxta  meDtem  TiliemoDlh,  tom.  V  pag. 
i87,iDpuere  videatur  Chrjsologum  iu  die  Nativitatis 
Domioi  a  coDcioaibus  abstiDuisse. 

t  Alias,  ex  limo. 

g  Ms.  CaescD.,  Natura  vvrgo  vitiata,  finem  attuUt 
naturos  :  sicut  rerum  natura  virgo  mater,  sic  rerum 
semper  noverca  corruptio.  Hoc  est,  cum  aatura  qum 
virj^o  a  Deo  creata  ruerat,  ob  peccatum  protoplasti 
vitiata  remaasit,  fioem  attulit  ipsi  Daturse  rirgiDi, 
qucB  uUerius  parere  aequivit  virgo,  sed  corrupta  ut 
dical  plurimus  gcneratioDem  uaios,  alterius  esse 
corruptioDcra  ;  qua  de  re  oatura  dod  amplius  dici- 
lur  mater,  sed  appellatur  aoverca.  Mita. 


593 


SERMO  GILVn. 


594 


tur,  ut  jam  tunc  Eoclesia  Ghristi  sponsa  signetur, 
juxta  iiiud  Osee  prophetiB :  Spomabo  te  mihi  inju* 
stUia  et  judicio.et  in  misericordiaetmiserationibus 
et  desponsabo  te  mihi  in  fide  (Osee  ii).  Hinc  Joannes 
ait :  Qui  habet  sponsam,sponsus  est  (Joan.in).  Et  B. 
Paulus :  Sponsavivosunimrovirginemcastamexhi- 
bere  Christo{}\  Cor.  xi).  Vere  8pon8a,qu89  virginali 
partu  noTam  Ghrisli  regignit  infantiam.  Procurator 
Joseph  sponsuSjUtiste  in  iilo  Joseph  Ghristi  figuraro 
impleat  paesionis^Joeeph  prophetalibus  somniis  in- 
eurritzelum,Ghri8tu8prophetici8Ti8ionibu88U8cepit 
inYidiam ;  Joseph  mis8U8  in  lacum  mortis,  vivus 
emergit  a  iacu.Christus  mortis  sepulcro  datue^vivue 
remeat  a  sepuicro.  Joseph  venumdatus  est,  pretio 
taxatus  est  Ghristus,  Joseph  transducilur  in  ^Egy- 
ptum,  ad  yEgyptum  fugatur  Gbrisius ;  Joseph  esu- 
rientibus  popuiispanem  copiose  ministratyCliristus 
cceli  pane  manentes  orbe  toto  exsaturat  nationes.Sic 
lucetcur  Joseph  iste  coelestis  sponsi  typum  pretule- 
rit,  portaverit  imaginem,  ambulaverit  in  figuram. 
Maria  mater  vocatur,  et  quandonon  Mariamater? 
CongregationeSf  inquit,  aquarum  apellavit  Maria 
{Gen.  1).  Nonne  h«c  exeuntem  populumde  ifigypto 
ooncepit  uno  utero  etemergeret  coelestis  in  novam 
creaturam  renata  progenies  juxta  illud  apostoU  : 
Patres  nostriomnes  sub  nubefuerunt,  etomnes  mare 
tramierunt,et  omnes  in  Moyse  baptizatisunt  in  nube 
el  in  mari  (I  Cor,  x).  Et  ut  semper  Maria  humanm 
praeviasitsaiutis,  popuium  quem  unda  generatrix 
emisitia  iucem,ipsajure  prfficessitin  cantico.  Ma- 
rta»inquit,<oror  Aaron  sumens  tympanum  in  manu 
suafdixit:  Cantemus Domino,gloriose  enim  honorifi' 
eatns  est  (Exod.  xv).  Nomen  hoc  •  prophetiae  ger- 
manumestyhoc  renascentibus  salutare,hoc  virginita- 
ii  insigne,  hoc  pudicitias  decus»  hoc  indiciumca- 
stitaiis,  hocDei8acrificium,boc  hospitalitatisvirtus, 
hoc  collegium  sanctitatis;  meritoergomatrisGhristi 
nomen  est  hoc  maternum.  Oiximus  quare  mater 
sponsa^quare  Joseph  sponsus,quare  Marite  mater- 
num  nomen,ut  totum  circa  ortum  Christi  fuisse  my- 
sticum  panderemus :  nunc  quaresponsaquffisitasit 
adpartumGhristi,aUi8prodamusexcausis.Prffidixe- 
ratlsaias  et  virginem  parere  Deum  ccBU(/5at.  vu), 
regem  terrffi,orbis  Dominum,  reparatoremmundi, 
mortificatorem  mortis,redditorem  vitffi^perpetuita- 
tis  auctorem:hoc  quam  esset  muodanis  triste.terri- 
bileregibus,  pavendum  Judffiis,  ipse  Dominicffi 
nativitatisprobaviteventus.Namque  ubi  natumGbri- 
8lumnuntiantibu8magi8aiidivitJudffia,Herodesdi- 
dicitymoxperdereJudffii,  Herodes  occidere  moUtus 
est  Ghristum  {Matth.  ii) ;  et  dum  successorem  sibi 
timeot;  omnium  perdere  conati  sunt  salvatorcm. 
Denique  quiaipsum  invenirenequierunt,delent  pa- 
triam,Iacmiscent  sanguini,  coffivosejus  parricidali 
furore  coUidunt;  laniantinnocentiffi  socios,  quia 
culpffi  participes  invenire  noo  poterant  quos  puni- 
rent.  Et  jamnato  Christo  hffic  faciunt,  concepto 


A  Christo  tanta  feritas  quid  fecisset  T  Hinc  est  quod 
providetur  sponsus^providetur  maritalis  species^ut 
cedet  miraculum,ut  tegat  signum,  ut  velet  Virginis 
partum,utcrimininondetlocum,  ut  furentis  insi- 
dias  sio  eludat.  Ghristus  quamvis  morti  deditus,  in 
utero  si  fuisset  exstinctus,  mors  prfficeps  quod  no- 
stre  saluti  venerat,  abstulisset.  Et  quia  locus  iste 
multa  nobis  conferre  poterit  si  dicatur,  prffilibasse 
nos  hodie,  fratres,  Dominicum  sufficiat  sacramen- 
tum. 

SERMO  CXLVII. 

De  Incarnattonis  sacramento. 

Dominum  Christum,  fratres,  qun  res  fecerit  ter- 

reni  corporis  inire  commercium,  inirare  humanm 

carnis  aogustiasyhabitare  virginaiis  uteri  maasioDem 

Q  quia  ante  hac  audire  cffipimu8,hodiepleniu8  audia- 
mus.  Vos  mihi  vita,  vos  mihi  8alus,vo8  mihi  gloria: 
etideononpatiornescirevo8i>quodDeu8  mihi  de- 
derit  scire.Deum  scivit  evangeUsta  cum  dicit:Z>etti}i 
nemo  viditumquam  {Jodn.  i).  Ergo  Deum  quem  scie- 
bat,agno8cebat,  sentiebatrquia  videre  non  poterat 
creatura,  ferebatur  servitutedura,  tristeexhii>ebat 
obsequiumproinvisilulimajestate^obsederatpavor 
omnia;timor  solverat  universa^cunctaconcusserat 
terror ;  in  coelo  divinus  splendor  prostraveratange- 
ios;  interratonitruaet  fulmina  corda  mortaUum 
quassabant.  Sic  minui  pavor  amorem  dominantis 
exclusit ;  angelos  f ugavit  ad  terras ;  homines  traxit 
ad  idola;  mundum  vaniserronbus  occupavit :  fecit 
omnesGreatoremfugere,  colere  creaturas.  Amare 
non  potest,qui  satis  timet :  hinc  est  quod  mundus 

^  perire  maluitquamUmere^pavoremorsipsalevior, 
Denique  Gain  ubi  parricidali  coepit  terrore  vexari, 
mortempetit,requiemcredit8iperiret  ((ren.  iv).  Et 
quid  dicam  Cain  ?  Elias  iUe  ubi  sensit  toto  se  timore 
aspergi,  repetebat  quam  fugerat  mortem,  melius 
existimans  morti  succumbere  quamtimori  (III  Reg. 
xix).Petru8quoque  Dominice  virtutis  timoreturba- 
tuSfChristumutase  ciscederet,  supplicabat  :i)tice- 
de,  inquit,  a  me,  quia  homo  peccator  sum  (Ltic.v). 
Hoc  dicebat,quiaquidquid  eratamorisetfidei^pon* 
dus  pavoris  exstinxerat  ;8ic  timor  nisi  amorefuerit 
temperatus.quamvisdevotamservitutemefficitcon- 
tumacem.  VidensergoDeus  mundumlabefactari  ti- 
more,  continao  agit  ut  cum  amore  revocet,  invitet 
gratia,charitate  teneat,  et  constringat  affectu.  Hinc 

D  estquodinveteratam  maUsterramabiuitulciscente 
diluvio,  et  Noe  novi  sfficuli  vocat  parentem,blando 
8ermonecompelIat,dat  famUiarem  fiduciam,pie  de 
prffisentibusinstruit,consoIaturper  gratiamde  futu- 
ris ;  et  jam  non  jussis, sed participato  laboreunain 
arca  claudittotius  sfficuUpartum  yUtsocietatisamor, 
timorem  servitutis  auferret,  et  servaretur  amore 
comrauni  quod  fueratcommunilai>ore  salvatum  (Gen. 
vu).  Hiac  est  quod  Abraham  vocat  de  gentibus,  au- 
getnomine,  patrem  fidei  facit,  comitaturvia,inter 
exteros  servat,  ditatrebus,honorattriumphi8,pro- 


«  Maria  Aaronis  soror,  prophetiffi  dono  claruit 


)>M8.  Cffisen.gttoe^,  mtAt  I>eta  sdre  donaverit. 


m 


S.  PETRI  CHRY80L0GI 


m 


inissi8  0pp]gnor&t,eripitiiijurii8,hb8pitalilat6blaii- 
ditur,  miriftoat  germine  desperato ;  ut  tot  repletus 
bonis,  tanta  divinaB  illectus  duicedine  oharitatis, 
Deum^diligere  disceret^non  timere ;  amandooolere, 
non  pavendo  (6fen.xu).Hinc  est  quod  Jacob  fugien- 
tem  8oiatur  in  somnisiredeuntem  pro  certamine  pro- 
vocat,  luctatoris  con8tringitamplexu;ut  amaret  pa- 
tremoertaminiSf  non  timeret  (Oen.  xxvnO.Hincest 
quod  Moysen  patria  vooe  vocat,  patema  alloquitur 
charitate,  ut  sit  plebis  suaB  liberator  invitat  (Exod, 
ui).  Et  quid  pluratDeum  faoit,  dediteumin  Deum 
Pharaonis ;  Deum  facit,  munit  signisiarmat  virtuti- 
bu8,  jussis  belia  expugnat,militem  ipsoverbovin- 
cere  tribuit,  praBceptis  triumphare  concedit  atque 
peromnes  virtutum  coronas  ad  amicitiam  suampro* 
movet,  coelestis  regnipreBstatesse  participem,  et  ut 
ipse  sit  legislator  indulget,  totum  tamen  ut  amaret 
acoepit:denique  tantum  esset  Dei  amore  suocensus, 
ut  ipse  ardenter  diligeret,  et  alios  ut  diligerent  sic 
moneret  iDiligesDominum  Deumluum  ex  toio  corde 
tuo,  ex  tota  anima  lua^et  ex  tota  virtute  tua  (Deut, 
vi).  Quidquid  est  oordis,  quidquid  menti8,quidquid 
virtutishumansByitaDeiamorevoluit  possideri,  ut 
hominis  mundanusnonhaberetquid  violaretaffectus. 
Sed  per  h88cqu6Bmemoravimu8,ubihumanaoorda 
flamma  divinaBcharitatis  accendit,ethumani8  sensi* 
busamorisDei  totase  funditebrietasysauoiamente 
ccBperunt  Deum  carnalibus  velle  oculis  intueri.Deum 
quem  mundus  noaoapit,angu8tU8  quomodo  capere 
poterat  humanus  aspectusTQuid  erit  quid  debeat, 
quidpossit^nonrespicitjus  amoris.  Amor  ignorat 
judicium,  ratione  caret,  modum  nesoit.  Amor  non 
accipit  de  impossibiUtate  8olatium,non  recipitde  dif" 
ficultate  remedium.  Amor  nifti  ad  desiderata  pervasc 
rit,neoat  amantem ;  et  ideo  vadit  quo  ducitur,  non 
quo  debeat.  Amor  parit  desiderium,  gliscitardore, 
ardor  adinooncessa  pertendit.  £t  quid  plura?Amor 
quod  amatnonpotestnon  videre  ihinoestquodom- 
nes  sancti  omniaquae  meruerant  parva  duxerunt,si 
Dominum  non  viderent.Et  revera,  fratres^quomodo 
probenefiicii8reddetob8equium,8ibeneficiorumnon 
videat  iargitorem  ?  Aut  quomodo  credit  a  Deo  se 
amari,  cujus  non  meretur  aspectum  ?  Hinc  estquod 
amor  qui  cupit  videre  Deum,  et  si  non  habet  judi- 
cium,habet  tamen  ttudium  pietatis.  Hinc  est  quod 
Moyses audetdicere :  Siinvenigratiam coramte,  os- 
tendemihifaciemtuam  (Exod,  xxxuO-Hinc  estquod 
aliusdicit:  Oitende  faciamtuam(PsaL  lxxix).  De- 
nique  et  ipsigentiles  ob  hocsimulacratinxerunt,ut 
in  ipsis  erroribus  ocuUs  cernerent  quod  colebant. 
Sciensergo  Deus  visendisedesideriocruciariylassa- 
rique  mortales,  unde  se  visibilem  faceret  hoc  elegit/ 
quod  esset  et  terrenis  magnum,et  non  minimum  su- 
pernis.Namquodin  terraaDeo  sibi  simile  factum 

«  Hac  formula  absolvere  concioncs  solemne  fuisse 
Patribus,  testatur  Ferrarius  de  Concion.  lib.  i,  cap. 
32,  pag.  153,  ubi  et  ipsum  laudat  Chrysologum*. 

i>Nil  usitatius  apud  veleres  quam  virtnlis  nomine 
divinitatem^et  maiime Christi,  enuntiare.Solaiesti- 


A  esti  in  oobIo  non  poterat  honorifioum  non  habari  ? 
Faciamus,  inquit,  hMninem  ad  imaginempeisimUi'' 
tudinemnostram  (6r6it.i).Perfecta  devotiohoodebet 
imagini,  quod  debet  et  regi.  Si  decaelo  sumpsisset 
angelum,  niliilominus  invisibiUs  haberetur  :  si  de 
terra  minus  homine,  et  divinitatis  esset  injuria,  et 
dejeoisset  hominem,  non  levasset.  Nemo  ergo,oha- 
ri88imi,Dei  credat  injuriam,8i  Deus  ad  homines  per 
hominem  venit,eta88ump8itexnobi8,ut  videretur  a 
uobis  qui  vivit  et  regnat  Deus  nuno^  et  *  per  omnia 
sfficula  88BCulorum.  Amen. 

SERMO  CXLYHI. 
De  eodem 
Hodie,fratre8,he8temum  debemus  redhibereser- 
monem,hodie  DominicoB  nativitatislsBtitiam  debemus 

Q  iterare :  quando  concipit  Virgo,  virgo  parit,manet 
virgo,non  est  consuetudo^sed  signum ;  non  est  ratio, 
sed^  virtus ;  auotor  est,  non  natura;  non  est  oom- 
mune,  sedsoium^divinumest,  nonhumanum.Ge»- 
set  ergo  inanis  philosophiiB  lal>or,  nasci  Ghrietum 
lion  fuit  necessitaSfSed  potestas;  fuit  honor,injuria 
non  fuit ;  8aoramentumpietati8fuit,deitati8nonfuit 
detrimentum  ;fuit  reparatiosalutishumanffi^mmi* 
nutio  substantia  non  fuit  hoo  divinsB.  Qui  non  nar 
scendo  ex  intactolimo  fecithomiDem^nasoendoipse 
hominem  de  oorpore  fecit  intaeto ;  manus  quss  in  no-> 
strumpiasmalutumdignanterassumpsit^adrepara- 
tionemnostram  dignanter  assumpsiteteamem.Ergo 
quod  Creator  in  creatura8ua,quod  Deusinveniturin 
carae,  oreaturflBJhonorest^nonest  Creatoris  injuria* 
Sed  hoc  contumeliam  credit,  qui  credit  lutum  pre* 

^  tiosiusesse  quam  carnem.  Fortasse  poBnitetde  luti 
inj  uria  in  honorem  oarni8,in  hominis  gloriam  se  mu* 
tatum  ?  Homo,  quare  tibi  tam  vilis  e8,qui  tam  pre* 
tiosuses  Deo?Quare8ichonoratu8  a  Deo  teipsom 
taliter  inhonoras  ?  Quare  qusBris  unde  factus  sis^et 
ad  quidfactussisnon  requiri8?Nonne  tota  ista  quam 
vides  tibi  facta  est  mundi  domus  ?  Tibi  infasa  lox 
ciroumfusas  removet  tenebras.tibi  est  temperatanox 
tibi  dimensus  est  dies :  tibi  coBlum,  solis,  lunaa  etel- 
larum  vario  fulgoreradiatumest^tibiterrafloribus 
nemoribus,  fructibus  est  depieta ;  tibi  creata  est  in 
aere,  campis,  in  aqua  specioBaoontinensmirabilis 
animantium  muititudo,ne  gaudium  novi  ssbcuU  tristis 
solitudo  oonfunderet,Hincest  quod  fecit  teesse  de 
terra.ut  esses  tu  dominus  terrenorum,  et  esses  ipsia 

D  inipsius  substantiflB  communione  oommunis  :  nec 
tamen  te  terrenum  terrestribus  sio  nquavit,  ut  non 
etiam  coBlestibus  animatum  te  ccBlitusexaBquareket 
ut  esset  tibi  cum  Deo  ratio  communis^corpuscom* 
mune  cumjumenti8,dedit  tibi  animam  decoBlo,  de- 
dit  tibi  corpus  de  terra,ut  in  te  nexa  coBli  terrsDque 
concordia  servaretur.  Adhuc  tamen  quid  adjioiat  ad 
honoremtuum  tuus  Greatorexoogitat :  in  te  imagi- 

moniaquflB  Tbeodoretus  coUigit  ad  calcem  dialoffi  3 
contra  Theopaschitas  abunde  faeiunt.  Addam  illud 
Ambrosii  lib.  u  de  Fide  cap.  7  num,  56 :  ChristusyU 
homo  turbatur,  non  turbatur  ejus  virtuSf  non  turba- 
tur  ejus  diviniias. 


tW7 


3EBliOGXUX, 


IM 


aem  saam  ponit  {Gen.  i),  ut  tarris  iiifisibilam  eon- 
ditorem  Yisibilis  imago  prosentem  poneret,  et  in 
terrenis  dedit  tibi  Yices  suas,  ut  non  >l  fraudaretur 
Domini  Yicario  mundi  tam  larga  possessio.  £t  si  ista 
ita  sunt,  quare  modo  putaturinjuha,  quando  Deus 
quod  per  se  fecitin  te>  inseclementer  excepit,et  in 
homine  se  Yere  videri  Yoluit,  in  quo  ante  imaginario 
voluit  se  videri;  deditque  utb  proprietas essetipse» 
qui  ante  ut  similitudo  esset  acceperat  ?  Concepit 
Tirgo,  Tirgo  peperit,  non  te  conceptus  turbet,  partus 
te  non  confundatauditus»  quando  Yirginitas  quid- 
qoid  est  bumaDi  pudoris  excusat.  Aut  quaibi  vere» 
oondia  Isesio»  ubi  init  deitas  cum  amicasibi  seinper 
integritate  consortium ;  ubi  est  interpres  angeius, 
fides  pronubai  desponsatiooastitas»  donatio  Yirtus» 


A  redintegretnaturam ;  inftntiam  sosceiHt  illeipatita? 
nutrimenta,  percurrit  sBtates,  ut  unam  perfectam» 
manentem,  quam  ipsefecerat,  instauraret  ffitatem : 
portat bominem,ne  jam  oadere  bomo  possit ;  quem 
terrenumfeceratffecitesseccBlestem ;  animatumbi^ 
mano  spiritu»  spiritum  Yivificat  in  diYinum  :  et  sic 
eum  totum  toliit  in  Deum,  ut  in  eo  quod  peocati, 
quod  mortisi  quodlaboris,  quoddoloris,  quodter- 
m  est,  nil  relinquat,  prastante  Domino  nostro Jeen 
Cbristo,  qui  cum  Patre  Yirit,  et  regnat  in  unitate 
Spiritus  sancti  Deus,  nunc,  et  semper,  et  per  im- 
mortalia  sncula  s»culorum*  Amen. 
fSERMO   CXLIX. 
DeNativUcUe  ChrUtieipaceQhrkliammm. 
In  adYentu  Domini  et  SalYatoris  nostri,  atque  in 


judesconscientia,  causaDeus,conceptttsiQtegritas»  »  prsBsentiaejuscorporaliaQgeliduceotesoborosoorie- 


▼irginites  partus^  Virgo  mater?Nemo  ergo  judicet 
bumano  modo  quod  di  Yino  geritur  saoramento«Demo 
«  m78teriumc(B]estediscutiatrationeterrena,nemo 
ex  usu  tractet  noYitatis  arcanum^nemo  quod  siDguk 
lare  est  metialur  exempioj  nemo  oontumeliam  de 
pietate  oomponat,nemopericulumsubeatde  salute. 
Certe  qui  seire  desiderat  altiora,  recurratadlegem, 
per  legem  legis  scientiam  qusrat,  auctorisfactum 
auctoritate  cognoscat  auctoris.  Lex  refert  (Gen.  u) 
quodDeushominempropriamoreaYitad  Yitam,  quo4 
bomini  terram  jussit  proferre  fructus  spontaneaser- 
Yitute;quodbestias,pecudes,armenta,buman8Bjus* 
sit  potestati  subjacere,  non  arti,  ut  bomo  laJt>oris 
nescius,  doloris  igoaros,  beatus  delicias  possideret. 
Sed  omniab«cnebal>eret  bomo^  angelus,  quiinter 


stes,  evangelisabant  pastoribuS|dioentes  :AimmtiQ 
vohUgaudiMm  magnum,fUQd  erit  amnipopulo  (Lue.  n). 
▲b  ipsis  ergo  sanctis  aogelis  etiam  qos  mutuati  Yooeffi, 
annuntiamus  Yobisgaudium  magnum.HodieenimEo- 
clesia  in  pace  est,  et  bsBretici  inira;  bodieBoclesia 
naYis  in  portu  est,  et  bvreticorum  furor  jaotatur  in 
fluctibus ;  bodie,  fratres,pastores  Soolesifli  in  seoor^ 
tate,  et  basretici  in  periurbatione  sont;  bodie  oyos 
Dominiin  tuto^etlupiinsaniunt ;  bodie  YineaDomini 
inabundantia,  et  operarii  iniquitatis  in  indigentia ; 
bodie  populus  Cbristi,  cbarissimi,  exaltatus  est,  et 
inimici  Yoritatis  bumiliati  sunt  ;bodie,  dilectissimi» 
Cbristusinlmtitia,et  diabolus  in  luotu ;  bodie  angeli 
in  exsultatione,  et  demones  in  confusione.  Et  quid 
plura  dicere  ?  Hodie  Cbristus  qui  est  rex  pacis,  oum 


primos  babebatur,  inYidit,  maluitque  in  diabolum  ^  suapaceprocedensfugaYitomnedissidiam»  dissen* 


commutari,nebominem  plenumgloria  '  sio  Yideret* 
Denique  boo  liYoresuccensusaggreditur  dobsfeou* 
nam,  virginemque  ut Yetitum  degustaret  pomum  in« 
ducit :  inducta  Yirgo  induoit  Yirginem mox  maritum, 
ac  dejecit  vitaB  statum,  mortis  cibum,  pecoati  pabu* 
lum,  dumministrat,  etipsafittotiusmateriaruin», 
qa«  facta  fuerat  ad  solatium  singulare.HiQcpecca- 
tumprimum,binc  origo  morti8,binclabor,  bincdo- 
lor,  binc  gemitus^bincamara*  propagata  estnostr» 
conditio  servitutis.Namque  bomo  ante  dominus  om* 
Dium,inomaiumdejectuse8tservitutem,ettimetomaes 
qui  timebatur  ab  omnibus ;  et  vixarte  Yalet,quipote- 
state  rognabat.  Hinc  est,  (ratre8,biDcest,quodCbristi 
talisest  ordo  nascentis :  ad  virginem  diabolus  vene- 


siones  depulit,  disoordiam  perturbavit,  et  iicut  ooe* 
lum  splendor  soli8,ita  Ecoiesiam  f ulgore  paois  illiUDt 
nat.  Quia  natue  est  vobie  hodiei  ait,  Salvator  mundi.  0 
quam  desiderabile  nomen  paoi8,quam  religionis  Cbri^ 
stianm  stabilefundamentum,  etaltaris  Dominioioah 
lestis  ornatus  I  Et  quid  dignum  possumus  de  paoe 
proloqui  ?  Pax  nomenestipsiusCbristi,sioutet  Apo^ 
slolus  dioit :  Quia  Chri$tu$  est  pax  no$tra,  quifeeU 
utraqueunum(Ephes.  u)  :qunnonsententiis,Deqtte 
fide,  sed  invidia  diaboli  dissidebant.  Verum  siout 
prooedenterege,etplateo  mundantur,  etomniscivi- 
tas  diversis  floribus  et  ornatibuscoronatur,  utnibil 
sit,  quod  minus  dignum  vultui  regis  appareat ;  ita  et 
nunc,  procedente  Gbristo  rege  pacis^  onme  quod 


rat,  TenitaDgelusad  Mariam ;  ut  quod  malusdejece-  jp  tristeestauferatur  a  medio  *,  et  illuoescente  Yeritate, 
rai  angelus,bonu8  angelus  ailevaret.  Perfidiam  sua^  f ugetur  meQdaoinmyfugiatdisoordia^resplendeat  oon* 
sit  ille,  bic  fidem  :  suasori  credidit  iUa,  ista  credit  cordia.Etsioutfrequenter  fieri  Yidemus,ubiregum, 
auctori.  Nascitur  Cbristus,  ut  nascendo  corruptam     Yei  fratrum  tabul»  depinguntur,  ut  inter  utrosqae 


a  Mita,  meDdose,  fundaretur, 

b  Homo  prius  tantum  erat  similitudo  Dei ;  nunc 
eiiam  proprietas  dicitur,  postquam  bumanitas  ac- 
eepta  est  a  Verbo.  Mita. 

0  Hujus  vocissignificationemeiaminandamsusce* 
pit  Casaubonus  Exercit.  16  pag.  K43,  eamque  a  daU' 
dendo  dictam  putat.  Universam  ^auiem  Gbrisii,  et  de 
Cbisto  doctrinam  appellant  my$terium.  Et  I  Cor.  iv, 
1,  apostoli  vocantur  dfipevuaforM  m^steriorum  Dei.  ▲ 
paganis  vocem  banc  effluxisse  si  quis  contendat,  non 


renuam.  NoDnuila  enim  eorum  sacra  vocabantur 
mysteina,  vel  tacra  opertanea. 

^  Alias,  quam  homimem  sic  vldsre, 

•  EditioDOs  correximus  ex  ms.  CflBsen.,  in  quibus 
deest,  propagata  esf . 

t  Huic  sermoni  in  nonnullis  editionibus  titulus  esl : 
De  Mativitats  Domini  sermo :  guem  quidtm  D.  Seve- 
riani  Gabal$n$i$  putant,  $$d  fal$o,  Consule  annotata 
in  prmfatione. 


599 


S.  PETRl  GHRYSOLOGI 


«^O 


unamroitatis  deolarentup  insignia,  artifexpictorfe-  A  natu8eitChri8tU8,Christu»quodfugiBselegitap,qaid 


mineo  Jiabitu  post  tergum  utriusque  »  concordiam 
st8tuit,qu8e  brachiis  suis  utrumque  complectens  in- 
dicet,  quod  hi  qui  videntur  corporibusseparati,  sen- 
tentiis  et  voiuntate  conveniant ;  itanuno  pax  Domini 
media  assistens,  etutrumquenostrum  gpemiopal- 
pante*connectens,  discreta  corpora  in  unum  couYe- 
nireanimumulnisjungentibus  docet,in  quosinedu- 
bio  completur  sermo  propheticus,  qui  ait :  Et  erit 
eansilium  pacificum  inierutrosque  {Zach.  yi).  Et  he- 
stemoquidem  ^  paternoster  communis  Erangehco 
pacis  sermone  praefatus  est,  hodie  yero  nos  verbo 
pacis  expromimus ;  ipse  nos  hestemos  resupinis  ma- 
nibus  in  verbo  pacis  excepit,  et  nos  hodie  dilatato 
pectore  ulnisque  patentibus  adeumcum  muneribus 


dicemus  ?  Forte  siout  natum  diximus,  ut  repararet 
naturamfdicamusquodutfugacesrevocaretaufugit. 
Et  revera  si,  ut  revoceterrantem  ovem.in  montitma 
ipseerrat,quomodoipsenonfugit  fugientes  populos 
ut  Teducaiif  Accipepuerum  etmatr§m  ejus,  elfugein 
jEgyptum.  Quid  estquod  sic  coelestis  causa  traota* 
turyUtsensus  c  confundaturhumanus,  lasseturani- 
mus,  laboretintelligentia»  hebetetur  audituSt  fides 
nutet^  spestitubet,  oreduUtas  ipsa  8ueoumbat?iie- 
cipe  puerwn  et  matrem  e^u$,  et  fuge  in  JSgyptum. 
Persequente  homine,  Deusfiigit;  88Bviente  terra, 
coelum  trepidat ;  et  volitante  pulvere,pavore  torban- 
tur  angeli,et  pavor  patris  filio  f ugiente  monstratur  .ile- 
cipepuerum  et  matrem  ejus^et  fuge  in  ^gyptum.Dtiynd 


pacis  oocurrimus.  Jam  bella  destructa  sunt.  Omnia  ^  persequente  Saul,  ad  Judsam  eonfugit,  recepit  vici- 


pulchritudo  paois  obtinuit,  nuno  in  luctu  estdiabolus, 
et  in  lamentationeomnisdaBmonum  turma ;  nuncin 
ooelestibus  Isetitia,  et  in  angelis  exsultatio,  quibus 
speoialius  familiaris  estpax:  hancenimetiamcoele- 
stesadmirantur  virtute8,apud  quas  fonsejushabetur 
perennis  :  ex  quo  etiam  terreni,  guttis  quibusdam 
exinde  distillantibus,  irrorantur.  Et  ideo  etiamsi  in 
terris  pax  laudatura  sanctiR,Iaudis  ejus  splendor  re- 
dundat  in  coelum  :  laudant  eam  coelestes  angeli,  et 
dicunt :  Gloria  in  altissimis  Deo,  et  in  terra  paxhomi^ 
nibus  bonos  voluntatisXideiis^  fratres,  quomodo  coe- 
lestes  omnes,  et  terrestres  in vioem  sibi  munera  pacis 
mittunt,  coelestes  angeli  paoem  terris  annuntiant, 
sancti  interris  Christum^qui  est  pax  nostra,  collau- 
dant  in  coelestibus  positum,  et  mysticis  ohoris  oon- 


nia  (I  Reg.  xxielxxii);  domus  unius  viduae  Eliae  taf- 
fioit  ad  latebras  (I  Reg.  xvn).  Christo  fugiente  locus 
deest,  provinoia  defioit,  non  subvenit  patria.  Dum 
migrat,non  vicinse  gente8,non  finitimaesufficiunt  re- 
giones  :  sed  *  iEgypti  tristem  iooum,extorrem  habitu, 
Kngua,  moribus  barbarum  «  proourat  exsilium.  Ac- 
cipe  puerum  et  mairem  ejus^  et  fuge  in  jEgyptum.  Si 
rerumrefugium  fugit,auxilium  latescit  omnium  ;  si 
formidat  fortitudocunctorum,  siseuniversorumde- 
fensio  non  defensat,  quare  humana  notatur  fuga,ar- 
guitur  trepidatio,  formido  oulpatur  ?  Quare  vocatur 
in  crimen  Petrus  qui  negat,  Joannes  qui  expavescit 
et  fugit,  discipuli  omnes,  quia  deserunt  per  pavo- 
rem  (Matth,  xxvi,  Marc.  xiv)  ?  Et  ista,  fratres,  esto 
factasint,quarelitteri8  mandantur,quare  referuntur 


clamant :  Bosanna  in  excelsis.  Dioamus  ergo  et  nos  ^  inlibris,  quare  recitantur  sieculi8,quare  quotidianis 


cum  angehs :  Gloria  in  altissimis  Deo,  qui  humiliavit 
diabolum,  etexaltavit  Christum  suum ;  gloria  in  al- 
tissimis  Deo,  qui  discordiam  fugavit,  et  pacem  sta- 
tuit.  Videte,  fratres,  vooemangelicamexsuitantem. 
Oloria  in  excelsisDeo,et  in  terrapax.Dico  enim  vobis 
artem  diaboli,  cujus  neque  vos  ignoratis  astutias .  Vi- 
ditSatana8firmitatemfideistabiIitatemque,viditeam 
pietate  dogmatum  8eptam,vidit  eam  operum  bono- 
rumfructibus  abundantem  ;etideo  proomnibusad 
insaniam  venit,  etrabiefuroris  exarsit,utinscinde- 
retooncordiam,utoonTelleretoharitatem,utdisrum* 
peret  pacem,  sed  pax  semper  sit  nobiscum. 

SERMO  CL. 

De  fuga  Christi  in  ^gyptum. 

Siconceptum  Virginis^Virginispartum  sermo  non 
aperit,  sensus  non  reoipit,non  capit  mens  humana, 
Deum  fugisse  ut  hominem  quis  loquatur  ?  A;t>pa- 
ruit,  inquit,  Angelus  Domini  in  sommis  Joseph, 
dicens:  Accipe  puerum  et  matrem  ejus,  etfuge  in 
jEgyptum(Matth,  ii).  Si  pietatisesse  diximus,quod 

«  Haec  apparent  in  nummo  Juliae  Paulae,  et  in  ve- 
terum  monumentis. 

b  Chrysosiomus  scilicct,  qui  pridie  quam  Severia- 
nus  de  pace  sermonem  tiabuerat  et  ipse. 

*^  Male  vulneralum  in  ediiis  locum  cx  mss.  Caesen. 
et  oiiro  Urbinat,  sanavit  Mita.' 


lectionibus  innotescunt,  quare  omnespanduntur  in 
gentes?Numquidutdivinumtimoremlingua,locu8, 
aetas^tempuB,  universaoognoscant?  Siout  enim  cum 
virtutes  leguntur,  animos  erigunt  ad  profeotum,  ita 
deponuntanimos  oum  reoitanturinfirma.  Quidsibi 
vult  ergoevangelista,quodhasoscribitad  memoriam 
sempiternam  ?Devoti  militis  est  regis  sui  tacere  fu- 
gam,  referre  constantiam,  virtutes  loqui,  timores 
silere»  aperire  fortia,  infirma  reticere,  adversa  de- 
lere,  prfledioare  victorias,  quo  et  hostium  frangere 
ausus  possit,  et  sooiorum  excitare  virtutem.  Evan- 
gelista  igitur  referendotalia^videturexcitassehsre- 
tioorum  latratus,  defensionem  fideiibus  sustulisse. 
ToUe,^ii,puerum  et  matremejus,et  fuge  in  JSgyptttm. 
D  Mandaturfuga,non  profectio;  imponitur  necessitas, 
non  voluntas :  incidlt  angeiuslatentem  peregrinatio- 
nem,  non  liberum  commeatum ;  ut  via,  quas  est  per 
80  molesta,  semper  esset  molestior  per  timorem. 
Ergo  ob  quam  causam  hsec  nobis  scripta  8int,jam 
tempus  est  ut  quceramus.  Tolle  puet*um  et  matrem 
ejus,  et  fuge  in  ^gyptum.  Bellicosusquodin  bello 

d  Ms.  CsDsenae,  sed  Mgypti  triste  loco,  esUorre 
habitu,  lingua  ignotum,  moribus  barbarum  procuratur 
exsilium. 

«  Ita  emendat  Latinius  :  Editi  et  mss.,  procu- 
ratur. 


60i 


SERMO  GLI. 


60t 


/tagit  artis  ett,  non  timoris  ;  Deus  quandofiigitho-  A 
miDeiDySaoramentiest^nonpaYoiis  ipotensqaando 
86  subducit  infirmoyinsequentem  non  pavetysed  foris 
prodacit ;  vnltenim  in  aperto  vincere»qui  publicam 
referre  cupit  ex  hoste  victoriam  ;  occultum  se  non 
patitur  inire  conflictum,qui  mandare  suum  saiculis 
vulttriumphnm.  Secretavictoria,  virtusque  Utens 
exemplum  posteris  non  relinquunt.  Hinc  est»  quod 
Ghristusfugit,utcedat  tempori,  non  Herodi :  neque 
enim  mortem  fugit,  qui  venerat  de  hoste  reportare 
Yiotoriam  ;  neque  humanas  insidiasexpavescit^qui 
totas  venerat  diabolic»  fraudis  aperire  versutias ; 
neque  tunc  timuit,  quando  infans,  et  secundum 
hominem  timere  nescivit,  et  secundam  Deum 
potuit  non  timere.  Christus,  fratres,  si  mactatus 
io  illo  grege  lactentium  tunc  fuisset,  mors  ei  ca*  3 
m»  fuerat,  non  voluntas ;  non  virtus  fuerat,  sed 
infirmitas ;  necessitas  fuerat,  non  potestas ;  et  in- 
ooGentifle  faisset  prsBmium,  majestatis  gloria  non 
foissetCerteubiesset,qooda  Deo  dictum  est :  Nm 
eoquet  agnum  in  lacU  mairit  $um  (Exod.  xui  el 
xzxit)  ?  Fuiurum  ett, mqnii,ut  Herode$qu€erai  pue- 
nm.Herodes  quierebat,  sed  quarebat  diabolus  per 
Herodem,  qui  videbat  sibi  magos,  quos  hai>ebat  in 
*  erroribussuis  principes,  aofugisse.  Christassivin- 
etus  pannisysisubmatrisuberibusoccupatus,  sita- 
eeas  lingua^silatens  opere,8i  gres8unullus,diaboli 
dgniferos^oc  estmagosindaces  lidelissimos  com- 
motavit,perfectiBffitatisChristusqaid  posset  facere 
dial)olus  jam  videbat:  etideomovebat  JudflBOs,insti- 
gabatHerodem,  ut  Christi  suspectam  sibi  prflBveni-  ^ 
ret  infantiam.ut  futuravirtutis  ejus  anticiparetinsi- 
gnia,otperemptorium8ibinobis^  victoriosissimum 
Texiliom  crucis  callidus  machinator  •  auferret.Sen- 
tiebat  diabolus,  sentiebat  quod  Christus  doctrinis, 
virtutibuSfVitam  mox  repararet^etmundum  totum, 
qui  adhucvagiens^ipsum  quod  erat  mundani  verti- 
eis,occuparetyjuxtailludprophetflB:Prtti$^m  $ciai 
fuer  vocare  pairem  auimairem,  aedfneiei  wriutem 
Damoici,  ei  Spolia  Samarim  (l$ai.  voi).  Et  ut,  ipsis 
probflUitibusJudflBis,  cumdicunt  :  Videli$,quianihil 
proficmu$,eecemundu$toiu$po$i  ipeum  vadii(Joan. 
XII),  Ghristusselncame  Tenturum,ascensurumper 
0tatumgradus,annuntiaturumgloriamc€Blestisregni, 
prflBdicaturum  fidei  doctrinam^et  imperio  verbi  solo 
fagaturom  dflsmones,  daturum  cflBcis  visum^claudis 

a  lo  erroribas  sdlicet,  in  qaibus  astronomicis  ob-  ^ 
servationibus  dediti,  at  plurimam,  indocantur.  Ex 
qaibos  et  ei  sequentibus  satis  patet  tradldisse  Ghrjr- 
sologum,  magos  faisse  ariolos,  et  Tanarum  stellarum 
ipparitionum  studiosos,  quos  infra  vocat  diaboli  $i' 
fnifero$.  At  naiius  jam  dubitat,  magos  hos  fuisse  sa- 
pieotes,  philosophos,  et  sideralis  scientise  peritos. 
&r>soJogu8  foriasse  nudievocissignificationi  adhflB- 
lit.  Nani,utaitHe8ychius,  magum  appeliabant  «^c^u- 
tlarem,  ineantaiorem ;  et  Suidas  :  Ven$fioo$  voearuni 
mago$.  Chrysologo  propior  Balsamon,  ad  can.  36 
lAodlcen.  pag.  842 :  Magi$unt,(iuiadSalanamaeee' 
iunt.  Non  aatem  defuere  cx  Patnbus  aui  cum  Nostro 
oiale  de  evangeiicis  magis  sensere.  Hilarias,  Com- 
ment.  in  Matth.  cap.  4,  nam.  5,  pag.  672,  tom.  I 
edit.  Yeron..  vocat  eos  hominee  profe$$ioni$  Umge  a 


cursum,mati8verbum,auditum  snrdis,peccatoribus 
dremissionem,moriuis  vitam,  per  legem  promise- 
rat,  et  per  prophetas.  Unde  hflsc  Christus  impletu- 
rus  •  vir,infans  mortem  distulit^ionfugit.  Denique 
f ugam  ejns  non  de  periculi  metu,  sed  de  prophetia 
venisse  mysterio  evangelista  asserit,  sic  dicendo : 
Aecipepuerum  et  matrem  eju$,et  fUge  in  jEgypium.Ei 
post:  Utimplereiur  quod  diciumeei  a  Domino  per 
propheiam  dicentem:  ExjegyptovoeavifUiummeum 
(Oeeee  xi).  Christus  ergo  fugit,  ut  staret  legis  veri* 
tas^prophetiflB  fides^PsalmistflB  tesdmonium^dicente 
ipso  \^mvao\Nece$$eerat  impieriomniaqucB  $cripta 
$unt  in  lege  Moy$i,  et  prophetie,  et  p$almi$  de  me 
(Lti«.  xxiv).Christus  fugit,  nobis^non  sibi;  Christns 
fugityUtdispensandatemporibussacramentaserva* 
ret.  Christus  f ugit,ut  f uturis  virtutibus  subveniret,et 
perfidis  materiam  tolleret  excusandi,  et  credituris 
fldei  fiduciam  largiretur  ,quia  in  persecutione  melius 
est  fugere,  quam  negare.  Denique  Petrus,  quiafu- 
gere  noiuit,  abnegavit  (iforc.  xiv);  Joannesneab- 
negaret,  aufugit. 

SERMOCLl. 
Deeadem. 
Hodiema  lectio  novit  corda,concu8sit  viscera,stu- 
pefecitauditum.i?cce,inquit^aiHreitai>oiittfiiapparmr 
Jo$ephin$omni$,dicen$:Surgeyaccipepuerum,et  ma- 
trem  ^us,et  fugein  jEgyptwn  (Maith.u).Cm  nascenti 
virginitas  noo  resistit^non  obviat  ratio,non  contra- 
dicit  natura,quflBpotestas»  quflBvis,quod  discrimen 
prflBVfldet,ntcompellatur  ad  fugam?  i4cdpepffertim 
et  matrem  €ju$,  et  fuge  in  ^^ypftim.Reverentius 
diceret,  Viuie  in  iEgyptum,  ut  essetprofectio,  non 
fuga ;  voluntas,nonnecessitas;judicium,nonmetus; 
hamimum  saltem,  sinondivinumratnuncmanda- 
tur  fuga,mandatur  coBlitus,mandatur  perangelum, 
ut  videatur  coelum  timorantetenuissequamterram. 
Acc%pepuerumetmairemeju$,etfuge  m  jEgypium. 
InMgypium  fugeatuis  ad  extraneos,ad  sacrilegos 
asanctis  ;atemplo  tuoaddflemonum  fana,ad  '  ido- 
lorum  patriam  a  regionesanctomm.SicJudflBflBnon 
sufficitlatitudo,sicangustatursflBculidiffusapos8es- 
sio,  non  capit  secretum  templi.  Sacerdotum  turba 
non  suscipit,  nonabscondit  numerositasinvestiga- 
bilis  cognatorum,  ut  ad  deitatis  latebras  profana 
ifigyptus  conducatur :  sicresurget,  si  non  vacatin- 
tueriverecumdiam  virginis,  laborem  matris,  sexus 

$eieHiia  divina  eognilionie  aver$(e ;  Ignatius,  Epist.ad 
Bphes. ;  Jostinus,  dialog.  cum  Tryphone ;  Orig..  lib.  1 
contra  Celsum ;  Ambrosius,  lib.  11  in  Luc.  num.  47 
et  48 ;  Hieronjmus,  in  Isai.  xix,  47,  qui  tandem  pa- 
linodiam  reeinere  videtarin  Daniel.  xi. 

^  Alias,  $aluberrimum. 

c  Ms.  CflBsen . ,  evaeuaret. 

d  Alias,  veniam. 

•  Alias,  robueliori  oBtate. 

t  Fuisse  MgjpUim  idololatrie  sedem,  nemo  estqui 
ambiffat :  et,  adventante  Christo,  iEgypti  simulacra 
corraisse  jam  pradixerat  Isaias  cap.xix,  de  quo  va- 
ticinio  Baronias  io  Annal.  At  alio  intendisse  animum 
prophetam  sanctissimam^vult  clariss.  Serry  Exercit. 
38  pag.  S6i  et  se<iq. ;  quem  consulas  veliem,atvalgo 
conceptam  opinionem  tandem  exoas. 


&.  PETRl  GIUY80L0GI 


eo4 


piidonn>pm6tiia»iBJoiai^iJoB«UiqiuUUBftti9^^  A 
UoneiD,  exitium  totius  domus,  et  quod  hit  duriusi 
Judvos  peregriDaturos  in  geDtibus.quibusneo  ipsa 
esl,  oommuDio,  immo  est  profuodum  legis  •  trans* 
greseiooe  naufragium.  0  quam  durum  estperegri* 
naUo  eUam  inter  ciTes  fratrefquetsapitquid  sittua 
domus,quisenUtalieDam :  etubi  est  iUud ;  Domine^ 
refugiumfaciusesnobis(PiaL  lxxxiz)?  EiJ)9u$H(h 
siir  refupum  et  inrius  {Psal.  xu?)  t  Si  refugium  fu- 
gir,  si  timet  TirtuSfSi  prapsidium  migrat»  quflSTita^ 
quae  spe8,quffi  8eouritas,quodmuDimem?£liooontra 
insidiasliberi  regis,YiduauDasumoit(IlI  iie^.xvn) ; 
Gbristo  ooDtraHerodiscaptivi  mioas  JudffiatoiaDon 
Buffioit.Elia8  missos  ad  se  coBlesU  igoe  eoDsumit(lV 
ile^.OyChristussolafugafitsalvus.  Uucusque  fugo 
GhrisU  queriraoDias  exaggerasse  suffloiat.  Fratres,  ^ 
quod  fugit  Ghristus,  fuit  mysterii,  doo  Umoris;  fuit 
liberaUo»  dod  perioulum  Creatoris ;  diviuffi  virtuUs 
fuit,  non  fuit  fragilitatis  humaDO ;  ood  f ugit  propter 
aootoris  mortem,  sed  fugit  propter  sffiouU  yitam. 
Nam  qui  mori  venerat,quarefugeret  mortemtGhri* 
stus  totam  causam  Dostrie  saluUs  occideret,si  se  par- 
vulum  permisissetoooidi*  Ghristus  veDerat,ut  quos 
prsiceptisdoouerati  firmaret  esemplis,et  ipaeface- 
retquffifaeiendamaDdaverat;  et  tisuprobaretpo»* 
sibUia,qu»  impoesibilia  videbantur  auditu.Venerat 
ut  mundo  noUtiam  sun  deitaUs  inf  underet»et  bumani 
generis  ignoranUam  auferret.  Veneratutpigramor* 
taliumcordaadfidem  virtutibusexoitaret.  Venerat 
diabolumpubUco  superare  oonfliotu  ;ul  ^  abomoi- 
bus  etdivinovinoereturjussuiethumanopresterne- 
returexemplo.Veneratprffisentiffi  suffipromissaper-  ^ 
solvere,  ut  quibussoire  se  dederati  oonoederel  se 
videre.  Venerat  ut  veniret  Judffiusde  oontemptule- 
giS|  Venerat  introduoere  ad  fldem  gentes.Venerat 
eUger»apostolo8dootores  orbis,eosque  coBlestibus 
implere  doctrinisimunire  virtuUbvs,  armare  signisi 
ut  signisedomarent  feros,  sanarentvirtuUbusinfir^ 
mos,  doctrinis  dooUes  edocerent :  et  ad  summumi 
venerat  mortem  perdere  rooriendo,  peneUrando  in- 
ferna  dissolvere,  resurgendo  sepulcra  reserarOiaB* 
cendendoad  oobIob  coBlesUbusdonare  terrenos.Om- 
nia  hffio  utique  periissent  nobis,  si  Christusi  oum 
esset  in  cunabuliB,non  fugisset.Sedi  auditor  dicasi 
Gum  posset  aiiter  iquare  tanUB,quare  talibus  se  sum* 
misitipjuriis  ?Quare?  Primum.quia  nequesineho* 

•  Judffiis  ad  exteros  veUta  peregrinaUo.  ^ 

)>AliaS|  ahhominibus. 

fi  Alias,  alterius, 

^  Gorruptus  in  plurimis  editionibus  looui  medica 
manu  indigebat.  Dum  autem  martyrsmque  dicit,  for* 
san  S.  Stephanum  respicit. 

«Ad  litteram:  Chrislus  in  iEgyptum  se  recepit, 
ubi  nihil  Herodes  auctoritatis  et  poUstaUs  habebat. 
Necejus,  nec  Scribarum,  et  Pharisffiorum  furorem 
evitasset,  ut  observat  Uieronjmus,  Comment,  iu 
Malthi  Ub.  I,  si  extra  Gaiileffi  tantum  llDes  aufugis- 
set.  Nam  persecutor  Herodes  integrum  tum  Judoo- 
rum  regnum  obtinebat,  et  post  ejus  tantum  obiium 
in  reirarchias  divisio  fiacta  fuit. 

^  ^on  qu9d  tunc  in  Mgypio  Chri«U  (Idf^  recepia 
esset,  uigregaritts  fuidam  mJBUeuB  soripWr  innuit; 


raine  poterat  salvari  bomoi  neque  sine  bomanis 
inj  uriis  inj  uriffi  human»  poterant  amputari :  oausam 
suam  faciti  qui  <^  aiteri  vultoavere;quinon  compa" 
Utur,  amputare  non  potest  passiones.  (UuriBtui  nos 
in  se  Busoepit)  ut  se  daret  nobis  ^pertuUtpassionee 
noBtras,  utnostras  tolleretpaBBiooes,  Hmeestqnod 
GhristuB  fugit,  ut  nostras  fugas  in  perseoutionibaB 
temperaret*Marljr  comprehensuB  debet  tenereooo* 
Btantiam,non  oomprebenBusdebetfugereperBeqaan* 
tem,  ut  et  perseoutori  indulgeat  resipisoendi  tem* 
pus,  et  sibitempusnon  auferatsuppUoandii  dioute 
Domino:St  vospersecuti  fuerintin  hae  eimlaU,f%§Uis 
m  atiam  (Matth.  x).  Perseoutoremquiprovooat»  te» 
oit ;  oorrigitquideolinat  Fugeredebemus erfOi  pro» 
vooare  non  deberaus,  si  salvari  perBeeutores  noBtroe 
volumusiproquibuBprnceptumestnosorare.Oralt, 
iuqmUpropersequentibus  vos(MaUh*  v).OraDduBi 
est,  fugiendum  esti  utetiilequiperignorantiamfo* 
riti  sanetur ;  et  ille  qui  paUtur  de  paUenUa  palmans 
suJ^eat,  non  subeai  de  temeritate  dlsorimen.  Fra- 
Ires  ^si  Saulum  martyres  non  fugiBsenti  Panlara 
martjreraque  non  feoissent.  Hoe  faeiendom  doeiiit 
GhristUB#  hoo  nobis  reUquit  exemplum ;  utfogioale 
Domioo»  fogere  indignum  noa  pntetservuB.  Et  aUa 
est  caasa  quod  fugitGhristusi  quod  infans  tempuB 
suffi  diBtulit  paBBioniB,quod  eruoem  supra  trioeaimiun 
annumvitffiOorporaUs  asoendit;  utquiadvitamper- 
feotum  hominem  feoerat,  perfeoiam  repararetinvi* 
tam ;  etqualem  terris  dederat»  talem  rodderetoGalo. 
Etquod  adi£gyptum  fugiti  •  aUam  prooedit  ad 
oauBam*  Fugit  ad  iGgyptumi  ut  perfidiam  Jodrao* 
ram '  per  Udem  genUum  oasUgaret :  nam  Dominos 
suum  quem  Judffia  f  ugaverati  ifigyptus  obsequenter 
aoeepitiUt  Eoolesiam  Synagogffi.  JudsBis  gentea  anta* 
ponendas  in  fide  suam  panderet  per  figuram. 
8SERM0  GUI. 
De  infantium  neee* 
ZeluB  quotendati  quoprosiUatUvori  invidiaquo 
feratur  Herodiana  hodie  patefecit  immanitas :  qu« 
dura  temporalis  regni  ffimulator  angusUasi  ntemi 
regis  ortum  molitur  exsUnguere,  siout  ait  evangeU» 
sta  :  TwncHsrodes  vidensquia  iliueus  essetamagie, 
iratus  est  valde :  et  mittens  oeeidit  omnespuerosqui 
srantin  Bethlehsm  et  inomnibusfinibus  ejus^Maith. 
u).  Videns  quia  iUusus  essst  a  magis.  DoktimpietaB 
se  UlusamidUatamseorudeUtaBfuiiti  frerait^oai* 

nam  ibidem  adsDnos  usciuerep.  sal.  339idololatriam 
darasse  accuraUores  soriptores  docent.  Et  qui  tra- 
dunt  ad  Chrisii  advenium  idolorum  simulacrain  ea- 
dem  regione  corruisse>  si  de  dffimonum  imperio  ibi- 
dem  excusso  iDieHigQni,  ea  tradunt  qu»  elapsis 
iemporibus,  non  cjuffi  modo  eyenere.  Gum  autem  in 
superiori  notameliori  criterioexaminandamdixi  uni- 
verfam  horum  simulacrorum  eversioDem,  non  ideo 
omnia  prodigia  (]uo  iunc  in  iCgypio  visa  scribunt 
expunxi;  bffic  enim  solius  GasauboDi  aliorumque  Pro- 
tesianiium  audacia  esi ;  ea  sola  raUone,  qood  Chri- 
stus  iniUum  suorum  sigDorumfeoissedicaiur  in  Gaoa 
Gaiileffi. 

Rln  noonuUis  ediUonibus  hano  epi^rapbem  prn- 
fert  i  Quif  non  reets  iamen,  dici  Ssverwm  tituio  dr- 
cumfsriur*  Yido  prffifaUonemi 


MW 


SBBHO  GV. 


•M 


tas  ie  de6epUm,et  In  se  frttttrcTerta  ooUiditiir.  He» 

rodes  stridet  eadens  ipMinlaqaeumqaemtetendit: 

hino  iniquitatem  quam  oondiderat  OTaginat :  de  fide 

perfiditt  sumit  arma  ;  terreno  qusritfurore^qaem 

nalum  coelitas  nonoredit  ^adeinusiaatrummiiitiioi 

oogit  castra,int«rul)eraaroempietatisoppugnat»in 

teneris  ul>eribus  ferrum  durat,  iao  fundit  antequara 

8anguinem,datantemortemsentirequam  Titam»  te^ 

nebrasingeritintrantibus  luoem.  Sic  ait  magister 

mali,  minister  doli,  iraB  arlifex,  invontor  sceleris, 

impietatisauctor.pletatis  prado,  iuimiousinnocen- 

ti«,hostisnaturo,  malasomnibus,suisp^or,  pesii- 

mot  sibi :  quem  Ghristus,  non  ut  OTaderet,  sed  ne 

Wdaret,  auf ugit.  In  altum  tendens,cadit  ab  alto ;  oob 

lum  pulsans,intrat  profundum  ;  in  se  vadit,  qui  ra* 

dit  in  Deum ;  se  ooddit,  qui  vitam  oonatiir«  oeci* 

dere,^  quia  oapi  non  potest  perditione  salus,  eooi* 

sione  vita,»ternitas  fine.  0  ambitioquamcasoasem» 

parlOquamsemper  pressumptio  pesSimalO  quam 

perdit  concessa,quiiaooncessacaptatl  Herodes  ob* 

sidens  terrenumregnum,  inpugnat  eosleste ;  terrenis 

inblanSfirruit  in  divina,ipsamquepietatemtota  io^ 

pJetateinsectatur.  Audieratnatumregem,  quflisierat 

ttbl,  quando,  unde;et  ad  quid ;  ast  qaaliter  debue- 

rat  non  quasit it,  quia  apud  illum  erat  peeoandi 

camoTiamor  innocentianonmanebat.^Destinatus 

ad  soelus,  adpiaeuiumpromptas,paratusadorimeni 

oausas  innooenlisB  nonreqnirit,  jusabrogat,oonfun- 

dlt  fks  nefasque,  sui  nequitiaest  sodalis,  cuiodiosa 

estequitaS)  iaiquitassemperestamiea,quioMdibus 

▼iirit,qui  semuaitsanguine,quioredulitatemseeta- 

tar>  cui  detimorestat  totum,de  amore  nil  constat 

Herodes  tuno  Oflsous  sioChristumgiadiisqu8Brit,in* 

YO«iigatoruore,orttdelitaterimatur,  sueoessorem  \i* 

mens,inoessitin  auotorem ;  peremitinnooentef,To« 

lens  innocentiam  deperire.  Rector  populi,  morum 

cii8t08,disoiplinflB  oensorJustitiNi  indagator,  flsquita- 

tis  defensor,ter?atorinnooej)tiflB,  ampiiator  populi, 

innooentisoausam  facitinnoeentium  crimen,munas 

•  Taticinatorum  \  ertit  in  poBoam,  auctoris  ortam 

orientum  mandat  oooasum^.negotiumsalTantis  sal* 

Tandorum  j  ubet  esse  disorimen  Judex  audientes  to« 

cat,ioterrogat  loquentes,neganles  arguit,urgetreos, 

percellitnoxio8,conscio8corripii, '  additcomplioes, 

saatentissdatdeteotos.Iafaniesquid^QuorumliQgua 

tacuit,oculinil  viderunt,  nilaudieruntaures,  manus 

«  Alias,  exstinguere. 

^  Ms.  Ccesen.,  quia  capere  non  potest  peiditionem 
salus,  oceisionem  vita,  mtemitas  finem, 

«  Ms.  Qesen.,  peccandi  timor.UsAe. 

^  Hoc  est,  a  perversa  ToluDtate  destinatus  adcom- 
mittendum  scelus ;  destinare  enim  deUberare,  ila- 
tuere  est.  Mita. 

•  Id  est  magorum,  qui  eum  Giiristi  nativitatis  ad- 
monueraat.  Ita  ex  ms.  GflBsens  emendaodum  duxi, 
licet  Mita  cuin  editis  retineat  munus  nati  natorum. 

t  Fortasse,  addicit. 

g  Alias,  Subierunt. 

b  Ex  ms.  ValiicellaDo.  Editi,  tempusaffuit. 

i  Exercitum  vocat  inraDtium  numerum  in  Uero- 
diaoa  persecutione  occisorum,  (^ueui  Grieci  in  suis 
Menoiogiis  et  i&tiiiopes  in  suis  laturgiis  ad  qHatuor* 


A  Billeeerttat»etdeqiiibiisaetttsnulkisest,undeeulpa? 
fl  Sumpserunt  mortem  qui  viveri  nesoierunt,  non 
tempus^profuit.non  ezousavitflstas,  sileotium  non 
defendit,quibusapudHerudem8olumquodnatisuot» 
hoofttitorimen.  EtroTera,  qnomodo  non  redderent 
natur«oreditum,aquibus  oausa  ezigebatur  auoto* 
ris?Infeiizhonio,  qui  sibi  ad  aocusationem  paravit 
omnia,ad  ezcusandumspatium  non  reliquit,  sed  to» 
tumparavitadpoBnamlQuisexcusabit,  quem  pulsat 
innoeentia,infantia  impetit,laout6angnis  accusat? 
Hoo  oontra  Herodem.  At  Ghristus  futurorum  praB* 
sciu8,oon8oiussecretorum,oogitationumjudex,men- 
tiumperscrutator,quare  deseruitquos  sciebatqusi- 
rendosesse  propter  se,  et  propterse  noveratocci- 
dendos  ?  Natus  rex^  et  rez  coBlestis  quare  neglezit 

g  milites  innocentiflB  suflB,coaBtaneum  sibi  quare  eon- 
tempsit '  ezercitum,  quarecunabuiissuisdeputatas 
eseubiassicreliquit,  utregem  solumquflssiturusho- 
stis  iotum  grassaretur  inmilitem  ?  Fratres.Christas 
noo  despezit  soos  miUtes,sedprovezit,quibu8dedit 
ante  triamphare  qoam  viTere,quo8  feoiteaperesiae 
oonoertatione  vietoriam  ;quo8douavitooronisante* 
qoam  membris:  quos  vduitTitutibusTitia  prister* 
irei  anteeoslum  possidere  qnam  terram,  neoante 
httmanisinsererequam  divinis.PrflBmisitergoChri* 
stos  sttos  milites,non  amisit ;  reeepit  suas  aoies,  non 
reliquit.  Beati,  quos  J  martyrio  natos  vidimns  esse, 
nonsflsculo.  Beati,  qui  labores  in  requism,  in  refri» 
genum  dolores,mosroresin  gaudium  commutarunt. 
Vivunt»  TiYunt,  qui  Yore  vivunt,  qui  proChristo  me* 
rantur  ocoidi.  Beati  Tontres  qui  portaverunt  taies, 

^  beata  ubera  quflB  se  talibus  inf  uderunt,  beata  iaorj- 
mflBquflBpro  talibus  fussB  fleotibusgratiambaptisma* 
tiseontulerttnt.  Namdiverso  modo,  dono  uno,iu  la- 
crymis  suis  matres,et  suo  filii  sanguinebaptixantur. 
In  martyrio  filiorum  passsB  sunt  matres ;  nam  gladius 
filiorum  pertransiens  membra  ad  matrum  cordaper» 
yenit,  et  neoesse  est  ut  sint  prflsmii  consortes»  quai 
ftteruntsociflBpassionis^Arridebatparvulusoccisorit 
gladio  adjocabatur  infantulu8,nutrici8looo  attende- 
bat  lactans  peroussoris  horrorem,  nescia  iucis  SBtas 
moritura  gaudebat,infan8  fiiius  omnem  hominem  non 
ut  hostem  resoipit,  sed  parentem.  Matres  tulerunt 
quidquid  et  angoris  exstitit,  et  doloris,  et  ideo  non 
carebuntmartyrii  gaudio^martyriilacrymasquflB  fu- 
derunt.Hoo  loco  attendat  auditor»attendat,  ut  intel- 

decim  millia  prflBter  omnem  veri  speciem,  exten- 
dunt.  Quis  enioi  credat  in  tam  angusto  terrflB  an- 
gulo,  spatioduorum  taotumaonorum,tot  puerorum 
miliia  m  lucem  prodiisse.  demptis  insuper  femellis, 
in  quibus  facile  non  sfievitum  est,  cum  ab  illis  nil 
sibi  timoret  Herodes,  iisque  infra  id  tempus  placida 
proculdubio  morte  peremptis  ?  Et  bflec  ergo  ad  Gr®- 
cas  fabulas  amandanda. 

J  lietbloemilas  pueros  veros  martvres  esse  tenet 
Ecclesia,  eosque  eo  nomine  veteres  Patres  commeu- 
dant.  In  iis  maxime  S.  IrenaBus,  lib.  iv  adversusHffi- 
res.^  cap.  8;  Cyprianus,  enist.  56;  Augustinus, 
serm.  iO  de  sanctis ;  auclor  nomili»  3  in  diversa 
Evangelii  loca  apud  Origenem.  Quo  autem  jure  eo 
omeniur  titulo»  merito  disputant  theologi.  Yide 
Estium  in  iv  Ssnleni.  dist.  4  i  21. 


607 


8.  PE1BI  CHRYSQLOGl 


608 


ligat  martjrium  non  oonstareper  meiitam,Md  Tanire 
per  gratiam.  Iq  parvulis  que  volQntas,  quod  arbi- 
triam,ubi  captiva  fuit  et  ipsa  natura  ?  De  martyrio 
ergo  debemus  totum  Deo»  nil  nobis.  Vincere  diabo- 
lum,corpu8  tradere,  contemnere  viscera,  tormenta 
expendere,  lassare  tortorem,  caperede  injuriis  glo- 
riam,de  morte  vitam^nonestvirtutis  buman»,  mu- 
neris  est  divini.Ad  martyrium  qui  sua  virtute  currit, 
per  Gbristum  non  pervenit  ad  coronam  :  sed  ipse 
nos  cceleste  perducat  ad  pabolum»  qui  nostro  di- 
gnatus  est  jacere  in  stabulo,  JesusGhristusNazare- 
nus  Dominus  noster,  qui  virit  et  regnat  in  sescula 
s6BCulorum.  Amen. 

SBRMO  CLUI. 
De  eadem. 
Fratres,humani  sensus  non  est  Tirgioei  partus  ape- 
riremysterium :  quod  natura  non  hai>et|  aucloris  est, 
non  naturie ;  est  opus  superni  spirituSy  quod  sentire 
non  potestcaro;  ubinon  est  bumanitatis  indicium, 
ibi  deitatis  est  signum,  dicente  propheta :  Ip$$  Do^ 
mntu  Deusdabii  vobis  signum,  Bcce  virgo  in  utero 
aecipiet  (ha.  vii).  Ubi  nil  est  terreni  usus,  est  ibi 
ccelestis  ordinis  totum ;  quod  demundo  non  est,mun- 
dano  inteilectui  non  potest  subjacere.  Gonceptus  qui 
virgioem  servat^partus  virginem»  qui  reliQquit,  di- 
viQum  est  quodgcQerat,  non  humanum ;  Deusgra- 
ditur,ubi  vestigium  nuUateous  humani  transitus  in- 
venitur;  consuetudodeficit»miraculacumgeruntur ; 
consuetudines  non  respiciunt  signa^singulariias  non 
admittit  exemplum,sieuthodierna  pandit  lectio,qu» 
divina  narrat  prieiia  parvulorum.Goorta  regi  cohors 
sua,  magispriBmori  quamcommoritotagestit:  Gbri- 
sto  dicati  milites  coeper  unt  ante  militare  quam  vivere, 
antepugnarequamludere,  fundere  ante  sanguinem 
quam  lactis  ubera  peroptare :  ardentes  anim»  moras 
corporis  non  tuleruntya  gremio  ad  f  urentes  hostium 
cuneospervolantes,anticipantvirtutibusblandimen- 
ta,vuhieribus  oscula,unguentaferro,ut  coelumpos- 
sintanle  inhabilare  quam  terram,  premiaspiritus 
ante  portare  quam  camem,  ante  referre  triumphos 
Deo  quam  perferrehominum  nutrimenta.  Vere,vere, 
firatres,  isti  sunt  gratiaB  martyres,  confitentur tacen- 
tes,ne8cientespugnant,viQCUQtiQscii,moriuQturin- 

«  Alias,  qui  non  violal. 

b  Ex  ms.  Gaesen.  Editi,  timorit  ignav^m. 

<:  Titulus  proprie  lapis  inscriptas,  vel  ipsa  lapidis 
inscnptio.  Fiac  notione,  lapidem  (itulum,  habet  ve- 
tus  inscriplio  apud  J.  Sponium,  in  Itiner.  tom.IIIp. 
2  pag.  5.  Yide  Du-Gangium,  in  Gloss.  tom.  in  pag. 
1252,  ubi,  hujusmodi  locum  Ghrysologi  laudat. 

d  Mariana  bic  :  Abram  pater  exeeUuSf  Abraham 
paler  turbx, 

«  Bx  eo  enim  quod  multanim  gentium  erat  futara 
parens . . .  propterea  eongruo  decoratur  et  nomine. 
Sarai  prineipem  vel  dominam  meam  indicabat,  quod 
uni  homini,et  uni  familisB  praecelleret;  verum  ven- 
turae  digniiati  angustesatis  respondebat  hoc  nomen; 
propterea  Deus  ilTamin  postenimvocari  jussit  Sarah ; 
hoc  est  dominam  indefinite,  seu  principem,  ut  mul- 
tarum  ^entium  stirps  et  origo  diceretur.  Mita  — 
Sora  prtncep^  mea,  Sara  prineept  abtolutef  ob  eopiam 
potteritatit,  Mariana  hic.  Vide  Philonem,  de  Nomi- 
nibas  mutatis. 


A  conseiijgnaritolluntpalmas,  coronasrai^antigoo* 
rantes.Ergosiout  virginitascorruptionisnesciacoB- 
tulit  honorem  matri,  sic  infantia  passionis  ignara 
martyriipalmas  rapuitet  coronas.Sed  quiddicemus 
quod  rex  ipse  qui  stare  debuit,  fugit  solos,  et  fogit 
monentePatre?Fogereistud est  amoris  iatimi,  non 
timoris^ignavi.  Si  stetisset  Ghristus,  babereteos 
synagoga  filiosyhos  EcclesiamartyresnonbabereU 

SERMO  GLIY. 

In  D.  Slephanum  protomartyrem, 

Sicut  dominum  preediorum  » limitiousaffliitituli 

proloquuntur,ita  nomina  ipsa  seepesanctorum  me- 

rita,indicant,  testantur  insignia.  Ita  Abraham,qaod 

fide  credidit,nominis  abjectione  monstrarit.quando 

^  ex  Abram  Abrabam  divinitus  nunoupatur :  ut  di- 
latanduB  genere,  nomine  ante  dilataretor,  dicente 
Domino  :  Bt  non  voeabitur  ampUut  nomen  tmn 
Abram,8ed^  Abrahameritnomeniuum,  quiapatrem 
multarum  geulium  potui  te  (Gen.  xvn).  SiecoDJui 
sancta  ejus  cum  de  sterilifit fecunda,  ex  Sarai  •  vo- 
citata  est  Sarah,ut  et  ipsa  ante  orescat  nomine  quam 
crescat  pignore;  et  quia  '  permittente  Dominoh- 
sum  edidit  sivetulaconoiperetexaratajamrugis,8l 
pareret  desperata  jam  fecunditas,  si  steriiitas  jam 
penes  senectutis  extrema  prttgnans  fieret^risummox 
quodgenuit,  nuncupavit;  et  hoo  aptaritin  nominei 
quod  sensupassa  estoumrideret;  Et  voeavitwmen 
etus  Isaac.quodinterpretatur  risut(Oen.ui\).  Sic  Ja- 
oob,  qui  in  utero  cospit  ante  luotari  quam  videre, 
ante  viribus  superare  quam  membris,  etiam  iater 

C  viscera  materna  ipsa  supplantatoris  est  vocabolom 
consecutus,eo  quodantequam  nascereturnoscitur 
divinitus  reprobatumsuppiantassegermanam((rA. 
xxv).  Et  quia  longum  est  ire  per  singula,  sicut  Pe- 
trus  apetra  nomenadeptusest,  quiaprimasmerait 
Ecclesiamfideifirmitatefundare;ita  Stephanus  sto- 
catus  est  a  corona,  quia  primus  meruit  pro  Ghritti 
nomine  subire  conflictum,  primus  meruit  sanguine 
militum  Ghristi  ^  martyrium  dedioare.  Petrus  apo- 
stoli  i  chori  vetustum  teneat  principatum,  aperiat 
intrantibus  regnum  coelorum,  reos  potestate  vinciat; 
po)nitentes  clementer  absolvat ;  Stepbanus  est  ma^ 

^Non  mediocri  vitio  laborantem  locum  sanaYimus 
ex  Latinio.  Editi  et  ipse  Mita,  promittentt  Domino^ 
ritum  credidit. 
D     sEnnodius,  carm.  xliv  : 

8aid  Siephano  potentius ! 
icas  coronam,  martyr  est. 
Practam  labon»,  nomen  est. 
*>  Gain  dedicator  mortis,  et  dicitur  serm.  96.  Ste- 
phanus  dedicator  marljrii,  quia  fuit  primus  qui  pro 
nomine  Ghrisli,  jam  pro  nobispassi,  moHui  et  resu- 
scitaii,  sanguinem  fuderit.  S.  Fulgentius,  serm.  de 
eodem.  Mita.  —  Dedicare  idem  ac  initium  dare,  S. 
Gyprianas,  epist.  33  :  Hoc  die   auspicatus  est^  ^^ 
dedicat  lectionefn.  Gesta  Gonstantini  M.  :    Palativm 
tfsqHe  ad  perfeetum  fecity  quem  nm  dedicavit,  id  esl 
incwpit.  Vox  Terluliiano  ramiliaris. 
>  Locum  exhibet  Barthius,  Advers.   lib.  v  cap.  3 

§ag.  2148,  etobservatcWwiii  veteribus  pro  jacuo- 
issimo  agmine  usurpari,  raro,  vel    namquam  pro 
tristi.  Exempla  proferi. 


M9  8BIII0  CLV. 

tyrum  primas^StephaDiispiirparatam*  daoatexer^ 
citom,  quipro  Dooiini  soi  ^  adhuo  ealente  sanguiDe 
sangoiQem  snnm  ayidus  beilator  effiindit.  Et  quia 
enum  proprio  tiDctam  sibi  ipse  purpuram  oonqui- 
siTit,  merito  a  rege  tuo  ooneeoutus  est  pott  ooro* 
nam,  qui  jam  cum  nasoeretur  nomen  sortitui  eit  a 
corona :  verequemproscivitetpraMiestinaTitfipsum 
nunc  martyrii  primum  Tocavit  ad  gloriam. 

c  SBRMO  CLV. 
De  kalendis  Januaru^  qum  varia  genlium  iupersH- 
tiane  poUuebaninr. 
IJbi  nostram  Ghristus  pie  natus  ett  ad  salutem, 
mox  diabolus  divina  bonitati  numerosa  genuit  et 
pemieiosa  portenta,  ut  ridiculum  de  religionecom- 
poneret,  in  8acrilegiumTerteret8anctitatem,deho- 
nore  Dei  Deo  pararet  injuriam.  Hinc  est,  fratree, 
hinc  estquod^  hodiegentilesdeossuosfoeditatibus 
ezquisitis,  ezcogitato  dedecore,  etipsa  turpitudine 
turpiores  «  videndos  trahunt,  distrahunt, '  pertra- 
huntt  qoos  faciunt  non  ridendos.  Quib  ▼anitas,  qaa- 
lis  dementia,  quanta  csscitas»  fsteri  deos»  et  eos  lu- 
dibriis  infelicibusinfamare!  Irrisoressunt,  oultores 
nonsunt^qui  deosquosTeneranturilludunt  ;iDjuriis 
afficiunt,  non  honorant,  qui  deosa  quibus  se  forma- 
tos  existimant,  sicdeformant,  confundunt,  nonglo* 
rificant,  quieosde  ipsa  coDfusioDecompoDunt.  Vere 
sicut  ait  Apostolus,  Qmanonprobaveruni  Deum  ka- 
beretnnoiitia^iradidUtUoiDensinreprobumsensum^ 
ut  faeiant  eaqumnon  conveniunt  {Rom.  i) :  quando 
eis  quibus  humana  abrogant,  dant  divinaiquando 

•  Alias,  dueit,  duxtt. 

^Pasus  didtur  ab  aliquibas  die3Aagusti  ejusdem 
anni  34,  qao  Christus  cruci  afOxos  est  pro  omnium 
salote.  Sed  et  traditione  Ecclesiie,  Patrom  testimo- 
niis  comprobata,  coroDatus  est  tii  kalend.  Januarii 
anno  Chnsti  34  expleto,  iocohante  illo  ipso  die  annis 
35  a  natiTitateDom.  Mita.  ^Martyrologiom  Adonis 
editom  a  elaris.  Georgio,  tom.  I.  pag.  7:  Natale  8. 
Siepkani  protanuirtyris  non  longe  potl  aseensionem 
Domini  paui,  eodem  seilicet  anno  passionis  Christi. 
Ad  Tero  die  26  Decembris  S.  Stephani  natalis  cele- 
bretur,  fel  ejos  ioTsntio,  an  illios  translatio  Gon- 
stantinojpolim,  que  ano.  Dom.  439  hac  die  facta 
fuisse  dicitur,  coosalendos  Baroniuf  in  Martjr.,  die 

3  Augusti,  ac  item  Sollerios  ad  Usoardum,  die3  Au- 
gnsti. 

c  Sermo  hic  laodator  a  Msrtene  de  Antia.  Eccles. 
Diseipl.  tom.  I  pag.  104.  Notom  omnibos,  kalendas 
Januarias,  quarum  tertium  diem  toI  pridieNoTarum 
Vota  Tocitatum  est,  quod  eo  die  Totapro  saluteprin- 
dpissusciperentur,  apud  Cbristianos  adhocimmode- 
ratse  libertatis  et  intemperantie  foisse.  Qoamobrem 
antiqui  Patres  ct  concilia  acritcr  contra  eorom  ob- 
serTatioDcm  inTchunlur.  Chrysostomus^homil.S^  in 
eos  qui  novilunia  observaDt,  tom.  1  pa§[.  264  edit. 
Francofurt.  i698,  multos  co  die  luperstitiosae  obser- 
Tatiooi  et  augoriis  deditos  esse  dicit,  ac  putare  reli- 
qoum  annum  sehilariter  traosacturos.sinoTilunium 
hoc  hilariter  degerent.  Similes  quas  Chrysostorous 
querelas  habet  Augustinus,  serm.  5  de  kaleod.  Ja- 
nuarii  tom.  X  pag.  62i  ;  Asterius  Amasenos,  hom. 

4  de  festo  Italeod.,  ap.  Combefii ,  aoct.  noT.  pag.  65 
Ambrosios  serm.  17  per  totom.  Prodeotios  lib.  i  con- 
tra  Sjmmachom : 

..  Jano  eUmn  eelabri  de  meDte  lltstiir 
Aospiriis  epallsqae  iseris,  qoas  laTetersto 
Heo  misen  t  iiiS  hcoore  a^umt,  st  fsodis  daeoBt 


A  eos  judicantdignos  cobIo,  qoando  ipsos  faciunt  terra 
ipsa  nondignos,Teredatisuntinreprobum  sensuoi; 
et  g  non  est  hoc  judicii  humani,  est  hoc  sapientiae 
Dei,  ut  ipsi  sint  injuriarum Dei  vindiees, qui  injuri» 
probantur  auctores.  Quib  ira,queultio,sicinDeum 
de  idolis  exsequeretur  offensam,  ut  eos  quos  vetu- 
stas  aris,  incenso,Tictimis,  gemmis,  auro  deosesse 
mentita  est,  posteritas  turpi  cultu  homines  fuisse 
turpissimosjudicaret,eteorumTitam,mores,  actus, 
ipsis  eorum  signaret  in  Tultibus,  ac  dooeret  taies  f u- 
giendos  essepotius  quam  colendos !  Defleamus,  fira- 
tres,  et  eosqui  talia  sunt  secuti,etnos  evasissetalia 
ocelitus  gaudeamus.  Quorum  formant  adulteria  in 
simulaoris,quorum  fomicationesimaginibus  man- 
dant,quorum  ^  titulantincestapicturis,  quorumeru* 

£  delitates  commendant  libris,  quorum  parriddia  tra* 
dunt  sseculis,  quorum  impietatespersonanttragcs- 
diis,  quorum  obsoenaludunt,  hos  qua  dementia  deos 
crederent,  nisi  quiacriminumdesiderio,amoresce- 
lerom  possidentur,  ^  deasexoptanthaberecrimino- 
sosT  Qui  peccarecupit,  peccatorim:icolitetTenera- 
tur  auctores.  Hinc  est  quod  se  Veneri  adulter  inse- 
ruit;  hinc  estquod  se  Marti  crudelis  addicitJ  H»c 
diximus,  f ratres,  ut  proderemus causam ;  quare gen- 
tiles  hodie  faciant  deos  suos  taha  committere,  qu» 
sustinemus,et  facianttales  qui  Tideutibus  ethorrori 
siDtetpudori ;  faciaututeos  aliquaadoetipsiqulfa» 
ciuDthorreantet  relinquant,etChristiani  glorientux 
a  talibus  seliberatosesseperChristom:  simodonon 
eorum  ex  spectaculis  polluanttir,  si  eorum  non  in- 

f*     Pesta  ksleodtnuD.  Sie  obeervstio  crevit 
^     Ex  atsTif  qnondsm  msle  ooepts  ;  deinde  seeotit 
Trsditi  temporlbos,  serisqoe  nepotibos  aaetam. 
Tnxeroiit  longam  corda  ioeonsalts  catenam 
Mosqoe  tenebrosoa  Titiosa  in  s»cola  floiit. 

Yide  Martene  de  Antiq.  Ecdes.  Discipl.  tom.  I  pag. 
i04  ;  Durantiam,  lib.  xi  cap.  48  pag.  380;  Du-Can- 
gium,  tom.  Ilpag.  13 ;  clanss.  Sabbatioium,  kalend. 
pag.  12 ;  eoncilium  Trullanom,  canon.  62  concilior. 
tom.  VII  psg.  1375  ;  Bing.  Orig.  Eccles.  tom.IX,pag. 
6  1 3,  ubi  Cbrysoloffom  citat. 

d  Ex  hoc  textn  dignum  obsenratione  eenseo  ea 
tempestate  multos  de  plebe  ac  nobiles  foisse  RaTcn- 
nae,  qoi  adhoc  geotilitio  more  TiTcrent,  idolaqoe  co- 
lereot.  Mita.  —  Sed  ludicra  hsBc  Christianis  etiam 
usitata  erant.  Consule  qooad  RaTeonstes  Rabeom 
Histor.  lib.  ii  psg.  106. 

0  Editi :  Ipsa  tnrpitudine  turpiores  deos  suos  viden* 
dos  trahunt.  Frostra  repetita  Tcrba  deos  snos  expim- 
D  gitMeorsios. 

f  Simulacra  enim  deorum  tonc  temporis  prodoce- 
bantor  com  omni  colto :  Qtsi  etm  ridicultu  esset  ridi" 
culum  facere,  et  insuUare  ipsis  diis  suis  talibtis  pro- 
duetionibttsaitChrysologtu.  Bsrthius,  AdTcrs.lib.xui 
cap.  12  psg.  2503. 

ffDe  hojusmodi  lectionisTeritate  merita  sospican- 
dom  esse  notat  Lstinius :  nsm  in  suo  codice  legerat : 
Non  est  hoc  judieii  divini.  Geouinam  lectiooem  res- 
tituimus. 

b  Exomant.  Tertullianuf  io  poem.  de  JodicioDei : 

Qois  mihi  niricolas  sptabit  cannine  rousss 
Et  verois  roseas  tilolsbit  floribos  anras  ? 

i  Editi,  eriminum  deos  exoptant.  T6  crhninum  bis 
repetitom  iterom  expongitMeorsios. 

}  Totam  periodom  ex  mss.  et  coojectura  restituit 
Mita.  Altanox  penes  alias  editiones. 


«II 


S.  PETRI  GBRVaeLOGt 


411 


qaiaeBlthuraltottt»  sikujiisaiodifetlaBtdaatMii.  A  Btatdatiim6ntaai.Pu|atiia4aia)d«oatidav«iiiaQni- 

sione  ditoriman,  quia  faetlt  temper  ett  itqiialit  at- 

tentas,  Apostole  ppobante,  oum  dioit :  Non  $olum 

qui  faduniea,  sedeikm  qui  emHniiuni  fo^Miihui 

(Hom.  i).  Et  ti  tanta  ett  da  astentioiie  dannatiOy 

quit  satitluffeat  eot  qui  •  timuiaera  faoiunt  teroet* 

iptott  Nonna  ittiamiterantiroaginemDei,  tirailitu* 

dinem  pepdideriint,  Glipitti  ezoti  tunt  indonentuai, 

qui  te  i(lmu1aopopuroforroittaerilegisfonBa¥epunlt 

Sed  dioi  t  aliquit,  Non  tunt  li890  saopiiaipopum  ttudia» 

Tokatunt  hffieJoeopura;et  hoe  esseno^itatislfBtitiam 

Bon  Tetustatit  erpopam ;  ette  hoo  anni  pnnoipia», 

Bon  gentiiitatit  ofientam.  Brpat,  homo,  non  tant 

h»e  ludiora,  tunt  eriraiBa.  Quit  de  impialatelodil, 

de  taeriiegloquit  Joeatur,  piaooiataquitdioitrituBi? 


tatoiwt,  epraBlat  par  astra  magos,  ectU  negolia  in 
toBabris  nootiom  papquireBtat,  nataandi,  mortandi 
eaptat,  ttallanineurtibusateril>eBtat,lma,BialaTe 
lioninum  de  arbitrio  lumioarium  firmantea.aTaBga- 
litta  hodttt  optumChpisti  atMoonditumtaiculit  ttaUa 
duee  doeuit  inveniMe?  Abtit.Siotentitmandut,tie 
gentiles  iotelligunt,  sie  faait  speciet  leetfoBit  :o0ta- 
rum  sermo  evangelicat  naBhumanaloquitur,sed  di- 
▼ina ;  Bon  atilatai  ted  nova ;  bob  arte  ftJiaBtia,  aad 
Toritate  subnixa ;  BOBOOulit  ailadaatia,  sed  cordibus 
hiflxajnoBeoBjeeturitQotantia,  ted  aoolQntate  fir- 
mala ;  aDao  ▼enieBtia,BOB  a  fato ;  noBooUactaBtt- 
merit,ted  firtutibutaeqaitita.  (hmnains  e$$H  Jmiu, 
iBquit,<wBe/AlifcaBiit»ifar,mrftttMtgeroduriyit,eo» 


Salit  tedeeipil,  quitictentit^tyrannat  e^,tjfaBBi  ^  magi  ah  Orienieven^rmt  Miatoiokipnam,  dsoenim 


ha|>itum  qui  prtBsnmit.  Quised6umfaoit,DeoTaio 
eontradietop  existit;  imaginem  Dei  poplapa  Qoluit« 
qoi  idoli  ToJneplt  porlare  pavtoBaip ;  qui  joeari  tof 
hierit  oum  diabolo,0Qn  poterH  gaudere  eum  Chpitto. 
Nemo  eum  terpente  taeurus  lodit,nemo  eqm  diabolo 
jooalur  impune.  Si  qutdsant  ergo  yiscerapietatisiB 
nobis,  ti  qute  est  in  nobit  eontemplatio  humanita- 
tit,  tiquv  nothabelfraternaB  talutitaffeotio,abttra* 
hamus  eosquisicad perditionemearrant,rapiuBtur 
ad  mortem,  trahanturadtartai^yfestioisuntinge* 
hennam.  Abstrahat  ergopaterllliun,  sePTumdoaii* 
nus,  parenspapentem,  ciTemciyis,  hoato  hominem, 
Christianut  omBet  qui  te  bettiit  eompararuBt,  ex« 
BquapoBtjumeBtit,^aptaveruntpeeudibut,d8tttoni 
bus  formaveru^t.  Et  iUa  qui  Ijberat  iovwt  pwe 


mmifui  naius  niBwhuimruM  f  VuimuB  ^Mem 
efue  m  ifrienie,  el  v^imue  adorare  eum  {MaHk.  u). 
Oom  nasoitup  Jatnt,  oriinr  origo  rerum,  geaaFBtor 
largito»  goBerit,  naaeitof  auolornaiturtt,  atpapaimret 
Batopam^  goout  pedderal,  offiginemracraarat.  Adan 
primBt  homo,patergenerit,ortgogenarationit,  na- 
tur»  bonum,  lil>ertatem  gentfit  et  germinia  Titem 
aio  pardidit,  dom  deliqoit,  ut  malum  naturet,  serri- 
ttttem  geBarit,gerffiinit  moptem  tuoeestio  lamoDtanda 
portarat.  HineettqoodChrittotnatcando  oatoram 
raddidit,  tatlulit  morieiido  mortam,  Titam  rsToaat 
dura  rat  orfit :  et  qoi  hoffiiBi  aBimam  dederalda  oobIo, 
iode  hominem  f^eil  al  earna  conttara,  ne  tmaoala- 
bet  eotlatlem  tentom  ruraamcanHtdamergatmla- 
psum,  dicente  Apostolo :  PrimM  &omQ((e  ierra,  ter- 


mium;quiBeglig4t,  acqnirit  offeosam.  Baatot  qui  ^  9mu$;9eeuniiu$homd%cmla^C0ieeii^:quaii%ierre' 


tum  vitm  custQS  est,  et  provisor  est  tatuUt  aliQO^. 

9ERM0  CLVI. 

De  Epiphania  ef  moffis. 

Ouotiet  9alutaribu9tuQeitcontra)etha)aam(ffboe 
antidolurolemperatparitiaprmcautamadicoraai,  ti 
pr»terartem,pr»termedioinam,pr»teftempus,ac* 
cipere  pcasums^t  aegrotus^  sit  periQuli  cau^a»  quod 
prQvituai  eat  ad  taluteio }  tic  Qei  verbam,  si  prtitar 
BMgiatariom,pretter  doetriaam^prtiterdogmafidei, 
soire  tepierarhis  pr^tumat  audttor^  quod  est  vit» 
materia,  fit  perditionis  occasJQ^o  Quaereodum  ^ 
fratrea»  oa  pa?  audieadiimiMritiasa»  quod  adprofe- 
olo«Ei  Bobta  divinilas  soriplqm  ae*,adaniaiar«mTa- 


iiot,i«ietfl  iefrem;ei  fuaHe  emieeHe,ialee  at  eeBlaUee 
(I  Gor,  xv).  Et  Jqannes  Evangelista :  Omniequiei»Beo 
tia^  i^i  mnpeccoAf  sed  generaiio  Dei  servaiiUum 
{hm^  ii  Hiao  ast  eigo  qood  naacitor  GbrisUia,  ut 
jaooBtat  in  terranogermina  ccelestem  tollaret  ad  na- 
turam.Ciimnafiit  essei  Jesusin  BeihtehemJudee,  Be- 
tjmehera^  fratre^ji  Hebraice  doiQus  paois  vocatur.  Ois 
argovoeabuUt  Judasigoaturdomus,  ganuavooaiur, 
otpromissionialldea^atprophatitftveritatimpleaior, 
di^eote  Jacob :  Juda,  ie  imdabuntfraires  Itit,  mcmtcs 
tuasupra  dorsum  inimicorumiuorum^adorabunitefi' 
mpoMriSi  iui  (Offu  XfMxiWi^  XiZX).  £t  posX  :  Non 
defMelfHmeepeexJuda,  neeetuxexfenmtelmaqfm, 
donec  veniatctdreposita  sunty  ei  ipse  erit  exspeeieiti^ 


^  Ad  iostar  ema  deovum  deeraiaqvM  pentonati  ^  ma  inhraehxmsfeewud  9 
prQcadebaot* vide aM^io^e ad rew Aagu«toam,saii  '  * •"  " — "- — " 
quemirit  aUuKv»  seriu*  ii  io  appendice.  Itongior  lo« 
ous  aoto»  taet  excederet.  Audi  tantum  Rubeum  pag. 
106,  de  Ravenn.  :  Deorum  simuhcra  induii  eursiiW' 
bani  per  urbem ;  idque  eo  fiestu  ac  modo,  ui  qme  de 
iliorum  inccstibus^  aa^Uerits  et  ceHeris  improoe  aUis 
iradiia.  pAnl,  ea  fere  omnia  pidereniur  $ub  ocuiis  jmi» 

i>  Et  haec  quoque  infamis  horum  profanorumludo- 
rom  conauetudo  erat :  pecodam  cevvorum^oa  aetum- 
ptis  formis  huc  illucque  discarsare,  et  petulantius  se 
gerere.Vide  conciliomTolet.iv  ctn.  10 ;  Aujpistfnuin, 
serm.  deTemp.^;  concit.Antisiod.cani  i  ;  Ambro- 
aiittm,  io  ptalm.  xli  ;  Kjaxinuim  TauB.,  sorm.  io  ka- 
lend.  Januar :  MumquMt  i«^  umvemtii^  feim  sum^ 
^ekDmfeematkhmmm^niiiitkfeauies^ 


e  Aliaty  CurMdumtil. 

d  Agtt  in  attrologos  judiciariot,  et  oontra  Priael^ 
Kanistaa,  opinantetma^os  natarali  astrorum  scienlio 
Christum  Batumeonjeci8se,qiiossffipiut  Augustious, 
Ghrysottomut  et  Grecorios  arguerant.  Cumqae  No- 
ster  neael  magos  steua  duee  natum  invmiitso  Chri- 
ttam,  de  naturali  ethumanatcientiaastrommloqoi- 
tur,  ut  innait  in  te<|.  sennone,  Mita.  -*  Ifagoe  autem 
Gkalditat  ^itee  adinsttr  ftffmeBti  faabent  eruditiwae. 
Nam  Cbakitta  respoetu  JudaBtt  Aqoiloiiarit  eet,  oob 
Orieotalit :  uada  totietprophettB  mahima  Gbaldteis 
ioftreodum  MMtab  Aqoilooe  oritorom  dieoB4.Vo- 
rosimilius  est  Persas  fuisse,  et  a  Perside  Teoit^.Po- 
bella  de  magorma  uoa  colQjcit  90toiflrw  a  Cftllecta- 
neit  Ven,  Bedt perpjgaai^aisriptit^ ^ 


M 


imt»  cLVit. 


«14 


genthm.  Undt  «t  Datid,  JudareiDm$U8{PB€LL  lii). 
Cum  natnsetsetJesusinBetMehemJtidmindi^uiHe' 
rodis  repis.  Qaid  est,  quod*  tempore  regisneftmdi 
Deus  descendit  ad  tems  ?  miseetur  diTinltas  eami  t 
flt  terreno  eorpoH  eosieete  eommereium  Y  Quid  est  f 
et  quaDdo  non  yerus  rex  expulsurus  tyrannum,vin- 
dicataruspdtriam,  iDstauraturue  orbem,  libertatem 
redditarusadTentatr Herodes ^  refugageDtis Judaiee 
inTaeit  regnum,lil)ertatem  tustulit^profaDaTit  eaneta, 
eonfadit  ordinem ;  quidquid  diseiptin»,  qoidquid 
cultus  est,  abolcTtt ;  meritoergo  genti  saneta,  quia 
hnmana  deeunt,  diTina  tueetirrunt,  et  adest  Deus 
ipsi,  oui  homo  non  erat  qui  adee8et.$ie  iterum  Ghri- 
stus  Teniet,ut  Antichrietussubruat,  iibereturorbis, 
paradisi  patria  reddatur,mandi  perpetuetur  libeHas, 
sseoli  eerritae  tota  toUatur.  Bcce  magi  ab  Oriente 
venerunt.  Ab  Oriente  ad  Orientem  Tenlnnt  magi,  ot 
tiMciperet  Tcnientet  ipee  qui  jueterat  ut  Tenirent : 
qaandoenimOeum  magu8,niti  Deo  jubente  perqni- 
reret?qaandoregeme€elini8ireTeIanteDeo«  astro- 
logatinTeniseetfquando  anamDeamsineDeoGhid- 
desns  adoraret  in  terra,  qui  in  coeio  ^  dif  8  totidem 
qnot  sideribue  serTiebat  t  Piue  cceleete  de  magiequam 
de  steUa  signamest^quodJndeeaBregem.qaodlegie 
8actoremmaga88cit,ne8cit  Judaeat  ;Ghaldeadefert« 
non  defertludeea ;  HteroeoijmaaTersatur  et  ref ugit ; 
ftjriatequituretadorat.  Beee  magi  ab  Orienti  tfene- 
runt  dieefiiei :  Ubi  e$i  qui  natus  est  rex  Judeeorum  f 
Vidimus  stetlam  ^us.fX  quid  tamea  ett  quodTidettir  ? 
▼ere  sleut  dixit  Apoetoias :  Cum  esset  ditfes,  pauper 
faetus  est  (Tf  Cor.  Tin) ;  com  eeeet  in  deitate  sua  di- 
Tes.nottra  fit  paaper  in  carne ;  et  hat>ere  ccepitttel- 
lam  tmam,  totamquifecit,habetetcontinetcreatu- 
ram.  Yidimus  steltam  e;jus.  Aliquando  Tidetmagus 
Mom  qoi  habet  tteliam,  non  habetor  a  slelia ;  nec 
ipse  agttnr  coreu  8teil»,8ed  ipte  steliee  agit  careara, 
eojiffi  per  eoelumeic  curtum  dirigit,  eie  moderatar 
hicestam,  tic  Tiam  temperat,  •  ut  magorumterriat 
0tmittataradgrettam.Namaml>ulante  mago,ttella 
am  boiat :  tedente  mago,ttat  t  teHa ;  mago  dormiente, 
excabat  ttella :  eic  eentit  maga8,utquit)ue  Tiandi  par 
conditio  eet,  par  eit  xuecemlAteerTiendi ;  et  stellam 
jam  non  Deum  oredit,  sed  judicat  esse  consenram, 
quamcemittalitersoisobsequiis  manoipatam.  Ubi 
ettquinattts  estrexJudoeorumf  Vidimussteilamejus 
mmietUe^etsfenimsmAdarsremm.  Diee«d^;»iiW«iit 
qot  Mttit  ett  rex  luteorani,  oon  islerrogaBl,  aaci 

«  Qomfuii  hodit^  iaier  eteoaoUgos  itmiumefs, 
Cfcrittnwi  •atoin  eate  aaft»  aerteia  flerodie  4iate«(»- 
dente,  qui,  notante  Fiavio  Jofe|)iM>  Antiq.  Jodaic  Ub. 
XTU  cap'  d>  ctbiit  anno  37  jpost  adeptu^i  a  Roxnanis 
Judseffi  regnum  :  unde  Chnstum  necesse  est  nat^m 
etse  axmo  Herodis  36,  imperii  Augustl  40,  quaode- 
quidem  amnim  imperii  sni  qutntura  agebat  Augot- 
TOs  dom  fierodem  Judfleoram  regem  constituit,  ut 
pfarimis  momentas  demonstrat  card.  Norisias,  €en* 
tapb.  Pisan.  dissert.  11,  cap.  6,  pag.  128  edit.  Lug-* 
dun.  per  Ten  der  Aa. 

^  Uiide  reCuga,  ntsi  a  Judseomm  castrts  ad  genti- 
lium  imperatonimreligionem  ?  Vide  not.  4  serm.  I^. 

«MMot  tapjqites Tocet  attretofos  :  etsqgamex* 
fnieat^N  lofie  aiicm  scrupinum  Tnjeeistei^term.  ^^v. 


A  insultant  i  qaando  teienlet  inlervogant  neeeientet, 
^nonipsiignopant,  sed  negligentes  apguunt,  iaere* 
pantdesidea,malo8pvedunt,eentumaee8Terberant, 
terros  Domiao  nonoecuiTisse  aecu8anl.Nam  quid  ab 
hominibus  quaerant,  qui  per  Deum  noTerant  quod 
quserebant  f  Ut  quid  illis  ad  boe  bumansB  dereonstMtp 
tlonlB  offlcium  quibus  ad  hoe  eeeli  8idera  serviebantf 
Quo  iilis  lueerna  templi,  quibuscceli  sidnsQiirabile 
perluoebatTC7Mtfil  quifiatus  est  rsxJudmorumfEoe 
estdieere :  Currex  JudaBoram  in  prtBtepeJaeet,etaon 
decnml>it  in  templot  Gur  nonlulgetin  pufpura,  ted 
tqualet  in  pannitt  Qur  latet  in  tpeeu,  etraaniltttut 
in  sanetuarionon  habetnr  f  Receperunt  Jumenta  ia 
prttsepi,qaem  in  domo  sua  reeipereTos  spreTistis. 
Agno^it,  sicut  scriptum  e8t,^fOMseforem  fuiim,  et 

2  asinus  prtssepe  dominf^sui  (Isai.  i);  tu  autem,  Israel, 
tuum  Dominnmnonquaesisti.  Vidimus  slellamejus. 
Apparuitstellan(mToien8,8ed  Jntsa;  non  eoeli  nutu, 
teid  DiTinitatis  impulsu ;  non  lege  8ideram,8ed  noTi- 
tate  signorum;  non  eceli  climate,sed  Tirtute  naseen- 
tfs;  non  ab  arte,  sed  a  Deo;  non  astrologi  seientia,  sed 
praBscientia  Gonditc^s;  non  arithraetiea  »atiene,8ed 
sanctione  diTina ;  superna  proeuraUone,  non  enrio- 
sitate  Ghaldea;  non  arte  magiea,  sed  Judaiea  pro- 
phetla.  Sie  ubi  Tidit  magus  humanat  periisse  oaras, 
suas  defecisse  artes,  mundanae  sapientiae  eiinanitot 
lai>ores,omnium  tudoret  obriguistesectaramytotius 
phiiosophiae  thesauros  esse  Taeuatos,  fugiese  paga- 
namnoctem,opinionumnebulasconeidis8e,ipsa8d«- 
monum  delituisse  umbras,stellam  non  ut  cometamc 
incirconfuso  crina  occultare  quod  nuntiat^obseara- 

^  re  qnod  lucet,  sic  dicit:  ^  Pas  est,  tu  noTO  radio,  si* 
gnifero  lumine,  splendore  certo  radiare  Tideam  in 
Judeeam,  atque  IHic  natnm  regem,  prfeter  mundi  le- 
gem,pr8eter  camisordinem,pr8eter  hnmanam  mon- 
strare  natnram.  Sic  deposito  errore,8e^uiiur,  currM, 
perTcnit,  iuTenit,  gaudet,  proddit,  adorat ;  qiiia  non 
per  steilam,  non  per  artem,  sed  per  f^m,  Deam  se 
inTenisse  humana  miratur  in  came.  Ergo,  (^tres, 
lectione  praesenti  non  est  firmaiua  error  magieut, 
ted  solutus.  Sed  sufftciant  ista  hodie,  ot  per  Deum 
quee  suntinsequentibus  clare  eiucescant. 

SJEBMO  CjLVJI. 
De  eisdem, 
#ominio0B  IsetiTitatot  cautaa  eiiat  tuit  tiaoabalit 
D  eloquimtur :  nam  sicut  aascendo  Chr^us ^em  dedi;t 

If  umquam  Tero  mages  Mges  Toeat;  aoaque  miraqaam 
hujusmodi  titulo  honorarunt  veteret,  8i  ab  oap  Ter- 
tufiiano  nonnullisque  aliis  diaeedaa.  Notabtlia  Jocus 
OHgenis  homil.  S  qni  magoa  miseros  homdetes  Toeat. 

^  Sidera  pro  diis  olmi  iiabita  rapo  eet  qoi  n#- 
eeiat. 

•  Ongenet,  in  loan.  pag.  f7.  Toeai  sMhm  «M^e- 
rum  ministram,  et  servam^  cognitionis  Jesu. 

f  Ms.  Cosenae,  fum  ignoraui  n$ecissstet,sed  arptunt 
megUoentes. 

s  M ita  l^it,  eineiunato  erim. 

b  Mita  :  Tempus  est  utte  prmimn  esqmr,  et  pmOi 
etc. 


6i5 


8.  PBTRI  GHRY80L0GI 


616 


nataiein,etre8urgeDdoretiirr6etioiiisdiemdedit;8io  A  perfidia  ad  ignorantiam  recurrit.  Sed  adhuc  dicit 


lumine  signorum  diem  sun  iUuminationis  ostendit. 
Quienim  nascendo  ante  bumano  corpore  scTelavit^ 
postea  operando  ipse  se  ccelesti  revelavit  arcano : 
post  Deus  ipse  apparuit  trino  modo,  qui  bomo  in 
partu  patuit  singularis.Meritoergo  •  solemnitas  pr«- 
sens  Epipbania  vocabulo  nuncupatur,  in  qua  iUuzit 
deitas  qu»  nostra  nobis  obscurabatur  in  came.  Ista 
est,  fratres,  ista  est  festivitas  quflB^  concepta  tempo- 
re  diverso^peperit  tria  deitaUs  insignia.  Per  £pipba- 
niam  magi  ^  Cbristum  Dominum  muneribus  mysti- 
cis  oonfitentur,  et  cultores  siderum, «  nocUs  incolsB, 
auctorem  lucis  densis  inveniunt  in  tenebris :  ut  sit 
boo  auctoris  graUa,non  sitboc  industria  sic  quasren- 
Us ;  non  sit  stella,  sed  Dei ;  sit  creatoris  donum,non 


auditor :  Esto  quod  steUa,  non  nutu  proprio,  sed  Dei 
jussu  ostenderet  viam  qu»reDtibus  magis :  unde  tanta 
muner  um  scienUa  my  sUcor  um  ,unde  donorum  sacra- 
mentatanta?  NonCbaId»aarte«8eddepriscasancto- 
rum  tradiUonemajorum  :erantisU  sdegenereNoe, 
de  fiiliis  AbrabaB,qui  Cbristum  nasci  per  Deum  didioe- 
rant,  non  per  artem ;  eumque  bominem,  Deum, 
regem,moriturum  alto  cognoverant  sacramento.Hinc 
est  quod  aptapatrum  fidei  munera  portaverunt,  ut 
aurum  regi^incensum  Deo,morituro  myrrbam  scien- 
ter  offBrrent,  taUque  munereet  pietaU  saUsfaoerent 
et  bonori.  Sed  de  magis  ista  sufficiant.  Per  Epipba- 
niam  Gbristus  in  nupUisaquassaporavit  in  vinum 
{Joan.  u),  ut  CbrJstum  nupUis  interfuisse  virtuUs 


sit  beneficium  creatur»;  non  sit  bumane  arUs,  mu-  £  fuerit,  non  voluptaUs ;  non  fuerit  humanitaUs,  sed 


neris  sit  divini.£cc^  ma^i,inquit,a6  orienU  venerunt 
dicentes  :  Vbie$t  quinatu$  est  rexJudmrumf  Vuit* 
mttt  enim  steltam  </tis  m  Orientt^et  ventmta  adorare 
eum  {Matth.  n).  Vidimui  itellam  ejui.  Et  quid  non 
ejus?  SteUa  ejus  est,  non  iUe  steUsB*  Stellam  ejus. 
QusB  accepit  esse.sednon  dedit;  steUam^cuJusortum 
teDdi>at  auctor,  non  que  ortum  tenebat  auctoris. 
Stellam  ^ui.  Venientem»  '  non  a  genesi,  sed  a  geni- 
tore;  mandato,non  fato;  non  a  computatore,sed  ab 
auctore ;  non  qusB  daret  ortum,  sed  que  sustineret 
occasum,  SteUam  non  legiferam,  sed  signiferam ; 
ferentem  non  dierum  ordinem,  sed  noctium  lumon. 
SteUa  bffic  ministra  visB^non  vite ;  comes  magorum, 
non  cognata  ChrisU;  non  DominanUs  domina,  sed 
anciliula  servorum.  Sed  dicit  aUquis:  Quare  magi? 


potestaUs ;  signi  fuerit  causa»non  ventris ;  ebrietaUs 
non  f ueritapparatuSffuerit  deitaUsostensio.Denique 
ubi  aqua  mutavit  naturam,mox  patefecit  auctorem, 
et  elementorum  creator  ^  mutatione  revdatus  est 
creatursB.  Felices  nupUsB,  feUces  iUe  quibus  Cbristus 
estpnBsens,  quenonluzu,  sedvirtuUbusconsecran- 
tur.  QuidU)i  nontransivitingraUam,  ubiaquatrans- 
ivit  in  vinum  ?  Per  Epipbaniam  Cbristus  Jordanis 
alveombapUsma  nostrum  coosecratus  intravit  {Matth. 
m),  ut  quosnascendo,  io  terra  susoeperat,  bos  re- 
nasceodo  relevaretincceium ;  in  sebaberetliberos, 
quos  prsBter  se  viderat  essecapUvos ;  faceret  vitales 
ipse^  quos  culpa  fecerat  esse  mortales ;  perpetuos 
redderet^quos  morsdederat  temporales;  et  quos  dia- 
boius  exsules  feoerat  terrenorum^bos  ipse  in  ccBlesti- 


Quareper  steUam?  si  cumstelU8,cumorigine  miUa  ^  bussibifaeeretesseconsortes.Hincestyfratresyquod 


causa  est,nuUa  ratio  cum  natura?Quare  magi?Qua- 
re  steUa?  Ut  per  Cbristum  ipsa  materia  erroris  sic 
fieret  saluUsoccasio :  quemadmodumperCbristum 
mortiseausa,  causa  factaest  vita.  Hostemproprio 
mucrone  turbare  singulare  est  insigne  virtuUs.  Apud 
magos  in  culpa  erat  ignoranUa,  non  voluntas ;  et  erat 
incriminenon  studium,8ed  error. «  QusBrereDeum, 
etnescirequ8Brere,necessita8  magisestquan»  reatas. 
FuitergopiumiUtet  Deus  invenire  seaqusrentibus 
daret  et  culpam  deputaret  errori.  Denique  Paulus 
judicio  talidepersecutore  factuse8tpr8Bdicator,quia 
perzelumlegisimpugnabat  legem,  et  inDeum  ^ Dei 
amore  peccabat.Hinc  estquod  fides  curritad  Paulum, 
•  LaUnam  l^cclesiam  in  bac  die^  tres  jam  dadum 


Spiritus  sanotus  tunc  toto  se  fudit  illapsu»  qnando 
Pater  de  celesUbus  damat :  Hie  at  Filiui  meui  dilee- 
tui{Matth.  m);  utquibus  in  creandisnobisoperatio 
fuerat  una  cum  Fiiio,  una  fieret  de  nostra  repara- 
tione  dignatio ;  sicque  Cbristus  diverso  tempore 
uno  eodemqne  die  magorum  munere,  aqusB  muta- 
UoDC,  atque  Patris  voce  Deus  trino  tesUmonio  not- 
ceretur»  fieretque  de  trina  osteosione  CbrisU  Epi- 
phaniffi  una  et  sacrata  solemniUis. 

i  SERMO  CLVHI. 

De  eiidem. 

SffipequflBrimusquaresic  mundum  Cbristus  intrat, 


V,  ^      ..       ^.  '     ,  -  ^  legis  ignaros    tradunt  non  pauci.  Sed  ii  primitisB 

celcbrassc  soIemmtaUss,  bic  a  Chrysolo^o  mcmora-  U  genUum,    communi  consensu  dicuntur  aPatribtts. 


tas,  patet  ex  Isidoro  de  Divinis  OfBciis ;  Maximo 
Taunoensi,  homil.  1  in  Epiph..ethoroil.6  subinitio; 
aliisque  plarimis. 

^  AUas,  Christum  Deum. 

c  Vel  qoia  studio  siderum  addicU ;  vel  mysUce> 
quia  in  nocte  genUIitaUs  vitam  agerent.  Ex  Mita. 

^  Natalem  horoinum  diem  observare,  nt  mos  est 
astrologis  improbat.  Molta  hic  extra  semitam  agge- 
rit.  Mita. 

«  Ms.  CsBsenae,  querere  Deum,  quem  nciciebantf  (t 
neecire  qucsrere,  magii  neceaitatii  est  qwm  reaJtus. 
Non  enim  Deum  in  astris  qu8Brebant  per  pertinaciam, 
Bcd  per  ignorantiam,  ait  Mita. 

'  Nam  Cbristom,  quem  esse  Deum  nesciebat,  ob 
zelom  diTinae  legis  perseqoebatiir. 

R  Magos  veri  Dei  fuisse  adoratores ;  sed  Judaic8B 


Maleferiatus  auctor  anno  1636  iDteffrum  volumen  in 
Gallia  edidit,  ut  ostenderet  magos  ChrisU  adoratores, 
haud  alios  fuisse  quam  Henochum,  Eliam  ctMelchi- 
sedechom.  Sic  insanire  solet : 

Gens  ratiODe  careiis,  el  meotem  paicha  ebimarii', 

ait  Serry,  pag.  336,  qui  opinionem  hanc  potius  irri- 
det  quam  eipendit,  Caeterum,  id  qood  asserit  Noster, 
magos  scilicet  fuisse  ex  filiis  AbrahsB,  ex  CeBthon 
concubina,  habes  etiam  apud  Maldonatom,  in  cap. 
n  MatthaBi. 

h  Quia  id  tam  ccleriter,  ct  adeo  absolute  factom 
est,  ut  non  nisia  Deo  creatore  id  cssepossejudicao- 
dum  sit.  MiTA. 

i  Observahic  aureumeloqueoUaBRomansBflumen : 
pro  materia,  de  Cliristo  rege  nato,  magisque  Cliri- 


517 


SERMO  CI.VIII 


618 


utyentris  experialur  angustias^parluupatiaturiniu-  A  cupisciladgaudiurordiligensoperariusjquandoopus 


riam»  susUneat  vincla  pannorum,  cunabula  toleret 
imbecilla^acrymis  uberum  nutrimeotadinquiratyffita- 
tum  gradusynecessitatesque  persentiat.  Et  qualiter 
▼enire  debuit,quiToluitapportaregratiam,timorem 
pellerex  quflerere  charitatem  ?  Natura  docet  omnes 
quid  valeat^quid  meretur  infantia  Infantia,  quam 
barbariemnonvincit»  quam  non  feritatem  mitigat, 
quam  crudelitatem  noncomprimit,quem  noncom- 
pe8citfurorem,quamnon  potestatem  deponit,quem 
DOD  molli  trigorem,  quamduritiam  dod  resolvit,  quid 
non  amoris  expostulat,  quid  non  afifectionis  extor- 
quet,quamnonimponitgratiam»quamnonimpetrat 
obaritatem  ?  Hoc  itaesse  sciuotpatres,matre8  sen 


ftuscepti  laboris  iTupieverit.ut  mercedem  percipiat, 
patremfamilias  desiderat  advenire :  devotus  miles 
post  conflictum,  post  victoriam»  prassentiam  regis 
optat,  ut  prttmiissudoresetvulneraremuneraUona 
compeoset ;  sic  ad  palmam  suam  cupit venire  Ghri- 
stum,  quibellamundi  indefessa  virtute  prostemit; 
sicGhristum  venirenon  viilt,qui  superatus  illecebris 
siBCuli  de  p^-Bua  trepidat,  de  venia  nil  praesumit, 
Fratres,faciamusbona,declinemusamali8:fugiamus 
vitia,  virtutes  sequamur,  dissimulemus  prssenUa, 
futura  cogitemus,  nostrum  petamus  ad  regnum, 
Dostramveoiamusad  paImam,optemu8adgloriam, 
tendamus  voUs  omnibus  ad  coronam.  Sed  ad  illa 


tinnt,probantomnes,viscera  humaoatestantur.Sio  3  sermoquffisuntiosequealibus  jamrecurrat.  Tunc 


ergo  nascivoluit,  qui  amari  voluit,  non  timeri :  et 
tamen  apud  malitiamhumaoamsic  blanda,sic  pia, 
sic  chara«  audite  quid  proficit  infantia.  Audiem, 
inquit,fferodei  rex,turbatut  eit,itomni$  Hierosolyma 
cumipso,etcongregansomnesprincipes8acerdotumyet 
$cribaspopuU,sciscitabatur  ab  eis  ubi  Christus  nascC' 
reiur  (Matth.  11).  Si  Hlerosolyma»  si  rex,  si  scribsB^ 
si  principessacerdotumadChrisUsicturbantur  in- 
fanUam,  quid  isU  facerent,  Christus  perfectum  mox 
in  hominem  si  venis8et,si  fultus  divitiis,  etmultitu- 
dine,si  cum  suspecUs,  si  cum  extraneis  ?  Qui  nil 
danttempori,nil6etati,nilpauperi,nil  parenti ;  sed 
utaudiuntnatum.parant  nascenti  mortem,innocenU 
dolosy  scelus  pio,  nudogladios,solimihtes,vagienU 
neeem,p<BnamparenU:etut  vis  misceatursanguini, 
erudetitas acerba  cunabulis  bella  indicit,  ubera telis 
nrget,  dypeos  iUidit  gremiis,  quatenus  humanam 


Herode8,\nqui[,clam  vocatismagis^diligenter  didicit 
ab  eis  tempusstelUxqucB  apparuU  eis,  et  mittens  in  Be- 
thlehem,dixit :  Ii  e  et  interrogate  diHgenter  de  pueroet 
cum  inveneriti8,renuntiatemihi,ut  et  ego  veniens  ado- 
rem eum.Occulte  vocat  magos,quiapalam  nilaudet 
simulata  mens,  conscienUa  dolosa.  Occuite  vocat 
magos,quia  furamatnoctem,latroinoccuito  tendit 
insidias.  Diligenter  inquirit  tempus  stellee  ^sedcum 
timet  regnum,signumcoeli  non  Umet,temporis  non 
perUmescit  auctorem.Quid  turbaris,Herode8?Quid 
es  tantum  de  successore  soUicitus?  Cui  sidera  mili- 
taDt,terreDoimperio  non  tenetur./Te,  et  interrogate 
diligenterdepuero,et  cum  inveneritis,renuntiate  mihi, 
Herodes,  erras  :  magus  adorare  jussusest^nonde- 
ferre;  testari  veoit  ille,  non  prodere;  videreillida- 
tum  est,Ubi  non  datum  est  invenire.  Ite,  et  interro* 
gate.  Quasi  magos  semel  interrogare  non  sufficit 


diyinamque  sobolem  ante  sepulcrum  faciat  intrare  C  InterroganUbus  piedatum  est^^sinepietaterespon- 


quam  mundum.Esto  quod  Herodes  rex  amore  regni, 
aaccessoris  Umore,  coactus  sit  talia  moliri ;  quare 
Hi^rosolyma,  quare  principes,  quare  scrib»  ?  Quia 
nasci  non  vult  profanus  Deum,  servus  dominum, 
judicem  reus,rebeUi8  priocipem^perfidus  cogoitorem. 
Hierosolyma  varia  se  contaminaUone  perfuderat, 
sacerdotes  profanaverant  sancta,  et  «peccata  ven- 
dentes,  inquostum  veniam  pietatemque  converte- 
rant  Scribsedoctrinamcoelestem,  scientiam  saluta« 
rem^  vitale  magisterium^insaevumsensum^inperfi- 
diee  lapsum,  in  lethalevaniloquium  commutarant. 
Hincest  quod  Christum  noluntnasci,vivereUment, 
quianoverant  se  mox  ignomioifie  dandos,trahendos 


sum.saluUs  nunUusmale  audientibusconversusest 
in  ruinam.Conlumaxservusauditnatum  Dominum, 
sedDomioo  nascentiparatlaqueos,  non  honorem; 
mortem  pr6eparat,ut  careat  servitute.  Sed  quia  nec 
finiri  Deus,  necperiresalus,  nec  vitapoterat  inter- 
ire,  permanet  in  honore  Dominus,  servus  remansit 
in  crimine;et  ad  poenam  trahitur  qui  ad  obsequium 
venire  contempsit ;  capitur  ad  sentenUam,  qui  ad 
graUam  noluitpervenire.  Ite,et  interrogate  diligenter 
depuero,et  cuminveneritis^renuntiate  mtAt.Conve- 
nienter  dizit  renuntiate  mtAt,quia  semper  diabolo 
reountiat,  qui  perveoire  fesUnat  adChristum;Chri- 
sUanus  f uturus  a  sacerdote  cum  audit,  Renunti  as  dia- 


opprobriis,ejiciendostemplo,privandossacerdotio,  D  bolo,  respondit,  RenunUo.  ProprieergoHerodes  a 


oblationum  muoere  vacuaDdo8.Semel  eoim  cupiditate 
fflammaU,  capU  pompa,vitUs  8auciaU,vanitate  ebrii, 
madefacti  luxu,quia  de  correcUone  nil  cogitare  pote- 
rant,  de  venia  nU  sperabant.Bonu8  viUicus  quando 
copiosumfhictumcontinuolaboreconquirit  venire 
dominom  suum  ^  adlucrum  8uumcupit,8uumcon- 

stum  reqoirenUbos  fosum  ;  jpro  auditoribus,ValenU- 
aiano  imperatore,  et  Galla  Placidia,  ejosdem  matre 
Augusta.nec  non  proceribus  aulae  ;  pro  tempore,ubi 
oiores  hominum  corropU  erant  et  aepravati ;  pro 
erudiUone,  ut  tota  animi  placiditate  Ulos  arguat, 
desompta  smiiUtadine  ab  orationis  ar^omento»  et 
qoomodo  sancUsinstroat  pr«cepUs.  Mita. 
Patrol  LH 


magis  sibi  renuntiare  debere  dicit,  qui  se  diaboU 
sciebattenere  locum^Satanae  noveratimplere  perso- 
nsdn.Utetegoveniens  adorem  etim.Vult  menUri,  sed 
non  potest  :veniet,utad  tormentacurvetur,adsup- 
pUcia  jaciatur,  stematur  ad  pcenam,  qui  adorare 
finxerat,ut  saeviret.  Sed  magi,ubi  Judaicffi  perfidiae 

•  Etenim  oblatas  vicUmas  ad  peccatorum  expiaUo» 
nem  sibi  ipsis  vindicabant,  seu  vindicatom  preUom 
sibi  recondebant.  Mita. 

b  Alias,  ad  aaruum  tutini. 

0  Dom  enim  Herodes  aoJica  beniff  nitate  magos  abire 
sinit,  de  GhrisU  nece  impios  cogitabat. 


III 


s.  ptm  cmmohoai. 


m 


ttubUa  Mii8ierunt,6tia  GhristianaBfideisermd*  te^  A  habiiavii  in  nobit  (ioan.  i) :  habiUVit,  %±  ^uo  tlte- 


Tident,  quam  yiderunt  steilam^  ipsa  prttvia*  ipsa 

duce>ad  ortusDominiciiooum  sacratissimum  perte^ 

n(Sttxn\.Bt  aperiii  the$aur^  iui$  obiuleruniHmunetd 

aufumiih^iiii  myrrAdm.  Auriimregitthus  Deo»  did^ 

rituro  myrrham^Dofflinioadetotioai  offleront^scien^ 

tite  theBaurds  maiimos  in  (loskeram  credituris  ;«ic  ad 

itta  ^ertnnooeatitt  tiam  iredeaat^uiiterHerodidnin 

fhittdii  ttaloateruat  in  ^uinam. 

S&RttO  dLti. 

De  eiidefn. 

Ante  hos  dies^id  est,  diem  octatum  kilendarum 

inensis  hujus  quo  cresoere  dies  coBpitiquiadieste- 

rus  Uluxit,  in  came  natum  bominum  Christum  Je« 

•um|in£tangeliosCriptum(ttic.u),  facile  recolunt, 


rum  Virginis  dignanter  impietit.  Obtnleruni  ilif, nl 
Bcriptum  est,ittirttm,Mti5  ei  myrrhftfhMii  fidei « thus 
longinquffi  regionls,nos  f  ptbxim*  cbttfessionis  ihjrr- 
rhamboniodoris^nos  suateblentia  dona  bharitatls 
trianamqueistaofferimus.quandoChristum,  et  re« 
gem^etDominum,  ethominem  confiiemur.  Sed  ih 
spiritn  etteritateadoremU9Christuiii,si  ei  hnunera 
fldei  et  cohf^ssionisobtulimuii;  et  nos  sicut  illi  mhr 
gi,  qui  sunt  fldei  nostrft  dtlces  crbdtilitatisque  ^ria- 
eipes,  commonlti  inhoinnis,  idest^inhactita,  411« 
somaoestsimilis.illusoHerode  i*eg6,idest,  diabblb 
hujus  mimdi  princlpe,per  aliam  tiam,  id  est,  r  per 
alteram  titam.ad  iilam  noslram  patriam  retertamur, 
de  4ua  per  Adam  ejeoti  infbiicit^i*  sumus^  per  Ghri- 


^:^:rZiM^^^^lgen^Ib^s  pr«buerunt"  B  ««-^»"»  *lsericorditert.anc  reducti 


Israeiittcipastoressupergregeoi  suum  tigilantes, 
angelis  nutianilbus,  oo^noverunt :  hodie  in  eadem 
carnemanifesiatum  gentiles  magi  ouriosa  sectantes, 
signis  in(iioantibu8,intenerunl.lllis  ortum  bomini- 
0»  natititatis  annuntians  locuta  est  tox  spirituali  um 
ministrorumi  isiisstella  tanquam  lingua  coelorum. 
Diount  illi  ad  quos  ssepius  prophetaB  missi  fuerant: 
transeamus  usque  fiethleem^et  tideamus  hoo  ver- 
bum  quod  faoiiim  est  acl  nos ;  diouot  isli,  quibus 
b  nuilus  umquam  locutus  fuerat  prophetarum,  et 
sciscitantesinterrogant itlbi  estquinatusesi  rexiu- 
daorumfVidimussieilam  ejus  in  Orienie,ei  venifnus 
adorareeum(Matth.i\).kocednnieTgo  iHi  deproxi- 
mo,  hi  veniunt  de  longinquo,  utrique  tamen  ad 


SERMO  CLX. 
De  eisdem. 
Quamvis  in  ipso  Dominioie  incarnationiB  sacra- 
mento  adfuerint  oiara  semper  ditinitatis  insignia, 
Deumtamentenisse  inhumanumcorpus  muitiamo- 
dis  aperit  et  revelat  hodierna  solemnitas,ne  perdat 
perignorantiamsemperobscuratibusinvolutamor- 
lalitas  quod  tantum  tenere  meruit  et  possidere  per 
gratiam.Nam  quinobisnasoivoluit,  a  nobis  aoluit 
ignorari :  et  ideo  sioaperit,  nemagnumpietatissa- 
oramentum  magnifieret  erroris  ooca8io.Hodie  oiagus 
quem  fulgentem  quaarebat  in8tellls,in  cunis  reperit 
tagientem.Hodiemagusolarum  miralur  iu  pannis 
quemdiu  inastrispatiebaturobsourum.Hodie  magus 


unum  eumdemque  fideilocum,  pia  detotione  con-  q  quidubi  videatprofundo  stupore  pervoivit:  in  lerra 


teniunt:  ibique  regem  Christum  appositum  ante  duo 
oprophetioa  illa  jumenta,  duorum  tidelicet  popu- 
lorum  typum  figuramque  gestantia,  intuentur^  ad- 
mirantur,agnoscunt.^0^not;t7  entm  bos  pouessorem 
suum,  et  asinusprcBsepe  domini  sui  (Isai.  1).  Agno- 
titeuimbos  Jud»us  d  jugo  legis  excusso,agnotit  et 
asinus  paganus  stultititt  feritate  deposita;ille  deserens 
superiluumobsertationislaborem,hiorelinquensta- 
gumsuperstitioniserrorem.Uterque  agnotit,  quia 
uterque  ad  unum  prssepeDomini  epulalurus  accessit^ 
epulaturusnon  fenum  moriis,sed  cibumsalulis.£!dite, 
edite,piaanimalia,fletern8B  tit»  cibaria:et  perpetusB 
retributionis  escam  avidis  quantum  potestis  faucibus 
occupate,  non  ditidentes  in  frusta,  sed  integrumi 


CGelum,inooBloterram,  in  Deobominem,  in  homine 
Deum,etuaitersos8eciliononcapaoem  conciudi  cor- 
pore  perpusilio.Undemagusquiscrutari  non  Talet 
oapere  non  potest»  mox  adorat ;  tidet  enim  non  sio 
lucere  in  ooelo  stellas,  lunam^  solem,  qualiter  il- 
luxisse  oarnem  oontemplatur  in  terris;  tidet  inuno 
eodemque  corpore  ditinitatis  et  humanitatis  conte- 
nisse  oommeroium.  Hic  dum  credit  Deum,  sentit 
regem,  intelligit  humani  generis  amore  moritu 
rum,et  patidd  oogitatione  petractatquemadmodum 
possit  mori  Deus,  qualiter  possit  titas  restitutus 
oocidi.  Acsiomagus  oessal  arte  qufisrere  quod  arte 
non  potest  intenire  :  et  quia  se  in  coelo  diu  cura 
astris  errantibus  tidet  errasse»   gaudet  in  terra 


soiidumquesumenies.Nonpotesienimedi  Chrisius,  ^  ad  Deum  ducatu  unicisideris  pertenisse,  etdepre- 
et  ditidi  ;integer  a  credentibus  sumiiur,  iiiteger  in  "  hendit  magus  cunota  que§  tidentur  in  coelo,  huma- 
ore  oordis  recipitur.t^er^mentm  caro  factum  es^  el     nis  ola^a  ooulis,  profundis  esse  obscurata  mjrate« 


•  Non  abs  re  suspicantur  aliqui  ex  sacr^  ScripturaB 
etiarraioribad  ^pectatutn  in  Oriente  ab  magi^  Mtxi, 
Hl#fo«ofytriara  usque  dueem  prsecetisisie ;  iddene^a- 
tam  ajuedem  luraeB  dum  ibi  codoimorati  faere^itenml 
se  egredientibusexiiibuisse,ac  Bethlehem  usque  de- 
dHifiM. 

1»  Neque  f «^  a4  attres,  fl«qae  s^ripto  et  pef  pro» 

phetiam :  licet  enim  per  prophetiatn  MiaiiA  it  t^ti^* 
rem  ma  jomm  suorum  tradttrotlettl  ieitariht  niagi  qtis 

dletiBUir  tft  t^mj  wnm  Baiaain  tson  fuit  proph^u, 
8edariolus:eiami€aiplia»^  fldft  fttem  tirflpAWI 
prophetatit.  Lege  Maldonatam,  in  capai,  Mattn.x  q. 


4,  et  Num.  xxii,5.  Mita» 
6  Et  loco  Isaifib  ihferiiis 


(|uem  ad  Chri- 


laudaio, 
tttth  natum  dottiiliufiii^  aiitlli(^aiit. 

d  Hase  est  propbctke  hajus  ^jdBaiha  eipliMlto*  Yl^ 
de  dissertissime  Hieronymom  in  cap.  1  Isaiae. 

«  Ab  B^btMi  «hiiii  tid  ntfi  im  h6s\M  phb^ 
data  tet. 

fAltlMeifiim  GhriMtrfiibiS  MbrMO^Min  pmh 
tetttiaB,  it  bfecdalol^lim  fc6tofe«4itr  l^tlxil,  Mt  prtfW 
intelUgat  dti  fidel  ttmtmoiH!  Miadt  tbtAe  ^  tMk 
e!Mmn§i  Ei  MiU. 

f  Per  prfl^MUIiM  itbrtltelftiitft. 


m 


stturo  OLti. 


Ml 


riit.  «Jamque  videiis  «redere  se^et  non  ditoatere, 
Qiystieis  muaeribus  eouflletur:  thureDeum^aurore- 
gem,  m  jrrba  esse  moriturum.  Thure  Deum,  auro 
regem,at  eum  dif  iti  placaret  obsequio,quem  ourioso 
etimportuooiaoesiaratetoffenderat  instituto ;  atque 
implet  illud  quod  multi  de  spadone  ez  ifithiopia 
)»tu8picaatar  :  jEthiopia  pf^aveniH  manui  Bjm$  Deo 
(PtuLiXNii)*  VidetGhristummagus  Jud«Bumpr»ve- 
nieitimanibaesuis,  qaiaquaado  Ghristum  Jud^das 
Uerodi  soelere  prodebat,tuac  magus  Deam  Christum 
muneribusfatebatar.  Hineestquod  geotilisqulehat 
aovissimiis,  faotusest  |vimus :  quia  tuac  ez  mago- 
ram  fide  estgeatiemoredalitas  dedioata,  et  Judaso- 
ram  est  aotata  orudeiitas.  Hodie  Ghristus  Jordanis 
alTeam,  muadipeocatamlaTaturusiatraTit:  edhoo 
eum  TeoisseJoanaesipsetestatur.  BceeA§nmsD$it 
ecee  ^ui  Mlil  peet^ta  mundi{Joan.  i).  Hodieser? us 
Doaitiam,bomo  Deum,  Joannes  Ghristumtenet;  te- 
net  aeoepturus  reniam,non  daturu8.Hodie,sicutait 
propheta  :  Vox  Domini  superaqaa$  (PsaL  ixvnt). 
Qun  Tox  ?  Hieesi  fiiius  meus  dilectus  in  quo  mihi 
complacui  (Matth.  ni).  Hodie  tox  Dei  super  aquas, 
quia  per  Deus  ut  probaret  generis  fidem, «  ipse  soi 
testlB  Filii,  ipse  assertor  assistit.  Hic  est  Filius  meus 
deiectus,  quia  alteraai  qui  testimddium  diceret  Qon 
habebat :  areanum  Patris»  arbitrium  non  habebat; 
testem  generatio  ntiscit  diTina ;  diTinitas  externanl 
nonrecipitnotionem,  ipso  Filio  Jicente.  Nefnono* 
vU  Filinm,  nisi  Pater,  nequePatrem  quis  novit  nisi 
FiAMi(lfaffi^.xi).  HodieSpiritus  saDctus  supematat 
aquie  in  epecie  columbffi,  ut  sicut  illa  columbaffoe 
nuntiaTerat  dilUTium  discessisse  mundi  {Gen*  vui), 
ita  ista  indice  nosceretur  perpetuam  ihundi  ces- 
sasse  naafhM^um;  nequesicutiilaTeterisoliTeBsur- 
cnlam  portaret,  sed  totam  ^  in  caput  parentis  noTi 
chrismatis  pioguedinem  f undit,  ut  impleat  iil  ud  quod 
prHpheta  pnedixit :  Propterea  unxit  te  Deus  Deus  tHUS 
oUoimtitim  prmconsoHibus  tuis  (Psal.xtir),  Hodie 
DomiiiaB  super  aquas.  Behe  sdper  Aquas,  et  non 
subtoe  aquas,  quiaGhristusbaptismati  suo  noh  ser- 
Tit^sedimperat  sbcramentis.  Hodie  Deus  majestatis 
iotoattit,  et  sipater  db  Coelo  intonatiSi  Filias  Jorda- 
nis  ineistit  flttehtis^si  Sphitas  sanotUs<»  corporaliter 
apparetdesupernis;quid  estquod  Jordanis  qui  fu- 


A  git  ad  praMentiaoi  I^bUb  aMi  (doiuem)^  ad  tetioe 
Trinitatis  preBsenttam  mu  refugttiQuid  est  ?  Quiaqui 
pietati  obseqoituri  iaeipit  non  esse  timoriiHic  Tri- 
nitasexeroet  gratiam  tetam»  totam  aeeum  loquitur 
charitatem :  ibi  ei6menta  eorrapit»ut  serTulesinBti- 
tuot  ad  timoremk.intet  haso  tamen  taliael  tanta  in- 
trepidus  stat  Jdanaes»  quia  timere  non  petest,  qui 
totas  ad  Dei  amor  em  natus  amgeiieo  testiaionio  cen^ 
prolMitur.  Hodie  Ghristus  i oitium  dat  sif  aor um  eesle« 
stiam,damoonTertitaqua8  in  Tiauol  (/earii  a)i  ul 
qaemPatervooePilium  Jamprobarat^  ipseseDeum 
'Tirtutibasapprobaret,qaiaauotdrestelementoram 
qui  elementa  eommatat  i  et  aaturam  feeit  ipeoi  qui 
ooatra  oaturam  facere  hoa  laborat  t  aqaam  traasfert 
ia  Tiaum»  ut  c  ditinitatis  iu  Tigore  naiurss  nostres 

w  proftoiathelietudo.NamqttiaaaesquinqMef^agmen- 
toprefluo  ei^  fartiToinorementoi  adqoiiiquemillia 
hominumtetendit  etdildtaTit  saginam  (Ifo^fA.  xiv)) 
poiuitaugmentis  sucerescentibusad  aaptiarum  festa 
viniampliar^  el  perpetuare  mensui^si  Sedaqua  ia 
sangainis  erati  eenTertendamysteriumiiitBMra  pti» 
chla  de  Tase  oerporissui  Ghristos  bibeatibiis  propi- 
naret,at  impIeretiliudprophet»tSlMu?iNe«s  tnt* 
briemsqndmpreeeiahiseH  (PsatiMtMifi  Tribes  aut^m 
modis  hodie  Qh*isli  deitas  et  probala  :  magorUnl 
mudere,  Patris  testimoaio,  aquas  mutatilme  in  tI- 
num ;  quia  tribusstare  omne  TerbumSoriptarssfir* 
maTit  auctoritas  dioeado  :  int^  duorum  eei  tHum 
testium  stet  omne  verbum  (Matih,  zTiii)i  Sed  quia 
festivitasipsaadmeasam  nds  Doouaietoalicis  istius 
IfiBlitiam  oomtaionetjami  Tenire^  res  ampiasbroTi 

^  ^ermonesufflcit  eonciasisse,  per  Doaunamaosttnim 
Jesum  Gliristttmjquss  TiTit  etregaalauiie  Meemper) 
et  per  omaia  saBcuia  sftoulorumi  Ameo. 

9BRM0  GLXI. 

De  paYabold  ief^i  ah  ajro  regmsi,  ttiqne  hominis 

erga  Oeum§ratitudine. 

Audistis,  fratres,  quemadmodom  famulatum  diTi^ 
nuih  Domiaus  eiigit  humanad  serTitutis  etemplo^di- 
ceado-.Quis  vestrum  habens  servum  arantem,  dui 
pa^entem,qui  regrtsso  ah  et§ro  dieat  i  Statim  transi, 
r^cumbe  ;  el  non  dioit  ei,  Pdra  quod  eeenefn,  et  prte- 
cingere,  etiniHistramihi  dOHe^munduMnet^ibmiei 
post  hoec  tu  manducabis  et  bibes  ?  Numquid  gratiam 


*lls.  Gssen^  tHdit  Hiioh  dikUtii,  ied  mysiicis 
mnneribus  tonptelur.   * 

fc  fh  hoc  heinpe  Taticitii6  (iohversionem  genlium,  ^ 
iCgypUorum  maiime  et  i^thiopum,  quorum  primi- 
tis  in  regins  Gandacis  spadone  mulirrecbgDoscunt. 
Uilarius  aotem,  cum  Ghrysologo  [)utat  ma^os  Chri- 
stom  in  iBeanabalieveoeralos^  ex  iisregionibus  esse 
profectos. 

c  Ms.  GsBsen..  ipse  sibi,  sui  testis  Filii, 

*  Scllicet  ChHsli,  qu!  omDium  sdVaDdorumac  re- 
parandorum  parens  est.  Mita. 

^  Quod  Vefa  Hc  hdtUrali^  coltimba  fucrii  hmc,  ple 
ri(tue  hegftnt :  VdbamlaWeh  c6i*pus  habuisse  afHrmal 
S.  AoffustiDUS,  sedcotpils  aebeum  ili  speciem  colum- 
bis.  Non  tamen  fuitillud  corpus,  quodcumaue  esset, 
a  Spiritu  sancto  bypostaticeassumptum^utralso  opi* 
natus  est  Tertulhanus  ;  sed  Spiritus  sanctus  fuit  in 
illoy  tamquam  signatus  in  signo  :sicut  angeli»  ut  ab 


hominibus  Tideantur,  stepe  humana  corpora  assum- 
psere.  Vide  MaldoDatummdap.  iu;l\tatih.,niim.16. 
MiTA.  —  In  hac  rOi  inquit  Gaimetus,  rellgiosi  adeo 
nofi  fdere  PatWS,  utl  teeeDtiotes  nostrl ;  neqiie  indi- 
gnam  pulayere  Spiritu  sanclo  coldmbde  ^beciem,  tiunl 
padsim  in  Sctit)tura  Dei  Fltiiis  describdtur  nohiine 
L^ooisJuda,  Vermis  Jacob,  Agni,  Lapidis,  etc. 

t  Ms.  Cfsen,,  manif^ttaret, 

I?  Ms.  Idem,  Deitaih  vind. 

^  Hoc  cH  abscdnditb,  et  hiiihahis  6culis  ithpet' 
Tio, 

i  Scilicet  [q  sacrificio  Missee.  Mita. 

J  Hibc  sdblftfero  AUdtor^m  tlbstruttl  |)t*»dicdsse 
populo  dlTihum  terbum  aDte  ^acrum,  rel  aotequam 
sacrum  faccret.  Mitai  —  Vei  potius  ioter  Missarum 
solertmia,  protime  pfo  ETangeliiIectione,anteqoam 
populo  saora  mjsteria  distribuerentur. 


iti 


S.  PETRI  OmTSQLOGI. 


614 


habH8errnoUli,qmafecitqu(BStbiimperMitfNonpu'  A  suo  coeaam.etcinctusquodparaTeratsubmiDistrat: 


to^  et  V08,  cum  feceritis  omnia  qucB  pracepta  emt 
vobiSfdicite :  Servi  inutHes  sumus;  quod  dsbuimus 
facere^  fecmus  {Luc.  xtu).  Sic  et  t;of. Quid  simile  ? 
Immo  longe  dissimile.  Tantum  debet  homo  Oeo. 
quantumdebet  homini  homo  ?  Absit.  Namest  alter 
ordOydiyersa  causa,*  dissimiJis  fides.Dens  hominem 
feeit  esse,  nascijussit,  dedit  viyere,concessitsapere, 
donayit  et  tempora»  distribuitstates,  eoncessit  ad 
gloriam.aperuitadhonorem^praefecit  animantibus, 
et  toti  terrae  dominnm  definita  lege  et  etate  prae- 
scripit :  et  cum  talia,  tantaque  prima  homini  Dei 
beneficiadeperissentysecundareparayittantomajo- 
ra,  quanto  diyina;  prssstantiora  tanto,quanto  cob- 
lestia.  Nam  coeh  posthabitatorem  dedit,  qnem  dede- 


non  e8telatus,quiafecit,sedcumdeyotione  singula 
faciens  contremiscit,  et  apponit  domino  suo  cibos 
multiplices,  arte  tota  totius  saporis  conditos ;  ipse 
autem  semicoctam,  nec  salitam  forsitan  coenuiam 
gustaturus;  porrigenscrebrapocula,«  variatcalices, 
vina  mutat :  ad  longissimi '  convivii  fabulas  longio- 
res  statfixus,  stat  moyerinescius,  statcujus  lasses- 
cere  non  licet  servituti.Et  cumdominusjampartem 
noctis  in  somno  deducit,  peragit  in  quiete,  servut 
coUigit,  curat,  accurat,  ponit,  componit,reponit,  et 
sic  in  rebus  necessariis  immoratur,  ut  nihil  8ibi,aut 
parum  noclis  ad  escam  reservet  et  soporem.  Post 
hsec  omnianisi  pervigiletin  crastinum,et  domlnam 
prsBvenerit  dormientem,  fessusyindefessus,  gmani* 


rat  ante  incolam  terrenorum,  ut  adversum  nullum  g  cabitadverbera,adpr8esentem  poenamnihilhester- 


illi,  nullus  incursus,i>  nullusque  serpens  terrenis  la- 
tens,  in  bonis,  irrepere  amphus  in  hominem  non  va* 
leret ;  servaretque  conditio  jam  certa,  quem  perdi- 
derat « incerta  iibertas ;  et  essethomoliber  omnium, 
soIa,Dominiservitute.cuiconditionem  quafactus  est 
dedety  debet  originem :  quod  redemptus  est,  quod 
emptus  est,  debet  utique  servitutem,  dicente  Apo- 
stolo :  PreHo  emptiesHs,  nolite  fien  servi  hominum 
(I  Cor.  vn).  Et  proqhetaut  conditionem,ut  originem 
fateretur:J?f  fertHif  /titu,  inqait,  et  filius  ancilUB 
twB  (PsaLcrr).  Deoista,hominiquidtaIe  debet  ho- 
mo?Ettamenqu8eritDeusyeI  tantum;  quiareddere 
homo  Deo  nil  vult,  cui  debet  totum.Sed  repetamus 
lectionem,  atoculisnostris  similitudinem  propona- 
musipsam,  et  quod  diximustunc  Iucebit,quianul- 


no  ei  subvenit  de  labore,quia  quidquiddominos  in- 
debite,  iracunde,  libens,  nolens^  oblitus,  cogitans, 
sciens,nesciens  circa  servum  fecmt,  judiciom,  ju- 
stifia,  lex  est,  imperantis  ira  subdito  jus  est,  et  ad 
libitum  dominivocemnon  habetconditio  servitatis. 
Si  ergo  et  servus  sentit  quid  debeat  homini  taliter 
serviendo.et  dominando  dominus  qualem  servitutem 
Domino  dominorum  debeat,  docetur  et  intelligit  se 
magistro.HocimplebatPaulus,  quifaservitutis  suae 
titulos  sic  scribebat :  Usqueadhanc  horamesurimus, 
et  sitimus,  et  nudi  sumusM  colaphissadimur(l  Car, 
iv).EtaIibi  :Lividum  facio  corpus  meum,  etservi- 
tuti  subjicio  (I  Cor,  iijuxla  LXJ0*|Pr8ebebat  vindi- 
ctam  bonus  servusyqui  se  usqueadlivoremsioagens 
jugiter  verberabat :  nec  laxabat  frena  oorpori,  ne 


lamDeo^qominitotamdependimnsservitutem.Ot»»  G  perindulgentiamcarolaxataalteriusincurreret 


vestrum  hdbens  servam  arantem  autpascentem.quire' 
gresso  ab agro  dicat:  Statimtransi,recumbe  ;  et  non 
dicit  et,  Paraquodc(enem,etpr€eemgere,et  ministra 
mihi^doneefnanducem,et  bibamyCt  posthac  tu  man' 
tfiMra6i8e^6t6ef?QuamfamiIiaris,  quam  vernacula, 
quam  dequotidiano  usu  veniens,quam  communis  est 
ista  doctrina.  Si  dominus  est,qui  audit,  agnoscit  ta- 
liaseexigereaservo^siservus,  exhiberese  domino 
ista  cognoscit.  *  Servus  namque  postvigilias  ante- 
lucanas,  posttotiasdieivaciosetduroslabores,  post 
trepidantes  et  anxios  concursus,  et  parat  Domino 

«  Hoc  est  fidelitas,  vel  constantia  promissorum. 

MlTA. 

^  Alta  hic  nos  in  veteribus  editionibus.  Lucem  de* 
dimus  ex  Mita. 

c  Anceps,  fluctuans,  quia  in  mutabili  hominis  ar- 
bitrio  residebat  Mita. 

^Laudantur  verba  hflee  a  Pignorio,  de  Servis, 
pag.68. 

•  Ms.  Vallicel.,  varios  ealices. 

^  Yel  quia  sspe  in  conviviis  fabulatnr,  vel  respicit 
morem  antiquorum,  in  <^uorum  conviriis  ludicra  et 
scenica  agebantur,yelsenigmata  a  convivis  solvenda 
proponebantur. 

R  Has  serviles  delicias,  inquit  Pignorius,  tangit 
eleganter  Geta  Terentianus  Phorm.  Act.  H,  scen.  i : 

Henis  ti  redlerit 
MoleDdani  usqae  io  pistrioo,    Tapalandum;    habend» 

[compedee, 
Opns  ruri  facieBdam»  ete. 


ser- 
vitutem.Sed,homo,quod  aservoexigis,impende  ei 
qui  te  dominum  fecit.  Tu  qui  semper  dormis,  et  a 
servoexigisvigiliasindefessas»  aUquando  vigilatuo 
Dominopro  te  sine  cessatione  vigilanti,  assiste  tno 
Domino  vel  momento  uno  jejunanti,  cui  manducanti 
tuus  servus  semper  assistit :  remitte  servo  innocenti, 
i  cui  peccanti  blanditur  Dominus  tuus  ;  da  interim 
yeniam,cui  tuus  Dominus  semper  ignoscit.  Certe  si 
quidquamboni  feceris,  crede  te  j  Domino  solvisse 
debitum,  non  beneficium  prsestitisse.  Citfn  feceritis, 
'mqmi,omniaquoB  praceptasunt  vobis,  diciie,  eervi 

b  Nescio  quid  de  viris  prindpibus  vulgo  UMioH 
somniet  Mita.  Tituli  scrvitutis  erant  tabeUae  in  qui- 
bus  inscribebantur  mancipiorum  morbi,  et  vitia,  et 
D  ouidquid  aliudemptorum  mtererat  non  nescire.Pen- 
debant  autem  huiusmodi  tituli  ex  eorum  coUo.  Pro- 
pertius  Eleg.  5  lib.  iv  : 

Aat  qaomm  Utalns  per  btrbaraeolla  pepeadit. 

Ait  ergo  Paulus  inter  titulos  suse  senritutis,  scripdate 
tamem,  nuditatem,  etc. 

i  Blanditur  Deus  peccatori,  vel  statim  non  punien* 
do,  vel  largiendo  temporalia,  vel  moreoptimiparen- 
tis,  qui  maledictis  suorum  infanUum  arridet,  qoo 
bonos  efficiat ;  vel  uli  loquens  de  Saulo  dixit  Aogus- 
tinusserm.  45  de  verb.  Aposl.,  savi  et  miseretur.Ex 
Mita. 

j  Alias,  domtnan^t. 


6» 


SERMOCLXII. 


6S6 


inuiUeisumusfqmdcleMmutfacet^ffecmtii.  Quan- 
do  perse  homoQtiiisaddiviaa,  qui  sic  sibi  estioati- 
lisad  humaaa?  Gogitet  homo  cordis  mala,  carnis 
vitia^volQptaturn  fluctus,desideriorum  procellas,ira« 
rum  scopulos,  naufiragiacriminum,et  tuacquidquid 
inse  estutile*  dabit  Deo,  sibiquidquid  inutile  est 
depatatMt.  Sed  ad  proposita  redeamus,  utquare  Do- 
minosdiscipulossuos  admonueritjam  patescat.Apo- 
stolos8UOsGhristu8i»ut  mitteretad  populos  vario 
dolore  langtientes»  dedit  iUis  virtutem  spiritus,  po- 
testatem  supernam  dedit,  dedit  gratiam  sanitatum, 
ande  perambulantes  iili  reddebant  visum  cacis» 
daudis  cursum,  surdis  auditum,  et  ne  per  singula 
vosmorer,cuQCti8  malehabentibus  dabantsalutem, 
unde  redeuntes  gloriabantur  dicentes :  Domineeiiam 
m  nomine  tuodmwumiasubfecta  $unt  no6tf.QuosDo* 
minus  temperaty  dicens :  Noliie  gaudere  quia  djmo- 
uia  tukjecta  sunt  vobis :  gaudeteautem  quia  «oiiitiia 
veetra  scripta  sunt  in  c(Blis(Luc.  x).  Ergone  perela- 
tionem  perderentquod  conquisierantperlaborem, 
et  depatarent  sibiquod  divinitus  fueranteoDsecuti, 
ad  hamihtatem,qua  materest  doctrin8B,talirevocat 
exemplo  iQuis  vestrum  hahensservum aratitem,  aut 
fOMeentem^quireqresso  ab  agro  dicat  ei,Statim  iransi, 
eireeumbe,  et  non  dsciiei,  Para  quodccenem^et  ^m- 
eingere,  et  ministra  mihidonecmanducem  et  bibam, 
eiposi  hmc  tu  manducabis  st  bibesf  Vosi  ezactosla- 
bores,  et  magna  et  multa  documenta  virtutum, 
apostoli  satis  sibi  utiles  videbantur,  sed  versari  in 
Into  eamisy  et  limo  corporis  hujus,  et  quod  essent 
inutiles,  nesciebant,  sed  deprehenduntur  cum  Jn- 
das  tradit.  Petras  negat  (Maith.  xxvi),  Joannes  fa- 
git,  relinquuDt  onmes  {Mare.  xiv),  ut  solus  in  quo 
erat,  et  ex  quo  erat  tota  utilitas  appareret.  Quod 
aotem  dixit :  Et  posiea  tu  manducabis,  monet  dis- 
cipalos,  ut  post  ascensionem  suam  statim  copula- 
ri  se  Domino  in  illa  beatitudine  supema  gestirent. 
Nam  denique  hic  c  relicturos  omnia  approbat,  et 
pnBcingit  ad  tolerantiam  passionis^etministeriisui 
perftcit  ad  laborem.  Nam  tunc  tanto  tempore  mi- 
nistrarant  apostoli  discumbenti,  quanto  tempore 
inter  pecoatorum  coquinas  et  geniiumfocos  cosnam 
Domini  snper  mensas  Ecclesin  in  memoriam  per- 
petem  prnpararunt.  Hanc  ccsnam  qui  ^  fidelis  est 
novit»  qui  nesdt,  et  scire  desiderat  sit  fidelis. 
SEHMO  GLXII. 
De  eoqui  votebai  dividere  hmredUaiem. 
Aadistis,  f^atres,  hodie  quid  a  Domino  hfiores  bo- 
Doram  petieritmundanorum.  ifapiit^,  inquit,  dic 
frairi  meo  ui  dividat  mecumhmrediiaiem  {Lue.  xii). 
Prseoeps  cupiditas,  et  iucauta,  mundanfie  litis  arbi- 
tmm  crediditipsum  saculicognitorem ;  el  eumfieri 

«  id  est,  ascribet  Deo. 

^  AMaSfCum  mitteret. 

c  Non  parvo  loci  detrimento  in  ediiis  omnibus 
deest  vox  omnia.  Sapplevit  LatiDius. 

4  Sacram  sciliceteacharistiam,qu8e  easBlatearca- 
oi  tenebris  obtegebatur  iofidelibus  et  catechumenis. 

•  Ediii,  perperam,  sed  amoris. 

f  Juxta.  S  Augustinam  relatum  aMagistro  distinct. 


B 


A  ▼oluit  divisionis  aactorem,qai  ad  restitaendamTe* 
nerat  humanigeneris  unitatem.  Magister,dicfrairt 
meo  utdividai  mecumhmreditaiem.  Hionon  magister 
qunstns  est,  •  sed  amor.  Dic  fratri  meo  ut  dividat 
meewnhserediiatem.  Gum  didi,dicfratrimeo,  prse- 
misitquod  eharitatem  monea^quod  interpelletna- 
turam,  quod  pulsetaffectum.Z)ic/Va/rt meo  utdivi» 
etai  mecum  hmrediiaiem.  Nonpotestdicere  fratri,  Dt- 
vtde,qoiper  prophetam  doeuit :  Becequambonum  et 
quam  Jueundumhabitarefratresin  unum  (Pf  .cxxxu). 
Dic  fratri  meo  ui  dividaimecum  hmreditatem.  Quas 
majorhareditas,  quas  melior  liareditas  quam  divioo 
vinculum  charitatis  ?  Quiahsreditas  aliquando  perit, 
eharitasnamquam,dicente  Apostolo:  Charitas  num- 
quam  excidU{lCor.xin).  Sed  dicit  ahquis,Ergocha- 
ritas  nnmquamperit,numquam  violatur?Plane  num- 
quam,  quia  'charitas  siest,  permanet  ;si  nonper- 
manet,  nonest.  Sicutsterilis  arlx>rquiB  vernalitem. 
pore  cum  tota  oandescit  in  flore,  8  fructum  non  dat 
illa,  sed  flaUit ;  ita  est  charitas  qusB  putatur,  et  non 
est :  oocasionum  concussafluetibus  evanescit,  ac  sic 
lasditsollicitos  et  decipit  incaat08.Sed  ad  ccBpta  re- 
deamos.  Mdgister,  die  fratri  nuo  tU  dividai  meeum 
heerediiaiem.Emttdiian  mandana,aDte  posteris  infert 
jurgiaquamconfertoensum;  antequam  dividatfa- 
oultates,^  seindithasredes^antequamdebitastradat 
singulisportiones,  suceessores  ipsos  desecat  et  mit- 
tit  in  partes.  Proindenon  esthareditasista^sedpu- 
gna ;  et  h»o  noverea  fiUorara  est,  non  faeultas*  lile 
ditatfilio8,quirelinquitfiliispleni88imamcliaritatem. 
At  tu,  quisquis  ille  es  qui  Dominum  tali  petitione 

G  eompeliasjDominamprovocas,  Dominnmproducis 
ad  htem,  cum  quo  tibi  Apostolus  hflBreditatem  dooet  et 
08tendite8seconununem:J7«redet,inquit,Z)et  sumus^ 
eohmredes  autem  Christi{Rom.  vm).Hic  tibi  sic  haeres 
est,  hio  e8ttibifratrer,qaina8eendi8orte,conditione 
creseendi,  vivendi  ordine,  moriendi  exitu,per  omnia 
tibi  voloit  similis  inveoiri.Nam  enm  esset  et  solus  Dei 
hanres,  et  Fllius  unious  per  naturam,  te  participem 
sibi,  te  cohasredem  sibi  voluit  et  fedt  esse  per  gra* 
tiam,  qni  eras  miser  et  subjectus  ultimas  servituti. 
Habebis  itaque,  et  coUata  poteris  feliciter  possidere, 
si  maDseris  in  aula  Patris,  sifuerisindivinaliaredi- 
tate  communis.  Dari  potest,  dividi  non  potest  sors 
difina,  quia  coslestia  et  qui  dederit  non  amittit,  et 
qoi  aoceperit  sibi  singulariter  non  recondit.  Unde 

D  homo  quidhuncad  divisionem  voca8,qaidhanoad 
diseussionem  miserandusinvita8,qaidab  eopartem 
pelis,  qui  tibi  qusssivit  et  contuUt  totum?  Vel  ex« 
pertus  oessa,  et  jam  poBuiteat  talia  te  petusse.  Nam 
partem  substanU8Bprincipali8accepisti,etaoeeptam 
peregrinus,  vagus,luxuriosuscumluxuriosis  helluo 

31  lib.  lu  :  Charitas,  qumdeseri  poiesi,  numquam  ve- 
ra  fuit:  et  Ambrosius  :  Ficta  chariiasesi,  qum  in  ad* 
versis  deserit.  Ex  Mita. 

8  Ms.  GfiBsen.,  fructum  dat  nullum. 

^  Ghrysostomus  apud  Lippom.  in  Gatena  :  Faeut- 
tatum  multitudo  dituionem  operaiur,  concordiam  iin- 
pedit,  et  cognaiionis  vineulum  dirimit. 


««7 


S.  PBTBI  GHRV80L0GI. 


618 


ptDdiditii  (i^t««- 1^)-  Hmo  pavaditiax8ui,hiDoh8ire-  A  rutn  (l  Tim.m):  qutteumfadioarioiBpepitiBdovde. 

dilati»ax«0f8>blBc  wlorris  airila.  Homo,  dicittibi  "  -  -^  ^ -^  - 

GhriMuB,  QuQd  am#»et  par  me  ooaseoutuset»sine 

me  non  poterispoB8idere,quia  sine  me  qualis  fueris, 

jam  vidisti ;  hqa  eeiens  pro  te  Patrem  iograle  om- 

nium  sio  poposoi :  (Uitw,  qu0i  dadisU  mtki,  ooIq  ut 

uhi  ego  itim,  iiillisintmecum(jQun.zvii),  VX  quia 

nec  boo  tibi  suffieerepoteratadtutelam,  nam  oum 

meeumeBBes  inparadiso,  et «  extra  metu  periiBses, 

adjeoi»  dioens  t  Faierfti6t4i  tu  mnie,  et  egoin  le»  ita 

$t  isti  in  nokismumsint.EgQ  utPatriBbonababeam, 

proeessi  de  Patre,  a  Patre  peaitus  non  reoessi :  et 

ideo  tantum  tein  nobis  babere  volo,  quantum  nos 

ipsi  8umu8,et  manemusin  nobis.  DoBineergo  Telsu- 

pema  dividere,Tel  de  terreniB  me  audiente  litigare,^e 


sie  morum  dissipat  omamenta,  sicut «  arbor  noxia 
feralibuB  radicibus  nexa  solvit,  et  dissipat  moan- 
menta  majorum. 

SERMO   CLXm. 

De  terrenorum  cura  despicienda. 

Beati  quorum  cordahodiernus  Oominici  sermonis 
penetravit  audituB,  Beatiquorum  mentes  promovit 
ad  fidem  tanta  et  talis  promissio  Salvatoris.  Beati 
quiorndelitatecoelestium  mandatorum  dnris  absolnti 
sunt  preesentium  ouris.Tali  namque  bodie  discipulos 
snos,  immo  omnes  auditore^  suos,  DoroinuB  voee 
eompellat :  Nolite  solliefti  esss  anim»  vestrm  quid 
manducetisy  negue  eoiyori  vestro  quod  vestiamini. 


quemtenesethabeshodielargiloreppimB,  severis-  d  Annnaplus  estquam  esca,  et  eorpusplus  est  quam 
simumsentiaspostmpdum  eognitorem.9edjamquid     vssHmentum  (Lue,  xu).^  Quis  sio  ita  invidus  bonis 


responderit  Dominus  audiamus :  Eomo,  inquit^^tas 
me  eonstUuitjudioem  aut  dwisoremsupervos?  Quis 
me  eonstituitjudicem  P  Bt  ubi  est  illud  quod  tu  di  xisti, 
Domine:  Pater  neminemjudicat,  sed  omnejudicium 
dsditFilio  (Joan.  v)  f  Aut  divisorem  super  vos  t  Et 
quis  dividet  justosab  injustis.siout  segregat pastor 
Qves  ab  hsdis  (ifa^lik.  xxT)98i  tibijudieiumdebe- 
tur  bomiais,  et  per  te  est  totius  siaouli  oelebr^nda 
di visio,  quomodo  dicis,  Quis  me  constituU  judieem 
aut  divisaremsupervos^EziqmdQm  penes  Ghpistuai, 
et  fuit,  atque  erit  omne judieium,8ed  tunooon  judi* 
eaturusvenefat,Bedjudieandu8,neoaddieturu8reo8, 
sed  a  reis  innooens  addicendup.  In  homine  agebat 
Deum,  inservo  dominun,ut  eBBetvernqla  temporis, 


BuiB,  quissiodelioiiB  suisinimieus,  utspontaneaet 
ecelituB  prnparata  despieiat,  et  ooncupiBoat  mun* 
daniB  lal>orlbn8  et  doloribus  eonquisita  f  Degener 
nimis  animua,  roens  tota  Bervilis  est,  qum  ooquo- 
rum  t  afflatu8,Bqualore8eoquiniB,  hestemohorrore 
fetentia  pevquirat  ob8onia,cuiJugiter  regiusdeser- 
vit  atque  adjacet  apparatus.  Noli  ergo,  homo,  ina- 
niaprovidendogemere,noli]aborareoadueapreBpa- 
rando,  quiaprandiitui  semperetubiqneDeuspffle- 
parator  assistit.  Quis  rex  devotis  militibus  debitam 
nonprocuratannonamfQuiBdominusfidelibuaser- 
vis  ista  oibana  non  ministrat?  Quis  pater  non  dat 
panemfiliiB?  Si  ergo  nobis  Deus,  etrexet  Dominus, 
et  Pater  CBt,  quid  negabit  ?  SHpendiiB  euis  militaas 


qui  erat  et  laetor  et  eaguitor ssBeulorum.Meritoergo  ^  derogat  miiesregi ;  suissumptibus vivensdominum 


respondit :  Quu  meeonstituitjudicem  eut  divisorsm 
super  voif  Btqui8eumconstitueretjudicem,qni  oon- 
stituit  etrestituit  universa^Gbristusadlitigatorisar- 
bitrium  arbiter  esse  aon  poterat,  qui  totius  judioii 
Bummaest  et  potestas.t»  Atilli  jurgatop  quare  non 
oppoBuit :  Quomado  non  invitatus  a  fratretaliter  tu 
petisti  9  Np8ei8,  quodjustusmediator  non  est,  qui  ab 
oaa  tantum  eUgitur  parte?  Verum  haee  non  dixit ; 
sed  invisus  astitit,ut  adjudicantis  illi  fases^etyfra- 
tri  non  e^set,  resilire  sententiam.  Et  qpia  Ghristus 
eorteoturusveaeBat,  nondaranaturus  reum^  prm* 
oaptoremovetfomitem  jurgiorum,dieendo :  Videte, 
eaveteabavaritiaMoceBX^ietve :  Abjioiatut  avaritia, 
el  non  erit  in  hereditate  eontentio.Avaritia,  fratre^, 
parentes  negat,  germanos  dividit,  separat  sooios,  ^ 
amioitiam  solvit,  exclndit  afieotnm  :  hano  quiintra 
se  habuerit,  eritnullius,  suus  nonerit.  Avaritia,  fra- 
tres,  sieut  di^it  Apostolus,  radixesl  omnium  malo* 

«  Alias,  extreme  tu  periisti. 

^  Mirum  quantum  tota  haec  periodus  in  omnibos 
^ditionibus  sc^te^t  errorjbus.  Et  cum  etiam  codices 
^endosi  sint,  eapa  e^  conjectura  MitflB  restituimus. 

« Observat  plurimis  Mita,  primum  monumenta 
moreanliquo  in  agris  cpnstrui  solita  ex  lapide  lalc- 
ritio.  Si  ycre  ibtdem  prope-arbores  plantatfe  fuis- 
sentj^illefl  radicibqs  infralapidum  connexionibus  im- 
missisi  et  lapi^es  tilularos,  et  lateres.  sepulcrum 
componentes,  e  propriotoco  indistincte  prosternuDt. 

MlTA. 


sarvus  accusat ;  pro  se  sollicitusfilius  culpatsuper- 
Btitem  patrem.  Noli  ergo,homo,exponere  Deum  pro 
te  taliter  cogitando,  qui  etjnstitiaregnantis,  et  do- 
minantis  studio,  etgenerantisaffectu,in  se  totamtui 
recepit  sollicitudinem,  refudit  et  euram,  dicendo  ; 
NolUesollicitiesseanimsBvestrmquidmanducetis.Sed 
te  forte  mellitus  imber,  et  singularis  cibus,  Judaiei 
fastidii  deterret  exemplo,  nec  earnem  credis  humo- 
rum  varietate  concretam  per  solum  manna  t  soa 
voluntatecompleri :  dicis,  Deus  sieut  oorpns  ex  di- 
versis  voluit  constare  membris^itavariatisdapibns 
voluitetjussiteoutriri.  Superfluusest,  ohomo,  iste 
qui  te  exagitat  timor :  nam  Greatoris  ad  prandium 
tota  concurrit  et  advolat  creatura.  Unde  si  telegalis 
)  cibi  singularitas  et  parcitas  terret,  invitet  et  provo- 
oet  evaagelioi  convivii  coslestis  effusio^  qua  in  uno 
ferculo  manducaturo  Petro  toiius  apponit  ganara 
creaturaB  (Aet.  x).  Nam  quidquid  Noe  8  veotor  novi 

d  Latinius,  quis  sit, 

•  Ms.  GaBsen.  Editi,  affatus, 

f  Auctor  sapientiffi  xvi,  20,  2i,traditomniunn  gu- 
stui  manna  accommodari  consuevisse,  utsingu)|S8a- 
peret.  S.  Augustinus  Retract.  lib.  n  cap.  iO,  scitc 
animadvertit  hanc  cibo  yirlutem,  ut  se  omnium  gu- 
stui  accommodarct,  non  nisi  pro  filiis  Dei  inditaro 
fuisse.  Vide  Gregor.  Moral.  lib.  VI  cap  9. 

g  Aliis  epithetis  eum  ornapt  Patres.  Dictus  esl  a 
Chrjsostomo,  bpmij,  |iptpm.  Ypag.  lii,  nmfra- 
giumfacientisnaturcehonusguoemator;  a  Nazianzeno 


m 


umnocuiv. 


IS« 


HMoli,iiflBeuU9Amvittdfa«M»qni(Jqoid  io  am  A  ■luleettblaBdineBto^quoiemparationtfoBdissimM 


vplitat  et  fertar.quidquid  gignitur  et  Ti?itio  terra, 
quidquid  in  aqui9  e9t,et  moTetur.boc  uoo  Pdtriooe- 
Utu»  oiaotaturi  ete^bibeturad  oonam-  Si  ergo  vis^ 
bomo,  aoeipere  et  omoia  maadoaare,  deipice  vilia 
libiproFidereQellari^.  Etootqaidem  magoi^eiem» 
pUe  libi  eop^raftoQgitaoti  oaroalia  ooo  defutura  prot 
bare  coiit^odimoi:  Oeoa  aotem  pro  mim  mejeitatif 
IPiigpiboide  iuii  dobitaotem  promisiiiad  viUaet 
extremi^MmitUtfzemplA;  ^t  te  tali  e^aoiio^tiooe 
l»4^rg^at,qHe(a  •  taotft  imitatione  oootratit.OoN^ 
^Utm^Qt^^m^Wtmm,  gmti  wm9emnani,n9gHem^ 
/m(«f  Mt<^iNiR  ^io$llammfn4qu0kwrreum»eUku9 
P^t  iH(^\min(Qmii9iiUQspluri909ii$  iUi9f  Qubium 
merito  ir^ftdfim  a4  erem  mittiti  aaiieam  belU.fofon 


a?is  ezaeperaiie  videbator,  e<lflorii  odorati  etspa^ 
eioii  nimium  bos  redueit  ezempluio.  Cosiiderale» 
ioqoit,  lUia  quofMdo  9rB9cunt ;  non  labaranl,negu§ 
tietil.  Bieo  auUm  vokis,  nae  &ukmon  in  eaiitt  ghma 
9ua  ve9iiikaiursicut  unum  9zi9iii:  0  quaatum  Miitts 
peroapietaibomioii  amaredepooit  I  Naa  qoipotes 
rat  prMoepta  iqa  iolaaaetoritatefiroMre,toto  ioiis 
nuat  et  aittuit  labora  dootoris,  et  qut  iofftoiebat  i^ 
iola  ftde  promiiiionii  soa  teriainoai  ooUoeare,aodif 
torei  ad  Udem  promiisi  iuaiurii  perduoitezemplo; 
dubioi  iUii  comparaUooe  confirmat,UUom  Salomooif 
iublimat  e^emplo  i  quia  ipio  Oomioo«teitante,iQtef 
omnei  mondi  regei  fiaiomoQ  Aiogolari  gloria,orQato 
ooieOf  ipeoioiui  effulsit,  et  omoei  terrae  flerei  )iUoi| 


rif  iOciam,iAiatiatami49guioe«etioipsoimortuoi  ^  vUieitetprmceUitingratiaitaatomquediitatabuQii 


fi 


farro  grayiuf  wyieotem*  Namqoe  eeiiaote  gladio 
WOifei  improbif iinnf  ewime  gfesiator  io  oQrr 
puff,  lnpieti  diiiip^t,  ipftrgit,  oeqoidfooeriiiPveQi 
toiii»qui#ti  flaiieripon  iepoltoracemmeodet.  Itaqoe 
Doipiqiii  e^emplo  taU  ei:aggeret  dobitaqtis  iosat 
illeio>qui  p^tat  Deom  boc  pUi  fiUis  denf  gator  um,qued 
imiHi^  ^  ^yibui  eubipioistrat;  et  e^iitimeo  t  reUoque»- 
tibtti  propter  ie  patriam,  4omum»  parentei,  flUoi, 
eoojogeit^ietuiiobiidie  poo  datarom,qoin^eeqti 
iodolfit(irei^ere,termioavitporporiiiocrementom. 
Q  mit^FmiO  totaiQfeUoitetedigoi^^imomiCoiaom 
dotor  feffaom»  ioepirftt  paoem ;  oom  perpetuitate 
dppetar,  deflet  potum ;  oom  immortalitatis  glori^ 
ioduatuf ,  plangit  corporii  ¥esUmeotum.  Geooio» 
iQfeUoitatiicooipiui,  fieriDOQ  Qreditee  feUcem;  et 
terfenQenutrituiinpoWere  oosU  iQcol^m  dubitatse 
futqrumCoiiyeQieoterergoDoipiuoiqamiequuntop 
adjecit :  Qiii9  (mtm  ve^trum  eogU{in4opote9t  adiieere 
aditat^r^m  eu^m  pubimm  unum  f  Humenarum  meo-> 
Uom  cogitationee  iotimoi  scrutatpr  expooit;  oam 
oomiiboam  diimiui  oorporiipulobritodioemooof* 
CHpiscit,  properom  9^  osse  ezoptat ;  eed  eogitare 
bopio  boa  poteit»  boo  per  ee  bomo  obtinere  ooo  po? 
test ;  ad  idi^redepdopenreoit,  ad  bocperveoire  ooo 
poteet  oogitaodp.  Hiuc  ei(  qood  OQOiiaoi  bumeoi 
epoicini  desiderii  bop^ioem  Cbristi  tetepdit  io  forr 
mamiUtm  mepioramCbriiti  ipeoioiitate  (Pta  deco- 
riiiaiiet,  quiip  breyitateiuaeratipip  erubesceote 
dflpraiii )  uodebeoe  pubjunxit ;  Siergo  negup  quoi 
minimHm  <<^ poi§9ti9,  Oe  cmm^quid ^oHiciti e9i\9t 
Qoc  4it,  qMidopgitatione,  homo,  m^jora  prosumii, 
qpi  per  fldem  foinora  desperas  ?  Quid  v^stimeptP 
minui,quid  majuscorporisincremento?  Credoergp 
tibi  a  Oeo  yesUtom  oorporis  posse  prmstari,  a  quq 
tibi  fides  corporii  iocrementa  reproroittit.  Verum, 
quia  Deussic  humanum  diUgit  genus,  utipsos  quos 
domiaanUs  jure  corripit,  moz  patemo  soletur,  et 

orat.  18  pag.  397,  ucundi  hujus  mundi  parens  ;  a 
Tbeodoreto  in  psaJmum.  xc,  geiMris  nostri  ieintillai 
et  iterum  orat.  5  de  ProTid.,  secundus  humani  generi9 
princeps,  etc. 

«  Sie  placoit  reponere  cum  Latinie.  BdiU  omnes, 
tanta  mutatione. 

^  Ambrosius,  apiid  Do-HameUam  bic  :  Aves  cali 


Terso  germinelUum,  quantum  eegemspeeip,  gloria, 
ouQoUs,  ooostat  eiceUere.  Neo  a  Bobis  laUus  iilp 
deseribpoda  etpulebritudo,oojosprmiK)gaUvam  Oo« 
ouQiea  teetaUo  reddR  siogulareRi  ateraada  ioet  lan^ 
iUa  qusB  ad  robur  fidei  ooitra  gemiQato  Ooououi 
eommeadayit  exemplo ;  quia  GbriiUaaui  de  vita,di| 
regoo,  de  iotmortaUtate  oertof,  f  de  paatui  et  ?eitit 
tui  BQBdebet  aeceesitate  puliari,eum  videatOeum 
hodie  aato,  et  perituro  in  eraitiaum  germioi  4  taai 
tam  yesUbusglonapa  coatuUsie.  Sed  aiouft  ariditata 
iita,sieutoUbaoi  depotaaturiaoeQdio,ita  morUi>ite 
gebeQBi»igQibus  desUaeBtuf,  qui  praseotia  sUh^ 
Deo  pr^itandubitaat,  eamfutarasibi  jamieoUaal 
eoQtributa.  Bt  vos  noHte  quenfore  quid  mamduaaH$^ 
onl  ^tiMi6t*alttf I  ttoltle  ttt  ftiiitmta  talli ;  kesa  enim 
omnia  gentss  mundi  guaruni.  Patet  qtflem  tieslep 
ictl  gttontom  Ati  indigetis.  Verumtamen  qumiie  rec 
f  atit»  Oit,ei  h(Boomnia  adiieientur  aoWi.Cum  le  paf 
trem  noitfum  dicit,  aostri  iibi  piam  euf am  eom? 
probat  000  deesse :  eom  aos  vegoo»  oadeste  jobel 
quarere,  subjicienda  monitrat  omnia ;  nobiiquide 
quid  coslesUe,  ezigit  apperatui  iadicat  adfuturum. 

gRRMO  GI^XIV. 
De  ipie  emtesti,  de  separaiione  faeta  a  Ohristo,  ei 

de  Eeslesim  et  SunagogiB  divisione^  In  iUud  Loeqi ; 

Jgnem  vp^i  mitter^  in  ifrrffpt,  ^tc, 

Sjcut  febFiepUhui  amarusestieq^peirialut^rippiif 

b^i,  it»  et  iippe  Rpmipictts  iertpo  pQPtrw^»  jmp^ 
ritii  ;  ^trisqoe  tamep  <|lit^r,aut  ftzppn)p?ii,ftPt  e* 
mepHs  ioflro^itatepopUngit.  HodiftPojpiqqn  m^ipqtt 
0  raiseponnpllorum  videlurauditu«»,dicepdQ  :la»^l 
t;efii  miii^rein  ierrmfetquid  v(^lo^ni^ut(iccen4^t 
tur  f  Et  io&a ;  Pm^ti9  quiq  pacem  vmm^ti^c  m  ^ 
ram  i  Non.dico  vokis.ssdsfiparaimem  (^MC.:^W)Jit 
ubi  ^it  iUud :  EcceAg^us  pei  (foan,  ])  7  pbi  iUud : 
Sictit  ovis  adoccisionem  ductus  est,etsicut  agnus  co- 
ram  tondenU  semutus,sicnon  aperuit  os  suum  {Isau 

speciale  sibi  nihil  vMieant ;  st  idso  pakulis  indigers 
neseiunt,  quia  aliis  inviders  non  pessunt. 

cMs.  Gsesen.,  de  pasiu  et  vestitu  non  dehst  amU» 
gere, 

d  Ms.  GflBsen.,  tantam  vestitus  gloriam.  LaUnius, 
lanlant  veiHtim  ^lortam. 


63i 


S.  PETRI  CHRY80L0GI. 


m 


uu) ?  Sed  et  illud :  Dicile  filiof  Sim:  Eece  rex  tuu$  A  Inomnem terramexivii  sonus  eorum,  et infinet  or^ti 


vmit  tibi  mansuetus  {Matth.  zxi)  ?  Et  qid  est  quod 
Agnus  istetam  dure  in  pr8BdioatioDepercutit?Quid 
f  ic  arietat  ia  verbo,qui  in  passioue  •  tanta  patientia 
tacetiin  morte  totahumilitate  succumbit  ?  Et  reyera, 
fratres,  mundum  suum  Christus  per  omnia  mitis 
etmansuetus  intravit,dumnascitur  nostro  dolcisin 
germine,dum  ounis  blande  blandior  ipse  foTetur»dum 
parvulus  in  gremiosefundit  etre801vithumano,dum 
parentis  in  collo8tringitur,etstriQKit  totocharitatis 
amplexu.  Et  ut  enutriat  toto  dum  nutritur  affeetu, 
peromnessensimourrit  et  adolesciteBtates :  pauper 
agitsemper»  solitarios  semper  inoedit,quiapauper 
communis  est  semper;patet  omnibus  solitarius  sem- 
per.  Etquid  estquod  tantumverbis  spargit  ignem, 


tsrrce  ve^^baeorum  (P5a/.xviii).Sedad  illudjamquod 
sequitur  transeamus./j^nem  venimitterein  terram,et 
quid  volo  nisi  ut  accendaiur  ?  Sed  baptismo  habeo  bap-^ 
tixari,  etguomodocoarctordonecperficiatur  f  Urget 
aqua  ignem :  cogitanda  est  talis^tam  divisa  conj  anc- 
tio.Urgetundaflammam,  multiplioatflammaandam. 
Quffi  est  talis,  tam '  coneors  ista  discordia  ?  Geritur 
hic,  sicut  diximus,  agrioolffi  divini  species :  plena 
namque  omniacalore  germinant,humore  nutrintar. 
Unde  rerum  parensDeus  ignis  etaqun  commercio 
nos  germinat,nos  enutrit,quorumtanto  ardet^calet, 
exastuat,anhelat  afiPectu.^aplwmo  Aa6eo  baptitari. 
Christussuo  baptizatur  in  sanguine,ut  quidquidex 
nostra  carne  suscepit,  dilaatur,renovetur,et  totam 


quodtantaettaliainflammat,etdilatatincendia,di*  q  su»divin6B  majestatisredigaturinformam.Baptiza- 


cendo :  Ignem  venimittere  in  terramf  Quid  est?  Ager 
quoties  longaincuriasilvescit,  ettotoluxurinagre- 
stis  sordescit  horrore,peritissimi  cultoris  utique  sem- 
per  aperitur  et  purgatur  incendio :  ac  studio  benigno 
cultorignisappooitur.ut  exustis  sentibusreveletur 
prima  facies  campi,  ^  prnstetur  agricolo'  libera,fiat 
f acilis  via  vomeri,  sit  germinis  ferax  sterilis  diu  terra, 
et  longaacmoBsta  otialato  latissimajam  repenset 
in  fructu.  Ergo  ubi  Judaicus  cespes  continuo  aratro 
legis  et  Jugi  cultuo  effetus  ad  inopiam,  non  respondit 
germini,  non  labori^sed  pro  triticololiumreddidit, 
protulit  pro  vlribusspinas,  Ghristus  adsata  gentium 
divini  cultus  convertit  industriam :  ao  diu  oppressa 
dumis  nationum  cupiens  novalia  purgare,ignem  mit- 
tit  primum  maximus  magister  in  terram,  etquidquid 


tur  Ghristus  suib  baptismate  Passioni8,qui  totius  pec- 
catum  mundilavit,quodnon  nisiabeo  quimundum 
fecerat,poterataboleri.  PtUatisMUquia  pacem  veni 
mittere  in  terram  f  Non.dico  vobis^sed  separationem. 
Quare?Quia  conjunctio  coBlestis  est  inista  separa- 
tione  terrena.  Nemo  potest  oonnecti  terr8B,et  jungi 
coelo.Grata  ergo  et  chara  sit  ista  terrena  8eparatio,qusB 
no8  sic  a  terrenis  separat,  ut  inserat  nos  divinis. 
^rttnl,]nquit,ea?  hoc  guinguein  domo  una  divi$i,ire9 
in  duo,  el  duo  in  tres  :  dividetur  pater  in  filium^  ei 
filius  in  patrem  ;mater  mfiUam,  et  fiUa  inmatrem  ; 
socrusinnurumsuam,  etnurusinsocrumsuam.  Cum 
quiDquedixeritexunadomodivideDdosnumero,no- 
minasex  dividentur,  pater,filiu8,mater,fiiia,8ocro8, 
nurus  :  sed  quia  est  ipsa  socrus  qu®  mater  e8t,cer- 


naturalis  squalefeceratluxus,  quidquid  arefecerat  ^  tumestquinque  tantumpersonas  in  his  nominibus 


brumalis  rigor,artifici  depurgat  et  oonsumit  inceodio; 
quatenusBoiolongaexhaustajejunioipsosuocinere 
saginata  pinguescerent,  et  postdiuturnamduritiem 
teneraredderentur  etmoUia;  ac  si  evangelico  apta 
oultu  semioi  redderenturcommoda ;  et  felici  sulco 
jam  redderent.trice8imum,8exagesimum  ac  oentesi- 
mum  fiructum.  Sedhic  ipse  cultus  non  est  novus  agri- 
ooln  veteri  etc€Blesti,namlegem  ^  pangere,gratiam 
serere,  ignis  semper  uti  opere  consuevit.  Oaturus 
legem  ignem  praBmislt  in  rubo ;  seddivinum  rubus 
portavit,  non  concepit  incendium  (Exod.  v),  jam 
tunc  aculeismaliti»  pleuum  et  ingratum  culturiB  legis 
•  populumpraBfiguraus.Et  nunc  in  arvagentium  cum 
destinaretapostolos,  sic  eosigneo  imbre  perfudit,  et 


inveniri.Dividunturautcm  tres  induo,dum  in  spon- 
80  sponsaconjuncta,socrusqu8Btertiaest,divi8a  re- 
manebit  in  domo.Ergo  istain  qua  Ecclesia  conjun- 
gitur  Christo  Synagoga,  qu8B  maler  est,  et  socrus, 
permanetsuojammaritoperdivisa.Duoergoin  tres 
ita  dividuntur,  dumde  isto  Christiet  EcdesisB  eon- 
sortio alterae  hsBres scindituretdividiturSynagoga, 
ut  ChristusetEcclesiadivisi  ^  abh8Bretici8,unoma- 
neant  et  jungantur  in  Spiritu,Dividitur  et  pater  in 
fiiium,et  filius  in  patrem,  dum  Judaicus  popalus  qui 
per  carnalem  Christi  generationem  paternum  sor  titus 
e8tnomen,aChri8loPilioperinvidiam8eparatar,pa- 
ter  lividus  in  odium  vertitaffectum,  cui  fiiii  gloria 
jugis  est  poBna^est  continuus  cruciatus,dicente  Apo- 


ignisconseditsupereos^utpossenthumectasiccare,  D  stolo:  Quarumpatres,  exguibusest  Christus  seeun' 


siccainfundere,decoquerecruda,frigidacalefacere, 
accendere  exstincta,  comburere  noxia,  et  in  opere 
diverso  uno  atqueeodem  ignead  coBlestem  copiam 
tota  percolere  deserta  terrarum,  dicentepropheta : 

«Ms.  Vaticet  Vallicel.,  gui  in  paiieniia  tanta  ad 
mortem  festinat. 

i>Id  est,  a  vepribus  sentibusque  soluta.  Verum 
cum  Latinio  sic  emendavimus.  Editi  omnes,  prosste- 
turagtncoUB  libertas. 

<^  Ita  cum  eodem  Latinio  :  Editi,  effeetus, 

^  Alias,  spargere, 

«  Divinam  legem  non  concepit  JudflBus,  sed  eam 
tantum  forlnsecus  portavit,  vefuti  rubus  in  exteriori 


dum  camem,gui  estsuper  omniaDeusbenedieius  m 
sacula  (Rom.  ix).  Dividitur  et  mater  in  filiam :  est 
namque  Synanogamater,ex  qua  per  Petrum  et  c»- 
teros  apostolos  nascitur,Ecclesia  filia,qu»  ubi  divioi 

tantum  parte  exardescens.  £x  Mita. 

^Verba  iila,  baptismo  habeo  bapti%ari,  diverso 
tempore  a  Christo  fuisse  pronuntiata  existimat  Mal- 
donatus:  unde  inanis  operte  esscteorum  nexum  cum 
superioribusquaBrere.Idautem  egregie  prfssUtitChr/- 
sologus. 

ff  Latinius  leeit,  et  jure  fortasse,  altera  hceresis, 

h  Alias^  a  Juaceis. 


w 


SERMO  GLXVI. 


ragis  Christi  meniit  habere  oonsortiain,  matrem  et  A 
flBmolam  pertulitetnoyercam.EtqaaBfiliaB  mater  ta- 
ll8«  qualisnumisocrus  ?Hecnamque  Synagoga  ma- 
ter,  ubi  Ecclesiam  nurum  vidit  ex  gentibui  adve- 
nisse,  occidit  scelesta  filium,  nnrus  consortium  ne 
'viderei :  occidit  Ghristam»  si  vel  sic  am<mm  nnrus 
f oribunda  valeret  exstinguere.  Sed  ez  morte  totum 
resurrezii  in  EcclesiiB.conjugiumGhri8tns;  ulpro- 
baret  oharitatem  non  separari  morte,  sedcrescere. 
Arguit  eosautemDomiousquifaciem  ocBliyOrtus  nu- 
bium»  stellarom  cursus,  plagas  orbis  stodeotnimia 
coriositate  perquirere,  et  tempus  salutis  sus  nullis 
iiadii8,nullis  indiciis  Dituntur  agnoscere.  J7|pocrf  ur, 
ait,  faetem  emli  et  terrw  nostiiprobare;  ei  qumodo 
Umptu  istud  nonprobatii  ?  Ocolus  efTusus  perdit  lu- 
men,  quia  tota  hominis  intra  pupillam  visio  oontine-  w^ 
tor.  Ne  ergo  studeas  yidere  muUa^ut  videas  temetip- 
sum;  nepnesumas  excelsacontueri,neclonginqua 
ambias  con8picere,quiaangustusooulu8  noncapit 
multa»non  penetrat  excelsa,  longinqua  non  perspi- 
eit,  atque  ita  videtnihil,qui  videreexstimat  totum. 
Agoosce  ergo  diem  salutis,  tempus  acceptum  per 
Ghrisiom  Jesum  Dominum  nostrum,  ^  vis  a  te. 
Deestfinu. 
«SERMO  GLXV.' 
De  eonseeratione  D.  ProjeeH  ernseofn  /bro-Come- 
iieneis. 
Omnibus  qoidem  Ecdesiis  venerationem  debere  me 
proflteor^etfidelissimam  servitutemsedComeliensi 
Ecclesittinservirepeculiariusipsius  nominisamore 
compellor.^  Gomeliusnamqne  memoris  beatissimie 
vita  elarus,  cnnctis  virtutnm  titulis  ubique  fulgens,  ^ 
operum  magnitodinenotosuniversis»  c  patermihi 
foit,  ipse  me  per  Evangeliom  genoit,  ipsepiospiis- 
siaie  notrivity  ipse  sanctus  sanctainstituitscrvitate, 
ips«  poniifex  sacris  obtuHt  et  consecravit  altaribos : 
et  ideo  mihi  clarum,eolendum,mirabile  Gornelii  no- 
men.  Amor  ergo  cognominls  me  compellii  Gome- 
liensis  EcclesisBdesideriis  desideranter  occorrere,  et 
Projectomvenerabilem  viromamabiliusponiificem 
consecrare.Projectom  dixi,sed  nonabjectom,  joxta 
illad :  In  teprojeetussumexuiero;de  ventrematris 
me(BDeusmeHsestu(PsaLxii).  EtvereisteProjectus 
ex  oterohomaniBmatrismatrisdivinfBinuterojogi- 

•  SermoDi  huic  in  ms.  CaBsensB  prsBfigitur  titulas  : 
In  ordinaiions  episcopi  Foro-ComeUensis  nomine  Pro-^ 
jscti.  D 

^  Vide  qus  observata  sunt  in  notis  ad  Vitam  Chry- 
sologi  ex  Gastillo,  num.  5. 

c  Forte  per  baptismamy  certe  per  educationem, 
ordinatioDem,  et  coDsecrationem.  De  B.  Ambrosio, 
D.  AugustiDos  lib.  contra  Pelaff. :  Baptizanism  vene- 
ror  ut  Patrem;  in  Christumjesum  per  Evangelium 
ipu  megenuit.  Mita. 

^  Projectum  una  cum  Chrjrsologo  a  B.  Cornelio 
saeris  aris  addictum,  et  levitam  coDsecratum,  tradil 
Mita.  Chrysolo^o  inde  ad  RaveDDatem  sedem  evecto, 
alter  ab  eo  veait  io  archidiacooatus  digoitate,  quam 
postea,  et  ipse  electus  prsBsul,  beato  Donato  levitaB 
Coraeliensi  cessit.  Episcopalibusiurulisoraatus  vide- 
ior  anoo  431.  Eumdem  credit  esse  Baronius,  qoem 
CcelestiDus  PP.  legatum  elegit,  ut  suo  Domine  con- 
eilio  Bphesino  prttesset.  Anoal.  tom.  VII  an.  431 


U4 


ter  mansit,  qui  domussuaB  neseiu8,domus  Deiesse 
perstitithabitator.QualiteraQtem,firatres,  conabalis 
ab  ipsis  *  gradus  EcclesiasticaB  militisB  conscende- 
rit  ei  offtcia,  quia  dicere  mihi  longum  est,  sicot  di- 
oit  Dominus,  atatem  kabet,  ipse^pro  se  toquaiur 
(Joan.  u),  per  Dominnm  nostrnm  Jesom  Ghristom, 
qoi  vivit  et  regoat  eom  Spirito  sancto  in  ssBcnla 
ssBcolomm,  Amen. 

'  SERMO  CLXVI. 
De  quadrageeimali  jejunio. 
Habetqoidem  simplicitasinnoceotiiB  soegratiam, 
babet  fidei  sun  fructum ;  scieniisB  prsBmiumhabere 
non  potest,  palmam  habere  non  potest  virtutum. 
Aliod  est  otio  et  securitati  sobb  vivere,  aliud  estpro 
omnibus  ferre  vigilias  etkbores.  Simplieitas  civem 
bonum  facit,nonfacitmihtemfortem :  hincestquod 
ille  censum  solvit,hicstipendiapercipitethonores. 
Civisautceditautsuccnmbitadversis,  adversamiles 
sustinetetpropellit ;  illepugnare  non  didicit,  hicnon 
timere;  ille  cavet  semper,hic  vindt  H»c  diximus, 
ut  qu8B  sit  distantia  monstraremus  inter  eum  qui 
ChristianaBfideisimpliciteraccipitet  sequitur  sacra- 
mentnm,  et  intereumquistudetipsiusfideietappre- 
hendere  scienter,  et  nosse  m jsterium  Ecce  Qnadra- 
gesimaB  jejnnium,quod  devotione  solemoi  diecrastioo 
suscipit  universalis  Eeclesia:  multi  potantabstinen- 
tisB  tantum  stodio,  vel  nol^traditum,vel  pronobis 
Dominomperegissey  nec  altiorisintelligentisBconti- 
nere  mysteriom^sed  solommodocastigandis  corpo- 
ribus,  resecandis  vitiis,  temperandis  mentibos  hoc 
I»ovisam.  Porro  qoadragenarios  iste  nomeros  tam 
sacratos  esse  a  ssBcoIis,  tam  mysticos  reperitor,ul 
semper  efficiendis  rebosdivinis,ei  maximisDeine- 
gotiis  explioandis  adhibitos  lege  inviolabihperscri- 
batur.  Quod  ut  luceat  ad  purum  copiosissimisper- 
curramus  exempIis,Cum  mnndus  intra  generishu- 
noumi  primordiaperdeflenda,nefandovitiomm  squa- 
lore  sordesceret,  et  totuscriminumfeterethorrore, 
ac  pene  ipsoiniquitatissuaBfumofuscarecoBli  tantam 
contenderet  claritatem,quadraginta  diebus  ac  nocti- 
bus  expiaturus  terram,  coBlestis  imber  effunditur 
(Gen.  vu) :  ut,quiaperire  sibimundas,quodfactus 
fnerat,  sjam  debebat,  gauderet  tali  baptismate  se 
renatum,  sciretque  quod  est,  non  se  natune,  sed 

num.  22.  At  si  hsc  vera  essent,  commuois  de  Chry- 
sologi  ordioatioDe  seDteotia  corroeret,  eiasqoe  ca- 
themiB  oatalem  aote  Sixti  dies  annumaue  434  statuere 
opporteret.Non  aotem  sibiconstare  videiar  Baronius, 
dum  alias  Rubeum  secutus,  statuit  ordinationem 
Chrysologi  anno  433,  Siiti  PP.  II  ibidem  num.  24 
aoDi  433.  De  Projecto  episcopo  sileot  Martvroloffia. 
Bjosdem  taotum  memioit  Ferrarius^de  SancusItaB», 
sub  die  23  Septerobris,  qui  ei  io  Ecclesia  Foro-Corne- 
lieosi  sacerest.  Mira  de  eo  oarraDtur :  ^oa  fide,apud 
ipsum  Auctorem  videat  is  cui  hiec  scire  placuerit. 

e  Mos  fuit  ut  qui  episcopi  coDsecrabaotur  verba  ad 
populum  facereot,  ut  alibi  observatum  est. 

>  Id  quo  Chrjsologus,  ait  Castillo,  Raveonatam 
vitiosa  et  nimis  adalteralacompescuit  jejuoia :  nam 
quadragesimales  hebdomadas,  modo  valde  rigidas 
amplectebantor  cives,  modo  nimis  indolgentes  et 
laxas  diligebant 

g  Alias,  deflebai. 


«t« 


s.  nrFRi  QRiiyteLOGi 


uc 


auatarls  tm  graliii,  jam  dabaia  t  iptamque  nottn  A  ut  imlaxet.  HiusettergoqtMADoBiiBat^  aueleratfli- 


baptitnaatji  formam  terra,noitneorporit  ori90,pra<> 
libaret ;  ut  qusB  ante  natos  bomines  producebat  ad 
mortem,  bos  ad  vitam  produeeret  jamrenatos.  Aiten- 
dite,  fratres,  quantut  sit  quadragenariut  numerut 
)ite,  qui  el  lune  cetlum  tema  aperuit  abluendit,  el 
nune  fbnte  bapti  t  matit  oAem  totum  pandit  gentibt|t 
innovandis.Merito  nos  quadragintadiebm  per  jeju*' 
nium  currimus^ut  perveniamus  ad  fonlem  «  baptis* 
matisetsaiuiis.QMadraginlaanniipQpulumJudseorum 
paniiiouain  eremopavil  tmber  (£jred.ivi)  i  neeaolito 
mini6tiraiuinerementagerminitproduxileterra,Bed 
ipae  terris  poliua  0uiit  ftumenta ;  totumqueserviiulia 
bumanaaademii  labQ9em,qui  blanderoreeaurienii* 
buaeeBlealempNabuitelevexitannonaoi.Quadraginta 


eulia  in  boc  nun^ero  abseonditi  saoramenli,  iolpa 
ipaumnumerum  dierum  quadraginta  jejunii  {UfiUh. 
iv),  ut  quod  adumbraveral  in  famulia  ipaa  per  aa 
i  jam  VeBitaa,  faeta  el  coipta  pet^fieeret,  firraarel 
lenera,indieataanppieiel,elqttaipr»cepliaiQtttttte- 
i!al,robora0atexemplo;non  enim  anffeoeralheclaa- 
lum  lanti  nnmeri  aaeramenlniB  imperasse  verbi8,ni8i 
commendaatelel  iaclo.  Bt  lamen,  fralFe8,a  lempore 
diluvii  aaoramaali  huj  u«  oontendimua  aperire  myste- 
rium,noQ  aaai  aDlerioraeoniiagere^aupariorarimari, 
loqui  laoila,  lam  diu  eerte  repoaita  proforre;pr»- 
aertim  onm  mihi  lemerarium  etvobia  nonneeetta- 
rinm  videam  cautarum  lalet  tanlaaque  originea  per- 
aerutari.  Vern  devolionis  eat,  fideliasimatervitutla 


diabut  teraam  iepMimiaaioniaeaploratio  missa  divi-  j^  eal,  qnid  fieri  velit,  non  quare  vetil  dominalor,  in- 


nitua  eitQuivi^  {Num^wm)  i  utbicsaeratua  numerua 
ppomiaeaa  laraeiilioum  populum  eveearel  ad  lerraa, 
qui  noa  quadragenariia  m  iuiior  um  eiiraibua  evoeal, 
el  perdQcilad  ocDlum.  Namqpe  elnoalri  eorppria  tei» 
ram  quadraginla  diebttaeiploralnuneeteireait  eea- 
lettit  inapepiio,  ul  ^pQgnatia  et  eipnlaie  «itienmi 
gei|tibua,  regionem  BAatfieqrdiapoaaideal  turiMvift' 
tutum*  Bi  qnia  mbil  emiltendum  eal,  Moyaea  ipae 
dieruQi  quadraginla  jejunio  ita  hniiiafiede^ealuaeal 
el  eiinanilna  a  corpere  (£#oal.Eaiv),ullolua  ()ivini* 
latia  mutaietur  in  gloriam ;  eladhuo  in  neitrioep» 
poria  ebaenf 0  lete  fulgerel  lumine  deitalia ;  neque 
iniueri  eum  nqortalium  viaua  poaaeti  qni  ^  aui>alantia 
Dei  diu  paalos  tota  mqrtaliseibi  obiilua  fueraiadjur 
meatat  unde  didioiteoram  Deoel  oum  Deeoommer 
ran  libua  vitaa  aubii^ia  non  deeaae.  Et  revera»  fratrea, 
neaeil  laaaari,  mori  non  poteat,  eui  panis,  oui  vita 
Deua  eal.  Nerito  bie  talia  legem  aaneive  m^ruit,  qni 
loit^m  qtiidquid  in  luNnipe  lex  urgere  poterat,  pevr 
am  iait.Prmatiterat  hoo  Moyai  juge  fortasse  jej  unium ; 
sed  nondum  reddiderat  talem,  sidefuisset  quadrage* 
nariua  numerushieaaevalua.Jejunium  Eliam  levavll 
ad  oGilum  (IViBey.  ti),el  purifioato  aieeorpori  ignei 
ourruaaddiiitobaequium ;  uloatenderet^  gebenna, 
quii  exuritreoa,  innoouiR  qnam  deservit  i  sed  ut  ad 
hoo  perveaial  el  Blias,  quadragenarii  numeri  anle 
viam  mjralieam  prmeurrit  (III  Reg.  xix).  Kaechtel 
exiniiua  prophetanim  quadraginti^  diebus  4  jaeeaa 
^(er^  pno,  sclentibu^  l^geip  loquor,  captivit^fenf 
fqtur^W  4un}  prflpflgurai,  ^hsolvit  (Eiech^  ivj  ;  qui 


quirere.Sievgoquadragintadiernmsimplex,purum, 
ffiquale,  lantia  tealimoniia,  aub  tantinumerosaera- 
menti  traditum  nobiaa  Qomino  jejnnium  perdecetor, 
tti^deiatavarietaa,undenovitaai8la,undebebdomadaa 
nuno  reaoiulfli,  ntmo  rigid»,  nuae  indalgentee  nl- 
mitim,  <  nnno  teveraa  f  Unde  intemperati]ej  unii  attts 
itte,qniaulaffleialtiBevenia,autremilULladorapa- 
lam  ?  Hoc  est,  separatim  eatida,  separatim  frigida, 
separatim  salisyseparatimeiblremediasuis  usibaa 
deputaie,el  tolomvlt8B  negligerecondilorem  f  Qerle 
qui  corporis  ciboscondiunl,8apienter  discantanimae 
pabtilum  temperare,ne  autplus  aaiif  um,  aatpenitaa 
inaulaum  aalutariaeibi  generat  lelhaiefastidfam.ieju* 
niumsit  mqualei  et.ateslnobisiradilam  (lia/l^.u)» 
aervetur ad  eorporia  etapimas  diaoipHnam.  Certeqai 
jejui^are  non  poteal^nonpraBaumatinduoerenovita- 
tem  :  aed  fateatur  eaae  ft*agilitatla  propriie  qaodre» 
laxi|t,et  $  redimal  eleemoaynia  quod  Qon  poteat  aup* 
plere  jejuniia ;  quia  iiliua  gemitua  Dominus  nMi 
reqnirit,  qui  preeegemitua  pauperum  aie  redemil. 

gBRMO  GLXVII. 
De  D.  Joanne  Baptuta  priedkanle^  dequeprnnHen^ 
tia  agenda. 
Opportune  nobiaJoauneabeatisBlmutJeJunii  tem- 
pore  peaniteQliaa  dootoradvenit;doctordietofoeto- 
que,magitterverut,  quod  wetbo  atteril,demenstrat 
exemplo.Magisteriumttaide8eientia,8edmagisterii 
auetorilat  eonttal  ex  vita ;  doeenda  faeient,obedien- 
tem  perftfijt  avidiforem,Opcere  fi|piia,^p|^  eatporma 
doctriojQ ;  dQolrioa  \n  diolit  acientia  etl,in  faetis  vir» 


taeralnsnumefua  iateauaeipiiiniqttitatea,uldeleal;  0  tus.Scientiaergo  illa  veraesl,  qute  fueritmixta  vlrw 
eaptivitat^s  ui  absolvat  in^editur ;  vin^iula  patitur,     tuU ;  iUa,  illa  divina  est,  non  bumanii,  evangeliaUi 


•  Peracto  exnletoque'  aMadragesimali  jejQ|:|io  so- 
leinnis  in  Paschate  habebatur  baptismus. 

i^Hoc  esi  essentia  divipa,  YersermoDe  Domini, 
gui  MoY^em  per  aera  per  quadraginia  dies  bis  reno- 
Vaverat,  ut  ait  auctor  de  Mirab.  Scripi.  in  tom.  ni 
Oper.  8.  Augusiini.  Mfpa, 

c  De  hujusmodi  vocis  ehrmo  vide  Hofm^nnup),  in 
Lexico ;  Fui^gemm,  in  Gehenna ;  Seldenum,  de  Diia 
Syris,  sjniag.  i  caO.  6 

■  *  Ezechi^iprophetarum  vetustissimus  diebus  tre- 
centis  einoi^affinta  in  siBistrumlatus,  quadraginlain 
dexterum  eubnit :  omnioo  diebus  quadragiStis,  c^ 
triginta  per  irecenios  et  nonaginta  ci^Qf  j  annq^  ioti- 


dem  significaniibus,  Israplis  iniquitas  definiiur ;  per 
qoadraginla,  diuturnitas  captivitatis  Judae  indicator, 
De  cubatione  autem  Bzechielis,  an  ad  prodigium  re- 
currendum  sit,  videChrysostomum  de  Provid.,  Basi- 
liqm  in  Is^aB  viii,  Theodojret.  in  Oseffi,  i  caBteroaque 
enarraiores. 

•  Corruple  in  editis,  ij)sa  per  $e  jam  veritate  faeta  : 
f  el  :  ipsa  per  se  jam  veHtas  faciens. 

^De  supersUtione  in  hoc  jejunio  a  plqn|>us  adhi- 
bita  habexS.  Apihrosius  serm.  23  et24,  in  vetu^tis. 

MlTA. 

g  Vide  quam  optime  S.  Leo  serm.  de  jejunio  sep: 
«fqimenli?.  '    *^  ^t^M- -^^^r 


Uf 


ii(iiif#  cum 


m 


protMmti,  mmi  dmiii  (h^  0wii  im^  f^m4H4op$H  i  wiH)Kt  Aa«i  (ritfM*  wM  d^  vol^Mile  mvitim  ii«o 


(il0/.  i).  Praoeptor  6um  doMada  laeit,  At  au4itu  io- 
itfuit.  et  iotePOQat  axemplo.  M  diebm,  ioquiti  t7/tf 
t>a»il  Jeattncs  Bapltjlairradifanf  t»  desar/o  Ju4»9f 
4i  dieens :  lk»nU$ntkm  Oinie,  ^ppropimqimvU  mim 
regnwH  e<Bio§*um  (MMk.  iii).  PcDniteQtiam  agiia. 
quare  aoB  magis  gaudetef  g^udete  magii  iquiasueee- 
duathumaai8diviDa,e(Blestiatej!reDit,tefflpQfMibiie 
sempiterna,aalif  boaa»8eeupaaiixiis,fBrumnit  beatai 
mansuraperituris.P^eiit/ealuimagi/e.PipQite^tplane. 
pcenlte^t  qui  divinls  prmtulit  humana,  qiii  servite 
voluit  mundo,  etdominatioaem  mundieum  mundi 
Domiiionon  habere.Pmniteatqui  malu}t  perireoum 
diatiolo,  quam  regnare  onm  Chnsto.  Pmniteat  qui 
Tirto  tum  Ubertatem  Iugien8,eaptivu8  voluit  esse  vitio- 


qu«8i?iaiua,a6quir2^n)us¥^ldeqeoe««jt^|evirlutfii)i 
uejudicemiirjudicesnostrisimMs  poBoitentiam  4a- 
t>emu8  ^obisi  utpossipiu^  nobisauferresenteotiiim. 
Primaestfelicitasperpetqa  iqpooentisi  seepri(a(|) 
gaud^r^iio  viol4tam  s^nrar^  Rieatis  ^t  oorpQrjs  s^ppti- 
taten^,nuUa,iwroun(J§mun(liipqqip^iftPPUwoMre, 
rQa(U6cpn8cipntiamnopb^))ere,vMlnerauespirppea- 
oati^atiamsen]pt^rpos9iderevirtutufp,semper8Mb 
8PQ  vivpreocBlestiumprippiQrum.  Sedsiqup  forte 
nostra  mens  jaonlo  fuerit  pon(iza  ppco^ti,  si  oavo 
fumespat  ex  orimine,  si  vitiorum  sanie  fragiiitaf 
humana  corrumpatur;tunc  agris  illa,qum  non  sanis 
pcenitentiffi  mediqiqa  s  uecurr Miferrum  compunctio- 
nis  accedat,apponatur  adqstio  tupc  doioris,  adhi- 


runa.  PoeniieatyetsatispQBniteat,  qui  nevitamtene-  n  beaQtMr  suspiriorum  tuno  fomenta,  tmpentisQon 

M. A j:jr* .i     A •^-„. v^  «/kUntln»    r^....^.  ^«»^^.^«  .   4 4 1 1 


ret^maaus  tradiditmorti.iijiproiMii^piiaffliDtaiiieyttiiii 
Mlorum.  Regaum  cmlorum  ast  pramium  juslormn, 
jodiolum  p^eeakieum,  impiis  pmaa.  Beatua  ergo 
Joanaes^qui  peBnitantia  judiciam  voluit  penveniri ; 
peeeator^8noajudiciom¥oluithabere,8adpMBmlup) 
impies  voluit  regnuai  intrare,  non  pmaam.  Bt  tune 
JoM^aas  TieinoB  eeeiaitvegnom  eeriorom,  quando 
adhoopoM  mondusmtatum  eoaquirebat  augmenta. 
Modo  e(9lorumMgnuRiqoamproximom}am8oimu8, 
quando  aiandos  seneetote  feseue  extrema,vaeoatiir 
viribo8,membra  deponit,  amittit  seasus,  doloribus 
orgetor,  eontmrespuit,  vitaB  moritur,  vivit  morbis, 
delectum  damat,  testatorfinem.Nosergo  duriores 
Jud88is,quifugientem8equipiuvraun4uin,qui  futuro- 
lom  tamporumobliviscieiur,  pressentibosinhiamus, 
qoi  in  ipso  positj  Jam  judieionoa  timemu8,qoi  venieoti 
jam  Domino  non  ooourrimus,  qui  Tolumus  manere 
mortam,  resuvreetioaemaoluraus  mortuorum,  qui 
8evvire¥oluma8,aQluRausvegaare,uttantai»regaum 
aostro  Dominedifleramu8.Ubie8tillud;Ctim  oraH/#8, 
di€it0:  Veniatregnumtuum{fM.  xi)?lfajori  ergQ  poe- 
nitentiaopusestqobis^etpro  modo  vulneris  modus 
adbibeadus  estmedioiae.Pceniteamusyfratres,  pos- 
niteamos  oito,qoia  nobis  spatium  tempovis  Jam  nega- 
tur,  jam  nobis  i  psa  bpra  cQqpluditur,  j  udioji  pr^sepl  j^ 
jam  nobis  saiisfactiQpis  iQeupa  eael  udit.Curi^t  pmni- 
tentia,sententianepra;curratt  quia  Dominus  quod 
non  ven)tadhi)c,quod  adhuc exspectat,quQd  moras 
facjt,  Dos  sibi  redjre  desiderat,  pQU  penre,  quos 
pielatetaliseippprestaUQOutus:  Nola  mQrlempe^M 


foitiptifis  ferror  eyqporet ;  tunp  reatusulpera  lacry- 

ww  f Wu^Aturi  imwup4itiw  cprporl»  cijicia  tppp 

dotergfint.  Fpr^i»  f«Wt  l^pa^rftm  Pfppiteotiaa  q^r 
TaWf  m  wym » d«J>iift«tt  Wluit  «apiiatpm.  Cui 
Yit^  spit  phi^r»  Mt,  dwr^tq^il*  wt  <5«ra;  wp- 
diouf  pQp  MtlDgi^atllf,  qmppr<loiQrein  v^yeicat  ad 
lalutem,  O^ilpQocpptifi^prpdimqi  sprvat,  p(pnitpp- 
^SB  ppn  iplvit  usuritro-DoipiM^hPC  aperit  dipendp: 
j\rpn  ^  p/m<  lonii  medi^us^  |o4  male  haffeniibH$.  \^i 
qui  iRaia  l^aherffOt  patefpoit,  iteruip  dicens :  J^m 
Wipocarej^stQt,$f^pecmQre$  {MaftfiAx),  Bevpp^ 
perpcQpitppliapiiJoaPQes,  CJiriftuspergrptiam  vp- 
oat;  bino  pft  qupdifpanpos  vp6titu,viptu,  Iocq,  totm 
pppujtpntiaforpf^atu^inoedit.  Yenit,  inquit,  jQaune$ 
Jfi^pU^apr^^icaus  in  f/fierlo  Jud^s^etdieens:  Pifni^ 
t^timagite.  Per  ^psertajpd^w  pppqiteptiam  clar 
mat  JoanQes,qum  legis  puUnm^prQpbetarun^  labp* 
reni,feoup(|itatatp  patrum,  fr^gem  Qei  suastprililate 
perdeb^t:  nndp  ad  pcpqitentiam  merito  ypoautur  dir 
seiplinarupt^  desprta,  qon  bpnUpuui,  non  lopprum ; 
ypoat  olamor,  ubi  pqn  assistit  apditort  Ip$e  aufem 
Joqnn^habebatvestiment^w^iUpilis  emelQ^^um*  Po^ 
t(iit  de  of^irarum,fed  oilipjo  ppi^  poi^  erat :  sed  pp* 
cepit  9  tQrtuosJssiq)!  pilof  ^nimqntis  nihil  bftbeqtis 
rectiyDihii  gratiaB,  njhil  decoris,  quem  natura  dedit 
labori  duro,addi^itp3agDO  ponderi,  extrepiffi  (radi 
dit  f prvitutl.  T^li  posuiteptiflp  paagister  indqjdeb^it 
Yestimeato;  ut  qui  a  recti  detorserantdisoiplina^et 
deforraes  se  totos  formis  reddiderant  peccatorum, 
magis  ppeniteutiss  sarcinis  subderentur,  adjicerep- 


tori$,sedutrevertutut^nnpiu$avia8ua,etvivai{B%eeh.  D  tur  dqris  sa^sfactioni8apgoribus;su8piriapompuu- 
xxxiu).  PcEnilentes  ergo  rcvertamur,  fratres,  ct  ne  olionis  laboriosa  perUrant;ut  diveoti  et  attenuati  ia 
de  arcto  temporjs  pertimescaQ[)us,quiaauctQr  tem*  modumaeusperangusturapoenitenticforamenam- 
pocis  nasGJt  aroUiri ;  probat  boo  evangelious  latro  P'^ remissionis  iatrarent,  et  impleretur  Don^inicum 
qui  in  oruee  etin  hora  mqrtisrapuitveniam Jnvasit'  diotqpQ:  ^  CamclumP^foramenacu$pQ$se  transire 
vitara,eflrre^tparadisom,penetray|tadregnum(Lt<r. 


«  Alies,  delieatam. 

^  Ms.  CfS8enie,cu^  vita  sua  esi  char^,  nulla  cura  est 
impura. 

c  Vocat  cameJum  anin^al  /or/uofum,  fortasse  quia 
sohs  camelus^  referente  Horo  h*b.  if  cap.  98,  femur 
inHectii;  l^abet  enim  qualuor  articulos  in  femore,  to- 

Sdem  ossibu^  inienecljs.  Camelun^  ira  pcrciluip  ita 
escriblt  ^aziaD{en(]s : 


Qoidfil  esinehis  qoiipiasi  ^Brox  loael 
GDllBre,  libiqBe  teodat  iafeslQm  cApot  ? 
Stsbiiae  posnani  ?  aonoe  qui  ia|iil  fofil  9 

cln  his  Chvisti  yerbismulti  opinaDtur  nonagi  hic 
de  camelo  aDimali,  sed  de  eaftiWo,  aut  ramilo,  fuae 
nautica.  Naip   fpmilm  yqcari  crasspm  rudeqtem, 

?ao  naut»  utqatur  ^d  jeciepdas  apcboras,  a^vectit 
heophjlqctuS;  in  c{ip.  ^i;  M^^^t  f^St   M?*  ^9^ 


639 


S.  PETRI  GHRTSOLOGL 


ew 


(MaUh.  iix).  Esca  autem  qus  erant  loeuitm,  et  mel 
tilvestre.Lotiisia,  castigaDdis  peocatoribus  attributa 
merito  poeniteatiaB  figuraturin  pastum^utde  pec- 
cati  loco  exsiliens,  in  p»niteciti6B  iocum  adccelum 
possit  *  pennis  yenifle  pervolare.  Hoc  proptieta  sen- 
serat^quidicebat :  Sicutumbracumdeclinatiuhlaius 
sum,etexcuuussumstcutloeust(je;genuameainlirmata 
suntprmJejunto,etcaromeaimmutaiaestprojttermi' 
sericordiam  (Psal,  cvni).  Audis  quemadmodum  de 
peccato  in  pcenitentiamexcussus  est  ut  locusta,  et 
curvavitgeDua  ut  poenitentiie  ponderabajularet :  et 
adjiciturmelliscibusyutamarapoenitentiae  dulcis  mi- 
sericordia  temperaret. 

SERMO  CLXVIII. 
De  parahola  centum  ovium. 
Sicutprofunda  marisingredi,etliquentis  Yise  cal* 
les  inyios  transmeare  artifexviator  inyenit:  ita  de 
Dei  dictis  aliquidaudire,  et  ad  divini  sensus  pene- 
trare  secretum  dedit  et  docnit  lex  divina.  Hinc  est 
quod  ratem  nostriB  meotis  caniis  alittore  solveDtes, 
in  pelagus  evangelici  sermonisintramus,  credentes 
quod  flante  Spiritu  sancto  ccelestis  iotelligentiae  per- 
▼eniamus  ad  portnm.  Dominus  noster  bodie  spem 
peccatorum  promovit  ad  veDiam,  et  superborum 
marmur  piissimo  compressit  exemplo.  Eram,  in- 
quit,  appropinquantesDominopubUeanietpeceatores. 
utaudirentiUum:  etmurmurabantPharismietScribm 
dicentes,qtiia  hic  peceatores  recipitet  mandueat  eum 
Ulis{Lue.  xi).  NoD  minus  invidi  quam  superbi  mali- 
tiam  de  DomiDicabonitatecapiebaDt:dcpietate  Dei 
impii  reddebaDtur»  fiebautde  Gbristi  miseratioDe 
orudeleB,sumebantdecoe]esti  curatione  languorem, 
et^  poenitentium  Yeniam  vertebant  judicis  in  rea- 
tum.  Peccatores  recipit,  et  mandueat  cum  illis.  Sic 
videt  invidus,8ic  superbus  sentit :  avarus  sic  sapit, 
intelligit  sic  malignus.  Peoeak>resrecipit,  «  Non  di- 
cunt  suscipit.Quid  amiserat,qui  recipit  ?Donat  cul- 
pas,  iramvertit  in  gaudium,do]oremmutatiDgra- 
tiam,quicumqueinYenitquodami8it.  Peccatores  re- 
cipit.  Recipitpeccatores  Deus,  sed  Deus  peccatores 

autem  hseret  hic  a^ua  eruditioribus.  Animal  intelli« 
gendumiuadetvocis  acceptio,  etTalmudicorumpro- 
verbium,  aCaninco  pridem  usurpatum  de  eoqui  ar- 
duam  rem  aggreditur :  Forte  .ex  urbe  Pombodttha  es, 
tdn  immittunt  elephantem  per  foramen  actu  ?  Christus 
vero  pro  eleplMnte,  camelum  usurpavit,  aniroal  Ju- 
dfleis  magis  cognitum.  At  agi  de  rudente  suadet  ana- 
iogia  major  inter  rudentem  et  filum,  quod  solet  per 
foramen  acus  induci.  Gerte  L^ri  et  Arabes  pro  ru- 
dente  inte]]i^unt.  Et  Talmudicos  ne  quis  objiciat, 
habent  etipsi  adagium  de  rudente  perforamenangu- 
stum,  auale  est  foramen  acus.  Vide  Suicerum. 

« Ex  nis  liquet  credidisse  Cbrjsologom  locustas, 
uxpl^a^,  de  quibus  pastum  Joannem  testaturevange- 
iista,  vere  locustas  fuisse,  non  la^anas  in  melle  fri- 
clas,  sicut  Ebionei,  teste  Epiphanio,  iib.  contra  nae- 
res.  tom.  II  heeres.  30  pag.  65;  non  arborum  et  her- 
barum  extremitates,  ut  Theophjlactus  in  Matth.  xi, 
Nicephorus  Callixtus  Histor.  lib.  i  cap.  14  pag.  79, 
et  Pauiinus  Noianus  carm.  de  Joanne  Bapt. : 

Pr»bel>ant  faeilem  victum  lilveitria  mella, 
Pomaque,  et  inciillis  enat»  eautlbai  herbtt. 

b  Aliud  quoddam  herbsegenus  quod  iiie%ramvo- 


A  esse  non  8init,quosreciiut;  peccatorDeomnon  Tio- 
latappropiDquaDs,Deu8  peccatorem  saDctificat  cum 
propiDquatPbaris»e,  Chriatus  peccata  dod  reclpit, 
cum  recipit  peecatorem,  quia  Deus  dod  crimiois» 
sed  bominis  est  receptor.Uode  Pbarisseus  dod  qua- 
les  veDerantfSed  qualesredibaDt  videredebuit  peo- 
catores.  Certe  Paulum,  quem  persecutorem  mise- 
raut,  prsedicatoremvideruDtmox  rediisse.  Sed  jam 
Deus  gaudium  suum  de  reditu  peccatoris  compara- 
tioDe  qna,  quasimilitudine  insiDuet,  audiamus.  Bt 
ait  ad  Ulosparabolam :  Quis  ex  vobis  homo  qtn  habet 
centum  oves.et  si  perdiderit  ex  eis  t<fiam,  notme  di- 
mittit  nottaginia  notmiin  deserto,  et  vadit  ad  illam 
quw  perierat,  donec  inveniat  eam  f  Bt  ctm  int>enerit 
eam,imponitstiper  httmerossttos  gaudens  ;et  veniene 

g  domumconvocatamieos  et  vicinos,dieensiUis:  Can^ 
grattUamini  mihi,  qnia  inveni  ovem  meamqtuBperie' 
ratJta,dicotH>bis,  gaudium  erU  in  emtis  super  tmo 
peecatore  pcenitentiam  agente,quamsttpernwaginta 
novem  jtistis,  qtd  non  indigent  pcefUterttia,  Semper 
quidem  cum  perdita  reperimus,  DOTum  capimos  eu* 
mulum  gaudiorum,  etest  jueundius  uobis  iDYeiiisae 
perdita  quam  non  perdidisse  servata,  Sed  hae  pa« 
rabola  plus  diviDae  pietatis  quam  coDsuetadinis  hu- 
maD»  loquitur,  et  exprimit  veritatem.Magna  relin- 
quere,amareminora,Deipotestati8  est,  non  est  cu- 
piditatis  bumanfle :  quia  Deus  et  qiUB  non  sont  fiacit 
e88e;et  perdita  sic  sequitur,  ut  teneat  quae  reiiquit; 
et  amissa  sioinvenit,  ut  quae  servata  sunt  non  amit- 
tat.  Ergo  non  terrenus  pastor  iste  est,  sed  coelestis, 
et  parabola  hasc  tota  non  figurata  est  laboribns  bu- 

^  manis,a0d  di vinis  est  obumbrata  mysteriis;  sicut  ex 
ipso  numero  mox  lucescit  cum  dicit :  Qtiis  extfobis 
homo  qui  habet  oentum  oves,  el  si  perdtderit  ex  eis 
imomfQuarenon  quinquaginta,quarenon  ducentas, 
sed  centum?quare  non  quatuor,quare  non  quinque, 
sed  unamf  Ut  ostenderet  non  ex  damno  f ulsse,  sed 
ex  numero<i  plus  dolorem.  Namque  amissio  nniiia 
totumdissipaveratcentenarium  nuroerum ;  et  totnm 
de  dextera«redegerat  ad  sinistram,  utdispeDdio 

cant,  ut  refert  Theophylactus  loco  cit.>  et  Jacobus  de 
Yitriaco  Histor.  Orient.  lib.  i  cap.  53  ;  nec  aviculas^ 
nec  pisces  marinos,  quod  perridiculum  est.  Consonat 
Ghrysologo  commuoior  sententia  auctornm :  nam 
Orienlalibus,  ut  ait  Hieronjmus  in  Jovinian.  lib.  u 
cap.  7  locustis  vesci  moris  est.  Hinc.teste  Eusthatio, 
Odjss.  0,  axpt^ofoyoc,  locttstivorm  dicti  sunt.  Merite 
D  adeundus  cl.  Bochartus  de  Anim.  p.  ii  lib.  iv. 

b  Alias,  peccati  veniam . 

«  Hoc  est,  Pharisaei  minime  consideraotes,  quod 
Christus  Dominus  nostrorum  non  indigens,  sola  mi- 
sericordia  et  pietate  nos  ipsos  quaerit^  dicunt :  Pee- 
catores  recipit,  hoc  est  peccatores,  veluti  rcm  sibi 
utilem  recuperat  amissam;  quasi  dicere  velint  divi- 
nitatem  ex  perditione  nostra  aliquid  damni  passam 
fuisse.  Bene  dixissent :  Peccatores  suscipit,  hoc  est, 
peccatores  in  suam  ffratiam  libere  etgratis  admittit, 
ut  infra  serm.  470.  Mita. 

^  Ali^a,  plus  doloris. 

Blreneeus,  adversus  Valentinum  lib.  i  cap.  13, 
ait :  A  numero  nonagesimo  nono,  qui  est  in  Imva,  per 
unius  addUionem  transfetri  in  dexteram,etibi  centena 
constitui.  Quem  locum  laudat  Pierius  Valerianus:  et 
fttse  docet  hanc  numerandi  methodum  ab  antiqois 


«41 


SERMOGLXIX. 


6U 


uniuB  et  sinisira  olauderet  oiiinef»6t  deztera  nilha- 
beret.  NonagesimuB  et  nonus  numerue  in  siniitra 
latet  ciauaus.  constriotusluBret.  teneturoppreMus : 
quitamen  ubiunus  perceperitet  senseritaugmen- 
tnm^moxdeztersetransitad  paimam,moxcenteua- 
rii  numeripenrenit  ad  coronam ;  et  si  non  habuisse 
centenariumnumerum  dok)risest,cuju8  ddorisest 
perdidisse  ?  Videtis  quia  perunius  ovisaiuissionem 
pastor  iste  lotum  gregem  eecidisse  de  dextera,  et 
ioium  in  sinistram  doluerat  recidisse;  et  ideo  reli- 
ctis  nonaginta  noTem,unam  sequitur,  unam  quserit» 
ut  inveniretin  una  oQmes,redintegraret*  omnes  in 
una.Sed}amcoelestis  parai>olfB  pandamus  secretum. 
Homo  habensoTescentumChristuse8t.Pastorl>onus, 
pastor  pius,  qui  in  una  ove,  hoc  est  in  Adam»  po- 
snerat  totum  gregem  generis  humani,  hanc  inter 
amoenaparadisi^hancinregtone  vitalispascuaBCol- 
locaret ;  sed  illa  vocem  pastoris  oblita  est,  dum  lu- 
pinis  uiulatibus  credit»  etcaulasperdidit  salutares, 
et  tota  lethalibus  sauciata  Yulneribus.  Hanc  ergo 
Christusveniens  queererein  mundumyin  uterovir- 
ginesB  regionis  invenit.  Venit  susb  nativitatis  in  came, 
et  in  cnicem  le  vens  humeris  susb  imposui  t  Passionis , 
et  gaudens  tota  resurrectionisgaudioper  ascensum 
ad  coBlestem  tulit  et  pertulit  mansionem.lTt  voeavit 
amicosetvicinos.  Hoc  estangeJos.  Dicens  iUis  :  Con' 
graiulaminimihi,quiainveni(n>emmeamqHaperierat, 
Gongratulantur  et  congaudent  Ghristo  angeUsuper 
ovis  Dominicffi  reditu,  nec  indignantur  intoto  sibi 
priBBidere  solio  majestatis»  quia  ^  de  coBlestibusiD* 
vidiacumdiabolofueratjamfugata:  necpoteratper 
Agnum  qui  peccatum  mundi  tulerat,  in  supema 
campliusinvidiA  penetrarepeccatum.  Fratresi  ille 
nosquBBsivit  interra,  nos  illumquffiramusin  coslis ; 
ille  noeportavitsun  divinitatis  ad  gloriam,nosillum 
sanctitate  tola  nostro  portemus  in  corpore :  Glorifi' 
cate,  inquit  Apostolus,  et  portate  Deum  in  corpore 
vestro  (1  Cor.  vi).  Ule  Oeum  in  corpore  suo  portat, 
quinullumporlatin  suoBcamisoperationepeccatum. 

SERMO    GLXIX. 

De  parabola  drachmce  perditce. 

Per  onmes  evangeUcas  lectiones  latere  mysticos 
sensus  et  coelestis  intelligentieB  maneresecreta»  no* 
runt  soli  quicumque  divini  Spiritus  gratiam  perce- 
pere.  Ecce  posteaquam  pastor  Supernus  perditam 
centenarii  gregis  ovem  perquisivit»  invenit  etange- 

Qsitatam  foisse,  et  quomodo.  Unde  Auctor  noster 
hnnc  morem  respiciens,  inquit :  nonagesimum  nonum 
numerum  in  sintstra  latere  clausum.  Quoniam,  cum 
laevamanns,  digitis  complicatis,  et  polUce  super  me- 
diom  digitam  compressoi  ostenderetur^nonagesimus 
nonus  numerus  indicabatar  :  cui  nnmero  si  unum 
tantum  addamus,  mox  centenarius  numerus  evadit; 
qui  non  per  laevam,  ut  supra  compressam.  ostendi- 
tur,  sed  per  dexteram  eompresso  versus  palmam  au- 
ricolari  digito.  Unde  numerus  ille  nonagesimos  no* 
nos,  si  per  additionem  unitatis  fiat  centenarius,  de 
sinistra  transit  ad  dexteram.  Ex  Mita. 

«Nonaginta  novem  oves  humanam  genos  est jper- 
ditum,  una  ovis  Adam.  Hac  ona  recepta  claoditar 
eenteiiarius  numerus,  et  omnes  recipiuntur. 


A  lorum  latitiam  totam  eoBleste  jamretuUt  ad  ovile 
muUer  evangeUca  producitur  in  figuram :  qua  lumine 
accenso  dedecem  drachmis  unamdrachmamperdi- 
tam  sic  requirit,ut  inventa  hac  de  lucro  suo,  de  suo 
gaudio,  causam  pariat  coBlestium  gaudiorum.  Sic 
enim  dicit :  A  ut  quce  muHer  hahens  drachmas  decem, 
si  perdiderit  drachmam  unam,non  accendit  lucemam 
eteverrit  domum,etguoeritdiligenter,donecinveniatf 
Et  eum  invenerit,  convocat  amieas  et  vicinas,  dicens  : 
Congratulaminindhi,quia  invenidrachmamquamper' 
dideram.Itadicovofns,  gaudtum  erit  coram  angelis 
Dei  super  uno  peccatore  peenitentiam  agente  (Luc. 
xv).  Putasne  muUer  ista  communis  est,  authabuisse 
eamdecem  draohmas  humanoputaturex  sensUyaut 
unamcasucrediturperdidisse  mundano,autsimpli- 

£  citer  contingitquod  eam  nocturno  requirit  in  tem- 
pore,  autluceraamdenostri  ususmore  succendit, 
aut  consuetum  quod  eam  perdidit  et  invenit  intra 
domum,autfamiliarequodamicasad  IsUUam  con- 
vocat  et  vicinas,  quas  perdens  convocasse  non  legi- 
tur  ad  moBrorem  ?  Novum  danmi  genus,  et  quod 
drachmam  ^  non  ablatampatefaciat,seddilapsam  : 
etquodeamdomesticis  absconditam  lenebris  etnon 
defossam  dolisloquatur  extranels.Videtisquamsin- 
gulare  sit  totum,quam  morem  transeat  et  supergre* 
diaturhumanum,  quamdivinum  spirBt  etredoleat 
sensum,quam  attoUatad  coelum  menUs  inteUectum, 
quam  coUocet  insupernis,  quam  cogatsuperai  cor- 
dis  accendere  lucernam,  etinstarevangeUcsemuUe- 
ris,  per  OominiciB  lecUonis  obscura,drachmam  quae  • 
rere  scientise  salutaris.  Antequam  Ghristusadovem 

^  venireterrantem,etmiserandisdiscursU>us  attritam 
misericordibus  humeris  sublevaret  ad  coelum,  et 
onustus  pecore  pio  inaccessas  lupis  perveniret  ad 
caulas;muUer  habens  decem  drachm  as  tenebras  diu- 
tinas  susUnebat,  et  nonsolum  drachmam  perditam 
deflebat  unam,  sed  ipsas  novem  drachmas  sU>iresi- 
duas  non  videbat.Nox  ei  erat  jugis,erat  ei  profimda 
etperseverans  caligo ;  cui  luceraa  sine  divino  igne 
ad  noctis  solatium  nonlucebat.Sedposteaquamsu- 
peraus  ignis,ignis  Spiritus  sancti  flammeo  se  super 
apostolos  imbredifl^udit,  etnon  minus  frigidaquam 
tetra  mortali  um  corda  toto  ignis  sui  calore  succendit, 
mulier,  id  estEcclesia^accenditluceraamsuam»  id 
est,  interaum  iUum  suicordis  obtutum,  hoc  est,  H- 
luminatos,  ut  inquit  Apostolus,  oculoscordis  vestri 

D  (JEphes.  i).  Accendit  ergo  luceraam  suam,  et  iUam 

i>  Favet  Auctor  opinioni  aliquoram  theologorum 
asserenUom  Locifero  revelatam  fuisse  unionem  l^- 
postaticam  humana  natur»  cum  Verbo  divino,  et 
mde  somptam  occasionem  soperbia  et  invidias  que 
diabolum  et  assedas  ejos  dejecit.  Vide  Suarium tom. 
I  disp.  42  sect  i.  Mm. 

c  Uoc  est  per  graUam  bonis  angelis  concessum ; 
vel,  qaia  indivia  fugata  foerat  e  coelo  per  sempiter- 
nam  diaboU  et  sectatoram  expulsionem  ;  vel  qoia 
Agnos  propria  morte  coBUUbus  pacem   reddideraU 

MlTA. 

d  Molier  quse  perdiderat  drachmam,  Ecdesia  gen< 
tiom  erat,qaiB  veram  Deom  perdiderat,  non  quidem 
ablatom,  seu  ereptum,  seddilapsum,  hoc  est  negli- 
genUus  eostoditom.  Ex  Mita. 


6Vi 


S.  PEffit^  QMYWbDGt. 


m 


JUdaic^iiitloliiliilitgtioi^dBtt^*  tift^ftiiltlHfebHsfttei^  A  qMMbittMihddi&mttifll^itiMtliaMiittttiliamtti 


til  dpostdlicum  pbstlabdf^ili,  dbttecidtn  dlditifeni 
dtachmls,  hobest^Decaldgo  legU,  di»ft<Jhttiatii  pefdi^ 
tam  repefiret  iii  Chrislo.  Chflstdsestplenulli  deita* 
tls  numisroa,Clirtstd8  fest  dr&chmh  noslr*  i^edemplio- 
ni^  et  pretii,  Chi^sttiH  est  (}di  ^t  mi  ih  legis  D^ca- 
16^0  et  latebat,  Christusest  qiiem  hftbeb&tfetSyna^ 
poga,  ct  tenebris  ImpdgdadtibUs  hon  Vldfebiit.Oecfehi 
drachtnas,  deCeto  IfegiS  diiimlli  ietbA,  ht  qtdbus 
VirbdttHjefdiderftt  etSydaftdga  dhdm.QUod  dtiiimf 
lUud  ^ddd  itl  fidcl6si&  pritdUs  t\m  Idcerha  Afdetis 
erdt,  Joaunes  idVedlt,  didfeute  Domitib :  tlie  imt  tu^ 
cinid  atden^  (iodh.  V),  diciiilte  fevfetigellsta  t  fh  prin* 
cipio  ei-at  Vetbum,  fet  Y^butfi  mt  nptid  Dim,  « 
Dem  erat  VefbufH  (/odM.  i).  Hoc  fuisse  ih  Dfed^fd^ 


ad  lue^mAmt  Supbt  faoe  Itttetur  ui  ooBiui»!  ^uia  in 
undpee(^att>r(!  ptsnitetitiaA  ageat»  totiusChristiaiii 
potiuli  tUaruit  pl«uitudo>et  tota  deitatis  forma  Cbristi 
noithii  refliisii  iti  dradhma. 

SEttMO  CLM. 

AeCristo  prohobis  varias  foi^nuU  suscipfente,  apo- 
Btoios  boennte,  tnorbos  ti&atUm  mittetite,  et  pam- 
pertatm  prmcipiente. 

tleatti^  Mdteds  hodib  cUm  Gaiilaett  DdUiiUdill  re< 
tulitdifbdtbi^sb  <iaslelld,  itleffabilem  circSatlos  prodi* 
dlt^JUipiet&tetil.Jfft  drcuibat,  iht\\iii\  JHuseimtiB 
in  tirtuitu  (fdCf^S  (Mart.  ti).  Audistis  queUiadaicH 
dutii  dil*(iUit,quemsidmodum  te  t\  proptefttf  ubiqtMi 
pietai  iUdefe^sa  pefquirit.  fitille  qhiciipitipse  otA^ 


jathpatescAt.  Audi,  int^yAiJsra^l.bominkihbeukim^  g  nia,  hee  ab  nlld  e&pitur  ipi^  ci^atura,  intrftt,  et  tub 


Deui  unus  est  (DeUt.  iv ;  Marc,  xii).  Hoc  Sjhagbga 
dhm  non  videt  in  Pilio,  amittit  ih  Palre}  diim  bon 
credltitiCbflsto,  ChHstUm  Ittthalil^r  Cfucittglt  J  cui 
nleritoperDecaltJgum  cotisequenterdiclluf :  Non  dH- 
cidei  [Exod.  ix).  Siquldemdum  JuddiiUslpiam  mah* 
datorum  seriem  capite  detruncat,  ^  aUte  Chrisd  quam 
legisexstitithomicida;  undeettotum  corpusDeca- 
logi  relorsitinChristum.iVon ocddes,  nonmceckabe^ 
ris:  damnata  estSynagoga,qu«  Juncta  diis  genUum 
repullt  Chrisium,qui  seposita  potestate  dominands, 
conjugis  ad  eamdescenditaffecltii.iVon/^iirfiim/h- 
des.FuralaestDominicamresurrectioneni,qU8epre- 
tium  mtiiUbus  dedit,  ut  resufrectionis  infoderet  el 
occulerelveritatem  (AfaMA.xVVtil).  Nonfatsumtesii' 
monium.  HfecestquceconquisiVitfalsos  testos  (If^t/f . 


auguitatuf  iu  cbff^ore,  tui^  iti  habitacuHs  se  cOAP- 
ctat.  EtUle  ciuJU^  di^jestdtAm  tot  ddciliudi  quoU- 
dikha  ti^stattif  cl&mahd :  Plehi  ^unt  coeli  et  tehyj  glo* 
rir  tna  (Btcl.  (n  j^ntprcefat.  MUs.),  tbis  Jjfopter  l« 
cirtUit,  ftppiret,  Videtur,  et  teuetUf  in  locls.  Quo  ^e 
moVetimmobilispleUitudo;  quoaccedit,  tei  utide 
recedit,quosuntpleuaomniat  Ettameti  tAdit,  fe> 
dit,  descendit,  ascendit,  et  totum  te,  et  propter  iB 
liomoDeUs  patiiUi^,  oquiate  nimis  diligiti  nimfs 
amat.  Hdbitu8sUscepit,fofmas  variat,cdtnmdtatoffi- 
ciatet  Utihti  ipeUs  tibi  fesplehdet  id  fubd  (B»>d. 
iii),  utperddid  te  frigidum  fidei  calore  succfendat ; 
nuucelticescitcdfeiestiflammeus  incoiumna  {B.vod. 
xu),  ut  rembtis  ignof antiSB  tties  tenebris,  pef  aoiitu- 
didesmuudlhujus.  viampo^sis  scieutiftpefcurrere 


xxvt),  utimpleret  illud  :  Exsurgehtes  testes  iniqui,  ^  salutaris^nuneidemtibiUUbisVertiturincoiumnam, 


qux  ignotabam,inte)rogabanl  me  {Psal.  xtliv).  El 
reVerkatitertradere  non  poterat  veritatis  auetorem, 
qtiia  semper  sola  impugnat  falsitas  VeHtatem.  Sid 
rtiit,  Sic  per  gradUs  cadit,  qui  de  scalis  labituf  et 
cbrf  uit  praiceptorum.Nam  si  Domitium  DeUm  cfedi^ 
disset  untim,adhocf  uinarUm  barathrtiih  non  vehis* 
set.  Sed  tios  lucernam  matris  Edclesiftf  jadi  sequa-» 
nitir,6t&mbulante3in  ItimineDominidvultd^,  Chri-' 
stttiefvetiiaiuugad  drachmam ;  itque  amicas  et  vi-i 
cih As,  id  6il,  Ecclesias  gentiutb  cbtiVodemUi,ne  ma^ 
tf  etii  nbstf  am,dr&Chm£im  suanl,  nesci&nt  itiVenisse ; 
et  dlcamus  cum  propheta  1  Paravi  tucernafn  CkHstfii 
meo  (Ps,  cxxxi).  El  quii  lucefna  pfofuertt  Audi&- 
mus ;  Ecceaudivimut  iam  lnEphrata,ineentfHUi  frtltH 


dt  ardenten  tuorum  tehipef  et  miins  animoruifl:oanc 
te  ut  &qdiiti  p^tegii  pennis  sapientia^,  etcmlestetH 
l)l*dtoeiJtadvoitttum,  dleehtfe  Mojrse:  Sient  oguflci 
pn^iiigit  hidUM^uUhi,  et  supiirpuUos  snos  eonfldit, 
extihdeni  dtas  ^hai  accepUeos,  et  suscepit  eos  super 
scaputdssuas.Dominui  solui  lueebat  eos,et  hbn  erai 
cum  eis  DiUHalienus  (Deut.  tttw,  Jk:ttaLXX).  Nund 
sicut  galUna  educit^  ducit,  vooati  recipit,  protegit, 
portat,fovet,  ambit,  amplecUtur  (ifa/^A.  xxiu)»  et 
sui  volatus  oblita,  suaBtemporaUlerimmemor  liber* 
t&tis,  tui^ih  i)enetfdUbtis,tubVeriialufinpulvore,  ut 
te  vemacuHs,fdmiUafibtis,'dome^dcis  alat,erudiat, 
institUiit  nuirimeuU^ ;  nunb  nt  pasfor  bonus  aitissimis 
efrautem  soius  reqniHt  iti  mbntibus,  solds  idvenit 


ifi  dampis  sitvx.  tntroibimUt  in  tdberndcuturfi  ejui,  0  soltt^  snis  humdfis  impoiiit,  et  ne  ampUus  iti  terrenii 
(KfofttMiM  in  ioco  «M  ttetmmni  pedm  e^M  {iM.).  pasouis  iiiporum  fioorsibaspervadariSiGOBlestes  eve- 
E66e  t)ttdd  ^ef  di^tehiios  eftuipos  dt  nemdfadiffUsa     hit  at  perduolt  ad  oaulas  (Luc*  xv).  Sic,  sicut  dixi- 


a  Ita  editionesnonnoUfle,  Colon.  i6i7,  Venei.  4636, 
Logdon<  1680,  Lagdun.  Bajnaadi  1088*  In  nonnuUit 
alhs,  everrit.  Evertit  autem  legutit  in  saero  iexiu  ve- 
teres  Laiinorum  tibri,  ei  mss.,  ei  •ditio  Sixti  Y  itt90. 
At  mendose*  Legondam  enim  esi  ai  habei  Grsecus» 
everrit.  Exemplana  olita  quisdatn^  «Me  Gregorii 
Magni  l\)ir«bani  efmndal.  Qaibut  MMoiiiar  Anabro- 
siusepist.  ii,initio.  La  Haje  spreiis  emendaiioni* 
b4s  legf  vuli  everiit. 

to  kl*.  Gn«ed«  oppotiiam  habii :  Legis  ablMiiam 
ChMMti  mstiUi  kmnMda  :  imde  ei  iaium  eorpus  thca- 
logi  ntonit  in  Christum.  Ullfra  iii  faniiaftMff  lattio» 


leciori  dijudicandom  reliqoo.  Mihi  probatur  im* 
pretsa.  Hoe  est,  oum  Sjnago^ajuncta  diisgentium 
adulierium  cemmisit,  et  Chrisiam  verum  sponsom 
repulii)  lunccapui  decem  praeceptoram  bei  deirun- 
cavii ;  auod  esi  Uiad  :  E§o  sum  Dominui  Deus  tuus. 
eiCi  Undeprius  Ghrisiam  menie  occidiiquam  legero: 
ei  ioiam  eorpus  Deoalof  i  afe  reiorsit  et  reiecii  ;  Tel 
rejecii  inChrisiam,  id  est  Ghrisio»  eiejus  ficclesie, 
observantiam  Decalogiremisii^  qaama  seabdicavit. 

Mlf4. 

•  Ms*  Gmsan.tqui  t$. 


iM 


imm  cLtx. 


«1« 


niu8)liabilai  8iittipit,forB»9  nurial^  ti  iit  l8  Btttol 

iA  fnailus^pse  sua  totias  matit  8t  eoi^iBUtatdffl^ia 

Eiquia  diu  dreuie^at  utdiriper^t  et  deToraret  iui' 

iiiieil8|naacii8C888anooircuit  utt8Tindioet»ut  eri^ 

piatChristhSjdioenteSoriptura  :Adver$ariu$  ve$iei^ 

twui  ieo  rugimi  eircuii  futwrene  quem  tie9ortt(L  Fetr. 

▼).  Bi  eonvoeavU,  inqilit,  duodecim.  Fott  diiltuma 

temporatetnBnoctis»  auroraBuiedeiidei^atb  splen* 

doreeBternuediesGhrigtueaOBter  reliiiitin  iuaett, 

qui  dacMieoim  iuai  horasiii  apoetottetuiBduodeaim 

BigoaateraptaretiHunodieiB  baatus  pBalmista  pro" 

phetaii  TidittpiritUiOttmeaBebat  r  SmceH  diee  fiulm 

/lerti  Bmninus,  eweuitemui  ei  Imiemur  tnea  {P$uL 

(ai¥u).UDde  et  ApottolosiuoiB  ae  fidei  filiOs  appei^ 

lal  eredentes  :  Vo$  fHiilucH  Mi$et  etiei{l  TkB$i  t). 

Ei  ewnvoeavit  duodeeim,  DuodeoariuB  numerus  i»ltt 

parquatemariumtripartitauinobiBmonBtrat  el  fbr- 

BBalquadriiam:  per  quamTrinitas  tota  loto  oriie 

apettoiieiB  ▼ebituretfbrturexeur8ibuB,ut  dtabolam 

milis  l^eliatoreipugnet,  ut  mundl  superblam  mAn>- 

9Q6ttt8  ▼ictor  inolltlet,  ut  dlBOordiad  gentium  pa6ifl>' 

eaa  aufei^at  prAlialor,ul  debtruoto  i&ferao,hde  estt 

peeoati  foTeo,  diuturno  careere  atlitflarum  huttiaoi 

generie  captivitatem  liberam  triumt)lii  BUi  perdu^at 

adglbriam.HunoTrinitatiscurruffl  bCAttis  PsalttastH 

▼idilpropbeiali8piritu,cumdidebat:  k$^di$ti  iH 

aUmm,cnptivamduxi$tic&pii^itutemi  o»tepi$tid&nd 

tn  kominibue  {i*eati  utfii).Hunc  eun^titb  ^ibi^sUoPA' 

iri8lSpiritui,Baacto,Dominu8ttumdiceret,prttpara- 

bat:  miiieiU9umfmm$upervo$,quiajugummeum 

emveeei^ti  onuemium  teve  etf  {Maith.  xi).  Nescit 

laeBeseere  bAJulus  misericorditie,  pietatls  etector. 

Deodeeita  palriarchtts,duodecim  distinctos  ih  tribu- 

bu8(dfn»  XLtaiiquodeeim  fbntes  eremi  {E^.  xt), 

d«edeeimiordAnislapideselevat088x  alveo  (Jbkue 

iT))ta  figuram  formamque  apostolici  nuhieri  Aiisse 

deaeirtptoB  serutatori  legis  relinquimus  altius  ad  pro- 

]iaadiim,quia  nobis  cur  bidos  ad  pntodicandUm  dU 

sdpQlos  ndserit)  pfoposit®  leetionis  series  cdniitn^ 

$Lp»Tite.Btcmpiteo$mitiere binos  it  btnoe.^  Binos 

itiitubatnedeBtituiasingularilas  aut  ti&garet,ut  P^ 

trus ;  autfugeret^ut  loannes  (Mare.  itv).  Cito  eadtt 

IragilitaB  humana^quA  de  se  superlxft  cohfisasocio!! 

despicit,  non  v ult  habere  ciollegam,  di($ente  SbH^ 

ptura :  Et  vceuni  cum  ceeideritfet  non  e$t  $ecundu$ 

qui  erigat  eum  (l^dcf .iv).Quanttllh  atiiem  alter  alte- 

riu8  roboreuir  autilio,eddem  serlptuf  ^  t^^tattlt*,  bttm 

dioit :  jFVttter  9ttf  dd/tifmftirafhtty^)i^a^f  cft;tfai  »hti- 

nOn  {Prov,  %nU).Btewpiteo$  MitlensbinoeetbMoi. 

Nee  mirum^niltreB^  sl  TrihitAI,quflB  ex  dUdd^tidriO 

numero  tripartitam  conscendit   (iuddHgaih,  hud6 

a8eenditett)igaih;htduobusnuntiisdaotumYdbatid 

moaBlretur.etolareiit  populorum,dicente  Apostolo: 

NumquiASuimrumDeuitAntumf  Nonne  etgentium  f 

«  Missos  fuisse  binos  tacet  Matthaeus.Biisit  autem^ 
ot  cdllAt^  op^il  se  mutuo  juvarent,  ui  ait  Brutehsis; 
tQlh  dd  M^nam  testimonli  fidem,  ui  vult   Groiiu^. 

i  V6hu8se  Dominum  in  hacprima  legatione  mani- 
festum  dare  apostoUi  diviate  prdHddntid  d6tufaidfi- 


A  ifiimo  et  gentitm  (B4^Ai\)  ;4i  llilpleatur  Isaim  vati- 
ciDium»(tui  se  aseeDSOrem  blgte  vidU^tl  tliiitatUr^ubi 
audilsibidioi : Quid  tu  Vtdeifet  mpoHdU^bid^O  Us- 
$e$$orembiga{f$aitti)f{Xtide  tnox  Oecidisse  B&bjr-* 
ionem  elamat,  et  omniafH&ulptilia.QuiBdubiiat,fra^ 
tresiiier  has  bigas  Christutfl  salutafes  iuequitdBsti 
disoursusidumtideatapbstelita  prftdifeatidne  bor- 
raisee  teapla,  idola  deperitsse,  ea^sassd  petiUdum 
ButUuB)  el  victimastipsas  ardB  ^um  thUHs  sic  fUmo 
jem  tote  etaauisie  perBibouht  T  HAi  bigail  Habaouil 
videNt  cttmelamat^t :  Oe(asi^»H(ffi  sUpef*  equ6s  tuoSi 
et9quituiuiuu$$dnHa${ffabae.\\\yBt  dedH,  inqui^ 
eiepoiHtatemepiHtuUmfmmundofum.  Ht5c  ^st,diVi'- 
nm  VirtutiB  ihslgae  |hdt)  t^bpesUdlAiUgUUHstnunl^ 
phiiiit pned»  sute  pr«dd  i  p8e,ip9ll  eaptitis  «Uis  ip«e 

0  captivuBttiUbtisquoodamBuiB  tiUctUsipee  diaboiUii 
nuuc  tradaiur,quatenu8  eorum  subjleiatur  impisHb, 
quorumahtefueratmagniflcu^setvitute.MeHto  do« 
letigemit  merito.merito  ^tridet,quise  tidtst  homi-' 
num  seBtentia»  humiueih  potestaie  pehielil,  qul  si^ 
Deum  homiiiibUB  Idnga  diu  fuerat  peirsUasione  men' 
lituB./?(  prmeepU  eiSfnequid  t6ttei*eHt  in  m,niil  vi^ 
gum  iuntum,nonperam,Honpdnem,  nonihsmis  (BS- 
Homo  oum  operarios  Ihtltatad  opera,  non  necessa* 
ria  vietuftsolum^sedetiam  largo  fundit  epulas  ap- 
paratU,Utcoavivlumhumanitatiseffus8epondusope- 
ris  superet  et  laborem.t»  Deum  quautum  atedit  inhu- 
mahum,  qui  ad  opera,  ejus  iutitatus,  pera,  pane, 
pretioonUstusincedit,etanxius;utautl^ssusauttar' 
dior  ad  opusoperariUs  infldelis  occuH*ai,aut  ocdUt* 
rere  fortassis  noh  t)Oisit !  prmmia  promiiUt  ille  co- 

^  piosa,  totehirogiraphlB,tot  t(isiibus,ldrgam  spond8t 
illiB  mercedem,  tu  eum  nequis  ^aneih,  neqUe  te^ti- 
mentumitnpioBpiHtu  m&Umas  pri^bitui^umTTIsipsUni 
euth  ndh  esses,  dedlf  eise  ;  et  quidquid,  homb,  h&>> 
b^$  deditipse ;  ^t  tiUhi  tibi  ^c  tui8  voluplatibus  tit^- 
reti,  Vicius  neee^saria  Uon  neg&vit :  huno  ^his  tirtU'' 
tibus,  sUlsopeHbU8set*tienU,nonpahem,ndn  ti^iiU- 
mentum  eesUmas  largiturum  T  Hot^  ipsUth  iqudd  ih 
pera,  quod  ih  zona  portas,  quis  dedit  iiblTQuid  ilU 
de  sUo  insUltaturuB  occurrist  Notit  quia  ditesbs. 
oGede,  homo,  0pibu^tui8  isuffidtUbi  ditlha  paU- 
pertas,depohe  BaroiU^4ditlU&rum  hidruhi^ohUsiud 
ndn  potest  p^ir  angustahl  tiam  ad  bpu^  Duthintcds 
messi8pervenil^,teni  cxpeditus,tenihbblrad  opera, 
aiitequam  nudus  et  «xspoliatus,infideHs  omnibus  op)^ 

D  rkfio-A  rapiaris  ad  paehaUl  ;q^ia,  sicut  sdHptUm  est, 
Mortentem  dttHfrtoj  non  w^uttnrtir  {Psal,  XLvni).Sil 
UbiperaooUstieUU&tua,flitfibit>ani8tltatu& ;  Ut  sit 
terusplaaisGhri3tUsihtlta,quidilit!  Hgoi^ihpanU 
(/oatt.ti).SUUbliUprettum  mefcestua,qui^ille  pree- 
miumexigii8ecurUs&Christb,quiut8equereturChH- 
8tum,hUdUsd6spelitfespueUSfi(leUterquodhabebat. 


tum,  communis  est  cum  Chr/Bologo  sanctorum  Pa- 
trnm  opinio. 

c  Locus  ex  Mita  correcUor.  Ali»  editiones»  Ceisa, 
homo,  operibus  tuis. 


647 


S.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


6U 


SERMO  CLXXI. 
De  diseipvlis  Ulotis  manibus  prandentibus. 
Sicut  fulgura  cum  8aza,monte8,arbore8,ip8a  do- 
morum  culmina,  terribili  coUisione  dis8olvunt,8en- 
8U8  horoinum  mentesque  corripiunt :  ita  Dominus 
quoties  in  Phari8ffi08  intonat,  8uo8  timore  salutari 
corrigitetemendat,  8icut  hodie  eyangelicussermo 
perdocuit,Phari8iB08etScriba8  vitupera88e  aliquos 
di8cipulorum  Domini,  eo  quod  non  lotis  manibus 
manducarent.  Nemo  cum  hecaudityexistimetdisci- 
pulo8  Domini8ubspeciecontemptU8inculti8  etlulu- 
lentis  manibus  edere,nec  mens»  Domini,necconTi- 
vii  communis servare  et  colerehonestalem :  quando 
istud  nequenatura  patitur,  neque  hospitalitatis 
admittit  affectio.Quis  aquam  manibus  non  ofiPerat 
mox  ad  venientis  obsequium,  qui  ad  offerentis  tri- 
stitiam  mox  recuset?  preBsertim  cum  Dominus  ipse 
arguat  Simonem  inyitatu8  ad  menwn^Pedibusmeis, 
inquit,aguam  non  dedisti  {Luc.  yu).VuJt  itaque  fie- 
rl,quod  sic  exigere  perdocetur.  Sed  Pharisffii  non  di- 
ligentiam  corporis  in  disoipulis  Domini,8ed  super- 
•titionis  susb  baptismata  perquirebant  ;nesciente8 
unum  bapti8ma,quod  Dominus  non  lavandis  solum . 
sedinnovandis  animabuset  corporibus  invenisset ; 
quod  noncorpus  ad  cultum  vit»,8ed  conscientiam 
diiueretadsalutem.Hoc  propheta  precabatur,cum 
diceret:  Ampliuslavameab  injusliliamea  {PsaLh), 
Id  e8t,quou8quemelegaliterlayas,etme  non  lavas? 
layamepergratiam  semel,  quem  lavacra  legis  in- 
numera  non  laverunt.  Sed  hoc  aperiat  nobis  ipse  qui 
sequitur evangelicus  sermo :  Pharismu  inquit,  et  wn- 
nesJudcnnisicrebrolaveruntmanus  nonmanducanty 
tenentes  traditionemseniorum^et  cum  de  foro  veniunt 
nisi  bapttzatifuerint  non  manducant,servantes  baptu 
smaealieum  et  urceorumacxramentorumet  tectorum 
{Marc.  vii).  PharisiBe,  qui  te  mundumcredis,  cum 
tuaomniatuo  sintpoliuta  •  conyivio?In  foro  tudein- 
nooentissanguioe  disputastiyde  rapiendasubstantia 
pauperisperquisisti^perscrutatnsesqualiterhberta- 
tem  addiceres  servituti,  et  cum  interiora  tua  tanto 
sint  confecta  crimine,quemadmodum  teexterior  )a- 
vareetmundaresufficiat  aqua?cordaetcorpora  no- 
stramundare  hsBC  poterit,oumfuerit et  ipsa  Spiritus 
sancti  purificata  commercio,  ut  visibili  ministerio 
inyisibile  purificationis  nostres  perficiat  sacramen- 
tum.  Sed  tu,  Jud6Be,calices,urceos,ffiramentabapti- 
sasy  qu8B  motu  sensuque  carentia  per  naturam,  ut 
reatumnesciunt,itanon  sentiunt ;  hsBC  honoras,  et 
te  perquemcontaminatasuntomnia,nonemunda8 ; 
tuis  U8ibu8,tui8  obsequiis  hac  mancipata  purificas, 
et  tedivinis  offioiis,diyini8  ministeriis  nonpurificas 
mancipatum.Sedno8,fratre8,non  quid  Judasis,  sad 
quiddiscipulissuisDominusresponderit^audiamus: 
Dicebatautetn,  quodqum  de homine  exeunt,itlaeon' 
taminanthominem,Abintusenimdecorde  hominum 

*  Ob  Pharisaicam  conscientiam  peccaiis  deiurpa- 
tam,  ut  infra.  Mita. 

^  Ms.  GflBsen.  Iste  suus  expugnator  esse  potsst ;  scd 
suusessenon  poiesttiberatorihoc  est,  potest  quidem 


A  proceduntcogiiationesnuUsB,adutieriafformcatioiuit 
homicidia,furtajavaritisB,n£quitisB;doltUiimpudicitiaf 
oculus  matus,  blasphemiss,superbia,stultitia  :ofMm 
haecmalaabintusproceduntetcontaminant  hominem, 
QufiB  spatia  terrarum,quflp  magnitudo  urbium,  qon 
latitudo  regionum,  tot  hostes  ferre,  totinimicosca- 
pere,  tantassustinere  preBvalet  natione8,quotvitia, 
quot  delicta,  quot  crimina  rapiunthomanossensos, 
hominum  cordapationtur  ?Vidistis,fratre8,quod  ad 
unamovem  genera  lota,tota  feritasbestiarumaoee- 
dant,  qunmagiseo  88Bviunt,quo  seexplerenequeunt, 
satiarinonpossuntuniuscapiionevoracideQtepnedo- 
nes  ;qui  plushinonstuantettabescuniyquodcapere 
nequeunt  et  vorare ;  quod  ad  unam  columbamtot 
milvi,  tot  aquileB,  vultures  tot  voraces,  tantarom 

n  curratcongeriesaviumsordidarum.HancnumeroBi- 
tatem,  hanc  multitudinem  senserat  propheta  com 
caneret :  Circumdederunt  memoto,  quorum  nonest 
numerus:comprehenderunt  me  iniquitates  mestfet  im 
potui  utviderem{Psal  xxxix).  Abintus  de  corde  kih 
minumprocedunt,  Tolerabilis  est  hostis  cum  muros 
arietat  extrinsecus,  cum  foris  positus  ceditaliquando 
conflictui;cui  veroestintus  inimicus^c^jusadversa- 
rius  in  ipsis  penetralibus  jam  desaBvit^iste  seintelligit, 
et  sentit  oppressum,  iste  se  et  captivum  pervidelet 
deplorat,  iste  suus  expugnator  essenonpotest,  ^  suis 
esse  nonpote8liberator,alienum  requirit  auxilium, 
queBritalterum  defensorem.  A6m<taexetml(ieeonie. 
Novus  est  hic  ordo  bellandi :  de  hominecoatraho- 
minem  gentes  exeunt  bellatureB  :  non  contentffi  in 
occulto  yincere,pro8ternereinabdito;  quasi  qus 

^  famam  quaBrani  hominis  de  ruina.  JudeBi,  quiforii 
sunt,  se  et  sua  forinsecus  lavent ;  nos,  fratres,  ab 
istis  vitiorum  sordibusemundemurintrinseeusrhas 
nequitiarum  gentes  innosirismentibusGhristopro* 
pugnanie  yincamus,  hasdelictorumbesiiasdeno- 
stris  cordibus  terrore  Dominici  nominis  effoge* 
mus,  has  criminum  rabies  et  yoracissimas  aves  a 
nostris  sensibus  crucis  hastafortiter  propeUamas ; 
ut  civiiaiis  nostreB  splendor,  templi  nostri  sancti- 
ta8,  domus  nostreBinteger  et  singularis  ornatos,ad 
habitandum  semper  in  nobis  nostrum  provocet  et 
inviiei  auciorem.  IUuc  vitia  redire  nequeont,  obi 
Ghristus  cum  suis  virtuiibus  commoratur. 
SERMO  GLXXII. 
De  invidia  et  hypocrisi. 
▲udistishodie,  fratre8,quemadmodum,dooi8eolo- 

D  sit  alios,  seipsomjanitor  invidiosusexclodit  Vivvo* 
6m,  inquit,  legis  peritis,quia  tulistiselavemseie^f 
^non  introistiSyCt  eos  qui  introibantprokibuistis(lM* 
XI).  Audistisergo  qnemadmodom  dumseclositalios, 
seipsum  janitor  invidiosus  excludit.  Aoceperatolaves 
PharisfiBus  non  ut  clauderet,8ed  uiintraredesideran- 
tibus  aperirei :  sed  ne  intraretalter,  ipse  permaoere 
foris  maluitperli voreni. Omniaquidemvitiaadsuo- 

per  se  pognando  vin<;ere,  sed  ab  molestiis,  dammsr 
pericohs  se  eripere,  aut  penitos  liberare,  non  valet 
Expogno  signat  pugnando  vinco  :  Liberator  vero  di' 
ciior  pericoli,  ^i  molesiieB  ereptor.  Mita. 


649 


8ERM0  CLXXin. 


650 


tiims6mpertenduntetpro8iliuiitliBsionein;sed8uos 
8emper  ampljus  invidia  consumit ;  invidia  suorum 
eamifex  semper  exstitit,  extendit  sensus,  torquet 
animos,  discruciat  mentes,corda  corrumpit.Rtquid 
plura?  Hanc  qui  receperit^suasustinetsine  fioesup- 
plicia,  quia  inse  domesticum  semper  diligithabere 
tortorem.  Quis  ibi  malorumfinis^ubialterius*  bonum 
pcena  est  alterius  ?  ubi  cruciatus  alienusestaliena  fe- 
licitas  ?malum  multiplex :  quotsuntprosperitatesbo- 
minum,  tottormentasunt  inyidorum.Gumsliis  vitiis 
aalmuspoteritconfligere  Gbristianus,invidiamquis- 
quis  antequam  sentiat  nonfugerit,  non  evadit.Hec 
peritis  legislegem  suasit  non  aperire^sed  claudare; 
et  salutaris  prsceptinon  commodare  doctrinam^sed 
negare ;  obserare  scientiffi  fontem  et  vitalis  fiuenti, 
onginissusB  secretoi>  divitias  obstruere.  Iste  vek>- 
citer  f  ugiendus  est  morbus,quia  quos  contigerit  non 
paiitur  jamsanari.InvidiacGBlum  tentavit ;  ibi  enim 
diabolumfecitexangelo ;  us8itterras,quiButiquepa- 
radisi  nobis  amoenaflammeocustode  seclusit.Reges 
urget,  quiabsBC  Herodemin  cossvos  Gbristi  sic  com- 
polit  desievire,utante  lacquam  sanguistenerisfun- 
deretur  ex  membris  {Matth.  ii).  Gbaritatem  violat, 
nam  b»cGain  reddidit  firatrici(lam,et  innocuamad- 
huc  terram  <^  novi  sanguinis  cruore  perf udit  (Gen.  iv). 
"Vastat  popiilos,  namque  Jud0BOsb»c,  si  dici  fasest, 
^i  capit  sermo,fecit  esse  deicidas :  deioidas  diximus, 
AOQ  quo  pervenit,  sed  quo  facinus  boc  tetendit.  In 
CbristoenimJudainonbominemtantum,^  sed  Deum 
Filium  Dei  conati  sunt  opprimere,  necare  virtutes, 
cnm  dicunt :  Bic  e$t  fuerest  venite,  occidamus  eum^ 
ei  nostra enl  ktgredUa$eju$(Marc.zxi)  Sed quid  valet 
diabolasad  Deum  ?  In  vidia  quid  valet  adDominicam 
obaritatem  ?  Inviditdiabolus  nobis  terram.sed  dona- 
viiccBlum  Deus ;  daves  scienti»  legisperitus  sust  ulit, 
aed  clavesccBlestisregnl  per  Petrum  largitus  est  Gbri- 
stus  (i#a/M.xvi,i9).  Acsic  invidiasuis  commodisest 
nudata,  et  bomo  ditatus  est  ipsa  •  necessitate  dam- 
norum.  Bene  ergo  in  sequentibus  Dominus  adjecit, 
dicens :  AttendUevobis  afermento  Pharit(Borum{Luc. 


A  xn).  Quia  in  fermentonon  estmolesmagnitudinis, 
sed  tumoris ;  et  conspersio  tali  specie  inflataest,Don 
ditata :  quantum  enim  efiPerbuerit  ferventius,  tantum 
farris  massa  turgescit  et  totam  formam  levitatis  im- 
plet,ettumoris.  CSongrue  ergo  a  Domino  dictum  est : 
Attendile  vobis  a  fermento  Pharisceorum,  quodest 
hypocrisis.Qmd  e8tbypocrisis,nisi  speciesartecom- 
posita,  quiB  aliud  in  re  agit,  aiiud  promittit  in  vul- 
tu  ?  HiBopenes  Pbarisnosper  scientiam  tumescebat, 
Apostolosicdiceute :  scientia  inflat  (I  Cor.  vm).Illos 
namquescientiainflabatadsuperbiam,D0Qin8truebat 
ad  vitam ;  et  corrumpebat  ad  malitiam,nonadpru- 
dentiam  promovebat.  Eratin  eor um  facie  bypocrisis, 
eratin  eorummenteinvidisBbydrops.eratin  pectore 
siticulosus  fons,erat  ardens  unda,qu6B  suis  magis  ac 

^  magisinflammabaturfluentiSiUtbibentisnon  exstia- 
gueret  sitim,  sed  augeret  incendium.  Sic,  sicbypo- 
crisi  ministrante,  suis  semperinvidiapropinat.  Ab 
boc  nos  morbo  subtrabit  Apostolus :  Cum  nos  non 
in  fermento  veteri,  neque  in  fermento  malitice  et 
nequUice,sedinasymissinceritatisetveritatis  (I  Cor. 
v),  sanctum  Pascha  Dominicelebrarecompeliit.Ve- 
ritas  nescit  tumorem,simplicitasbypocrisim  prorsus 
ignorat.  In  azyinis  siDceritatis  et  veritatis. '  Hac 
suntcordisazyma,  bsBcccBlesti  dulcedine  confecla, 
biBCgratiiBsaporatapinguedine,  haec  sancti  Spiritus 
igne  decocta ;  bfficnosmanducantesAgnum  Dei,A- 
gnum  qui  tollit  peccatum  mundi,ad  nostrum  Pascba 
solemniterimmolamu8,quibusGbri8tus  ad  IsBtitiam 
totam,  totam  est  natus  et  immutatus  ad  gJoriam. 
SERMO  GLXXIIl. 

^  De  D.  Joanne  Baptista  et  Herodp.. 

Pastor  bonus  pervigiles  noctesydies  anxios  ducit, 
no  quidcalliduslatro,nequidluporum  feritasastuta 
perniciosum  charogregi,nequid  noxium  mohatur. 
Pastor  bonus,  sicut  Dominus  dixit :  Antmam  suam 
ponit  pro  ovibus  suis{Joan.  x).  Sed  et  oves  bonfe  pa- 
storis  suiaudiuntattentisauribus  vocem,pa8toris  sui 
semper  sequuntur  arbitrium,pastoris  sui  totam  faciunt 
voluntatem.  AsceoduDtcoUes,  petuntardua,  mutant 


•  Ms.  Gffisen.  etVallicel.,  honor.  At  revera  tnmWta, 
nt  aitDamascenus  hb.xi  Orthod.  fid.cap.  4  pag.  428, 
est  tristitia  ex  aUerius  provemens  bonis.  Et  Basilius 
M.,  orat.  de  Invid.,  statim  post  initium,  pag.  445  : 
Invidia  est  dohr  de  proximi  prosperitate  ac  rerum 
successu  coneeptus. 

i>  Ibidem  :  VitalU  fluenti  originemy  per  suam  invi'  ^ 
diam  obturare . 

c  Novus,  id  est  recens  per  homines  in  mundum 
immissus.  Ms.  Gaesen.,  fortasse  meUus,  innocentis 
emoreperfudU.  HissimiUa  Ghnrsostomus  hom.40in 
Mattb.  pag.  369 :  licsc  scevum  fecit  dcmonem  hac  ra- 
tione  prtma  ccedes  patrata,  sic  natura  fuit  ignorata,  sic 
terra  fuU  contaminata.  Homilia  Basilii  M.  de  Invidia 
digna  est  quee  integra  legatur. 

'  GontendithicpluribusMitaJudaBos  in  lego  doctos 
cognovisse  Gbristum  esse  Messiam  et  Dei  Filium  ;  at- 
tamen  invidia  et  malitia  excscatos  ipsum  mortiadju- 
dicasse  :  aitque  his  terminis  seotentiam  Chrysologi 
esse  exi>Ucandam,  Ucet  in  ea  non  omnes  Patres  et 
scholastici  conveniant.  Quam  ut  finnius  stabiliat, 
innititur  precipue  Ghristi^  testimonio,  in  ilUs  verbis 
Joan.  vu,  iS  :  Et  me  scUiis,  $t  unde  $im  $citi$  He- 
bnsorum  Scriptar«  dupUcem  Christi  generationem 

PATROL.  LH. 


tradebant :  alteram  «Bternam  et  hominibus  ignotam  ; 
temporariam  alteram,  certoque  tempori^  loco  fami- 
Ueve  addictam.  Unde  turbfle  in  vulgi  aoimis  excita- 
bantur.  In  allatisautemChristlverbisinnuihumanam 
generatiooem  seutiuDt  multi,  quibus  apte  Christus 
respondit :  Unde  $im  $cUU,  et  ex  Patre  dumtaxat  me 
agnoscitis ;  alia  vero  mihi  est  origo,  quse  vos  lalet. 
Locum  diversimode  interpreiantur  Patres  GrsBci,  et 
ex  meute  Chrysologi  juxta  Mitam  :  Nostis  quid  ego 
sum,  Dedum  ex  hominum  natura,  verum  etiam  me 
scitisesseMessiamet  Dei  FUium,quamquamper  sum- 
mam  maUUam  dissimuletis.  Arrisit  explicatio  hiec 
Maldonato.  Cieterum  Judspos  Christum  cogoovisse 
tenent  Origenes  tract.  49  iuMattb.  ;auctor  Oper.  Im- 
perfecti,  homil.  40  ;  Hieronjrmus  in  comm. ;  Beda, 
fib.  m  in  Matth. ;  D.  Thomas  Aquinas  m  p.  quest. 
47  art.  5  in  corp. ;  aUique  a  Mita  laudati. 

«  Hoc  est,  quia  homo  ex  invidia  diaboli  necessario 
incidit  in  temporalia  damna,  propterea  a  Ghristo  Do- 
mino  ditatus  est  bonis  spiritualibus,  qu»  altioris  sunt 
gradus.  Mita. 

'  Ms.  CfiBS. :  V$rita$  e$t  cordi$  azyma,  eale$H  dutcC' 
dine  confecta,  gratia  $aporata  pinguedine,  etc. 


m 


8.  tntil  GttRtBOLOCt. 


fittpe  regiones :  ac  sicaptapascuisyfrriguafluentis,  4  Si  ad  totios  diTiii«»virtiittieuimMi»fiadtoin«qiiid- 


umbrosa,accommoda,8ecretaquieti8locapenetrant, 
reperiunt  amoenitates^etdeliciisperfruuntur.EtTos, 
fiholi.Dominicigregisportio  copiosa.niTeoetdiTino 
yestitajamirellere,  moBifetu,c^ftlestigermineperflB- 
eiitn!a,%ipernostr8DTOcisaTi(!itumadlo>eaBfl&pesaluta- 
ria,  ad  salntaria pascua  pervenistis ;  iA  pernostriaer- 
toonisfltietita  aaimi  vestrissstus^yestrttsitisteiBperas- 
tisardoretn  ^sisub  doctriiift  uostiwtegaiine  ath{uairta 
6ommoditate  recuiiastis,  tipttB  ordinamusaltendite^ 
tpttb  dicimus  audfteyCpns  f^cimtts  approt>ate  ;iiee  pro 
Tolutitate  vcstra,sed  pro  dlisposrrtionenostrapradi- 
cationis  ttostrsd  percipite  rationem  t  ^  ^ive  eum  dici- 
'mtrs^^degraduisto,  sive  cQmde^fiacerdotafivede 
^ro  tetnporris  ratione  tractamus,  ut  oves  bon»,  tit 


quid  est  potestatis  iafigaetalimortA  sd^foatal^vMp 
dum,^  cursetantflBmor^eMefaeitaueloremf  fiMi- 
per  febrit  ioipie(at,aplureaesiseaipererttd«iitM  #6bU- 
netur,  earere  dementia  Atrar  nascil;  iaae tumtpm 
geBvit»qaotiesmaitttrumteiidtt;Bepmiit4iiinp»rm<- 
IH  monlem ;  siM  letluJls  6stMi»,ei]m  ^l^  JMtem 
erudelis  exietit.  Beee  leeMes,  nt  ipse^^cia^am  wiwji 
inChrieto:  adtcampeeeainredit,^  veoitadoa 
eo^esiiamneremedieitten.  AUimdemdieibmU  * 
]^m4it;€lUver§dMamt^im9iptopketme$i,mU^m% 
'miUi  ex propkeik.  Quo emMi^  ElerodeemM  ^.iftemt 
immfm,quemeffo4ecoUam;MeremmTemi*mmfim. 
Ifalevolo  quidem  al^mMeeiisiiteelisipeeerimiBU 
«ui,  «esertor  seelerise«ive«ii  IseioeriB  aeeuselmrMd- 


cbari  greges,  dllei^  prgnora^sine  Yastu  imrpigr»,  ac  g  'flMit.  Jeannei,  quem  tgo  4eooikivi,  ip$ee$i  ;  hie 


Idtofldei  curso  donVenite,cofntmrrite.Necvoslooe- 
tum  mutaitio  lam  propfoqna,  eft  spatia  sic  arctata, 
atitteddantdesides,  aittfaciantimmmiranrtes :  quia 
nec  oVis  ad  caulasperveirit^siprosuolibHoperva- 
gettir  ;  necscientiamdisctpulus^pc^tenit  obtinere,  S| 
doceri  pro  sua  voluntate  contendertt ;  eegrotus  quo- 
que  numquam  ptfterit  reciperei»iiitatem,8i  pro  sno 
fuerit  curatus  arbitrio.Sed  quia  ndbis  hodie  contra 
lupum  furentem  sermo  e^t,arreptopastoralibactilo 
tran^amus  ad  e  vangelicamledtionem.  A  t/tf  tt;t(,inquit, 
'Berodesrex(manifeiium  enimfactum  erru  nomen^Jem), 
et  dicebat :  Qtita  Joannes  Baptista  resurrexit  n  mor- 
tuis,  propterea  virtutes  operanturin  itlo  CMarc.  vi). 
Stultus  de  mortuo  pie  credit,quem  feriUiterpersecu- 
tus  est  vivum. /oann^s  resurrexit^BM^  ettamen  con^^ 


re0if  MionNfts.VerumdkM :  Mm  ne«t  inCbrialesm 
i^esurguiA,  Ma  in  em  ipse  paHlurOirieliw  ;et ^t 
^onoreapitiM^idfMmbra.perteDditiilamentoonun 
peena  ad  do4opem  08pitis,adcapi4ievedoBdetiDJ«Hn«n. 
9oameSiquemegodeeollavitipHe9t.l^'9mt.%ap\immt 
egregius  jndeKj^oeDsor  merum,  discfpltneB  cuBtap, 
'vindex  imieoeBitias^oriittimm  poBM^quoddeooUMe- 
«rH  JoaBnem  dioH,  'quare  -ileoeikHverit  itaeet^ne^ole- 
statemregiamtBiitiifeoli^eonliioderet^tufpitado  ^eed 
evangdlista  prodH,  ut  ioterfsotoris-dedeousinlMfe- 
*otiproduoatt  ad  gleriam.  fkmiipee  ireretifos.^inqiiit, 
wi5it,fw1»mi^/oomiem,-gae<fflPf7^tim^«aiMef'gj^ 
'pter  Herodmdem^xoremP^ilippijff^4s^iiqmittdU' 
xerateamuaorem.BieebatenimJomme$Herodi:ffon 
HeetHbikaher»uaorem.firatrie  Hrt>if  erodieeyqummmr 


fltetur  ignorans,  quia  in  Ghristo  pro  Christoresurgit  ^  esse  duorum  frcttruBreeeleris  amove  •oonleoliit^mt 

dfFeotione  violaret  afiBBctum,  elsoeieretuplleMlMe- 
'rodias^neessentvelnomine  diesiniiles,<|uiief  onleee 
lercmorlbusryiteqne-eonsirtilesy-et^jupgefeplorifo- 
cabulo,quo6eriminum  jttttxeral  tnrplluda  Himoetgo 
llerodiasinsidiabatorJoattniillerodesiodullemB^aen 
^incebat  animum^iiidfas^tanienaduilsm  dilfevebot 
'Illa,ttees8etarguens,  arguentis^teBdebalodiBonem ; 
ille^ut^laceret  incestm,^ceptivu9ips€rju«(umtasldm 
tenuit,  et  vinzitinclusum,  quia  in  innocentemreus 
iacilenoo  poteratdictace^enteatiam.Cluin  aefiidis$et, 
^inquit,  opportmit4s.dim,^erodminatali8smkmnm 
fedtprine%pfkas)tribm^etpnm%s€aiitms;  amnf  ea  <s, 
trassetflliaipsiusTterodiadis^etsaltassettetpfaetHtset 


occisus.  fierodes,quidegitgladiustuus'?  crudelitas 

tua  quid  profecit  7  quo  processit  impietas  tua  7  si  ut 

ipse  dicisy  rediit  ad  virtutesi  resurrexit  ad  operadi- 

vina,  qui  furore  tuo  putabatur  ezstinctus  ?  Joannes 

resurrexitsicutfateris  ipse  :nonhicpersona,  sed  in- 

firmitasperit  ;nonhic  Joannes,sed  mors  magis  tali 

morte  succubuit  :iliusa  est.poena,  carnifez  habetur 

irrisus,  ipsa  est  cognitons  miseri  dece(5ta  sentenfiai 

que»  ioterevptumnoq  perdidi  tysed  promo  vit  Jbannes 

*re$urreoritamortuis,propiereattfirkUe$operaniur  in 

•t7to.'El  sihostiyfegis,  per  legem  tanwiilUeoresurre- 

clionem.promissam  didicerat  mortuorum.Et  srre- 

>«urreeturumJoaanem  noverat,  curinsanusoccidit? 


'Seute  coAspleQis 
'GoDcidiiSieram,  p 


zraMeweiieralytUfftiH 
febft'  •sdaia  tirawnsUiit. 


Bz  exedra  pontlficali  item  ve^ba  fadebant  aflti- 
tstites.  Vide  laud.  Ferrarium,  llb  iii  c^p.^f^-pag.  "396. 
Aurfelius  Prudentius  B.  Hjppoljti  banlicam  uesci'!- 


•  Ferrarius,  de  Concion.,  Ut  astrudt  e-gradlburai-^Hifittb.^v,%  twwiunttpiWqefcWlilo,  et^fMlMgeras, 
tarishabitasfuisse  concione8,h8eceadem  verbaOirj-  ^  aliique  disputavere^  haustum  esse  a  preplietia. 
sologi  laudat  llb.  iii  cap.  7  pag.  347.  Sfdonius, carm.         ^ms.  Gses. ,  emr-ejm-mortipmteier  >e$se  mmiitmit  f 
Buchar.  ad  Faustum  Keieosem,  sub  fin.  :  ^^WA.^pessidetwr. 

'f  Omeiaperireniam  diela. 
E  ^AnMnrf^Hereden>tlo*ertl4iffe^fanMetlive«iyas- 
'sivomqeePliilippi  *eei  leflfliini«viri  :^t  egitlie«e>in 
'fierodem  violarat^erodls  -^tfPkHitfi  'fratr«m«B«- 
tuum  afTectum.  Mita. 

i>  Qa»  tieredies'  tn^avWllel»  teo»le»HitewiM  sq- 
'perabat :  attawen  lllem-nen^efieiebat  Benidee  ^wl 
oam  ms.  Offis.  :  HerMf9^altigme^nen*oineiebaimHi' 
^mmn  ,'^c  'est,«Herode9Msen'ienebat«eiteHunrfieeo- 
diadis  sibrper'vim^8abjeetum/vei*edpiiepti«me8ett 
-paratmo,'itaot  8billa'feeedere«en*valefet.4toA.^ 
Tortasse'  Herddes^Mn  vine^baMuilBMMU»fieeeili«iii, 
»«it«jtendoiit  eaea*aprepeaio  ^f^et^j  si*  t 
'^eHe^BeeeuF^HiBJ^eeac. 


n^to  leb^^dveptayeeitwirsubiMButrfbaDsl 
Tolttt«r,  sailHUftpnBdkiMiit4e.l)6mD. 

o^  V«l  potius  qnoddam  meten^p^Tchoseos  geims  cre- 
didisse yidetur^erodes  :.qaod  fet  JadsBis  persuasum 
fuisse  edocemur,  pfscipue  aThXlone/de^domnlis. 
Hebrfleomm  autem  rabbini,  de  quibas  Grotius  ad 


m 


SERlfOGUXlV. 


6B4 


Sn^^imulqu€reemb$ntibui^R€MaUpuella:  Pek  A  et  lot  habeatfaoiiioffitsui  wfailrot»  qvoftkabuitpra- 


nm  qwxi  «u,e^  dabo  lUiLEijuravUilU,Quuiquidp0' 
|i^,<totoh'6t,e^'amii(/tmitifMMnr«^ntitt«tJagrat^ 
iohumaoiisrex,qui  virtuti  tant«,tam  gloriofo  iabori« 
tam  memorabili  faoto,  non  totam  regnum  suum»sed 
dimidiumdedit.Et  quaresibiTel  proparte  servavit» 
quiposttaotam  domussu»  gloriam.post  tautamfa^ 
nutUs  saootitatem.post  tale  castitatis  exeaiplujn,esst» 
Tideri,  viYere,aoa  debebat?Ula  ergo  eriminis  filia» 
noa  natur»,  noa  tam  ad  matremtquam  ad  ipsam 
sentinam  sui  sceleris  mox  cucurrit;utquaBfluidatota, 
tota  ferat  resoiuta,s«9vatet  truculentarevolaret,  et» 
ut  de  ipsis  arbitus  loquar,  ut  tragcediam  nefandam 
caneret,  quffiimpIeveratturpissimeconuBdiam.  4t 
illa  egressadixitnmiriswBiQuidpetamfHlaverodi'' 


sidesdisoipiin«.Ciiaifi««tiiiiiaaiel/Uta^WJSferoiit^ 
<(tffiiaMa«i«<>inqttit,e<i»UttMM«lireredt.Bespondit 
suo  turpis  generi,dumpatri  oomplafet  torpiori ;  da 
aduiterio  namque  non  nisi  turpis  debmt  procreari : 
qus»  fractis  gcessibus»  eorporeidissolalo,  djsjanota 
oompage  membrorum^loQiitibus  ex  artevisoeribos, 
tota  patri  fltfret  deformitate  forBosior. «  Kt  revera 
suam  credidit  tuno  Uerodee  eum  talem  vidlt;  nam 
pulassetalieoam,  upudioamveiabqaantnlism  per- 
vidisset.Serpeos  tttAolatebatinlemiaa,qn»replB]M 
gf  essibus  fiexttosiaietbak  loto  coipovevirot  effodit, 
ut  disoombentium  meatee  futor,  veneoom  ooffpora 
sauoiaret,  boosuses  verlerentttr  in  beilMKi;  nec  vino 
jam  teies,  sed  isngoine  potafestar ;  4  aeopanenh 


xit :  C^ntt  jQwmis  Boftistw.  Et  it^ressasUUimeim  g  bidi,sed  oarnibus veeeerentorhomaaD«.Talesnlif ne 
festinatumsadregemtpeiivitdicemiVolo^utprotinus 
iiesmiMimdMcocij(iMJomnisBaptisiQtM  cealrtAla- 
li4S  est  rex  \  propteriusiurQMlMm,4tpropter$imuLre* 
eumientee^nQluit  eamcontristare;  MstatimreMmissie 
spiculatareJussU  afferri  caput  qius.We  asUem  oMst, 
eideeQHaviteummcarcereyetaltuUtcajimtsjusimdiseet 
et  4edM  iUudpuUatetpueUa  dedit  ilM  «ta<rt  eii««Sie 
jttdicat «  o^easoppressa  orapulis^  8olutaviao>et  toto 
qoodaounodoebrietatis  demersa  nattiragio.  YolaM 
protiausdesmikiindiscQcaputioanuie^SeepwSi^B^' 
maa  eaput  bominis  petitjjcui  suum  capatsentantia 
pcincipaLisQiebat  addiotum,  diceale  Deo :  ^lipmser- 
vabit  caput  tujum^  et  tu  iUius  ekseryabis  eaieemeum 
(Gtfo.  iu>.  Iniongumnos  trabit  proUxitasleclioAis, 
e^satiaia  aUttmprQmavello<^ipsioaimmeAsapco* 
ftwditas.  oyuSecmttshodieqttai  seqttttntor^  nedum 
aacaia  faafaai  oA  aoeos»  qm  sani  profae  disaaAa 
Iransmittat^  14  in  olauaola  aostri  sammeadTimoa 
eloqttii,  qttodsiae  oausaottoiMrfefit:aai  tolagst>> 
ouoa  asrpenlia  aatiqai  iste  loaaaee  aoeier  iaterer 
naiik  et  affttsiftae  sui  saaguinis  exsliaiit  oceisat. 
SBBHO  CLXXIV. 
De  decollatione  D.  Joannis  BaptisUe* 

Haiodianffc«ftacrueateaepotos,eofivivittm  sic  ia^ 
rala,  liaae  lerra,  tuaa  cflBbuo,  bodie  mecum  ^NeAor 
bMnroUelexpavit  aiidatoa  ffsrodit^inqait^ttlafeiiiis 
cmam/acit  (iiaro.vO.Beaaeosaam,qutanoAiuai,^ 
tenebnsaddictusestbic  natalis^in  quo  noctis  filiu3na- 
toa  ^t,,  UM.  (HoL  NataUs  sui,  inquit^  ccenam  fedd. 
prfmei9iimK  iriburm  sLpmtniSiGaidlam  (M^re-  ^K  ^ 
Qwd  egH  iaeaola  eieMasenper  iiapletas  t  Oflmev 
evocat  potestatee,  trt  non  tam  multos  convivii  sui 
sQoiM,  qiuAPiuaJOMffierosQriminiasibitestesassumat, 

•  CJirj8pstomus,,to;n.  t  bomit.  84 1  Ebrietas  nihU 
atiud  eny  nisi  n^niis  commotio,,  eversio  rationis,desti'- 
tuiio  intelUKtujs^  absentia  intetlipentix. 

^  Rbem^laria  queadam  Latma  leffont  Ipse^  cam« 
Ghmoioi») ;  Bieconjrmo,  in  Quiest.  flebr.  ;  Iren^eo, 
lU).  IV  adv.  h»res,  cap.  78:  Lcone  PP.,  serm.  2  de 
lUit  Jfom.  Onkelos  apud  Calmetum  hlc  :  Recordar 
beris,  qjwd  sibifeceris  ab  initio,  et  in.fine  iUumobser- 
vabi$  :  nejnpo  qpi  e  f^mina  iUa  nasceiur  flliu3,i^»^t. 
*«~<qy(i^  a  t^acQ^)^  uDJi>9jsm  itu  vej^o  cojipeptAm  in, 
D^  «mw  mw&e;n„  jam  m*  ^A  initip»,  rabiem. 


tales  reddidit,qoiboa  adbaeftimantaaaDgaina  ea^ 
iatolil  tuae  iaanais;  vA  iUod  Ptehnistii  eaatdeosi 
(urobaretorilMirMaleantcsaaaotoriMiitiirtieilwlMi 
<err<i,^tiii<niai  iai^piiiii— i  eertiM  lamfiMMi«7ifafii 
(HaL  sxrn^  £eeeqoidc|iiMpariuiit|lolle  nooiibas 
pfolraelaeoavivia^eeeaqQldgeMratqaodeinn  nea* 
sitta  easilor»  e&  liaa  meaiiMa  iMbtM  viBM.  WecB 
qao  pffmipitalat  eiiin,rsiiad,hBnir<wfcetotisip^a» 
plalia  iniiasamaliMriaeeiKiiia  Be§aqaid  taolieeattefls 
arolalor  ?  SoiftcitiaMiz  eara  sibi  iaie  easibns  ad 
raiaaa^attastanliproplMtaeamdixit:  Utfuidirfm 
lisimkemmews^stimikitiemiemiisesmmifmmparieH 
imUmt^  eemaemrmimpmbm {Pwtd.  jup>»  Jaeebal  m 
Heiede  earo  oppteeaa  erapaiiftr  ebrialate  eaptiva, 
^qaMytiliMaalaloxanarelaeiilaailodeateqoam  ^ 
lodenle  la8eivia,pieaul|wel  foidquid  tappilodopa-' 
leielsadalarMB.PeltaMt^iiiNiiif,  teqait,  etda^ 
tibi ;  ei  jurmmt  sililMrat  mie«r,  doMqaidqoidlioiie* 
slalis  eel  virlatii  abiorat  Fe$e  a  sti  fssesieie.  ftrM 
pelerel  ioxaria,  atsi  castltatis  ialevila»,  podieitlei 
nocem,  aiortem  sibi  aoaipei  eaoifasltt  sMaetKafa  f 
Yekkwe  dm  miki  wldieeQ  eaped  Jeameie.  Si  eapui  vfrl 
eel;  ioxla  ApeaMaiB  (I  Cer.  x^  Ghrietasjacatatto 
aov^ie  ero  antiqaissiMue  serpeni  Christi  DominS 
leadebal  ad  aMrlem .  yaA>  «e  dbs  im^  ai  iiiiee  nqstif 
Jaoi  laoesEvidQsdnteoi0  8ervieaptlfeDo« 
degoitihit  silieaa  paMJdaeiD.  Fefe  tti  <fes  m^ 
m  deece.  Gur  ia  diseov  cor  preiiosegestas^qnem*  vf- 
liter  ocoidis,  nisi  quia  preiiosa  »a.  conspectuLemini 
mors  sanctorumeiun(FsaLexeyi  MocipsttmqiKidvis 
aoiiagia  qaomodk>  ipea  vie^qaiaagit  ts»  snperna  ra^^ 
tio  ahter  qoamvis.  hi  iUo  quidem  tunc  feraliantro^ 
non  aularegis,  rabies  tunc  fera  faatum  smun  etedir 
dit,  oum  oapotmaftirns,vidsl;.k>lom  sMinssensil^ 

fovebis^ 

•  Jure  llLta  ait  haUuciaatuia  foisse  ehejselogunib 
Non  enim  Herodiaa  ex.  hoc  Herode  Saloiaea  nliaaa 
saltatiricenx,  sed  ex£lei:ode  Phiiippotelraieha,.8oece- 
peraL 

<i  Alludit  ad  canesraiNbdosi,  qni  panem  non  edant, 
neque  edere  possuni  ;  oh  rabiem  tamea  boinaiieael 
cuncta  animanilia  mordere  sata^nt  ac  rabie  inAcere. 
D;e  q^us  $..  Augustious»  d»  lUvilt.  Del  Itb.  xiuj  capi 
SSin  QUidio».  MiivHi 

•  Emandai  Latioiiasi.  Bditi^  nmais»  nmittor. 


655 


S.  PETRl  CHRYSOLOGI. 


656 


cumliquor^m  sacri  sanguinis  sitiens  aspexit ;  ferca- 
iam  crudelitatis  suffi  toto  ore,  totisfaucibus  conten- 
ditetconaturabsorbere.SedJoannesvenitmsublimi 
positus,  ut  iucerna  super  candelabrum,tenebra8  ut 
fugaret,  dicente  Domino  :  lUe  trat  Iticema  ardens 
0i  luceni  {Joan,  v).  Yenit  Joannes.utjudex  in  tribunali 
resplendenSyUt  qui  arguit  adulterium,  exponeret  et 
damnaret  tiomicidam ;  et  qui  pie  yiTens  incestum  vo- 
carat  ad  poenitentiam,reserTaverat  ad  veniam^homi- 
cidium  etiamdamnaret  occi8U8.QaaqumflBso  meretur 
yeniam,qui  in  morte  Joannis  ipsam  poenitentiam  tam 
creduliter  interemit  ?  Gratis  cucurristia.  Herodes  et 
Herodias,  nomina  non  affectione  sociata,  sed  cri- 
mine,  *  qu«  vocem  intercipi  posse  stultissime  credi- 
disti.  Ego  sum,  inquit,  vox  elamantis  in  diserto 
(Joan.  i).  Vox  occidi  non  potest,  sed  magis  damat 
angustiis  corporisabsoluta.  Sic  vox  Abelin  suo  jam 
effusa  sanguine  magii  sonat,magispenetrat,magis 
pertendil  ad  C0Blum((7tfn.iT).Sicnunc,Joanne8toto 
orbe  damat,  totissseculisfacinusTestrum  cunctis 
refert,  et  ostentat  in  gentibus.  Ecce  Joannes  Ghristi 
capite  gloriator,  qui  capiti  putabatur  addictus.  Ecce 
eo  die  quo  tuflnisti  tuum.iUe  sibinatalem  coeli  con 
quisiTit :  quia  quando  tuus  ortus  mersit  in  finem, 
tunc  illius  finis  ortusmersitin  natalem.  Justus  enim 
tunc^nchoatTiTere,cum  proChristo  meretur  occidi; 
transfertur  ista  morte  Tita  martyris,  non  aufertur : 
morte  magis  claruit,  qui  obhocmortuus  est,ut  TiTC- 
ret  in  ssternum.  Eooe  tu  jaces  in  morte,  JoannesTi- 
Tit  occi8us.Tu  f ucatam  murice  purpuram  perdidisti, 
JoaDDes  cruore  suo  f ulgen  ti  purpura  semper  gloriatur 
indutus.  Tui  conTiTSs  nunc  participes  efficiuntur  in 
poBuis,  Joannes  coelestimensaeum  choris  Tescitur 
angdorum.Illeaudit  coslestem  jugiter  symphoniam, 
tuaudis  inferni  semper  gemitum  et  stridorem.  Ille 
meretricis  tu»,  salatricis  tus  addictus  in  pretium, 
nunc  regno,  nuncpnemiis  coslestibus  honoratur,tu 
mercedem  sententis  tus  cum  tua  filia  in  tartaro 
percepisti.Vestimentum  Joseph,  cumadulteram  fu- 
geret,  derelinquit  {Gen.  xxxiv);  Joannes  ne  Tideret 
adulteram,  ipsum  projecit  et  corpus.  Joseph,  ne 
adulteriumfaceret^libenscarcerem  suscepit;  Joan- 
nes  ut  arguerel  adulterium,eremum  carcere  commu- 
taTit.  Joseph  somnia  dum  rcTdat,  oTasit  exmorte; 

•  Aliasy  ^ttt  voeem* 

b  Ms.  Vailicell.,  feminarum  insidias. 

cHffic  iDscriptio  in  mss.  Gssen.  et  Vallicell.Hunc 
autem  sermonem  Mita  et  Tillemontius  habitum  cre- 
duntRavenDffi,in  die  DomiDic8Bnativitatis,occasioDe 
ordiDationis  Marcellini  episcopi  VicohaveDtini  ;  qui 
pnmusab  antistite  Rayennati,  utimetropolitano,fuit 
coDsecratus.  Ktco^c;enltar  catbedra,  qusssfleculoxni 
iDTenitur  dicta  Ferrariola,  dudc  parochia  5.  Georgii, 
ad  septentrionalem  ripamminori8Padi,nondiupost 
Lateranense  conciliuni  mansit :  translationisque  au- 
ctoremfuisse  Tolunt  FerrariensesVitalianum  papam 
anno  657.  Gausam  suspicatur  Henschenius,  tom.  II 
Maiipag.  i54,faisseMauri,RaTennatis  archiepiscopi 
soperbiam,  qui  a  Romana  sede  deficiens,  eo  insolen- 
tiffi  proffressus  fuit,  ut  Romano  pontifici  a  suo  tribu- 
nali  judicando,  diem  dicere  pradsumpserit.  Throni  et 
ddicti  successorem  habuit  Reparatum  ;qui,cum  dto 
resipuisset,  a  Deodato  PP.  Vitaliani  successore,  non 


A  Joannes,  ut  Dei  Kilium  reTeiaret,suscepit  etmortem. 
Joseph  dum  pansm  prsparattemporalem,  ex  auro 
torquem  meruit,ethonorem;  Joannes^ut  ostenderet 
(Matth,  xi)  coelestem  credentibus  panem,  raartTni 
torquem  meruit  ex  cruore.  Meritoin  natis  mulierum 
cunctis  majorest  hic Joannes,  qui  non  solum  adul- 
teras  arguit,  sed  et  licita  mulierum  consortia  Tir* 
ginitatisamorecalcaTit.  Etsi  Joannes  tantus,  Joan- 
nes  tali^,  tanta  eremo  separatus  a  feminis  ^  femi- 
narum  periculanon  CTasit^  quis  est  qui  interfemi- 
nas  TiTens  cTasarum  se  sine  labore  maximo,  ma- 
xima[  sine  cautione  confidit,  nisi  is  qui  sancto  aii* 
tur  Spiritu  ?  Qui  cum  genitore  natoque  una  cuncta 
disponit  sedcula  per  »vi  omnia  spatia. 
SKRMO  CLXXV. 

g  e  DeMarcellinoepiscopo  Vicohaventino,et  D.Mariw, 
Virginus  partu, 
Omnium  quidem  rerum  primordia  suntdura,  sed 
duriora  suntomnibus  primordia  generantis.  Sancta 
Ecdesia  RaTcnnas,  ut  primum  pareret,  Tiam  fectt, 
angores  pertulit,  sensit  dolores.  Ethocegit,fratres, 
ut  ordinem  partus  diTini  toto  Tcritatis  tramite  cu^ 
stodiret:nam  posteaquam  primogenitum  totios  crea- 
turas  Virgo  mater  ut  pareret,  viam  totiuspatrisB  per- 
cucurrit  ;sic  Tirgineus  partus,  sic  primitiTorum  est 
dedicata  naliTitas.Etnecessario,fratres,  Via  genera- 
tur  in  Tia.  Ego  sum,  inquit,  Via  (Joan,  xiv) ;  ut  om- 
nisaditusexcluderetur  errori8,etTiatortandem  coe- 
lumpeteret^qui  terreni  itinerisincassumdiu  sudores 
pertulerat  et  labores.  Et  factum  esl  in  diebus  ilUs, 

p  inquit evaDgeiista,extt( edictumaCmareAugusto,ut 
scrxbet  etur  universus  orbis.Ascendit  aulem  ei  Joseph 
a  GaUlasa  de  citntats  Nazareth  tit  JudcMim  ad  ct  vitatem 
David,qu€svocaturBethlehem,eoquodessetdedomo€t 
familia  David,ut  profUeretur  cum  Mariadesponsata 
sibi  u  Tore  prcegnante.Et  factum  estin  diebus  iUis,im' 
pletisuni  dies  utpareret^etpeperitfHiumsuumprimo- 
genitum(Luc.  ii).  Libethicaliquiddedoloredicere. 
Edicto  Csesaris  et  pagani  uDiversorum  Dominusob- 
temperaturus  occurrit,et  decreto  beati  Petri,decreto 
principis  Christiani,serTus  adhuc  aliquis  irrcTerenter 
obsistit?  Verum,  quia  neque  prospera  adTcrsis,  ne- 
quegaudiis  miscenda8unttristia,hi8omi88is  hodiemi 
germinis  Imtitiam  proloquamur.  ^  Habeat  modo  na- 

alia  )ege  veniam  obtinuit  quam  ut  Mauri  nomeo  ex- 
pungeret  e  diptychis.  Interim  factum  videtur  Hen- 
I>  schenio,  ut  VicohaTentinus  episcopus,  archiepiscopi 
sui  exsecratus  superbiam,  Romam  se  contulerit,  ubi 
sedis  suffi  Ferranam  transferendfe  petierit,  et  obti- 
nuerit  facultatem.  Hfiecille. 

d  Hic  Auctor  de  S.  ApoUinari  martyre  loqoi  Tide* 
tur,  qui  uti  primus  partus  Ecclesis  Raveon»,de  qno 
supra,  revercntiam  meretur.  Quod  si  de  Marcellmo 
loqui  placet,  sciendumest  quod  Vicohaventiain  pri- 
mum  SU8B  Ecclesiae  episcopum  habuit  Oltradum,  ex- 
terum  a  sancto  Sjrlvestro  PP.  immediate  electum  et 
consecratum  anno  Christi  Domini  330  Exinde  alte- 
rum  habuitepiscopum,  pariter  alieoigenam,  cui  ter- 
tio  loco  sufTectus  est  Marcellinus  iste,  qui  non  ad- 
vena^  ut  caBteri  supra  memorati,  sed  Vicohaventinus 
origine  educationeque  fuit.  Itaque  Auctoris  sensus 
Tidetur  :  Ule  episcopus,  qui  fuit  primogenitus  Ecde- 
sias  Vicohaventinfle,nabeat  reTerentiamprimogeniti, 


6«7 


SERMO  GLXXV. 


658 


tu8,qujprimiun  natusest,  pnmogeniti  reverentiam, 
teneatet  honorem  :MarcellinushodieYernaculi  par- 
tus  totum  rapuit  et  conquisivit  aftectum.  Gircums- 
tant  filii,  adsuntpropinqui,  coguatiototaconcurrit, 
familia  exsultat  omnis,  etipsa  penetraliadomustri- 
pudiantetlastantur  :  quia  videre  oculis,  suscipere 
maniiius,  hodie  primum  sanct»  genitricis  partum» 
sobolemquemeruerunt.Ipsaquoquegenitrixsponsa 
mater  et  Tirgojn  ipso  conjunctionis  suae  cubieulo» 
genuisse  nova  gratulatione  miratur. «  Sed  nemlDem 
turbet,  nuUum  moveat,  quod  in  tbaJamoipso  sponsa 
ipsacemitur  peperisse :  talis  non  est  de  crimine,  sed 
deyirginitateconceptus,  quandoin  taligerminecoe- 
lestis  partus  est,  non  humanus:  necuUushic  estsi- 
nistree  suspioionis  locus,  ubi  ipse  sponsus  sponsflB 
suas  testishabeturetcustos.  QuicumquesoUicituses 
de  facto,  esto  de  cxemplo  maximo  persecurus,  et 
prfficedentis  trepidatio  ad  tuam  cautelam  proficiat, 
et  raunimen.  Joseph  ilie  maritus  solo  nomine,  con- 
scientia  sponsus.prfiegnantem  sponsam  fluotuanset 
anxiasintuetur,quianequeaccusareinnocentem,ne- 
que  prfiBgnantem  poterat  accusare ;  tacere  tutum 
non  erat,  erat  loqui  periculum.  Admittit,  nonprodit 
crimina  accusator  insontis.  Erat  ipse  testimonium 

quia  peregrinus  vim  fecit,  et  more  primogenitorum 
angores  pertulit.  At  Marcellinus  hoaie,  non  quidem 
ttti  primogenitus,  atque  an^oris,  sed  uti  filius  domi- 
natus  et  domesticus  partus,  itineris  expers  (erat  enim 
jam  in  fide  catholica  firmata  ilia  Ecclesia),  totura 
suorum  sibi  acquirii  amorem.  Forte  etiam  intellexit 
Auctor  de  Ghristo  ipso  primogenito  Marin  sacratissi- 
mo  qui  modo  natus  dicitur  ante  Marcellinum,  quo- 
niamerat  annua  dies  Natalis  ejus  jam  coepta,  fereque 
mediata,  cum  Marcellinus  episcopus  consecratus  est. 
Mm. 

A  Portasse  populum  turbaTerat  hujusmodi  electio, 
nerope  quod  externs  non  fuerat,  aut  alias  a  summo 
ponlifice  immediate  clectus  etcoosecratus ;  scd  ciTis, 
a  ciTibus  electus.  arte  piscatoria  ignobilis,  fortassis 
uxoratus,  ac  filiis  dicatus,  nec  litteris  satis  eruditus : 
propterea  suspicio  esse  poterat,  maxime  apud  iuTi- 
dos,  qui  Dumquam  moriunlur,  etapud  pleberasedu- 
ctam,  aliquamcriminis  intercessisse  labem.  Ai  Chry- 
solo^s  noster  raiionibus  et  exemplis  8.  Joseph  ac 
beatissimsB  Virginis,hoc  neuliquam  suspicandumsua- 
det,  cum  prffisertim  ipse  MarcelliDUs  sponsus  sit  te- 
stisetcustos  intcgritatis  Ecclesi»  suae  sponsse.EteDim 

?[uam  optimeooTit  inejusmodi  eleciioDediTioumad- 
aisse  consilium,  cui  coniraire  nefas  est.  Quomodo 
tutem  distinctius  facta  sii  Mai^cellioi  cleclio,  dod  est 
meura  diTioare,  et  ex  perTeiusiis  Ferrarise  raemoriis 
aliud  habere  oequiTi.  Unura  id  notura,  quinquefuissc 
VicohaTentiae  episcopos  ab  aoDO  Chrisii  330  ad  ao- 
num  657,  quo  ierapore  traoslata  sedes  Ferrarim  dici- 
tur  a  Rubeo  Hisior.  RaTeoDai.  lib.  xi  pag.  109  edii. 
1  Addeotes  ad  Marijrrologiura  Usuardi  hoDC  Marcel- 
linumin  numerura  sanciorura  Dei  locaoi:  sedao  boc 
faerii  coramuDiicr  Ecclesia  Dei  receptum,  dod  sa- 
tis  coDsiat.  MiTA.  —  Ei  rcTcra  aliura  de  Marceliino 
in  aliis  ecclesiasiicis  iabulis  silentiura. 

^  Foede  corrupius  in  rauliis  ediiionibus  iocus  resii- 
tuiiur  ex  Miia  ei  ras.  Vallicellano. 

c  Ms.  CflesenaD,  cum  tibi  angelum. 

d  Vel  piscator  Marcellinus,  seu  ut  opinaiur  Tille- 
moniius,  aliquam  publicse  piscatiouis  praefeciuram 
gerens» 

•  Non  ioanis  nunc  operae  preiium  erit  subdere, 
qn»de  huiaasermoDisexplicatione  scripsit  PastriUut 


A  ca8titatis,erat  costos  pudoris :  aliud  noverat,  aliud 
intuebatur ;  confundebat visus  quem  non  conf unde- 
bat>>  Virginisfides:  actutet  vita  in  biyio;  mens 
justa  et  sanotus  animus  ancipiti  cogitationetorque- 
tur;  sentit,sed  tantumnon  potestpenetraresacra- 
mentum,  quia  nec  accutare  poterat,  et  defensare 
penes  homines  nonvalebat.Meritomox  occurritan- 
gelus,  meritoresponsumsubvenitmoxdivinum,  cui 
humano  deficiente  consilio  justitia  non  defecit.  Et 
qui  dicit?/oiepA  ^David,  noliiimere,  Quinihilfe- 
oerat,  quid  timebat  ?  Timebat,  quia  etsi  nullus  in 
facto  reatus  erat,  erat  in  causa  maximus  pavor. 
Sancius  animus  quidquid  non  assequitur,  expaves- 
cit.  Caveergo,  homo,  de  partuno8tr»matris  taliter 
disputare,  •  cum  angelum  respondlsse  sufficiat :  Noli 

jg  timere  accipere  Mariam  conjugem  tuam;  quod  enim 
in  illa  natum  est^  de  Spiritu  sancio  ett.  Feliciter 
parturit,  qusB  virginitatis  coronammagismagisque 
pariendo  conquisivitet  gloriam.  Hio  vero  qui  nobis 
hodie  natus  est,  semper  retia  ^  tetendit  in  mare. 
Nemo  ergo  miretur,  si  piscatorem  Petrus  gestivit 
habere  collegam.  Orate  ergo,  fratres,  utpiscari  me- 
reaturhominesquihactenuspisces  capere  homi- 
num  laborayit  ad  vitam  •  . 

in  suo  Opusculo  de  Patena  Chrytologi.  Ea  auiem  hesc 
suni. 

Expotitio  obseuri  sermonis  CLXXV  D.  PetriChryso- 
logi,  ut  veritat  pateat,  eumdem  primum  metropoli- 
tieam  dignitatem  et  auetoritatem  exereuitse. 

«  Aliam  raoram,et  quidem  diuturoiorem,  coDside* 
rare  nos  monet  Chrysologi  sermo  175,  qui  est  de 

G  Marcellino  episcopo  Vicohaventino  a  se  consecrato. 
OstcDdii  CDim  ibi  resisientiam  factam  conira  decre- 
iom  B.  Peiri  aposioli,  ei  imperatoris  edictum.  Quis 
autem  hiefuii?  Audiamusverba  sermonis.  PraBmiiUt 
ea  fuisseprimordiaet  generationemprimaraquae  non 
fii  sine  dolore.  Omnium  quidemrerum  primoraia  tunt 
dura^ted  duriora  sunt  omnibus  pfHmordia  generantit. 
Assurait  Evangelium  sibi  exponendom,  cum  Deipara 
Virgo  genuitprimogeDitum,  iacipicDS  ab  illis  diciio- 
Dibus :  Exiit  edictum  a  Cauare  Augutto,  et  raore  suo 
io  ETaDgelii  processu  prsBseDies  res  coDtempIatur,iis 
et  verba  ei  res  ETaD^elii  ccommodaDs ;  ideoque  exi- 
^eos  acutam  legentis  vel  audieoiis  iDteDiioDera.Post 
igiiur  proceraiura  circa  duriiiera.difficuliatera  ei  do- 
lorera  priraum  gCDeraDiis,  quod  audiiores  dod  per- 
cepisseoi  quorsum  icDderei,  dubium  omoe  iollit  pro- 
sequeudo  :  Sancta  Euletia  Ravennat,  ut  primum 
pareret,  viam  feeit,  angoret  jfertulitf  tentit  dolores. 
Ergo  de  RaveDDaieDsi  Ecclesia  io  ordinatione  Vico- 

D  haTcniiDi  explicaoda  suoi  BvaDgelii  ei  Deiparae  Ge- 
oiiricis  verba  et  res ;  proindeque  sicui  Deipara  nul- 
luraanieageDuerai  velpepererai,  sed  primogeDiium 
edidii  Christum  Jesum  ;  iia  RaTCDnas  Ecclesia  nul- 
lum  aoiea  coosecraTerai  aDiistiiem,  Deque  matris 
officium  exercaerat,  sed  tuDc  primum  in  consecra- 
tiooe  VicohaTeDiiDi  episcopi  matrem  se  demoDstra- 
Tii,  cum  primura  gcDuii  ei  primogeDiium.  Dolores 
quidera  Deipara  io  paricDdo  dod  pertulit,  <iuia  sacra 
Virgo  Spiritus  saDCtiobumbraiioDe  coDcepit  et  rirgo 
peperit,  nisi  dicamus  difficultaiem  et  dolorem  fuisse 
liiDcris  suscepii  e  NazarcDa  domo  ad  Bethlehemiti- 
cam  speluncam.  Sed  RaTcnnas  Ecclesia  quie  eiiam 
maier  sacra  et  rirgo  illibaia  esi,  ui  qunlibet  alia 
Christi  Ecclesia,  dolores  Tcros  pertulit,  et  angores 
antequara  pareret.  Quia  scilicet  dum  mater  eiiecta 
est  per  decretum  sedis  apostoliciB  etunperatoris  Va* 


689 


S.  PETRl  CRRTSMjOGI. 


«60 


lentiniani  UI  edicttim,  tnetropolitonus  qui  subjeclas  A  «o  quodesset  de  domo  etfamilia  Datid,  ut  profUere- 


per  hujusniodi  decreta  ciTitates  Ecclesise  Rarennati 
regebat,  restitit.sua  jura  producens^et  nolens  pote* 
state  metropolitica  circa  easdem  priyari.  Inde  Ra« 
Tennati  EcclesiaB  necesitas  orta  fuit  privilegium  no- 
Yura  tuendi  contrapriorem  melropohtanum,  quanlo 
ttudio,  quot  difficultatibus  satis  innuunt  illa  Terba : 
Angorei  pirtulit,  $&niit  doiortM,  Ad  quid  ?  Ut  primum 
pareret. 

K  Vicohaventinusepiscopusspectabatantea  ad  Me- 
diolanensem  archiepiscopum,  nam  S.  Ambrosius  Me- 
diolanensis  scripsit  epistolam  i9  m  aliis  editionibus 
i4,  et  in  novissima  editioae  2  ad  Constantium  Yico* 
haTentinum  episcopum^  commendant  illi  Eccletiam 
Forocorneliensem,  tam^uam  sui  juris,  sibiaue  sub- 
jectam. Haec  vero  Ecclesia  sicut  et  Vicohaventina  una 
cum  aliis  civitatibus  in  edicto  Valentinlani  III  subje* 
cta  ett  RaTennati  episcopo»  ut  ibi  Tidere  est,  proin- 
deque  ill»  civitatet  ad  Mediolanensem  pertiaabant. 


tur  cmfi  Maria  desponmia  sibi  uxore  vrtBgnante ,  St 
fadum  B9t  in  diebut  illis  impleti  iuni  die$  ui  pa/reret^ 
et  peperit  fUium  euum  primogenitum.  Et  hoc  qnidena 
in  partu  OeipareB.  Quid  vero  in  partu  Ravennatis  ma- 
tris  ?  Libet  hic  alifuid  de  dolore  dicere  :  edicto  CcBsa- 
ris  et  pagani  Dominus  obtemperaturus  oecurrit ;  et  de^ 
ereto  oeati  Petri,  deoreto  pnneiffis  Ckristiani,  eervus 
Mdkuo  aliquis  irreverenter  obsistit  ?  In  utroque  igitur 
partu  edictum  Gaesaris,  et  decretum  promulgatum 
fuit :  ibi  Caesaris  Aueusti,  hic  Valentiniani  III  Augu- 
sti ;  ibi  hujusmodi  decreto,  et  edicto  imperatoris  pth 
gani  universomm  Dominus  obedienter  ac  tine  lula 
mora,  tineullaretittentiaiiBstobtecutut;  hic  impera- 
toris  Christiani  et  edicto,  non  Dominus,  sed  serTus  et 
tubditus  episcopus  Mediolanensis  audet  sine  ulla  re- 
Terentia  resistere,  et  diu  resistere ;  ita  ut  RaTennati 
Ecoletite  angoret  gignat  et  doloret,  ut  non  pariat 
Dolendum  plane  et  maxime  dolendum;eo  magit  quod 


Vicohayentia,  nunc  Ferraria  nuncupatur,  CumenimB  non  intercessit  soliut  imperatorit  edictum  in  hoc 


multi  vici  ibi  essent  ad  Padum,  civitas  dicta  Vicoha- 
bentia,  quasi  vicot  habens,  corrupto  deinde  Tocabulo 
in  Tarias  detiit  appellationes  :  ania  et  ijpsa  penitut 

Seriit  a  Gothis  dettructa,  et  ad  alteram  Padi  Ripam 
ranslatis  habitatoribut  ataue  Ferrariam  condenil- 
but,  Jus  episcopale  per  Vitalianum  papam  illuctrans- 
latum  est. 

«  Uabemus  metropolitanum  gui  oum  RaTennate 
pugnabat,  et  illi  Ecclesi»  constitutas  jam  matri  et 
metropolitanaB,  angores,  doloresque  mgerebat  ante- 
quam  pareret  primogenitum.ProptereaChrjrsologus 
termonem  suum  prosequens  ait :  Et  hoe  egit,  fratres, 
ut  ordinempartus  divint  toto  veritatis  tramite  custodi- 
ret.  Nam  posteaquam  primogenitum  totius  creaturw 
Virgo  materutpareretf  viam  totiuspatrice  percueurrit : 
sic  Virgineus  mrtus,  sic  primitivorum  est  dedicata 
nativitas,  Similitudinem  inculcat  partus  primogeniti 
BcdesisRavennatiscum  partu  primoffenfti  DeipariB, 


privilegio  matris  seu  metropolis  concedendo  ;  sed 
etiam  decretum  B.  Petri,  et  quidem  primo  loco  no- 
minandum,  cum  ex  eo  tamquam  ex  {uiraa  radice 
firmitatem  habeat  hujutmodi  preerogativa. 

c  Hinc  tane  Ravennates  arcniepiscopi  Chrytologi 
successores  discere  poterant  reverentiam  erga  sedem 
apostolicam,  et  non  buccinare  autocephaliam,  teu  ia- 
de^endentiam  a  Romano  pontifiee,  p4riTileg;io  VidaB- 
tiniani  te  munientet :  eum  in  hoc  Ghrytologi  termone 
non  Cssaris  decretum  tantummodo,  sed  B.  Petri  de- 
cretum,  tum  Tero  decretum  GsBsaris  animadteften- 
dum  fuisset.  flinc  etiam  refellendi  sunt  qui  Valenti- 
niani  III  edictum  irrident  tamquam  spurrum  et  abji- 
ciendum,  auctoritasenimChrysologi  eodt  qaemlibet 
tanie  mentisad  fatendum  promulgatum  fuitse  pritile- 
gium  imp.  Valentiniani,Bieut  etiam  decretum  tummi 
pontificis,  ubi  talis  facultas  dabatur  RaTennati.  Sed 
cum  perierit  hoc  secundum,  periit  et  primum  fortaste 


tum  in  eo  quod  ante  pakum  opus  fbit  eurrere,  ac  G  .tel  additione  aliqua  corruptum  legitur ;  sed  negari 


percurrere  plures  vias.  et  laborare  percurrendo 
/Emiliam  Tiam  et  Flammiam,  quee  Romse  jungitur, 
immo  au8d  inde  proficiscitur,  apostolicam  sedem  ob- 
tecrando,  ejus  opem  atque  auctoritatem  implo- 
rando  ad  priTilegium  flrmiter  tuendum,  quod  semel 
datum  fberat  et  recenter,  sicuti  Deiparee  opus  fuit 

Sercurrere  Tiam  usquead  HierosolTmee  connniaseu 
ethlehem  usque ;  tum  in  eo  quod  Deipara  primoge- 
nitum  peperit  in  Tia,  tcI  secut  Tiam,  RaTennasTero 
Ecclesia  primogenitum  suum  peperit  in  Tia  iCmilia, 
in  qua  ditio  RaTcnnatit  MetropoHtanl  est :  Et  neees- 
sar%o,Jratres  Ipergit  Chrysologus)  Vita  generaturin 
ria,  Ego  sum,  inquit,  Via,  ut  omnis  aditus  excludere- 
tur  erroris,  et  viator  tandem  ecBlum  peteret.qui  terreni 
itineris  incassumdiu  sudorespertulerat  et  labores.Non 
modo  in  Tia  generatur,  seu  paritur  Christus,sed  ipse 
est  Tia,  et  proinde  cum  in  Tia  errare  nemo  possit, 
quisquis  enim  Tiator  errat,ideo  errat  quia  exit  e  Tia, 
et  tudores  multos  subit,  ut  in  Tiam  reducatur.  Ra-  q 
Tennas  Ecclesia  erat  quidem  in  via  iflmilia,  sed  non 
babebat  yEmiliam  sibi  subjectam,  cumhaec  agnosce- 
ret  Mediolanensem  Ecclesiam  pro  matre.  Sed  post- 
quam  priTilegium  habuit  matris  et  Metropolis  cum 

Sotestate  genefandi  Tiam  habuit,  et  viam  feeit,  ut 
litio  sermonis  dixerat  Chrjsologus :  adeo  ut  episco- 
patusquiin  Tia/Emiliaerant,  nonerrarent  si  obedi- 
rent  RaTennati,  quia  Talidum  erat  et  legitimum  pri- 
tilegium,  necper  rapinamMediolaneqsi  subtractum, 
utpote  Tia  orainaria,  auctoritate  scilicet  apostoiica 
et  imperiali  concessum. 

t  Necdum  similitudo  absoluta  est  in  hoc  partu  Vi- 
eohaTentini  episcopi  consecrati  per  metropolitanum 
RaTennatem  cum  partu  Christi  Domini  ex  Deipara. 
Nam  in  hoc  intercessit  edictum  Csetaris :  Et  factum 
est  in  diebus  iUin,  inquit  eTangelista,  eaHitedtctuma 
Ccesare  Augusto,ut  profUeretur  universusorbis.  Ascen-- 
dit  autem  et  Joseph  a  Galilma  de  civitate  Naxareth  in 
Judteam  ad  civitatem  Daeid^  quc$  vocatur  Bethl^em\ 


nequit  fuisse  edictum  Cnsaris,  quo  RaTennat  epiSeo* 
pus  constitutus  fuerit  archiepiscopus  et  metropolita- 
nus  cum  subjectione  ciTitatum  quas  in  Tia  Mmilia, 
erant,  et  anteaspectaTerant  ad  Mediolanensem  anti- 
stitem,  qui  non  sine  labore  et  dolore  Chrjtologi  dia 
pro  hac  re  certaTit;  obsistens  tum  decreto  B.  Fetri, 
tum  edicto  imperatoris  Valentiniani ;  ted  tandem 
narta  Tictoriapost  tot  angores,  CbrTSologut  primut 
niit,qui  episcopum  Vicohabentinum  conseeranao  tam- 
quam  pnmogenitum  et  Pilium  dolorit  (siquidem  ma- 

{or  dolor  a  matre  percipitur,  cum  pant  primogeni- 
um,  quam  cum  caBteros  parit,  sic  virgineus  peSius, 
sic  frtmitivorum  est  conseerata  nativitas),  metropoli- 
tani  munus  primarium  exercuil,  Tidelicet  suas  pro- 
TincisB  episcopos  consecrando. 

«  Videtur  prsBterea  colligendum  quod  Joanni  Ra- 
Tennati,cognomento  Angeloptaa  anteoessori  Chr^rtolo- 

?[i,circafinem  sui  praesulatus  ValentinianipriTil^um 
iierit  concetsum ;  ita  ut  in  ista  concertatlone  Medio* 
lanensisdiemsuumobierit :  quandoquidem  pott  ele- 
ctionem  suam  Chrjsologtis  in  sede  metropolitanaser- 
monem  habens  conqueritur  iis  verbis,  qutt  praBtali- 
mus,et  quidem  in  prsesentl,  servus  adhuc  aliquis  Hrre- 
verenfer  obsistit ;  quod  plane  innult,  post  Tictoriam 
adeo  feliciter  obtentam,  ut  ad  contecratlonem  epi- 
scopi  VicohaTentini  RaTennas  procederet,  adhuc  Me- 
diolanensem  iuTitum  obmurmurasse,  quatt  non  ce- 
deret ;  sicut  post  judicis  sententiam  in  causa  alfqua 
diu  a^tata  solet  adTersarlus  victus  adhuc  conquen  et 
mussitare. 

«  Verum  quia  neque  prosffcra  adversis,  neque  gau- 
dOs  miscenda  sunt  tristia,  hts  omissis,  pergit  Chryto- 
logus,  hodiemi  germinis  lcetitium  proloquamur,  Bu' 
beal  modo  natus,  aui  primt^s  natus  ist,  primogeniti 
reverentiamf  teneat  et  hottorem.  Profseto  habuit  te- 
des  Ferrariensis,  quod  non  modo  ejus  episcopus 
cum  VicohaTentinus  dicebatur,  primus  inter  conse* 
cratot  a  Chiytologo  fuerit;  terum  etiam  quodpri* 


«•4 


8ERM0CLXXV. 


m 


xnof^fiitns  EeclesiflB  metfopoIiUnaB  RaTennatensit : 
oBoe  ab  hominibut  hanc  rcTereniiam  et  hunc  hono* 
rem  tamquamprimogenitutpossitexi^ere.  Mareelli- 
fiut  hodie  ve^maculi  farlus  totum  raputt  et  conquisivit 
affectum.  Partus  Deiparae,  cum  ea  peperit  Cbristum, 
foU  Dominicut  partus :  quia  Domfnus  unitersorum 
natnt  erat :  partus  MarcelJini  epitcopi  in  sua  conte* 
oratione  esk  verne  et  tervi  partut.  Rapuit  primut 
partus  totum  plebis  CliristiansB  afrectum,et  conquisi- 
vft ;  affectum,  inquam,  qul  Domino  debetur  adora* 
tlolie  quoque  latriee  colendo :  rapuit  Marcellini  par* 
Uis  totum  pltbit  affeotum,  qui  ?emaou]o  partni  ot 
bumaoo  potett  competere :  neque  enim  unut  affe* 
ctut  alterum  exoutit,  utpote  in  diverso  ordine  con- 
stitutum  diversimode  col^ns,  sicuti  neque  affectus  in 
Cr«atorem  affectum  in  creaturas  excludit.  Rapere 
aottna  Tiolentiam  et  elfleadam  ottendit ;  ted  conqui» 
rare»  ex  omnibut  plano  cordibus  affectum  educere 
commonstrat.  Vernaculi  partus  vocabulum,  sorte 
etiam  serrilem  conditionem  atque  humilem  ortu  fa- 
tniliam  MarcelHni  dixit,  ut  tidetur  colligi  ex  sequen* 
iibnt.flttd  cura  in  eeeletiaaticit  gradibut  etdi^itati^ 
buauootplendornataliumdomutque  iocljrtit  ima^- 
nea  fumose  respiciantur^  sed  pietatis  ful^or^  virtutit 
atque  religionis  ardor ;  idcirco  Marcellini  quantum- 
Tls  teroaculi  partus,  ut  a  consecratione  eum  non 
Mpnlit,  Ita  noc  a  gaudiit  et  pltna  populi  jubilatione 
prohihuit. 

«  Circumtant  /l/u,  adiunt  proptnquit  cognatio  iota 
eoncurrit,  familia  exsultat  omnUf  et  ipsa  penetralia 
Damui  exeuUant  et  Imtanturt  quia  tidere  oculis,susci' 
p&t$mani(mihodi$primumsaneim  OenitrieU  partum 
sokokm^  meruerunt,  Quoniam  mentit  oculut  et  lo» 
quentis  intentio  duot  respicit  partut  primogeniti« 
haec  terba  deMarcellinipotiuspartu,quam  de  Domi- 
nlco  sunt  intelligenda  ;  cum  nec  filii,nec  propinaui 
coDCttrrerint  ad  Deiparn  nartum,  ut  tiderent  oculis 
maoihtttque  tutoiperect.Quapropter  filiorum  nomioe 
intelligi  postunt  episcopi  sufira^^nei,  qui  tunt  quati 
fllii  matris  et  metropofis  ;  propinouorum  tero  no- 
mine  episcopi  alterius  i^rotincifld,  Romano  metropo- 
litano  subjecti,  tel  alteri.  Concurrebantenim  Raten*- 
Bam»  nbi  erat  imperator  et  Augutta)  pratulet  non 
paoci  et  cum  tiderent  hanc  primam  solemnitatem, 
•t  estrcitium  metropolitcB  nuper  facti,magis  confer- 
tim,  Biajoriaue  letitia,  et  txtultatione  oontecraUoni 
Marcellmi  plaudebant.  Citet  itidem  et  exteri  tigna 

Saodii  edebant,  et  Marcellino  congratulabantur*  Sed 
iiot  quoque  retera  genitot  a  ilarcellino,  antea 
uxorato,etpropinquo8  carnaliter  pestimnt  explicare  ; 
non  enim  desunt  exempla  illis  quoque  temporibos, 
mortua  uxore  tel  separata,  titttque  deditareiigiosaB, 
tirorum  qui  pietate  prflestantes,  tel  doctrina,  tel 
meritis,  ad  episcopales  infulas  sint  promoti.  Saltia- 
nut  unut  tufficeretin  Galiia;tedin  i^milia  pr8Bces« 
terat  Seterut  Ratennatum  antittet.  Concurtut  filio- 
rom,  nropinquorumi  toUutque  domut  et  familitt 
facile  luit  in  metropolim  ipsam  RatenntB;  non  enim 
mater  ad  filiumi  ted  iiliut  ad  matrem  debet  couto* 
lare ;  itaque  tancta  Genitrix  est  sancta  Ecclesia  Ra- 
tennat,  mater  aliarum  sibi  subjectarum. 

«  Ipea  quofue  GenitritSt  §t  sponsa,  mater^  et  Virgo 
i%  ipso  eponsi  sui  thalamo,  in  iffso  conjunetionis  suee 
eubieuio,  genuiue  nova  gratulatione  miratur,  Neque 
hepe  terba  deDeipara,  ejusque  partu  tirgineo  pot- 
sunt  accipi ;  proinde  heec  eUam  oe  Ratennati  Eccle- 
lia  tunt  explicanda  qu«  non  solum  sancta  genitrix 
est,  ted  et  virgo,  habent  Spontum  Christum  Domi- 
Dum,  ut  Deipara  spontum  habuit ;  cum  hoc  tamen 
discrimine,  quod  Deipara  cum  sponso  conjuncta  non 
eit,  ut  pareret  tuum  primogenitum,  aliter  tirgo 
non  permansisset,  sed  ut  tibi  esset  tirginitatit  tetUt 
et  eustot ;  Eccletia  tero,  quia  non  carnaliter  parit, 
sed  spiritualiter,  ut  pariat  primogenitum  suum  indi- 
^et  sponto,  ejusque  thalamo,  immo  et  conjunctione 
inqua  et  perquam  gi^nens  filiossempertirgoperse* 
terat,  utpotetpiritualia  dona  in  contecratione  com- 


A  municans  ex  Spiritut  tancti  gratia,  qus  in  omni  Ec« 
clesiae  operatioiieimploratur.  Non  obscure  thalamus 
tponsi  est  major  Ecclesia,  et  Metropolitana ;  atque 
adeo  hinc  etiam  constare  potest  peractam  RavennsB 
Marcellini  consecrationem,  et  hanc  praerogativam, 
quod  TicohatenUnus  in  metropolitana  sit  conseera* 
tut,  notam  gratuIaUonit  ettt  mattriem  Gfarjtologut 
deprebendit. 

c  At  quia  thalami  et  comuncUonis  nomina  primo 
aspectu  tidentur  tirginitati  opponi,  soltit  tanctus 
orator  et  pastor  hoc  pacto  nodum:  Sed  neminem  tur* 
bet,  nuUum  moveat,  quodin  thalamo  ipsOfSponsa  ipset 
cemitur peperiese  :  talis  noneet de crimine,sed  de vir^ 
ginitiite  conceptus ;  quando  in  lali  germine  ccBlestis 
partui  est  non  humanuSynec  ullusest  hic  sinistrae  SU' 
spieionis  locus,ubi  ipee  sponsue  sponsee  sum  testis  ha^ 
betwr  et  cuetos:  quieumque  soUieitue  es  d$  fucta,  esie 
de  eeeemplo  mamimo  versseunis,  ei  preeoedentie  trepi* 
datioaatuam  cautelam  proficiat  et  munimen,  Nempe 
partus  hic  in  consecratione  episcopi,  carnalis  non 

B  est,  neque  conjoncUo  camalis  est,  sed  sph*itualis  , 
tirginitas  tero  carnalem  conjunoUonem  txeludiu 
et  propterea  in  ipta  generaUont  tel  partu»  tpontut 
qui  con|ungitur,  tpiritaliter,  nempe  Chrittus,  tesUt 
est  tirgmiiatis  et  custos,  sicut  exemplo  maximo  do* 
cemur  m  partuDelparsBtirgtneo,  sponsum  Josephum 
tettem  fultse  tirginitatit  susb  tponse^,  atque  eutto* 
dem.  puamobrem  tecurut  quitque  debetettt,  nul* 
lam  hic  Iabem,nullam  turpem  notam  intercettisse ; 
nec  in  hoc  defuisse  Marcelhni  primogenlti  partui  tir- 

gneo  similitudinem  cum  partu  tirgineo  primogenlU 
eipane. 

«  Joseph  iile  morUiis  eotonomine^  $on$eientia  epon* 
suStpragnantem  eponeam  fluctuam  et  anxius  intueiur, 
quia  neque  accusareinnoc€nteni,nequeprceananiem  po- 
terat  e^cusare :  taeeretutumndn  erat.erat  loquipeHcU'' 
lum.  Admittii,  non  prodit  erimina  aeeusaitof  ineoniie^ 
Erat  ipse  t$$iimonium  eusiiteUie,  $rui  $u$io$  pudori$  / 
actus  et  vita  in  bivw ;  mensjustaet  sanetm  animusan^ 

C  cipiii  cogitatione  torquetur;  sentit^  sed  tantum  non  pd- 
test  penetrare  eacramentumn  quia  nec  accusarepoterai, 
et  defeneare  pmteihominee  non  valebatMeritomoaoo^ 
currtt  angelus,  merito  reepon$um8t^v$nitmo$tdioinumt 
cui  humano  defidente  consilio,  justitia  non  defecit.  Et 
quid  diciif  Joeeph,  /iW  David.  noH  timeri,  Qui  nihil 
aefecerat  quid  timebai?  Timebat,  quia  et  si  nullue  ta 
facio  reaiue  erat^erai  in  eauea  nummuspavor»  San$tu$ 
animus  quidquid  non  $9sequitur,  ewpaveseii,  Queniam 
Evangefium  in  ea  parte  qua  Maroellini  conseerationi 
oongruebat  expositum  erat  pluribuS,  ne  tideretur 
Cbrytologus  plut  jutto  in  cansamtuam  pronut,  etid 
quod  prtBcipuum  in  etangelicit  oraculit  de8eruistt,in 
perpendenait  mjtteriit  ibi  contenUt  modo  moratur, 
transitumque  facit  a  conseoratione  Marcellini  ad  Jo« 
sephum  sanctissimum  DeiparsB  tponsum:  commemo>- 
rationetponti  Chritti,in  partu  pnmogeniU  Marcellini 
tirgineo,  ttudens  excutere  sutpicionem  de  carnali 
oompIexu,e(  non  tirgineo  parto,ex  eo  quodtpontut 

D  Christut  erat  tirginitatis  et  cuttot  et  tettit,  quemad» 
modum  Jotenh  tirginitaUt  Deipar»  tetUt  et  outtot 
fuerat.  Descrlbit  ergo  ejus  tutpioionem,  noO  ami^ 
tendo  juttitiam,eumque  timorem  ditinitut  excuttum. 
Modo  revertitur  e(  concludit  cum  VieohatenUni  epi^ 
acopi  consecraUone. 

«  Cave  ergo,  homo,  de  partu  noUrm  mairis  ialiier 
disputare^  cum  angelum  reepondisse  sufficiai  ;  Aoft 
timere  aeeipere  Mariam  in  conjugem  tuam,  quod  enim 
in  illa  natum  est,  de  Spiritu  sancioesi,Felieiterprperit, 
qum  virginitatis  eoronam  magis-  maoisque  pariendo 
conquisivii  et  gloriam,Hic  vero,  qui  nohis  hodte  natus 
est,  semper  retia  teiendit  in  mare.Nemo  ergomiretur  $i 
piseatorem  Peirus  gestivit  habere  coHe^am.Oraieergo, 
fratres,ut  piscari  mereatur  homines,qut  hacientu  pisces 
eapere  hominum  laboravii  ad  vttom.  Redient  aa  con*> 
tecraUonem,  de  ipsatantum  ostendit  curam,innuit- 
que  fortassis  aliquosnon  defuturos,uui  talem  partum 
tuspicentur  non  tirginetu&^  quanaoquidem  adhu^* 


663 


S.  PETFU  CHRY80L0GI;  -.SERMO  CLXXVI. 


664 


SBRMO  CLXXVL 
De  C3BC0. 
Deus  quoties  desperatashumanorumciuratcorporum 
passiones,deitati8  su»  toties  potentiam  pandit :  sed 
in  una  eademqueinfirinitate,  quando  ordinem  sufe 
ourationis  immutat,causas  propter  quas  hoc  faciat, 
facit  nos  altius  perscrutari.Nam  juxta  viam  sedenti 
Cffico  visum  sola  restituit  jussione ;  alii  a  natiyitate 
Cffico  nato,  non  lumini,  sed  tenebris,  et  cui  natura 
Yisuminviderat,atqueipsa,qu8Bparatetaperitoculo8 
oculos  clauserat  et  DegarUt,Christus  imponit  lutum»et 
collyrio  materiali  fingit,facit  procurat  oculos, «  non 
recurat(/oan.ix),utcreanle.  non  medicante  manu 
inde  homini  suppleret  lumina.unde  hominem  fecerat 
totum.Iste  vero  c«Bcus,cujus  nobis  evangelista  Mar- 


A  sci t pauperem,pauperem scit amare,totam  dedit pan- 
peri  manum,et  debilitatiDeuspublicam  prsbuitser- 
vitutem,  ut  homo  non  horreat  hominem,  et  videni 
nonvidentemvideat»etducemanuc8BCumlucisfaciat 
nescireorbitatem:nedicathomo :  Nonhabet  manos 
mea  quod  det  pauperi,  det  ipsam  manum  pauperi,  et 
pluseritmanumpauperi  dedissequam  nummum.itar 
praBbuisse  pauperi  quam  pauperi  panis  dedisse  frag- 
mentum.  EteduxUeumforasextra  vicum,et  extfwt 
moetiZof  ^'tts.Dominico  sputo  vacuas  oculonimre* 
plet  lacunas,  divino  ore  luciferam  dat  salivam,  ut 
sancti  roris  gutta  baptizaret  oculos  peccatoris,  ut 
aperiret  venia,quos  clauserat  culpa.Nemo  ergodu- 
bitet  divino  imbre  tota  arefacta  mortalia  membra 
posse  reviYiscere,cum  videatparva  Dominicisputi 


cus  retulit  curam,sic  novo  sanatur  modo,utomnes  ^  guttaarentescsecitateoculossubitosic  suscitatos  in 


compellat  exquirere  cur  contumax  ciecitas  moram 
facere  sic  prflBsumit  auctori,  cujus  nutu,visu,ju88u 
infirmitatespereunt,  redeunt  sanitates,  vita  oritur, 
morsfinitur,stantomnia,cuncta  dilabuntur.  Venit, 
inqmUJBSusBeihsauia,  etadducunteicweum,  et  ro- 
gabant  eum  ut  eum  tangeret ;  et  apprehensa  manu  cwci, 
eduTiteumforasextra  tncum(Marc.  vui).  Quasi  eum 
curarenon  potuerit  in  loco^  autbeneficio  loci  indi- 
guerit,  universis  qui  contulit  visum.  Hsbc  est  Beth- 
saida  c^jus  perfidiam  Dominus  exprobrat.dicens : 
V9tibi,Choroxaim,v9tibi,Bethsaida:QuiasiinTyro 
et  Sidone  vtrtutes  factafuissent  qum  in  te  factsB  sunt, 
oUm  incilicio  et  ctnerepcenitentiam  egissent  {Matth, 
zO.Ergoapprehensamanuejusdedomoinfidelitatis 
educit,levat  eum  de  perfidiaB  sessione,  ut  ante  fidem 
quam  ocuiosdaret,antementiquam  corporiredderet 
8anitatem,ante  pr8Bberet>>  humani  ducatus  obsequium 
quam  divinsB  virtutisoperaretur  insigne.  lili  rogabant 
ut  vel  tangeret  eum :  sed  Christus,  qui  horrere  ne- 

mussitabat,  adhuc  resistebat  Mediolanensis  decreto 
pontificio  et  CaBsareo.  Propterea,  non  sine  causa  ti- 
morem  divi  Josephi  amplince  pertractat,  exponitque 
late  modum  quo  repulsus  coelitus  per  angelum  luit 
ille  timor ;  quasi  diceret:  Matris  nostrsB  partus  Eccle- 
siflB  Ravennatis  constitutffi  in  munere  genitricis  et 
metropoleos  legitimus  est:adeoque  noli,  quisquis  es, 
suspicari  c[aidquam  mali ;  noli  timere,  Ecclesia  qu8B- 
cnmque  sis  ex  suffraganeis,  matrem  ipsam  non  esse 
veram,  vel  vim  aliquam  intercessisse  imperatorise 
majestatiSy  vel  dolum  :  coronam  conquisivit  et  glo* 
riam  Ecclesia  Ravennas,  vicit  causam  jam  agitatam 
reclamante  adversario,  et  feliciter  peperit  huncpar- 
tumprimogenitum  Marcellini  hodie  nobis  nati,  qui 
piscatoriam  artem  exercuit.  Non  ideo  tamen  episco- 
palibusinfulisindignumseprflebuit :  immo  B.  Petrus 
apostolorum  princeps,  qui  Romee  sedes  habet,  per 
8uum  successoremSixtumllLadmisit  ad  episcopatum 
hunc  piscatorem  ;  nec  dediffnatus  est,  qui  ex  pisca- 
tione  piscium  vocatus  est  ad  piscationem  hommum, 
hebere  coUegam  Marcellinum  piscatorem,ut  eum  fa- 
ceret  similiter  hominum  piscatorem.  Quid  aio  non 
dedignatus  est?  Immo  gestivit,  lastatusque  admodum 
est,  cum  simiiitudinem  vocationis  in  ipso  repererit, 
qusBsoletgaudiumgignere.  Hinc  videtur  coliigi  hanc 
primam  consecrationem  post  victoriam  in  contentione 
cnm  Mediolanensi  fuisse  peractam,  cum  consensu 
summi  pontificis.et  sic  magis  tutam  securaraque  fuisse 
redditam,ne  quisquam  auderet  malealiq^uidsuspicari. 
Potest  etiam  exponi,  quodChrjsologus  ipse  de  se  lo« 


lucem:  £xsurj^en^inquitlsaias,  morttd,et  resvrgent 
quiinmonument%ssuni,et  IxtabtinturquisurUimterra, 
Quomodo?  Ros  enimqui  abs  te  est  sanitasest  illis : 
quod  estpluviasemini,  hocresurrecturis  Dominicas 
imbet,Et  imposuit  illi  manus,  In  faclendo,  ia  repa- 
rando,  in  componendohominem  Dominicffi  manui 
curatrices  hominibus  semperadsunt.Jfanta/tMPyiU' 
qmi,fecerunt  me  etplasmaverutU  me.Bt  intertrogatnt 
eum  si  aliquid  t;t(/ereMnterrogat  ut  homo^operatuf 
ut  Deus.Qui  videtabdita  terrarum,qui  cordis  intae- 
tur  occulta,cui  omnia  sunt  nuda  qu»  sunt  tecta  om- 
nibus,  in  opere  suo,  in  oculis  suis  videre  qusBrit, 
laboratscire,alioreferentecogDOscit?Absit.  Sed  in- 
terrogat  ut  prsBsentes  scirent,  futuri  cognosoerent, 
,  cfficitatishujusnonessesimplicemysed mysticamcu- 
'  ram.  Deniquenon  lumen,sed  auroram  quamdam, 
lucemque  erumpentem  datam  sibi  adhuc  qui  curaba- 
tur,Domino  interrogante^respondit :  Video,  inqait, 
hominestUarboresambulantes.  c  Imperfectis  ocolis 

quatur^  quod,  cum  metropolitanus  esset  et  nomine 
Petrus,  gestiebat  in  piscatoris  consecratione,  sortem 
apostoli  cujus  nomen  deferebat  in  eo  contemplatas. 

c  En  totus  plane  sermo  Chrysologi,  neque  ulla  vox 
omissa,ul  per  totum  contextum  sermonis  veritas  pro- 
posita  elucescat,  quod  B.  Petrus  Ravennas  archiepi- 
scopus  non  fuit  quidem  primus  qui  hac  fulseritdigni- 
tate,  sed  primus  qui  eam  exereuerit  in  prsBCipuo  me- 
tropolitani  munere,  su»  provinciaB  cpiscopos  conse- 
crandi . 

Habemus  quoquo  alterum  sermonem  165  in  con- 
secratione  episcopi  Projecti  Corneliensis,  ubi  tamen 
nil  habet  simile,  nec  unquam  aut  dolorem  aut  ango- 
D  rem  innuit  in  pariendo,  vel  antequam  pareret  mater 
Ecclesia  Havennas,  sicuti  nectamingentem  Iietitiam. 
cum  peperit.Quod  argumentum  plane  evidens  videtar 
tunc  temporisquievissea  querelis  et  turbis  excitan- 
disMediolanensem  antistitem^fuisseqae  ( ihrjrsologum 
in  pacifica  possessione  consecrandi  et  exercendi  mu- 
nia  archiepiscopalia.  Quamobrem  praBcedit  procul- 
dubio  tempore  sermo  habitus  in  Vicohaventini  con- 
secratione,  quamvis  numero  posterior.  » 

•  Hoc  est  pristino  luminioculos  haud  restituitqaia 
numquam  lumen  habait,  sedcsecus  natus  est.  Mita. 

b  In  nos  ante  Deum  naturie  quam  graUas  experi- 
mur :  siquidem  prius  creatur  homo  naturalis,  et 
exinde  per  gratiam  baptismatis  Christi  regeneratur 
atque  renascitur  spiritualis.  Mita. 

c  Ex  abundantia  humoris  chrystalli,   inqait  Mita. 


6W 


APPENDIX  SERMONUM  S.  PETW  CHRYSOLOGI.  —  SERMO  I. 


666 


grandescuQtforma.turbantiirspeciet»  res  faUuntur 
ipsa^qui  uon jam  visionem  capiunt,  sed  adhuc  um- 
bram  sustinent  Tisionis.Et  quare  tamen  sicut  arbores, 
nonut  columnae,aut  aliud  quid,  neque]  stantes»  sed 
ambuiantes  ?  Quia  post  ouram  Gbristi  viderat^  quod 
homines  velut  arbores  transirent  in  hoc  sttculo,  non 
manerent ;  temporalein  planationem  germinis  humani 
essein  hac  vita  mox  videt  quem  curaverit  Christus. 
Iteranda  estergo  curaGhristi.utperfectioculifutura 
certa,  manentia  videant  et  8Btema.  Iterum,  inquit, 
posuii  manus  superoeulos  ^us,$t  ceepit  vider$:et  r#- 
siiiutus  estfita  utclarevider$tomnia,et  misitiUum  in 
domum  suam,dicens :  Vade  in  domum  tuam,et  si  m 
vieum  introieris,neminidixeris,k^ensX\xv]dLm  spiri- 
toalis  intelligentia,ut  qui  sit  iste  cfficus  cognoscamus, 
etquare  non  sponte  venit,  8edabaliisadducitur,et 
dueitur  manu  Ciiri8ti,et  educitur  extra  vicum,et  alibi 
recipit  visum,  qui  diuapudsuoslongam  suipertule- 
ratorbitatem  :  etexspuit  in  oculosejus,  et  iteratur 
divineemanus  impo8itio,etcuividere  extra  domum 
datur,quidviderit,quomodo  viderit,  per  quem  vi- 
derit,  suisdicerenondonatur.Fratres^cecusiste  est 
Judasas^quiin  Synagoga^ocest,  inperftditt  domo 


A  et  in  vico,  hoc  est,inconventumalignantiumigno- 
rantiaBCfecitatetenebatur,etsedebatoppre88us.Hinc 
estquodnon  veniebatadChri8tum,8ed  venitad  eum 
Christus^etapprehenditmanum  ejus,  ut  dono  vo- 
cantis^nonbeneficiolegis,  non  proprio  curatum  se 
gloriaretur arbitrio.Educit eumforas.ut  in  Ecclesia 
lucemfidei  videatper  Hbertatem  gratisB^qui  sublegis 
yelamlne  nil  videbat.Imponitei  primum  manum,ut 
videat  transire  umbramlegi8;ut sacerdotesyscribas^ 
pharis8Boa,et  figuram  totam  Judaicn  observanti»  vi- 
deatvelutarboresprffiterire.quae  utintemp<Nre,  sic 
cum  tempore  sene8Cunt,nascuntur»virescunt,flore- 
scunt»fructificant^  pereunt,evanescunt.  Iterum  im- 
ponit  ei  manum,utresurgensnonjamcaducavideat 
sed  aB  terna,  et  videat  quidquid  est  di  vini  lumiDis,ho- 

£  noris  et  gloriaa  :  sicut  ille  magnus  ex  ipsis  Paulus, 
qui  extra  vicum  et  in  via  Judaeuscecidit,  ut  resur- 
geret  Christianus;  et  caBcatus  est  in  lege  (Ac^ix},ut 
videretingratia,  sicut  ab  ipsoperhibetur :  Nuncvi- 
demus  in  speculo  $t  m  (Bnigma($;tunc  autem  vidsbimus 
facie  adfaciem  (I  Cor.xiu).  Tuncquandoquod  sepul- 
tumest  inmorte^  surget  in  vita,  et  quidquid  satum 
est  in  contumelia,  surget  in  gloria. 


APPENDIX. 


S.  PETRI  GRYSOLOGI 

RAVEPWATENSIS  ARCHIEPISCOPI 

SERMONES  VII, 

A  S.  PATRE  QUONDAM  ABJUDICATI  •. 


SERMO  I. 
De  orationeDominica. 
Accepistis  auditum  fidei,fratres  charis8imi,formam 
Dominicaeorationisaudite.  Christus  breviter  orare 
docet,quicitovultpo9tulataprfiestare:aut  quid  pe- 
tentibusse  non  dabit,  qui  seipsum  non  petentibus 
dedit?  autinrespondendo  quam  faciet  moram,qui 
indictandis  precibus  vota  supplicum  sicprsBvenit? 
Hodiequodaudituriestisstupentangeli,miraturc<B* 
lum,pavetterra,  caro  non  fert,  auditus  non  capit, 
nonattingitmensjtotasustinerenonpotestcreatura, 
egodioerenonaudeo,tacerenon  possum.  Deus  det 
ut  vosaudirepossitiset  ego  dicere.  Quid  est  magis 
tremendum  quodse  dedit  terrisDeus,  aut  quod  vos 
dat  coelo ;  quod  societatem  carnis  intrat  ipse,  aut 
quod  vos  facit  divinitatis  consortium  intrare ;  quod 
mortem  sumpsit  ipse^autquod  vos  resumit  ex  morte; 
qaodipseinvestranasciturservitute,  aut  quodvos 
sibi  gignitinliberos/quodsuscipitpaupertatem  ve- 
stram,  aut  quod  vos  facit  hsBredes  suos,  sui  unici 
eobasredes  ?  Estutique  terribiliusquod  terra  trans- 


Q  fertur  m  coelum,  homo  deitate  mutatur,  servitutis 
sors  dominationis  j  ura  sortitur.  Sed  hoc  quam  vis  me* 
tuendumsit,tamen,quiacausa  non  dicentem  respi- 
cit,  sed  Jubentem,  accedamus,filioli  quo  vocatcha- 
ritas,  trabit  amor,  invitat  afifectio,  Deum  Patrum 
viscera  sentiant,vox  personet,Ioquatur  lingua^spi- 
ritus  damet.Totum  quod  in  vobis  est  respondeat 
grati«,nontimori;quiajudicem  mutavitin  Patrem, 
amarivoluit,non  timeri. 

Patei'  nosler  qui  es  in  ccelis  (Matth,  vi,  9  ;  Ltir. 
XI,  S).  Hoc  cum  dlcis,  non  sic  habeas  quasi  non  sit 
in  terris;non  sic  accipias,quasi  sit  loco  dausus  qm 
daudit  omnia;  sed  intellige  esse  sibi  genus  e  ccelo, 
cujus  Pater  habetur  in  coelo.Et  age  ut  vivendo  san- 
cte  sancto  respondeas  Patri.Dei  Filium  ille  se  probal 

-.  qui  vitiis  non  obscuratur  humanis^qui  divinis  virtu- 
tibus  elucescit. 

Sanciificeturnomentuum,Cu}\xsgen\xssumose}Vis 
oensemur  et  nomine.Rogamusergoutnomenquod 
in  se  et  per  se  sanctum  est,  sanctificetur  in  nobis, 
nomen  enim  Dei  aut  honoratur  ex  nostroactu,  aut 


^  ^e,  suprat  <^1-  ^'^^»  censuram  omnium  sermonum. 


M1 


APPENOIX  SERMOmjM  S.  PETRI  CHRYSOLOGl. 


m 


ex  dostris  aciibtisblasphematur.Audi  Apostolumdi- 
centem :  tfomen  Deipervot  btasphematur  in  gentibui 
(fiom.  11,  24). 

Veniatregnum  (ttUfn.Etquando  non  regnavit  Deust 
Petimus  ergo  ut  qui  sibi  regnavit,  s^mper  regetln 
Dobis,  ut  et  nos  in  illo  regnare  possimus.Regnavi, 
diabolus,  regnavif  peccatum,  regnavit  mors,etfiiit 
diucaptiva  mortalitas.Petimus  ergo  uiregnanteDeo 
pereatdiabolus,deficiatpeccatum,  moriatur  mors, 
captivi(ascaptivetur,utn08lib6ri  perpetuam  regn^ 
musin  vitam. 

FicUvoluntastuaitcutineceloetln  ierra.  Hoc  est 
regnum  Deiquandoinc<3Bloetin'terra  Del  voluntas 
est  sola,  quando  omnibui  hominibusADeusvivlt, 
Deus  agit,Deusregnat,  Ddus  est  totus»  Juxta  {llud 
Apostoli,  ut  iit  Deui  omnia  et  in  omnibus  nobii 
(1  Cor.  xv). 

Panem  noitrum  quotidianuin  da  nobii  hcdii.  Qul 
Patrem  se  nobis  (tedit,qui  sibi  nos  adoptavi  t  in  filio^, 
qui  secum  nos  fecit  hseredes,  qui  nos....  nomind 
8ubiimavit,quinos  suoethonore  donavit  6i  regno, 
ipsenos  utpanem  quotidianum  postulemusaddixit. 
In  regno  coBlointermuneradivinaquidquaerit  pau* 
pertai  humana  ?  tam  bonu8,tam  pius,tam  largua  Pa- 
ter  panemflliisnontamen  postulatusindulget?  Et 
ubiestillud :  NolUeiollicitiesse,quidmandueeH$ta%U 
quidbibati8,autveitiamini{Matth,  vi,31)?Hoc  PaUr 
Jubet,  quodproliibetcogitare  ;  quid  tenemus  ?Cob- 
lestis  Pater  ccelestem  panem  ocileiiis  FiUi  ut  poitule* 
mushortatur;ipsedixit:  j^^o  sumpanis  qui  deccelo 
descendi{Joan.  \i,  5i).  Ipse  est  panis^qui  satus  in 
virgine  fermentatus  inoarne,in  paMioneconfeotus, 
fomacecoctus  sepulcri^in  Ecoiesiiscottditufyiliatas 
altaribuscodlestemcibumquotidiesubministratfide- 
Ubus. 

Et  dimitte  nobis  debita  nostra,iicut  etnos  dimitii^ 
mu<cfe^'^or^6tMno5^ri5.Homo,8inepeccatoe8senoQ 
potes  ;  et  vissemperdimittitibi.totum  dimitte  sem- 
per;quantumvisdimittitibi,dimitte  tantum.  Quo- 
ties  vis  dimitti,  toties  tu  dimitte ;  immo  quia  vis  to* 
tum  dimitti  tibi,  totum  dimitte.Romo,intellige  quia 
remittendo  aUis  tibi  veniam  tu  dedisti. 

Bt  ne  nos  inducas  in  ientationem.Qniei  in  hoc  stt- 
culo  est  ipsa  vitatentatio.  7en(a//o,  inquit,  estvita 
hominis  {Job.  vn,  1),  rogamusut  nosnostro  arbi- 
trionon  rehnquat^sed  inomniactu  paterna  nos  pie- 
iaiecOnstringat^et  invits  tramite  ciBlesti  modera- 
tioneconfirmet. 

Sed  libera  nos  amalo,  Aquo  malo?  A  diabolo, 
quippe  ex  quo  est  omne  malum.Rogamusnoslibe- 
rariamaiOfquiamaloquinoncaruerit,  frui  nonpo- 

A  Hoc  in  locodelefimusvocem  sit,  cpi»  senteDtiam 
iurbabat  ante  vocem  Deus.  Infra,  ubi  qui  nos  nomine, 
cum  nonniliil  deesse  intelligeremus,  puncta  adjeci- 
mu6,  quibtts  lectorid  nosnon  fugisse  perspiceret. 

^  Tot  mendis  seaient  ha  homilia,quotne  penpi* 
cacissimus  quidem  unus  ex  conjectara  tollere  potest, 
quamobrem  nihii  hic  nisi  castigatum  omnino  lector 
exspectet,  nolim.  Haud  pauca  quidem  loco  foede  cor- 
rupta  restituimus,  sed  de  omnibus  restituendis  nec 
cogitavimui  quidem ;  suni  enim  nonnulia,  qu»  niii 


A  festbono.Siadhucnon  nati,8i  adbuc  In  utero  con- 
stltuti  panem  petunt,  expetunt  regnum ,  quare  fit 
quaBfttioquodsemperDeiFiliusinDei  Patris  myste- 
rium,et  quod  In  Patre  Deo  Del  Filius  ftierit  ?  Quo« 
tnodohumana  ratione  tractatur  ?  Non  est,  non  eit 
humano  modo  divinitas  lesiimanda.  Audlstis  Denm, 
nihll  terrenum  cogites,  nihil  humanum.  AudisiiPa* 
trem  Christi,  hoc  persubstantiamcrede  ;audisti  Pa- 
trem  tuum,hoc  credeper  gratiam.  Rle  es8ePiiiuf 
habuit  8emper,seessePi]iumdeditmodo.  Stc  ergo 
tc  fiUum  scito,  et  servum  teessenon  nescias.  Sie 
audi  adChristi  dimlUtudinem  tereductum,ut  sempef 
Christoie  cognoscas  esse  8UbJectum. 

8ERH0  11, 

B  Deiodm* 

Couditio  morialis,  terrena  eompago,  limosaftub- 
stantia  ad  vitm  pensa  ac  mortls  incerto  labore  ftttrits, 
consumpta  poBnis,putredini  pulveris  subjecta  naturt 
capere  non  valet^credere  pertimesclt,  quod  hodie 
cogitur  confiteri.Tantam  donorum  gratiam,^  proxi- 
morum  magnitudinem,munerum  largit&tem^fragUitas 
humana  aoapoteai  invanire.  Hoc  reor  ambigoum 
prophetam  mentis  intuitu  prse vidisse,  dum  tanto  pa- 
voreeoncussus,  et  hujus,  audito  taliter  exagitatus 
iremore  dixit :  Domine,audivi  auditum  tuum,  ei  ft- 
mui;  comideravi  operatuaet  expavi{Habac.  m,%. 
Audttum  timuit,  non  quia  iunc  servus  DominQm 
8Uum8ibiconservumreperit,et  audivitin  partem: 

p  velqutamundihujusfabricam  elementisitasibi  di- 
•onisconsonantemcontemplatusexpavit ;  sed  quia 
pieiaiiiergasetantaconsiderans,  tuncopera  admi- 
rationis  tremoreconcussusestetpavore.Cons  tVieram 
StLt\\x{i,opera  UiUiet  enpaivi.  Adoptatum  se tunc  expa- 
vitin  filium,quando  perdideratipsiusfiduciam  servi- 
tutis.  Denique  utsciatishujusorationis.quam  vobis 
hodiedivinitasinsinuatetinfunditaffecium.prophe 
iam  tunc  auditu  coelttus  percepisschujus  muneris 
quodammodo  pavore  8olutum,quid  iterum  dixerit 
pervidete  :  Custodivi  me,  inquit,  et  expavit  ventet 
meui^avoceohsecrationxs  labiorum  meorum(lbid.  1 0), 
Posteaquamdivini  muneristantam  senseratlargi- 
tatem,custodivit  se,  ne  se  hostem,  ne  inlmicumyne 
latronem  se  iterum  inparadisosustineret:fit  vigllan- 
tior,  fit  sollicitior  sui  custos,  qui  se  post  tantffi  rei 

^  Jacturam  ccelestem  thesaurum  senseratreperlsse.dl- 
c^ni^Vdi\Ao:Portamushuncthehaurum  invasii  ficH' 
/t^us  (11  Cor.  vii).  Custodivi  me  et  expavit  venter 
meus.Ventremcordisinternanominathsecpropheta, 
quiasicutc  [venter]  cibis,ita  cor  sensibus  pascitur 

ope  ms.  codicis  emendari  non  poisunt.  Hic  lego : 
tantam  aratiam  Dei,  donorum  promissorum  tnoy n.ln- 
fra  edidimus  au(ft7u,  ubi  ereXauditus  :  mox  comer' 
vum,  ubi  legebatur  conversum.  C»tera  mihi  legenda 
videntur  :  reperitet  auditit  Deum  Patrum.Neequia. 
0  Priorem  vocem  recte  additam,  esae  nemo  sanai 
negaverit.  Mox  ubi  legitur :  ex  hoo  esi  ixhortaturui 
foeaissimus  librarii  errorita  emendari  posse  videtur: 
exhorret  obsicrationem  ? 


669 


8BRM0  U. 


670 


etreptetur  Mexpavit  'oenter  nuui  avoee  ofct^mfio-  k    Fiai  votuntoi  tua  iieut  fti  ccilo  eMn/erra.Beatui 


nis  labiorum  meorum .  Si  Intelleetas  oordis  fuderat  ori 
Tocem,  labiis  deberat  verba,  car  vota  sua,  cur  desi- 

deria  saa,  cur exbocestexbortaturusTExpaTit 

quia  non  suggestione  sui  cordis^seddivini  Spiritus 
loquebatur  affatu.  Audi  Paulum  dieentem  :  Misit 
Deus  Spiritum  Filii  sui  in  corda  nostf^a  elafnantem, 
Abba  Pater  {Gal.  iv,6) ;  quod  cum  auditum  ad  in- 
tema  transmitteret.tantum  se  meruisse  mirabatur, 
etinterna  totabomintspavebant,meritoadjecit :  Bt 
intravit  tremor  inossamea,q\ii9  ipsiuspropbetflsvl- 
scera  vexabantur,  et  subtus  me,  inquit,  eommota  est 
virtus  mea.  Quid{subtus  mef  quiaunus  ipse  idemque 
bomo  rursus  per  gratiam  Jam  levatus,  Jacebat  sub- 
tuspristinam  pernaturam,  necvirtutemcoelestem 


dies  ille  qui  terrenorum  jungit,  sociat  et  exa^qaat 
ecelestibusvoiantatem,utinterdl8pares8ubstantias 
una  eademque  fiatvoluntas.  Hfiec  estflda,  pax,  in- 
eoncussa  concordia,  gratla  perseverans,  quiaunius 
Domini  ordinem  naturam,  familia  per  diversa  vo* 
luntatum  sita,  una  eademque  reperitur  et  sensu. 

Panem  nostrumquotidianumdanobis  hodie.Vosi 
coeleste  regnum  panem  quispostulet  temporalemf 
sed  quotidianum.Etindevult  nosin  sacramento  sui 
corporis  panis  viaticum  postuiare  unde  ex  bocad 
perpetuum  diem,  et  ipsam  Christi  perveniamus  ad 
mensam.  ut  unde  bicgustumsumpsimus,indepl6- 
nitudinemcibitotasque  satietates  capiamus. 

Bt  dimitte  nobis  debita  nostra  sicut  et  nos  dimittimus 


virtuspoleratsustinere  terrena.Jam«fumavitmons  ^  (feit7on6ti5no5(H5.Quisicpetit(et)debitanonrelaxat, 


Sion  cumlaturuslegem  Deus  descendit  in  montem: 
qoidcarofaceret,  cum  descendit  Deus  in  carnemf 
Carnis  gratiam  collocaturus  venit  Pater,quia  homo 
D6um,servus  Domlnum  nonferebat.  Etquiain  ver- 
bis  suis  fidelisestqui  dixit,(ipert  os  tuum^et  implebo 
tllud  (Pf.Lxxx,  ii) ;  aperite  nunc  ora  vesbra,ut  ipse 
ea  tali  prece,  talirepleatet  clamore.  Ubi  sunt,  qui 
de  Bei  promissione  difflduntt  Ecce  quam  cito  estfl- 
dei  remunerata  confe8sio;mox  ut  Deum  uaiclFiili 
coafessus  es  Patrem,  tu  ipse  es  Dei  Patris  adoptatus 
in  filium,utesses  coelihaires,  quiparadisi  exulbabe- 
baris  et  terra.Etideo  nuuc  vocas :  Pater  noster  qm 
es  in  ecelis.  QuiafuittibiquondamPater,quite  resol- 
vitinlimum,  qui  tead  claustraduxit  etpertraxitin- 


ille  seetlam  per  quod  orataccusat.qui  sibi  tantum 
donari  postuiat,remitti  tantum,quantam  ipseremit- 
tit,  et  donat  ad  placitum,  Deum  taliterinvitat  ad 
pactum;quantum  ipseprsestiteritalteri,  tantum  sibi 
exigat  etipse  pr«stari.Dimittdnda  sunt  autem,  fra- 
tres,  debita,  non  pecuniA  solum,  sed  omnium  cau- 
sarum,  culparum,  criminum  quidqutd  bomo  incur- 
rerepotdst.  Inhis  tibi  cum  incurrerit  alter,ignosce; 
fldus  peceati  sui  petit  veniam,qui  peccantilibenter 
ignoscit. 

Bt  ne  nos  inducas  intentationemJSLoo petere  mui- 
tis  modis  cogimur,  fratres^  nefragilitasplusausa, 
etde  se  temere  prsesumens,  nihil  virium  suarum 
colligens  inconflietumale  cautasuccumbat;  deinde 


ferai.  Terramne8ciat,amoremcamisignoret,patrem  ^  offensusDeus  tradat  tentatlonibus  quos  relinquit. 


pol  veris  non  requirat^nihii  in  se  vitii  licere  permittat, 
qui  a  Deo  Patre  ccelestem  repetitad  naturam,ut  qui 
se  Dei  fiiium  oredit  actu,  vita,  moribus,  bonestate- 
tanto  generi  respondeat,  ne  iterum  ad  terrenade- 
scendens,  ad  ipsamtantigenitoristendatinjuriam. 

Sancti/iceturnomentuum. Si  nomen  Christi  csecis 
visum,cursum  claudit,  defessis  vario  lauguore  sani- 
tatem,mortuis  vitam,teque  ipsum,homo,  totamque 
sanctificat  creaturam,  quemadmodumtuipsiusno- 
minis  oras  et  expostulas  sanctitatem?  Quia  ab  Christo 
vocatusesChristianus,et  ideo  supplicas  ut  prseroga- 
tiva  tanti  nominis  meritis  in  te  subsequentibus  ro- 
boretur. 

Adveniatregnum  tuum.  Devotionemmandat,exi« 
git  desideria,vota  perquirit  ipse,  qui  ^  adventus  sui 


&ed  libera  nosa  mato.  Satisde  sehumilitersentit, 
qui  ut  a  malo  per  Deum  liberetur  implorat.  Signate 
vos.  Intelligite,  filioli,  quaxta  perfectorum,|quanta 
fortium  gloria  sit  et  potestas,  quando  tanta  virtus 
in  ipso  conceptu,  tanta  mojestas  aperitur  in  partu. 
Nondum  natus  Patrem  vocat,  sanctitatem  postulat^ 
regnum  petit,  Dat  jura  terris,  terrenas  coelestibus 
exflsquat  voluntates,et  laboribusprofuturis  exigit 
jam  devotus  annonam^Panemyinquity^ttflftantitii 
danobis  hodie.  Beatiestisqui  coepistis  ante  pugnam 
vincere,  ante  triumphare  quamvivere,  ante  adPa- 
tris  gremium,  ante  ad  Patris  promptuarium  quam 
matris  ad  gremium  pervenire ;  ante  pastum  gregis 
quam  succum  lactii  invadere  totum ;  ante  victoriam 
sonarejubiloXante)  vagiturespondere,quam  cuna- 


vitam  in  suacontinet  potestate.Pidelisestillemiles,  D  rum  (....)  vereut  dixit  Apostolus  inflrmum  Dei  for* 


quiregiscuiprfiesentiam  sitit,ettot  regniexpetitet 
concupiscit  triumpbos.  Sedhicpetis  ut  tlbietin  te 
adveniat  regnaturus,  in  quo  diabolus  arcem,  mors 
imperium,  diuinfernus  gessit  et  tenuitpotestatem. 
Oremus  ergo,  charissimi,  ut  Christus  semper  suo 
regnet  in  miiite,  ut  milessemper  suo  triumphet  in 
rege. 

<  In  editis  firmavit,q\io  nihil  est  ineptius.Infra  abi : 
rtpetitad  naliiram,pr»positionem  defendam  censeo, 
oisi  forte  quis  malit  suspioari  noaniliil  hie  deesse  ac 
leffi  opporiere.  Calestem  originem  repetitacnaturam. 

o  Qum  legi  oporteat  t;tai7t,  haud  valde  dubio.  Sta- 
tim  :  Decus  re^t  expetit,  autaliudquid  simile  maio, 


tius  est  hominibus  (1  Cor.  i,  l5).Atquis  poterittanti 

conoeptus  referre  sacramentum,  ubi  virgo  mater  pa- 

rit  orbem  quotidie,  nec  relinquit  posteros  ad  labo- 

rem,  sed  a  terreno  germine  prsemittit  ad  gloriam  7 

SERMO  III. 

Deeadem, 

Omnia  qua  divinitus  dicta  factaque  referuntur, 

quam  quod  e  veteri  editione  servatum  est,  et  tot 
regni  sap.  Mox  edi  ouravimus  infermus  geuit.  ubi 
erat :  infemus  cessit.  Quss  seqttuntur  in  versu  :  Fiat 
vQluntas  tua^  aliis  oastiganda  relinquimus,  In  reliqua 
homilia  quid  aUituA  sit»  leetor  ta  solitaaota  intel- 
liget. 


«71 


APPENDIX  SERMONUM  S.  PETRl  CHRYSOLOGI. 


671 


sunt  roiraculOy  sunt  stupori,  suntpayenda  mortali- 
bus.ipsis  etiam  sunt  coelestibus  tremenda^Sednihil 
ita  stupet  coeium,  pav6tterra,expavescit  universa 
creatura,  quam  quod  vos  estis  hodienobis  dicenti- 
bus  audituri.  Servus  Dominum  Patrem  vocare  audet, 
judicem  suum  reus  nuncupat  genitorem,  conditio 
terrena  suase  voce  adoptat  in  tilium,  qui  terrena 
perdidit  existimat  se  Divinitatish8eredem,Sed  aude- 
mus.quia  praBsumptio  dicentis  non  est,  ubi  aucto- 
ritas  est  jubeutis.Ipse  enim  voshodie  dicere  voluit, 
qui  nos  hodie  docuit  sic  orare.  Et  quid  mirum,  » 
tunc  homines  Dei  consecravit  in  iilios,  quando  se 
hominibus  deditetaptavitinfiiiQm?Carnis  tuncna- 
tiiram  transtulitin  divinam^quando  deitatem  huma- 
namdetulitad  naturam.  Tunchominemsibiin  coe- 
lestibus  prfiBstitlit  coheeredem,  quando  se  partici- 
pem  reddidit  terreuorum :  aut  homini  negarequid 
amoris  potuit,quid  muDeri8,quid  honoris,qui  totum 
quod  erat  hominis  etpeccatum  suscepit,et  mortem? 
Aut  quomodohominem  in  suis  prosperis  non  habe- 
bit,  qui  in  adversishomini  sefecit  esseoonsortem? 
Homo,rediad  Deum  sio  amatus  aDeo ;  et  ad  ipsius 
gloriam  da  totum  te^  qui  se  totum  propter  te  ad 
tuam  deduxit  injuriam  ;  et  voca  Patrem  fidens, 
quem  tanto  amore  •  tuum  probas,  sentis»  iutelligis 
esse  genitorem, 

Pater  noster  qui  es  in  ealis.  Quod  nondum  natus 
Patrem  vocat,  nemo  miretur.  Deo  nata  sunt  nasci- 
tura,  futura  facta  sunt  Deo.  Fecitt  inquit,  quas  fu- 
tura  sunt  {Eccl.yi,lO).  Hinc  est  quod in utero  suum 
Joannes  seusit  auctoremet  exstat  nuntiusmatriqui 
erat  nescius  vitae.  Hinc  est  quod  Jacob  ante  legitur 
bellasse  quam  nasci,  coepit  ante  triumphare  quam 
vivere.  Hinc  est  quod  jam  sunt  Deo  qui  sibi  adhuc 
non  sunt,  quoniam  olecti  estis  ante  constitutionem 
mundi.  Pater  noster  qui  es  in  ccBlis.  Non  quod  ille 
non  sit  in  terra,  sed  ut  tu  per  hoc  germen  esse  no- 
veriste  coeleste,  Et  si  te  filium  Dei  tu  fateris,  vive 
quasi  Dei  filius,  ut  actu,  vita,virtutibus,  tantopos- 
sis  respondere  genitori. 

Sanctificetur  nomen/uum.QuiaaChristo  vocalus 
es  Christianus,  petis  ut  prserogativa  tanti  nominis 
sauctificetur  in  te,  quia  nomen  Dei  quod  per  se  et 
sanctum  sibi  est,  aut  sauctificetur  in  nobis  nostro 
actu,  aut  nostro  actu  blasphemetur  in  gentibus. 

Adveniat  regnum  tuum.  Ispe  dicit :  Regnum  Dei 
intra  vosest  (Lmc.xvh,  2i).  Si  intra  nos  est,  veniat 
quid  oramus?est  in  fide,est  inspe,  est  in  exspeota- 
tioae,  sed  ul  veniat  jam  precamur.  Veniat  autem 
nobis,  non  illi  quisemperconregnatPatri  suo,sem- 
per  regnat  in  Patre,  sed  veniat  nobis :  Venite,  bene- 
dicti  Patris  mei.perctpite  regnum  quod  vobis  paratum 
est  aboriginemundi  (Matth.xyiY,3i).D\cimmveniat 
regnumtuum,aiBic  Deus  regnetin  nobis,quatenus 
in  nobis  desinat  mors  regnare,desinat  reguare  pec- 


B 


j^  catum.  Begnavit,  inquit,  mors  ab  Adam  usquead 
Moysem(Rom.  v,  14).  Et  alibi :  Non  regaet  pecta- 
tum  in  vestromortalicorpore(Ihid.,  45). 

Fiatvoluntas  tua  sicut  in  cceloetin  terra.Nuncin 
terra  multa  sunt  pro  diaboli  voluntate,  pro  sfficuli 
nequitia,  pro  voluntate  carnis.In  coeloverofitDihil 
prfieter  Domini  voluntatem^  Petimus  ergo  ut  ioter 
empto  diabolo,  ut  novo  sfleculo,  ut  mutato  corpore, 
destruoto  mortis  imperio,  ut  abolita  dominatione 
peccati,  in  coelo,  et  in  terra,  in  Deo  et  homiDibas, 
una  Dei  et  eadem  sit  voluntas. 

Panem  nostrumquotidianumda  no^tsAodte.Post 
regnum  coeleste,  terrenum  panem  peterenoDjube- 
mur,  prohibente  ipsocum  diiM.NolitesoHicidm 
qutd  manducetiSy  autquid  bibatis  (Maith.  vi,  13).Setl 
quia  ipse  est  panis  qui  de  ccelo  descendit  (Joan.  tii, 
50),  petimus  et  precamur  ut  ipsum  panem,  quem 
quotidie,  id  est,  jugiter  suminus,  in  feternitatead 
victum  corporis  mentisque  capiamus. 

Et  dimitte  nobis  debita  nostra,  sicutet  nos  dimitti' 
mus  debitoribus  nostris.  Sic  dicendo,  homo,  iDduI- 
gentiaemodumy  mensuram  veniae  statuisti.eltutibi 
dedisti,qui  a  Domino  tantum  tibi  petis,  quantumdi- 
miseris  ipseconservo^Dimitteergo  delinquentiinte 
totum,  si  vis  ipse  de  tuis  nihil  Domino  debere  de- 
lictis.  In  altero  dimitte  tibi,  si  vis  ipse  vindicem  vi- 
tare  sententiam. 

Et  ne  nos  inducas  in  tentationem,  Deusneminem 
l6n/al,sicut  scriptum  est ;  sed  tentare  dicilur,  cum 
contumaciter  euntes  ad  tentationem  laqueos  deliD* 
quit.  Sic  Adam  tentatoris  incurrit  insidias,  dum 
G  suipraecepta  deserit  creatoris.  Unde  autemetaquo 
tentaturhomoprodidit  sic  dicendo  :  Sed  liberano$ 
amalo  ;  hoc  est  a  diaboio,qui  totius  malietaucior 
estetorigo.  Diabolusnaturafuit  coelestis,  nuncest 
nequitia  spirituahs,  aetatemajor  seecuIo,nocendiusu 
tritus,  leedendi  arte  peritissimus.  Undenon  tamma- 
lus,  sed  malum  dicitur,aquo  est  omne  quod  malum 
est.Hincestquodpropriisviribus  homo  liberariooD 
potest  camalibus  vinculis  illigatus.  Petendum  est 
ergo  nobis  ut  Deus  nos  a  diabolo  Iiberet,qui  Cbri- 
stum  terris,  utdiabolum  vinceret.commodavit.Gla' 
met,  clamet  homo  ad  Deum,  clamet :  Libera  nosa 
malo,  ut  a  tanto  maio,  solo  Christo  vincente,  libe- 
remur. 

Pater  noster,  qui  es  in  ccelis.Orandi  thema,matc- 
£)  riam  petendi,  supplicandi  normam  paucissimisin 
verbis  ipse  sibi,  qui  tibi  est  exorandus,  indulsit;ut 
ex  hoc  tu  pelendi  sumas  sensum.ut  inleliecturopo- 
stulandi  capias,  mensuram  coiligas  impelrandi,et 
brevi  mogisterio  orandi  latissimam  capias  discipli* 
nam  ;simulquiaad  amoris  judiciumrexipseofficlo 
functusestadvocati,  ut  precesquibusresponsurus 
erat  ipse  dictaret.  Cunctatio  ablata  est  tota  pro- 
merendi,  quando,  ipsum  selegit  in    precibus  qui 


f  Editum  erat  ttm  probas.  Intra,   in  versu  et  di-  ctorem  suum  non  inlellexerat  Acherius,  cum  inter- 

?'u^«  ®^'^*™"*  *'  ^^  V**'  "'^*  legebatur  suis  ipse.  pres  legendum  esse  conjecit,  ubi   legitur :  a  Patre 

Sub  flnem  etiam  scripsimus  :  utpreces  quibus,  cum  Filius  tnterprete. 
editum  anteaemt :  ut  preeibus  qwibus.  Statim  au- 


673 


SERMO  IV. 


674 


rogatur.  Itetaslocum  non  habet,  ubia  Patre  filius  A  nes ;  hoc  solum  nomen  eet  quod  absolnt  anjmas 


interprete  desiderat  qu8B  sanct  sunta  impetrare* 

SERMOIV. 

De  eadem. 
Fratres  cbarissimi,  qui  yos  donavitcredere,  ipse 
?os  docuit  et  orare,  et  totam  petendi  formam  paucis 
aptavit  in  verbis,  quia  cum  Patrem  postulat^  multa 
preces  filius  non  laborat.  Sicut  enim  petere  cogit 
necessitas  genitum,  ita  urget  charitas  dare  genito- 
rem.  Pater  ergoqui  sponte  prssstat,  non  tam  utpeta- 
tur,qaantnm  quod  petatur  ostendit;ut  Filiuspetendo 
justa  placeat,  qui  poteststulta  postulans  displicere. 
Audite  Patrem,  et  vos  filiosesse  jam  credite,utqu8B 
petieritit  incunctanter  impetrare  possitis.  Quid  va- 
leat  fides,credulitasquidpossit,  sitquanta  confessio, 


diaboii  feritate  captivas ;  hoc  nomen  est  quod  mun* 
do  perdito  dat  salutem.  Sed  petimus  ut  nomen  Dei 
actu  sanctificetur  in  nobis.  Nobis  enim  bene  agen- 
tibus  benedicitur  nomen  Dei,nobis  maleagentibus 
blasphematur.  Audi  Apostolum  dicentem  :  Nomen 
Dei  bUuphematur  in  gentibus  {Ram.  ii,  24).  Peti* 
mus  ergo,  petimus,  ut  quantum  nomen  Dei  sanc 
tum  est,  tantum  nos  ejus  mereamur  innostris  mo- 
ribttt  sanctitatem. 

Veniai  regnum  tuum,  Quasi  non  semper  fuerit  b 
sic  regnum  Christi  ut  veniat,  nunc  rogamus.  Et 
ubi  est  illud  regnum  Dei  T  Intra  nos  e$t.  Intra  nos 
est  fide,  scd  utre  veniatsuppUcamus.  Fratresquan* 
do  diaboius  vario  neqnitiarum  genere  multimoda 


hodie  monstraturinnobis.Ecce  Trinitatistrinacon-  q  arte  fallendi  rerumfaciem  turbat  sensus  hominum 


fessio  in  coBlestem  sobolem  de  terrena  vos  sustuHt 
servitate  :  ecce  ftdes  qu«  Deum  locuta  est  Patrem, 
Patrem  vobisDeum  hodie  conquisivit ;  eccevoxqusB 
confessa  est  Dei  Filium,  vos  Dei  adoptavitin  filios ; 
eececredulitasquttDeum  Spiritum  prodamavit,  de 
camis  substantia  mortali  in  vitalem  Spiritus  sub* 
stantiam  vos  mutavit.Quis  pietatistantsdignusin- 
venitur  assertor  ?  Deus  Pater  homines  dignatur hm- 
redes;  Deus  Filiusnondedigoaturservuloscohffire- 
des  ;DeusSpiritu8  caroemconsortem  divinitati  juris 
ditione  suscipit  in  supernis,  Apostoloprobaatecum 
dieit :  Autnescitisquiaangeloijudicabimus^l  Cor,  vi^ 
3)?  •  Vocate  ergo  Dominum  Patrem,  vosque,  et  si 
aondum  natos^  jam  tamendesigoatosfilios  esse  jam 


moresqne  confiindit,  snvit,  idoiis  sacrilegis  furit, 
failit  anguriis,  divinatione  mentitur,  signisdecipit, 
iilndit  artibus,  spectacoiis  occupat,  obsidet  vitiis, 
peccatis  vulnerat,  criminibus  sauciat,  desperatione 
prostemit,  Christi  regnum  prolongat,  et  absentat 
a  nobis.  Petimus  ergo  ut  veniat  tempus  quo,  mali 
tanti  auctore  pereunte,  mundus  totus,  creatura 
tota,  totam  solius  Christi  regnet,  triumphet  ad  glo- 
riam,  et  fiat  quod  sequitur. 

Ut  steut  in  caio,  ita  et  in  terra.  Una  Domini  vo- 
lunias  sit  terra,  ccBlum,  vila  Deus,  tempus  ceterni- 
tas,  patria  requies,  census  ionocentia,  honos  im- 
mortalitas,  c  furia  castitas,  Deus  totum. 

Addidit :  Panem  nostrum  quotidianum  da  nobis 


credite,  etdateoperam  quatenus  sit  vobis  coBlestis  c  ^^*  Post  patemitatem  Dei,  post  divini  nominis 


vitai  sint  vobis  divini  mores,  et  forma  deitatistota 
vestra  prsBferatur  in  Filium  :  quia  coBiestis  Pater 
respondentes  generi  filios  muneribus  ditat  divinis, 
degenerantes  ad  pcpnaiem  revocat  servitutem. 

Paternosterqui  es  in  calis.  Succumberet  oonscien- 
tia  sermlis,  terrena  conditio  solveretur,  nisinos  ad 
hanc  elamorem  ipsius  Patris  auctoritas,  ipsiusFilii 
Spiritus  excitaret,  Misitf  ait,  Deus  Spiritum  Fitiisut 
m  corda  nostraelamantem  Abba  Pater  (Gal.  iv,  6). 
Lassescitmens,  carodeficitaddivina,nisi  Deusqnm 
fieret  jut>et^  impleat  ipsequi  jubet.Quandoausaest 
mortalitas  vocare  Patrem,  nisi  modo  quando  su- 
pema  virtute  homines  animantur  in  terra  ?  Pater 
nmter  qui  es  in  ajelis.  Homo,  quid  commune  oum 


sanetitatem,  post  cobIi  regnum,  quotidianum  pa* 
nem  jnbemur  exposcere.  Christus  obiivioni  non 
subjaoet,  Christus  mandatis  suis  contrarianon  de* 
mandat.  Ipse  dicit :  Notite  soUieitiesse  quid  man- 
ducetis,  aut  quid  bibatis  {Matih.  vi,  31).  Sed  quia 
est  panis  qui  de  cobIo  descendit,  qui  legis  et  grati» 
molatus  est  in  forma,  qui  crucis  confectus  est  in  fa- 
rina,  qui  cracis  confectus  passione,  qui  magnopie- 
tatis  fermentatus  estsacramento,  qui  conspersionis 
levamentum  sustulit  de  sepuicro,  qui  cum  divini- 
tatis  SU8B  caloreconqueretur,  ipse  dibanum  deco- 
xit  infemi,  qui  ad  coslestem  cibum  d  quotidianus 
Ecclesi«  defertur  ad  mensam,  qui  in  remissione 
frangitur  pecoatomm,  qui  edentes  se  perpetuam 


terris  tibi,  qui  confiteris  tibi  genus  esse  in  coeiis?  ^  pascitetenutritadvitam;huncpanemquotidienobis 

« .^_* !4 •««  1«  u^u:..4: —  A —       ^^^  petimus,donec  iiloindie  perpetnoperfhiamur. 

EtdimiUe  nobis  debitanostra,  sieut  et  nos  dimit* 
timus  debitoribus  nostris.  Homo,  penes  te  est  potes- 
tas  veni»,  in  te  est  indulgentia  ejus,  tu  tibi  remis' 
sionis  auctor  es  conslitutus ;  gratis  petis  veniam, 
quitibi  inaiioindulgerecontemnis.  Homo  ut  tibi 
misericordiflB  factus  es  ipse  mensura  ;  quantum 
qnsBris  misericordiam  fac  tantum. 


Ergo  eoelestem  vitam  monstra  in  habitatione  terre* 
na,  quia  si  quid  in  se  gesserit  terrena  cogitatio, 
ccrio  maculam,  coslesti  generi  intulisti  injuriam. 
Sanctifieeiurnomen  /titim.Non  petimus  ut  sanctifi- 
eet  nomen  tuum  Deus,  quod  sanctitate  sua  totam  sal- 
vat  et  sanctificat  creaturam.  Fratre8,hoc  nomen  est 
qnod  sapemsB  potestates  pavent,  quoe  tremenda  sus- 
dpiunt  servitute ;  hoc  nomen  est  quod  fogatdsBmo- 

A  Sic  edidimus,  ubi  eral  voeat  ergo.  Mox  in  priori 
editioneqfut  ecelestis. 

^  Hic  vocem  aeessii,  qu8B  omnino  supervacanea 
est,  delevimus  ante  voculam  sic.  Infra  intra  nos  est 
Me  edidimas,  obi  erat  fdes.  Mox  Acherius  conjedt 
legendum  artibus,  ubi  editnm,  illudit  areis. 


c  Quid  hoc  sit,  furia  eastitas,  non  satis  intelligo : 
nec  huic  loco  satu  consaitum  arbitror,  si  legatur 
luxuria  castitas. 

d  In  priori  iditione  quotidianis.  Infra  ergo  unum, 
lego  ergo  nunc. 


m 


APPfiNDlX  SERMONVM  &»  PfetRI  CHRYSOLOGI. 


»« 


ae  p^QOitls  impeU^piitiHf  ia  tepUtioaum  (qtqm 
r^nt^B  ^  cripiBf^eui»  r^Aquit- 

S^  Hb^H  ^q^  a  m^^t  Hio  ipaiu^i  mf^i  4e«ig4At 
ft\i(!^tQrcm,  liQo  e«t  di^olmp.  Petimu^  f«rgo  uuum, 
ut  munere  hoc  a  malis  omnibus  qum  Pft<dO  csurM? 
iBu^  ftVOtorfl^ 

Pa^iM*  m^  m  ^  W  W**»»  N#p?Q  cuw  H^  flliu» 

ojftmMi  mw^^  w  mir^iur  i«i  b*bita»^rYituti*.  Ad 

di^iQUWi^eufe©diedWg9flfetwea,^PWprQ?ipt«l 
IP^«  fiW  rew»  povfffif  fionaecutumt  Au4i  *p<>9t^ 

mm(iim'  v^tt,2^).  Hpdi«  ^Oaptiopis  wt  di^§«  b^ 
di^  ppoi»ii*ioi|i»  ^mp^  wt.  Audi*  (»#de,  «s^spi^ ; 
trede cr^ditori  {\\q^q\i\  tifei  wdidit  d«>iAorii  ©»• 
p^(ita  pfffump^r  u(  im^A,  qui  te  diu  ^uetipuit  ut 
^euir^e ;  d»  iiii  ioduciiia,  sed  promiesori  qui  tibi 
quidquid  erAtdetutijamdoui^vittUt  quitu^  (l^giurie 
spe  Dei  ?  fideyivas.  AgripoU  pumqui^mitreret  au<« 
hrtu*4  «i  (ruqtum  lebori»  sui  dtl  lempore  uo»  epe. 
rwreU  vic^tor  Ii^borew  proUxi  itiufliri^  ^on  imWrrt» 
t^isi  se  ^  destinata  erederet  permire ;  pi^uta  ip^^ 
ris  Don  intrareit  io^erti^  si  lueris  «ciquentihu^  0om« 
(i^iaturum  diseriminanoapeosfup^;  miiee  tPta 
juveututis  tmpora  fiooageretio  perieuli«,ais«oiK)r 
tutis  hoooresi  c^piosigsimoa  opospeFfuret;  fiUu^pft» 
ternndommationiatemporaBiui  dorareti«i  «asut^h 
tanti»  patarofs  non  aperav^t  bfsmiemt  6t  tuai  j^i 
{iiium  Peicr«di«,iosta  pv^^phetam :  ^amMcM  m^ 
(«r  ag^  9t  confortetmi^  w  tmm%  Bmti^  tiomimm 
(P^l.xm^  W^.  K^sp^cta  ut  hm^demOei  egi«p#c|%« 
Uoois  Gd«i  ^  de  wtutf^  mtientjws  eeoisequana,  Audi 
aliQ^tqlom :  FiiiifHimim»*^  wm(h%m  pmtgfiM 
«umm^  Ctmm^rHmt^mkiji^m$ri^ 
3),  fit  itarom :  vua  fm^4k  okmm  0M  nm  Gkm^^ 
cm  appmm^r^  Gkri${mwUk.mkas et  m  a^pm^* 
kHii  fH  aioria  (Col,  m,  9)*  Fr«tres«  beati  awt  fiitti 
Dei,quiaethweditatemonniumiefumpoaaidehuob 
et;  4q  ^oefsu  PaUia  iuctua  tem^ora  ooa  videibuat 

SBRMOY. 

lkeadm% 

Quod^oioad^^cummtgootvemoradicAufaaaitta» 
quqd  YQ«  «stisouw^  taivihilitev  auditHri,immot#rfir. 
bilit^r  vo^luri^  stupftot  aogeli;  |paveaouotaupe«o# 
Virtu^s,  o^um  ifm  eapik  aat  om  Tidet»  lfi«anai| 
¥MUBft(i  tota  i^m  aiieqmtuf  artatuH.  0«ud  adlMaa 

•  An  non  assumphu^  mihi  quidem  ita  videtur;  et 
infr?L\atuwf€{oro^«*ar(  i^tW^  pi^p  wm  W 
qjoflere  ftpinft  ^  VXomxH^U 

o  ttoc  etiam  corruptum  est,  sed  ita^  u^  |iue  ccviiQii 
ofte  restitui  ngift  dd^IL  lufif^  %(  fctmm^  A^Wws 
jte  conjectt  ut  hxredimem . 

•  Legendum  est  profecto  posse  dtibiUU.  InAra  ubl 


4  morMe  p«ctu9  7  qui  ad  b^  meos  Immi^  inb^ 
ciUa  ?  qui  ad  i^tudbumaoi  a^nau^  aogustia»  Tqoid 
ad  hfiec  humanaBvocigaurafquid  adistudhumana 
linguacitotacitura?HQ0Paulu8  invisibilitercum  vi- 
dUaeti  prgdidil  noo  prodeudo  dic^ns :  Jfec  o^^^ 
vi<itt^neQ  auris  auiivit.necin  cor  hominis  oscendil. 
qH^propparavittlmdilii/enUbu^ se (I  Cor.w,^).  Qoc 
\m9fi  QUffl  ?UQ  vi^  copisset  au<Utu,ftdbuchominem 
perveoire  cpoasedeb^tiadauditumdiQeos  iDaminet 
qm^reMitaudHuinoi^-QiUa^  wi^  i)?iioc  Jeramiaa 
aum  divinu  aQ0capi9«etauditu,partu«  auperaormn 
s^auam  suatiof^at  Qlaman9:V^rmmewi4Qi4a 
€(  «^m  0Qr«(ii  m<(  m'^w^ti sunt (Jerem.iYi  \^V 
Hoc  Ha)i^Qu«  divioo  Spiritua  p^rorabatafflatocuai 
diait ;  QmtQ^ivit  w,et  ^pa^it  v^t^r  weusi  a  u$e$  e^ 

H  i^croimmi  MiQrwn  n{¥>rum,  et  intravU  ^rm»  m 
9mv^e{sul/^uAmmmoka^viy{uw^(PqJka^ 
lU^  14),  Ei^vatua  virtut^  Pai,  s^ait  suam  aub  la 
iu^ulHii««a  virtutiQm%tQngum  eat  ^upar  )kic  ««cra* 
iA^t9mp«vQraaprQ%aquietdioumeraireaa,acto9iw; 
ta^pua  000  ^oit  m  di^io  bo^  timoredtatMnerari 
coelestis  partua  impetu«  npo  pot^  tardav^OMoen* 
tium,  Dico  ergM,et  voa  io  utero  ad]\uQ  paoQfr«Uvo« 
ce  oompeUo,  provida  e^oHaUone  prttmooeko,  ut 
aot^uam  videatis  matr^mi  vocetia  iatiua  Patr^; 
aot^bdaodimeota  matria.Patria  tendatia  et  feiatiue- 
ti^adrej:num ;  aote  Patriaperveoiatia  ad  pMem, 
quam  mtria  ad  ub^ra  peod^Ua.Neciii  voe  quid- 
quam  aibi  autnMitriaoeQesaitaa.autMtatia  tempora 
viodicent,  aed  io  vobia  d  totum  divinoiPi^triat^ton 
ocsl^tia  reapondeat  et  oc^urrat  auetorem. 

Pa^^  no^t^  quses  in  cmlis.  Hoe  est^quod  tfctOMh 
bam  pro(eivei(hoe  e^t^quod  oeqqe  citlealHma,  ueqoa 
terrfi^iom  quemquam  sinebat  aervitutia  pioivw 
conditioau^ucari^  ecoli  et  terrsa,  caroiaat  M  te- 
p«ote  taotum  poaaepvoveoire  oommareyiu«a,«t  Deus 
m  homioem,  homo  io  Vmm*  I>omioua  10  aorgmn^ 
MFvu»  vfrteretur  io  fittun»»  fi«Mque  DivmiialM  al 
bummtatU  ioeffabiUm^o  ooa  otaMopitefto  #•« 
guatiQ.  A«  liiviaitatM  «rgaooa  di^iatiQ  taola  ea4,ol 
aeira  o^queat  quidpoliaaimummirari  deboaleKea^ 
tura*otrumquqd  aa  Deua  adoostram  depaMiit  tti. 
vilutem»ao  quodoeaadauiedivinitaliarapHli  4i§Bi. 
latem.  Hioo  eal  quod  homo,  qucd  et  di«niliia  «dt 
oraluatentOBuooMm  amoretaBUMtor.qiM^adtee 
io oliro  w>ee tua ae adoptal  m  filium. ...  0  ym 

t)  bealoe  quibua  deookiaridalomeal  ■ntfrqnamnifi^ 
aole  vegBare  qnam  viveffe^  aftte  ad  Oei  tatria  gia» 
riam  pefvenire»  quam  pteaapiaHi  propri»  inlitatii 
agnoaeera.  BeeleaiafelixmaleJsqu«VM  Meafe* 
apteil,qu«iMaTOgeparinaoet,§eauiiiolaiM 
ellalileffae  Biiratau\ 

OtoapftilMiileipmwMkMlUhoideMffMJbalaiy 


one 
r^^ 


dinumerari,  Acherius  in  marginehabet :  forte  imnuh 
°  Loco  huic,  quem  fcedum  in  ijiffljum  f<^r*nntnft 


tii,c 


quod  ato  ftrtmi  ciifatwiit 


qiiQd*  JQfmii$8$x«uluw  #taiit»«oaoaquri4t«P6U)?i, 
gf^m^nm  »<  nM^ro  qai^mp»Q»#d»t*  ^t  bitwAm»  pir 
nm  m  fmi»  P^q  «mlit»9t  quMi  ppi^tof  pftfanr 
Uhmt  qm»?if»Dt  ««aula»  Ooidmipm»»»  Itee^w 
4t?io«  9«f wQt,  «i  Deii«  au»  9qM$  m  Ht»po  ad|iu»» 
qniMiait  «npami  0»finiBi«  j^qi  fetAtuf  t  M$r  tmr 
t0rqHi$9iH  wM*  Mapor invufgit ;  Qhf ittni  D#i  Par 
tm  dn  ptNitOf e  nfttrM»  vooittt  At  fAt0tiir  ia  tarM ;  at 
li#fm  da  mttfinniafo  Patfftw  ?»aat»  at  •oafiiatnr 
i»  fi^lit  i  i^0tor  nMlir ««liM  m  tf#i<i.  Qup  ta,  luir 
Bi»,  fnp»^  pfpvMit  gffttia,qwi  t#  fapoit  #(Qte$tii 
grfttiaf  qufi  ta  papuit  #9lAsti«  aaturn,  utia  «arM  »1 
ia  toffft  ppsHui  ftdtiue  «t  aftfftftmJftnnMoiffti  %i\wh^ 
nm  dJoiMlo  i  i^/#r  nof/fftfvi  «i  in  $mti$.  Quiftfio 
iMti  Pfttfift  fiUum  epufitfttuf  ot  efftdit  ffttpoftdftftt 
¥ilA  f0tt«ri,  ivioriliiu  Pat«ii  •!  intfttft  fttquft  ftfttu  #•» 
■ftftftlHiiQd  ft#ria«tftm  ftooMftiHoft  e«l  piif  wUufftttt. 

AuMff/fAaliir  nftfiiftii  lti«iif,  Qujui  utiqttft  faaiM 
•aftft  MHNftiuft,  ftjus  utiquft  aftft8#Bittf  ftt  nomiaft.  It 
idM  paliiBUft  otia  noliii  illius  m^oiAiiMaatiftoatio 
perseTeret  honor  et  prserogativa  nominis,  quod 
aablima^t  sia  laati  g^ilofif  adsltudOf 

Adven^l  refnum  ium*  Np?  tjh  petli^ijs  cpiBuror 

qu«m4f^i)ftftd^fuitppgimni,  imBoqui  e«i  «IH 
ipftft  ftftfuuBi,  totaaque  te  a#  fftgni  aoatinat  ptttastatt 
loflQ.  Sad  quls  nos  tuH  ad  promiseam  regnisnfgto* 
r|«m  peryl^lf^i  moQet  fio^  ezpetere  omDit>u9  )ioq 


SfttiapfttoitiiomQmiaftfiftOff^uiftUfa  Oea  ie  piatatft 
ftoufli^t,  oum  tautufti  «i^  dar i  quantum  dftdftfitt 
quftfttum  donavftfit,  tftfttuai  dftaidofat  at  doaafi» 
BoQiO,  «ampef  ia  pafttorft  tuo  ? aaifti  «i  Ti«  afimiftft 
aaatimftfft, 

et  m  n$9  ifitkmim  tmlatimm.  Um$  iatftffHr^ 
toaft  noa  iadigftiit,quift  tftntatio  difttioli  praifia  oi 
ftmftfa  mini«tfft  ft«t,  Quftmdiuvftfolioftfri^eoa^ 
afttqrip  ftofpofft,  afteft«sftrio  paftofttpf  utiaaosaftft 
tftalfttiftai  patftfttftdita«,oftftdiftbalot«itHiatuf  ftftftftgr 
8U8.  Sed  libera  aos  a  umiAi  i  ip«ftft\}tftm  Ooftiiaas  aor 
8ter  Jesus  Christus  ]it)er^(  pp^  ^  malo  et  perducat 
ad  omne  bonum,  qui  yivit  et  regat  Deus  modo  et 
sftmpftf  pof  iafiaita  sscula  S8»cttl«fum.  AmaB. 

«  SERMO  VI. 

Oa  varUft  ivangalii  Matth,  a?u  t  B$§  §$mm «»  mlto 

tiiiUurt  mti  fti^tiiftgft  nlimwi^* 

Ad?ftfftu«ds8BMaiimnaquitiftfti  qussBohisDeiftiattp 
ftft|aao|tftBdil,dftftMii9iBsutM(piftifttiiiftfft.  iteft»acl, 
gftaas  w  BBilft  ftfiftilBr,  aisi  ia  onfttfftaft  al  iaitaiift 
(Maiik.  x?p,  ftft).  fliso  oom  plaaft  %d$  ftiftfftftalaf^ 
pietfts  ftst.  Piatftaauiam  adoomia  uti)isa«t,pvomift- 
sionem  habens  yites  prosentis  etfutursB  (I  Tim.  ly, 
8)#  Inspietamus  argo  BtiUter  orationis  fructus  at  je- 
iijnn,  ^uia  ipsa  sunt  a^rma  ad  v^rsuf  in^probas  cpgit£|r 
tiones.  /i^junimi^purgatii^niftaci,  sut^ieyat  seq^uoii 
aaraam  spifituisujiuieit.  Jejuaium  ftoffaaitaoatfibqr 
latum  et  humiliatuni,  i|uod  Deus  noB  8pemit.Je}07 
nium  cpnp^pi8cent|8B  nebulas  dispergit^  l|b]dinum 


TpiJs,  in  )ioo  Tuit  opstoUs  maotibuf  ialiiara.  Quaih  Q  ar4ow  mtfuguit,  pa^tit^tisveruwiuntftaiWfftendit! 
* » * :..-  K  — :  ji-.„*i.  j JijttaiBm  TftftbositfttftmnoaftBsatydivitiaramsupftfr 

ioitatam  JadifMkt,  superbiam  sperBiti  hBmiHtatam 
comipepdiltrP^s^^^OPQini  seipsum  intelli^ereouod 
est,  infirmum  etfragiiew^atqueduwit^s^ioteljigii 
iwhaaillftm,  aptins  virlute  Dai  adjutoriumqussrit  at 
aeeipit,^8eritaatam  porfrequentesofationesetoli* 
i^^crationest  Orat(o  quiciem  refectio  e«t  je|i}niorpiny 

el  ft4?oeftt  gratiam  Ipiritusmncti.  Qratio  dnritifto» 
0Mdi«  mollit,  attfttafitatftm  tamparftt,iftJBBium  dulfti* 
float.  Sicutenim  siBe  potBBOBestpleaapalsatie^sia 
at  jej  uoium  siQe  pratippe  non  potf  st  aqiipam  perfMte 
amrirft,  Quid  ast  ftutem  oratiQUisi  a«p^«ioftnifn9 
de  tafraBtfibus  ad  ftGelaatia,  iaquiaitio  aupefaoruai» 
invisibiliuii^  desiderium  Y  Abeat  disaeBtie  soBeBlariuBi 
mprum  (jqib^s  preqiitur  o^eps  {^umana  quoUd}e.  Or§«- 


taai  Mmqae  ftat  teflmaf  ius  ^  q^aik  disftutit^da  gaBaie 
i^Bfus  a^t  qai  noa  audet,  «estuat^  anlielat»  oum 
prpm|s«iis  ii|tei|dit  et  pertepdit  ^d  regnuipr 

Pia^  v$l^n(m  tm  ^icm  m  mi^  rf  in  tma.  Twaa 

\$jm  latam  aat  omlum,  tuna  autam  Dai  mans  iiaa 
esaBtbus;  tune  Ib  Qhristo  omnes  et  in  omnibq» 
Chrlstus,  qqftndpoqmes  «plJqsP^HftplwtptfepiUBt 

v«t|u#tfttfts ;  tupe  omafts  mm%  mm  uaus  omuasi 

quando  Dai  spiritus  ia  oqiaibus  vitit  bbiis. 

Panem  nostnm  quotidianum  da  nobit  kedie.  Si- 
cut  ip  psalmo  :  Penedictu§  ifominus  die  quot\4fe 
{P$aU  hUH  22),  itabic  panm  no^trum  qmtittianm 
damobii  Aanto ,  quotidiaaum  JBgem  dieimus.  Jugis 
papis  iUe  est,  qut  decoelo  descendit :  Bfo  §um  pa* 
ni«  fi*i*foi|prfwf^i.  PerfePt*  WQ  bftaHl^dif 


aift  eat  illft  pftais.  S9di$f  bao  ft9t  ip  pfs^sftpti  ilUuft  ^  (io  aaajupetio  esi  ^piritui  4ftP<»to ;  «i  ta.mftA  ifi  ora^ 


poaia  jam  aibo  vivafe,  eejus  pofpeliiitatft,  qoodest 
quotidie^  saginabimur  in  fnturum. 

Et  4imitte  nobis  debit^  noMtrq  $ip^(^tno§  fiimittir 
mm  d$kitoribu$  no«f  rii^Dft  supplicaptis  pftolovftfoai» 
fons  manat,  et  ad  veniam  faAual  quidqaid  fietatis 
c  ezuberat^et  effuadet  in  alterum.quando  indulget  sibi 
tantnm,  quantum  alteri  condonavit.  Dimilte  nobie 

a  In  priorieditione,  Joanne  exsuUante,  male.  Sia- 
tim,  ubi  Deue  sm  eobole^  lego  Deo  destinaia  $obolo%. 

^  Totam  hunc  locum  sic  restituo  :  ^iit  ditputat  de 
gnare,  ignis  est  qui  non  ardei,  osstuatAnftei,  iunc  au- 
tem  Dei,  lego  ccBium,  cum  Dei. 

c  An  exhmbii  t  si  quis  verbo  emtberandi  nsom  esse 


tionaialeiilos  8it  animiM,  siout  almaat  pfophftta:  Si- 
fiffl  f fi  ie  anima  mea,  ^Hftm  muMpHeUer  tM  earo 
mea  (Plr  W,2),  Quidautan^  «itiep4um  sit,  8pquS- 
tiir, m  vi4e(^  virtutem  tum (/fri¥i3).  Crftdite m\Ui 
8iad  vidandaai  plaatftai  vtftutftaiQeiplaaasitialaBina 
humann  8ub8taBti8B,iiee  fastidio  vieta  dissiflMtiet,  fe- 
plebitur  adipe  etpinguedine  spirituali:  etsitiensil' 

huDc  auclorem  contendat,  non  equidem  reluctabor, 
sed  velim  saltem  lcgat  exuberabit,  Infra  :  prmvia  et 
amara;  malim  iprcevia  mali,  vel  malorum. 

^  Exstat  num.  LXXIH  inappendice  operumD.Au* 
gustini,  tom.  V. 


679 


APPENDIX  SERMONUM  S.  PEtRl  CHRYSOLOGL  —  SERMO  VII. 


680 


lam  Dei  Tisitationein  sensa  proprio  cum  fide  da- 
mabit :  Adhmsit  animameapoit  te,8uscepit  me  dex- 
tera  tua  (lbid,,9),  Jejuaium  tollit  inertiam,  deanimo 
impedimenta  carnfidia  aufert.  Oratio  vero  perseye- 
rans  jungit  Deo,  atque  ita  gaudens  assistere  se 
Domino  gloriatur.  Adhsrens  autem  anima  Domi- 
no,  incipit  tecuritatem  habere,  ethbertatem ;  nec 
pavores  sustinet,  nec  timores.  Suscepto  autem 
tanto  patrociniodeiteraB  Dei,  quomodo  poterit  no- 
ceri  ab  ahqua  potestate,  sicot  scriptum  est,  quod 
nemo  illud  rapit  de  manu  Patris  (Joan.  x,  19)?  Hoc 
pnestat  jejunium,  hoc  prastat  oratio. 

•  SERMO  vn. 

De  verbis  Evangelii  Joann.  xiv  :  Pacem  meam  do 
volnif  pacem  meam  relinquo  vobis. 

Domini  voxest,  fratres  charissimi :  Pacem  meam 
do  vobiSf  pacem  retinquo  vobis  {Joan.  xrv,  27).  De 
pace  dicturi^prius  quas  pacis  sint  commoda  videamus, 
Sst pax  serenitas  mentis,tranquiilitas  animi,  simpU- 
cita8Cordis^amorisvincuIum,consortiumcharitatis. 
HsBC  est  qusssimultates  toilit,  bella  compescit,  com* 
primitiras,8uperboscalcatyhumilesamat,discordes 


A  sedat,  inimicos  concordat,  cunctis  est  placita.  Non 
quaerit  aUenum,  nihil  deputat  suum  ;  docet  amare 
qun  odissenon  novit.  Nescit  extolli,  nesoitinflari- 
Hanc  ergo,  qui  accepit,  teneat ;  qui  perdidit^  repe- 
tat ;  qui  amisit,  exqubat :  quoniam  qui  in  eadem  non 
fuerit  inventus,abdicaturaPatre,  exhnredaturaFi- 
ho,  nihilominus  a  Spiritu  sancto  aUenus  efficitiir. 
Respuit  enim  munus  oblatum,  qui  dat»  legis  con- 
tempseritbonum ;  necpoterit  adhareditatem  Domini 
pervenire,  qui  testamen  tum  noluerit  observare.  Non 
potest  concordiam  habere  cum  Ghristo^qiiidisccMrs 
voluerit  essecum  Ghrisliano.  GontumacisBergocri* 
menest  qnod  jubeturcontemnere,quodpraBcipitur 
nolle,  quodimperaturdechnare.  Quidtibicommune 
cum  discordia,  Christiane  ?  quid  simoltates  amas, 

g  quod  auctori  pacis  placerenon  potuit?  quid  exer- 
ces  inimicitias^  quasevaderenonpotuit  neciIIe,qoi 
ea8primusinv#nit?Initio  namque  inimicitiasinpro- 
toplastum  dumserpens  exerit,  interficitar ;  dambo- 
mini  invidet.ipse  prostemitur  ;dum  Adam  cupitde- 
cipere,ipseprimitusjuguIatur.QuareaatChri8tidia- 
ritatemamplectere,Ghristiane,aatdiscordiaBauctori 
de  similitudine  operum  ^  parem  te  esse  cognosce. 


<^  Eistat  num.  XGVll  in  appendice  Operom  D.  Au- 
gustini  ad  calcem  tom.  V,  ubi  etiam  repetitur 
fusior  ex  ms.  Regio,  et  ex  Golbcrtino.  Eumdem  in 
lectoris  commodum,  ne  huic  novissimffi  editioni  ali- 
quid  deesse  videatur,  hoc  loco  apponere,  bibliopolis 
placuit.  Domini  est  ista  vox  :  Pacem  meam  do  vobis, 
pacem  dimitto  vobis  Uoan.  xiv,  27).  Depace  dicturit 
prius  quoe  sint  paciscomnioda,audiamus.Est  enimpax 
serenitas  mentis,  tranquillUas  animiySimplicitas  cordis,  ^ 
amoris  vinculum^consortium  charitatis,Hoec  est  enim,  ^ 
quas  simultaUs  toltU,  beUa  compescit,  eomprimitiram 
superbos  caleatf  humiles  amat,  discordias  sedat,  int- 
mtcos  concordat,  placita  cunctis»  Non  qiKerit  alienum, 
nihil  deputat  suum.  Docet  amare,  quce  odisse  non  no' 
vit.  Neseit  extoUi,  nescit  tnflart :  humilis  omnibus, 
mitis  est  omnibus.  In  ipsa  requies^  in  ipsa  tranquUti- 
tas.  Pax  qum  exercetur  in  Christtano,  consummatur 
in  Christo,  Uanc  qui  amaverit,  Dei  hceres  est ;  qui 
contempserit,  ChristorebeUis  est.Dominus  enim  Chri- 
stus  ad  Patrem  remeans  hcereditarium  bonum,  id  est, 
pacem  suamjuis  cuUoribus  dereliquit,  dicens :  Pacem 
mcam  do  vobis^  pacem  dimitto  vobis.  Hanc  jaacem 
qui  acceperit,  teneat ;  qui  perdiderit  repetat ;  ^ui  ami- 
serit,  exquirat.  Quomam  qui  in  eadem  pace  tnventus 
non  fuertt,  abdicatur  a  Patre,  exhcereaatur  a  Fitio  ; 
et  extUus  et  nudt^s,  invenietur  ab  eodem  Domino  alie* 
nus.  Respuet  muntu  oblatum,  qui  datce  legis  contem- 
pserit  bonum :  nec  potertt  ad  hmeditaiem  Vomini  per- 
venire,  qui  testamento  noluerit  inservire.  Pacemquam  D 
Christttsdimisit,Christiane,amplectere ;  hcereditati  Dei 
ut  ouUor  adhcere,voluntatem  Domini  in  te  transfusam 
ostende.  Beati,  inatiit,  pacifid,  quooiam  ipsi  filii  Dei 
^ocsbiini\jT(Matth.y,9).  Scriptum  est  dicordibus,scri- 
fftum  est  inimicis,  filius  esse  nisi  pacificus  non  potest ; 
inimicos  abdicavit,  qui  pacificos  filios  fecit.  AtU  enim 
datam  pacem»  Christtane,  conserva,  atU  gloriam  tibi 


salutis  ahlatam,  si  non  amaveris  pacem,  eognosce.  Non 
potest  promissa  Christi  percipere,  qui  eum  fraire  no- 
tuerit  concordari  ;  non  potest  concordiam  habere  cum 
Christo,  qui  disoors  voluerit  esse  cum  Christiano.Si  de 
nobis  a  Christo  oicaria  passio  peteretttr,  et  FiUi  Dei 
sanguis,  qui  pro  nobis  efftatts  est,  ad  pensattdum  no* 
stro  sanguine  qttcereretur ;  qtuinta  instantia  vet  officio 
fturat  festinandum,  ut  et  iussa  tantoe  Majestatis  exj^ 
res,  et  vicaria  passione  aependere  gauaeres,  et  pro- 
morte  vitam  acquirere,  et  passione  reeifroea  compet^ 
sare  ?  /41  nutic  quomodo  poterispro  Christo  anmam 
ponere,  aui  pacem  ab  eodem  delegatam  noltieris  con- 
servare  ?  Contumacios  crimen  est,  qtuni  jtibettir  eoii- 
temnere,  quod  pracipitur  noUe,  qtiod  imperattsr  dedi' 
futre.  Pax  enim  Christi  est  bonttm  ;  discordia  diabt^ 
malum ;  auetori  respondet,  qui  de  utroque  altet^rtm 
eUgit.Quid  iibi  cum  discorata,  Christiane,qu<B  prind- 
pem  suum  diabolum  interemit  ?  Quid  amas  sinmUa- 
tem,qua  phcere  attetorirum  potuit  f  Quid  exetrces  tm- 
mieitias,  qtias  evadere  rum  potttU  nec  Ule  qui  eas  pri- 
mtu  invenit  ?  Inimicitias  tn  protopUuto  dtm  serpens 
exercet,  interficitur;  dum  homini  invidet^ipseproster- 
nitur  ;  dum  Adam  decipit,  jugulatur.  At  contra  Chri- 
sttis  tatUum  homini  charitate  adhcpsit,  tantum  eum 
unica  benignitate  amaivit,  ut  eumcomrneneUiret  Patri, 
sodaret  sibi,  dum  camem  propter  ipsum  descendens 
induit.  Scriptum  est :  Invidia  aiaboli  mors  intravitio 
orbem  terranim(Sajp.  \\,2A).Imttantur  atUem  illum^ 
qui  sunt  ex  parteilltus.Non  cadatinChristiantm  qtue 
cadit  in  diaoolum,  qtua  Chtistianum  cotuieeet  conser- 
vare  qtMd  eum  constat  a  Domino  didicisse.  Qtus  de  re 
autem  Christi  charitatem  amplecti  debemus,  tU  cum 
illo  in  (Btertia  beatitudineviverepossimus.AtTien. 

i>  Mss.  omnes  addunt  vocem  ipftKi,  sed  ali  post 
verbum  operum,  alii  post  particaiam  te. 


i«#tfl 


Mi  IN  8.  VALERIANUM  PROLEGOMENA.  —  SIRMONDI  PRiEFATIO.  682 


SArVCTUS  VALERIANUS 

CEMELIENSIS  EPISCOPUS. 


J.  SIRMONDI  (">  EPISTOLA 

AD  FRANaSGUM  GARDINALEM  BaRBERINUM. 

DE  HAC  S.  VALERIANI  fiDITIONE. 


Eminentissimb  Domine! 

Quod  ne  scepius  facere  audeam  pudor  et  reverentia  prohiberU,  nunc  ut  Eminentiam  Tuam  liUeris  ap- 
petlemf  officii  mei  ratio,  atque  eadem,  ni  failor^  in  ipsam  observantia  persuadet.  Existimavi  enim,  cum 
Valeriani  episcopi  famam  in  discrimen  iterum  vocari  audirem^  non  mearum  tantum  esse  partium^ 
susce^ptam  altas  ejus  causam  non  deserere^  sed  Sancti  quoque  Offjdi  ac  Romani  nominis  interesse,  ut 
ffrisiinum  de  illo  judicium  suum  sententiamqve  non  evertat.  Meminisse  autemopinor  JE,  T,y  nec  enim 
ignorare  potuity  tamefsi  ab  Urbetunc  aberas,  cum  anie  annos  sex  Homiliarum  tstarum  censuram  delator 
idem  uraeretj  sacrum  tribunai,  audita  et  probata  Auctoris  defensume,  quam  litterm  nostrm  continebani, 
atiud  mnil  decernendum  censuisse,  quam  ut  notas  in  novam  editionem  compararem^  in  quibus  de  lUroque 
accusationis  capiU  saiisfieret^  hoc  est^  de  Scincli  prmomine^  quod  imputabatur,  et  de  Semipelagianismi 
suspicione,  cujus  insimulabatur.  Prcestitit  utrumque  Luaduni  nuper  edito  ad  Valeriani  purgationem 
libello  P,  Theophilus  Raynaudus.  Societatis  nostros  theotogus,  copiose  adeo  et  accurate,  ut  prseclare  ad 
causam  actum  putem^  quod  operam  hac  in  re  meam^  a  qua  exspectari  tale  nihtl  poterat,  studio  suo  dili^ 
gentiaqueprcBverterit.  Quod  si  mhil  novi  postea  proiatum  est^  quod  serveriorem  sententmm  requirat, 
non  indignum  opinor  singulari  E .  T.  pietate  fuerity  providere,  ut  immotum  maneat  Sancti  officiide- 
aetum^  atque  innoxio  et  utili  alias  Scriptori  fama  integra  conseivetur.  In  quo  quidem  eo  mvnus^  ne  im- 
portunus  videar  intereessor,  verendum  confido,  quod  prmter  commune  doctorum  suffragium^  qui  Vate- 
rianumhactenuscumapprolfaiione  legunt,  ipsumdiam  E.  T.,  qui  piacere  nisi  recta  non  solent^  illius 
guitu  aliqucmdo  etsapore  delectatam  intelligo.  ParisUis  xvi  Augusti  m.  dc.  xxxiii. 

Ad  duo  capita  qux  objiciuntur  circa  Homilias  Valbiuani 

I.  Unum  est  de  Sancti  nomine  quod  negant  huic  auctori  convenire.  Gonstat  autem  id  a  me 
profectum  non  esse,  quia  multis  anle  annis,  cum  prima  ejus  homilia  de  bono  disciplina^  ceeleris 
nondum  repertis,  in  Germania  ederetur,  idem  litulus  preeQxus  esl,  juxta  vetus  exempiar,  ut 
monuerunt,  monasterii  S.  GaJIi,  in  quo  inscriptio  esi  hujusmodi  :  Ltber  S.  VcUeriani  Cemeliensis 
episcopi.  Unde  cum  animadverterem  non  temere  ab  aliis  sic  esse  appellatum,  nec  certi  quid- 
quam  haberem  in  contrarium,  non  existimavi  debere  me,  aut  posse  sme  nota  hunc  illi  titulum 
adimere. 

Utrum  autem  Valeriano  tributum  olim  hoc  nomen  fuerit  ob  peculiaris  opinionem  sanctitatis, 
an  propter  dignitatem  tantum  episcopi,  quemadmodum  difQcile  foret  statuere,  cum  Cimel» 
civitatis  post  ejus  eversionem  vix  ulla  restent  monimenta,  ita  vicissim  ad  hoc  illi  abrogandum, 
si  Jure  competat,  satis  non  esset  suspicio  qum  obtenditur  doctrinsB  SemipelagianeB.  eo  nimirum 
tempore  quo  Ecclesiee  auctoritate  damnata  nondum  erat,  cum  videamus  Cassianum  et  Hila- 
rium  Arelatensem^  qui  banc  pres  ceeleris  profitebantur  sanctos  nihilominus,  alterum  a  S.  Gre- 
gorio  in  epistola  12  libri  vi,  alterum  in  Martyrologio  Romano  appellari,  et  utrumque  apud  suos 
usitato  sanctorum  cultu  honorari. 

II.  Alterum  ad  doctrinse  istius  criminationem  spectat,  quam  volunt  in  nonnuUis  harumce 
Homiliarum  locis  deprehendi.  In  quo  quidem  prceterquam  quod  nullus  videtur  esse  locus 
ejusmodi,  quam  defendere  non  liceat,  melioremque  in  sensum  interpretari,  prout  in  hoc  ipso 
genere  Chrysostomum  et  alios  Patres  tum  OrsBCos  tum  Latinos  explicare  mos  est,  et  quod  P. 
Theophilus  in  libello  quem  pro  Valeriani  defensione  scripsit,  ab  omni  eum  labe  liberum  esse 
docet,  hoc  insuper  observandum  est,  licet  concederemus  Valerianum  cum  aliis  praBsulibus  Gal- 
licanis  qui  eodem  sseculo  eademque  in  provincia  vivebant,  doctrinam  eamdem  amplexum  fuissey 
non  potuisse  illos  tamen  hflsreticos  hoc  nomine  censeri  ante  synodum  Arausicanam  u,  quse  doc- 
irinam  illam  damnavit,  et  a  sede  apostolica  confirmata  est  annis  post  Valerianum  amplius 
sexaginta. 

De  Valeriano  rursus,  ut  de  Sancti  nomine  ac  titulo  sit  controversia,  negari  non  potest  stetisse 

(a)  &flBC  epistola,  et  quod  inttar  di«tertatiancul«  subnexura  est,  ex  antographo  Su<mondi  desttmptt  tunt. 
PAxiiei..  Ln.  ^ 


%ii  M  s.  VALi^iAmtit  EPiM.  cmMLteHsAil  MOLiedOMeNA.  m 

illum  semper,  dum  vixii,  in  pace  et  communione  Ecclesiffi  calholicffi.  Cujus  rei  fidem  facit  epis- 
tola  52  S.  Leonis  papce  ad  ipsum  et  alios  episcopos  Galli®  scripta,  et  horumce  altera  ad  S. 
Leonem.  Gonciliam  item  Reiease,  cui  adfuiti  et  eum  offiteris  subsoripsit.  Tum  etiam  quod  ejus 
quocumque  honorifica  fit  mentio  in  epistola  evocatoria  (a)  synodi  Arelatensis  m,  in  qua  transao 
tum  est  de  concordia  inter  Faustum  abbs^tem  insulfi^  liirineasis  et  vicinos  tres  episcopos,  quo- 
rum  unus  fuit  Valerianus. 

Homili®  prffiterea  istee  ab  annis  xx,  oum  excus®  Parisiis  primum  fuere,  recuscB  postea  in 
Germania  tuerunt,  et  Lugduni  non  semel,  lectffique  ab  omnibus  sine  offensione  et  cum  fructu, 
ac  piam  revera  et  religiosam  doctrinatn  eontin^nt,  utilemque  imprimis  ad  stabiliendam  invoca- 
tionem  sanctorum,  et  culttim  sacrarum  feliquiarum.  Adeo  ut  non  deftierit  vir  magni  nominis, 
qui  diceret  scriberetque,  qaMdo  in  <jerQiaiiiam  allaia  sunt,  divioa  factum  providentia  videri, 
ut  hoc  potissimum  tempore  ad  oonfutandos  hffireticos  reperta^  9int.  Neque  hactenus  apud  nos 
auditum  est  quempiam  pr^te^  Denuntiatofem  Msiitisse,  qtii  eamm  lectionem  non  probaret. 

(a)  Tom.  I  Goncil.  Galli»,  p.  120. 

NOTITIA  fflSTORIGO-LITTERARIA 

IN  S.  VALiRUmJM. 
(Bt  WtA.  Mat.  Vm.  Pitr.  aanaiidl  t.  1«  «t  Blbh  Hltt.  Utt  Ut  Patr.  SeiMiiieman&l  t  n.) 


t.  $.  Vita  (Galland.).  A  prtmttTtt  nnm  magnitodini»  ne  timbt*am  qtddem  nr- 

Apud  (^iiadium,  Igldorum  aliosque  scriptof um  vaTerit :  (A)  ct^udhodieque  prisca  tantum  rademm 

fiOotosiasticorumnoiDeadatore»  altumdeVALERiANQ  vestigia,  nomenque  haud  procul  Nicasa  restat  in 

«ileii»ticup. K(  atiisitaque  veterum  moaimentU  repe-  coUe  qnem  Gemalam  vocaat. 

tioda,  li^iw  suat»  quibut  auotor  ooater  utcumque  Semel  igitor  TaieriaiH  catbedra  epiacppali  coosti- 

■oeeator.Et  primttm  quidtm  de  iptiiM  epAaeopali  §#-  tuta.  riliquum  eat  ut  qiio  le»pore  mari t  ouio  tt^ 

4^  Inquirend  uni :  hino  enim  «mul  eompertum  fiei  OKHido  ioqoifaaot.  <0  «i  Mifei  vero»  ittqmt»  es  eathe- 

qua  tempestate  claruerit  aanotos  anHttes^  Oppidmm  draipad  Gemelaotl  do^eimdert  vld<ms  ttufli  tob 

Vediantiorum  Cemelion.aii  PUoius  (a)i  illudque cum  annum  Ghristi  450,  hpc  est,  Leonis  Magni  tempori- 

Piolemfeo  Italin  tribuit,  quia  uterque  Varo  flumine  bus  floruisse.Poll  Leonem  enim,  Leonis  iptius  d^ 

ftaliam  tenoinat,  non  Alpi  sumfna,  oti reetiut  Anto^  ereto,  ut  Hilari  pap»  verbit  tpitlDla 4 doMuar.Ge* 

Oini  tUnerarium,  ubi  GalliAassignatur :  ad  quem  lo-  mellentit  civftatlt  el  NHwenttt  eatteill  epitoopl  di- 

eum  Wetselingium  adi  sis  (h).  «  £t  vero,lnquitSir-  versi  non  fuerunt  i  sed  iidem  Gemdiantet  timel, 

mondus  (c),  ad  Galliam  pertinuisse  Cemelium,prfie-  qnamdiu  Gemela  sl^tit,  et  Nicttens^s.  Quod  videre 

ter  modo  eitatum  Itinerarium,fidem  sine  controver-  est  in  synodo  v  Aurelianensi,  cui  Aetlui  presbjter 

tia  facit  vetus  Notitia  civitatum  GallisB,  qucB  inter  ^  directus  a  Magno  episcopo  Ecciesise  Cemeleoaii  et 

Atpium  maritiiMrua  cifitatetqu»  tub  fihreduoo  Nic»eotis,8uhteri}ttit$elegitarioaotiquiaezempla- 

■letropoli  eeoseotms  tezto  loeo  ■unterat  eivilatem  ribos  qm  iotegrat  ^ua  cooeUU  tobtcriplioMt  ht- 

GemeleoeBtlam :  et  Utuardut lo  Martyrologio  pridie  l>ent:Bam  ttiutil»  ttnt io  eieutie,Ooaie  VaMoMB 

fdus  Haias ;  quo  die  sanoti  Pontll  martyris  oatalem  qui  Ceoieientis  tantumepiteoput  oiiBeapelar,ant6 

fn  OaHiis  eitfitale  Cymeta  solemnem  Mste  notat(  d))  Leools  deer  etam  sedem  lliam  reitltteoportull.Alqiie 

ejus  niniirumquemauctor  noster  sspiustripUciho-  titquod  sentlodlcain,omntnoValeHanumhii&eilhiffl 

milia  de  bono  martyrii,  sed  tacito  semper  nominfe  etteconjicio^adquemetaUosvlcinarumGallispro- 

commemorat  (e)  *  Quibus  addenda  ejusdem  sancti  vinciarum  epiicopos,  $cripta  exstat  Leoni$  ejutdem 

Pootii  Acta,  Baluiii  studio  evulgata,  ubl  ad  rem  n(h  epistola  de  Vasensia  epi^copi  ordinatione  (j),  quam 

•tram  tHDcbabeotur  (/) :  Fine$  Italim  trantiim  (Pon-  «teroe  memoria^  cardioalit  fiarooiut  ex  AxeteUosi 

iinn)w*emiubju9eAlpimnprocml  niampetiiinmine  oodieedivul8avit(A).Goo^orqtteiateftlmiaiiq«ed 

€ymekm.  ?ono  hmc  orbt,  ot  toribit  Sammartha*  ioillo  epiteomm  iiQmepo  iogttrafti  vidooi»  Bbfoda- 

i&ui  (t),  quo  ohm  eeleberrima  fOit,  tot  eladibus  k  nentem^idettValenaDiOemeleinitmoiTOpeUlaiooi 

taodalit,  Longobardis  et  9&racenit  attrita  est,  ut  antlttitem.SedelaMn  du»  toot^itfohe.LeooftoBa 

(a)PHn.  Hitt.  oat.  hb.  lu.  eap,«.  q     {$^  Sammarlh.  GalL  Cbcitt,  oov.  tom,  OL  aif. 

h\  WesteL  Vett.  Rom.  Itiner.  pag.  m.  ijS.                                                 mw,  u*.  pn 


[rfn<m4.  pr«jfat  ad  Valenan.  jiomi}. 


c. 


((fl  tJsuard.  ttartyrol.  sinc.  pag.  8i,  eclit.  taris. 

11  ^  ^^«f  ^*^*-  ^P-  *^  ^^^^  ^^'***-  MisceU.  tom.         (k)  Baron.  ad  ann.  450,  8  »• 
II,  pag.  134.  /  •  ▼*  • 


69^  NOTITIA  HWTOilCO  LITTBRAWA.  ^gg 


dem  ad  Uonein(«),  iDqaibQui  InggQutet  Valeda 
aus  paritar  eo^juBguniuff.  n  HacUnus  Sirmoiidas: 
eui  aecedunt  TiUemontius  (h)  atque  Historia  litte- 
rari»GalUc»  auctoret  (e). 

De  Valeriani  gestish«e  Samoiartbanus  id)\mkn' 
no  431^  adfuit  Reiensi  ooneilio,in  quo  de  negotto  Ar- 
meniariiaotum  est  Aecepta  sancti  Leonis  epistola 
ftd  Flayianum(aBao45i)cQmaliis  plurimisadipsum 
sQHpeit«iUaasuBmislaudibusextoUeQs,eiqtte  sein 
omoibus  aseantiri  professus  est  (e).Puit  etiam  unus 
ex  iis  quibus  mpondit  sanctus  pontifex  (antto4K2) 
gratulatus  ipeorum  orthodoxam  iidem,et  Eutyehen 
ac  Dioeooram  in  eoacilio  GhalcedOBensi  damnatos  si- 
gniHeans(/).  Orta  gravi  eoatroversia  Theodorum 


bseis;  XIX.  Dt  QwidrMgumu ;  XX,  De  amnHa. 
§  ui,  SditUms.  (Scboea.) 
Valerianf  nomen  reparavit  Melckior  OeldaiHa  ab 
Homin^eld,  asserto  ei  ex  mss.  exeroplarium  fide 
S€rmmidebanedu6ipHim,  qui  aatea  incerto  nomine 
interAugustini0peraferebatur,abeoverocumnoti8 
et  emendationibus  peeuliari  yolumine  editus  estan. 
1601.  HuicdecemannospostaliasimrfMi/^iiAomt- 
Hu  eum  epitlola  ia  eodioe  quodam  Corbeieniii  non 
admodum  castigate  soripto  a  se  repertas  adjecit  ia- 
cokui  SmnondHi,nM  quod  aomen  Valeriani  in  mss. 
pr«ferreQt,sed  ob  stylisimiiitudtaem  et  faeundiam 
ioutrisqueparem.  Aehuic  quidemjudlcioquamvis 


Ei  •  !•  .  "•**""*'H"''K«*«'™»  Aoumo  qaiaemjuatoioifnamvifi 
ForoiuhensemepisjjopummteretFaustumabbatem  ^  lubricocontinuoabomnibusMsen.um  tLtS3^^^^ 
LeruuB  mmtunc  ab  ea  d^cBceai  neDdiibAL mim  °  tm^im  «iki;^^;.o^* "  wi  raaeque 


i^rina  qusBtunc  ab  ea  dicscesi  pendebat, eum 

ValeriaBus  noster  e<  Maximvs  Relensis,episcopi»par- 
les  in  eojurgio,  et  quidem  Lerinensium,  ampbxi 
fuieseDt;  RaTennius  ArelateQsis  episcopus,  taato 
maio  reflMdiuffl  aliaturus,  ia  sua  uriM  coDcitium 
ooegil  ad  30  Decembris(^).  Adfuere  eum  eo  et  Ru- 
Btieo  Narbonensi  undecimaatistites  :  coaTeoerunt 
quoqueciKBLerinensibusmonachisllaximus  eiVa- 
lerianus :  aen  nominantur  tamen  inter  judioee,f6rte 
quia  utparlee  aderantUstamenamiee  eomposita 
fuit.  Quo  praeise  anno  habitum  fuerii  eoaeilium 
istod,  inoompertum :  certe  inter  annos  449,  quo  ad 
episcopatum  evectus  est  Ravennius,  et45l,  quo  ad 
immortalem  Titam  aigravit.  Aanum  aseignat  455 
6if moBdus,aateaTillemontius(A).  RirieriusCaHhu- 
etaausaotat  meationem  fieri  anno  45i  Valeriani Ni- 
osseBsis  episeopi.»HacteBttsSanmarthaatts.Benedi- 
oiioiatttem  ob  liaQC  Lirinensem  causam  una  eum 
Maximo  ReicDsi  a  Valeriano  susceptam^aoa  dubltant 
qimiidem  itie&Mritoam  Valefio  liriaensi  mo- 
«aeiHMIQi  pro  episcopo  apud  NicaMun  cultus  fuit  ad 
iBeai  S4  ioiii  (t).  Quando  obierit,iaeertum  est. 
I U.  Seripia.  (Schma.) 
Tribmntar  Valeriano  huic  Sermonet  XX  et  Epi- 
•Ma  ad  MonaehH,  de  VirttUibutet  ordinedooirintB 
ApotioHett.  SenaoaesiQscribuQtur :  IJk  bonoduei- 
pthMt;\k,l\UDearctaeiafi9Uota  via;iy,Depromittis 
tinanreddkis;\,  Deoris  meoienita;  VI,  De  oHoeit 
ifeHrit ;  VII,VHl,lX,OsmisertW£ifta;  X,  DeparatUit; 
U,  Qtd^ioriaiur,  tfi  Domino 9iorieiur;mjm,De 


Umia  Bibiiotheeu  Patrum,qQam  cum  LeooisM.Ope- 
ribus  aliquoties,  itemque  ciim  aecessioae  aliqua  in 
Operum8irmondianorttmooUee«oBeetposlremo  a 
Gallamdio\mo  F«/e«aatppe»viiiMusasttBt.Vixdum 
autem  lueem  aspexeraat  Valeriani  HomUftt,  eum 
orthodoxia  earum  ia  duinum  voeari  cmpit  et  Romee 
apttdsaerumtribuaaldelatsifQeruQtUBquamhmresi 
Magiaossaffiaes.gfmui  Sirmondo  qooqttede  Saneii 
prssaoraine,qttod  ValeriaooiadidiBset,lts  iateadeba- 
t«r.  At  iHe  ad  utramquB  aecusatioBem  bre^  scripto 
ad  Sacrum  Officiam  traasmissorespoadii.Otto  leeto 
ae  probato  Bihllaliud  deeeraendum  censueruBt.quam 
ut  aotas  in  no?am  edittooemeompararet,  ia  quibus 
de  utroque  aeeueaiioBis  capite  satisfieret.  Suscepit 

autemseurogatQSirmendl,iiveepoatesiiauberiorem 
^  hane  defensionem  TiieofhUm  Haynaudut  ejusdem 
Societatistheologus.Gerte  Sirmondus  cum  iterum 
Valeriani  famam  in  diecriminen  yooari  audipet,  in  lit- 
teris  hae  de  oaosa  ad  Fraaeiscum  eardinalen  Barbe- 
rinum  scriptisad  Rajnaudum  provoeat,eumqueadeo 
oopioseetaccurateutrttmqQeprsBstltiseeait,  ut  pr«. 
dare  ad  causam  actum  ptttet,quod  operam  hao  in  re 
sttam,aqoa  exspeetari  taie  nthii  pot«erit,stadfo  sao 

diiig«itiaqnepr«BTertie«et,etsinihaiioviposteapro- 
latttm  ftterit^quodsereriofem  seatentiam  requiiwet, 
postttlatutimmotum  maneat  Sacri  OffloH  deeretum! 
Numyero  Raynaudianum  iUud  scriptam  «eorsim 
primum,  an  cum  tpsitts  Valeriani  quadam  editione 
Lttgduni  proditum  ftterit,QOQ  satis  mibi  liqnepe  H- 
teor(/).Attamenineertume«tedttioni  Lugduneasi 


hotiofaeiecmoerwmdm;  XiV,  De  bono  kumiUioHt;  D  a.  im  et  «equentibtts  usquead  a.  i67t,BMnoBifi 


(•)  Lmi.  episit.  M  et  iOS,  pag.  H07  ot  im  edit. 
citaL 

{h\  Tilltm.  Mem.  eccl.  tom.  XV,  pag.  125. 

(c)  Biti,  Mth^.  de  la  France,  tom,  fi,  pag.  SW. 

idS  SemmoHh.  1.  e.  pag.  4970  seq. 

(e)iiitar  Leon.  epiett.  aam.M,pag.  ii07  edU. 
dtat. 

»  Leon.  eplst.  i02^  paff.  1136  edit.  cit. 
\  Conc.  tom.  V,  pag.  fe  edit.  Vcn-Labb. 

(A)  nfiem.Nem.  eccT.  tom.  XV,  pag.  (85. 

(«)  Bitioire  m.  de  la  Franet,  T.  11,  p.d99.  De  Va- 
krio  isto  adeandus  VicenHut  Barralit  in  CbconolQgla 
Lirineosi  part.  i^,  203,  ubi  ex  monacho  Lirinenai 
td  epfscopatum  mdensem  !n  ProTincia  assamptas 


lUftl.. 

(*) 


dkitttr.Mde  epietolae^^  appellaBt«MKri« 

|a^ri«eaiZi«attctore«,  aUumoum  apudearraJim. 
tum  aljos,  silentium.  v^n»m^wm%u^, 

ij)  Emsmodi  editio,  nlsiprius  locum  habet,  facta 
esse  debet  mtra  annos  l«i6  et  463«.  Nam  Epistola 
Sirmondi  ad  card.  BartoriBMi  daU  est  Faritiit  46 
AufmUM.  DC.  XXXU.  In  ea  vero  scribit.  delatttm 
esse  Valerianum  apud  judices  Romapos  anit  awktt 
sex.  Certe  in  editione  a.  1623  non  inest,  et  ipse  Sir- 
mondusin  subjectis  laudataeepistol»  defensionissuce 
gratia  brenbnt  eaottalis  »ten  temtl  Lugduni  ab  annit 
¥.(*•.*;  *^  *•  .*?**,  quo  i^rimum  excum  fuere  9ar 
naji8ist»aomili«^da.i«3)  Valeriamnmt  ium 
descnptum  affirmat.  -nww»  ^  ^ff^ 


687         IN  S.  VALEMANUM  EPISC.  CEMEL.  PROLEG.  —  NOTlTIA  HISTORlCO^.ITTER.         688 
VeD6ta  a.l742,abibUopolae8taddituiii.Sed  jatudc  A  Inconcilio  Constantimsioptimam  etprxelaristimam 


singulis  Tideamus  Valertani  editionibus 
8JBGUL0  xvii. 

4601.  (Genevas)  Excudebat  Petrus  d$  la  Rouiere; 
m-So.S.Valeriani  Cimelensis  episcopide  bonodisci- 
plinn  Senno.S.  Isidori  Hispaleniis  episcopi  de  pra- 
latis  Fragmentum.  Melchior  HamsnueUo  Goldastus 
dedit  cum  coliectaneis,iD  queis  multa  pariter  multo- 
rum  auctorum,Patram  quam  maxime,loca  vel  ante 
edita  ezplicantur,  tcI  noviter  eduntur. 

In  duobus  prffifationibus  ad  lectorem,tum  ea  quae 
textum  antecedit,tum  collectaneisprsmissaGolda- 
stus  demomentohorum  librorum,disciplinanempe 
ecclesiasticadiss6rit,partimTeteris  disciplin«ratio- 
nemdeclarans,partim  seryandn  aut  amissnrecupe- 
randnprfficeptatradens.Idem  argumentum  est  epi- 
stolffi  coUectaneis  pariter  prffifibE»  ad  Theodorum 
Bezam  (dat»  in  mdilms  Lectii  a.  d.  it  id.  Quinctil. 
a.  00 .  13  c.stylo  Juliano). In  principio  vero  Colleeta- 
neorum  ea  exponityquffi  ipsum  impulerint,  ut  Vale- 
riani  nomen  huic  sermoni  praBfigeret.  Scilicet  jam 
Erasmus  intellexit,  Augustinum  auctorem  ejus  non 
esse.Sed  Goldastus  demumhanc  sententiamexpla- 
nayitet  argumentis  roboraTit.Probat  quippe  oratio- 
nem  utriusqueauctorislongissime  inter  sediscrepare. 
Nec  TeroingeniodoctrinffiTe  Augustini  aptum  esse 
contendit,  necverisimilearbitratur,  eum  de  una  re 
unoque  argumento  variis  et  diTerus  libris  (exstat  enim 
opus  ejusdem  uberiusde  Dtfcipltiia  Christiana)  tracta- 
turum  fuisse.Denique  necTeteres  agnorisse  hunc  par- 


Ubrorumscriptontm  partem  PoggiusFlorentinusBo- 
mamet  Fhrentiam.jEneasSilvius,quiponiifex  post 
illadestinatus^Basiliamvifraudibus  distraxerant.Bo 
faeinore  commoniti  et  commoti  fratres,  reliquos  a  di- 
reptionecodicessignomonasteriiobsfgnaruntf€tCata' 
logo  recensuerunt.ln  eo  legilur  :  S.  Valerii  liber  de 
Bono  disciplinffi,  etc.Eamdem  simulepigrapham  cer- 
nas  in  cortieeipsius  libri.Error,autfaUor,auinatus 
exaffinitatenominum.Fuit  ValeriusepiscopusHippo- 
nensiSyAugustiniprmdecessor^eujus  hodieque  exstat 
Uberde  VitaMonachorum.  Volaterrano  teste.Fuenmt 
etaUieodemnomine,quosnihilattinetrerensere.Si^' 
ficat  deiDceps,de  Valerianihujusffitate  dequeCime- 
liensiepiscopatuejusTesituhaud  quidquam  se  habere 
g  explorati.Usus  estin  contendendohoc  sermoneGol- 
dastuseditioneposteriori  Basiieensi  Opernm  Aaga- 
stini.  Sed  principio  statim  auctoritate  manuscnpti 
codicissustulitdistinctionescapitum,  Teluti  incoD» 
cinnaset  sensum  scriptoris  sffipiuscule  perturbantes. 
Quodquidem  jam  Erasmus  Tiderat,  et  rc(}ectis  eorum 
indicibus,  notas  numerorum  .satis  habuit  margini 
adjecisse.  Sed  Lugdunensis  sItc  GencTensis  potius 
editio  postea  recepit.  Bmendasse  deinde  se  fatetor 
plurima  in  ipsa  orationis  serie  atque  contextu,quft 
Tclcertissimaipsi  Tiderentur,  vel  lcTiora  magisque 
friTola,  quam  ut  notarentur. Attamen  plerarumque 
rationemexposuit.Notffi  ejus  sunt  lectissimffietrara 
eruditione  refertffi. 
1604.  Insulte adLacum  Acronium,  ex  off.  Joannu 


tum,necexpo8itumsustulisseclarereacmanifestari  q  LudoviciBrem^in-k^,^.  Valeriani  Cimeliensis  epi- 


aitTelexnnoPossidoniiTelPossidii  indicuio,  inquo 
nulla  de  eo  mentio^et  quod  nusquam  in  Sententiis  a 
ProsperocoUectis,  aut  in  Excerptis  Eugyppii,  aut 
P.  Lombardi  Sententiis,nusquam  deniqueinConfes- 
sione  Augustiniana  Hieronjmi  Tortensts  acerrimi 
operum  Augustini  et  conspicui  propugnatoris  laude- 
tur.Quibus  expositis  sic  illepergit :  Itaque  mea  vir- 
tutenuneetcomUatesatisfactumarbitror,utauetorem 
adAugustinum  semumem  istum  attinere  numqtum 
porrosisdicktrusydeeuius  veropatreet  tegUimofaeiie 
queasadconjecturam  evadere,  siquinctum  admUtas 
yviiipKTiiet,  quo  veluti  gnomone  quodam  librosveroset 
nativos  a  supposititiis  decemamus.Hoc  enim  nec  utile, 
nectutum  minus,ut  ego  quidem  rationem  capio,quam 


scopi  de  bono  discipliuffi  Sermo ;  iDter  Paranetieos 
Veteres  cum  Dotis  MelchiorisffaiminsfeldU  Croldasti, 
ex  bibliothecaet  sumptibus  Bartholomffii  Schobioge- 
ri  I.  Cpagg.  7-39. 

\(i\2.  LuteticB  Parisiorum,exoffieinaNiveUiana ; 
tfi-8o. SaDcti  ValeriaDi  episcopi  Cemeliensis  Homilie 
XX.Item  Epistola  ad  Monachos,  de  Tirtutibus  et  or- 
dine  doctrinffi  ApostoUcffi.  Omnia  primum,  prster 
unicam  homiliam,post  annos  plus  minus  milie  ducen- 
tos  in  lucemeditaa/aM>6o5trmofido  Sooietatis  JesQ 
presbjteroannoMDCXil.M  Valeriani  episcopi  pne- 
ter  homiliam  de  bono  disciplince,  inquit  Sirmondos, 
quffi  incertoantea  nomine  jactabatur,paucisqueab- 
hinc  annis  auctorisuorestitiitaest,  nihil  hactenus 


mihiitadixereviricompluresdoctissimi,si  codicum  ^  iDlucemprolatumacoepimus.Quasnuncdamusreli* 


scriptorum  fides  boDa,eorumque  auctoritas  digua. 
Naclus  sum  hujus  sermonis  vetustissimum  et  antiquissi- 
mumexemplarinserinionobUissimiviri,Bartholommi 
SchobingeriW.  festive  parato  cum a  scriptis,  tum  a 
cusis  Ubris.Ejus  hcecest  inscriptio.lmap.  lib.S.  Valb- 

RlANl    ClMKLENSlS   IP.  Dl  BONO   DlSClPUNiB,  Simul  OC 

primum  legi  titutum  nomenque  libelU,adeo  ad  Biblio- 
thecasCunradiGesneri,JosuwSimleri,JacobiFrisiiz 
Dicas  Neptunipeeudes,Ua  mutentJnarchiviomona- 
sterii  S.  6alli,e  cujus  peculio  hic  oUm  eodex,velustis- 
simi  sunt  Ubrorum  lndices,qui  de  hoe  scriptore  memi- 
nere.CatcUogus  S.  Othmanprimisub  Pipino  KaroU 
jr.pa<rea6toi5.*S.  ValeriiCymelensis  episcopi,  ete. 


quas  undeTiginti,celeberrimo  antiquffi  Corbeiffi  mo- 
nasterio  debemus.  Cujus  unicumquo  usisumus, 
perretustffi^sed  parum  castigatffi  manusexemplar, 
etsi  homiliam  de  bono  disciplinaBnonhabebat^et 
ciTitatis  nomen,  in  qua  Valerianus  episcopus  sedit, 
non  indicabat:  facilis  tamen  ex  styli  argumentique 
similitudine  conjecturafuit,has  illius  germanas  soro- 
res  esse,  omnesque  abuno  eteodem  Valerianoedi- 
tas,episcopo  Cemelenensi.Nequehac  in  requisquam. 
ni  fallor,repugnabit. . .  Stylus  quippe,  optimus  ju- 
dicandi  magister,characterque  dictionis  Valerianffi, 
graris,  inquam,ac  splendida^  etdignitatissuccique 
plena  facundia,qun  inhis  Homiliis  elucet,satishanc 


689 


VETERDM  TE8TIM0NIA  DE  S.  VALERIANO. 


690 


ejusquam  dixi,  ffitatem  prodit ;  illam  soilicet,  qoa  A  leriani.  . .  .  SermodeboiioditcipliiUB:iQ  App.^omt 


Bucberius  Lugduneo8is,llilarius  Arelatensisepiicopi, 
VinoeiitiusLinQeQsis^Prosperet  Salvianus  presby- 
teri,Galliam  nostram  nondissimilieloquentiiBlaude 
etgloria  decorabant.  Vellem  modoemendatioresno- 
bis»  et  quales  disertissimus  episcopus  pronuntiarat, 
edere  licuisset.Sed  intanta  depravuticodiceslabe 
optandum  id  inagefuit,quam  sperandum.Fortaste 
autem  quod  primabnceditiononpotuit^alteraprffi- 
8tabit.»CiBterum  de  Cemeliensi  episcopatuaccura- 
tissime,  deque  Valeriani  persona,  quantum  licuit, 
disseruit.Inscripsit  Henrico  LudovicoCastaneo  Ru- 
piposaeo  Pictavorum  episcopo. 

1618.  Coloniw  Agr.,  apud  Anton.  Hierai ;  in-fol. 
Valeriani  Cemeliensis  episcopi  Homiiin  XX,ex  edi- 
tione  Jac.Sirmondi;Eiusdem  Epistola  ad  Monaobos;  g 
in  Bibl.  PP.  tom.  V,  part.  m. 

1623.  LugdunifSuinptibusClaudii  Landry  ;  in-foL 
Sancti  Valeriani  episcopi  Cemeliensls  (ad  Nicttam 
Galli»)  HomiiiiB  XX,  cum  Epistola  ad  Monacbot,de 
virtuUbus  et  ordine  doctrinaB  Apostolica;  cum  Leone 
M.Jfaximo  Ttturinensi,Pelro  ChrysologOyFulgentio 
et  Asterio  episcopo  Amasem.  Pr»mittiiur  prffilatio 
Sirmondi,sed  absque  nomine  ejus.Perperam  autem 
Pabricius  traditbanceditionemipsum  Sirmondum 
curasse. 

\9I^.Lugduni in-fol.  Valeriani tun  esse duxit.  Fefellit  tamen  boc  Oelricbsium,  ut 

Homiliffi  XX,  cum  EpistolaadMonaobos,  etc.  Theo-     editori  Veneto  a.  1742  illamtribueret. 
philus  /iayftatMfiis  Valerianum  accurata  defensione         1774.  Venetiis,  ex  typogr.Jo.Bapt.  AlbiHln;in-fol. 
tezit  advorsus  Parcum  (^^rtta/tscriminatorem ;  in      Sancti  Valeriani  epitcopi  Cemeliensis  Homilin  XX. 
HeptadePrasulumChristianaSapientiaet  Facundia  ^  Item  Epistola  ad  Monacbosde  virtutibus  et  ordine 
Ciarissimorwn.  Cf.  L^ontf  1/.  Opera.  doctrinie  Apostolictt.Ex  prodara  editione  Sirmon- 

i^6i.  Parisiis^apudSimeonem  Piget ;  in-fol.  Vale-     dianarecentitaetaiiquotinlocisemendata:  vaBibl. 
riani.  .  .  .  Homiliffi  XX,etc.yCumRajnaudidefen- 
sione  ;  in  eadem  CoUectione. 

1671.  Parisiis,  sumpt.  Peiri  Variguet^in-fol.Exb- 
dem ;  inter  eosdem  Scriptores. 

1677.  Lugduni,  apud  Anissonios  ;in-fol.  S.  Vale- 
riani.  .  .  .  HomiliffiXX,  ezed.  Jac.  Sirmondi;Eju8- 
dam  Epistola  ad  Honacbos ;  in  Bibl.  Max.  PP.  tomo 
VIII,  pagg.  498-523. 

1685.  Parisiis,apudPranc.Muguet;in'fol.S.  Va- 


VI  Opp.S.  Augustini^.  Benedd.m  ezemplari  An- 
tuerp.  col.  775-777. 

iii96.Parisiis,emTgpographiaRegia  ;t>i-/b/.S.Va- 
leriani. . . .  Homiliffi  XX,  etc. ;  inier  OperaJacSir' 
mondi  tomo  I,  pagg.  604-702.  Addita  sunt  ez  scbe- 
d  is  def  uncti :  Epistola  ej  us  ad  card.Barbertnumcum 
notationibus  quibusdam  ad  duo  illa  objectionum 
capita;item  ref^tmontaquflBdam  Pa^tim  adcalcem 
ezemplaris  sui  ab  eodem  detcripta^^at^ai  palam/lm 
vellet, Valerianum  in homilia i i,ubi cum  Semipeta^ 
gianis  sentire  visusestquibusdam,haudalitertamen 
locutum  esse;  quam  sanctos  illos  Patres  hauddubie 
cathoUcos. 

SilCIJLO  xvui. 
1742.  Venetiis,  apud  Augustinum  Savioli ;  in-fol. 
Sancti  ValerianiCemeliensis  episcopi  scriptoris  di- 
gnissimi  Homiliffiquotquot  exsiant.  Accedit  Episiola 
ad  Monachos  et  defensio  Theophili  Raynaudt;cum  Ope- 
ribus  Petri  CAryi  o^' juxtaeditionem  DominiciMita 
ab  boc  bibliopola  recusis,  pagg.  213-291.  Abest 
tamenRaynaudlnomen,non  fraudealiqua  ted  igno- 
rantia  forte  bibliopolffi.  Quippe  nonnisi  in  titulo  ge- 
nerali  editionum  Lugdonensium  et  Parisiensium  a 
Raynaudoesse  scriptumfuit,  quem  advertere  ille, 
81  ve  iscuidescribendioperammandarat.non  operffi 


PP.  et  SS.  Eecl.  Vet.  Andrex  Gallandii  tomo  X, 
pagg.  123-158.  Ezpressaest  editio  a.  1696.  Acces- 
sere  igitur  Epistola  SirmondiadBarberinumcard. 
et  alia,  et  inspersffi  sunt  Rauuffii  (de  la  Baune) 
emendationes  cum  nonnullis  Casp.Barthiitx  Adver- 
sariis  et  Cotelerii  ez  Monumentis  Eccl.Gr.et  Constl* 
tutionibus  Apostolici8,nec  non  aliquot  Gallandii  con- 
jecturis.  In  Prolegomeniscaput  m  Valerianodicatum 
est. 


TESTIMONIA  DE  S.  VALERIANO. 


In  ezemplari  Valkmuni  editi  a  Simonoo,  reperioius  ad  calcem  descripta  postea  ipsius  Sirmsndi  manu  hflec  Patrum 
testimonia,  quibuRpalam  fieri  veUet  Valerianum  in  homilia  11»  ubi  cum  Semipelaffianis  sentire  visus  est  quibus- 
dam,  haud  aliter  tamen  locutum  esse  quam  sanctos  illos  Patres  haud  dubie  catholicos. 


Methodius  Patarensis  apud  Damascenus  m  Paral"  D 
lelis. 

neeajg^  «7«6^?  ^pdiuai  ii  x«t«/jx^  iv  rfi  riiitript^ 
Pwka  xfXTiQT«i  t6  ^c  cifiivipMiia,  tv  r^  Oi&>. 

Omnis  bou»  actionis  initium  in  nostra  voluntate 
poaitum  est :  complementum  vero  in  Deo. 

Chbisostomus  hom.  12  in  Epistolam  ad  Hebrmos. 

Ssi  ykp  iQfMC(  TrpwTov  ikiv^ai  t«  «7«G«,  3c«c  o^tc  iira» 
jtf6«  i^fiCi^,  TOTt  x«c  carr6(  rcc  7r«/»'co(VToO  M«y%i,  Ov. 


7r/»0^9avCl  T«(  :QfACTtfp«(  |90V>q0Ci(,  IV«  fAlQ    XvfAiivi}T«c  t6 
«VTC^OVmV  i^fAOIV. 

-Oportet  enim  vos  primum  bona  eligere,  et  post- 
quam  elegerimus,  tunc  affert  qu»  suasunt.Non  praB- 
venitnostras  Yoiuntates,ne  perdatnostrumlil>erum 
arbitrium. 

loiM  in  hom.  2  m  Epist.  ad  Corinth. 

*kn6  TovTOv  Toivw  p«v9«v0fuv,  OTC  xffv  iksgivBui  pcX- 
^wfAcv^  «$cov(  9r|»07l|»o¥'7r«pc;(Ccv  4fAa<  cc(vtovc  x^tq  xcb 


6t4 


8.  VALBM4NI  EPISCOPI  GIMBLIKNSIS. 


6tt 


Ez  quonimirum  intelligiinus,quaiiiTiBD«utmi8d* 
rioordiam  erga  noi  adhibiturui  %{%,  nobis  tamen 
istud  prius  faoiendum  ette,  utmitArleordia  diguot 
not  iptot  prnstemut:quamvit  eoimmiterioordiatit 
dignot  requiri  t :  non  etenim  temere  quibntvit  obtin* 
git»etiam  ttupore  laborantibut,  etc. 

HiLARius  in  psalm.  Cxyiu,  in  Nun. 
YoluDtas  nostra  propriumex  sebabere  debet  ut 
Yelit.Deusincipientiincrementum  dabit,  quiacon- 
summationemperse  infirmitas  nostranonobtinet, 
meritum  tamen  adipiscendffi  consummationii  ett  ex 
initio  voluntatit. 

OPTATUt  M.  u. 

£tt  enim  Gbristianibominit  qnod  b6num  ett  veUe; 
et  in  eo  quodbene  volueriteurrero  :ted  homininon 
est  datumperfieere  :ut  potttpatiaquiBdebetbodio 
implere,rettetaliquidDeoubi  defiotenti  tuoourrat : 
quiaiptetolutettperfectio:  et  perftctut  tolut  Dei 
filiut  Cbrittut.  Catteri  omnet  temiperftoti  tuniut: 
quia  nottfum  ett  Yelle,  nottrum  ett  oorrm  :  Dei 
perfleere.  Unde  et  beatut  apottolut  Paulut  ait:No« 


A  qn*  Yoientit,  neque  currentis,  ted  ad  Dei  gratiim 
perUDentit. 

Hinoimiot  Ub.  m  com^  Peiagianot|»MM<a. 

fiolto  baptitmum  prtBteritadonarepeeeata,noDfii- 
turamterYarejuttitlam,  quti  labore  et  IndutMi  te 
diligentia,  ettemper  tuperoiBniaDeiclementiaeii- 
stoditur:  ut  nottrom  tit  rogare,  illiut  tribuerequod 
rogatur;nottrum  incipere^iUiotperfioere;  BOttrttin 
offltitequod  pottumut,illltttimplerequod  nonpoi* 
tumus. 

AuQutTuius  Bnekirid,tap.2l. 

Totum  Deo  dandum  est  quibominit  Yoluatattm 
bonam  etprsBparat  adjuYandam,et  adJuYatpraptrt* 
tatii.  Pnicedit  eoim  bona  YOluntatbominit  mulUiDti 
dona,  ted  uon  omnia :  qua  autem  non  prooedit  ipia, 
3  in  eit  ett  et  ipta» 
Ex  velericodice  Floriacenii  in  qUo  vAfto  dn(«7iiO* 
rum  PtOrum  opmieuUi  wei  /y*o^m«»ilA. 

Viderianutquoque  Gemelientit  epitooputinlUm» 
de  Bono  Ditciplinm  :  Bene,inqmUin  omnibuiemSi 
timor  obiemperat  di$eiplinoe\  quiprohoe  ipioquii 
inminmieiperieutorum  eaueuimti  iroifudieium  m- 
verenouit,  poieiiatimeoniervmd(eialuHiolAM% 
et  quit  teqnuntur  in  homilia  1 ,  u.  B. 


S.  YALERIAin 

EP18G0PI  GEMBUBNSIS 

HOMILI^  XX. 


1  HOBULIA  1.  G 

De  bom  diiciplince^ 
1.  Multiqui  tanttdoctrintB  adyersanturjustitiam 
culpant,  et  disciplinam  imperium  esse  judioant,ac 
rationabiiem  castigationem  superbiflB  assignan  trcum 
non  sitimperium»nisiubi  aliquid  jubeturinjustum; 
nec  sit  superbia^nisi  ubi  negligitur  disciplina.  Disci- 
plina  initur  magistra  est  religionis,  magistra  Yerae 
pietatls,  quffi  nec  ideo  inerepat  ut  leedat,  neo  ideo 
castigat,  ut  noceat.  Denique  mors  bominum  irata 
corrigit,inflammata  cu8todit,ita  Salomon^  dicente : 
Fili,ne  deficiai  a  diiciplinaDomini,nequefatigirii 
cum  ab  eo  increparis.Quem  enim  dt  ligit  Dominui.m- 
crepQi;flageUat  aulem  omnMi  fUium  quem  recipU 
{Prov.  m,  H).Nibil  profectoest^quodnon  disciphna 
aut  emendet^  autsalYumfaciat.Quamsiquissapiens  D 
apprehenderit,nec  gratiam  amicitiarum  perdit,nec 
periculumdamnationis  incurrit.  Nemodisciplinam 
irrationabilem  putet|Sub  quavidet,uniyersisquflBin 
coelo  et  sub  coelo  sunt  verbo  operante  compositis.om- 
nipotentis  Dei  stare  consilium.  In  principio  enim 
operis  sui  Deus  nihil  prius  quamdisciplinam  fecit. 
Nam  cum  attittente  Sapientiaooelum  tutpenderet, 
terramlparet  et,mariaconcluderet|et  suislocit  suit- 

i^  lUad  ac  importaoam  Yidaturi 


quetemporibut  curtum  tolitluntsqueglobumdiipo- 
neret,  onmia  tub  disciplina  constituit.  Quid  autem 
non  ettet  tenebrotum,quid  non  incompositum,qaid 
non  haberetur  absurdum,  nisi  oonstitutit  legibai 
cuncta  starent  elementa  ?  Numquid  sine  discipliot 
agitur  soUs  cursus  ?qui  quamyis  diurni  itineris  di- 
cessitatem  infatigatus  imple verit,  ad  officium  taiaia 
suum  matutinus  occurrit,et  se  in  parte  coeh  quotidie 
terrarum  spatialustraturut  ottendit.Tantae8tdiiei- 
plinflB  ratio,ut  intra  temporummetat  legeconscrip- 
tat  ita  indefetti  itinerit  alternis  Yicibus  siderum 
cursut  agitetur,  ut  nec  luna  defectionis  sus,  *  ac 
damnaeflugiat,necsolemdiumiluminitflammade- 
ttituat.  Numquidsineditoipiinaetiiquod  tantifflt* 
rit  fluctut  humih  terrarumlittore  contiiientttr,et  ifl 
tuo  sinufrequenter  incitata  Ycntis  altior  aggere  unda 
concluditur?Omnia  profecto  insipiens  naturacoa- 
funderet,nisimundum  disciplinfiBratio  gubemaret. 
ft.  Hetcideopropotuimutdicare,utdi8oeretisobl* 
dire  CYangelioi  t|preBceptitet  ooilettibut  ol>tenperf  n 
mandatit.Quidautemratiooalem  animamet  adDii 
imagineinfactam  expediat,  faoile  potett  bofflointel* 
ligere,cumYidet8acratlt  perYoluntatemDei  consti- 
tutionibutditciplineB  etiam  elementa  terrire^Audid 


6M 


BQIflUA  l. 


«84 


proi^etam  dlotntem:  StnfiieDmim  m  iim^i^e,  «I 
eMuiiaieneumiremf^^ppMhendiiedisciplmam,n$ 
qmmek>irQ$caiurIkmimit,$iperealisd$viajusit^(Ps4 
II,  ii,  iS)«Beneinoaifiibiiioautiitimor  obtemperai 
die(aplin«sqi]i  pro  hoo  ipioquod  imminentea  periott- 
iorumoetuseutifesjediaumoeTere  noTit,  potette*' 
temoontervftiMittoalutit  obtinult.Quidigituradol- 
teio  oattum?  quid  fnriettet  tutum  ?  quidlatroninoa 
perdm&Y  quii  nonexpamoereleoaeaTalittpmmt 
teereta  eilrarumtquid  non  fkrtttumplio  pdttidertt» 
niai  fttforemanimorum  tub  metu  pcta»  ditoiplina 
cMapaeoetet  ?  Ae  nitiooDttitatttt  eaoelordo  viTondii 
numquam  profecto  finem  ponetet  netura  peooandi. 
NilUieet  qaod  noa  gula  tuadeel,  ti  gol»  ditoipiina 
coneentiat<Nikii  etiquod  aon  perdailuxuria«  ti  amo- 
re  Tiliorttm  a  te  ditoiplina  ditoedat  NiiUieti  quod 
Don  hat>eadi  ao  poetideadi  eapidilaie  aniAut  ooottpel» 
niaiaTariiifevittaAditoiplinaeoademnetOmnia  tub 
matoi  diseiplinflt  Titiajaoeni.Jam  nonettiaquo  Adet 
umqaam  erubeeeat»  ti  homo  f  uluram  Dei  judieium 
reepimal  ei  oauaamreddendttretionit  inlendat ;  nee 
etl  in  qoo  Tindex  eeeierum  flamma  dttmTial,ti  in- 
tnitai  diteipiin»  aut  quit  tunt  bonetia  eofitee,  aul 
qom  tuai  pudenda  eaotigot.  Muiii  ttbi  nomen  orude- 
litaliaimponanifttluproamore  ditoipiinai  orimen  ad* 
mitti  toelerit  tapplioioTindioaturlaironityOttm  ten* 
tentia  jttdioantit  juttit  iegibut  ternai ;  et  non  toium 
prMoniibttt,  ted  eliamfuturit  manum  porrigat. 

3*  Qttit  igitttrnoniioito  orederet  te  debere  peooa^ 
retiimpudieitOt  impiit  actibut  jodex  non  pnttori* 
l>eretdboiplioam?  Videamutquidiexloqualur:  i^To» 
oeeidetp  nem  aduHerabie,  nan  fUraiferiSyWm  fais%m 
/M  ItmeniHm  diees  (Bxodk  ix»  13»  i9).  •  Hato  euni  di- 
toipiiaat  legitf  quibut  etiam  dittrioio  tententimtaf 
culariaoiieeqmtur ;  impugnando  iurpia^  reteoando 
crimiiiosa.Namadjioii  Seriplura:/iMtaiiiefi  esi  vindem 
poeiius  boni  2  operiSf  sed  mali  (Rom,  xiii,  3).  Ita  ut 
etiam  Ticarium  poeaflB  genue  eiigat,  cum  dicit :  Ocu» 
lum  pro  oeuio,  deniem  prodenie(Lev,tnY,  20).  Sed 
istam  antiquat  seoteniiat  teTeriiatem  faoiie  Tiiarepot- 
samutisi  flammat  f uturi  Judioii  oogitenuit.Abtoluie 
attiem  dooet  Pauiut  apotioiut  potse  oontemni  tmcu- 
larit  arma  Judioii»qui  dioit:  Si  uis  non  iimere  poie* 
siaiemiquodbonwm  estfac{BomMn,  d).Sedbacnon 
otioae  traoianda  tuni.Nam  cum  de  liit  terrenit  po* 
tettatibuaApofloli  dooirioaeommemorat)tentibut 
noitrit  ootletiis  j  udieii  pariet  intinuatNam  cum  do* 
cei  terTieadum  tasouii  iegibut^admonet  necettario 
hominem  faturis  eaTere  temporibut»  Sivis,  inquitf 
fftfi  iimsre  pQtestaiem,  qn6d  donum  esifac»  Hoo  etl 
dioere.  Vis  nonfuturumtimere  judioiumi  daelinaa 
maiot  et  fae  bonum  (Ps^  xxin,  27).  Ergo  bano  pri" 
mamoonstituiionis  formam  quflB  sasculilegibuscareti 
caTore  debemus  et  Tincere,ut  poitimut  a  nobit  iliud 
prfl^udioiumfuiurflBmortitexcludero :  quiaqoositia 
temporalit  non  affligit  poBaa,hot  iliain  flBtefnumin* 
latiabili  tormentorum  perteqoitur  dolore.Nemoau* 

a  Lego  ha  i. 

^  Bgo  in  eo  tam  ui  tutpicer  officiis  a  Valeriano 


A  tem  iJlum  homioidii  orimen  CTatitse  itttimet,  quem 
excusatum  tascularisjudiciicorrupii  sententia  absol- 
Yerit.Necil]eadulteriifacinus  prflBtermissum  putet« 
qui  indulgentiflB  lege  deprehensus  eva8it.Nemo  cum 
sanam  dexteram  Tidetfaisitatis  reo  debita  jure  sup- 
plieia  judieei  fuisseconoe8Ba.Defunctis  oorporibua 
salTa  sunt  orimina»nisi  fuerint  prius  apud  Deum  la« 
crymarum  inieroessione  purgata  ;  exspectat  enim 
reum  suum  gelienna  debitis  armata  suppliciis.  Ad 
conf usionem  magis  priBsentis  Titm,  non  ad  absolu- 
tionem  orimini8,pertinet  auctoritas  sententiaB  sflBcu* 
laris.iUaergoaobis  sunt  anteomoia  oogitanda  sup- 
phoia»  ubi  homo  TiTit  duranie  poena,  ubi  nec  tor- 
meoiaoorporifneodetuntmembratortori.QuflB  tamen 
faoileTitaro  postumuaiai  habenat  disciplinm  tenea- 

0  mtts,ita  dioente  Apostoio :  Si  vis  noniimerepotesta' 
temibonumfaetsi  habehis  laudem  exea  (ilom.xiu,3). 

4.  Qui  sapieos  non  ad  hmo  disoiplinm  bona  ani- 
mumlmttta  apponatrubi  potesthomo  nonsolum  cri- 
minis  pctnam  Titaroysed  etgratiam  iaudationis  ao- 
quirere?  Audiieprophetam  dioeotem :  Apprehendite 
ditcipiinam^  ne  quando  irascatur  Dominus,  et  pereaHs 
de  viajusia  (Ps.  u,  i%).  In  tioo  looo  ad  illos»  putOt 
periinei  ista  sententia,  ad  quos  nondum  disciplini^ 
perTooit ;  qui  adhuo  in  doTiis  moraniur,  eapti  anti- 
quo  superstitionis  errore.Probantur  enim  sub  lege 
numquam  Tixisae^qui  admonentur  ut  apprebendani 
studium  discipline*  Sequiiur  in  hoo  psalmo  :  Ne 
quando  iraseaiur  Dominus,  ei  pm^atis  de  via  jusia* 
Igitur  si  iiiosipropl&eia  statuit  reos,ad  quoa  discipti- 
na  numquam  perTenit,quid  de  illis  Judioandum  pu*' 

^  tamus,quos  diaoiphna  deaiiiuii  ?  Inter  utrorumque 
aoUia  auotoritaa  propheiioo  leotiouis  inousat  mino« 
rem  plane  oulpam  non  perTonisse  ad  disoiplinam, 
quamlegem  disoiplinflBrespuiaae.Eoce  dioitprophe- 
ta :  Qiit  fparful  diseiplinamt  odit  animam  smm 
(Prov.  XT,  32).  Et  Tore,  utdixii,  ita  est,  Namhostis 
est  ei  inimious  animfls  suab  qui  spretit  disciplin» 
monitis  ^  diai>oliois  oocupatur  offleiis. 

5.  Diount  aliquanti  disoiplinamaatia  duris  legibut 
constitutam.  Lioquatur  isia  satis  miseri,  quos  ad 
omoe  faoinusillediabolus  auotor  mortis  inTitat,quo^ 
rum  mentes  insatiabiiis  gula  possidet,  super  quos 
regnat  ebrietas,quos  iurpis  luxuria  oaptiTOs  ienet, 
eia  quibusnumquamsuperbiaingratadisoedit.  lUis 
auiem  quibusesistudium  honestii  tidem  serTareoon* 

D  iinenti»,  humilitati  pietatiqueserTirei  dulee  disci- 
plioflBonusesi  et  Ioto  jugum  Domini,quodnon  gra- 
Tatnisi  aut  perditos  aut  perituros.  Erubesco  dicere 
in  oonfusionem  human»  negiigentifls,  quare  apud 
aliquentos  parum  profloiatdisoipiina,oum  Tideamus 
pattoraie  magisterium  etiam  apud  muta  animalia  non 
perire^Doceantnosecoe  serTareordinem  diioipliniB 
tam  dociles  equorum  animi,  oum  io  gyrum  duoti 
flexuosis  gressibus  membra  componunt^et  sub  uniue 
bal>enflB  retinaoulo  ita  laxari  se  oonsentiunt,  ut  ei 
currendietstandimoduaaubquadamlegumdisposi- 

scriptum,  pro  nagis  Tidelicet  et  obstantibus  Teritati 
Tanltatibtts.  BARTmus  in  Advers,  p.  898 


m 


S.  VALERIANI  EPISGOPI  GEMEUENSIS. 


m 


tione  servetur.  Ita  quos  natura  numero  diyidit,8tn*  A  servandae  integritatis,  ante  omnia  falsiad  sefamam 


dio  disciplinae  conjungit.  Videte  quam  fortia  boum 
corpora  plaustro  subjaceant :  qu8D  in  tantum  im- 
perio  animum  parant,  ut  tumentia  naturaliter  levi 
jugo  colla  supponant.  Ita  disciplinn  constitutioni- 
bus  serviunt,  etiam  quse  in  feritate  nascuntur.  Unde 
miror  aliquoties  hominem  cui  inest  sapientiaet  in- 
teliectus  prudenti8B,pas8im  prcBcepta  disciplinsne- 
gligere,  cum  videamus  mutum  animal  vitia  cavere, 
jussis  obtemperare,imperio  deservire,  atque  ita  ad 
omnem  obedientiam  animum  aptare,  ut  cum  opus 
fuerit  armatis  legionibus  occurrat,  ethostilibus  se 
telis  jusum  objiciat.  Audite  in  hoc  loco  prophetam 
dicentem :  Cognovit  bos  possessorem  <titim,^f  asinus 
prcesepe  domini  sui ;  Israel  auiem  me  non  cognovit 


nonadmittat  erroris.  Magnum  estquidem  et  glo- 
riosum  et  usque  ad  ccelum  omnium  ore  proferen- 
dum,  numquam  malis  actibus  locuro  dedisse  ;  sed 
multo  fortius  est  numquam  falsis  suspicionibusla- 
borasse.  Quid  enim  tibi  prodest  sobrietas,  si  Yiti& 
ebrietatis  exerceas  ?  Quis  te  non  ebrium  judioet,  a 
inter  effiiuentes  vino  caiices  saitantium  gjrros  imi- 
teris?  Quis  te  castum  putabit,  si  te  viderit  meretri- 
cum  fabulis  miztum  scenico  sermone  compositis, 
aut  loquentem  turpia,  aut  inhonesta  resonantem? 
Laudoquidem  conscientiam  oastitatis  in  te^sed  odi 
colloquium  meretricis. 

8.  In  quo  loco  fortasse  dicat  aliqui8,Sufflcitmihi 
pura  con8cientia.Quantum  ad  innocentiam  pertinet, 


{Isa,  i,  3).  Vereor  dicere,  ne  nostram  negligentiam  3  tibi  soli  sufficit.  Sed  providendum  est  ne  facilitate 


tua  alter  peccet,etaiienumpeccatuminte  redundet, 
juxta  illud  quod  dicit  Scriptura :  Vm  iUi  per  qmem 
scandalum  vsnii  (Matth.  xviii,  7).  Quamvis  aatem 
pretiososerico  corpus  vestias^et  niveo  vellere  mem- 
braoompona8,noD  sinemacula  diem  transsigis.sica* 
mini  ardentis  ora  contigeris .  In  omni  igitur  actu  tuo 
vitam  tuam  discipliua  comitetur.  Si  vis  placere  Chri- 
sto,elobora  ut  professionem  tuam  fidesadj  uyet^fama 
commendet.Praecedat  vos  patientiahumilitatis  socia, 
assistatpudicitiaintegritatis  magistra :  fugiateupi- 
ditas,  erubescatebrietas,  luzuriaactus  suos  lugeat, 
superbia  confusa  di8cedat.Quicumque  igi  tur  est  qni 
festmat  Deum  agno8cere,8ub  hoc  disciplin»  ordine 
Christum  nostrum  poterit  mvenire.  Multa  quidem 
superabant  adhuc,  dilectissimiyqun  dtsciplinfle  ra^ 
tio  8uadei>at  aperire  :  qus  interim  putavimus  dif- 
ferenda,  ne  otiosis  auribus  fastidium  pareret  longa 
narratio.  Sane  nequid  in  hoc  opere  subtraxissevi- 
deamur,  elaborabimus  ut  ea  qusereligiosis  actibas 
competunt,  sequenti  tempore  disseramus. 

HOMILIA  II. 

De  areta  et  angusta  via, 

i.  Multisatque  innumeris  disciplinffi  iegibus  dile- 
cti8simi,8icut  audistis  evangelistam  dicentem,viveiuii 
rationem  Chrislus  noster  instituit ;  diversis  modis 
renascenti  populo  viam  salutis  ostendit :  nihilque  oc« 
cnltum  esse  voluit,  quod  animam  aut  salvaret  aut 
perderet  ;ne  res  tanto  pretio  comparata  diabolicis  sn- 
perstitionibus  ignorantisB  vitio  decepta  serviretSed 


pnlset  ista  sententia  :  non  autem  cognoscit  Domi- 
num,  qui  conditionis  suab  non  cognoscit  officium. 

6.  Ostendam  sane  quomodo  Dominus  possit  aut 
inveniri  aut  cognosci^si  tamen  est  animus  videndi.  Si 
vis  videreDominum,require  mendicum.suscipe  per- 
egrinum.visita  infirmum,  curre  ad  carcerem.Si  vis 
videre  Deum,  vincula  capti  vitatis  absolve,nodos  ini- 
quitatis  incide.  Audi  de  hoc  Dominum  dicentem  ; 
Esurivi,  etdedistis  mihimanducare;sit%vi,et  dedistis 
mihi  bibere;hospes  fki,et  suseepistisme ;  nudusfu%,et 
cooperuistisme;  infirmus  fui,etvisitastis  me  ;in  car- 
eereeram,  etvenistis  adme{Matth.ixY,  35,36).  Mo- 
neoitaquenedespiciasnudum,  nececomanumsub- 
traha8,neinvolutum  pannis  contemnas.ln  hac  enim 
veste  primum  Dominuscum  amagis  quaereretur^  in- 
ventus  est.  Etquiade  disciplinafecimusmentionem 
sub  quafides  Christiana  viget^necesse  est  ut  omnia 
inaures  vestrasvitmornamenta  deferantur^utintel- 
ligat  unusquisque  parum  sibi  prodesse  conversionis 
famam,  nisi  in  contemptu  mundi  amaverit  discipli- 
nam.  Ergo  cui  studium  est  Christum  colere,  prius 
cordis  «  sio  corporisindumenta  8U8Cipiat.0mnisigi- 
tur  vita  roligionis  profess»,  integritatis  debet  fa- 
mam  sentire,  ne  quem  exspectat  corona  virtutis, 
pudoris  damno  feriat.  Corporis  integritas  vitam 
muniat,  integritatemfidesincontaminatacustodiat, 
ut  manente  utriusque  partis  beneficio,  immacula- 
tum  hominem  faciat  regoare  cum  Christo. 

7.  Sed  inhocsoloconstatconversionis  nostraBra- 
tio,utboni  simus.  Laborandum  igiturilli  ante  omoia 
est,ut  quibonitatemsequitur,  bonusessejudicetur.  D  <Iuod  pejus  est,parum  prodest  medicina  morituris: 


Nam  quam  vis  homo  purum  corpus  immaculat  umque 
custodiatt  laceratam  vitam  ad  Oeum  portat,  cujus 
actus  vultuminfamat,  licet  sciamus  conscientiam  ko- 
lam  bonis  actibusposse  sufficere.Sedquantonf^elius 
est  ut  semperde  te  bene  sentiat,  qui  circajanuam 
tuam  vanis  suspicionibus  frequenter  aBgrotat  ?(Q8itum 
estenim  naturalitervulgo,  ut  de  bonis  male  semper 
3Judicet.Sed  tuqui  curam  bon»  famsB  colis,8tudio 
tuo  gratiamintegra»  opinionis  acquire.Vitaergono- 
stra  ita  sit  lucida,ut  sit  omtiibus  nota.lntegritas  re- 
ligioni,  pudor  serviet  humilitati.  Quem  amor  tenet 

8  Forte,  sicut. 


et  ideo  difflcilis  est  viasalutis,  quiafacilior  estsem* 
perexitus  mortis,ita  Scriptura  dicente :  Quamamplti 
et  spatiosa  via  est  quoB  ducii  ad  mortem,et  muUi  sunt 
quiintrant  per  eam I  Quam  arctaet  angusta  via  qua 
ducit  ad  vitam,etpaucisunt  quiinveniunteum{Ma$tk, 
VII,  13, 14) !  Mirantur  fortasse  aliqui  quareevange- 
listaamplam  etfacilemdicatesse  viam  morti8,cum 
iter  vitflB  toto  arctetur  accessu.Cui  autem  umquam 
difficilis  fuit  ad  inferiora  descensus^ubi  homo  onere 
suotrahitur,etfa8ci8suivictu8moleportatur  ?  Molta 
sunt  autem  quee  viam  prosperaB  salutis  impediunLlQ 


607 


HOMUiA  U. 


698 


quo  loeo  ilios  specialiter  mortis  injuiia  persequitur,  A 
quibut  vanitasetcrudelitasdominatur.  Goaeurrunt 
priBterea  in  prnjudicium  vitao  dissensiones,  nmula- 
tiones,  lites,  rixn,  sacriiegia,  aduiteria^homioidia, 
fratema  odia,  parricidalia  consilia,  falsitatibus  ar- 
mataperjuria,  qun  non  solumascendentemimpe- 
diunt,sed  etiam  in  profundum  tartari  merguDt.Quando 
ergo  fieri  potest  ut  ilie  homo  facile  ad  superiora  per- 
▼eniaty  quem  tanta  vitiaimpediunt  ?  Arcta  et  anguS' 
taviaeit  quw  ducit  ad  vitam.  Hnc  ett  illa  via,  dilec- 
tissimi,  per  quam  justi  pergunt,  etsanctiimmacu- 
latique  gradiuntur ;  per  quam  iUis  iter  est,  qui  humi- 
litate,  integritate,  sanctitate  pmditiindefessi  Ghris- 
tum  nostrum  prosequuntur. 

2.  Hujusergovineteiigendus  nobisetmuniendus 
accessus  est,*quiasicut  estarduus,itaetpervius:  fa-  3 
cilem  autem  se  volentibus  pmstat,  si  non  au  t  vanitas 
impediat,  aut  fallax  hujus  mundi  omatus  obsistat* 
Lil>emmautemet  exutum  omnibusimpedimentis  il- 
lum  esse  conveoit,  quiiterardui  montisaggreditur. 
Sicut  an  tem  videmus  inj  usto  fasce  vaciliare  vestigia ; 
ita  multis  lapsibus  subjacetanima,  si  fueritiniquis 
actibus  occupata.  Unde  exonerandum  corpus  est  sas- 
culaiibus  desideriis  impeditum,  ne  perarduaet  ex- 
celsa  tendentibus,  aut  periculum  mortis  incumbat, 
autdesperatiolaboris  accrescat.  Quisigitursapiens 
aaimal  suum  impeditum  sarcina  per  angustum  iter 
dirigat,  cujus  unum  latusexcelsi  montismolespre- 
mat,  alind  rupes  pmceps  astituat  ?  ubi  si  temeritas 
pmvaluerit,  autrevertendum  est,  aut  evadendum. 
Sioiilis  est  ethominisillius  causaquiviamreligionis 
ingressus  est.  Opus  est  ergo  ut  semper  resecet  qosB-  ^ 
cumque  aut  inhonesta  videantur  aut  turpia,qui  ani- 
mam  snam  ad  ooalestem  gloriam  desiderat  perve- 
nire.  Non  sine  causa  autem  dicit  Dominus :  Relin' 
que  bana  tua^  et  tequere  me  (Matth.  xix.  21).  Bona 
ista,  dilectissimi»mala  nostrasunt,  terrenis  actibus 
enutrita  :quibus  dumaliquantinimiumattenteser- 
viont,  coelestia  perdiderunt. 

3.  Si  vultisitaque  ut  vobispateatcoBlestisjanua, 
removenda  sunt  omnia,et  poeniten  tin  deputanda  sun  t 
qnncumqueinexcidiumvifnnegligenteretinconve- 
nienterusitata  sunt.  Difflcile  autem  estutadeaqnn 
pmparavitDominuscredentibusinse^tibiperveniendi 
sit  aditus,nisi  onustum  vitiis  pectus  exoneres,atque 
omnes  injustitisBCulpas  religiosndisciplinnauctori- 
tatecompescas.  Superflue  autem  te  putas  ardui  iti-  D 
neria  et  vinaspero  semitas  tenere,  si  animn  impe- 
diaris  errore.  Ponitevobisdenique,  si  videtur,  ante 
ocnios  duosad  snperiora  tendentes ;  quorum  unus 
gravi  pondere  onustus  pergat,  alter  levi  tantumba- 
culo  nixusincedat ;  et  videbitis  quisfaciiius  ad  supe- 
riora  perveniat  Respicite  prius  ad  iilum  qui  gravatur 
onere ;  etvidebitishominisiliiuspendentiaretrorsum 
festinare  vestigia,  atque  ita  flexo  genu  incedere,  ut 
potetur  redire.  Modo  descendenti,  modo  cadenti  si- 
milis>ita  in  diversam  partem  penduli  itineris  toto  cor- 

a  Scribe  demersa.  Barth. 

h  Videtnr  abondare  vox  virtutum.  Gontra  senten- 


poreper  singula  momentajaotatur,utipsanecessitas 
ambulandi  peneplus  desperationis  habeatquam  la- 
lM>ri8.  Gonvertite  modooculos  vestros  ad  illum,  cu- 
jus  oervicibus  nihii  ponderis  imminet;  etvidetis 
quam  liber  incedit,quam  faoile  illi  est  per  ardua  exu« 
tis  ire  plantis,  et  in  loois  sorupeis  pendulis  hnrere 
vestigiis.  Nuno  levi  oursu  procerus  attollitur,  nunc 
per«  diversatotaanimialacritateportatur;  utosten- 
datdifficnltatem  locorum  liberis  non  impedire  corpo- 
ribus  nec  laboriosa  esse  cuiquam  itinera,  quamvis 
smt  ardua,  si  exoneretur  mens  injustis  ponderibus 
oooupata.Similisest,  dileotissimi,ratio  sivehisquos 
iniqui  actus  onerant,  4  si^o  iUis  quos  veteriexutos 
oulpa  pcBuitentin  lacrymn  commendant.Debetita- 
que  qun  sunt  onerosa  deponere,  qui  vultad  judi- 
oium  seourus  venire  :  et  terrena  contemnere,  oui 
est  animus  coBlestia  possidere. 

4.  Sane,  dileetissimi,  quo  facilius  illius  ardui  iti- 
neris  exsuperemusangustias,  sincernmentisadhi- 
benda  sunt  studia :  et  removendum  si  quid  litium  aut 
infelix  sermo  servit,aut  in  opprobrium  domus  alienn 
injurin  forteveneni  lingua  commovit.  i£stimariau- 
tem  non  potest  quantum  impediant  viam  vitn  vitia 
indisoiplinatnlingun :  qun  dum  nimiumloquendo 
organum  suioris  exercet,odiaadYersum  se  etiam  de 
otiosis  semonibusexcitavit.Nam  dicit  Dominus  etiam 
de  otiosis  sermonibus  rationem  esse  reddendam 
{Matth.  XII,  36).  Videte  ergo  quid  ilii  futurum  sit 
quem  causa  oulpn  principalis  impugnat^cum  non  sit 
sinepericuloanimnadjudicium  etiam  leviaqusBcum- 
que  portare.Arela  et  angusta  est  via^quce  dueit  advi' 
/om.Quicumqueergoest  sapiens,primo  loco  jactet  a 
se  impedimenta  mondi,  et  muniatiter  suum  studio 
discipiinn;  removeat  intercedenie  pcenitentiaqun- 
cumque  per  negligentiam  videnturimposita  ;necse- 
cum  portandum  putet  quidquid  gloriasncularis  impo- 
suit :  quialioet8intpersegravia,fiunttamenitineris 
diffioultate  graviora.  Fortealiquantisin  hocsnoulo 
nimium  delicatisangustiet  arduiiiineris  necessitas 
desperationem  parit.  Et  vere  habet  hoc  ratio,  ut 
asperaquaBqueetdiffidliarudis  animusexpavescat. 
Sed  quid  facimus,  quod  nuila  delioiosis  militibua  vir- 
tutum  patet  janua?  Quis  autem  fructuslaboris  esset, 
si  per  plana  discurreres?  aut  quandoteadlooum  pa- 
ratum  venisscgauderes,  si  sine  injuriaoorporis  per- 
venires  ?Quis  umquamotiosus  tropna  composuit  ? 
autquiscircumstantibusundiquehostiumlegionibus 
ad  viotoriam  dormitando  pervenit?  ^  Parumlaudis 
habet  virtutum  corona,  qun  ex  labore  non  descen- 
dit.  Potest  quidem  habere  paimam,  sed  non  habet 
gloriam.  Quandofuit  ut  agricolahorrea  sua  otiosus 
impleret?  aut  quis  umquam  legitimo  tempore  agri 
sui  fruotum  recepit,  nisi  prius  multiplioato  rudem 
terram  suloo  confecerit?  Hnc  estautem  magnorum 
ratio  virtutum,  ut  quanto  plus  homo  laborat,  tanto 
plus  mercedis  acquirat. 

5.  Videamus  tamen,  qualis  ista  via  mortis  sit 

tiam  auctoris  est,  viriutes  agnoscere  in  aliquo  sine 
labore.  Barth. 


m 


S.  VALERIANI  IPttflOM  CaSMBLIENSIS. 


7M 


qiuuaii  •▼attgtliitediehAinidam  ei^patioiam,«t  fiii« 
ctibus  plenaon  :  quao  quaniTiB  referta  tit  mortibut» 
numquam  tamen  dasinit  tusoipere  eriminosOs.  fitl 
enim  hujus  nakur»»  ut  eito  ad  se  p^rituroi  inTitet ; 
faeiiem  autemteiUii  pretbatiquot  diteipliaadetti- 
tuit.  Ineomparationeautemplanietangttttiitinerit» 
nibii  Tiatori  pericuiottut  tpatiotit  itineribnt :  quia 
tine  diteiplinacurritur»  ubi  equomm  bai>en«  laxan* 
tur  ]  atque  ita  fit  ut  multot  portamortit  reoipiat; 
quia  ubi  lii>eriut  pergitur,faciliut  perrenitur.  Audita 
Dominum dicentem  :  ToUi  erueem  immm,  «I  ieqMre 
m$  (UaUh^  xti»  S4).Facilem  profeetobomo  illiutar« 
dui  itinerit  non  eapateseit  atfoettum.Quare  autem 
illam  labor  eonturbet^  eui  alter  manum  porrigtt? 
Qttitque  i^tur  per  ardua  aileriut  latare  regitnr,  ne* 
ceetitatem  octpt»  reiditiio  itinesit  laborebortatur. 
Kt  ideo  potest  fieri  ut  adpromitearegtrt  pr^mianoii 
dttbie  penreniat,  qui  ad  iuperiora  Domino  comilante 
fetMnat.  Sed  deponaadum  ettpriut»  dUeetitiimi^* 
cttl  tttfMriut  dixioMii  quidquid  bumanit  oorport» 
btti  iafelix  i«euli  error  impotuit :  ne  forte  aot  pee- 
caiorum  moleobjeetaadillaremuaei^lionii  tempora 
aui  noa  patiatur  peryenire ;  aut  ti  pertenerimut» 
cmleitii  regni  portat  non  permittat  hiirare. 

d.  8ed  dieiii  Noa  poaiumut  perrenire :  certii  m^ 
perimentitagitiir ;  tidemuteaim  frequeatermultoe 
inialtttatopatreCamiliatjanua  teitediicedere  ;quoi 
tamea  nequitia^aut  nMditiaftaui  perfldia^aut  luxtifia^ 
auiittperbiafiMiiexoiOi«Gontempleturaaaiqttiiqae 
teitnimdiabolieaprwtumptioniioffentam  ;etintel« 
ligeiqulmtUHituperbiagrateihomiiiemadtuperiora 
tendeatem ;  tel  inquo  ttatu  tit  potitui,oai  ilatiania 
tpiriittt  dominatur.  Audite  deboo  Domiaum  dioen- 
lem  :  HumiHkue  Dmu  dai  gratitmif  iuperbii  rmitHt 
(Jae.  it,  0).  Sedneetniauiimpediiarnioettitatbu* 
juiitinerittitiocupiditatit  t  qu«dum  tult  aimiape* 
cunia  mole  gaudere^dititem  io  regaum  eedorum  non 
permiliit  iatrare^iiaDomiao  dieeate  :  Amen  dieo 
vHi^  quia  diffieile  e$i  divUem  imirure  in  regnum 
cmiorum  (Holf  A.xiz>23).  Hine  ebrielat,luxuri«  malii 
coateia,  aonparumhumaoiteorpoributoneritindi* 
cii :  quttdumimpudioitaetibuitertii^  infelioembo** 
mlnem  a  eoatortio  regni  ocBletUi  excluiit.  Obtidei 
etiamangaitiitiiieriiteeretumerudelitat  eumimpie^ 
tale  eonjuneta  i  qum  •  dum  orueatit  legibut  mortla 
i>  iatiituitfOaleitii  glorim  olautit  tiam»  ita  Apoitolo 
dioeate :  i^on/kirff  ,nofi  avaH,fion  ebrioei,  non  mole^ 
dieip  non  rapacti  regnum  Dei  poeeidekunt  (l  Cor.  tt» 
i  0).Adbaoergo  quft  diximut^pugnandum  nobit  ett 
tiudio  dieoipline»  ut  perteniamut  ad  loctim  tittt. 
Adbibenda  magiiettilinirinottropietat^miterieor* 
dia,  bumilitai,  iategritat»  oaititat,  tobrietat,  pax» 
fidoitCharitat.Noa  autem  priut  ad  looumpromittn 
bereditatit  perteaiet,  aiti  tab  boo  tiiat  tiadiooaof 
tum  priui  tiiiii  oorput  exuerit» 


UOHIUA  IIK 

ttm  de  arcta  et  angusta  tia. 


1«  Omait  boOKi  oui  ett  eura  Deum  tidere  et  ocole» 
tUa  regfiaeoatingere»faeilepoteitiatelligere«aBgtt* 
tti  ei  ardttiitiQerit  aeoettitatet  ad  ?ite  compeadium 
pertiaere,  ettpem  obtiaendm  glorie  in  labora  ooati* 
ttere.  Nibil  ett  eaim  qood  aoa  labor  exiuperet ;  li 
tamea  iaalteram  partem»ut  atiolet,aaimat  aoade* 
c]iaet.ConttalautemiUiomBei  diflbultatetoeoum* 
re,  qui  illiut  tpatiota  tie  deleotatur  errore.  Audite 
etaageliitamdioeaiem  i  Quamampla maet  ifkitioH 
eitpuedueitadmoriem^et  muiUiunt  guiiintremtper 
eam!  Quamarctaet  anguitatnaeitpteedueitedmtaeiki 
etpaueiiuntqui  inveniunt  eam  {Matth»  tu»  18»  14)  i 

Q  Noa  dubito  quodaliquaatitia  ordiat  omleititmiliiUi 
coBititutiidetperatioDemfaoial,qttodo«leititmiIilia 
ardttiitiaeritaretatttraooettut.  Eitere,dileciiiiiiaii 
noa  toiom  arduttm^tedeiiamdiffioila  eipluaqttam 
laborioiiui  ett  ad  eeltiora  teadiBtibtte«6ed  iatiiie  de« 
tidioiit^etoeoapaiiiae^igeatibuMiaaduMo  etiam 
perptoaaaeoiiiitatlaborii  aoorateiiiQuamtiiattlem 
tiai  atpera  ei  dilfioilia  qumoumqoe  euai  in  axoaWt 
poiitat  aoa  dubiefituiia  apertum  oampttm  teaiaalf 
tiiiiaeraatibai  aikil  datperatiooit  oeoanai*  Omna 
igitoir  opui»dileotiiiimi»in  quo  ttudium  htimanmooa" 
terealioaii  iatigilatt  toluatarittmreqiiirit  olfioiaau 
Namiantiimabiieeiiqttaatttmdilfieulialii  aoereteai, 
ti  bomiaem  tolatttat  io  maxima  rerum  naoiiiitala 
deoiplai*  Namqoam  iile  bene  iter  ardui  moalit  ag» 

p  greditair«oui  § ditpiratio  domioaiur^Qaaadoaoiim 
poieei  fieri  ut  eorput  attuetoat  lalKiri^ntti  toloatai 
obtemperet  laboraotiT  ftetpioe  et  tide  qutm  oilo 
ad  tmrram  retilii,  qui  iquum  trepidttt  aaoaadit  i 
telquanfit  iaborit  anguiliit»qoi  iarituialtum  mare 
natigatufut  ingredilar. 

Sl.  fieligio  Cbrittiani  nominii  ia  qua  toeati  ti»* 
mui,  lil>eri  arbitrii  tutoepit  offieium»  ad  quam  ti 
quis  intitus  tenerit,  oneri  onut  addit^  etixufie  am 
tiqua  lege  eorporibat»detperat»  tit»  poadut  iiopO- 
nit  Inde  eti  quod  multot  porta  mortitrooipitfqttia 
poriturit  temper  titm  diffloultat  ooourrit.  Neoetta* 
rium  itaque  ut  qui  ad  UtMirtatit  tiam  perteDit»  li 
quid  in  te  ett  infidelitatii»  reteoeli  et  ooslette  tetti* 
monium  ttudio  toluntaritt  tertiiutitaooumulet :  ne 
bomo  tantii  Deo  benefieiit  obooxiut»  in  partit  offt» 

^  ciit  intiniatur  ingratui.Anegligentibutetimperitit 
sertitium  Deo  debitumfortejudioeturoneroiumiex 
booquod  nuliuui  temput  taoationit  etcipiat.Oiiuiea 
bominem  Deut,  non  lolum  ad  libertatem  tooatit, 
ted  etiamin  tutnmarerum  dignitata  contfitttii.Ipti 
autemiibiterTitiumindioit,  qui  intitut  tenrii.  Nam 
si  toiuntatitertitinmaooommodei»nontefamulua 
Dei  inteaiet  ette,  tedfiUum.  Nam  ita  dioitprophela 
toce  Domini :  Ego  ero  vobii  in  peUrem,  et  voi  eritii 


i  Atientitis  inspiee  auce  lont  illie  legei  mortii,  et 
qus  barum  inititutio.  Omnino  aisentierii  nobii.  Mar^ 
tiii^^m.  Ut  in  Atirt)!^  libidihoioi  «t  dbrioioi 


intectui  eit  hactenui,  ita  Jam  lub  titulo  cmdelitatii 
ad  militares  viros  tenit.  6artb4 
^An  inititit? 


7«! 


BOMiUAiy. 


791 


mihi  in  fiUot  $i  fiUm^  4(tU  Dominm  imnifioim%$ 
(Jerm  ixxi)  f ;  U  €or.  ti,  48). 

S.  GonditioaiB  nosinB,  dil^tiiiiiai»  talisestiervi* 
tuByOt  lattdamot  feemperDoninumBOBtrttmin  op#» 
ribos  8ais>  ei  oitolUmtts  •nminolaritatoitiigictatii 
8Q«  Tooe  ooDtinua.  Quid  antem  prsitor  koo  hnma* 
nnm  indigetinvisibilii,  inoomimheniibilii»  iaflMti* 
mabilie  gloriiB  potettat  ?  aut  in  quo  eorporale  requi* 
rat  offloium,eui  ehorot  obieqniturangelerumtUla 
estserTitatintolerabUii^aam  indioitiyrattnio«Atoo 
etldiaboliott,domiaationiiMiperbia,  impiaeapliTi- 
tatie  injuria :  ad  offloium  ▼ero,  Hon  ad  territittm 
poriinot  ▼«riuntarie  tuperiori  pertoait  eiliil>ere  fani^ 
iaiofiQ.  Attdite  prophatam  dioentem  :  VeinnlaHlM^ 
erifieabo  tibii  Domine  {?$.  uii,  S).  Dieeite  qoantum 
dietet  inter  addictam  et  voiuntariam  iefTitutem. 
Nnmquam  potesifieriutiliMofltotadiemiraniigali 
qoomnegiigentia  addiot«ierTitatii  aoeutatiQal  ex 
Toto  Domiio  bUO  pareiiaeqairitgraUaminTitut,  ae« 
cumnlaTitiojttriam,  ita  propheta  dieenle  t  Moiodii- 
ein»homOi(fUifaoitopmiDminim§ii§mt9r{Jor0n^ 
zLvm,  40).  Sl  ooniideret  nnoiqaieqtte  Teiiromira» 
tiaoft  adbibilit  UlMrtatii,  qnam  Ghrlttui  noiter  fid*i 
UbUi  populii  pw  regenerationom  TitaUt  laTaeri  et 
Splritiiiianotf  efftnionemooDOiitit»  intelU§i4  noa 
oUoee  Domlnoterriendum  1 6tti  quamtit  qoodUbot 
qnotidie  honorlt  aut  mttnerit  etlUbeam«i,  nnm^ 
quam  tamen  portolrimui  qnod  deiiemae.  Quando 
aulom  eit  ut  Ule  pertolTat  debitum,  qoom  eonttat 
Tioarto  pcenn  munere  oomparatum,  niti  (brti  {uro 
amore  redemploriB  te  timiU  ieotentia  aut  nKNrtii 
aut  danuiatfonii  eioiplai?  Soddumlitaforliiiimii 
qolbaBque  proTeniuni,  not  toI  ^uod  tolam  pottu^ 
moi»  Ghriito  nottro  qnotfdie  graUarum  hotUai 
immolemai;  ut  ti  aliot  oemmendant  Tirtutam 
merita,  nobit  taltem  looum  gratis  ihoiaat  TOiunta* 
riA  BerTitotii  offloia. 

4.  ExoneremuB  ante  omoia  oorda  noatra  impia 
contagione,  aifruetut  pottimutnutri^ejuiUitflB  :de» 
bet  enlm  ez  iritegro  terrenit  aoUbOB  abreounUare) 
qui  TUlt  ccBletUbuBmandaUt  Batiifaeere»  Nam  Biout 
homo  numquam  inritut  beneterTit,  itaneooooupa* 
tui  bone  oommendata  cuttodit.  Voiuhtari$  9oeri/h 
eabo  rtM.  Non  sine  eauta  propheta  hac  te  fiomino 
Tooaoommendat.  Soiebat  neceitarlo  multot  dubio 
conle  terTire;  et  aliudore  promittere,  aliud  peol»' 
rum  teoteto  ditponere.  Voinntarieiaerificobotibi* 
Quamris  panra,  ez  toIo  offliretttitmagnafiunt  mu« 
nera  ;  oonsumunt  vero  auotorem  tuum  l>eneflaia 
qom  oontUterinteztorlat  iledenlque  semperplaDgit 
quod  erogaTit,  qoi  eonvlTium  iBTitut  intUtuit.  Vo- 
Umiarieoncrifieabo  aH:hoo  ett  Toluntario  taorifioio. 
Ut  anetori  too  orit  munaioulaquotidielvtuiezhi^ 
beae,  ejut  tacrificium  laudlt  Terborum  tnaTitate 
componai;atquead  offielum  operiideputaUdevotut 

t  Mallem  equidem  nntm,  aui  unm  enim :  dlioqui 
tf tioi  abrapiut  Tidiiar. 
k  DitpUiet  ittttd  9$L  Rttcribeadam  TideUir  H^  ai 


A  ooeorrat.  Auditeprophetamdicentem :  Voluntaria 
or%$  mei  fae  keneplacUa^  Domine  {Ps.  cxtiu,  108). 
11.  Gam  ergo  convenimus  ad  eccletiam,  dUecUs- 
simi,  ante  omaia  tecreta  pectoris  nosln  Udes  veri* 
taiis  auziUo  munita  possideat  :  «  ut  enim  purum 
etiramacttlatum  DeusdUigit,  non  falsitate  obsessum, 
noB  perjuriis  oocupatum,  non  flctum,  nondubium ; 
leTitaUs  enim  perfect»  Imbc  sunt  indicia,  aut  sanc- 
titaUs  amor,  aut  studia  discipUne.  hoc  est  imma- 
ouiatam  hostiam  tacrificus  ezhibere,  tota  Domino 
fideUter  mente  serTisse.  ServitU  autemnostri  hfleo 
esi  raUo»  ui  benefioia  GhrisU  nostri  semper  recolas, 
et  in  qno  religiosss  fidei  labore  profeceris,  auctori 
iuii  Ubertatis  asiigoet.  Inter  omnia  custodias  pre* 
oepta  ^usUtia»  uni  Deo  senriaB,  Trinitatis  tamen 

^  hoMve  sarTaio.  Unam  fidem,  unum  bapUsma  cre- 

daoi  PaUrist  FilU,  ^  Til  qpiritus  saacU  unam  clariUi- 

tii  eonfitearii  estenUami  neo  divisa  Toluntate  ou« 

juaquam  aut  prModereautregnare  personam ;  sed 

Patrem  et  FiUam  et  Spiritum  tanotum  uniut  polet- 

taUti  uniut  ertdai  Oiee  rirtttUt.  Ita  igitur  fii  ut  ilp 

lud  arduum  et  angnttttm  iter  inaternttm  Tioturut 

exittperee ;  atqoe  ea  qtut  itttUs  lai>oribus  in  cctletU 

parte  promitta  iant,  non  dabieoonsequaris»  si  per 

hotditoipnnagradus  ezcurrat,  eiTit»ttt»tempora 

tttb  hao  TiToadi  lege  ditponat. 

HOMILIA  IV. 

De  prmiuii  et  fiofi  reddUii. 

i «  Si  homo  obnoziut  benefioiiti  dileeiiitimi,  pro> 

miiaioai  mm  tatttfaoofett  et  tiudio  deToUonis  im» 

^  piOBdofidempiaeiUsezhiberel;nemmemttmquam 
repeUtio  debiU  utgrala  eonfttaderel:  aeo  ettei  cui- 
qttamimpataadilootti»  iimozpromitiimttaeritTO* 
ium  teqtteretur  eSeolus.  Sed  indeestquodinterdum 
amieitiaram  fidet  l«ta  tutpirat,  quia  necette  ett 
aUqttoUethonuniaatredhibitioniiinoreparemoram, 
autdei>iU>rii  isprobareperfidiam.InimiciUatenim 
«  diiiiio  est  promissadeaegaiie :  quia  ad  Utem  per- 
tmeW  Bi  qttidauthicinTitusreddit,autiUeperoftoras 
ezaoerbatuB  ezigit.  AudisUs  prophetam  dioentem  : 
Sicpsaiiam  nQmini  Imo,  Deue,  insmeulum  smeuiit  ui 
reddamvotam$adedi$indim{P$.iJL^9).  Infinitum 
est  diieoUitimii  quid  benefioia  graUa  oapianti  si 
aate  diem  oreditoremtnum  debitor  soiuiioae  pr«- 
Toaiat.  Quieumque  autemoommodatam  pecuniam 

j.  uiUo  reddideril,  iibireponit.NoadiffloUeenim  ho* 
mocttmoput  fueritqttodlibet  impetrat,  ti  feneratori 
Btto  oeieri  saUsfaoUoae  respondeat»  Ule  Toro  quem 
perfidia  argttit,semper  oreditoris  sni  Januam  olausam 
invenit ;  etquamTisfirequenter,  pulset  ao  suppliceti 
trisUB  et  Taouui  oum  iacrepaUone  reoedit.  Si  ergo 
homo  homini  menUendo  adTertum  te  odia  ezcital ; 
quaado  magit  ti  DeofiiUatiet  eotieiUtm^ieitaliiS 
Dominumlubrioa  promittione  deoipiat? 
%.  Ideo  h»o  propoiuimut,  dUecUtsimi,  quia  so» 

paalo  poii. 
iForie^ifNtoiiii» 


703 


S.  VALERIANI  SPISCOPI  CEMEUENSIS. 


704 


lent  aliquanti  imminentibus  periculis  ita  animorum 
YOtacomponere,  utaccedentetempore  obliyisoantur 
se  aliquid  Oomino  promississe.  Hic  hostiam  corporis 
suioffert :  illepoBnitentiflelacrymasrepromittit:  alius 
in  amore  ecclesiarum,  alius  in  bonore  sanctorum 
voti  reus  exstitit.  Sed  ista  tam  faciie  est  promittere 
quam  negare,  circa  quos  tam  diu  durat  spes  devo- 
tionisimplendflBquamdiu  dolor  sentiturin  capite. 
Ita  paulatim  consuescit  promissa  denegare,  post- 
quam  mortemcoeperit  non  timere.  Bt  miramur  quare 
aliquoties  Dominus  undantibusiacrymistamtarde 
respondeat,  nec  exaudiatsupplicantium  vocesjustis 
doloribus  servientes  I  Miramur  quare  non  soUicito 
agricolsB  Iffitior  se  solito  culiura  componat,  quare 
non  fecundo  cespite  multipiex  spica  parturiat,  quare 
non  pingues  oie»  exhit>eant  pretiosa  commercia, 
quare  non  plem's  torcularibus  sudet  copiosa  vinde- 
mia !  Nemo  hic  teme  imputet,  nemo  intemperiem 
aeris  accuset :  manus  arida  nibil  colligit ;  aut  si  ool- 
legerit,  mox  amittit.  Infiructuosi  agricolaB  semper 
vacua  et  otiosa  sunt  borrea.  Nam  et  inde  descendit 
quod  aliquoties  non  invenit  medicina  quos  sanet. 
Difficileestutmediousmanumfideliteraocommodet, 
quemfrequenterlanguentispromissiovanadestituit. 

3.  Ecce  bic  filii  sui  infirmitate  suspirat,  et  sanc- 
torum  januas  die  noctuqueprecibusinquietat.  Hsbc 
maritijlle  uxorissusB  valetudine  afflictus^secretum 
pectorissui  pulsat,  et  flebili  oratione  auxiliumcoele- 
stis  miserationis  implorat,  se  suumque  munus  Deo 
offerens.  Sed  ista  succedentibus  votis  videmus  ali- 
quoties  universa  subito  animum  excedere,  ut  aBsti- 
mes  miserosoblivionis  magis  bibissepooulum,  non 
salutis.  Itanonsemperfallacibus  votis  profutura 
respondent.  Quando  autemest  ut  benefioium  inve- 
niat,  qui  debitum  non  reportat?  Non  potest  fieri 
ne  aliquando  suab  perfidiffi  poBuas  luat,  qui  inani- 
bus  verbis  patientiam  judicis  frequenter  iiluserit. 
Inde  e^t  quod  otiosis  Dei  auribus  bominum  preces 
evanescunt,  nec  babet  effectum  interoessio  laory- 
marum,  quia  diffioile  est  ut  exaudiantur,  qui  Deo 
suo  frequenter  vana  promissione  blandiuntur. 

4.  Beati  apud  quos  manet  fidesplaoiti,  etnullum 
stttdiummentiendi.  Meliusest  profeotononpromit- 
tere  quam  promissa  fraudare  :  ubi  quamvis  bomo 
inbumanitatis  notetur  culpa,  nulla  tamen  subdolffi 
circumvontionisgravaturinjuria.Recurritedenique 
ad  Actus  Apostolorum,  et  invenietis  ad  damnum 
animffi  pertinerepromissisfidemfrangere.  Legimus 
igitur  AnaniametSapphiram  uxoremsuamvendilo 
patrimonio  suo  partem  dispensand»  pecuniffi  ad 
apostolos  detulisse,  partemdomireconditamreser- 
vasse ;  quibusaitsanctus  Petrus :  Implevit,  AnaniQy 
imquiias  carve$trummentiriSfrirituis4mcto^cum  etset 
fundusin  V€$trapotestaie;non  homtnibusmentitiestis, 
ied  Deo  (Act.  v,  3,  4).  Ita  dum  operantur  fraudem, 
meroati  sunt  mortem ;  et  duni  cupiditati  serviunt, 
ffiterna  munera  perdiderunt.  Ecoe  dioit  propheta  : 
Votamea  Domino  reddam,  in  atriis  domus  Domini 
{Ps.  czv,  i  8).  Obligatus  legitimadebiti estsine  dubio 


A  paotione,  qui  convinoitur  Domino  aliquid  promi- 
sisse :  qui  autem  redditurum  se  loquitur,  necessa- 
rio  debitum  oonfitetur.  Tam  diu  enim  juris  tui  est 
patrimonium  tuum,  quam  diu  cbirographi  fide 
alteri  non  fuerit  obligatum.  In  omni  itaque  placito, 
sive  quod  amicitia  obtuierit,  sive  quod  voluntas 
ascripserit,  non  lentanda  redbibitio.  Nam  omnii 
oblati  muneris  gratia  perit,  ubi  causa  repetitionis 
inoumbit.  Ita  niliii  votis  suis  prnstitit,  cui  necesse 
est  invito  reddere  quod  promisit.  Nam  legimus  in 
Salomone  :  Si  voveris  votumDomino  tuo,ne  monm 
feeeris  reddere  illud  :  qussrens  enm  qumrei  illud  Do- 
minmtuusate,  eieruniinpeccatumquaegrediuniur 
per  lalna  tua,  nisi  reddideris iUud{Deui.  xxiii, 21). 
5.  Ergo,  diieotissimi,  moneo   ut    quioumque  se 

3  Domino  votum  promisisse  novit,  statim  reddat. 
Gerte  qui  solvendo  non  sufflcit,  non  promittat.  Non 
bio,utaliquanti  putant,  inhumanitatis  vitia  exagge- 
ramus ;  sed  de  fide  dicimus,  quam  videmus  apud  ali- 
quantos  periclitaripestilentia  vanitatis.  Nammulti 
sunt,  quod  pejus  est,  qui  subtraoto  libertatis  sus 
pretio,  non  integram  pecuniam,  hoo  est,  semiple- 
nam  religionis  fidemad  Dominum  detulerunt.  Au- 
dite  propbetam  dicentem  :  Vovete  ei  reddiie  Deo 
vestro  munera  {Ps.  lxxv,  12).  Voveie,  hisdatconsi- 
lium  conversionis.  Reddite,  ab  istis  debitum  pro- 
missffi  repetit  sanctitatis.  Parum  autem  iUe  hal>et 
de  religione,  quem  studere  vides  s8)culo,et  plus  pr»- 
senti  vitffifavere  quam  ffiteruffigloriffi.  Tunoprobas 
nibil  de  Domino  tua  oblationefraudasse,  sijustiti» 

p  partes  oolas,integritatemdiligas,  sanctltatemquam 
promisisti  exhibeas.  Debetautemexpavesoere  Ana- 
niffi  vel  uxoris  ejus  exitum,  qui  intelligit  Domino 
fuisse  mentitum.  Vovete  ei  reddite  Deo  vestro  mu- 
fiera.  In  hoo  loco  causam  munificentiffi  non  impo^ 
tune  prosequitur,  quia  testimoniis  competenttbus 
admonemur.  Siquidem  infructuosis  hominibus  ac- 
quiescamus^  ut  ista  voxaffeotamindicetpostulaQtis 
Numquid  a  te  Deus  aliquid  requirit.  quia  illi  desit? 
quid  autem  non  habet,  qui  totum  possidet  ?Num- 
quid  quia  in  tribulationibus  tuis  promittis  auruin, 
aut  in  doloribuspoliiceris  argentum,  Dei  usibusne- 
oessarium  est?  aut  ideoahquispreliososlapidesaat 
vestes  offert,quiahis  Deusindiget?  Ob  hoo  a  te 
tuum  munus  quffiritur,  utipse  fulgeas  tuo  auro,  ipse 
tuo  niteas  argento,  ipse  tuis  gemmis  omeris,  ipie 

I)  tuo  serico  vestiaris.  Tuis  donis  tuam  vult  Dominus 
animam  componi,  quam  videt  aut  superbis?,  aut 
nequitiffi,  aut  avaritiffi,  aut  luxuriffi  vitio  deprava- 
tam.  Vooete  et  redtiite  Domino  Deo  vestro  munera. 
6.  Sed  diois  forte,  Non  indiget  Deus  noslra  mu- 
nera.  Nonquidem  munera  indiget :  sed  fruotumre- 
quirit,quem  propterredemptionem  animffi  tuffimi- 
sericordiffideputavit.  Nam  prffiterillamhostiam  cor 
porjs  tui  quam  incorruptam  et  inviolatam  altari- 
bus  convenit  exhibere,  nec  non  vocisofficiaquffino- 
stro  debemus  artifici,  hocestapudDominumacce- 
ptabilesaorificium,utboDitatietmiserioordiffi8tudeiSi 
ut  justitio  partes  foveas,  et  fide  intemerata  jugiter 


705 


HOMIUA  y. 


706 


DomiDo  plaeere  cootendas ;  ut  nudiiui  noaiiivitus  A  descipiatnuduu],neuioconturbeta8perooreiDeiidi- 


▼estias,  ut  inopem  nun  in? itus  pascas,  ut  captivos 
▼oluntarieredimasyUt  inYinculoconstitutum  memor 
tuiB  redemptionis  absolvas.Adh»c  forte  respondeas, 
Qoid  pauperi  faciam,  quid  filio  derelinquo?  Audi 
Dominum  dicentem :  Quiplus  amaverit  fiUum  aul^ 
liam^  quamme,  rnn  est  me dignm  {MaUh.  x,  37). 
Videtis  ergo  nihil  pr»ferendum  Oeo,nec  plus  filium 
oogitandum  essequam  Deum.Dicis^Quid  filiodere- 
linquo?Si  cum  unum  filium  habeas,  alium  tibi  de- 
speranti  uzoris  partus  ezhibeat,  nonne  utrumque 
tibi  uno  successioDis  7  gradupietas  patema  com- 
mendat,et  ut  supervenieotilocum  facias,etiam  testa- 
mentijurarescindistltahasreditatem  cui  solet  unus 
inh»reditare,frequenter  videmus  inter  muUos  nu- 


cum.  Hsc  est  inter  omnia  placita  Deo  hostia,  hic 
ordo  salutarium  sacrificiorum,ut  miseris  in  necessi* 
tate  subvenias  :  etne  in  infidelitatis  notam  incidas, 
compos  voti  fidem  tue  promissionis  absolvas. 

HOMILIA  V. 

De  oris  insolentia' 

1.  Non  otiosum  eaty  dilectissimi,quod  inter  omnia 
vitiaqu»  TitamhumansB  conditionis  impugnant,spe- 
cialiterliogum  insoiantiam  prophetacastigat.Sciebat 
necessario  amari  oris  studio  aliquoties  venenacom- 
poni,  etnimia  facilitate  labiorum  frequenter  odia 
comparari.  Et  vere,  dilectissimi,  ita  est.  Nam  in- 
quieta  naturaliter  lingua  non  parvum  mortalibus  af- 


mero  accrescente  sufficere.  Qui  ergohabet  unicum  ^  fert  viiflB  detrimentum,  utcum  benecomposita,dis- 


filium,cogitet  Christum  sibi  natum ;  atque  inter  duos 
aattres  vel  pluresita  opes  suasdiyidatyUe  Ghristus 
noster  ezhtoredatus  abscedat.Quod  si  tantum  gau- 
des  numerofiliorum,  rooneout  admisso  adconsor- 
tinm  hsereditatis  redemptore  tuo,  itapatrimoniitui 
divisionem  tempere8,quasi  aut  unum  minus  natum 
tibi  judices,autunum  plus  accrevissegratuleris.  Fac 
ergo  locum  Gbristo  tuo  inter  filios  «  sibi  dilectos.Qua- 
re  autem  illos  non  una  patrimonii  in  terra  diviso  ma- 
neat,quo$  in  ccelo eadem  portio  promissfie  heeredita- 
lis  ezspectat?Quicumqueautem  indigentibusetmi- 
seris  qucB  sunt  vitaBuecessaria  subtrazerit,  primoge- 
nito  et  quidem  melioriinter  omnes  filios  portionem 
subditam  denegavit.  Auditeinhoc  loco  Scripturam 


sipat,  aut  diupacala  conturbat.  Quando  autem  est 
ut  se  riza  moveat^  si  se  lingua  compescat?aut  quis 
ibi  locus  est  inimicitiarum,  ubicessant  venena  ver- 
borum  ?  Nam  hoc  habet  semper  lingua  malitiosa 
commercium,utlites  serat,  odiamoveat,  mortes  ac- 
quirat,  ita  in  hoc  loco  Salomone  dicente  :  Lingua 
multosamtu^bavitpacem  habentes  ;  civitatesdestru" 
xit.et  domos  effodit{Eccli.  zxviii,  16,i7).  Falluntur 
profecto,qui  putant  nihil  esse  ferro  fortius,nihiI  ve- 
neno  violentius:  quamvis  autem  ista  in  perficiendis 
mortibushabeant  pecnliare  naturaebeneficiura^ce- 
dunttamen  incontentione  verborum.Nihiienim  est 
iam  nozium  aut  maIitiosum,quodnonvirihus8uis 
minus  sit,  si  se  incitata  semei  linguacommoverit. 


ddcenitm  :{/uipauperimiseretur,  Deo  fenerat{Prov.  q  Multa  suntquidemhumanicorporis  vitia,  et  satis 


xiz,  17; 

7.  Multi  sunt  qui  miserorumnecessitatemitaiUu- 
dendam  putant,ut  in  dies  promittendodecipiant;et 
hoc  ad  illavolapertinet,quflB  superiusdizimus  obli- 
Tione  consumi.Quidjuvatdi£rerrimiserum»si  abun- 
dantia  suppetit  facultatum  ?  Ubi  vides  hominem  sta- 
tim  posse  benefacere,eteleemosynam  procrastinata 
humanitate  differre,  soiam  ibi  voluntatem  intelligis 
defuisse.  Audite  ad  hunc  locum  Psalmistamdicen- 
tem :  Sic  psallam  nomini  tuo,  DeuSf  in  sceculum  sce- 
cuH,ut  reddam  vota  mea  de  die  in  diem  (Ps.  lz,  9), 
Numquiddizit  de  anno  in  annum?  Sed  dizit  de  die 
in  diem.Omni  ergo  die  operandum  nobis  est,  dile- 
ctisaimi ;  debitum  autem  Deo  et  promissum  munus 
non  est  temporeproiongandum.Nihil  futuro  judicio 


gravia;sed  parum  possunt  consiliis  virtutibusque 
suisinisi  sceleribus  armentur  alienis  :  sicut  est  cru- 
delitas^quffi  impietati  servit,et  portas  inferi  cruenta 
mortis  lege  custodit.  Quid  autem  falsitas  posset,  si 
cupiditas  ofiosa  dormiret  ?  nam  et  ipse  mortis  ezi- 
tus  minor  esset,  si  ant  ferrum  deficeretaut  venena 
cessarent. 

2.  Singuiare  autem  malum  estiiDgua,inquatan- 
tum  malitiffi  robur  ezsultat,  ut  in  perficiendo  opere 
suo  alterius  auzilium  nonrequirat.Cohibendaergo 
nobis  est,  sicut  propheta  admonet  :  ne  forle  cum 
proruperit,aut  ezcitata  ledat,  aut  incitata  percutiat 
Solet  enim  non  impune  recedere,  cum  se  in  ver- 
borumprocacitatejactaverit.Namcommotaflammas 
evomit ;  et  cum  alium  nocere  quaerit,  totum  intrin- 


debet,  quia  quotidie  vota  persolverit :  necestunde  ^  secusmaleconsciumpectusincendit.Auditeprophe 


rationem  in  posterum  prestet,  qui  de  die  in  diem 
Dominobonorurooperumfructus  justo  labore  dita- 
tos  obtulerit.  Ecce  dicit  :  Qucecumque  feceritis  uni 
ex  minimis  istis^  mxhi  fecistis  (Matth.zxx^iO).  Sive 
ergo  bonum,  sive  malum  quis  fecerit,  ad  Domini 
majestatem  noveritpertinere;utriusqueenim  partis. 
retributio  hominem  ezspectat.Unde  studendum  no- 
bis  est  misericordiffi  et  eleemosynis  :  ne  cum  ve- 
nerit  Dominus  ooeli  et  terrffi,  inter  cffiterot  animffi 
errores  pauperumnobis  nuditates  opponat,etoculis 
nostris  infelicitates  ingerat  miserorum.  Nemo  ergo 

«  Forte,  tibi. 


tam  dicentem : Demultiloquiononeffugiespeccatum 
(Prov.i,  i9).Facilius,sinecesse  est,quilibetpotest 
ferre  armatasferro  acies,  et  instructas  rebusbelhcis 
legiones ;  quis  autem  sustineat  labiorum  telainfiza 
pectoribus?  Faciliussine  dubio  recipiunt  sanitatem 
corpora  ferro  lacerata  :  aut  quare  aliquis  tantum 
gladiooccisorum  morticrndelitatis  pondus  imponat, 
cum  aliquoties  minora  ibi  sint  pericula^nbi  major 
est  crnoris  invidia  ?  Difficilius  autem  semper  sanatur 
quidquid  eztrinsecus  collisionisincluditur.Nondiffi- 
cile  estprofectomedico  nlcera  quamvis  tumentia  in 


707 


S.  VALERIANI  eNBGOn  CEMELIENSIS. 


m 


oculis  positaherbarum  beneftcio  casligala  njolllro  A  quidem  maliilaex  oo;d#  dete«Bdit ;  sad  h»cip*a, 
Habet  et  vls  venen!r«mediumsuum;quodhati8tum  *     *        '-  ''"      -—---«       --  ^      --^ 

quamvis  in  ultimaTiscerum  sede  domlnetur,  saluta- 
ristamen  poculi  undaperqulrllur  ;in  tantum  ut  mi- 
returaliquolles  artifex  scelerum,  supervenicnteme- 
dicina  nihil  orissuiiQcanttUMiemTaluisse ;  lingufie 
vero  insanabilisplagaest,  quflequamvisleviter  per- 
cutiat.alta  tamen  semper  movet  pectorisdoloresu- 
spiria.  Sciebat  slnedubioprophetaquantum  malum 
e^sct  linjju»,  cum  clamaret  :  Pone,  Domine,  cuito- 
diam  ori  meo  et  ostium  circumstantue  lahinmeis,  ut 
non  dectinet  cormeum  in  verba  mala  {Ps.  cxl,  3,  4,) 
Si  quis  ergo  est  sapiens,ponat  custodiam  ori  suo,  et 
detlabia  vincuio  taciturnitatis. 
3.  Sed  nec  unius  tantum  partis  studia  procaels 


quamvis  sift  nozia,  faollepotettto}«rari^MrMun|iK) 
nutrita  eonsHlonon  pro?oo«turinhtem  ;aadfiitti- 
eita  doleat,  autinrais  volatataitdibiif  ooDquieieil 
Tamdiuenimsanaripotest  iniqutriim  vtieiiidoeogi- 
tationum,qttamdi«i  id  quod  oorde  concipitttr,  ore 
taeito  eontinetor.  Vernm  ubi  tomel  iingoa  rotatte 
proruperit,  fhistra  medionm  quasrit ;  noereatdio 
est  enim  oulpa  verborum  ;  qoi  eeieri  non  poteit 
quidquidiaerymarum  fnterta  per  auret|iropifavit 
injuria.  Audite  Dominnm  dieontom :  Fariiomtuo 
ostia  et  seras,  ei  t>erHs  tuii  facito  f Isltrom  (£cdi. 
xxvui,  ^S), 

5.  Ad  httc  forte  respondeas^Quit  pottit  io  ttaloffl 
oris  soilabiaeontlnere,uttatitatdiem  trantttlfNoa 


linguee  pulsatinvidia.  Agendumquidemest  huic,ne  ^  haee  sententiahdnestslingutsvinottiumtaoitdniitaiis 


aliquid  inj  uriosum  proferat;sed  ncc  minus  illi  provi- 
dendum,utinsanienUshominisdlctaratlonabiIiver- 
borumresponsione  supplodat.  Magnumantemstu- 
dium  est  servandffi  pacis,  sl  amaritudlnem  alienn 
linguce  blando  prosequaris  alloqu{o,citoautem  ini- 
quorum  labiaamicus  sermo  confundit.  Sed,qood 
pejusest,facilius  invenies  qui  aut  male  semperdi- 
cere,  autlibentermalavelitaudire.  Nihilestsmvius, 
nihil  violentius  amaris  asperisque  sermonibns ;  quo- 
rum  vulaera  tan  to  difficiliut  curantur,quando  facilius 
proferuntur.Ferri  spiculaper  coelum  volantis  facile 
scuti  objectione  contemnis ;  S  verborum  vero  jactus 
nec  revocari  polest,nec  protiiberi,  multo  enim  velo- 
ciores  sagittis  sunt,  Quae  autem  ibi  propugnacula 
subveniant,  autquae  munitlo  tam  parata  succurrat, 
ubi  emissum  telum  pene  ante  percutit  quam  proce- 
ditTEnumerari  nonpolest  quantis  sit  lingua  jaculis 
accincta  verborum  ,quibus  satis  promptum  est  etiam 
quae  sunt  animae  secretlora  percutere.Quamcumque 
autem  auresinjuriam  suscipiunt,  iDico  ad  cordis  se- 
creta  transmittunt:  ubi  si  semel  introierit^slne  mor- 
tis  ezitunon  recedit.Res  autem  quae  nullis  medicinaB 
beneficiisindagataexcluditur,  in  perpetno  dolores 
operatur.Uode  castigandus  est  linguae  8onus,nede 
facilitate  verborum  faciat  venenum. 

i.  Si  respiciamus,  dilectissimi,  adomnes  qui  cor- 
poribusdominanturdolores,nihilinveniesqnodnon 
possit  aut  ferro  sanari^aut  blanda  medicaminis  con- 
ftctione  molliri.  Latere  autem  neminem  potest  quam 
graves  sint  luporum  morsus^qnam  periculosum  ser- 
pentium  virus  :  sed  hisfacileobsisti  potest  aut  her- 
barum  succo,  aut  arte  medicorum.  Yerborum  vero 
intolerabile  Vulnus  est :  difficile  autem  sanare  potest 
aliud  doloriscausam,  qutt  semel  pectori  inftxa  se- 
dem  animslatenter  invaserit,Audite  {>rophetam  di- 
centem:  Morsetv%tainmanihuslingua{Prov.  xvm, 
21}.  Vere,  dilectissime,  si  ad  interiora  respicias,  et 
tumorem  exasperaticordis  diligenter  inquiras,inve- 
niesverborum  vulneramortesoperari.  Quid  mihi 
nutem  aliquis  io  comparaUone  malitiostt  liogutt  arti- 
ficium  voDeficii  increpet,  et  noxias  poculorum  com- 
positionesaccusei^Excessitdlares  omne  genus  ve- 
ntni,qu»  non  potest  niti  morte  competci.  Omnis 


indidt.  Vult  piaoeloqui  hominom;  sedhonettapN' 
ferentem,  ae  pacifloa  cogitantem.  Mttltiim  tQteii 
V8i4)ishonori8  acerescit,ti  duicitonot  orgtni  ototis 
nulla  mentisamaritndooonfundat.H«to  idto  propo- 
8uimus,dilectissiffii,quia  invenimot  multot  aliqoo- 
ties  uno  atque  eodem  tarmom  dnloibut  vortMt  ve- 
nena  mitcere^etfleflspaoftbianditiitiitioaptgtas 
introire.  Quid  istisinfeliciQ8,quid  perieulotiai  ene 
potest,  qui  fallacit  lingott  stndio  vitn  inndiaatQr 
alienffiTQnare  isti  non  retpieiuot  ad  iUum  proplieti- 
cum  psalmum,  qui  dieit :  IHsperdat  DominHs  latin 
dolosa  (Ps.  XI,  4j  ?  Videtit  sufo  quali  maledietioDe 
vivit,quiaUud  incorde  terit,  alind  in  lingua  dispo- 
nit  ?  Eene  profecto  noverat  Dominut  cceU  ac  tem, 
aUquoties  malos  sanotomm  studia  fictahumilitale 
decipere  ;  quiore  evangelico  dicit :  Veniunt  ai  m 
in  vestimentii  otHum  ah  intm  autem  suni  tuffi  ra- 
paces  {Matth.rw,  47).  Inextricabiie  profeoto  miian 
est^dolosa  consilia  roiseere  blanditiis.Pfolo  euipootis 
munemm  suavitates.Ruis  autemlibenterhabefttid- 
doslacte8,ettri8triherbarum  saporeeonditoitDKB- 
cHe  igitur  potest  fieri  ut  ille  cuiqiiam  ptaeere  ponii, 
qui  simul  dulcem  et  salsam  aquamprofert  QoiDdo 
autem  est  ntgustus  nonofliendat,8iftivomelaiiqao- 
cnmqneamaritudo  se  misceat  tCor  ipsum  hominis, 
quamvls  eit  vivum  et  sapiens^tntegraprudentiaei- 
ret,  qnod  amaritudo  fellis  iofecerit.  Omnia  tttqoe 
8ubdo1«  mentis  eompeseendasnot  viUa :  nedamoQe- 
perintaliquaextrinsectttamara  oonflcere,  etiamei 
quee  tunt  in  ore  nostro  dulcia  incipiantdliplicere. 
6.  Audite  prophetam  dfcentem,Poiie,IH>miB^,ei' 
stodiam  ori  meo.Haec  est  utttis  custodia  orii  nostri 
nt  non  facile  declinet  cor  nostmmin  vert>a,qattcaffl' 
que  ad  expugnanda  pacisttndiaaut  tnrpis  sertDopro- 
fert,aut  vilis  aetus  personee  conflngit.Inter  conAisos 
autem  Unguae  sonos  neminem  poenituittacuisse.Itim 
vidamusfrequenteretiam  verborumftictaln  crimeD 
venire,  et  nimia  faciUtate  verborum  amiciUis  odii 
succedere.  Quaodo  autem  potest  fieri  nt  hooo  aat 
magnUoquus,aut  maUloquus  non  habeatur  iDgratus? 
Quod  tamen  vitium  sf  requiras,superabundat  in  iU' 
quanttsfeminii :  qutt  sicnt  noiidubitantqaeeiuntta^ 
pia  dicere^tanecea  qu»  tunt  puden^^cooCwd^' 


90« 


MOMIUA  Vt. 


Ho 


tiir  audire.  Sed  nec  nos  ista  dici»nus,  ul  aliqiii-» 
semper  vocem  suampressoore  oontineat,et  linguae 
lonum  obductis  labiis  perpetua  taciturnitas  inclii- 
dat.  Ut  nimium  malos  loqui  ingratum  est^  ita  inu- 
tUe  est  bonos  semper  tacere.  Cum  opus  ergo  fuerit, 
proferamus  verba  Juslitite :  sitos  nostrum  conditum. 
7.  Sed  dicis  forte,  Non  potest  non  aiiquandore- 
spondere  provocatus. Tacendum  estplane,cum  im- 
probu^  sermolabia  quieta  sollicitat;  et  loquendum, 
cum  os  amicum  pacis  studia  commendat.  Ita  etlo- 
qoi  et  tacere  perfectio  est.  Est  autem  utriusque  partis 
causaverborum  tenuisse  mensuram.Magnumest  ta- 
ceref  magnum  est  loqui;  sed  saplentis  est  utrumque 
inoderari.Nam  aliquoties  nimia  tacitumitas  stultiti» 
ascribitur,$icut  et  T6rborum  nimietas  ad  f urorem  re* 
fertor.De  qua  re  si  nostri  sententiam  requiras  arbi- 
trii^ammaloaliquis  tacendo  stultus^quam  nimium 
loquendo  Judlicetur  insanui.Loquamur  ergo,  sed  cum 
Umore  et  tremore,  cogitantes  de  omnibus  verbis  ra- 
tionem  esse  reddendam  (Malth,  xu^36)  :ita  ut  nihil 
decordenostroiniquum  ezeat,  nihil  de  ore  blasphe- 
mamprocedat^nihilresideat  in  cogitationequodlflB- 
dat.  Nam  praBter  illaquibus  auditus  offenditur,  ((uo- 
rumdaminteriorem  conscientiam  prophetacastigal: 
lalna  dolosa  in  ore  et  corde  locuti  sunt  mala  (Ps.  xj, 
3).  tnter  illas  ergo  insolentis  linguae  culpas,  cogita* 
tiones.fiamquidquid  incorde  loqueris.Dominocon- 
fiteris:quiaDeu8  scrutator  est  cordis.  Videte  ergo  si 
possit  fieri  ut  iUi  occultum  autexcusatum  possit  esse 
quodclamas,  quem  non  potest  latere  quod  cogitas. 
Omoi  itaque  studio,diIecti8simi,  sBquali  vinculo  ora 
tiostra  moderentur.Nihil  ingratum  liogua  proferat, 
nihil  injuriosum  improbus  sermo  confingat,  nihil 
subdolumi  nihil  dolosum  in  corde  nostro  sit,  nibil 
asperum,  nihii  otiosum.  Nam  Dominut  dixit  etiam 
de  verbis  oiiosis  rationem  esse  reddendam  {Matth. 
xii,  36).  Quamvis  autem  aliquit  vitam  fide  muniat, 
tcientia  regat,  castitate  et  sobrietate  componal ; 
nihil  ettquodin  homine  placeatj  si  in  toto  corpore 
sola  lingua  displiceat. 

8  HOMIUA  VI. 

De  ofiotts  tmrbis* 

I.  Quotiescumque,  dilectissimi,  prostudioneces- 
sitatis  nobis  creditte  causam  tracta  virous  discipltn  A, 
dum  graviora  persequi  vo)uimus,ahquantanegIezi- 
mus :  quffi  licet  aliquaotis  videantur  facilia,  si  dili- 
gentius  requiras,  muitis  criminibus  inventuntur  ob- 
Qoxia.Quibus  nunc  porrigenda  manus  est,  et  elabo- 
randum  studio  mediicinaB,  ut  unaquaeque  res  culpas 
tuffi  infirmitatis  agnoscat.  Currite  ergo  per  singula, 
ai  videtur,qu8B  aut  poenaB  serviunt,  aut  lotitiaD  blan- 
diuntur;  etinvenietisnonsolumin  sffivisdraconibui 
regnare  noxium  virus,  ted  etiam  in  exiguis  apum 
venena  latere  corporibus.  Frequenter  diximus,dile- 
ctiisimi,  ebrietatem  et  cupiditatem  quosdam  fontes 
eB%e  vitiorum,ex  quibus  quidam  torrentes  prsBcipitati 
peccatorum  na8cuntur,qui  secum  maximampartem 
faumani  generit  in  prof^dum  trahont :  cuoi  hino 
ebrietts  goltB  gorgitem  fovet,inde  oupiditat  f ororem 


A  iraprobm  pervasionis  accendit  Haec  enim  mater  est 
superbis,  illa  luxuriffi ;  quarumun&fa]sitatis,altera 
deformitatts  est  socia :  quibut  studii  ett  homicidia 
exercere,  adulteria  f^bricare,  amicitiarum  funda- 
mentadestruere;  cumquodam  commercio  foBditatis 
furtiro  amori  mercedem  tuggerit  cupiditasyOccasio- 
nem  prsBBtat  ebrietas. 

2.  Sedhttc,  dilectisslme,  Bicutaliquotiesdiximus, 
parvo  poteris  labore  cohibere,  st  illa  priusquae  pec- 
candi  fomit^m  prasstant,  voluerit  resecare :  nec  plane 
difflcile  tibi  erit  competcere  qu8B  sequuntur,  si  ea 
qu8BsuQtin  eapite  vitia  oastigata  damnentur.  Cito 
enim  univerta  corporis  junctura  deficiet,  si  non  sit 
qui  ventri  improbo  pabulum  subministr«t.Dnde  ante 
omnta  ebrietatls  site  cupiditatis  castigando  tunt  vi- 

^  tia,qU8e tibi ioter cstera  vindicant priQcipatum;ut illa 
qu«hi8obsequuntur,suopericUtenturofficio.PaciIe 
estenimquamvitprofimdigurgitisundam siccari,  ti 
ortutaquaBpossitexdudi.Multa  quidem,  dilectissi- 
mi,adhucdehi8qu«recoIimu8,memoriaB8uggeruil- 
tur :  sed  quia  aliqnotieB  in  earumdem  castigatione 
satislecimus  disciplinaB,putamus  pro  eommemora- 
tionereramhodiedictapossesufficerb.  Unde  ei  hit 
qu«praBsentl  materiee  videntur  in8erta,interim  tem- 
peramusfdonec  lUamm  pariium  crimina  quae  ali- 
(|uantis  Ikcilia  videntnr,  exponamui. 

3.  Audisti8,dilectis8imi,evangeli8tam  dicentem  de 
otiosis  verbis  Domino  rationem  reddendam  {Tbid,). 
Si  respiciatis,diIecti88lmi,adhaBC  quaeproposuimus, 
et  illa  qu8B  incastigatioQe  indisciplinataBhngusali- 

£.  quotie8dizimus;inteIIigitishancseQtentiam  adoris 
insolentiampertinere :  cujusdictaquamvisotiosadi- 
cantur,  nootamen  otiose  tractanda  suht.  Nemoau- 
tem  credat  levem  esse  cu!pam,quam  tantopere  coe- 
lestissententiadistrictionisimpugnat.  Hinc  denique 
exsequitur  quidquid  fama  men  titnr :  otiosa  sunt  enim 
semperinfructuosaoolloquiaficti  rumoris  exposita. 
Qul  autem  putandns  est  otiosut  esse  8ermo,nisi  igna- 
rus  rationiset  nuntius  falsitatis ;  cui  id  8tudiiest,ant 
ridenda  conftngere,aut  de  incertis  qnasi  certasen- 
tlre  f  Estautemhoc  genus  hominum,  quoddum  f)a- 
bulas  pa8cit,nescit  cavere  mendacium.  Audlant  isti 
Dominum  dicentem:Of  quodmenHtur,occidit  ant'- 
mam  {Sap.  i,  11).  Otiota  verbasunt  flgurata  convl- 
cia^stulta  fatigatione  composita,  dulcibus  nt  aliqni 
putant^sod  multis  accinctapiagis  acmortiferislnsu- 

^  per  armatasuppIlciis.Nam  qnamvislflBtitiamexei- 
tenf,  odiatamenfrequenter  incidunt.Muitasunt^di- 
lectissimi,  his  8imiIia,qua3fbrtenontlntpr8Btermit- 
tenda,  licet  inter  omnia  verborum  Vitia  videantur 
extrema.Si,verbigratia,  homlnem  futclcoloris  ap- 
pellas  argenteum»  otiosum  verbum  iQJuriamfiicls; 
quia  siverum  dixeris^accusasti^si  falsumdetuleris, 
irrisisti.  Gum  hominemprocereB  staturaBetantiquaB 
infan  tem  vocas,nonne  inj  uriam  f^cis^si  veritate  vtrp- 
pressa  puerili  studio  mentiarit  ?Ad  contumeKam 
enim  pertinet,  si  verbistuishumano  corporiautall- 
quid  addas  aut  detrahas. 

4.  Sed  dicis  fortd,  tatU  1«vt^  ^ssc  l«ta,  tl  fccfie 
portanda.  Yerum  e8t.Namtaliatuntittageneravo« 


711 


S.  VALERIANI  EPlSCOPI  CEMELIENSIS. 


7iS 


cabulorum,  acsi  alienis  criDibus  lcves  plumas  io-  \  turauditus.AdhibendaetiamdiscipliDa,quaBOCulo- 


seras  ;  tcI  si  per  totum  verticem  juveotutis  primffi 
hoDore  fulgeatem,liquente8  ciDeresaut  pulverulenti 
aliquid  candorisasperserisroonquidem  caputooe- 
ras,  ted  deformas.  Similiter  et  detracta  per  jocos 
coma,quain  vis  oihii  operetur  dolori8,mulium  tamen 
ezhibet  foeditatis.  Caveodum  est  ergo,  dilectissiroi, 
nescenicosermooe  alteralteruml8Bdat,et  theatrali- 
busverbiverecuodiam  fratrilssn  festimatioois  io- 
cutiat.  Soletigitur  oimiaorisfacetiaexcitaremotut 
aoimorum  ,et  sermo  IflBtitia  accioctut  reciprocum  pa- 
rare  coovicium.Sicdeoique»ciotilla  quamvitparva 
flammasevomit^etex  oihilo  exortamagoa  frequeo- 
ter  movet  iDceadia.0tio8U88ermo8atitotiosooutri- 
tur  auctore.  Uode  quia  theatralium  verborum  feci- 


rum  desideria  repeliat,  et  tabesceotis  cordis  incita- 
meotacompe8cat.Nam  itadocetevaagelista  diceos: 
Si  te  temdaliiat  oculus,eru$  eum  (Maith.  ▼,  S9).  N^ 
mo,dilecti88imi,io  hoc  credat  hujus  seoteatiffistare 
ratiooem^quasi  Dominus  humanum  corpus  deformare 
velit,  quod  ad  similitodinem  suam  plasmavitetad 
speciem  suas  digoatioois  iostituit :  hoc  est  oculos 
eruere,  que  suot  io  homioe  turpia  resecare^et  vilei 
actus  emeodatiooe  compescere,  castigatis  illecebrii 
truocare  luxuriam,  et  booo  cooscieotiiB  manosim- 
probn  cupiditatis  abscindere.Ille  autem  manusiuas 
iocidii,  qui  io  te  iofidelitatis  tela  confregerit,  et 
Justo  judicio  infidelitatis  calamos  amputarit.  Ad 
salutem  igitur  anim»  pertinet,  si  debilitentur  vitia 


mus  mentiooem,forte  pro  studio  ditciplio»  oec  illa  ^  ioiquit  actibus  eoutrita,et  radicitus  vellatur  impio- 


debeam  reticere,  quae  otiosis  verbis  curiosas  aures 
capiuot,atque  alti  pectoris  secreta  coDCUtiuot,dum 
plagi  modulaotibusblandiuotur.HaBc  suot  illa  vitia, 
qu8B  tuperius  commemoravimus  quadam  roellis  sua- 
vitate  compooi :  hoc  iilud  opu8,quo  dlximus  admixta 
dulcedioetristet  vuloerum  doloret  iostitui. 

5.  lo  hoc  loco  forte  aliquis  proamore  disciplioee 
interrogaodumputetquflB  siotistffi  otiossB  voce8,queB 
iojuriamexciteot  etpericulum  audieotibus  parent. 
Beoe  requiris,oe  per  ignoraotiam  periclitetur  audi- 
tus.Ioveoimus  igitur  frequeDter,ita  impudiciti»  viam 
rouoiri,  atque  ex  hoc  fomentaadulteriisministrari: 
cum  hic  agili  plectro  tinnientis  citharcB  sonos  expe- 


rumaspectusoculorumiquibuscitomortisstimQlos 
acquiescit,8i  hcBcqueesuperiusdixi,  integraetillaesa 
permiseris  dominari  .Sed  quo  facili  u  s  ista  operemur, 
audiendusestChrittut,  qui  dicit: /{eZin^ei^  omnia 
hona  tua,et  sequere  me  (Matth.  xix,  21). 

7.Scioquidem,dilectitsimi,  quod  laboriose  susci- 
piuntista,quis»culiactibusoccupantur:quibusdul- 
cisestistiusvitffi  usus.  Sedsidiligenterrequiras,  va- 
oitate  pleous,et  quodammodo  tenui  umbra  vestitQs, 
ad  lempus  muodus  obsequitur,  et  b»c  quam  videtis 
fallax  di  vitiarum  pompa  blaoditur.Beoe  ista  noverat 
sanctus  David,quidicit:Arer^e,  Domine,oculosmeosj 
nevideantvanitatem(Ps.  cxvui,  37). Quas estista ?a- 
nitas,ni8icultusdivitiarumet  seBcularium  studia  vo- 


dit,  illedocilidigitolaborantis  organi  blandimeata 

compooit.l8tisuDtlaquei,quibusfamulantibu8inter     luptatum  ?  Gonfirmat  hoc  io  Salomone  qui  dicit: 

ciBteravulneradiabolushominummortesoperatur  ^  Vanitas  vanitatum,  et  omnia  vanitas  (Eccle.ht)- 

Nam  quotiescumque  duici  voce mulcetur auditU8,ad      Nemo  ergo,  dilectissimi,  in  hujus  mundi  vanitate 

turpe  facinus  iovitatur  aspectus.  Nemo  insidiosis 

caotibuscredat,  oec  ad  illalibidioosee  vocisiocita- 

meota  retpiciat :  qu8B  cum  oblectaot,  teBviuot;cum 

blaodiuotur,occiduDt.Sic  frequeoter  videmusblao- 

dis  sibilis  aves  deoipi,  et  hebetes  feras  io  laqueum 

mortis  dulcedioe  vocis  impelli.Similis  est.dilectis- 

timi,  causa  mortalium  quos  dulcisooi  caotus  oura 

8oliicitat.Io  hocautem  proficiuot  varietates  vocum, 

et  producta  sine  8yllabisverba,uthomo  autcapia- 

tur  aut  capiat.  Explicari  non  potest,  dilectissimi, 

quam  periculososlaqueos  exhibeant  mimiceB  studia 

voluptatis.Nam  sialiquis  possethumanipectorisse- 

creta  perquirere,ioveniretad  singulos  sonos  fistulsB 


confidat,  quam  videt  infirmis  stare  vestigiis;  cujus 
cultus  temporalis  atque  inaoisesf,  et  oroatusfumo 
veotoque  similis.  Talis  est  autem  decor  vultus  ejus, 
ac  sispeciemillius  vilisaspicias^quaB  solstitianiflore 
composito,promi88ffi  fructum  nescitexhibereviude- 
miffi;qu8Bdumnimium  parturit,  maculam  perpetuee 
sterilitatis  incurrit. 

8.  Longe  alium  oobis,  dilectissimi,  nternm  vit» 
tempuspromittit  ornatum,  si  tamen  homo  peccatis 
pauper  iocedat.Ille  autem  ad  Christum  divesvadit, 
quimisericordiffi  fructus  coDgregat,et  stult»  studia, 
cupiditatis  impngoat.  llle  ad  coelos  opulentissimus 
pergit,qui  a  sepompam  temporariffi  vanitatisexciU' 


Gordaiofeliciumsuspirare.lotelligiteergoquidioter  d  dit.lUesecummagoasopesadparadisumportat,  qui 


viros  acmulieresoimiumfaroiliaris  ac  secretusser- 
mo  facit,  IOQ^^^  J^^^^  viciaia,  quid  jocis  mixta 
coUoquia,  quid  gula  deliciis  iovitata,  quid  auri  fa- 
mes  ad  omae  facious  prostitutioois  exposita;  si 
alieoum  furorem  etiam  mute  vocis  biaodimeota 
decipiaot. 

6.  Refugieodisest  ergo  error  iste  vocis  soau8,qui 
humaois  pectoribus  dulcedioe  sua  amaritudioem  fe- 
oit,et  persuasiooequffidam  melliflui  caotus  frequeo- 
ter  mortifera  ffigris  veoeoa  oommiscuit.  lo  quo  loco 
primum  obtnraodffi  auret  tuot,  oppooeotesscutum 
ftd«i,  qpio  faciliuBonmfai  leoociantit  vocit  exoluda- 


OQUstum  vitiis  pectus  studio  religioois  exonerat.Ule 
postremoomoem  peouriam  meodicitatisevasit,  qui 
quotidieio  corde  suo  Christi  oostri  mandata8erit,et 
pervigili  fide  horrea  pectoris  sui  seminibusdivio» 
iostitutiooisimplcverit.Itautaote  omoia  iUiusotiosi 
sermoniscompescasUbertatem^quffi  siinter  iUareli- 
giosffi  vitffi  8tudiamixtaconsederit,aoadubieiD  exa- 
mioatiooe  futuri  judicii  prffijudicatsaactitati.Cito 
autem  quffi  suot  ia  homioe  optima  revile8Cuat,Disi 
ioter  Cffiteraqoffi  emeodatiooem  requiruot,stodiose 
ea  quffi  superiuscommemoravimuslioguffi  vitiare- 
seceotur. 


713 


HOHILIA  VIL 


714 


HOMILiA  VII. 
Demiiericordia* 
i.Sirespiciainus,dilectissimi,omnesjustitiffigra- 
dus  per  quos  opus  reiigionis  iQstruitur,oon  invenies 
cui  nonapud  Dominum  gratiosa  servituslocumcom- 
paret  dignitatis.  Sed  haec  ipsa,fides  quae  in  nobis  ope- 
ratur,  quamvis  humanolabore  prodciant^ad  Domi- 
num  referenda  sunt^per  quem  et  in  quo.si  qua  sunt 
bene  gesta,  consistuot,  et  in  posterum  quibusque 
profuturaservantur.  Undenemosapiens  Deibenefl- 
cia  suis  Tirtutibus  aestimet  applicanda,ne  audiat  illam 
Apostoli  sententiam  dicentis :  Quid  habts  quod  non 
accepisti  ?  aut  si  accejnsti,quidgloriaris  quasi  non  ac- 
cepms  (ICor.iv,7)?Scimusquidem,dilecti8simi,quod 
joxta  Evangeliorum  fidemquas  beatitudinis  promissa 


A  sordida  ▼esteconteetum.In  hac  denique  yeste.cum 
a  magis  quaereretur,  inventus  est ;  cum  in  prcesepi 
positus  jacerety  sub  hoc  habitu  apertis  thesauris 
munera  oblata  suscepit.Ad  heec  respondet  illa  evan- 
gelica  sententia,qu8B  dicit :  Thesaunzate  voins  the' 
sauros  in  coelo,  ubi  neque  tinea  eorrumpit,  neque 
fures  effodiunt  (Matth  vi,  20).  1 1  Hi  sunt  iili  the- 
sauri  quicoelestibus  meritis  deputantur,  quos  nulia 
res  adversacontaminat ;  hocest,  lacuitatum  per  mi- 
seros  dispensata  substantia. 

3 .  Audi  itaque  primo  in  hoc  loco  consilium  meum^ 
quicumquedivitiarum  abundantiagloriaris.Si  times 
tineam,  commenda;  si  furem  metuis,  in  superiore 
parte  commenda.  Eccehabes  idoneum  custodem, 
qui  opes  tuas  servet  tibi,in8eternum  etin  seeculum 


eommemorat,  homini  justitia  in  coelestibus  locum  ^  sscuti  profuturas.  Addit  ad  hsec:  Nolite  vobis  the^ 


fecit :  idestpromissionemparadisiet  terram  repro- 
missionis  gratia  mansuetudinis  et  humilitatis  obti- 
nuit;cordis  puritasChristum  videre  meruit;  miseri- 
cordia  consimilem  mercedem  retributionisacaepit ; 
pacis  jucunditas  multis  inter  filios  Deilocum  paravit; 
poena  sanctorum  victoriae  coronam  etcoelestisregni 
glonam  ex  virtutis  meritis  acquisivit.Sed  haecom- 
nia  una  atqueeadem  PatrisetFiliietSpiritussancti 
innobis  virtus  operatur^quae  perfectionem  justisla- 
boribus  priBstat,ac  bonie  voluntati  queecumque  sunt 
optima  subministrat.Unum  est  sane  et  pernimium, 
quodez  iliamisericordiaesede  descendit,in  quo  sibi 
quotidiejustepossit  mortalis  homo  gloriari :  hoc  est, 
refectio  paaperum  et  redemptio  captivorum ;  si  ta- 
men  ipsam  non  aut  jactantia  dissipet,  aut  tristitia 
ingrata  conturbet. 

2.  Auditis  ecce  evangelistam  dicentem  :  Venite, 
benedieti  Patris  mei,possidete  mecum  regnum  cceUh 
rumpromissum  vobis  a  constitutionemundi.Esurivi, 
et  dedistis  mihimanducare ;  stivi,et  dedistismihi  6t- 
here;  nudus  eram,et  vestistis  me(Matth.TLYM'  36). 
Videtisergoquodsigioriari  cuiquam  oportet,  non 
nisi  in  hocopereconvenit  gloriari,  in  quo  pasci  ac 
vestiri  se  Dominus  praecipit :  et  in  dies  famem  suam 
portinncula  panis  fracti  postulat  saturari.  Si  vultis 
ergoutnonsit  inanis  gloriatio,primo  loco  abundan- 
tibus  eleemosjnis  summi  regis  redimamus  amicitias: 
etut  nobis  pateat  coeieste  regnum,omnes  misericor- 
diaestudium  convertamus  ad  Dominum.  Incujas 
amore  nonotiose  autnegligenter  pauperum  tractan- 
dffisuntlacrymfir^neillequitotumorbem  soletpas-  j 
cere,ad  nostram  confusionem  inter  mendicos  videa- 
tor  esurire.Gontemplaredenique  singulorum  neces- 
sitates,  et  nostn  erga  miseros  sollicitudinem  Sal- 
▼atoris :  et  inteiliges  ibi  esseChristum  nostrum^ubi 
abundantiam  videris  lacrymarum.Nec  enim  longe  tibi 
qnflerendus  estDominus,sinonsis  ayarus.Exspectat 
nos  ecce  foris,  cum  illa  suorum  turba  famulorum. 
Non  enim  tibi  errandum  est  oculo,  ut  dubites  circa 
quem  potissimum  opus  miserandfle  erogationis  impen- 
das.lpsumsciasesseChristum  nostrum,quem  vide- 
risnudam,quem  aspezeris  C8Bcum,quem  eflenderis 
claudicantem,quempannis  inTolutam,quem  videris 

Patbol.  LII. 


sauri%are  thesauros  m  terra  (ibid.,  19).  Non  ab  re 
est,  dilectissimi,  quod  admonet  Dominus,  ne  quis 
thesaurumsuum  terree  commendet.Frequenter  enim 
yidemus  congesta  terrae  vitio  periclitari ;  et  opes  ni- 
miumdefossas  quadam  limi  tabe  consumi.Unde  uti- 
lius  judicoessecommodare  quam  abscondere,etfe- 
nore  magis  credere  quam  terrfle  deputare.  Stultitin 
autem  genusest,  dausum  tenere  quod  potestmulti- 
plici  labore  proficere,  et  ad  usum  aeternae  vitae  fru- 
otum  exhiberejustitiae.Moneo  ergo  ne  quisinterra 
abscondatthesauriim  suum,hoc  est,ne  quisterrenis 
actibus  coelestis  animae  dignitatem  deputandam  pu- 
tet.  lllius  autem  thesauros  tinea  comedit,qui  vani- 
tati  senrit,  et  vitam  suam  in  hujus  mundi  pompa 
constituit.  Tinea  igitur,  dilectissimi,  vermis  est  in- 
^  vidifleet  avaritiee,  qui  secreta  cordis  solus  possidet, 
solus  qusBsuntinadditiscongesta  consumit.Furem 
vero  diabolum  credite :  qui  ut  bonis  operibus  in- 
sidietur,  objectaseeculi  pompablanditiu*;  et  utho- 
minem  a  consortio  regni  coelestis  excludat,  aurum 
manibus  ingerit,  argentumoculis  opponit,gemmas 
colloinserit.Itasuperbiam  nutrit,etdesideria  carnis 
stimulo  cupiditatis  accendi  t;  quae  sicut  Scripturadi- 
cit,  mergunt  hominem  in  interitum  (I  Tim.  vi,  19). 
Non  dubie  autem  ille  poenis  ezonerat  profundum, 
quithesauros  suospriBmittit  ad  coelum.  Auditequid 
Dominus  offerat:  Venite^  benedicti  Patres  mei,  pos- 
sidete  mecum  regnumpromissum  vobis  a  constUutione 
mundi.  Esurivi,  ei  dedistis  mihi  manducare;sitivi,et 
dedistis  mihi  bibere ;  nudus  eram,  et  vestistis  me 
(Matth.  zzv,  34-36).  Quis  dubitet  posthanc  vocem, 
de  hoc  sseculo  cum  tota  patrimonii  sui  pompa  mi- 
grare?  Stultilifleprofecto  vanitasest,  vitium  inele- 
ctionemeritorum,  plusmundum  eligere,quam  coe- 
leste  regnum,  magissieculo  placere,  quamChristo. 
Si  quis  itaque  vult  locum  invenire  in  coelesti  sede 
non  desinat  indigentibus  necessaria  ministrare. 

4.  Sed  forte  dicat  aliquis,  Tenues  sunt  facultates 
me8e,non  patiuntur  tantas  erogationis  ezpensas.  Si 
tibialiquis  domum  praeclaramhujustemporariaepos- 
sessionis  offerret^nonne  pretio  coUato  undique  num- 
mos  aggereres ;  et  si  forte  sacculi  tui  pondus  non 
sufficeret,  rem  tibi  necessariam  mutuata  pecunia 

23 


m 


s.  VALfiRiANi  tpnedPi  cemkuensis. 


m 


oomparares,  donee  ampliata  novo  cesplte  posses-  A  necessariasuntcorporifnih%lvobisnroderit(JacM,\^, 


sione  gauderes  ?  Bcce  possessio  tibi  regnl  coeiestis 
ofifertur,  et  quidem  parva  pretii  mercede  taxata» 
quflB  possitetiam  ab  iUo  facile  emi,  quinon  soletde 
paupertate  causari.  Videamus  tamen  quid  sitquod 
a  te  nomine  pretii  postulatur,  cibus  potus  et  ve- 
stitus.  Ad  heec  non  invenio  cui  erogatio  non  quoti- 
diana  suppetat.  Si  requiras,  forte  horreis  tuis  an- 
non»  speciesexuberat,et  novas  vini  celiulasantiqui 
gustus  fama  commendat.  Qui  tibi  prodest  servare 
isia,  si  nescias  iucrativis  studere  commerciis  ?  Sed 
dicis,  Pauper  sum.Numquid  subhac  voce illisexcu- 
sare  te  poteri8,quibuspretia  specierum  pro  tempo- 
rum  sterilitatedeponis?  Sine  causaexiguitatem  tusB 
feeultatis  accusas:  potes  habere  quod  vendas.non 


16).  Quis  nonoderit  tale  genus  misericordiSj  ^bi 
oris  elegantia  inflrmo  pietas  oliosa  blanditur,elin- 
fructuos8B  coelo  lacrjmaeporrigunlur^Quidjaval 
alienum  flere  naufragium,si  negli^as  corpus  expo- 
situm ;  aut  prodest  animum  excruciare  dolore  alieni 
vulneris,si  deneges  pocuium  sanitatis  ?  Non  pascunt 
esurientem  blanda  colloquia,  ne  vestiunt  alienam 
nuditatem  infructuosa  consilj^.Qu^d  juvatfonjeDtis 
mollibus  palpasse  meqdicum,  si  non  reflcias  fame 
moriturum?  Q^odistud  genus  est  misericordi»,  ut 
hominem  velis  vivere,  et  nolis  in  necessftate  se^ 
vare?  Crudelis  est  profecto  piet^s,  ^use  9pit  dolere 
miseris,  et  nescit  su()venire  perituris. 
6.  Quid  amplius  quaeritis,  diiectissiipifpro  eroga- 


poteshabere<|uoddones?Nonsinecau8adictumest:  ^  tione  fracti  panis?  etiamsi  nonfuisset  vobjscoBle* 


Frange  esurienii  panem  tuum  (Isa.  lviu,  7).  Ad  in 
humanos  puto  pertinere  istam  8ententiam,quorum 
panes  recondiios  etincontaminatos  solet  caries  ezesa 
consumere.  Prangeergp  esurienti  panem  (uum,  pe 
pereat,  etteaconsortio  regni  coelestisexcludat.Ad- 
dit  ad  hsec,  Et  domesticos  seminis  tui  ne  despexeris 
(Jbid.),  Qui  sunt  domestici  noBtri?  Necessario  om- 
nes  quinobis  suntnascendilegeconjuncti.Quid  est 
quodinfaciendis  eleemosypisnonestcujusquam  ex- 
cipiendaper8ona,nechabendumelectioni8judicium? 
Quia  resqueenecessitatiservit^erogationis  ordinem 
non  requirit.Quidautem  tibi  est  opus  (jueerere  utrum 
Ghristianus  an  Judaeus^utrumhaereticusan  gentilis, 
utrum  Romanusan  b^rbaruSjUtrum  hber  an  servus 
sit  ilie  qui  postulat  ?  Ubi  incumbit  necessitas,  non 
opus  est  ut  personam  discutias :  ne  cum  indignos 
misericordia  segregas,  Dei  Filium  pariter  amittas. 
Unde  autem  scire  possumus  in  qua  parte  terrarum 
habitet  Ghristus?  Ubiq^ue  credendus  est  esse,  qui 
totum  noscitur  possidere. 

8.  Sequitur  superiora:  Tunc  erumpet  tempora- 
naem  lumen  tuum^et  vestimenta  tuaante  orientur,et 
prceibit  teiuhtUia.etclaritas Deicircumdabil  te-Tunc 
elamabisad  Dominum.et  Domir^us  exaudiet  t^.  Ad- 
huc  te  loquente  dicet,  ^cce  adsum  (Ibid.,  8,  9).  Et 
hoo  propter  fractip^nis  part}culam.Quap[i  plasputa? 
acquires,8imajorapr8estaveris?Auditeevangelistam 
dicentem :  Beati  misericordes^q^oniam  ipsUl  misere- 
bitur  Deus  [Matth.  v,  7),  Multi  quidem  gradus  suut 
misericordiae  ;  sed  requirendum  est  qui  potis^imma 
existant.Principatus  misericordiae  est  quidem  lapso  ^ 
manum  porrigere,erranti  viamsalutis  osteQ4pre,in- 
flrmosjnsitare,in  tribulatione  positos  solatiis  inh^- 
rere  ;sedilla  estpraecipue  exspectanda,  esurientem 
pa8cere,nudum  vestirOyCaptivum  redimere,ad  tem- 
pu8  nbs  habenti  necessaria  commodare.  Invenimus 
aliquoties  praeterea  multa  genera  misericordiae,qui- 
busse  vulgo  studiahumana  comn^endant :  quae  cum 
naliumexhibeantmisfaricordisefructum^paisericordiep 
tanienmentiunturaffectum.DehisenimdicitJacobus 
in  Epistola  sua:5i  fraterautsorornudisint^etindi- 
geant  vu!tu  quotidiano^dicat  aliquis  vestrum  :  Ifp  in 
paee,eMlefdciminiet  saturamini,non  dederitiseisquce 


stis  regni  portio  repromissa,  sufficere  peccatoribus 
deberet  illa  sententia^quae  mortaIit)us  spem  futurs 
salutis  etlaetitiaqi  perpetuse  detulit  securitalis.Nam 
si  respiciatis  ad  yestri  J  ^  laboris  fructus  et  cde 
8tis  indul^entiam  pietatis,multo  plus  recipitis  quam 
datis.Ecce  pro  pastu  paupepisin  Ev^ngtiliiscoeloraai 
vobis  regnumpromittitur;pro  erogatione  fracli  pa- 
nis,  et  hpspitii  jreceptaculo,  vel  nudati  corporisT^ 
stimento,  opem  suapi  yobis  invocantibus  per  pro- 
phetas  Dominus  pollicetur  (fsa^  Lvin,9 :)  |a  psalipis 
ji|stitia  misericordiee  vestraein  swculumsaeculicollo- 
catur  (ps.  cxi,9).Si  comparemu?  terreqis  ccBlestia, 
satis  parvoconstatre^  tam  prejiosa  commercio;aat 
qiianta  pars  e^t  eleemosjnae  ves^rae  ad  illaquaBTid^ 
tur  mortalibus  Dominus  praestiti^se  ?  Ecce  nos  dir. 
mus  terrena,  ille  coelesfia  ;  a  nobis  temppraqeaof- 
feruntur^  ille  aempiterna  largitur.  Vpltis  sciit 
quantupa  distentacpe)estibus  dpnis  yestri  ceosus  ? 
lx\  cpmparatione  benpficioruno,  non  jesl  eadfim  w* 
tio,  divitias  i^pcipere  perpetuas.  et  dare  quae  eraol 
peritnra.Ante  omniaiUisIacry  mis  ponsulenduqnest, 
quas  nuper  furor  cruent^  hostilitatis  iadixit.  ^^ 
cnim  desset  in  quo  seopere  bona  voluntas  exer<?eat. 
Nam,  quod  pejus  est,  niultqs  viileraus  de  sua  suo- 
rumque  redemptione  sollicitqs ,  quibu^  roanii?  porri- 
genda  est.Seddicis,pauper  sum.Nec  nos  quefnquao 
suademus  dare  quod  non  h^bet :  sed  cujus  facuit^ 
tam  tepuis  est,ut  nofi  possit  redimere  capti^"'"' 
saltem  illudquod  estminifnuqi  addal  ^d  pretiun), 
ijt  vel  paryo  Qummo  yideatur  satisfecif |e  ipiindato 

HOMILIA  VIU. 
Item  de  misericordia. 

1.  Miito  c^us^,  jiilecti^^jpii,  i^^  §vi|qj0|tej  \^ 
ptioije  ve^iejites  iq  jliT^fSftm  p»rt#j|i  WJW?W  W' 
bupl :  quas  !si  ypluprimup  su})  WBJ^*  paaJfin^pTjpR" 
sitjon^  di9poi;ere>  Rpcp??e  est  ut  c^usa  gftujje  jmp^ 
diat,  ^Ueri^9  nejptii  int^lleptum  a|tpr  p??l«<J*^ 
Quapdo  autem  potpit  fteri  uj  no^  ognfmQ^f  IS^* 
rumr^rum  j^ijt  dicep^9,autaudieQtisimp^di^turJ^' 
gcnium?  Ipterccpterq  9rggi4f^ecti?§imi,quibu§  pr<^ 
njerltis  ^q  J9,bfi^atu4inis  gr^tijt!»  ^J9f^fl0fiW^^^ 
morat  fuissecoUatamjinterimcausam  misericordi» 


lii 


tlOMtLIA  Vllt. 


1i6 


apudTOs  putavlmns  exponendam,  qucB  quolidiani  A 
operis  fructum  requirit:  caetera  temporibus  suis, 
eum  usQs  fuent.exsequemur;utunaqu8equeres  cum 
propriis  yiribus  fixa  con8titerit,alteriuscaus88inate- 
riamnon  requirat.  Ecce  dicitDominus :  Beati  mise- 
ricordes^quoniam  ipsis  miserebitur  Deus  (Matth.  v, 
7).  Miror,  si  po^t  hanc  Tocemdubitet  aliquis  num- 
mum  suum  expendere,  cum  viderit  justis  iuorare- 
spondere  beneficii.  Quid  autem  prodest  congestam 
aari  massam  sacculocustodire,eum  possis  quotidie 
et  bene  faeere,et  expensae  fenus  pecuniaB  reportare? 
Beati  fnisericordes,quoniam  ipsismiserebiturDeus* 
Gaudete,dilectissim),et  securi  donate,atque  indubi- 
tanter  expendite.Quis  autemnon  certalim  opessuas 
larga  per  roiseroserogationedispensetfCummulti- 
plices  fructus  et  duplicia  dona  se  inteiligat  receptu- 
ram?Bccedeniquebeatosiilo8Dominus  in  hacvita 
j  adicavit,quibus  in  f  uturo  misericordiani  repromisit. 
2.  Audite  in  aliolocoDoroinumdicentem:  Omni 
petenti  ts  tribue{Lue.  vi,  30).  Non  estotiosum,  di* 
lectissimi,auod  omnibus  petentibus  eleemosynaro 
Dominus  dare  Jubet.  Sciebat  necessario  aliquoties 
inter  malos  etiaro  bonos  latere ;  atque  ideo  bonos 
malosque  comroiscuit,necum  indignos  erogationi- 
roium  cauta  praeteriret,  etiam  dignus  misericordia 
indonatns  abscederet.NuUa  est  discretio  postulantis; 
nec  est  necessitas  exploranda  pauperis^dantis,  non 
accipientis  fructu?qu8Bruntur.  Non  interest  cui  pe- 
tenti  eroges ;  non  enim  requirit  Dominus  utruro  roe- 
reaturiile  qui  postu!at;sed  quaritquantum  praestet 
qui  donat. Audite  ad  hunc  iocum  Apostolumdicen 


3.  Audite  Salomonem  dicentem :  f^£t,  benefac  te- 
cum,eonclude  eleemosynam  in  sinu  pauperit  {Eccli. 
xxix,i5).  Quisque  ergo  utUitatibus  suls  consulere 
desiderat,non  invitus  pauperero  pascat.  Non  deest 
auteroin  quoquotidiepossislucrumfacere,8i  adne- 
cessitatem  respicias  paupertatis  alien».  Nam  dicit 
Scriptura:  Eleemosyna  et  flde  peccata  %turgantur. 
(Proverb.  xv,  27).  Ecce  hic  jejunls  faucibus  pastum 
requirit,  ilie  miserabile  vestiroenturo  deesse  sibi  in 
nnditate  testatur.Satis  crudelis  estetniroium  durus 
quem  nontangitdplor,  cum  partero  corporis  sui  aut 
debilitas^autnuditas,aut  paiipertas  stimula(.Parum 
profecto  sibi  prospicit,qui  non  causae  afienfle  neces- 
sitatis  intendit.  Ntl  tibi  prosunt  diyitifle  tuae,  si  diyi- 
tiarumbeneficiis  non  utaris.  Naro  pars  roendicitfitis 

n  est,  congestaro  secreto  pecuniani  possidere.  Nescis 
quod  non  recipit  fructuro  quicuroc^uenonseminat, 
j  uita  iilam  sen  tentiam  ,quam  superi  us  commemora- 
yimus.Quiparce  semindt.parceet  metet  {llCor.  ix,e)  ? 
Heec  est  igitur  exercendce  culturae  rafip,  ut  quanto 
pius  horoo  seroinum  terrae  comroendat,tanto  futuris 
roessibus  spes  major  accrescat.  Qui  non  seminat, 

•  otiosis  manibus  alios  metentes  spectat.  Nam  qui  inter 
cseteros  agricolas  pius  laboraverit,  plus  reponet, 
Quandoautem  potestfieri  uthorrea  sua  vacut^despi- 
ciat,qui  semina  m uitiplicato j  u^ter  sulco  terrie com- 
roiserit?Quid  tibi  prodestcongestisincubare  divitiis, 
si  de  his  nuilum  lucrum  capias?Videmus  denique  fre- 
quenter  inveteratam  frugum  massam  vetustate  con- 
8umi,et  vitiata  temporibusvinanuUis  inposterum 
usibus  profutura  jactari.  liiud  solum  aliqupties  Domino 


tem :  Quiparceseminat.parce  etmetet  (lCor.  ix,  6).  C  magis  inteliigimusprofuisse,qaodrenovandigratia 


Profecto  nobis  prtestarous,  quotiescuroque  miseris 
subvenirous,  lucruro  nostruro  est,  nostrarum  eroga* 
tio  facultaturo.Nam  si  respicias  ad  spem  futurse  re- 
tributionis,  fenori  traditur  quidquid  esurientibus 
roinistratur,itadicente  propheta:  BeatusquiinteHi- 
git  superegenumetpauperemjin  die  mala  liberabit 
eum  Dominus(Ps..XL,  1).  Hisoronibus  fidejussorest 
Christus,  qul  dicit :  Ego  vobis  in  centupluro  red- 
dsim  {Matth.  xii,  t9).  Insuperet  vita  aeterna  proroit- 
titur;  impietati  et  avariti»  judicli  districtio  reserva- 
tur,itaevangelistadicente  :  Cum  venerit  Filius  Ho- 
minis  in  majestate  sua.et  omnes  angeli  cum  eo,  tunc 
segregabit  omnes  ab  invicem^  oves  a  dextris,  et  hse- 
dosasinistris  ;dicemilUs  qui  a  dextris  sunt:  Venite^ 


soietagricoiaindigeDUbuiooiHfliodare.Quidquidaa- 
tem  avaritiasQFr^Yeriti  AUt  ^ntfts  (}imiadecipit,aut 
vetustas  ingrataconsumit,  aut  tinea  daninosacor- 
ruropit.Hic  solum  sibihomo  reponit,  quidquid  causa 
miserationis  expenderit.Nam  ita  dicit  1  ^  Dominus: 
Thesaurizatevobis  thesauros  in  coelo,  ubi  neque  tinea 
consumit,  nec  fures  effodiunt  et  furantur  (Matth. 
XI,  W). 

4.  Provideamus  ergo,  diiectissimi,  ne  facultates 
nostras  vermisavaritiae  exterminet;Prffiroittarousil- 
luc  opes  nostras,ubi  nullus  fur  irruat,nullu8  jnsidia- 
torincendat.GommendemusdivitiasnostrasDomino 
dicenti :  Nolite  oobis  thesaurizare  thesauros  in  terra 
(I6td.,i9).Quisquisenim  faoultatessuas  in  opere  Dei 


fim  mei,  possidetemecum  regnum  easlorum.Esurivi,  j)  fldeIitererogaverit,{nparteccBlireconditasacrepo- 


etdedistismihimanducare;  sitivi,et  dedistis  mihi  bi- 
bere  ;  hospes  eram,  et  coUegistis  me ;  nudus  eram,  et 
vettistis  me.  Dicet  ilHs  qui  a  sinistris  sunt ;  Recedite 
a  me,maledicti^in  ignem  aBtemum.Esurivi,  et  non  de» 
distis  mihi  manducare ;  sitivi,  et  non  dedistis  mihi  bi- 
bere  {Matth.  xxv,  3i,  3f ,  34-3«,  4i,  42).  Co^itemus 
ergo,diieetissimi,  et  provideamus  ne  nos  retributio 
impietatis  inveniat.Namsicutlnpascendis  vestien- 
disque  pauperibus  placatur  Dominu8,ita  laeditur  in 
contemptu  miseroruro;  cui  tantaest  curainfelicium, 
Qt  sibi  datum  Judicetauidc^uidinopemaut  vestitai^t 
reficit. 


sitassub  justofidejussore  custodit.Nemo  sapiensad 
hujussaeouliornamentarespiciat :  quas  dum  tempo- 
raiitervoluntatibushominumserviunt.animispossi- 
dentis  illudunt.  Duo  suntgenera  divitiarum:  unum 
quo  suadet  ad  mortero,  aliudquod  ducitad  vitaip. 
Divitiae  mortis8unt,incubarefacultatibus  alienis,et 
coacervatam  pecuniam  infelicium  lacrymis  compara- 
tamindiemannumeraresfieculihaBreditatibusprofu- 
turam.IIiaeintegraBetincorruptffidivitiaB.quibusani- 
m»  redimuntur,quibus  peccata  purgantur.UIius  di- 
viti»  acceptabiles  Deo  sunt,  cujus  largitate  pauper 
aiitur,  nudus  vestitur,  captivus  rediautury  «vinctus 


719 


S.  VALERIANl  BPISGOPI  CEMELIENStS. 


710 


absolvHuryCoelestisregnihfiereditascomparatur.Nolo 
illas  divitia8,qa8B  quotidie  augmento  suo  famem  fa- 
ciunt^et  in  posterum  dignitatis  suas  flore  nudatas, 
amatores  suos  esurire  patiuntur. 

4.  Recurramus  denique  ad  Scripturas,  et  intelli- 
getis  in  comparatione  divitiarum  sub  melioresorte 
starepauperiem.  In  castigatione  enim  avaritieB  Do- 
minus  quemdam  divitem  apud  inferos  Abrahie  patri 
nostro  ita  supplicasse  assignat,  ut  mendicum  Lazarum 
in  sublimiorilocoresidentemmitteret,  quirefrigera- 
ret  os  ejus,  et  ABstuantia  siti  labiarestingueret.  Gui 
ita  traditur  fuisseresponsum :  Filif  recordare  quia 
reeepisti  bona  m  vita  tm,et  Lazarus  similiter  mala; 
nunc  autem  htc  c(msolatur,tu  vefH>  cruciaris  (Luc.  xvi, 
25).  Videtis  quodqusadam  vices  skudiabonorumac 
malorumhominum  manent,quas  studio  misericordiflB 
convenitpr8Bveniri;neinfructuos€Bdiviti8Badversum 
se  ultrices  criminum  flammas  accendant  f  Paremus 
itaque  nobi8,dilectissimi,apud  Dominum  locum  gra- 
tiiB,  et  viam  vit»,  nostreB  munificentia  et  largitate 
muniamns.  AfTectuum  nostrorum  labem  apud  Domi* 
num  prsBmissa  satisfactione  purgemus,re8picentes  ad 
illam  propheticam  sententiam  qu8B  dicit :  Qui  semi- 
nant  in  lacrymis,  in  gaudio  metent  (Ps.  czxv,  5).  Si 
qui  ergo  conscientiam  suam  diligenter  interrogat, 
nonotiosis  auribus  ista  suscipienda  putet.Non  enim 
poteris  in  illa  die  futuri  judicii  aliter  invenire  refri- 
gerium^nisi  vuhiera  tua  aut  curaveris  refectione  pau- 
perum,aut  iaveris  inundationelacrymarum.  Profu- 
sius  autem  ipsi  flete,et  facultates  vestras  flentibus 
erogate^ut  futuris  temporibus  interc8Pteros  gaudia 
metentes,  fructus  misericordisB  colligatis. 

HOMILIA  IX. 

De  eadem  miserieordia, 

i  .Quotie8Cumque,dilecti8simi,charitatem  vestram 
prostudio  religionis  admonereopus  est^tolies  nobis 
ilia  sententiaevangelicae  lectionis  occurrit,qu8B  f  uturo 
judiciointer  bonos  malosquediscernit:quam  siquis 
neglexeritylacrymas  metet;  si  quis  ezcoluerit,abun- 
dantissimosl8Btiti8B  fructus^cquiret,  ita  evangelista 
dicente :  Cum  venerit  Dominus  in  majestate  sua^et  se^ 
gregaverit  malos  a  bonis,  dicet  ad  illos  qui  a  dextris 
sunt:  Venite,possidetemecumregnum ccBlorum.Esur 
rivi,et  dedistis  mihi  manducare;s%tivi,et  dedistis  mihi 
bibere,  Dicet  et  ad  illos  qui  a  sinistrissunt.-Recedite  a 
me,  maledicti,  in  ignem  xiemum.  Esurivi,  et  nonde- 
distis  mihi  manducare  ;  sitivi,  etnon  dedistis  bibere 
(Matth.  XXV,  31  seq.),  Quicumquc  ergo,dilectissimi, 
vestrum  ad  iliud  coslestis  regni  consortium  venire  de- 
8iderat,primoloco  paupertati  manum  porrigat.nec 
alienas  lacrymas  otiose  respiciat;  quia  unumquemque 
sive  boni  operis,  sive  mali  sententia  retributionis 
exspectat,ita  Dominodicente  :  Qudecumque  semina- 
verit  homo,  illa  et  metet  (Galat.  vi,  8).lnter  cfiBtera 
ergo,dilectissimi,quibus  religios8B  vit8B  studio  opera 
apponimus,non  prsBtermittamus  necessitatem  pau- 
perum,neperdamu8  infelicium  commercia  lacryma- 
rum.  In  hoc  enim  stat  apud  Dominum  ratiopecuni8B 


A  permiserosdispensata,utquantoplushomoerogat, 
tanto  fenoris  plus  repoaat.  Sic  muUis  seminibus  multa 
parturiunty  ac  multis  parlurientibus  mulliplioata 
consurgunt.Audite  de  hoc  quoque  Dominum  dicen- 
tem  :  Qmparceseminat,  parce  etmelet  (II  Cor.  ix,6). 
Si  ergo  videtisquodqui  parum  serit  parum  metet, 
ita  et  qui  parum  erogaverit,parumrecipiet;  qulQihii 
serit,nihil  reponit;  ita  fit  ut  qui  parum  recondit,  in* 
vitus>8Bpejejunet.Quandoautempotestfieriuthomo 
horrea  sua  plena  magnis  frugibus  videat,quinihil 
seminis  lerrsB  commendat?  Si  vultis  ergo,ut  fructus 
l8Btiti8e  colligamus,  largius  in  lacrymis  semineiDQs : 
Qui  parce  semtnat,  parce  et  metet. 

2.  Invenimus  frequenter  hominem,  qui  cumesu- 
rienti  semel  eleemosynam  dederit^mandatamsepe^ 

g  solvisse  credit.Non  igitur  deficientes  fame artus unias 
dielpasturefecisse  sufficiet :  sine  causa  autem  una 
die  bonus  est,  qui  altera  descendit  ingratus.  Nam 
prsBcedentis  misericordlce  beneficium  perdidit^qoi 
putat  esurienti  semel  sufficerequod  donavit.llleau- 
tem  ad  Dominum  integros  misericordisB  fructusprs- 
mittit,  a  quopaupernumquamtristi8ab8cedit.Jagi 
,  medicamine  opusest  medico^ut  gemitusalienidolo- 
ris  exciudat :  quia  infirmitas  qu8B  in  diem  crescit, 
medicinam  in  diem  requirit.  Sed  nec  minore  cura 
nobisprovidendumestyUtabundantibuseleemosynis 
curemus,si  quidinnobis  cruentum.  siquid  estsor- 
didum.Nonenimstatimsananturvulneraquaesemel 
laveris.S8Bpe  excisi  corporis  medicina  repetendaesli 
Si  vultis  ilaque,dilectissimi,ut  dies  vitaBnostraeDQlla 
avaritieB  culpacontaminet,non  claudamusauresno- 

^  stras  ad  clamorem  infelicium,nec  avertamus  oculos 
nostros  a  nuditate  miserorum.  Nemo  autem  sibi  pu- 
tet  perire,  quod  pauperibus  donaverit.  Nam  sicot 
mendicitasinhumanitatem8equitur,itaopulentiaba- 
manitatis  studio  comparatur;  ita  propheta  diceDte: 
Qui  datpauperibus,numqtjtamegebit;  qui  vero  avertit 
faciem  suam,  in  maxima  penuria  ertt^Prov.n^t 
27).  Ecce  aures  vestras  clamor  esurientis  increpal, 
etjejunis  faucibusjanuam  tuamsonus  vocisdeBcicn- 
tis  accusat.  Quare  tibi  non  occurritillasententia: 
Beatusquiintelligitsuperegenumet  pauperem;i»dU 
mala  liberabit  eumDominus  (Ps.  xl,!)  ?Satisillain 
negotiatorem  constat  stultum,  qui  reconditumsac- 
culo  tenetnummum,dequo  inde  potesthaberecoffi- 
mercium. 

D     3.  Sedquod  pejusest,avariti8Bmultaconsentiunt 

Hic  ne  misereatur  pauperi,  obstrepit  vocem  posta- 
lantium  conturbatione  sermonum  :  ille,  ne  audiat, 
aliud  audisse  simulat.  Satis  misera  ^st  ista  viveDdi 
conditio,  ut  homo  dum  studet  avariti8B,auribus  sois 
gravitatem  conetur  imponere.  Respice  adillamse&- 
tentiam  qu8B  dicit :  Qui  pauperi  miseretur,  Deof^ 
nerat(Prov,xvi,  i6).Quare  ergodubitetl4^^"^ 
indigentem  pascere,  cum  videatse  istaChristo  no- 
stro  in  pauperis  refectione  conferre?Suntaliqui,qa> 
miserabilemmendicitatemspeprocrastinatflBhuma 
nilatisilludunt;quicum  excusare  postulantibusaru- 
bescunt,  miseros  promittendo  decipiuut.  Ecce  hic 


7tl 


HOBnUA  X. 


m 


dicit,  Clavis  deest,  custos  absentat ;  cum  primum  A     5.  Ecoe  imminet  tempus,  dilectissimi,  justnretri- 


fueris  reversus,  accipies.  Non  cogitas  illam  senten- 
ttam  Salomonis,  quce  dicit  :  Ne  dixeris,  Abi  et  re- 
veriere,  cras  ego  dabo,eum  possts  statim  befiefacere 
{Prov,  ui,28).Undescisquid  contingat  sequenti  die? 
Dicis,  Cumprimumfueritreversus^accipies :  quando 
est  iliud,esurienti  ut  villicus  tuus  redeat,  qui  forte  te 
Tolente  frequenter  absentat  ?quando  est,ut  ad  cia- 
mantem  illa  fastidiosa  secretorum  tuorum  daustra 
dissiliant^qusedum  tu6B  serviuntvoluntati,  nesciunt 
aperiri?Dicis  Gum  fueris  reversus,  accipies.  Quid 
si  nudum  gravior  solito  tempestas  csedat?  quid  si 
deficientes  fame  artus  exttus  vicinse  mortis  exci- 
piat?Quis  nonjudicettuojudiciodeputatum  morti, 
quem  videt  tuo  beneflcio  potuisse  servari  ?  Cum 


butionisetpromisssB  in  coelestibus  munus  tisereditatis. 
Erogemusergoet  expendamus  in  hoc  s8BCulo,8i  vul- 
tis  partem  divitiarum  obtineamus  in  coelo.  Audite 
Dominumdicentem :  Thesauri%atevobistkesaurosin 
cmlo  {Matth.  vi,  20) :  et  alibi :  Facite  vobis  sacculos, 
qui  nonveterascunt  (Luc,  zii,  33).  Bene,  dilectissimi, 
Christus  noster  boni  operis  (ructum  pensata  faculta- 
tum  qualitate  disposuit ;  ut  in  faciendis  eieemosynis 
nec  dives,  nec  pauperexcusare  se  possit:  ita  ut  huic 
quiplurimum  possidebat,thesauros  jubereterogare ; 
illum  quem  noverat  paupertatis  squalore  sordere. 
esurienti  panem  juberet  frangere.  Quab  autem  tam 
vacua  horrea,qu8B  sustinere  nonpossinttamtenuem 
erogationis  expensam  ?  aut  qui  tam  miseri  census. 


fueris  reversus^accipies.  Cujus  fide  redit,quem  vir^  ^  quospossitconturbaremendicus?Paciiesaneet8ine 


tu8  tota  destituit  ?  aut  qua  spe  domum  repetit,  qui 
pridie  confusus  abscessit  ? 

4.  Deponamus quod  promissioni  tuae redeundo sa- 
tisfaciat,forte  sub  hac  qua  pridie  conditione  venturus. 
Satis  j  ustius  plane  est,eleemosynam  statim  negasse, 
quam  esurientem  spe  promissa  decipere.AuditeDo- 
minum  dicentem :  FrangeesuHentipanem  tuum  {Isa, 
Lviii,7-9).Requiramus  si  vulti8,dilectissimi,qua  fractus 
panis  mercedepensetur.EccedicitOominus:  Frange 
esurientipanem  ;si  videris  nudum,  vestisum  ;et  dome- 
sticos  seminis  tui  ne  despexeris.  Tunc  erumpet  tempo- 
raneum  lumen  tuuM,et  vestimenta  tua  citoorientur^et 
profibit  ante  tejustitia.etclantas  Deicircumdabit  te^ 
Tuncexctamabis,  etbeus  exaudiet  te  ;  et  dumadhuc 
loguerisdicet,Ecceadsum.\ideit,di\ec\issim\,qQ8in 


difficuitale  potest  implere  mandatum,  cui  ultrapos- 
sibilitatemnihil  constatimpositum.Scioquidem  cen- 
8US  tenues  frequenter  bonse  voluntati  obsistere,  ita 
ut  non  sit  in  quo  se  opera  pretiosie  cogitationis  ex- 
tendan  t.  Sed  si  iila  quse  majora  sud  t  impellere  non  pos- 
sumus,  Tel  haBC  quss  parva  et  facilia  sunt  non  prffi- 
termittamus.  Frdnge  esurienti  panem.  Ad  hsc  quis 
non  devotamente  respondeat,  quamvis  paupertate 
oppressus  sit,  et  tota  victus  mendieitate  suspiret? 
Alioquinaut  nimium  mendicus,  autsatis  vanusest, 
qui  in  facienda  eleemosynanon  est  fractipanis  ero- 
gatione  contentus.  Sed  dicis  :  Multa  minutatim  dis- 
pensata  massamfaciunt.  Verumest :  sed  quantum 
estistudadilludquoddicitDominus  :£90  vobisred^ 
dam  in  centuplum,insuper  et  vitam  xtemam  (Matth. 


tum  nobis  constet  erogatio  tenuis  expensaB,utad  pe-  ^  xix,  29)  ?  Tu tamen,  qui  tam  invitus  fracti panis  por- 


titionem  nostram  tantsB  majestatisDominusdignetur 
occurrere.  Nam  et  alibi  dicit :  Quidederituni  exmi» 
nimis  istis  ealicem  aqucB  frigidce,  amen  dico  vobis, 
quia  non  peribit  merces  ejus  (Matth.  x ,  42).In  hoc  loco 
voluntas  requiritur,  non  facultas.Inmaximisenim 
afiectum  integrsBdevotionis  ostendit,qui  in  minimis 
votura  miserationis  exhibuit.  Unusquisqueergo.dile- 
etjssimi,  prouthabet,ut  potest,  eroget,  largiatur»  ex- 
pendat.  Nemo  claudum  refugiat,  nemo  surdum  non 
audisse  se  fingat,nemo  debili  manus  subtrahat,  quia 
omnia  ista  in  retributione  consistunt.  Vestire  enim 
pauperem,corpori8  sui  estoperuisse  nuditatem  ;  lu- 
crnm  autem  magnum  estrefecisse  mendicum.  Sic 
enimdicit  Dominus :  Qucecumque  fecentis  uni  ex  mi- 
nimisistis,  mihi  fecistis  (Matth.  xxv,  10).  Tanta  est  D 
enira  apud  Dominum  nostrum  cura  miserorum,ut  sibi 
priestitumputetquidquid  egentibus  erogatio  mise- 
randa  contulerit.  Videmus  igitur  aliquoties  inter 
abundantis  vini  frumentique  commercia  egentes  vi- 
duas,quas  sexus  etsenectus  decepit,  quibus  necla- 
i>orandJ,  nec  providendi  virtus  suppetit.  Satis  ille 
impius  est,  quem  non  ad  misericordiam  provocat 
autinfelioitas  de8olationis,aut  infirmitassenectutis. 
Videmus,  et  quod  pejus  est,  frequenter  multitudi- 
nem  captivorum  nudis  errare  corporibos.Quid  tibi 
prode8tabundantiadivitiarumtuarum,siinconspec- 
tu  tuo  unus  aigeat,  alter  esuriat  ? 


tuncnlam  porrigis,quid  faceres,  si  a  te  auri  pondus, 
si  argenti  pretiosumtalentum,autaliquidintegrum 
peteretur?  Nescio,  si  tu  aliquando  dato  magnopre- 
tio  captivumredima8,qui  de  re  tam  parvasuspiras. 
Quipauperimiseretur,  Deo  fenertUur  (Prov.  xix,  16). 
Unde,dilectissimi,moneo  ut  nemo  partem  divitiarum 
Deo  subtrahat,  qui  justis  laboribus  non  difficilem 
boni  operis  fructum  reportat,  cum  misericordiflB 
mercedem  multiplici  miseratione  compensat.  Non 
dubitemus  itaque  erogare,  non  dissimulemus  ex- 
pendere.Maxima  enim  semper  fuit  apud  cultores  terrce 
spes  alendsB  vitffi,  ex  abundantia  seminasse. 

HOMILIA  X. 

De  parasitis. 

1 .  Quotiescumque,dilecti8simi,pro  studio  discipli- 
n8B,adconfusionemmalorum,opusfuitbonarumpar- 
tiumvirtutesexponere,multumamicitiishonorisexhi- 
buimus,cum  singulaquaeque  pro  suis  meritislaudare- 
mus:  praeferendofraternae  conjunctionis  8tudia,quffi 
paciset  charitatis  juncta  consortio,  vilam  perfect» 
religionis  instituunt.Sed  dum  assidue  singularum  re- 
rumcausascuriosusinquiro^ethonestisactibusoffi- 
cium  sermonis  accommodo,  multum  inipsisamici- 
tiisquod  mihidispliceret  inveni.  Unde  nequidin 
adulatione  bonarum  partium  subtraxisse  videar  di- 
sciplinffi,  ausussum  interiilasinimicitiarumculpas 


7ia 


S.  VALERIANl  EPI6Q0P1  GEMELIENSIS. 


711 


.etiamamicitias  castigare^sitamenainicitiaBdieeDdae  A  nuUaiameninterexspectantesteDeturculpapeco&li. 


Aunt,  ubi  operatur  inj  uria  multis  acta  Tuineribus.  In 
quo  loc^  ad  excusandam  exsecrabilis  erroris  inyi' 
diam^aliquanti  fortelusum  prffitendant^etpoBnalibus 
oausis  IfietitiaBnomen  imponant.  Feratboc  quolibet 
animOyquibujusmodicontumeliissubjacereconsue- 
Tit.Egoibiamicitiasexcessisscomnegenuscapiiyita- 
tis  puto,  ubi  necieB8oira8ci,neciratO|Convenitvin- 
dicari.  In  quo  loco,  diiectissimi,  quem  ex  Ig  duo- 
bus  infeiiciorem  judicem,  nescio  :  utrum  iiium  qui 
aliena  deformaiione  vivit,  an  istum  qui  oorpus  suum 
ludibrio  prostiluit  et  illusionibustradidit.Nemomibi 
in  taiibuscausispatientiaBnomenimponat :  adluxu- 
riam  profecto  pertinet  poBna,quam  irascentii  inimici 
non  extorquet  injuria.Sed  forteistisdandaveDia  sit, 


Ecce  instruitur  acies  poculorum  telis  armata.  Ex- 
spectatur  primum  inconlentione  verborum  Tictoria : 
nec  finis  ponitur,donec  abundantibus  lacrymisaspe- 
ra  quaeque  pocuIorumtemperentur.Polluereestma- 
gisquam  exornare  convivium,ex8pectareiDfeiicium 
pugoas  amicorum  :  si  tamenamicidicendisuDt.qui 
captivorum  iege  serviunt,  etgladiatorummorepa- 
sountur.  Datur  misero  inter  ciborum  noTitatesj  Tioi 
Iiquores,quidquid  vilius,quidquid  asperiuSfUtin  tan- 
tarerum  abundantiaincertum  situtrum  esurireaut 
sitire  sitmelius.  Minus  plane  ludibrio  subjacatteoe- 
brosis  sedibus  deputata  capiivitas ;  ubi  quamTissus- 
tineat  bomo  durum  dominationis  imperium,aecipit 
iamen  ex  ipsa  rerum  Decessitaie  solatia.  Nod  enim 


quos  ad  omnem  oontumeliam  paupertas  trabit,  ei  g  babeti  in  quo  possil  erubescere,  oui  necesseestin- 


infelix  penuria  luxuriantibus  plagis  subjacere  oom- 
pellit ;  qui  dum  necei sitati  serviuntiooniumeliis  ac- 
qiuescuni«  Esto  ut  bis  patientiam  causa  improbes 
paupertatis  indicai ;  quid  de  illis  judicamus«  quos 
aliena  pascit  contumelia?  Qualis  iste  gradus  est 
amicitiarum,  quem  vinxitpoena,  asperavitinjuria? 
aut  qusB  iili  potest  esse  gratia  familiaritaiisi  ubiest 
quotidie  poena  venalis  ? 

2.  ferubesco  quidcm,  dileotissimi,  io  confusione 
miserorum  quos  fames  improbee  eupiditatis  iilexit; 
sed  multo  plus  illorum  aotu  et  eonversatione  suspiro, 
apud  quospoBnalif  amioitia  iristitiamremovit,  eilflB> 
iiiiam  cruentus  amor  familiariiatisexegit.  Infeiices 
quidemillosjudicoiquosadjugemcontumeliamven- 


vito  servire.  Velim  tamen  scire,  diIecii88imi,inqao 
reficiatexspectantisaDimuminjuriadeformitatisalif- 
nn.  Asserantforte  bujus  rei  amatoresjocisista  prs- 
stari :  quasi  re  vera  desitunde  bomo  noo  requirat. 
4.  Ostendam  vobis,  si  placei,  oblectamenta  non 
incommoda,  quee  facile  omnem  iabesceDtis  animi 
possini  moBstitiam  removere.  EcceinfaDiibusquam 
suni  verborum  admiranda  prinoipia :  ubi  primumijv- 
formie  littora  vocabulum  matris  operaiur,  etdistaotis 
i^IIabeB  gemiius  pairis  nomen  ordiiur^Quisautem 
ibi  leBtus  non  sit,  eum  inier  illa  sermoDum  duraru- 
dimenta,luciaDtesIabiorum  sonosrudis  liDguaded- 
pit»  et  osirepidum  siillantia  verba  destituit?  Quod 
si  forte  speciaoulis  delectaris,  babesequorumi  lieet 


ler  invitat,  et  ad  omnem  injuriam  gula  numquam  p  aliquoiies  periculosa,  saiisiamengrataoertamioa, 


poculisexsatiaturasollicitat*  Sed  istos  multoinfeli' 
ciores  puto,qui  amioa  instigaiione  pugnas  iosiituuni, 
eiinterfioenies  mero  calices  alienosanguinesaiian* 
tur.  Ecce  hic  convivium  instituit,  et  votivoquodam 
apparaiu  undique  greges  adulantium  congregavit. 
Inierquosprooedit  parasitorumgula:  cui  oonsueiu- 
dinis  esi  iujuriam  mero  venderci  et  poculis  scissa 
I^agis  vesiimenta  sareire.  Videte  ergo,quomodoisti 
ferantodiorumcausas,  apudquos  cruentasessepla- 
oet  amicitias.  Quid  non  invenii  infeiix  a  damnosa 
luxuria  ?  Eooe  fit  spectacuio  bomo  bomioi :  et  ad 
exciiandam  leBtitiam  aut  sermo  iurpis,  aui  vuitus 
exigitur  foBdiiatis.  Huio  denique  manducanti  barba 
vellitur,  illibibenii  sedilia  subtrabuntur;hicIigno 
scissili,  ille  fragili  vitrd  t>ascltur.  Tanta  est  igilur 


cum  plagis  gradu  concito  veoios  aut  iimeaDtautra- 
piunt.  Nec  parum  leBtitisB  conferuniillaBtudiaTeoa- 
iionum,  eioanibus  aciaoeriamina^queBneepericO' 
lis,  neo  damnis  consiai  exposita  :  cQmhioin  ooofli- 
ctueBmuiis  oursibusauriio  lepori  immiDot,  illeargii- 
tis  naribuscervi  vestigialatentisinquirit.  QueBtaioeD 
dimittonda  suntseBCuIoi  in  quo  antiquo  eestuater- 
rore  luxuria.  Nos  vero  aliter  deoeti  quos  Christas 
aoster  suis  legibus  vinxit,  ei  ed>  illa  superstitios» 
geniilitatis  stultitia  (segregavit.  Licet  neo  nobis 
desintspectacula,qu8B  trisiitiamreleveat,  et  anxiaffl 
curis  aoimum  sufficienier  oblectent. 

5.  Ponamus  nobis  ante  oculos  ilias  pugDasme^ 
iTTum,  et  iniueamur  admirabilium  exemi^  ^^^ 
tum;  eividebiiis  subito  accrescentc  ieetitia  cedere 


libido  ridendi,  ut  putent  tnised  nullum  sine  laetiiia  D  omnes  infelicium  eBstui  animorum«  Gui  aatemooo 


transire  oonvivium,  nisi  in  cibos  verteriniaut  ves- 
iimenta  corporum^aut  ministeria  pocuIorum.Quan- 
tis  auiem  puiatis  miseriis  ista  constare  ?  Ecce  quid- 
quid  detrimenti  mensa  fecerit,  insatiabiiis  venter 
acquirit.  Nam  qui  hujusmodi  voluptatibus  servit, 
etiam  mercedem  laboris  sui  aut  bibendo  conterit, 
aut  vapulando  consumit. 

3.  Sed  heBC  ante  omDia  illis  impu  tanda  s  unt,  quee  lee- 
iitisecausaad  tamfoedum  ministeriura  gradumamicitise 
etfamiliaritatis  inchnant.ln  meliore  profecto  statuest 
apud  Dominum  servitus,  quas  standi  lege  deputato  pa- 
retofticio.  fistiUiinter  aceumbenteslocusridendi,  et 


leBtitiam  paret  pugna,  jusiis  partibus  sucoedenteTi- 
ctoria,  quam  ferusbosiis  admotis  tormeDtoruoisti- 
mu1isiDsanctorumpersecutionecompo8uit?Qui$igi' 
tur  non  rideai^  quisnonleetussii,  cum  videat  militso^ 
Chrisli  nostri  suppliciis  exsultantem  ?  erubescente 
perseouiioDis  auctore,  violum  plagis  cessisee  torlo- 
rem?  Si  quis  forte  dulcisoni  cantus  delectaturao- 
ditu^ad  psallentium  prophetarum  ehoros  soliioitala- 
tius  corda  convertat.  Impleaiur  os  nostrum  ccele- 
stium  exsultatione  psaimorum,  refereote  Cliristo 
nostro  gratias,  qui  spe  redditeBsalutisinhoDoreoo- 
minis  sui  jugiier  exsultare  nos  volait.UeBesiiafQl' 


7t(( 


HOMIUA  XI. 


m 


iatio  oordis  nostri,  ui  die  noctuque  Iffiteniur  in  Do-  A  salutis  nostraB,  ut  malorum  aciuum  ordinem  nobis 


mioo.  Hoc  est  autem  exsultare^  mandatis  Domini 

tota  meote  servisse.  liandatis  autem  Dominiservit, 

qui  vitam  suamab  omni  vitiorum  cootagione  ousto- 

dit.  IHe  vitamsuam  cu8todit,qui  fidem  prozimissuis 

exhibet,  paoemdiligit,  amicitias  coiit.  Hoo  est  igitur 

amicitias  colere»  alienam  iraoundiam  moderationis 

studio  sustinere,  et  ferventes  fratris  animos  patien* 

tla  temperare.  Itaetti  utfuturojudiciointercffiteros 

incuipatus  incedas,  si  de  Gbristo  nostro  in  his  omni- 

bus  qu»  diximus)  te  probaium  eastigatus  eibibeas. 

HOMiLIA  XI. 

Qui  §lQriaturi  in  Dmino  glori§tiw, 

1.  Non  reete  sentiunti  dileotissimi,  qui  putani  vi- 

tiBoroamentaproprio  labore  componi»  et  sioe  adjtr 


imputemus,bouorumDeivirtuUbusascribamus.Cito 
autem  iile  ad  se  imperium  diai>oiic»  potestatisad- 
mittit,  qui  diviott  majestatis  solatia  non  meruerit 
obtinere. 

3.  Sperandum  ergo  in  Domino,  ut  l)oni  simus  :  et 
cum  boni  fuerimus,  in  Domino  gloriandum.Audite 
Apostolumdicentem:  Quid  hahes  quod  nonaccepiiti  ? 
Siaocepistitquidgloriaris,quaii  non  acceperis  (I  Cor. 
1V|  7)  ?  Hffic  actuum  nostrorum  perfecta  gloriatio  est, 
si  gloriemur  in  Domino,  apud  quem  victoribus  virtu- 
tum  oorona  componitur.Ibi  sane  de  sebominem  glo- 
riari  oportei,  ubi  pro  nomine  Domini  ToluDtaria 
orucis  poena  8uccedit:qu8B  tamen  gioriatiobuBC  ha- 
betfructumiSiauiiliante  Ghristo  mereatureffeoium; 


torio  omoipotentis  Dei  virtutum  pesse  merita  eom-  g  nam  propheia  in  hoo  iooo  dixit :  Nisi  Dominus  mdi- 


parari.  Si  ergo  nostrum  est  tanium  quod  boni  su- 
mus^quare  vitiis  subjaoemus  ?autsi  ex  nobis  desoen- 
dit  omne  quidquid  potesi  homiuem  aut  ornare  aut 
lalTum  facere,  IQ  quare  pereundi  lege  ooaoludimur? 
Omnem  profeoto  modum  saorilegas  superstitionis  ez- 
ceseit,  qui  in  laboribus  justis  partem  Deo  subtrahii» 
a  quo  sapienti«  spiriium  aceepimus,  qui  totutn  iio- 
minem  regit,  et  ad  omne  opus  bonum  mortaiium 
meoieflaccendit,  ei:gus  est  quidquid  ez  iUajusiiti» 
sede  descendii.  Omnia  itaque  lal>orum  insigaiaad 
Deum  refereoda  sunt^nesaocti  Spiritusdonarescin** 
datNimiffi  autem  prsBsumptioais  est  vitiumt  impe- 
ratore  pugnaotemilitemsolumpalmam  velle  repor* 
iare  victorias.  Sane  si  Yultis  potestis  agnoseere  cui 


ficaveritdomum^in  vanvm  laborantqui  adificant  eam, 
invanumvi§Hant  qui  eustodiunt  eam  (Ps,  uixvii  i). 
Videiis  ergo  quod  neo  sine  Domino  quod  bonom  est 
odifioariineo  mdihcatumsineDomino  poteriiousio- 
diri.  ifidifioatiodivinas  hujus  domusadificatio  estvi- 
iae  nosiriB,  quam  oportet  divine  majesiaiis  auiilio 
oommuQiri.Rogandusiiaque8empere8tGhristu80O" 
ster  ut  in  nobis  booa  nutriat^  et  OMrandus  utnuir»* 
ia  custodiat ;  atque  ita  intelligentiaB  nosir»  oorda 
componat,  ut  omniaqusebona  sunt,  gloria  eoslestis 
potestati  assignet. 

4.  StuliitifiB  vero  genus  est|  ut  homo  suum  esse 
judicet  quod  Iaboravii«  quiinalierius  potesiaie  eon- 
sistit.  Ecce  hic  mododivitiisexsultatimodopauper- 


mala»  cuibona  debeantimputari,propheia  dioente:  p  tate  suspirai :  si  In  manus  nostrassuntbona  nosirai 


BoniUUemfecisti  cumservo  /uo,  Domtne  (Ps*  gxtui, 
65).  Item  alibi :  Dixit  insipiens  in  corde  suo :  Non 
est  Deus  {Ps.  xiUi  1).  Yidetis  ergo,  quod  booanostra 
Diviniiati  debemus  asoribere ;  mala  autem  humanis 
moribusimputare ;  quia  ut  bona  proouranie  Domine 
oreaniur,  iia  mala  diabolo  auctore  nascuntuf. 

2.  Sed  uiintelligaiis  vitam  Dei  munus  esse»  mor- 
iem  diaholo  subjaceroi  audite  evangelisiam  dicen- 
tem :  Vsnite^fHiipossidete meeum  regnum  promissum 
vobisaconstitutionemundiEsurivi,  et  dedistismihi 
mandu€are(Matth,  xiV|  34.  35)«  AUis  verodioit :  JUr 
tediie  a  mf «  maledicti,  in  ignem  wtemum,  quia  non 
dedistismihi manducare (Ibid.fii),  Videteergo quod 
booi  actuB  coslo  serviunt,  luali  inferni  sedibusdepu- 
tantur«  Divisio  autem  actuumnostrorum  est:  cum 


quare  non  cum  volumus  aut  penuria  cessaii  aui  dw 
Titseperseverant?  Hio  modo  saoiiatifl  Tigore  aitolli- 
{UT,  modoinfirmitatisdolore  vexatur  isi  inpoiesiate 
hominisesset  vitas  nostr8Bsalus»numquam  periolita«- 
retur  mendious,  neo  moreretur  infirmus.  Requirat 
denique  unusquisque  initia  TitaB  sunBi  et  auotorem 
quffiratgeneris  humani^quis  oorpus  formaverit^quis 
membra  composueriti  quis  ierrenam  materiam  in 
humanum  usum  feoerit  vegetare«NonnehffiO  omnia 
DomiausSapieniiaprocurante  oonstituit  ?  Gum  ergo 
non  siinostrumquodsumus,  quomodouosirumett 
quod  habemus?StuItitiflBgenus  est,  utoumalii  de- 
beas  TitflB  beoefloium>  tibi  aicribas  omameota  Tiriu- 
tum^  Ecce  hic  hooore  extoUiiuri  ilie  sibi  de  oorporis 
integri  tate  blaoditur ;  hio  diTitias  labori  suo  imputaty 


bene  faoimus,  Ghristi  sumus ;  oum  malaoperamur»  ^  ille  scientiam  doctrio»  TigUiis  assigoat.Neo  nos  ne- 


indiabolipotestaie  transimus.  Nuoquam  enimdese- 
ritUominus  voluntatemreligionis  siudioflorentem; 
neo  desuQt  solatia  divioitatisi  ubi  suot  actus  boo6B 
oooversatioois.  Tuno  saoe  oos  booa  deseruot,  cum 
deteriorasucceduot :  quia  ooo  dubie  divioo  auxilio 
desiituimur,po8tquam  ioiquitatis  desideriis  occupa- 
mur.  Assistente  igitur  Deo  acSalvatorenostro,  sine 
dubio  dominatio  diabolicflB  potestatis  absentat.  Ubi 
autem  virtutum  Dominusdiscesserit^facilehostisau- 
lam  TacuflB  possessionis  invadit.  Uoa  est  itaque  spes 


gare  possumus ornamedta  religiosm vit«  TigilantiflB 
studio  comparari.  Sed  ibi  Deus  est,  ubi  integrsB  reli- 
gionisestaoimusiitaAposioio  dieeute:  E^etnpium 
ejus  quoeriiisqui  in  me  loquitur  Christus  (II  Gor*  xhi, 
3)  ?  Saiis  ibiTaoiilethumanum  aiudiumi  ubi  non  re- 
quiritur  Dei  aulilium.  Nam  non  duble  periolitatur 
fides*  si  non  muniatur  patrocinio  diTioiiatisi «  No* 
strumestigiturbonumTeIie,Ghristi  Tero  perficere. 
NamitaApostoIus  loquitur:  Velle  adjacet  mihi,^- 
ficere  autem  bonum  non  invenio  {Rom,  tii,  18).  Vides 


t  Vide  iofra  his  Valeriaoi  homiliis  subjeciam  Sirmondi  episioiam  g  S  ac  Painim  aniiquiorum  seaiehiias 
eidem  appositas. 


M7 


S.  VALERIANI  EPISCOPI  CBMEUENSIS. 


7J8 


ergoboniopeHs  voluntatemexDobisdeberedescen-  A  laboris  8uiUominoreservet,quiunicuiquepromeri 


dere,  perfectionem  vero  in  Dei  potestate  pendere. 
Quareautemaliquismortaliumfieribonasuotantum 
studio  a8signet,cum  dicat  propheta :  Non  est  quifa- 
ciat  bonum,  non  est  tisgue  ad  unum  (P«.  xni,  3) :  et 
Evangelista  itidem  dooeat  non  esse  bonum,  nisi  so- 
lum  Deura  {Matth.  xix,  17)?  Ergo  videtis,  quod  si 
quando  boni  videmur^  bonitatem  Dei  operamur.  Au- 
dite  Apostolum  dicentem  :  Vos  estis  templumDei,  si 
tamen  Spirilus  Dei  habitet  in  vobis  (l  Cor,  in,  16). 
Tem  plum  profecto  Dei  sumus,  sed  cum  bene  facimus. 
Si  ergo  templum  Dei  est  homo,  necessario  Dei  est 
quod  habemus  in  templo. 

5.  Sed  hflBc  bonis  diximus.  Verum  non  est  Dei  tem- 
plum,ubiconvenitmultitudo  vitiorum.Nam  ubicum- 


tis  coelestia  dona  componit.  Qui  (^torio/tir  itaqae,  tn 
Domino  glorietur  (I  Cor.  i,  31).  Omni  ergo  studio 
agendumest,  dilectissimi,  utvitamnostram  Domino 
ita  fidespuracommendet,nequid  extollentiahQmaDa 
sibi  vindicet,  aut  suis  laboribus  donet.Totum  autem 
perdidit  quod  iaboravit,qui  propriis  virtutibusfru^ 
tum  sanctitalis  ascripserit. 

HOMiLiA  xn. 

De  bono  conservandce  pacis. 
i.  SoUiciti  sint  forte  aliqui  malivoiis  exprobrare 
verbisstudiumboniBVoiuntatis,ettimoriautignavis 
ascribere,  si  quando  homo  litibuscedit,  et  exulcera- 
tus  injuriisadomnempatientiam  quietisamorecon- 
fugerit.  Ad  confutanda  tam  praveB  mentis  judicia, 


quecriminaporriguntur,  ibidiabolusdominatur.Ad  ^  sufficerequidemdeberetevangelicsB  iectionisadmo- 


ilium  sciiicet  respicit  pompa  divitiarum,  qui  sibi  in 
magna  domo  vindicat  principatum.  Nos  procuratoris 
loco  fungimur,  si  aliquid  lucri  fecerimus,  referetur 
ad  Dominum ;  si  damni,  referetur  ad  procuratoris 
exitium.QuidquidenJm  servus  indomini  posituspo- 
testate  laboravit,  necessario  domini  est.  Habetqui- 
'dem  servus  gratiam  iaboris  sui,  sed  domino  debet 
fructum  operis  impleti.  Penique  utili  servo  ad  hoc 
pecunia  creditur,  ut  domino  duplicati  fenoris  lucra 
numerentur. 

6.  Respicite  itaque  ad  consuetudinem  conversatio- 
nis  humanffi,  et  mtelligetis  utili  servo  ad  hoc  pecu- 
niam  credi,ut  domino  duplicati  fenoris  lucra  nume- 
rentur.Nam  ita  in  hoc  loco  evanglista  dicit,  ad  eum 
quilucrum*  quadruplicatas  pecuniaB  reverso  de  per- 
egre  domino  portavit  :  Euge,  serve  bone,  quia  in 
pauca  fuisti  fidelis,  inmulla  te  cmstituam,  intra  in 
gaudium  domini  tui  (Matth.  xxv,  33).  Ita  dominus 
laudatur  in  servo  bono>servus  bonus  prasdicaturin 
domino.  Unde  cavendum  est  ne  quando  quod  ad  glo- 
riambonioperis  pertinet,  nostris  virtutibusascriba- 
mus,  scientes  quod  non  per  jactantiam  victorim  co- 
rona  componitur,  sed  per  fidem  et  confessionem 
Dominicae  Passionis,  quibuis  respondent  bonorum 
operum  studia.  Hesc  est  illa  pecunia,  cui  diximus 
17  coelesti  regni  respondere  beneficia.  Hoc  iliud 
negotium  justo  fenore  duplicatum.  Hesc  est  illaretri- 
butio  meritis  debita  ac  beatis  laboribus  repromissa. 

7.  Multiplicetur  ergoin  nobispietas,  fides,  miseri- 
cordia,bonitas ;  utcum  veneritDominusfacereratio- 


nitio.  Sed  quod  ex  nobis  est^fldem  rerum  etsi  exigno 
sermone  prosequimur;atqueeaquffi  plenitudoreligio- 
nis  postulat,pro  afifectuquo  charitati  siudemu8,votis 
competentibus  adjuvamus :  licet  sciam  antiquiilegi- 
bus  ita  multos  devicto  amore  servire,  ut  odiis  semper 
impugnentquidquid  servandi&^paeis  cura  snggesseril 
Siquidem  id  ipsum  quod  dicturi  sumus,  multii  divi- 
narum  Scripturarum  testimoniia  approbemu8,itain 
hoc  loco  Domino  dicente :  DUigite  inimicos  vestrot, 
benefacite  hisqui  vos  oderunt  (Matth,  v,  44).  Nonda- 
bitoquodaliquantissatisotiosum  et  impossibile  ri- 
deatur  pro  inimicitiis  amorem  deferre,  pro  contu- 
meliis  gratiam  retulisse.  Et  vere,  dilectissimi,  dif- 
ficile  est,  ut  acceptainjuria  dolor  non  in  quacumque 
parte  corporis  dessBviat.  Sed  sapientis  est  soper- 
venientem  dolorem  aut  patienter  ferre,  autfomentis 
moUioribuf  temperare.  Infinita  autem  virtus  est) 
odia  vicisse  boneficiis.  Nam  ille  inter  cmteros  pal- 
mam  perfeclaBvirtutisobtinet,  quiadvicem  veneni 
pocula  duici  melle  componit. 

2.  Primus  itaque  dilectionis  gradus  est  charitatis 
affectum  amicitiis  nutrire;  integraBautemdilectioDis 
estcumulus,  odium  amorerepensare.  IUudbeneficiis 
ascribitur,hocvirtutibusdeputatur.Additurpr8Bterea 
adcumulum  perfectcB  dilectionisilla  sententia.quff 
eMiSi  esurierit  inimicus  tuus,  ciba  itlum;  si  sititt  po- 
tum  da  illi;  hoc  enim  faciens  carbones  ignisconger^ 
super  caput  ejus  (Rom,  xii,  20).  Quicumque  ergo  tu 
es,  quem  alieose  insolentise  inquietatinjuria,etddor 
contumeliis  excitatus  stimulat ;  si  visperfectusesse. 


nem  cum  servis8uis,intremusin  gaudium  Domini  D  animorumiracundiammoderatioDecompeBoe,etate 


Dei  nostri.  Quod  facile  obtinere  possumus,  si  usque 
in  finemcoBlestia  mandata  servemus.Sed  non  otiose 
nobis  lai>orandum  est,  utmercededigni  judicemur. 
Justis  autem  actibus  facile  honesta  succedunt,  si 
tamen  non  occupent  animum  pravm  voluptates,  quas 
non  difficileinventosevanescunt,  sinondivineBma- 
jestatis  solatia  requirantur.Qaisquisergo  estin  hoc 
quo  stat  salus  homini,  religionis  ordine  constitutus, 
nonextoUatur  gloria  sanctitatis :  sed  magisfructum 

t  Emendabis  mecum  et  leges,  duplicatce,  ex  ipso 
Scripturse  textu.  Gotelbr.  Monum.  Eccl.  Gr.  tom.  II 
pag.  545,  b.  —  Restitutionem  confirmant  qu»  mox 


patientiaBi>onoodi8  improbsB  indignationis  exciude: 
aut  certe,  sitantumvindicaredesideras.miserereab 
hts  qui  ignorant  salulem  anims  in  hac  dilectionis 
perfectione  pendere.Forteodiisodia  compensentur, 
etadcompensandum  facinus  vicariainjuria.Provo- 
casse  quidem  ad  iracundiaro  fratrem  crimen  est ;  ^ea 
provocatum  non  cessasse^deforme  est  .Ita  enim  odio- 


rum 


dunt,  et  scelerum  poenas  operantur,  el  cum  auctor 
subjicit  auctor :  HociUudfiigotiumjustofenorenvfii' 

CATUM. 


^ 


7S9 


HOMiuA  xn. 


730 


litis  erubescit  fcatrisatisfaoere,  et  liesusjustOyquaii- 
tum  ipse  putat,  judicio  Tindictam  illatn  requirit 
injuri». 

3.  Audistis  ecce,  dileetissimi,  quibus  pacis  studia 
fiructibus  gratuleotur,  nunc  discitequantis  odiacri- 
minibus  incnsentur.  Sic  enim  proponitevangelistaf 
Domino  ^eente:  Quioditfratremsuum,  homieidae$, 
(I  Joan.  m,  51).  Yidete  utriusque  partis  retributio- 
nam.  Huicproodiofratrishomicidiimaculaascribi- 
tur»  illi  vindicta  pro  parva  eieemosjna  prmparatur. 
Bespice  denique  et  vide  quanto  te  amicitia  quietis  et 
pacis  honore  circumdet,  quantumtibi  favorisezhi- 
beal,si  adversus  inimicitias  amore  oontendas.Z)t7t(^'l6 
iwmieoi  veiiros  {Mattk.  t,  44).  Longe  autemminor 
frnctus  est,  si  amantem  tediligas.  Alienis  enimmo- 
ribus  senrit,  qui  non  amantem  diligit :  suis  autem 
moribus  seryit,  qui  amantemdiligit.  Adiliumneces- 
sario  charitatis  gratia  pertinet,  qui  inter  dnos  prior 
affectum  amoris  ezhibuit;  qni  amantem  diligit,debi- 
tam  reddit.  Nam  non  est  noyummeritum,ubialte- 
rius  praBcedit offictum :  neo  perfectioni  asoribendum 
esty  ubi  muneribus  munera,  pramissis  officiis  red* 
duntur  officia.  Si eiurierit  inimieus  tuus,  cibaillum 
{Jiom.  ii\,  20).  Numquid  dizit,  Si  esurierit  amicus 
tnus,  ciba  illum  ?  Tu  inimicum  tuum  pasoe;  nam  ami- 
cns  ipse  sibiprsestat  ut  nonesuriat :  quid  autem  ibi 
operatur  tua  eleemos7na,ubi  amicum  pasoi  t  amicitia. 

4.  Yideamus  tamen  quid  intersit  inter  eum  qui 
indigentemamicumpascit  eteum  qui  esurientem 
ioimicum  refioit.Ille  gratisreddit  debitumyhic  ezhi- 
bet  miserationisetvirtutisezemplum.Oioriosum  est 
qoidem  indigentem  fratrem  pasoere,8edfortiusest 
inimico  in  necessitate  posito  subvenire.  DHigite 
mimicos  vestros.  Forte  illiquem  reoens  pulsat  inju- 
ria,  Tideanturista  non  oonvenire  rationi.  Sed  respi- 
oiat,  quicumqueest,  ad  vitsesuffiquietem ;  et  intei- 
liget  quia  inimioumdilezisse^vicisseest.  Infinitum 
autemest,  quantum  periouiihominiinoumbat,  cum 
duos  aemulo  furore  consimiles  ad  pugnam  iile  dia- 
bolus  magister  htis  armaverit,  cujusest  consuetu« 
dinis  ad  instiganda  odia  amarosportareac  repor- 
tere  sermones.  Quando  est  autem  ut  ille  diem  sine 
tribulatione  transigat,  vel  quando  est  ut  ab  illonoz 
sine  impiaoogitatione  discedat,  quemira  indigna- 
tione  stimulat?  Numquam  profeoto  sine  suspioione 
vitam  duoet,  cui  est  semper  necesse  oogitare  et  ti- 
mere  quem  iasserit.  Summa  itaque  ourasunt  dolo- 
res  asperi  blando  verl>orum  medioamine  tempe- 
randi,  quatenusetduritiacordispacis  studiooasti- 
gata  mollescat.  In  quo  loco  beatos  illos  judioo,  qui 
verba  labiomm  suorum  taoito  ore  oustodiunt,  et 
memoresooslestiummandatorum  aiienffi  vooiscoo- 
tumeliam  non  requirunt.Cessantenimodia,  ubinon 
reputatur  injuria;neohabetullamvirtutem  iracun- 
dia,sidesituniu8  inoontentione  persona.ltaduplez 
patientiam  manet  viotoria :  hominem  vioisse  proprios 
animorum  motus,  et  temperasse  mores  atienos. 

o.  Scimusquidem,  dileotissimi,quod  aliquotiesin 
eontentione  verborum  laceratis  auribus  oorda  suspi  • 


A  rant.  Sed  ipse  sibi  injuriam  facit,  qui  litigiosi  homi- 
nis  18  verba  oustodit :  ipse  se  maculat,  qui  alte- 
rius  dicta  queritur  in  se  fuisse  collata.  Plena  victo- 
ria  est,  ad  clainantem  taoere,  et  non  respondere 
provooanti.Habesenim  meroedem  et  de  tuapatien- 
tia,  et  de  fratris  medela,  si  oblivioni  deputetur  in- 
juria;  ubienim  verbis  verba  suocedunt,  inoendio 
fomenta  prffistantur.  Sicutnihil  est  deformius  res- 
pondere  furiosis,  ita  nihii  utilius  taoere  provooatis. 
Nam  sio  acoresount  inimicitiffi,  si  cum  alter  se  ver- 
bis  defendit,  alterius  dicta  alter  acouset :  nullus 
autem  est  finisinimioitiis,  nisi  ad  tempus  obtempe- 
remus  iratis.  Dicis  forte.  Non  est  oulpa,  si  illud 
quoddicitprophetafeoeris:  Pone,  Domine,  custo- 
diam  ori  meo,  et  ostium  circumstantiw  labiis  meis 

Q  {Psal.  czL,  3).  Si  non  vis  injuriam  pati,  religa  pieo- 
trum  oris  tui,  et  obturaaures  tuas,  ne  adte  irascen- 
tis  fratris  verba  perveniant ;  aut  oerte  si  pervene- 
rint,  silentio  deputentur.  Sic  fit  ut  conceptus  furor. 
virtutemperdat,  si  uno  tacente  altersolusinsaniat. 

6.  AuditeApostolum  dioentem:  Dileetio  proximi 
malum  nonoperatur{Rom,xni,iO),  Yultisscirequod 
sit  istud  malum,  quod  gratiam  fraternffi  dilectionis 
ezoludit?  odia,  rizffi,  simultates,lites,  ffimulationes, 
quffi  omnem  cursum  vitffi  prffisentis  infamant.  Hoc 
ergo  malo  absolutus  est,  qui  oharitati  servit :  nec 
habet  in  eo  locum  ruina  vitiorum,  qui  caloatisodiis 
integrum  charitatis  oustodit  affectum.  Addit  ecoe 
dilectionis  augmentum  evangelista,  dicens :  Diiige 
proximum  tuum,  sicut  temetipsum{Matth.xm,Z9). 
Videamus  qui  sit  iste  prozimus^quem  tanto  studio 

^  evangelistacommendat.Noo  itapropheta  gradum 
parentelffi  aut  nooessitudinem  oonsanguinitatis  ez- 
posuit,  ut  eztraneos  a  gratia  fraternffi  dilectionis 
ezcluderet.  Prozimus  tuus  est  omnis  homo,  qui 
eadem  tibi  est  Ghristianitatis  lege  coojunctus ;  pro- 
zimustibiest,  qui  abBoclesiffi  oonsortiononvidetur 
alienus ;  prozimus  tibi,  quicumque  est  prozimus 
Ghristi.  Quiergoprozimum  diligit,  Deum  diligit. 
ItaquiDeumdiligit,  oportetutChristi  suiprozimum 
veneretur.  Propheta  laudans  conjunotionem  frater- 
nam  dioit :  Eccequam  bonum  etquamjueundum  ha- 
bilarefratresinunum  (PsaL  czzz»,  i)!  Quid  in 
vitd  hominis  est  bonum,  nisi  paz,  sub  qua  omnia 
quffi  sunt  honesta  proficiunt  ac  religiosa  nutriun- 
tur?Quid  est  jucundiusquamut  omnes  gentesuni 

D  Deo  in  pace  serviant,  atque  in  unius  Domini  laudem 
omnium  populorum  vota  oonveniant?  Habitare  in 
unumhooest,  inunum  Deum  credere,et  inuno  Dei 
Filiofideliterpermanere.Hfficest  mortalibus  utilis 
et  jucunda  conjunctiOi  ut  non  dividamus,  sicut 
hffiretiei  faciunt,Patrema  Pilio,  neo  Filiuma  Patre, 
nec  Spiritum  sanctum  ab  utroque;  sed  credamus 
hffio  tria  nomina  per  personas  divisa,  unius  deita* 
tis  gaudere  consortio.  Ita  fit  ut  cum  in  unum  con- 
venerit,  nullum  sitinEcclesiadissidium  charitatis. 

7.  Yitemus  ergo  semper,  dileotissimiy  odia :  sed 
ut  odia  vitarepossimus,anteomnia  oausas  vitemus 
odiorum.  Primolooooesset  invidia,qu»adomnem 


m 


8.  VALERIANI  EPltflOPl  CEMELIENSIS. 


1» 


litem  animog  humane»  mantis  aeoendit.  Nemo  in 
comparatioDe  personad  aiUriug  natalea  infamtt ;  et 
non  est  quem  ingoleniia  sui  oris  aocuset.  Cavendum 
anle  omnia  egt;  ne  quid  per  ooncertationem  gimul- 
tatig  accregoat.  Solet  enim  ingauabilig  inimioitia  ex 
contentione  degcendere»  In  quo  looo  patientia  opug 
egt,  cui  non  sine  fructu  propria  galutig  obgequeris. 
Nam  sicut  illum  qui  injuriam  fratri  infert  gravig  peo- 
cati  manet  culpa;  ita  te  maxima  protegit  yirtutis 
corona,  si  accepta  non  irasceris  injuria.  llle  enim 
dilectionis  plenus  affectus  egt,  si  obiitteratig  contu- 
meliig,infirmitatibu8  miserearis  alienig.  Soimug  quod 
gioriosumest  aiiquantis,  exgpectare  benignig  oeulis 
poenas  corporum  aut  damna  miserabilium  faoulta- 
tum.  Sedsi  qui  suntistii  audiant  Dominum  dieen- 
tem  :  Orate  pro  calumniantibui  wybit  (Mtitlh^  y, 
44).  Multi  acceptainjuria  vicariam  oootumeiiaBi  pa- 
rant,  et  vindictae  locum  animo  JatrooiBanti  exspeo* 
tant;  Etubi  estiliudquod  Dominus  dicitt  Nemini 
malum  pro  malo  reddentes  {Ram.  xu,  17)  ?  Ao  ne 
aliquid  sibi  vindioaret  iracundia^  potestatis  etiam 
gpem  abgtulit  ultionig|  oum  dioit  i  Mihi  vindicUm, 
ego  retribuam^  dieit  Dominue  (Ibid.^  19)*  Dimittat 
ergo  unugquisque  fratri  suo  ex  toto  eorde»  NuUug 
reoolat  injuriam,  nemoquaBratirapergeveranteviii- 
diotam.  Sint  tibi  oum  inimioo  tuo  gemper  blanda» 
ged  pura  oolioquia :  oeggent  obtrectationegf  et  •#§• 
gant  liteg.  Sio  egt  ut  a  te  diligatur  inimicugf  gi  non 
addas  oausag  quibug  gemper  inflammetur  iraiug. 
HOMILIA  XIII. 
Item  de  bono  pacie  eoneervandm^ 

1.  Aliquanti  forte  sestimanti  dileotissimii  ab  anti- 
quislegisjustitiamquamoriminosisatisduramjudi- 
cantinimiaBboDitatispra^udicio  fuigseoaloatam  ;ex 
hoc  quod  dicatDominus  in  Evangelio  :  Dili§iteinU 
micos  veetros,  benefacitehisguivos  oderunt^  etorate 
pro  calumniantibus  vocis  {Matt.  v,  44).  Satig  orude- 
lisegt,  dilectissimi,  quiputat  justiti»nonconvenire 
bonitatem,  oum  uoa  atque  eadem  sit  ratio  Provi- 
dentifiB,  malos  bonitate  compesoere,  bonos  legig 
vinculocustodigge.  Deniqueourrite  ad  ganctum  Da« 
vid,  et  invenietigfontemjugtitiae  ao  bonitatis  unius 
egge  virtutis,  qui  ita  in  parte  psaimorum  loquitur: 
Bonus  es  tu,  Domine,  et  in  bonitate  tua  doee  mejus' 
tificationes  tuas  (Ps.  cxvni»  68).  Nemo  ergo  dilee- 
tissimi,  legis  descriptionem  aliud  putet  ease  quam 
bonitatig  pietatisqueconsortium  :  qu»  oum  disoi- 
plinflB  studet»  honestis  aotibus  mores  inslituit,  et 
concitata  iniquis  oogitationibus  oorda  severitate 
compescit^  Nam  ut  sciatis  nihii  de  antiquo  jure  f  uisse 
subtraotum,  audite  Dominum  dicentem  :  Non  veni 
legem  sotvere,  sedadimplere  {Matth.  v*  17). 

2.  Non  sine  causa,  dilectissimi,  Christus  nostor 
prflBsentis  ac  veterisTestamenti  praeceptaunumcor* 
pus  esse  voluit.  Sciebat  alteram  partem  sine  alte- 
rius  adjutorio  stare  non  posse :  etvere  ita  est.Nam 
ubiestdistrictiojudicantis^temperamentumsemper 


A  opus  egt  bonitatig.  Orane  denique  poculuni,  dilao- 
tisnimi,  eujug  auxilio  medioina  gpemhumaiittialQ- 
tis  operatur,ex  amarig  speciebus  etduIcibusoODi  ttl 
Quod  si  quis  midious  rationig  ignarusnequeattem- 
perare,  dum  remedium  qussffiti  Inoriifera  isgrii 
venena  oompooit»quag  itaomnesexlringeoQsdaloNi 
aeoenditi  si  trigteg  herbirum  suecogttqtiisneteiat 
misoere  ponderibug.  Ita  et  iex,  dileetissimi  qos 
Ghrigtianajuramoderatur^  ex  amarig  et  dalcibiii, 
hoo  egt|  ez  antiquie  etpragentibugingtitutigestoeo* 
dittti  Nam  ut  eet  peeoatoribai  ingrala,  ita  et  jiutii 
tota  eftt  verborum  guavitate  oomposita  s  in  Uatttiii 
ut  hig  coBlegta  proraittat  regnumi  iitig  geheaBoi  ni- 
netur  incendium.  In  qaa  eiquis  gapieasnoveritlMl- 
militatiset  paois  adjeotione  eonfectionis  serTsrt 

g  mensuram»  nullamemindedistriotiorigjttrigpatietur 
injuriam.  Nam  ut  eet  faoile  aspera  quocpie  poooii 
mellig  gaavitate  mollirei  ita  non  eat  diffieik  hom^ 
lig  aolibtig  antiquijurig  araafiltidin^m  temperaisi. 

3.  8i  quig  ilaque  19  vegtruBi  jultitiaui  anat, 
ntriugque  Tegtamenti  mandala  *  Mudeat,  atqueita 
-aovellig  legibug  gerviati  ut  illa  qued  sunt  antiquitBi 
eoUfttilula  non  prBtertBitlali  8ie  ergo  imptebis  le§ett 
Ghrigtii  gi  nihil  de  anliquis  aut  preBseOtibusiDetitii' 
lis  sublraieris  veritatit  Quis  auteth  sitpiefls  opsi 
jUstitieB  fruelum  negelesse  bonitatis^  eum  aodiit 
prophetatn  dioenteDi  :  Aofiiim  mtlbt  quod  ^umilisift' 
me,  utdiseeremjmtificationes  liHM(Pf.  Givui,7l)? 
Nod  dubito  esse  aliqnes,  diIeotiseitni«  qui  sub  hse 
g^ttleiitia  perfeotam  putent  stare  Jusliyaaii  qun  di^ 
eit ;  OeulufH  pr9  oomlOtdentemprodinte{LetntMi^t 

^  %0)i  Dominabalur  quidem  ista  dudum  apudifieuli 
hottlides  I  sed  ideo,  quia  neodum  auctor  veoertt 
booitalift.  Qualemautem  illaoa  putatis  fuissejuili- 
tiam^  qdee  solam  mortis  operabalur  injuriam  ?  Bt 
Aulius  profeoto  adhuc  poBnee  finis  esset»  nisi  Cbrii- 
lus  noster  orueotis  iegibus  oleuiii  miserieordiA 
miscuisseti  hoe  esti  vere  sine  dolo  impiesset  juMi- 
liami  bonitatis  cihibuisset  dootrinatn>  His  ergo, 
dileotissimii  eruditionibus  instituU,  aotiquc  ^^ 
amaritudinem  diieotioois  studiotemperemus;  flo 
videatur  ille  perfectes  modum  eioessisse  juetiti«, 
qui  illatee  vicem  reportat  injuriee. 

4.  Ecce  dioit  evangelista  :i>i/t^'ie  mtmtooi  eeUrm 
[Matth,  J,  44)«  Forte  aUquantis  vidotur  absurduni, 
eontumeliam  amorerepensare.Non  estimpossilnle 

^  iaimioumdiligere»  si  parlium  tuarum  utilitatemoo- 
gites.  Diligite  inimieosvestros.  Nenio  subhoo  mM- 
datititulo  »stimetse  aliquod  inimicopriestarebeD^ 
fioium.  Qui  inimioum  diligiii  se  diiigiti  Hibi  euiA 
peperciti  qui  latrooinantis  dexleram  magni  munerii 
priedaeompesouit ;  et  suum  oorpus  lexit,quiarmate 

hostipreoibusobviavit»negotioquodamoonattt8ier 
vare  revereotiam  pugnalorii  Nam  partem  oonstet 
esse  victoriee»  preelium  oblato  auri  pondere  rede- 
misse.  Diligite  inimieos  vestros.  Hoc est  inimico?  di- 
ligeroi  odiis  non  respondere^  accepta  oontumeiii 


•  Pest  hanc  vocem  forte  addeadam  servare* 


733 


HOIflUA  xin. 


lU 


pati6iiteifferffeidoDareinjuri«iQ  aut  manu  faotam  A  gloriosam  Titam  torfis  ooulii  alter  aspexit.  Nam 


ant  terborum  etimulisexcitatam*  NamitadioitDo- 
mintts  :  Qui  te  pereuiserii  in  deMUram  tiuufiilam, 
prmbeilli  etnnistram{MaHh*Tid9)ABi^dpmb9re  seio 
qnod  aliquantis  ingfatum  est  quinesoiunt  litesea* 
yere,  et  iraminentes  supplioiOrum  pomas  modera- 
tione  compescere. 

5.  Infinitumest  autem  quantucnunipatientia  sua 
prsBstet,  sialtersoius  insaniat.Nam  sieutduplioaiAs 
iii  86  plagas  exeitati  qui  repugaat ;  ita  majoris  riaeB 
lQerumfaoit,qttiiBanUs8uasalio  ferieote  eentinuit. 
Binefdc%iehUquivo$odemnt{Mattki  TiU).  Primus 
gradus  est  iile  quem  diximUs^  ut  inimieum  tuum  di- 
ligas,  seoundus  ?ero  ut  inimioo  benefaeias )  nam  ibi 
afifeotus  doeetur,  hio  opus   miseralionis  etigitur. 


satiK  bono  loco  est  illius  causa,  qui  aliena  laborat 
invidia,  quianon  livethomo  nisi  melioribus;nec  in- 
vidiaB  subjacet,  nisi  quem  ad  oeisiora  meiior  vitaB 
profectus  evexerit.  lilos  vero  plus  quam  miseros 
putOiquos  lucraalien»  felicitatis  exagitant ;  et  ira- 
cundia,  impia  ttmulationeconceptaoccuUis  cordis 
jaculis  inquietat.  Beneistos  sua  telapuniunt ;  ut vi- 
deatur  mlhi  ipsa  invidia  uliquidhabere  discretionis, 
cumauotorissuioor  reperoutit,  et  male  consoium 
pectus  cruento  jugiter  hvore  consumit. 

7.  Primo  ergo  oastiganda  invidia  est,  qu8B  semel 
animooonceptadoiores  operatur.  Sane  ubi  oocurrit 
oouhs  nostris  aliensB  gloria  felicitatis,  «Bmulationis 
nos  magisstudum  teneat,  noii  livoris  ;  juxta  illud 


Alindestenim  inimioum  diiigereiahud  mitero  sub-  ^  quod  dicit  Apostolus :  jEmulamini  meliera  (I  Cor 


Teaisse.  Parum  igitur  apud  inimloum  tunm  profloit 
gratiadilectionis  tute^sieum  quem  diligere  etasse- 
rl8,  esuri^e  patiaris.  Addite  Paulum  dieenlem :  Si 
uuntHi  Mmieui  lu^Ma  ilium  ;  eisUiU^fotum  da 
iUifhaeenimfaeiemta^earkaHesignie  eonfiteee^m* 
eapHiejus  {Rom.  vii|  I6)t  Hio,  quanluoi  ▼klee»mi- 
sericordiaorudeiitati  famulatar «Quare  erfo  kau  iMe 
oirea  inimieos  suos  peouniam  eeounU  espindat, 
quem  promisseB  tempus  uitiooia  exftpeetat  ?  Neseit 
i^MdUbio  iraseiiqUi  dubitat  misererii  Uitra  fetiei- 
tatem  anteaconslat  esse  viotoriiBiiniBiieum  eaivum 
fe^tseiot  injuriam  vindiolwee.  Sequilurinbooipfeo 
looo  t  Orateprotalumnianiibus  vobis  {Matthi  V|  44). 
gine  dubio  hio  Domin  ns  ooneoieBtiam  fieti  oordis  ad- 
monuit.  ScieiMtt  enim  dUeoti4nem  verbis  eompositaiB, 


xu,  31).  lile  profecto  nihii  subtrahit  veris  amicitiis, 
qui  sine  invidia  bonis  »mulatur  alienis  :  nec  alteri 
injuriam  facit,qui  exeinpiis  ad  mehoraconteodit.  Si 
quisergo  est  sapiens,  imitetur  fruotus  justitiaB,  se- 
qualur  aotus  continentisa,  apprehendai  humilitatls 
gratiam,  et  cum  bonis  sBmuio  amore  currat,  ut  ad 
mehora  perveniat,  respicientes  ad  iliam  apostoli- 
oamsententiamqueBdicit :  Siceurriteutapprehenda' 
tis(l  CoiMx,24).Quicumqueergo  movetur  aliena  ;glo- 
ria,  ourratpostl)ono8,et  elaborei  ut  apprehendat : 
et  acquiesco  ut  priecedat,  tantum  ut  sine  aoimi 
hvore  contendat.  Hoc  est  vere  immacuiatam  exef- 
ouisse  virtutem,  sine  injuria  vicisse  meliorem.  Su- 
perbis  saneiocum  demus,tantum  ut  nosin  humiii- 
^te  vinoamus.  Non  nos  ad  aemuiationem  provocet 


aoiioetiargamerogationisexpensamifieri  frequen-  ^  lucrum  mihti»  smcularis.Maneat  illos  pompa  divi 


ter  ingratam.ltaergo  te  ostendis  noa  invitum  iilam 
vibdieemtuieieemosynamfeoisseisi  inimiei  tuipla- 
gas  coelesti  medioo  suppiioi  oratione  oommendes«et 
profusis  laorymis  auiilium  salutis  implores»  DHigite 
^fitinieoiVfiiros.Sihiimieosditigerejubemur ;  in  quo 
statuputatis  eBseillumqui  frati*em,nullis  exeitatus 
injahiSfimpiainfestatione  insequitor  ?  De  hoo  milii 
videtur  Apostolus  dixisse  :  Qui  odit  fratrem  suum 
sine  causai  homieidaesi{l  Joan.  lu,  15).  Et  vereita 
estao  si  oeeiderit  bominemi  qui  odiis  persequitur 
iDnoeentem. 

6*  Sed  videamus  tamea qui  sunt  isti  quos  propter 
odia  frateroa  sadotus  Joannes  damnandos  oredidit 
Puto  illas  esse  de  quibus  propheta  dioit :  Invidm 


tiarum  quos  admonet  curafihorum,licetmultoplu8 
lucrifaoiatacsibireponatqui  culturam  miserationis 
exercet.  Nihil  est  autem  tutiusquam  in  ore^paupe- 
rumpartem  reconderefacultatum.  Nam  ita  dicit 
JScriptura,Dominodicente :  Quiparce  ssminat,  parce 
et  metet  {l\  Cor,  ix,  6).  Tibi  fraudas  quidquid  reser- 
▼as.  Erogemus  ergo,  dilectissimi,  multum,  utmul- 
tiplices  coliigamus  fructus  misericordi».  Sine  lucro 
est  autem  peounia  qun  sacculo  tenetur  inclusa  : 
qussi  negotio  deputata  fuerit,  non  multo  post  tem- 
pore  90quadruplioatarespondet.Quidquid  paupe- 
ribusdederitiS|Sinedubiofenorideputati6,reddituro 
Tobis  in  posterum,cumuniusoujusquelabores  mul- 
iiplioato  honore  censentur.Exspectatenim  singuios 


pet^eussufh  esi  cor  «oram  Jsti  sunt  qui  adversusse  D  retributiooperi8Bui,sive  quos  religiosa  fides  ornat, 


pugnns  inslituunti  etdomos  suas  proprioigne  in- 
eendunt,  in  quorum  sinu  olausoflammatenetur  in- 
oendio.Nam  nouesthioquodalteridebeatimputari. 
ubi  nulius  est  oum  adversa  parte  oonflictusi  cum 
omnes  pene  oauso  etomnia  odia  ioter  personasin 
ade  provooatas  dessBviant.  Si  credibile  e8t,eooein- 
tenimuB  reum  qui  ad  versarlum  non  habet :  habemus 
itaquequi  possit  puniri,et  non  invenimus  qui  de- 
beat  vindieari.  FeUcem  plane  ilium  judico,  cujus 


sive  quosmanus  larga  commendat.  Nam  ita  Evan- 
$elisigLd\cii:Beatipacificifquoniam  filiiDei  vocabun- 
tur  (Matth.  v,  9).  Sit  ergo  nobis,  dilectissimi, 
primo  loeocura  pacis,  secundo  miserationis.  Nihil 
fiotumlabii8cordanostrasuggerant;nihil  dubii  ora 
respondeanti  respicientes  ante  omnia  ad  illam  sen- 
tentiam  qu»  dicit :  Quodtibinon  vis, «  alio  nefacias 
(Tob.  IV,  16).  HsBC  iila  quam  diximus,  perfecta  di- 
leotio,  quffi  affectum  integri  amoris  instituit.  Ita  est 


ft  Pro  alii,  lit  ddvdrtit  Coteleriul^  fld  Con^t.  A()d8t.  lib.  i  tsH^.  1. 


735 


S.  VALERIANI  EnSGOPI  GEHEUENSIS. 


736 


ergoutinte  antiqui  juris  dii trictio  nihil  habeat  po-  A  biam,etcogno8eetisfacil6iQquo  authumilitas  rne* 


testatis^si  ea  qu8B  legis  plenitudo  postnlat  obedien- 
ter  observes. 

HOMILIAXIV. 
De  bono  humililatis, 
i.NoDsine  injuria  partis  alterius,  dilectissimi, 
est»quotiescumqueopusest,TOcispr8BConiaYirtQtum 
meritis  exhibere,  quia  cum  homo  meiiora  laudat, 
deteriora  castigat.Non  enim  dubiestultusnotarise 
iBstimat  si  bonorumjudicio  sapienslaudatus  absce- 
dat.  gedquid  facturi  sumus,  qui  non  possumus  nec 
bona  sine  malorum  increpatione  disponere,nec  mala 
sine  bonorum  commemoratione  damnare  ?  Dabit 
ergo  veniam,  qui  se  in  hoc  opcre  injuriamaBstimat 
accepisse.  Melius  est  enim  ut  mala  conscio  pudore 


ruerit  ccelestem  gr  atiam,aut  superbia  inciderit  DiTJ- 
mtatisoflTensam.Periclitari  denique  superbiahomi- 
nem  diaboli  ezitus  docuitrquiinsublimioriconsli- 
tutus  loco,  humiliora  despezit ;  ac  propter  vitiuo 
prsBsumptuosa  mentis  angelica  dignitate  depulsus, 
tyrannicflBsententiamdamnationis  excepit.  Videtii 
itaque  quodsnperbisBpartesagitqui  superbiostudet, 
Quid  autem  superestiili,nisi  damnationissententia, 
cui  arrogantia  dominatur  ?  Gomparemu8,si|^cet 
bonis  mala,  et  deteriora  melioribus,  et  intelligetis 
quanta  homo  in  diem  superbiffi  vitio  iaboret  inTidia. 
Sed  necionge  qu{erendapersonae8t.Tu  assumeof- 
ficium  libertatis,etstatim  animum  superbientis  agoo- 
sces.  Qu8B,rogo,iilis  est  yita,quibusquotidiana8uot 


confusadiscedant,tantumuteaquffisuntlaudatione  ^  odia?  Numquamprofectoilleautsinesuoautsioe 


digna  non  lateant.  Du»  igitur  caus»  in  unum  ve- 
niunt,humilita8  et  8uperbia,quarum  exponialteram 
sine  alterius  verecundia  rerum  natura  non  patitur, 
quia  una  suis  actibus,  altera  erubescit  alienis.  Di- 
cendum  igitur  est  quantum  humilitas  utilitatis  ha- 
beat,ut  possitis  intelligere  quantum  superbiffiinfe- 
licitati8incumbat;et  exponendumquantum  superbia 
odiorum  pariat^  ut  discatis  quantum  amoris  gratia 
humilitatisacquirat^quofaciliusunusquisqueagno- 
scat  vestrum  quidin  se  debeat  emendare,  vel  quid 
possit  ehgere .  Non  i  ta  superbiffi  castiganda  domina- 
tio  est,  ut  humiiitatisprffitermittendasit  gratia;neo 
in  tantum  humilitas  prffiferenda,  ut  superbiffi  ta- 
cenda  siot vitia.Quid  eoim  prodest  scire  valetudinis 
causam,  si  nescias  medicinam?autquidjuvatno8se 


alterius  peccato  diem  transigit,  qui  supercilio  datus 
inoedit,quiainter  superioresinferioresque  persooas 
semper  aut  despiciturauttimetur.Superbiavilitatis 
estvitium,etindicium  ignobilitatis ;  nescitautemex- 
toUinobiiitasmentis.SemperacerescitapudindigDOs 
morescumpotestatesuperdlium;  verum  ubi  est 
vitffisi^endorYliumilitas  otiosa  blanditur. 

4.  Humilitatemillamveramet8anctamdico,qoao 
religionisetDeiamor8uadet,non  timor  domioatio- 
nis  extorquet.  lUius  humilitatis  facimus  menUooeo] 
qufficharitatis  est  juncta  consortio;  qusnonaucto- 
ritate  extorqueturimperii,8ed  nutritur  legeviveodi. 
Nemo  profectomoresnatUTSB  tantum  vitiis  «stioaet 
imputand08,cum  facultate  nutritur  supercilium,cuni 
potestate  crescit  imperium.Quando  igitur  infirmis 


auxiiium  sanitatis,  sinulla  sit  compescendi  cura  ^  corporibu8  8u(ficeretmedicina,8icumhominenasce 


languoris  ? 

2.  Audite  de  his  Scripturam  dicentem :  Humilibus 
Deusdat{fratiam,8uperbis  autemresistit  (/ac.iv,  6). 
Discite  nunc,  dilectissimi^utriusque  partis  retribu- 
tionem ;  et  intelligetis  quid  diligere,quidodi8sedc« 
beatis.  Ecce  hic  pro  amore  humilitatis  invitatur  ad 
gratiam,  ille  pro  superbieBcriminedeputaturadpoB- 
nam.  Castiget  ergo  unusquisque  in  se^si  cui  accre- 
verit  tumor  animorum,  ne  adversumsecoBlestis 
justittffi  armacomraoveat.  Difficile  autem  sineperi- 
culo  vitffi  suffi  transigit^  cui  adversus  sublimiorem 
potestatemcausadimicationisincumbit.  Inclinandus 
estitaquead  omnemhttmili(atemanimu3,ut  siapud 
Dominumobtinendffilocusgratiffi.  Potestisautem  in- 


renturetvulnera?Nutritur8uperbia,dumhicseTe^ 
bis  sapientiorem,natalibus  judicatille  meliorem;hic 
dum  non  vuit  loco  moveri,ille  dum  putatse  posse 
contemni.  Ita  videmus  vitio  8uperbiffiodia  cresoere 
incomparatione  personffi:dum  hic  adulantiQmocu- 
llsauri  argentiquepondusingerit,  illeambitum ho- 
noris  opponit ;  hic  dum  in  se  prsfert  abundantiam 
opum,  ille  8ermonum;hic  dum  se  vult  proptercoo- 
silium  expeti.illepropterconviviumdesiderat  salu- 
tari.  Enumerari  vix  possunt  vitia*superbi»  !qo«$i 
homo  vincere  aut  cavere  posset,  nullum  laqueum 
diabolicffidamnationisincurreret.Eccehic  ut  sem- 
per  novus  esse  videatur,  exousationem  salulatori- 
bus  mandat ;  ille  ut  quotidie  salutetur,  «Bgrotat, 


telligere quam  gravis  sitculpa  tumentis  supercilii,  D  hicutinveniatimputandilocum,fingitsedeonmibus 


quamnecesseesttanto  Divinitatis  labore  compesci. 
Benehumilitas  semperillaesa  est  ;nescit  enim  vinci, 
cui  nonest  causa  pugnandi.Superbia  vero  non  so- 
liim  odiis,sedetiampericulis  subjacet.Difficileenim 
polesl  fieri  ut  non  sustineat  pugnam,qui  injuriam 
indicit.  Sedfacilea  nobisomnepericulumhujusne- 
cessitatisexcludimus,si  adversus  superbias vitiahu- 
miiilate  pugnemus.  Humilibus  Deus dat  gratiam,su- 
pei^bis  autem  resistit, 

3.  Si  diligenter  requiritis,  dilectissimi,  universa 
quibusabinitiomundi  DominocoBpimus  dispiicere, 
invenietisomnium  vitiorumprincipem  fuissesuper- 


essesoUicitum^nonquodabsentem  desideret,sed  ul 
reum  inofficiositatis  accuset.  Quffiritenimquamex 
matutinishoris  januam  salutator  obsederit^utimpu- 
tet  quare  amicorum  pompa  defueri  t.  Ila  cum  ad  sa- 
lutationem  non  admittatur  ille  qui  praesto  est,  reus 
statuitur  ille  qui  deest;ac  si  eum  huicqui  occorrit 
clauditur  janua,illi  qui  deest  paratur  ofFensa.Noloi^ 
losdicerefa8tusanimorum,cumegredituadiumedj- 

tato  supercilio,2 1  ^c  suislocis  soisque  merilisord»- 
nationes  instituit;  itautcumhisosculaporrigat,ille 
pectus  opponat.Nullu8  illisermogratus,nulluscoD- 
fabulationis  servatur  affectus :  alios  ocnlis  prfftent 


737 


BOmLtA  XV. 


738 


alios  sermoDede8picit:*al(6ram,  ukalteriseosteQ' 
dat  iratam.  Quarogoibi  est  spesviTeiidi.ubi  udus 
sub  specie  amidtiarum  priBsumitdominatioQem ;  al- 
ter,  dum  Qimium  obseqoitur.  sustinet  senritutem  ? 

5.  Yidearaus  autem  qualis  sitbic  superbus,  cum 
interiBqualesio  judicios  ententiam  daturus  forte  con- 
sederit.  Yideor  mibi  videre  pugoas  verborum  eructa- 
tione  compositasy  cum  udds  misericordiie  studeat, 
alter  justitisB  fayere  se  fingat;  qod  utrecto  judicio 
fidem  serYet,sed  ut  studia  persoDie  superioris  exspe- 
etet.  Aliud  eQim  seQsissesesimulat,  ut  alterius  dis- 
oeptatioDedisseQtiat.  Noq  putat  iQ  coQsiliisrectum, 
nisi  quod  solus  seQserit ;  non  putat  justum,nbi  quod 
sibi  ipse  persuaserit.Vult  solus  andiri,  acsolus  om- 
niom  ore  laudari ;  qcc  deest,  quod  pejus  est,  ex  bac 
partequi  faveat.  Gito  eoim  superbia  adulatioui  dat 
locum,dum  antbic  quasrit  gratiam,  autiile  veretur 
ofrensam.Necparvaestin  ipsis  conviviissuperbia, 
cum  altior  torolocus  paratur,atqueintantum  subli- 
mior  lectos  sternitur,  ut  magis  pendere  quam  jacere 
videatur.Ita  superbia  acquiescit  injuriflB,  ne  pati  vi  • 
deatur  injuriam.  Quieritur  quis  assurgenti  manum 
porrigat,  quis  bumerum  regat,  quis  latus  fulciat. 
Nemomibiexcusarepotestboc  vitium  non  esse  ty* 
rannic»  dominationis.Officium  enim  quod  bomo  bo- 
miniexbibet,si  non  ad  boc  solum  deferatur  ut  tuea- 
tur  infirmum,  constatesse  servitium.  Inquoloco 
laudo  paupertatispatientiam,qu»cum  propriis  vir- 
tutibus  deseritur,  alienis  moribus  famulatur.  Sed 
quidsolisdivitibustantumsuperbiaB  pondus  imponi- 
mus,  cum  videamus  frequenter  bomines  in  sumroa 
penuria  constitutos  simili  animorum  infelicitate  sor- 
dere?  De  quibus  dicit  ille  sapieutissimus  Salomou: 
Tres  odii  animamea,.,pauperemsuperbum,  etcsstera 
qusB  sequuDtur  (Eecli.  xxv,  3,  4),  Excedit  siue  du- 
Ino  ille  superbittmodum,  cui  uullaestcoDscientia 
facultatum.In  maximis  et  in  sublimioribus  bumiiitas 
prsferenda  est,  bumilem  vero  pauperemnemomi- 
ratur;invitus  eoim  se  bumiliat,  quem  necessitas 
paupertatis  indinat.  Humilitas  inpauperegrata  est^ 
indivite  gloriosa;  bumilitas  interinimicosblanda, 
superbia  vero  etiam  inter  amicos  iograta. 

6.  Requiramus  e  contrario,  dilectissimi,  quiesint 
bona  bumilitatis.  Blanda  est  etofficiosa  semper  bu- 
militaSfin  amieitiis  grataiin  contumeliis  otiosa :  dod 
extollitur  prosperis,  non  mutatnr  adversis ;  non  indi- 
cit  servitium,noneitorquet  ;officio  prior  ad  salu- 
tandum,  tardior  ad  sedendum ;  non  se  adulantium 
gregeexspectat  deduci;non  seambitiose  desiderat 
salutari ;  non  laudis  studia  post ulat  non  favorem  vo- 
eis  exspectat,  oditacdamantium  cboros,  quia  non 
sine  verecundialaudatur  l>ona  coDscieotia.NoDre- 
quiritTOces  adulaDtium,  uisiquiselaudatioDeDOvit 
iDdignum ;  verecundiusautem  semperlaudatur  ami- 
corum  studiis,  qui  meretur.  Yerum  ubi  indignitas 
domiDatur,  notari  actus  suos  fiBstimat,  si  illaudatus 
abseedat.Gircumsepta  est  bumiiitas  bonitate.  Ut  fa- 


A  cere  injuriam  uescit,  itaa  coDtumehanoD  reqairit. 
Virbumilis  iucoDtentioDibus  magis  vult  tacerequam 
viocere^Q  judiciis  acquiescit  imperitus  videriquam 
impudeosjudicari  ;QOQinverbispromptus,non  ad 
respondendum  paratus.  Citatus  vero  et  facilis  est 
superborum  sermo,  plenus  contumeliis  et  refertus 
injuriis,  numquam  sine  vulnere  roissus,  numquam 
sinedoiorejaculatus  ;  cujusinsanabilisplagaest,  et 
irremediabilismacula.  Ubiautempervenerit  verbo- 
rum  culpa,mox  per  satisfactionem  sequitur  medicina. 
7.  Hanc  ergo  amare.  diieclissimi,  baoc  quaBrere, 
baDC  eligere,  baoc  teoere  dos  coDvcDit,  ut  dod  per- 
damus  gratiam  mercedis  muDerepromissam.Audite 
evaDgelistam  dicentem :  Quise  humiliat,exaUMtur; 
et  gui  seexaUatf   humiliabitur  [Lue.xiv,  11  ;  xvni^ 

g  14).  Exaltatio  ista  damDatio  est,  qusB  circa  arro- 
gautes  et  superbos  futuri  judiciiexserit  potestatem. 
Inclinandus  itaque  nobis  est  animus,quatenus  sup* 
plosaomni  nota  superbiffi,odiorum  studia  conquie- 
scant.Sic  erit  utbomo  de  bumiliori  loco  ad  celsiora 
pervenlat,etremuneratus  bonore  condignocoelestis 
gratiam  potestatis  acquirat. 

H0MIL1A  XV. 

De  b<mo  martyrii, 

t.  Muita  mibiloquendiapud  vosfiducia  est,  dile- 
ctissimi,  quotiescumque  opus  est  in  amore  beati 
martyris  ad  memoriam  pr^econia  revocare  marjrii, 
qu8B  animosafidespeperitlucrativisiDcitata  suppii- 
ciiSylicetDOD  taDtum  iiugua,  sufficiatquaDtummar- 
tyriapostulaDt.  QuaDdoautemomDiabumaDioris 
^  officium  poterit  expedire  quscumque  Id  paratum 
belii  coelitus  virtusoperata  est?Itaque,quod  solum 
possumus,favorem]abiorum  meritis  exbibemus.si- 
quidem  Dullius  seusum  latere  possuut  facta  certa- 
miuis  quodDobis  per  aDDOs  singulos  reparat  docu- 
menta  virtutum.  Audistis  Psalmistam  dicentem  : 
Pretiosa  in  cotispectu  Domtni  mors  sanctorum  ejus 
(Ps.  cxv,  15).Quidpretiosius  esse  potest  iilamorte 
qu8B  iD  conflictu  pugD6B  bostilibus  telis  aescit  cedere? 
Maximam  profectoillamaDimam  coDstatpalroam  re- 
portare  victorifie,  quae  dod  acquiescit  impiis  legibus 
decepta  servire.  Hoc  est  vere  eximiae  virtutis  iDdl- 
cium,persecutioDis  tempore  plus  mortifavere  quam 
vit6B.Licet  eBteraaBvitaelocum  faciat,  quemiu  con- 
fessione  Gbristi  nostri  voiuntaria  crucis  poena  com- 
mendat,  ito  Domino  dicente  :  Qui  amat  animam 
suam,perdet  illam;etqm  odit  animam  suam.  in  vita 
cetema  invenieteam  (/oan.  xu,25).Quisnonsapiens, 
contemptabujuslucisusuraysiitausus  venerit,  ad 
martjriumambitiosefestinet,cumvideat,adluorum 
vitee  pertineremorti  animam  deputasse?Quareau* 
tem  nonbomoad  tam  pretiosumopus  devotus  oc- 
currat,  acseimpiorum  manus  audacter  objiciat, 
quem  coelestis  gratia  remuneratioDis  exspectat,J  uxta 
iUud  quod  Dominus  iu  ilia  beatitudiDis  descriptiooe 
commemorat :  Beati  qui  perseeutionem  patiuntur 


a  Forte,  alterum  amatp  ui  aUeri  se  ostendat  iraium.  Bauh. 


739 


S.  VALERIANI  EPWflOPI  CEMELIENSIS. 


m 


propffir  justitiamf  nuia  ipsornm  est  regnnm   ((vln- 
rum  Malth.  v.  10). 

a.Videtisquantosfructushumanisfldes  suppliciis 
probatacontuleritjveifnquoloco  sitposita  contem» 
ptu  corporisftsquisitavictoria.  Quisaulenapossetde 
hacquamcommemorav}musmercededui)itare,cum 
videat  ecc^  in  amore  sanctorum  totius  orbis  studia 
convenire,etpassim  undique  ad  devotionem  annuiB 
solemnitatis  occurrere?Facile  profecto  intelligimus 
quis  illis  in  coelesti  sede  locus  paretur,  quorum  me- 
moriam  tantaofflciorum  ^2  <^u^^pro?^^uit"^Apte- 
musitaqueanimosad  futuram  gloriamqusereposita 
estnobis,  etprfieponamusterreniscoelestia,  utpos- 
simus  illaeBternfie  vitsB  promlssa  contingere.  Nemo 
autem  sibi  de  hujus  miindi  ambitione  blandiatur^ 
quem  videt  in  diem  deficere  accessuABtatis  et  terapo- 
ris.  Si  comparemusdenique  eetemis  prfiesentia,satis 
viliaetinutiliaconstatesseauflB  temporaliter  possi- 
demus.Require  deniquegratiam  debitfiehfiereditatis, 
etintelligishiijusmundidivitiasdisplicere,acjudica8 
nihilauroobscurius,  nihilargenti  splendore  sordi- 
dius,  In  comparationeautemparadisi,vitPO  similii 
est  gemma  pretiosier. tta  ftst  eQim  hujus luciset  fu- 
turi  temporis  dign)t48>ac  si  stant^  jn  coelo  luna  ocu- 
lis  hominupiradiusse  matutinalisinfuderit.Tamdiu 
enimplacet  lunare  commercium,  quamdiu  tene- 
bros8B  nocti  constitutislegibus  preBstat  offlcium:qu8B 
quam  vis  plaoeat;candore  noclurni  luminis,pbscura- 
tur  tamen  supervepientis  sideris  claritate  melioris. 

3.  Hoc  est  solum  quod  tempora  praesentis  vitaB 
commendet,  si  ea  agimusqufie  futurojudicio  non 
8ubjaceantaccusatJ9ni,necpossintaccusataconvinci. 
Sedutnullainposterum  anima  apud  Deum  injusti- 
tisB  laboret  invidia,  amplectendus  est  ilie  profecto 
psalmusqui  dicit :  Qui  8eminantinlacrymU\in  gau- 
dio  metent  (P$.  czxv,  5).Hoc  estin  lacrymis  semi- 
nare  et  gaudia  metere,  praecedentes  vitfiB^ctuspro- 
prio  confutarejudicio,etlascivientem  animamjusto 
^ubdidisse  supplicio.Gito  epim  tristitialoBtitiam  con- 
sequitur,  si  districtionem  judicis  satisfactione  prflB- 
venias,etadniis8icriminisculpasassiduacc^stigatione 
confundas.  Sedne  minoremex  hocgratiamcompa* 
rasse  puteris,afflicti8  et  moerore  confectis  subvenias, 
etcausam  tuam  apud  paupereslargaerogationecom- 
ponas.  Nam  itadicit  Dominus:  Beati  misericordes^ 
quoniam  ipsis  miserebitur  Deus,  Beati^  lugent,  quo- 
niam  ipsi  consolabuntur  (Matth.  v,7,  $).Siguf8  itaque 
ve8trum,dilectis8imi,studio9e  Christi  consolationem 
requirit^alienos  dolores  eleemosyni^  resecet^ac  stu- 
diosel^cryms^suas  huicin  cujus  l^onore  conveni- 
mus,  ps^lronocommendet;  acs^  frequentibuspatro- 
ciniis  insinuet,  quo  facilius  possit  impetrare  qufls- 
cumque  Domipopro  sua  utiiitate  su^gesserit.Occur- 
rendun^  est  semper  Dei  amicis,ae  serviendum  est 
proximis,  etinoesss^biliter  ^uppllcanduo^  ut  ss^ctee 
intercessionis  possimus  obtinere  ^uffragium.  Quis 
autemapudjustumjudicem  locuserit  veniflB,8i  ami- 
cis  regisnesciassupplioare  ? 

4.  DeniquerespiciteadsflBcularisordinemdisciiriJt 


A  nfl6,ot  inteilfffotis  qnaB  circ&sanetorumebsequiaoura 
manere  vob  debeat.Sine  dubio  nisi  priu9  piaeatuifo^ 
ritilliuB  animusqui  seepetadomusprntoriaeobiervat, 
non  faeilepervenitur  ad  subiimiopis  amioitiampota- 
statis.Sludioseprofeotoexpetendasuntsufiragiapa- 
tronorum,quibuB  8elis  datum  cst  iPMfieQtis  Domiai 
animosnosse  mollire,  et  iraoundiamt  ametraM.lD 
magna  igitur  domo  post  dominum  seoandusaatf  em- 
per  gradus  amicoruro.  Soli  sunt  per  quos  apnd  do^ 
minum  etsuggerendi  libeplocn8,et  impetrandi  fadlii 
prflebeaturacoessus.PecaliariitaqueveoeratioDeex* 
eolenda  nobis  estraemoria  sanotorum,  aljanQamii' 
lutisaperiant,et  in  notUiam  Domini  desiderianostni 
pervenire  faciantservitutis.  Magnaenimi^eaiitatii 
estportio,  in  rebus  aapeiis  de  domo  regiihabuiaia 

^  suffragium.Nam  deoresoitquodammodoinvidiaen' 
minis,  ubi  reusad  araieitias  vegalis  faniliae  ceiperit 
pertinere.lta  sine  perieulo  homo  vitam  tramigit,  li 
sit  qui  apudDominuranegligentiam  peooatoniexiu* 
set.  Nemo  autem  est  cuf  non  opus  sil  potantioris 
etfam  in  maximasecuFitate  8u£h[»agiam.Namquainvii 
aliquantos  in  hoo  numtro  fidea  probata  sfiBctifidat, 
opus  tamen  est  ut  sit  qui  ipsans  fidem  DomlQDiQp* 
pjici  intercessiona  oommendet.Nee  enim  tam  fortem 
invenias,  utnon  egeat  anxilium  fortioris.SieutlieBi 
subscuto  militatur,  ita  tuto  tesiibus  sub  patroao  rei 
agitur ;  ubi  quam vis  immineat  pcBQa,  si  sit  qai  iQter- 
cedat,non  dubieobnoxia  legibus  donatur  injoria. 
Quis  autem  modusessepotestmortis^si  cumjudai 
sententia  feriat,  non  sit  qui  reo  suppliei  intereeiiio- 
ne  subveniat. 

^  5.  Si  cogitaremu8,dileeti8simi,quantum  nobis  ci- 
vis  marlyris  virtus  preBStitit,  a  laudibui  Dei  noilri 
numquam  linguflB  atudium,  numquam  oriseesiant 
offleium.  Respicitead  iUopum studia  quip^regriQas 
aqua8bibunt,etfonte8  longe  positos  sitientei  iDqtii- 
runt,  et  videtis  quantum  graUn  habeat  luii  aqois 
inundata  possoBsio.iCstimari  autem  non  potestqaao- 
tum  patrimonioutilitatisaecpeseat,  si  quandoqaod 
alibiambitiosequaBritur,  in  propriaposseaiioQena- 
aoatur.  Vobis  ecce  Dominusviptutum,  dequoqaoti- 
dieprflesumeretis,  dedit  foQtemvivamhabere,Qon 
deficientem,  non  asperum,  nonamapum:  dequosi 
quisvoluerit  bibere,Bemper  justitiam  8itiet,Qecom- 
quamab  illa  coBlestium  mandatorum  lege  disoedet. 
Sl  vultia  ergo,  dileotissimi,  ut  Bifnobisin  oGBleitiiede 

D  portio,  quamvictoribusDominus  reproraiiitiimli^ 
mnr  primo  loeo  sanoti  martypis  fldem  in  ooDfeialoae 
et  sequamur  viam  ejus  in  virtnte,  needobittma»^ 
amore  Domini  eruentisiiotoria  manibna  peetuaoppo* 
nere.  Voluntarium  autera  railitera  ia  eonflieta  pagn* 
cilo  protegit  corona  vietoriaB.  Sed  dura  iata  beatis 
superveniunt,  etfBlioinm  mepitis  oonferontar»  d#s 
interim,quod  ad  prflBsentem  aniraflB  lalatem  peHiQeti 
resistaransadversis.  Non  deeatauteraiaqaopeaiis 
quotidie  vineere,8i  volueris  carnis  desideriis  repu- 
gnare.  fteepio^etvidequantacireate  saapiafiteerto- 
mina  eriminum,  vel  quammultasit  acies  instructa 


ni 


fiOMtLIA  XVI. 


741 


i]lTidia;inodo  ebHelasluxuriffimaterlamsugj^erit,  A  perio  sanguinis  sui  offnslone  commendatretagno- 


modo  cupiditas  animum  ad  omne  genus  falsiiatis 
incendit;cuju8  studium  est  inter  caetera  rixas  se- 
rere,  lites  moTere,  odia  comparare.  Adyersus  istas 
ergo  legiones  nobisest  armii  spiritalibus  dimican- 
dam,  el  die  nootnqueia  acie  standum,  donec  aut 
Titia  cedant,  aut  ad  poenitentiam  tnclinata  confu- 
giant.  Quibus  supernti^,  npp  fllYbie  etiam  illum  qui 
summam  martyrjipalraam  requirit,  pp^sumusinire 
conflictum.Quis  antem  ibi  nollet  pugnare,aut  quis 
non  eonetur  vincere,  ubi  non  solum  homo  praece- 
dentibus  laborum  meritis,  sed  etiam  praesentibus 
Tirtutom  doeetur  exemplist 

HOMIUA  XVI. 
Hem  de  bono  martyrit. 


scite  quantum  amatoribus  Christi  nostri  paiient|a, 
quantum  rellgionis  actibus  conferat  In  pfr^ecu- 
tione  tristltia. 

2.  Bcce,  sicut  lectio  docet,yictorem  possessio  re- 
gnicoelestis  excipit.Tanti  estplane  sustinuisse  capni- 
flcem^cuiparetpoenamercedem.Quisigitursapiens, 
si  tta  uBus  venerit,  tantse  virtutis  operam  bene  sibi 
conseiusnonrequirat,ac8ehostibu9  §udaciter  pb- 
jiciat?Quare  autein  ille  &aroma8  non  securus  aspiciat, 
aut  quare  tortoris  ungulas  expavescat,  quem  tam 
pretiosa  gratia  remunerationis  (sxpectat  ?  PerfeclaQ 
fldeiest  lucrativislocuqidaresuppliciis,  praesertim 
cum  tantis  priBcedentiuQi  virtutum  docearis  exem- 
plis.Perfacileprofecto  potestis  intelllgere^uidprosit 


1 .  Satis  neeessaria  fuit,  dileetissimi,  huic  mundo,  g  fortissimis  quibnsque  in  persecutione  vicisse,  cum 


qnantnm  resdoeet,  ad  excitandam  virtutum  gloriam 
▼iotori»  tam  praeclarae  cognitio.  Qui  adhuc  sine  dubio 
jAeeretin  tenebrosis  vineuli8,sinon  inciytis  sanctorum 
Ulaminaretureiempli8;et  circadevia  etincertapu- 
gnaret,  2S  ^^^  ineredulashominum  mentes  diffusa 
per  totum  orbem  martyrii  eorona  eonfnnderet  Ob 
qaam  rem  Deo  agende  sunt  gratiae,  qui  ad  tantam 
patientiam  mortalium  mentes  armavit,  nec  otiosus 
operis  magnliabores  aspexit ;  ita  utcumamatorlbus 
suis  IndiceretpugnaB  necessitatem,  victoribuspararet 
jnstaretributione  mercedem^itaevangelista  dicente: 
Beaii  quiperseeutionem  pattunturpropter  juttitiam, 
quoniam  ipiorum  est  regnum  eoelorum  {tbid.,  iO). 
Qnisque  ergo  sapiensstudiorellgionisadsuperiora 
eontendit,discat  priusunde  magis  veniatcorona  vir- 
tutibus.  Nec  enim  longenobis  quaerendus  quem  se- 
quamur.  Eece  ante  oculos  nostrosest,quiquotidie 
exempiis  salutaribus  provocat,  et  paterna  affectione 
ad  eonsortiumsanctitatis  invitat.b^acile  ergo,  si  vul. 
tis,ea  ques  suntcoeiesti  regno  digna  apprehenditis» 
cum  habeatis  quotidie  quempossitis  sequi,  et  quem 
debeatisimitari.  Respicite,dilectissimi,  ad  dliarum 
regionum  studia,  quae  videmus  in  amore  sanctoruin 
peregrinis  latius  florere  commerciis  ;  et  intelligetis 
quantumnobisDominuspraestiteritjVelquanlumcirca 
nos8ollicitudini8autamorisimpenderit,quiintercn- 
teras  nationesquassalvandi  studio  respexit,  etiam 
loca  nostra  martyrii  cruore  perfudit.  Requirite,  et 
Invenietis  quam  ambitiose  totus  pene  orbis  expeta» 
patrocinia  sanctitatis :  ita  nt  tantarum  virtutum  me- 


videatis  qnotidie  adversus  nequitiam  diabolicae  prae- 
sqmptionis  persingula  sanctorum  loca  spiritalisju* 
dicii  sseviresententiam.  Non  av|tem  otiosares  e^tj 
dilectissimi^cjuodvidemusfrequenterincastigatione 
immundi  spiritus  corpora  hum^na  vexan^ctinvoca- 
tis  sanctorum  nominibua  actus  suosauqtorem  scelerum 
confiteri.Quando  increduUsmentibuslectiosola  suf- 
flceret  ?  quando  humani8sensil)us  antiquacognitio 
integram  fidem  veritatfs  insereret  ?  aut  quando  ad 
eredulitatem  tantarum  rerum  descenderet  animus,si 
ad  assertlonem  praeteri  torum  soius  exspectaretur  au- 
ditus  ?  Satis  ignitur  infelix  est,  et  alienus  a  Christo, 
eujus  corda  adhuc  obsidentur  stultae  incredulitatis 
errore,cum  videatmerita  sanctorum  tantis  stare  vir- 
tutibus.Adho8enimrespicit,(juod  videmusfrequen-: 
^  teraerenmspiritumsubalteriuspersonapsalleptem, 
etalienoore  trepidaeconfessionis  proferre  sermonem. 
In  quo  cumoperetarflamma,non  videtur  injuria ; 
alter  caeditur,  et  alius  eonfitetur. 

3.  TantumigiturDominuspersanctossuosyirtutis 
operatur,  ut  diabolicae  nequitiae  actus  per  occultas 
vulnerumplagasetinvisibileslacrymasiudiciiaucto- 
ritate  confunds^t  \  et  latentia  scelerum  bl^ndioi^ta 
8ub  quodam  tortore  casti^ata  compescat.Quis  sapienf 
haec  exspectet,et  non  statiinquidquidiiludestinse 
infidelitatis  accuset,et  memor  conditionis  su»  juf^ 
officio  sanctorum  memoriae  condigne  honor^m  paret^ 
Facile  videlicetpotest  intelligere  quisillisapudD^- 
minum  locus  si  t,  vel  quo  honore  a  nol^iis  habei^di  sin  t^ 
quibus  examinatione  palmaruni  coqm|ssua)  videt 


ritaoertantibasvotis  acfrequentibus  Jugiterprose-  ^  esse  judicium.Horumergo,diIectis9ii;iiyexen)plas^ 

quantnr  offlciis.Facileergo  agooscitis  (juam  speciaiis 

circa  Ticem  martyrumofflciorumcura  nos  maneat, 

cum  videatis  huc  etiam  extraneas  nationes  devotee 

mentisamoreconcurrere,et,proutcausaexigit,sancti 

martyrisBolatiapostulare.Habetisplanequodpeculia- 

rius  gratulari.  •  Nam  ex  Yestro  fonte  pritur  (|uidquid 

religionis  ubique  bibitur,et  ex  vobis  nascitur  quidquid 

alibi  sitientibus  ministratur.Discite  ergo  exhoc,di- 

lectissimi,  Deum  diligere,  qui  se  quoticfie  coelesti  i  m  - 


ctanda  sunt,  horum  fides  seq^end^,  horuni  virtus 
imitand^.  Nec  difficile  est  cuiquaai  ista  perficere  : 
napisicogitetisprQmiss^remunerationiscoronaig, 
facilevobis  erit  vincerepersecutionis  injuriam.Ecce 
dicitDominus:  Qui  per$everaverit,dabo  illi  victeriq 
coronam  [Apoc^  ii,  26).  Nemo  ergo  diffugiat,  si  ita 
usus  fuerit,sonitus  catenarumet  tenel^rosissedibiif 
otiosasupplicia,inusumimpiorumparata,nervorui|i. 
Sinectul^io  universusapparatusiportiscedit^si  ^ix^{i 


»  fa  Bjhlinftiiia 
tulari  pouitii. 


vasima  FiIwim  ^ 


4dTI,  tom.  ¥IH,  iagiiovt  IM^  fkme  pmpHMa/(Hm$fHh 


\ 


S.  VALERIANI  EPISCOPI  GEMRUENSIS. 


744 


^andiyolaQta8accrescat.0mnisigitur  spesobti-  A  tur; intaDumdeniqaeproficitstuditam,  utpenemi- 


idseyictorias  infideet  voluotate  consistit.Si  enim 
untassequatur  fidem,numquamde9erit  volunta- 
i.Difficile  autem  estutille  sentiatpcenam  corpo- 
»  qui  susceperit  injuriam  voluntariffi  passionis. 
ae  quo  facilius  in  acie  positus  securus  incedas,  ante 
lios  ponenda  sunt  semper  faclasanctorum.Nam 
maximis  prsBliisnon  desuntpugoatori  8olatia,8i 
tissimorumTirorumrequirantur  ezempla.  Eccedi- 
DominuszTol/^crttcem  tuam,etiequereme(MaUh. 
,  24).  Sed  forte  non  omnibus  ista  conveniant, 
ia  frequenter  delectatum  corpus  cedit  inj  uriffi.  Qui 
corporis  suifragilitate  desperat^ad  arma  justitiae 
ifugiat,  qu8B  Yoluntario  deputatur  ofHcio.Facile 
tem  snpervenien  tis  hostis  impetum  su8tinet,quem 


norlaborsit  vicissehostem,  quamezercuisseviria- 
tem.  In  similibusorgo,  dilectissimi,  prslodendam 
nobisest^etaptanduseststudiis  animus  ad  fortiora 
venturu8.Virtu8  enim  quae  inparvis  promittituTyfa- 
cilius  in  mazimisexbibetur.Sic  dum  consuescimus 
minora  vincer^,  majora  discimus  tolerare. 

HOMIUA  XVII. 

Item  IIF  de  bono  martyrii. 

i.  A8serunt,dilecti88imi,8olliciti  agricolaBrudem 
terram  et  nullisunquam  ezaminatam  8ulci8,non  sta- 
timjustisrespondereseminibus^neobeneconceptum 
sulcogermen  nutrire^nisipriusscissaac  smpiusre- 
petita  moUescat.  Jam  tunc  necesse  est  ut  dominus 
puguam  voluntas   armaverit ;  nec  ezpavescit  g  agelli  sui  Iructussecurusexspectet,  cumantiqaice- 

spitis  amaritudo  cessaverit  :ubi  si  arandi  studium 


lenti  lictoris  gladium,quem  munit  virtus  anima 
m. 

i.  Sedcuiistalaboriosavidentur,  dilectissimi,  fa- 
iora  suscipiant.  Unumquidemestetarduumiter, 
lutevangelista  dicit,  quod  ducit  ad  jiiaim(Matth. 
,  14).  Sed  si  requiramus,mult8B  vicesuntperquas 
aitur  adgloriam.Ecce  incumbitluzuria,domina- 
r  superbia,8«vitavaritia :  adversus  iatas  pugnan- 
m  est  nobis  studio  disciplinse^cuiomniscoelestis 
)ria  virtutis  obsequitur.Inclinadenique  superbiam, 
statim  consequerisgraliarumcoronam  ;compe8ce 
aritiam,  etnondubiede  omnibus  vitiispoterisob- 
lere  victoriam.Vinceergo  prius  desideria  carnis, 
non  difficile  tibi  eritvincere  tormenta  carnificis. 
»stisquantismalisinvidia  subjaceat;qu8edum  aliis 


—  ^ ^ ,^ ^^w.^  . .. — 

et,ipsasepercutit,velquantum  animacupiditatis  ^  naturse  renovatur. 


subito  cuitura  destituit,  prope  est  ut  pnstino  colore 
terra8orde8cat.Hffice8tenimbonimaliquedl8cretio, 
quod  diligentianaturam  vincit,negligentia  revocat 
ad  naturam.  Sub  bac,  dilectissimi,  vivendi  ratione 
Christaniffireligioniscultura  aut  cre8oit,aut  deficit; 
neo  minore  in  hoc  opere  cura  suspirat,  cui  necesse 
est  duritiam  humani  cordis  assid  ua  castigatione  mol- 
lire^etezpositafreqaentiusfideobsessum  vitiis  pec« 
tus  ezcolere.Non  autem  dubie  apud  negligentes  peri- 
ciitaturreligiosffistudiumprofessionis^prflBsertimsi 
coelestiumverborum  seminamens  amara  suscipiat, 
et  indocilesanimi  nesciant  fructus  nutrire  justitiiB. 
Nam  sicut  cessante  studio  solentspinis  arva  scrde- 
scere  :  ita  ubi  religionis  cultura  negllgitur,  vitiam 


riclitetur  incendio.Scitis  quam  gravis  aspectus  ad 
citanda  desideriaiquam  sint  veloces  jactus  oculo- 
m,quamturpis  ebrietas^quampericulos»  verbo- 
m  sagittee,  qu8B  non  Mine  dolore  percutiunt;  non 
le  fatigatione  discedunt.  Adversus  haec  ergo  paran- 
.  nobis  est  crucis  pugna.  Toties  denique  in  die 
[lespr8emium,quotiesdesideriavincesanimorum. 
24  ^'  Multa  sunt  prflBterea,dilectissimi,  qufle  no- 
snecessitatempugiifle  frequenterindicunt:  quibus 
victisacsuperatis,non  minimam  palmamjustovi- 
>r  labore  consequeris,  Nam  sicut  quauta  suntin 
imine  vitia,  tanta  sunt  et  vuloera,ita  quantasunt 
rtamina,  tantasunt  prflBmia;quotsunt  victori8e,tot 
nl  coronflB.  Non  enim  ille  sine  triumpho  parvo 


2.  Apud  illas  forte  naUones^dilectissimi,  laborio- 
sum  si  t  viam  salutis  j  usto  sermone  disponere,quibas 
tantum  verbo  fidesChristianfereligionisinnotait.ln- 
veniantistiforte,etsi  vanum,ezcusationis  ingenium, 
qui  dicantnullasibi  umquamquee  sequerenturez- 
empla  admirabiUumcredita  fuisse.Quorum  vocem 
propheta  con vincit  dicens :  /n  omnem  terram  exivU 
sonus  eommtelinfines  orbis  terrce  verbaeorum  (Pi. 
zvin,  6).  Nos  adheec,dilectis8imi,quem  gradum  ex- 
cusationisopponimus,siquid  in  nobis  Dominasaut 
negligenti8edeprehenderit,autinfidelitatisinvenerit, 
apud  quos  Cbristianum  nomen  a  virtutibus  coepit? 
quorum  non  solumauribu8,sedetiamoculisquotidie 
sub  prsBsentia  tanti  martyris  fides  reiigionis  inseritarf 


emtransigit,quicastigatisvitilsauimopurificatus  D  Etcujus  tandem  martyris  ?  lUius  necessario  qui  in 


cedit.EccedicitDominus:ro//^  c)*ucem  tuam,et  se- 
lere  me(Matth.vn,^k).  Scio  quidem  paucisdeberi 
Btrtyrii  coronam,ipso  Domino  dicente  iMulti  vocati^ 
\uci  electi  (Matth.  zz,  16).  Sed  dum  ista  felicihus 
iperveniunt,inhisqu8esuperius  exposuimus  ezci- 
ndafidese8t,utnos^cumopusfuerit,impugnatione 
ligiosfle  vit8e  hostilisimpetusparatosinveniat.Vir- 
8  enimmagnainmlnoribussemper  ezperimentum 
pit.Sicrudismiles,priusquam  ad  pugnamveniat, 
Iversus  arboremtruncatamrobur  exercet,etindu- 
m  manusvulnera  ludendo  componit.Nunc  pedes 
tollitar,  nuncrapidoeqaoram  cursaventesimita- 


hooloco  pugnaminclytoe  virtutis  primus  ezercait,et 
quo  ordine  ccelestis  regni  possessionem  obtineremas 
08tendit,qui  in  dies  quid  agendum  nobis  sit  ezemplo 
docet,quid  proficiamusinquirit.Nemoautem  dubitet 
illum  pro  actibus  suis  esse  soUicitum,  quem  videt 
sibi  parentelee  affinitate  conjunctum. 

3.  Oportet  itaque,  primo  loco,ut  nos  huic  patrono 
frequentibusinsinuemusofficiis^quatenuspronobis 
apud  Dominumpeculiari8ioterce88orinvigilet,et  vi- 
tam  nostram  dignationis  suflB  favore  comm6ndet.Nihil 
aatemestquod  non  possithomoinquaiibetnecessi- 
tatepositas  obtinere,  si  flunicis  sammi  imperatoris 


745 


ftoMiLiA  xvm. 


746 


nondesinatsupplicaro.Respicite  iU^^^^ 


etissimi^  qui  silientesaquasapepegrinisfonlibuspe 
tunt :  hoc  est,qui  sanotas  ac  venerabiles  martyrum  re- 
liquias  per  extensa  spatiaterrarum  studioreligionis 
inquirunt,etdiffusapertotumorbemyirtutummerita 
peculiaribusofficiisprosequuntur  ;etintelligetis  quo 
honore  nobis  ille  habendus  est  qui  huj  us,urbislocum 
in  conflicta  ccelestis  pugnee  suovictorcruore  perfudit. 
Tidimus  enim  perdiyersas  etlongepositasregiones 
scissi  corporis  plagas  passim  dividi,  et  preliosa  vuU 
nerum  documenta  toto  cominus  orbe  portari ;  ita  ut 
non  minor  sitiilissanctorumcura,quibussoIamar« 
tyrii  credunturindicia.  Patrocinium  ergo  quod  aliis 
fides  priestitit,  nobis  ultro  Dominusmajestatisexhi- 
buit.  Non  itaque  longe  quflsrendus  est  quem  sequa 


repugnemus.  Cuiergoillaprioiamarlyrii  pompa  non 
credilur,  elaboret  sailem,  utinter  fortissimosquos- 
que  bonestffiacreligiosflB  vitaprasmia  consequatur. 
Nonigiturignoratisquantisnaufragiismenshumana 
subjaceat.  Ecce  cupiditasoculorumnostrorumpop. 
tas  jugiler  pulsat,  etcordahominumdiviliarum  sti- 
mulis inquietat.  Hinc hominem  ad  omne  facinus  ani- 
naus,  inde  invitat  aspectus.  Non  deest  ergo  in  quo 

vincas.sipugnarenondesinas.etquasiioaciepositus 
hostilibus  telis  per  momenta  confiigas. 

6.  Ad  hfBc  sane  expugnanda  evangclica  institutione 
opus  est,  quflB  dicit :  Si  te  scandalizat  oculut  tuus, 
erueeum  (Matth.y,  20).  Hocestoculumeruere.vitia 
castigare,  desideriacarnisexstinguere,  etdisciplinfle 


mur.HichabemuspatientiflBmagistrum,hicexempla      studio  ritflBlasciviam  deprimere.Paratus  tibi  eslecce 
priBmiorum.  hic  formam  virtutum.  hic  doenmAntR      /tnmnna  iiiviii.i<»  .^.^..^......i^  :ii^..i.  • . 


pnsmiorum,  hic  formam  virtutum,  hic  documenta 
merit<Mrum.  Aptemus  itaque,  siitaususvenerit,  ad 
onmem  patientiam  animam ;  et  memores  annuflB 
solemnitatis  quem  veneramur  meritis,  sequamur 
et  exemj^iis. 

4.  VidetequflB  sunt  omamenta  pectoris,quflB  pre- 
tioso  serico  quasi  opus  Dei  tegitis,  et  fulvo  auro  si- 
derenm  vultum  oneratis ;  et  discite  qufls  sit  pompa 
vuh)ernm,quflB  corona  lacrymarum^in  quo  stet  susti- 
Duisse  camificem,  vel  quanti  constet  vicisse  torto- 
rem  ;  vel in quadesoendatexsultationevictoriasup- 
I^ciis  comparata,  itapropheta  dioente :  Quiseminant 
in  lacrymit,  ingaudio  metent  (P$.  cxxv,  5).  Quis  sa- 
pienshisrebusedoctusnonjudicettemporalis  vitSB 
asnmincomparationemartjriidebere  contemni?Si 


canapus,  luxuriflB  provocaris  illecebris ;  et  ut  solel 
fieri,specie  cultuquedeciperis.  Si  vis  ut  ista  superes, 
pugnandum  eststudiocastiUtis.Occurrat  tibi  ThedflB 
inter  flammas  etrabidas  bestias  custodiu  pudicitia ; 
quflB  in  tantum  mundi  hujus  oraamenta  despexit,  ut 
amore  servandsB  pudiciliflB  conjugalesthalaraosde- 
sponsata  contemneret,  etintegritatem  profesm  vir- 
ginitatispugnandonutriret,  vincendo  servaret.  Fre- 
quenter  nos  adpugnamprovocatiracundia,etfuror 
animorum :  instigamur  injuriis,contumeliis  lacessi- 
mur.Discitequostudio  istavincamus;armemus  ad 
patientiam  animos,  et  quod  oratione  obtinere  non 
possumus,doceatno8  ad  hflBc  erangehcus  sermo  qui 
dicit :  Qui  tepercusserit  indextera  masilla,prcebe  ilU 
ei  alteram  (Matth.  v.  .3»).  Videtis  quod  injuriflBac- 


autem  respiciatis  ad  hflBcquttquotidie  sanctisexhi-  G  quievisse,  vicisseest.  Nam  non  minimam  coronam 


bentur  officia,agnoscetispersecutioni8  tempore  me 
Uns  esse  perire  quam  vivere.  Sed  quare  dicimus 
perire,  cum  propheta  dicat :  Justus  vita  vivet  in 
cetemum  (Bzech.  xviu,  9  ?  Huic  ergo,  dilectissimi, 
virtntum  magistro  profusisin  diem  lacrymis  suppU- 
cemas,  nt  nos  prof uturis  doceat  servire  vulneribus : 
ostendat  adversum  bellispectusopponere  atque  om- 
nem  conflictum  injurifle  sustinere.  Neque  enimdiffi- 
eile  est  ibi  inire  pugnam,  ubi  videas  prflecessisse  vic- 
toriam.Citoautem  sedetanimis,quod  docetur  exem- 
pUs.  Sed,  quod  pejus  est,  proptervanitatemhujus 
mnndi  difflcUe  est  cuiqnam  ad  coelestia  pervenire. 
Non  antem  obtinetregnum  promissum  corporis  deli- 
eata  custodia ;  nec  ad  coronam  virtutum  facUe  per- 


venit»  qui  non  legitimo  agone  certaverit.  Necesse  ^  consortium  pervenitur. 


iUumconstatreportare  victoriae,  qui,  juxtahflBcqufls 
prflBmisimusverbamandati,lflBsusnescitirasci.Sug- 
gerunt  nobis  aUquoties  ocuU  quodanimus  non  re- 
quirit,firequenter  etiam  ipsa  suos  Ungua  prodit  erro  • 
res,  erumpitin  vocem  turpiaet  inhonesta  resonan- 
tem.  In  hoc  loco  hflec  est  ratioadlubenda  virtutum, 
u  t  taciturnitatis  studio  amoris  verba  daudantur .  Ubi 
inaltercaUonesermonumloquendimodusestvirtuUs 
cumuluB.Audite  dehocprophetam  dicentem  iPane, 
J)omtne,CMstodiamorimeo,utnon  declinet  cormeum 
in  verba  mala(Ps.  cxL,3.Vincendaergoestavaritia. 
coof  utandairacundia,casUganda  luxuria^et  circum- 
stantiflB  vinculo  ora  refrenanda.His  gradibus  ad  pa- 
radisum  tenditur,his  rirtutum  meriUs  ad  sfluiciorum 


estigitur  utad  omnem  injuriam  corpus  incUnet,  qui 
ad  locum  victoriflB  pervenire  disponit.  in  hoc  autem 
ttat  obtinendeB  locus  glorifls,  ut  discat  prius  dispU- 
cere  ssbcuIo,  qui  placere  vult  Ghristo. 

5.  Audite  in  hoc  loco  Dominum  dicentem :  Qui 
amat  animam  suam,perdet  illam  ;  et  qwi  odit  animam 
9uam,in  vUam  mternam  inveniet,  eam(Joan.jLX,  S5). 
Molta  snnt  genera  passionum,  qusB  Deonostro  25 
mortalem  hominem  vivendi  lege  commemlent :  in 
quibus  etsi  nonestcoronamartyrum,est  tamen  non 
minima  palma  vrtutum.  Sane^dilecUssimi,  quiare- 
posita  est  hflBC  de  qua  diximus,corona  victoribus,no8 

Patrol  UI 


HOMILIA  XViH. 
De  MaehabiBis. 
1.  Multaquidemspe,  dUecUssimi,ad  flsternam  sa- 
lutem  flmimus  accenditur,si  quando  singulorum  mar- 
tyrum  facta  recoluntur  :  sed  multipUcato  quodam- 
modoanimagaudio  in  amoremDomlni  favoremque 
se  commovet,  quotiescumque  memorisB  MacbabflBorum 
mater  occurrit,  quflB  adhortatione  sua  unadiesepte- 
narium  numerum  raartyrU  corona  vestivit,tanto  tide 
forUor,quantopartu  videlurfui»sefecun<Jior.  luqua 
tanta  virtutum  documeuta,  quantafuerunt  pignora. 
Namtot  una  dieoomipotenUDeomartyrestradidit, 

94 


ni 


S.  VALERIANI  EPlSOOW  CEMELIENSIS. 


m 


«luotfiliotmaterdiyersistemporuinvicibus  acquisi-  A  pite^omne  bellum  possefimri.  Sed  febUerimtimm 


vit.  Beata  inter  omnes  matres,  et  ipsa  orbitatefeli- 
oior»cuitantum  fidescontulit,ut  sub  una  dieadocB* 
lestis  regnigloriam  cum  tolayentrisfecunditatemi^ 
graret»Hinc  respiciteillam  evangelicam  sententiam, 
quas  dicit  Chnsto  nostronecparentes  pr»ferendos 
•sse  necfilios  (Manh.  x,  67).  Apudaliquantosforte 
gloriosum  Bit,etezempiissalutaribu8  proferendum, 
unumfilium  Deobostiam  obtultsse.Hacomnemani- 
marum  virtutem  et  vota  priecessit :  ita  ut  in  doiore 
ssBvientis  poantt  nullum  filiorum  afifectus  maternaB 
pietatis  exceperit.  Videte  autem  per  quot  virtutum 
gradus  pretiosafidescreverit :  cum  acquievisse  semel 
satis  sit»  hno  septies  In  amorem  Domini  pietatem 
maternam  voluctaria  orbitatemulctavit;bene  sibi  cou- 


misero  crudelitatis  magisterio  nimiumedoota  coq. 
si]ia.Nam  tantofoedius  hostis  vineitur,quaDtoadTeN 
sus  unum  justum  virum  major  tyranno  satellituiii 
turbafamulatur.Mazimumautemest  indiciumigoi. 
vim,  inter  consertos  hostium  globos  unum  palmam 
victorim  retulisse.  Sauciato  itaquehostisSSfurora 
cui  diversatormentorum  genera  serviebant,ournt 
per  siogulos  manus  cruenta  camifiois :  elad  inco- 
tiendum  mortis  timorem»uoicuique  fratemumian- 
guinem  portat,  ezplorans  metu  mortis  testimooia 
crudelitatis.  Sed  dumapudaltecum  victori«  loctun 
molitur,  vietum  se  ab  alio  confitetor.  Stetit  autaoi 
apud  onmes  inconcussa  fides,  vis  suorum  animati 
suppiiciis.Succedit  in  aciem  secundus;nec  loago  in- 


scia,quo  sciret  omnem  fructum  ventris  sui  in  illa  vitaB  ^  tervalio  procedit  et  tertiut;quibus  ooronatis,pngoam 

quATtusaggreditur ;  nec  quintum,autseztammori 
funesladeterruit.£st  denique  inomnibus  unafidM, 
unayirtus,unaconscientia;ut  omnes  unum  putara, 
atque  omnes  unum  esse  creder6s,cum  tamen  singoloi 
per  partes  laceraret  injuria.lta  fraternitasvictone 
animata  consortio,  dum  patemis  legibus  serrit, 
multiplicis  virtutis  insignia  reportavit. 

i.  Inter  tot  igitur  pompas  funerum  discurrit  mater 
attonita»  et  curis  anxia»  ac  mettt  et  pavoreoonta^ 
rita.Sedneminem  istaresdecipiat ;  trepidatqudem, 
sed  de  vietorias  eveatu,  non  de  morte  filioram.  id 
singulas  interrogationesmater  atat  8ollicita,naqoea 
fidesdeoiperetynequemaeollegio  sanctitalis  fragil^ 
tas  humana  segregaret.  Nam  adversusoruentailiO' 
s  tis  minas  unumquemqua  sed  uia  adhortatiooo  proM- 
quitur,  ne  velie  aliud  essequamfrater.Singuli  qoi* 
dem  patiunturrsedieta  cum  tingulispatitttr,otcaffl 
singuiis  animosolatorquetur.  ToUit  ergo  pakoaa 
proprim  virtutis  in  aoaore  onuiipotaoti8Dei*Sadii 
respiciatis  ad  singula  quo  sedulitas  materoa  suttiDuit 
cum  omnibus  flliispartemesisortitamartjrii.Poit 
tam  innumeras  virtutum  p^imas,  venitur  eoce  id 
illum»ctigus  aitas  hosti  obtineodm  viotoriai  spemfBM- 
rat,et  qui  viderat  mrca  fortiores  ante  viros  paroa 
profecisse  minacis  inquisitionem  sermoniifpuerilai 
animos  lactandos  blandai  adhor  tatioais  alloquio,oii- 
ni  denique  via  subdolee  persuasicnis  aggreditur. 
Huncdivitiisethonoredignum  judioat,illao  unius  &• 
lii  absolutione  eestimat  esse  palpandam.Sed  animoi 
jamtotusdirectus  adcoslomnonfactlerecipitdete^ 


eatemitate  consistere,  juzta  illam  sententiam  quas 
dicit :  Qui  amat  animam  suam,  perdet  illam ;  el  qui 
odii  animam  suam,  in  vitam  atemam  inveniei  eam 
{Joan.  zu»  Si). 

2.  Docet  lectio  veteris  Testamenti  Abraham  pa^ 
Irem  nostrum  unicum  filium  suum  laaac  immolandum 
Deo  saorificiumobtulisse.Quodpertotttmorbemme- 
morabile  fidei  oonstatessedocumentum.Ac  licetnul« 
lus  perfuderit  sanguis  altaria,fuit  tamen  in  voluntate 
vietoria,quia  apud  Domiaumhoc  est  velle,quod  fa- 
eere;eniitaangelumlegimusacclamasse  lAbrahamp 
A  brakamyne  injieiai  manus  in  puerum,  tuffieU  quod 
agnotfi  quod  diligis  Dominum  D§um  tuum  (Gan.zxii» 
li,  It).  Si  ergo  pater  noster  Abraham  UDum  filium 
sacrifloium  obtulit,  et  placuit ;  quanto  magis  haBO,  . 
ques  uno  temporeseptem  votis  contientieotibus  im- 
molavityse  ipsamoctavoiocohostiam  Deoefierens  ; 
ut  qum  fueratad  incitamentum  coelestis  glories  magi- 
stratot  fortissimorum  virorum,fieret  etiam  ipsaezi- 
mies  virtutis  exemplum?Sed  si  placet,dilectis8imi, 
ipsius  pugne  ordinemrecolamuSyUtdiscantparentee 
amarefihos,  etfilii  obtemperareparentibusiChristi 
Bostri  amore  preslato,qui  victoribus  legitino  agone 
eertantibus  eoronam  vitas  coslesti.flore  componit,  ita 
Domioo  dioente :  Qui  vicerit^  dabo  illi  eoronam  vUm 
(Apoe. »,  14).Eooe,  dileotissimi,quantumreigestes 
fldes  eloquitur,instiluiturpugnapro  patriis  legibus 
interomnipotentisDeietdiaboli  ministros,  multisat* 
que  innumeris  instructa  suppliciis ;  quibusarmatus 
auotoriniquiiatisvenena  nequitieBsueeconsnevit  ez- 


ercere.SedquamvisadversusjustitiesmiDistrosmuilis  D  renaparteoonsilium  :  acoenditttr  magisad  firtotii 


seBviathostilisiraterroribos^fltsinetrepidationecon- 
flictus.In  quoloco  artifez  scelernm  et  inimicus  bono- 
rumaltioriinterpellatcorda  consilio.  Mohturigitur 
adversus  singulos  impietatis  suee  tela,et  pcsnali  qoo« 
dam  argumentOyUt  mos  est^certamen  tingulare  dispo- 
nit,dum  credit  in  ad  versis  divisara  per  patres  fratemi- 
tatem  facileposseturbari,  nec  difficile  vinoi^si  sin- 
gulos  in  queBstionepoaitoe  poBna  confeoerit. 

d.Producituritaque  primoloco  natu  primu8,cii^ 
eumstantibus  ac  frementibusundiquecum  tot  mor< 
tis  apparatu  impietatis  ofiQciis,non  otiose  persecutore 
traetante,qni  potarel,sublato  oonjnrates  virtutis  oa« 


eulmen  intrepidsB  aninuia  inCaotiaB  adhortaotematn. 
6.  0  novum  et  mirabile  virtitutia  exemplomi  o^ 
bitate  su&materezaultai:  etunde  pietudamBa 
patitur,lucrumreportat  PreBoiiaso  etiamhoequem 
deUcatius  amabat  fiho,  ipsa  quoque  viam  gkmoctf 
mortis  ingreditur  :neolongeiBnumerisvezataaa|h 
plieiis,  oum  triumpho  perseeuta  filios»ad  eoBlsitia 
el  eterna  eontempta  hac  temporali  luee  proripoit 
Gui  ergo,  dileotiesimi,  curei  aunt  ventris  sui  pigno- 
ra,  h^ius  matris  imitetur  ezeapla,  taBS  nnmafotii 
tam  fortia.  In  quam  ai  quis  vincendi  studio  iotsn- 
derit,  non  dobie  multipliQie  gloria»  iMore  m» 


m 


HOlltUA  XIX. 


780 


ratui  iocedit.  QuiBCumque  ilaque  maier  est,  filios  4  luente  solemnitate  tm^  susp^asas.  Non  est  utilit 


suos  hoo  honore  dignos  judicet :  ac  sub  istaquam 
didlcLitisadliortationedoceatyUt  discant  cceiestium 
legum  instituta  servare.  Qui  autem  Cbristonostro 
serTiunt,fortissimorum  yirorum  pugnas  imitentur. 
IUa  mater  probat  se  amare  fiiios  suos,  quee  hoo 
quo  mundus  nititur  errore  depuiso,  de  fructuyen- 
tris  soi  hostiam  Deo  tradiderit,  ac  se  suosque  Do* 
miiio  quotidie  immolatura  iibenter  obtuleritt  Sed 
quo  faciliusiliius  cGeJestis  virtutis  insignia  obtinere 
possimusyOontemnendasuntnumeraethonoreshU' 
jus  seeculiy  qusa  humanos  oculos  vanitate  suadente 
decipiunt.  Hoc  autem  apud  Dominum  acceptabile 
coAstat  esse  saerificium,  si  prselato  coslesti  honore 
saculum  ccBperif  despioere, 

HOMILIA  XIX. 

De  Quadragesima, 

I»  Si  respiciamus,  dilectissimi,causam  prfidsentis 
solemnitatis,qu»  nobis  spem  salutis  fistern»  futuras 
resurreetionis  lege  commendat^  non  ab  re  est,  si 
omnas  hos  in  lielitia  dies  ducamus,  atque  ilia  di- 
strictioris  vitsi  studia  temperemus.  Sed  io  boc  mihi 
aliquoties  displicet  IsBlantium  chorus,  quod  putat 
homo  totum  sibi  iicere»quidquid  Quadregesimss  tem- 
poreilii  religiow  deputaverat  discipliniB.Undenulli 
dabiumestpnecedentia  ofBcia  in  confusionem  ve^ 
oirSySinescias  custodirequfficumquead  purificatip* 
uem  anim»jejuniorum  et  vigiiarum  labore  te  coa- 
stHerit  oomparasse.  Cito  autem  iUe  qu»  sunt  com- 
pftrataresciadit,qui  immemor  spiritaiium  m  uoerum 


servug,  qui  feriatos  dies  ad  hoc  ejspectat  ut  dor- 
miat.  Major  sollicitqdo  agricoiee  maqet,  postquam 
diutino  terram  laborecontigerit.  Vigil^ndum  igitur 
est  primumi  ne  forte  cooimeadata  sulcis  semina, 
autferaprflB^umptuosasibivindicatji^utavisinsidio- 
sa  contempat.  Sequitur  ut  e^  otio  \n  usqm  aqutt 
bibulafossadeducatur,  nesupervenieqs  t^eropestas 
puliulantiagerminaautoccidataul  rapiat.Opus  es( 
etiam  herbas  veiii,  et  aridui^  ci^spitep^  sarpi)lo  ope- 
raatemoUiri;  ac  per  illos  quo§  sibi  agripQleB  vin- 
dicantferiatos27  ^ies,  improt^qrp  mm^  c|rcum- 
ducta  sepe  prohibere.Taatus  est  enjm  amor  alendffi 
vit8e,tantaprovidenti£Bcura,t^tumpulturaBstudium, 
utnec  tunc  quemquam  otiosumesseconyeni^t^cum 
^  agricolffi  aristafructus  perfecto  flore  oQmmendat. 
Nam  solentadultae  messes  spinis  ^crescentibus  imr 
pediri ;  atque  illa  quffi  in  spe  maluritati?  co^^tituta 
sunt,  alieno  semme  suSbcari.  Ita  iqtelligendua^  et 
multa  agricolffi  studp  cre^erp,maxiflaaquflBque  per 
negligentiam  deperire . 

3.  Sed  dicis  forte,  OmWB?  negljgentifts  solpmw- 
tatis  ei^cupiaat.  OmpiJ>H9  sine  dubio  peripwlis^Mbja» 
cet,  qui  vitau)  suam  quolib^^  teajppre  ^gllgentiqB 
iradiderit.  N^i^quaqi  den^iua  equis  o(io  depi^taiis 
bene  frena  laxautur.Jta  et  post  biemis  rigorem  c;to 
inebriataaquis  terral^xuriat.  Video^us  (9^am  fr^- 
quenter  navigiamarisportu  proximo,quij^^ce^tibu9 
remis,  subilavi  iojcurr^e  naufr^gifs.  Ad  hflBcergo 
respicientes^  fratresdilectissimi,ita  Yiim  nostjra^  or'* 
dinem  disponamus^  ^tpri^xolococastigemusill^m 


emiaUbatdesideriisacquiescit.Oportet  enim  iater  ^  conviviorumluxum,quateQusanx>bis(jlesi4eriacar' 

nis  fugUiva  discedant.  Non  ^itur  ideo  dico,  quasi 
adeo  sit  abstinendum  a  cibis,  ai^t  ia  toti;tm  parcea* 
dum  poculis :  quia  licet  sint  ad  crucem  parata^  ta- 
men  semper  sustinenda  sunt  corpori^.DispUcet  mihi 
solum  in  his  diebus  insatiabilisgula,atque  illa  vea- 
iri9  infructaosa  co,a^mercia  :  displicet  profusim 
ebrietate  convivium,  ^per  iQisfxi  noctej^  i^dit^rio 
ezpositum.  Excedit  profecto  discipl^modum,  si 
quis  plus  bibat  quam  sitial.  Quid  igitur  iipud  iJlof 
exosum,  ubi  prapter  «brietajtis  vitiun^^  eiiam  detrif 
menta  conveniuntfacultaitvm?  Qqis  {ui|em  ferat  illa 
danana  vinolentiflB^ubi  plus  vergLtur  ejl>rietat^$  cau^ 
quam  bibUnr  ?  aut  quis  apparatum  illius  triclinii  li- 
benter  aspiciat;  in  quoomniapereuntis  vini  odore 


qaiBdiximutgaudia,illam  religios«B  disciplinffi  viam 
teneri,qtt8Baoa  dubieDomiaohominemboaffivoiua- 
tatis  iosiouil.  Cui  si  sciremus  condignam  legibus  ser^ 
varereTareaiiam,  nullam  gehenna  susciperet,  aul*- 
Jum  perpetuffi  mortis  pcena  damnaret.  Omni  ergo 
itudiooobisagendum  est,dilectissimi,  ne  purificati 
corporisconscieatiamindulgentianimiflB  remissionis 
impugoat:aon  tantum  dierum  illorum  observatiooe 
coBteQti,quosannuaiim  jejuniorumcura  commea* 
datLieethaocipaamaliquantisobinutilem  soamuai 
it  iosatiabilemgulamoonstetingratam.Quidumad 
sanetv  Pasch»  dies  desiderio  instigante  festinaAf 
accusaodo  vigiliarumstudiacontinentiae  bona*  P«r 
sehaeoovivia^jei«miacopiofta.Quasire  vei*aqifiod 


Qua4ragesiam  dies  prohibeant,  licito  fieri  solea^  D  sordescunt?  Nam  ubi  supercurrit  n^ri^^rret  a.e- 


oitas  «otiv«  permittat*  et  io  absolutiooe  jejuoii  dar 
ta  dt  JieeoUa  peceaodi. 

2.  Ideo  oemo  putet  ex  eo  omoia  sibi  Ucer^, 
qokt  videt  distrboiioris  vite  temporapridterisse.Sor 
lel  eoiKi  omoem  hooestfls  vitaB  statum  remissio  i«- 
coota  decipere.  Noi»  lestimet  iUe  ebrietati  aliquid 
futsse  parmissom,qai  videt  constituto  tempore  cesr 
sare  jejunium.Non  eredatoienteshominum  somoo^ 
leotift  deputatas,  qui  videt  juges  vigilias  superve- 

•  Totamhancsententiam  faciunt  perobscuram  tum 
t)missaeinteppanctione8,tam  vox  una  corrupta,  quam 
m  hoae  modum  budc  emen^ainis:  AoctiiaMlo  mgiiuk' 


cessario  turpi  squaiore  convivium,  perit  p^ofecto 
jquidquid  hydria  plena  susceper  it. 

4.  Videat  ergo  qui4  f  uturuo^i  sii  cui  ebrietas  placefy 
atqve  od  hffic  quffi  dicturi  sgimus  animum  sapienter 
accommodet,etnon  di^cile  causam  su»  infeliciitatii 
agooscet.  Si  oleo  nimio  vas  compleveris,  ad  of  par 
tulum  recurrit  fervens  unda  vendenuflB»et  cum  fcBdi- 
tate  revomet  quidquid  ex  ni  mletate  susceperit.  Vlde- 
musetiamfrequenterexundantevinocaprinigeneris 

rum  ttudia  :  continenliaf  bona,  parca  convivia,  et  je- 
j%Mnia  copioia,  ete.,  mutata  voce  Pascha  in  islam 
jMfiie,  suui  oimtiem  niter  tieatiiattor.  Baun. 


7Si 


S.  VALERIANl  tDPlSGOPl  CEMEL1ENSIS. 


{51 


Yasa  corrumpi,etundi8  luctantibus  cuppasfiguliri- 
mas  aperire.  Nihil  profecto  liceret  morti,  si  scirent 
miseri  cansasTitare  pereundi.Debilitatisautem  viam 
rounit,  qui  infirmis  corporibus  plus  aliquid  oneris 
imponit.Ita  est  ut  dubie  coeptum  iter  peragat,  quem 
]njustifasci8pondu8accusat.Moneoitaque,diIecti8- 
simiyUt  si  quis  Ghristo  nostro  placeredisponit^primo 
loco  desideria  gulae  castiget,qu8B  ebrietate  famulante 
magistra  soletesse  damnorum.Deniquehincnudi- 
tas^hinc  mendicitas^hinc  solet  aliquantis  venire  ege- 
stuosa  paupertas^ta  SaiomoDediceDte:Ofiintse6rtofiti# 
pannisveitietur(Prov.  xxiu.  21).  Perseverent  magis 
in  bonis  illi  fiructus  continenti»,  quibus  videtur  Do« 
miDO  QuadragesimaBdiebusdevota  jugiter  menteser- 
vire:  ne  cum  forte  nospossidendos  negligentias  de- 
derimuSfVideamiirstudium  honest»  vitffi  tempori* 
bus  solum  prssUtisse,  non  moribus.  Quid  prodest, 
si  te  Domino  quadraginta  diebus  bonum  exhibeas,et 
una  die  f urore  impiffi  crudelitatis  offendas  ?  Quid  j  u- 
vat  per  multa  temporum  spatia  pudicitiaB  servasse  re- 
verentiam^  sipostmodum  adturpefacinus  luzuriain- 
stigante  rapiaris?  Quid  prodest  cupiditati  ad  tempus 
fraudem  fecisse^sipost  tantos  misericordiie  fructus 
quos  tibi  manus  larga  contulit,  ahenis  damnis  et  la- 
crymis  delecterist  Perit  profecto  quidquid  gratisB 
homo  per  multos  annos  justis  operibusacquisivit,si 
sub  unius  horsB  spatio  quocumque  turpis  vitae  depra- 
▼etur  errore. 

5.  HsBC  est  igitur  servand»  disciplinae  ratio,ut  iD- 
tegritatem  in  te  nutrias^  castitatem  diligas,  pacem 
colas^atque  omnia  quae  iuiquitati  serviunt,submetu 
discipIiD83Confundas  ;  itaut  superiori  nonsuperbiat 
mediocritasyueo  despiciatur  in  personarum  compara- 
lione  paupertas.  Sicut  autem  magnum  est  semper  ser- 
visse  melioribus:  ita  utileest  et  gloriosum  bnmiliari 
personae  reverentiam  prflBstitisse :  quia  inquantum 
homo  dignitate  prseditus  humiliatur,  attoUitur,  ita 
Domino  dicente :  Qui  $e  exaltnt,  humiliabiiur;et  qui 
se  humiliat,exaltabitur(Maith.xxm,ii),  Humilitatis 
itaque  ante  omnia  via  eligenda  nobis  est,  quae  nec 
odiis  subjacet,et  multum  semper  amoris  acquirit, 
ita  Apostolo  dicente :  HumilibusDeus  datgratiam, 
superbis  autem  resistit  (Jac.iY,  6).  Cogitet  ergo  quis 
higusmodi  labore  iniquo  de  pcena  dubitari  futuri  ju- 
dicii,  qui  yidet  adversus  sese  pcBuam  coelestis  ira- 
cundiflB  commoveri.Quam  siquis  humilitate  prseve- 
nerit,  non  difficile  erit  ut  in  coelesti  sede  locum 
oternae  possessionis  inveniat,de  quo  ille  diabolus  su- 
perbia  operante  depulsus,sententiam  perpetuie  dam- 
nationisezcepit.Sectemurergohumilitatem,8obrie- 
tatem,  continentiam,  pudicitiam;elaboremusobti- 
nendo  studio  sanctitatis ;  ut  vitanostra  Dullis  dam- 
nis  animae  concutiatur,  nullis  unquam  apud  Domi* 
num  odiis  addicta  suspiret. 

HOMIUA  XX. 

De  avaritia, 

i .  Asserunt,dilectissimi,auctore8omnium  curatio- 
num  diTersis  doloribus  medicinae  beneficia  diyersa 


A  competere,etsinguli8infirmitatibussiDgulaqua»que 
beneficium  peculiare  praestare  ;ila  utdoceanlto- 
mcDtiaaut  ferro  debere  compesci,  aut  medicaminii 
confectione  moDiri :  latentia  meliusesse  poculisio- 
dagari  .frigida  corporum  ferventibuspasci,ealidiora 
frigidioribustemperari.Ego  vero  inopcrediviosiD- 
stitutionis  aliter  sentio.  Nam  si  illam  Epistolam  ad 
Timotheum  factam  recensealis,  invenietis  subuoo 
medicamine,  et  unius  vulneris  resecatione  multas 
yaletudines  posse  curari.  Quod  autem  istudvulnus 
8it,in  quo  infirmitates  divers»  conveuiunt  et  morti- 
feros  dolores  operantur,  sanctus  apostolus  Paulos 
evidenter  ezposuit  dicens:  Radix  wnnium  malortm 
est  cupiditas :  quam  quidamappetenteserraverunta 
fide,et  inserueruntse  doloribus  muUis  (I  Tim.  vt,  tO). 

Ij  Tractandum  est  crgo,  dilectissimi,  quo  opere,qao 
laboredebeattantacriminumsilvasuccidi.Sedprias 
concurrentium  undiqueid  unumomniumvitiorom 
causas  debetis  agnoscere,  et  singula  quseque  uode 
descendaDt,quo  vadant,qui  deformitatis,quid  dolo- 
ris  ezhibeant,diligenter  inquirere.Mazimaenimspes 
est  recuperandee  salutis,  fontem  nosse  languorJs. 

2.  Radix  omnium  malorum  est  cupiditas.  Et  vere, 
dilectissimiysirespiciamus  ad  singulaqoibusabioi* 
tio  vitam  suam  habendi  studio  conditio  humana 
prostituit,nihil  est  malorum,quod  noncupiditasaul 
concipiat,autparturiat,  autpascat,  28&utDutriat. 
Ex  hoc  enim  fomite  videm  us  pullul  are  odiorumcau* 
sas,  hinc  evenire  criminum  pugDas,hinc  fratemas 
aciesinstrui,  hincamicitiarnm  foedera  dissipari.Ne- 
mo  ergo  singulis  iniirmitatibus  propriidoloriscri- 

^  menassignet.  Namcum  omniavitiaconstentoomi- 
nibus  suis,  pendent  tamen  sceleribus  alieDis.  Vid^ 
mus  igitur  superbiam  vanitatis  tumorecompoDi.el 
humillimumquemquearrogantiiBCODtagioDemoTen. 
Quem  si  inter  aequales  positum  subito  forterespieias, 
alium  judicasesse  quam  fuerit,itaelatumverbisio- 
cedere,et  tumenti  aspectu  aspicias  adcoelumooUuffl 
portare,  ac  paupertatis  beneficio  diu  dausum  iter 
linguas  verborum  muDire  ponderibus;  atque  intao- 
tum  fastidiosi  oris  verbadisponere,  utcumipse  v^ 
lit  loqui,  alium  nolit  audire.  Sed  haec  quamvissiol 
per  se  gravia,constatillecebriscupiditatisaoimari. 
Cessatdeniquedivitiarum  pompa,  et  nontamfaciie 
invenies,  qui  superbise  laboret  invidia. 

3.  Radixomniummalorumestcupiditas.CumBW 
D  per  singula,  si  Tidetur,  et  invenietis  quantis  malis 

pullulet  vitium  cupiditatis.  Ecce  armatur  vicinitas 
frequenter  ad  litem  :  unde  est,  nisi  quod  hicforte 
terminos  transcendere,etcespitem  juris  alieoicogi- 
tat  occupare?Quare  non  occurri  t  oculis  illa  seotentia: 
Ne  transeatis  terminos  quos  posuerwitpalresvtstri 
(Prov.  zii,28)?  Ecce  fit  primum  in  hoc  loco  de  pro- 
prietatecontentioietdumsuamquisquecupiditatea) 

verbis  fovet,stimulum  litis  accendit.  Crescil  postmo- 
dum  deconteutione  causatio:  atque  utinam  boe  so- 
lum  sufficeret  cupiditati  !  Illud  gravius,  est,  qiiod 
dum  nemo  vultinchoatSB  calumnisBfacere  jactoram» 
pervenitur  ad  rizam.  Armantur  serviyincitantorpro* 


753 


HOMILIA  XX. 


754 


piuqui»  6k  in  alierius  lucrum  pectus  opponitar  alie-  A  ordinantem.  Nec  difficile  est,  quod  pejui  est,  cui- 


nutn.AQimatur  viuo  furorconductus,etefTu8as8an- 
guisfit  prelium  possessiouis.  Aperitur  postmodum 
legibus  forum;etdum  ulUouis  locusqu8Britur;con- 
geminatur  homicidium.  Videmus  etiam  frequenter 
acies  cupiditate  componi,  dum  aut  hic  vult  videri 
ditior,  autille  erubescitesse  pauperior.  Quibusin- 
ter  se  flBinulaQlibus  perlclitaiur  interim  vicina  pos- 
aessione  consortium,  dum  quaBrit  quis  primus  in- 
▼adat,  etcogitatutimmuQepossideat.ltatit  utdum 
cupiditas  qucerit  augmentum,patrimonium  vacillel 
alienum. 

4>.  Quare  non  cogitant  istiillam  seQtentiam^quflB 
dicit:  StuUe,hacnocte requirelurateanimatua;hcee 
quceparastieujus  erunt  (Luc,  xu,  20)? Ct  vere  nibii 


quam  invenire  personas,  aotscelere  conjunctas.aut 
pretio  comparatas.  Imitatur  biciufelix  subscriptio- 
nem  malus  alienflB.Ita  scripturam  quam  testator  non 
instituityCupiditas  calamo  sflepius  repetcQte  componit. 
6.  Radix  omnium  malorum  et  cupiditas,  llic  ad 
confirmaQdam  fraudem  armat  perjurio  falsitatem,ille 
alienis  litibus  corruptum  nonnumquam  pectus  op- 
ponit.Iia  sub  unius  cupiditatis  vitio  facultas  et  ac- 
quiritur,  etlaceratur.  Ubi  estquod  dicit  Scriptura  : 
Faltm  testis  non  erit  impunitus  (Prov,  v,  19)  ?  Cui 
hoc  imputandum  putamus,  quod  inter  illos  quos 
audimus  aliquoties  criminibus  interfuisse,etiam  in- 
nocentes  in  crimen  vocantur  ?  Venit  enim  frequen- 
ter  inquestione  suspicio  ;  et  cum  apud  alterum  re- 


eststultiusqu8Breredubiaetacquirereperitura.Quid  ^  sideat  furti  culpa,  ad  alium  transit  pervasionis  in- 


enim  prosunt  bominiopes,  quss  ad  hoc  solum  con- 
gregantur  utpereaQt?,Certe  te  moriente  remanet 
caspesavaritia  propagatus :  reliuquitur  ampliatapos- 
sessio ;  etquamvissitiQalieriuspotestatem  transfu- 
sa,testimonium  iamen  sui  sceleris  servatura.  In  quo 
lococogitandussemperillepropheticussermo :  Vce 
iUi  qui  jungit  viilam  ad  mllam.  Sed  dicis,  Lego 
pareniesfiliis  thesaurizaredebere (11  Cor,  xit,  14).  Ex 
bac  ipsa  sententia  potes  agnoscere  quid  profece- 
rit  pietas  tua.  Cccead  alium  transeunl  divitiarum 
tuarumornamenta,  et  tecum  remanet  persuasionis 
invidia.  Apudalium  facuUatum  tuarum  pompare- 
sedit.  ct  tecum  poeua  migravit.  StultitiflB  genus  est, 
aliis/ecisse  lucrum,ei8ibi  parasse  supplicium.Nam 
ita  dicit  Apostolus :  Qui  voiuntdivitesfieri,incidunt 
in  tentalionem  et*laqueum  diaboii  (I  Tim,  vi.  9).      ^ 

5.  Sed  nec  longo  intervallo  ccBlesUs  sententia  di- 
strictionis  suab  exserit  potestatem.  Nam  quodam 
modoper  gradusad  ultiouem quamdam  prflBterito- 
rum  actuum  vitiorum  incrementa  succedunt.  Denique 
hic  parricidali  animo  aut  patris  vitam  increpat,aut 
matris  mortem  exspectat.Tueaturillum  forte  abhoc 
crimine  causa  debitflB  haereditatis.  Verum  est :  sed 
quamquamlegltimushflBressit,noQ  tamen  siQecupi- 
ditatis  vitiosuccessiouis  volacomponit.Velletdeni- 
que  uQicus  esse,siposset :  modo  de  patris  morte  co* 
gitat,modo  de  fratris  vita  suspirat.  Nou  est  hoc  siQC 
Qrandiscelereiropietatis.NamquisquehomiQumpa- 
reoti  vflB  mortis  exspectatioQe  aQimam  pa8cit,parrici- 
dali  criminein  haereditate  succedit.  Inquo  loco  cu- 


vidia.  Ita  dum  augmeutum  facultatum  quaeritur, 
etiam  bcQe  acquisita  lacerantur.  Sic  fit  ut  aJiquoties 
desceudat  ex  cupiditate  falsitas,  etex  falsitate  pau- 
pertas.  Badix  omnium  malorum  est  cupiditas,  Uude 
estquod  videmusiQter  se  frequcQter  armatas  stare 
legioQe8?Quid  autemaliud  est,  uisi  quod  autille 
alieQaoccupare  quaerit,  aut  illeoccupatacustodit? 
Inde  descenditquod  aliquoties  de  imperii  potestate 
contenditur,et  deprimatus  ambitione  certatur.Om- 
nia  profectoin  pace  consisterent,  sihominem  im- 
perandi  cupiditas  non  removeret. 

7.  Radixomnium  malorumest  avaritia,  Requira- 
mus  cujus  sit  vitium  quod  tenui  tabulato  hominis 
vita  committitur,et  dubiis  casibus  pelagi  incerta  ten- 
tantur.  Nonne  cupiditati  ascribendum  est,  cum  su- 
perveuieQte  procella  altum  mare  uauticus  clamor  in- 
cusat  ?Nonne  ad  cupiditatis  recurrit  invidiam,cum 
scrupeis  rupibus  naufragum  corpus  illiditur,  ettu- 
mentia  aquismembraignotislittoribuspelagi  unda 
jactantur  ?.Numquam  seprofecto  nautanavigio  cre- 
didisset,nisi  navigandi  desiderium  negotiandi  cupidi- 
tas  incitasset.Fertur  denique  homo  undis  voto  qua- 
druplicandflB  pecuniflB,portatur  aurum  ut  reportetur 
cum  falsitate  perjurium.Numqnam  enim  negotium 
sine  fraude  agitur,  ubi  ad  hoc  solum  viliua  emitur, 
ut  charlusdistrahatur.InquaTeetiamsi  votishomi- 
num  29  navigatio  quieta succe88erit,non  sinenau- 
fragio  est^cum  iutervendeQtem  etementeminiquis 
aut  ponderibu8,aut  mensuris,  quis  autoperatur  aut 
patitur.Quare  isti  non  cogitaQtillam  sententiam  qu» 


piditatis  impulsu  nutriuutur  iuter  cohaeredes  odia.  D  dicil  :Sicutmensusfueris,metieturtibi(MaUh,Ynfi)J 


Necdum  funus  efifertur,  et  jam  testamenti  tides  juris 
interpretatioQe  vacuatur.  Alterde  subscriptioue  pa- 
Irls  disputat,  alter  de  fratris  persoua  desperat.  Hic 
astruit  scripturam  Qonstare  testibus,  jlle  assignat 
testameQlum  QOQconveQire  temporibus.Ita  vacillat 
prsedium  in  collisioue  causarum ;  et  quodacquisi  vit 
araritia  pareQtum,perditcupiditasiiliorum.  Audite 
Scripturam  diceutem :  Ne  coticupiscas  rem  proximi 
tui{Exod.  XX,  17).  Caumerari  nou  potestquautis  mo- 
discupiditassaeviat.CccenbitestameQtumprofertur, 
statim  de  falsitate  cogitaiur.  Quaeritur  quis  mutum 
audieritloqueutem,  quismorluum  hffiredes uoverii 


8.  Crubescimus  illa  dicere,dilectissimi,qu8B  luxu- 
ria  ageute  deferuntur  cui  descendit  ex  cupidiiate 
commercium.Frequenterigiiurconjugalispudorpe- 
cuniffi  taxatione  vile8cit,et  diu  incontaminata  virgi- 
nitas  sub  parvo  auri  pondere  prostituiafidem  integri- 
taiis  amisit.Tantaest  apud  aliquantos  cupiditas.ut 
venalis  pudor  pretium  foeditatis  inveQiat.Namita  ad 
corruptiouem  corporis  pecuuia  studiose  pensatur, 
quasidignum  aliquidcomparetur.Infelix  profectoeit, 
qui  pluscupiditati  consulitquam  pudori.Damnaiie 
est  promiss8ehflBreditatisgraliam,integritatis  fecissa 
jaciuram.  Videte  sub  unocrimine  quam  diiiimile 


»55 


S.  VALERIANI  EPISCOPI  CEMELIENSlS  EPISTOLA  AD  MONACHOS. 


m 


commercium  cupiditatis.  Hlc  t>ecuniam  dedit,  lii  A  circapauperesexpensandaDomiuolargaerogatioDe 

corruptionememeret;  illa  pUdoretii  perdidil.ut  pe- 

cuniam  compararet.Nihilenimsine  cupiditate  agi- 

tur,  quotiescumque  peccatur.  Namsiremoveasor 

namentorum  cnltum,  nullum  patieris  in  corporis 

contaminatione  naufi^agium.  Cesset  denique  auri 

desiderium,  et  nec  conjugalis  Odes  p^rit,  nec  Vlr- 

ginalis  integritas  erubescit. 

9,I\adix  omnium  malorumest  avantia,  Hicprodi- 
tionis  arguitur,ille  delator  alieni  criminis  accusatur. 
Quis  dubitet  quod  secretum  pectoris  oblatae  pecutiiaB 
pondus  irruperit  ?  Nihilclausum  constat,quodauro 
argentoque  non  pateat ;  nihil  occullum^  quod  non 
pecunia  indagante  sit  cognitum.  Unde  periculose  illis 
conscientise  fides  creditur^quibuscupiditas  domina- 


commendat,  aliaillosquos  reconditfleperscelusfa- 
cultates  accusant.  Istis  denique  annumeratur  ad 
8upplicium,illis  veroparatur  ad  regnum^ita  Dotnino 
dicente  :  Veniie,  filti,  possidete  meeum  regnm  pa- 
ratum  vobis  a  constitutione  mundi.  Bsurndy  eidt- 
distis  mihi  manducare ;  sitivi,et  dedistis  miht  hibm\ 
nudus  eram,  et  vestistis  me  (Matth.  xxv,  34-36). 

40.  Sit  6rgo,dilectissimi,unuquisque  vestrum  ina 
pecuniaequalitate  contentu8,qu8e  gratiam  salutisa^ 
quirat,non  qutt  causam  damnationis  accendat.Casti- 
gemus  itaque  prlmoloco  cupiditatem,  si  volumusnt 
otnnium  vitiorum  vincamus  errorem.Nemo  appelat 
aliena,et  nonestqui  Inimicitiarum  laboret  iavidia; 
nemo  impetatconsortium,etnullume8t  depertasioDe 


tur.Haberetprofectointegritastotumsecretum,si  in  g  eertamen.SitunusquisqueconteDtu8propria,etoulla 


aliena  domoproditrix  pecunianon  haberet  ingres 
8um.  Radixomniummalorumestcupiditas.  Ecceille 
Dominusac  Salvatornoster  exitumvoluntariaePas- 
sionis  vitio  aliense  cupidita  tis  implevit.  Legimus  dam^ 
nationem  Redemptoris  nostri  tringinta  argentels 
comparatam.Sed  sicut  vidistis  proditionem  et  cu- 
piditate  venire,ita  debitis  agUoscere  datnnationem 
ex  proditionedesr.endere.Proditus  quidem  ductusad 
supplicium,  sed  prodilor  currit  ad  laqueum.  Ecce 
quid  fructushabet  cupiditas :  pecuniadamnationis 
adcomparationem  sepulturae  reposita,hocestfune* 
ribus  deputata.Inteiligite  ergojfi  quo  slalusit6ulpa 
cupiditatis,  cum  in  damnationem  venerit  pretium 
proditionis.  Nam  et  apostolus  Pelrus  dicit :  Pecunia ttia 


est  de  occupata  possessionecansatio.ContemDeau- 
rumet  paratum  evanescithomicidium ;  necparrici- 
daliaodia  seruntur,  sicupiditatis  oculus  eastigettir, 
Non  est  in  quo  haeres  erubeseat,si  qiiis  ad  mediocri- 
tatem  portionis  suae  contentus  accedat.Nonsitqni 
pecunln  augmentum  queerat,et  neminem  culpa  pro* 
ditionisaccusat.Si  non  requiras  lucrum,tlullumpa- 
(ieris  in  tempestate  nauf^agium;  et  cum  agelli  tai 
otiosUs  8ecretacu8todis,alienum  periculum  seeurai 
aspicies.Vitare  ista,dilectis8imi,per  singulosgradus 
forte  difficile  e8t,et  laboriosum  multis  simul  hostibai 
pbr  diversos  errores  occurrere.Quaerendum  est  ergo 


compendiunbelli,  et  auctorlitisrequirendus^utcam 
illo  nobis  sit  pugna,  a  quo  processit  injuria.  Non 
tecumsitinperditionem  (Act,  Vni,  ^).  Forte  si  aliquis  ^  dhimdubielegiones  armisinstructaspoterisviDcere, 
destultisetavarisqui  sibidehocsententiablandia-      sityrannumpotuerisobtinere.TotamautemcaDsam 


tqui  I 

tur,  et  praeferat  quodaudit  secum  suam  pecuniam 
migraturam.  Nihil  votis  istiusex  hac  parte  subtrahi- 
mus.Ventura  quidemtecum  est,non  utputasador- 
namentum  corporis,  sed  ad  testimonium  falsitatis. 
Non  tamenad  illosest  ratio,quos  misericordia  co- 
mitatur.  Alia  illos  manet  causa,  quos  pecunia  sua 


tyrannum  potueris  ( 
beliifinivit,qui  auctorem  pugnae  auperavit.lnstruamui 
ergo  virtutum  acies  adversusparatas  scelerumlegifl- 
nes.  Sed  ante  omnia  adversus  ipsam  que  capot 
belli  est,  hoc  est  cupiditatem,  flde  auxiliaote  po- 
gnemus.  Ita  non  difficilis  erit  de  illa  qaam  diximus 
vitiorum  labe  victoria,  matre  captiva. 


S.  VALERIANI 

BP16C0PI  CBMBUBN8IS 

EPiSTOLA  AD  MONACHOS 

De  virtutibus  et  ordim  doctrince  apostolicce 


30  ^positae  mihi  votorutu  circa  me  vestrorum 
sarcinflB,  et  si  interim  corpore,  ut  scriptum  est,  ab- 
8ehs,pr8esetistamenspirituacmentesuccedo  (I  Cor. 
V,  2\Coloss.  n,  5).  Nec  parum,  ut  reor,  dilectioni 
Vdstfffi  offlcii  atque  amoris  exhibeo,quia  vosquoque 
in  spiritu,non  in  carnc  agere  confido,  dicente  Apo- 
stolo  :  Quicumque  in  carne  sunt.Deoplacere  non  pos- 
suni.  Vos  autem  in  carne  non  esds,  sed  in  spiritu,si 
tamen  spiritus  Dei  hahitat  in  vobis  (Rom.  vii,  8,  9). 
Nec  sane  incognitam  spiritalibus  viam  teneo,si  AeHi- 

*  Has  duas  voces  quse  in  Sirmondi  editione  de- 
erant,  restituit  Gotelerius  in  notis  ad  Canones  Apo- 


D  flcationis  vestraB  sollioitudinem  sermonibuseloquii 
epistolaris  expromo;  preecipuum  beatissimi  Pauli 
exemplum  pree  manibus  habens,  quem  sequi  cupi- 
mus,  etsi  consequi  non  valemus.  Etenim  etsi  nos 
comparatio  illius  in  nullo  recipit,  vobis  tameo  obe- 
dientia  eotum  est  coaequanda  quos  edocet.  Ut  do- 
ctrina  ordine  constituto,  cum  RonAms  (Rcm.  i*  S) 
praedicaricredulitatem  vestram  in  totoorbecupieo- 
tes,  •  cumCoRiNTHn8(IICor.vi),  6)8ecundaemenda- 
tione  correcti,  paceintegra,  charitatenonflotainvi- 

stolorum,  g  76  tom.I  PP.  Apost.  pag.  453.  edit. 
Cler. 


787 


TH.  «ATNAtJDl  APOLOftlA  PftO  S.  VAtBRIANO. 


7M 


eetnToa,  tlt  scripttim  est  (I  Cor.  xvr,  20 ;  lt,im,  it).  A  numed  summam  abstarsi  cofporl«  ptrrffloationem 


sanctoosculosaluletis.  Cum  GALATis(GaL  iv,  10,30, 
^l  ^mensium  temporumdierumque  observationere- 
jecta»  repadiantes  mutidum  ao  sequente»  Deum,  non 
aticilJaevosfllios  intelligatia,sedliberaB.  tJtin  vcrbo 
yeritatis  cum  Ephksiis  (Ephes.it  13;  iv,  5)perma^ 
nenies,  unum  Dominum,  unamfidem,  nnum  Deum 
patrem  omnium,  qui  superomnes,etperomnia,et 
ifl  omoibdstiobiftest,  noveritid.  CumPHiuppENSiBcs 
(Philipp,  ij.  U,  i5),irreprehensibiles  et  simplices, 
oanoia  eine  murmuratiode  et  hnsitayonibus  facieDiea^ 
io  medio  ientispravasioutluminarialuoeatis.Cum 
CotOssEWSiBtJS  (Colois.  tit,  16)  vefbo  Christi  lu  fobis 
abuDdanterhabltant6,iDvicem  vos  psalmis,  hynmis 
eieaBticis  spiritualibus  dooeatis.  Cum  Tubssaloni- 


complevit,quianihil]est  tam  Deo  proximum  quam 
hominem  non  esse  corruptum.  Attendamusquippe 
post  haeo  oircumBpeotius  quid  seqoaUir.  Fugitivua 
quondam  domino  famulusredit^et  conditioconver- 
sione  mutatur  (/'/U/em.  Apostolicis  vinculis  genltus, 
ad  utilitateminutilis  proficit;nec  lolum  in  fratrem, 
sed  etiam  in  eharissimum  fratrem,gradumoonjuncU>* 
mm  nominom  fastigio  transcenditanhnanim  t  tm 
tantum  appellationis  meretur  vinculum,  sed  etiam 
amoris  affectum.  Ad  hoc  enim  Domioi  diguaiione 
perducitur  paracastitatsobrielate  nntrita,  ui  quod 
parcitas  vini  euravit  hi  Timotheo,  qoodabsthieotia 
et  continentia  purgavlt  in  llto,  id  ad  Indulgentlssl- 
mam  iibertatem  aecrescai  m  OMEtiifo.  Hacet  ezse- 


otHBiBus  (I  thBS94  IV,  1^3;  V,  17)  volUDtatem  Dei  g  qoendadoctis,  etagnoscendasuntimperitis;  qule 


abstiaentes  a  foroicatlone  sectemini,  orati  tes  sine  lo 
termissione,  omnia  probantes,  qufiebona  suntreti- 
nentes.  Dehinc  priecepii  ordiaem  oum  emni  lai»ore 
seetalitei  :ut  diquis  operafinon  vullineomandueet 
(II  TAeSi.  Ui,  10).  fpse  enitn  est  panis  qui  de  coelo 
de6cendit(./oan.vi,  5l,  59);cuiadmiscerineminem 
deeeli  nisiopera  quibus  illedeleoiatur  exeroeat  Ut 
TiifOTtfBus  vobifl  forma  sit,  etiam  post  diuturnam 
aquam  vlno  modicouti  prfficeptus,  adsustinendum 
stomachum  (I  Tim.  v,  23),  non  ad  opprimendum  : 
quia  quamvis  geminis  commonitionibus  erudiaturi 
nisi  quis  sobrius  fuerit,ministerium  suum  implerenon 
poterit  (11  Tim.  iv,  5).  Ul  Titi  vos  informet  exem- 
plum,  nonsolum  sobriosessedebere,sedetiamconti- 


sicut  scriptum  est.et  igtioranttamors  est  (I  Cor.xif, 
3d)y  et  fides  sine  operibus  mortua  esi(Jac.  tt,  26), 
Gemina vobis  ratio  adhibendffi  observationis incum* 
bit,  sciendi  cura,  cumlaborecomplendi;quoniam, 
eaquffiin  divinis  eloqniis  prfficipiuntur,non  solumiMM 
facere,  sed  etiam  ignorare  peccatnm  est.  Hebraos 
denique  in  ezemplum  consummaiffiperfectionis  as- 
•nmens,contemptnniprmentiumrcrom  obamorem 
ccelestium  iosinuoprffimiorum.  Ut  si  forte  quispiaot 
Vobis,  aut  persecutlonis  pondus  intulerit,  aut  dlri- 
pueritnniversaquo  vesira  sunt,  vos  quoquenobile 
illud  ac  singulare  testimonium  quod  in  exiinla  somm 
laode  venerando  Paulus  ore  deprompslt^non  dispafi 
sanctffi  imitationis  prosequatur  afTectu,  quo  ait  i 


Dente8;quiaomDiamundamuadiS|Coinquinalisauiem  ^  Nam  et  vinctis  eampassi  esiis,  et  rapinam  bonorunt 
el infidelibus  niliil  ost  mundum  (Tit.  i,  8,  45).  Deni«     vestrorum  cwn  gaudio  suseepistis  {B§br.  x»  84)« 
que  haecapostolicae  conclusio  tota  doctriuffi  mystici 


THEOPHIU    RAYNAUDI    S.  J. 

APOLOGIA  PRO  S.  VALERIANO, 

EPI8G0P0  GEMfiLIBNSI, 

ADVEBSUS  NIC.  CHICHON. 


PIIOLOQUIUM. 

Agsndi  pro  Valeriano  eausce  $t  modus. 

33  AdorancssBquecum  scdatoccasio,  necfaculias 
deesC  pertinere  censendum  est,  illud  sive  monitum, 
sif  e  pnecepium  parentis  optimee,  ad  dilectum  uteri 
sui  Samuelem  in  visione  qua  eum  erudit  Proverb. 
XXXI  :  Aperi  os  tuum  muto  el  camisomnium  fiUorum 
qui  pertranseunt.  Si  maxime  ^enuinum  loci,  alioqui 
non  pcrspicui,  seosutn  quaernnus ;  muio  os  aperit, 
quisquis  innoxiuro,  qui  tamen  pro  se  dicere,  et  cau- 
sam  suam  tueri  nequeat,  indemnem  pra^stat  ab  in- 
sultibus  quibus  appetiiur  :  Quod  ipsum  est,  causam 
Qliorumpertranseuntium,  hoc  esi  imbellium,  ei  ad 
sui  defcDsionem  inidoncorum  (cujusmodi  ferc  sunt 
pertranseuntes  ei  advenffi)  propugnandam  suscipere, 
eique  os  aperire,  quod  iam(}uam  insigne  charitatis 
opus,  mater  amanlissimofiliocommendatumvoluit, 
esique  cuivis  alteri  imiiatione  exprimendum.  Hoc 

a  Is  erai  prffidictus  Nicolaus  Gbichon. 


D  eoosilio,  cum  e  dlotumis  tenebris  nuper  edoetui 
Valerianus  Gemeliensls  episcopus,  acH  theologi  cu-^ 
jnsdam  criminatione  aczele  incensisslmo,  quem  ne 
ipsi  quidem  Alpini  ri^ores  temperare  taluerunt,  fa-* 
mae  discrimen  adieritac  eilamnum  adlre  pergat,  eo 
qoem  dixi  parco  cttARitATis  criminatore  •  ,  Valeria- 
num  tamquam  Semipelagiani  erroris  compertum  Bi* 
que  conviclum,  ubique  proscindente,  et  quibus  po* 
test  clamoribus  annitente,  ut  Valeriani  opus  ac  np- 
men  pristino  sepulcro  ac  lenebris  redonetur;  charl* 
tati  consentaneum  duxi,  viro  sin  minus  sancio(nam 
hoc  eliam  ei  decus  per  accusatoris  telum  periclita- 
tur)  aut  muto  saltem,  nec  jam  pro  se  dicere  idoneo, 
aperire  os  meum,  ei  periranseuntis  cauiffi,  laboran^ 
tique  Valeriani  famffi,  opitulari.  Nam  quamvis  ma- 
culffi  ei  a  criminatore  Inspers®  non  parvffi  dumtaiat 
sint,  sed  etiam  minim» ;  tamen  etiam  labeculffi  ei* 
quisitum  candorem  infuscant,  ei  muscae  (tantuln  11- 
cetj  unguenii  cui  immoriuntur,  suavitatem  extermi* 


789 


TH.  RAYNAUDI  APOLOGIA  PRO  S.  VALERIANO. 


nant.  Adhocporro  officiamprfletercommunem  hac-  A  Leoni8magni,epi8copatumGemeliensemeoDjunctQBi 


tenus  propositam,  ea  me  iropulitprivata  causa,  quod 
harum  (ut  de  Eucherii  lucubrationibus  scite  dixit 
Hilarius  Arelatensis)  florulentarum,  omnigue  amoe- 
nitate  vernantium  homiliarum  fragranUa  viciniee  no- 
strse  cui  Valerianus  episcopus  praBfuit,  atque  adeo 
eUam  oris  nostri,  quamvis  alterius  et  dicecoseDS  et 
provinciee,  tamen  non  adeo  dissitis,  afflata  sit  tam 
multis  anle  S8ecuh's,  dignumque  videatur  omnem  ab 
eis  pudorem,  ut  suaviter  afflare  pergant,  dispellere. 
Quod  commode  praesUturus  videor,  si  praemissis  iis 
quae  ad  Valeriani  personam  spectant  (quod  ita  ne- 
cessarium  videatur  ad  avertendam  doctrincB  labem, 
utexdicendis  liquebit).  has  ejus  homilias,  quasne- 
gata  benigna  interpretatione.  parca  charitatis  cri- 
minaUo  impeUt,  nayiter  diligenterque  excutiam, 
proIaUs  iis  omnibus,  uode  labes  aliijuas  sincerae  et 
undecumque  catholicte  scriptoris  hujus  doctrinse  as- 
pergi  videtur.  lilis  autem  expositis,  et  ad  sanae  do 


fuisse  episcopatui  castri  (ita  enim  appellat)  Nic«eD- 
sis,  haud  dubie  ob  tantam  utriusque  loci  viclniamet 
dioeceseon  angusUam.  Ab  eo  itaque  tempore,  idem 
Cemeliensis,  qui  Nicaeensis  episcopus  fuit.  Nec  0- 
meliensis  tantum,  vel  tantum  Nicseensis ;  sed  con- 
juncta  utriusque  civitatis  nomencIaUoae  nuncap&tos 
est,  ut  liquet  ex  v  Sjnodo  Aurelianensi,  coi  Actiu 
presbjter  subscripsit,  nomioe  Magni  episcopi  Ceme- 
tiensis  et  Niceeensis.  Quamquam  in  excosis  lyDodi 
illius  exemplaribus,  muUla  est  ea  subscriptio,  utDo- 
tavit  R.  P.  iacobus  Sirmondus,  qui  Valerianam  edo- 
xit.  Subinfert  autem  ex  proposita  obsemtioDe, 
quandoquidem  Valerianus  absolute  Cemeliensis  epi* 
scopus  nuncupatus  legitur,  oportuisse  eum  ante  fac* 
tam  a  sancto  Leone  utriusgue  sedis  conionctionem, 
Cemeliensi  Ecclesise  prsefuisse,  atque  adeo  posterio- 
rem  non  esse  sancto  Leone  Magno.  Hoc  non  gmate 
concesserim.  Addit  praterea  Valerianumsub^annQm 


ctrinae  amussim  exquisite  aptatis,   alterum  quoque  B  Christi  iSO,  hoc  est  sancto  Leoni  sequalem  statQOh 


criminaUonumcaputattingat  disqoirens  rectene  Va- 
lerianus  sancti  titulum  quo  illum  mss.  perantiqui 
codices  donant,  reUnere  m  posterum  debeat. 

CAPUT  I. 

Valeriani  sedet.  —  De  ejusdem  mtate,  natione,  ge- 
nere,  statu  privato,  conjeetanea, 

i.  Eleje;anter,utomnia,Theodoretusorat.9  dePro- 
vid.,  imitattts  Chrjsost  hom.  7  in  Ep.  ad  Coloss.  ad 
ilfud,  Vita  vestra  abscondita  est^  plerosque  sancto- 
rum,  eUamsi  apud  Deum  illustres,  jamquegloriacu- 
mulatos«  tamen  quamdiu  sseculi  fluctibus  volvuntur, 
margarito  conferri  posse  observat;  (juod  velut  in 
ostreo  abditi,  et  quod  homines  inglorii  delitescant  : 
ul  propterea  concludat,  providendum  a  Deo  fuisse 
alterius  sseculi  statum,  quo  decus  uniuscujusque  ac 
pretium  in  aperto  slatuatur,  appareatque  quid  fue- 


dum,  arffumento  inde  ducto,  quod  exstetad  Valerit- 
num  etlngenuum  Ebredunensem,  Valeriani  Metro- 
politanum,  caeterosque  vicinarum  GaJlise  proviDcit- 
rum  episcopos,  ejusdem  sancti  Leonis  epistola  de 
Vasensis  episcopi  ordinaUone,  ex  cod.  ms.  Arelftp 
tensi  a  card.  Baronio  evulgata  ;  et  alia,  inter  saDcti 
Leonis  epistoias  num.  quadragesima  secunda,adom- 
nes  Galliie  episcopos,  qua  Valerianus  et  IngeDUQi, 
inter  GaUife  episcopos,  quorum  ad  sanctum  Leonem 
epistola  proxime  prsecesserat,  referuntur.  Item  qood 
concilio  per  eadem  tempora  Rhegii  in  GalliaceleW 
to,  subscripslsse  legatur  Valerianus,  cum  aliis  illias 
tractus  episcopis.  Tandem  quod  habeatur  Valeriam 
episcopi  cum  laude  mentio,  in  recens  reperto  coDci* 
lio  Arelatensi  sub  Ravennio  sancU  Leonis  aequaliin 
h»c  verba  :  Causam  gua  inter  sandum  episeovm 
Theodorum,  et  sanctum  Valerianwim^  velsanctummaxi- 
mum,  item  episcopos,atqueAbrahamFaustum^neenon 
Hntetiamcumobscuriinco^nitrquepremerentur.  Hoc  Q  et  reliquos  fratres  insutss  Lirineneis  aceiderat,  alwpu 


cumin  aliis  3anctissimis  viris  innumeris,  tum  nomi< 
natim  in  Valeriano  deprehendere  licet :  quem  tam- 
etsi  sancUtaUs  nomine  superstes  aliqua  anUquitatis 
aurula  illustrem  ferat,  magna  tamen  hactenusinplo- 
risgue  obscuritas,  et  communis,  ut  ita  dicam,  livor 
eevi  pressit;  ita  ute  capitibuspropositisde  sola  sede 
constet;  in  cnteris,  conjectura  fere  utendum  sit. 
Conabimur  nihilominus  a  sede  quce  explorata  est 
reptare  ad  reliqua. 

34-  2.  Sedes  itaque  ValerianoCemelii,  siveCellae 
aut  Cemelini.  Totidem  enim  nominibus  dictam  in- 
Tenio  civitatem,  cujus  nunc  vix  aliaua  rudera  super- 
sunt  prope  Nic«eam  Saljum,  in  colle  cui  eUamnum 
Cemelii  appellatio,  et  florentis  quondam  civitaUs 
fama  renim  vacua,  durat.  Nam  siDeiparae  sedem  sa- 
cram,  etS.  Pontii  abbatiam  demas,  csetera  campi- 
tantum  sunt,  et  yineta,  ubi  Cemelium  fuit.  Nimirum 
ut  est  apud  Seoecam,  epist.  91  :  Nihil  privatim,  ni 


dubio,  omnrs  nos  qui  in  Christo  unum  sumus,  difern 
non  possumus,  nisi  id  agamus  qualUer  euretur  et  afa- 
tergatur.  Erat  Theodorus  episcopus  Forojalieosis, 
Maximus  vero  Rhegiensis,  cui  postea  Faustus  sacces* 
sor,  bis  suceessor,  ut  ad  eum  canit  Sidonius.  Itaaae 
suborta  inter  Theod.  Lerino  vicinum  et  FaustiimU' 
rini  abbatem  controversia,  Maximus  Lerini  olimab* 
bas,  tunc  Rhegiensis  episcopus,  pro  Fausto  et  Liri- 
nensibus  steUt.  Et  tempora  ac  loca  consenUont,  Qi 
Valerianus  ille  episcopus,  qui  item  a  FauaU  partibQS 
steUt,  fuerit  hic  noster  Cemeliensis  episcopas.  qaem 
olim  in  Lerinensi  asceterio  monachum  egisse,  post«a 
attingam.  Has  conjecturas,  ut  non  diffiteor  esse  ad- 
modum  probabiles,  video  lamen  conjecturas  tantam 
esse  et  ^usb  indocilem  aoimum  eegre  permoveant, 
praesertim  quia  in  citaUs  epistoliset  conciliis  Vale- 
rianus  nusquam  appellatur  Cemeliensis.  Nec  Inge- 

^  ,  ,   ,  ._       nuus,  qui  post  Valerianum  ascribiturin  citatis  cpi- 

hilpubltee  stabite  est,    Tam  hominum  quam  urbium  D  stolis,  dicitur  fuisse  metropolita   Ebredunensis :  id 


fata  volvuntur. Ei  quod  idem  scite  dixit  epist.  7i  . 
Certis  eunt  cuncta  temporibus,  nasei  debent,  crescere, 
exstingui.  Nutli  non  unectus  sua  est,  Omnehumanum 
genusquodque  est,  quodque  erit,  mortcdamnatum  est, 
Omnes  quw  usquam  rerum  potiuntur  urbes,  quseque 
alienorum  imperiorum  magna  sunt  decora,  ubi  fuerint 
aUquando  quaeretur,  Sapienter  eUam  de  morte  An- 
toniuslib.  iv  de  vita  sua  num.  38  :  Quot  urbes  mor- 
tuse,  ut  itadicamsuntfHelice,  Pompeii,Herculanum, 
et  alia  innumerce,  Nec  dissimiliter  S.  Ambrosius 
epist.  8,  quae  est  ad  Faustinum,  memorat  semiruta- 
rum  urhium  cadavera,  terrarumque  sub  eodem  con- 
spectu  exposita  funera,  kd  has  Cemelium  adjongo, 
quam  vixisse  aliquando,  nec  ingloriam,  rudera  indi- 
cant,  et  Plinii  ac  veterum  geographorum  tesUmonia 
non  obscure  produnt. 

3.  Ex  consUtuta  Valeriani  sede  non  invalidat  de 
«avo  conjectura  ducitur.  Nam  ex  epistola  Hilarii  papa 
ad  quosdam  Galliae  episcoposhaI>etur,decreto8ancU 


que  ex  ipsa  posteriori  loco  posita  Ingenui  ascriptione, 
infirmari  videtur,  ut  non  urgeam  quod  ad  concilii 
plenitudinem  aut  tituli  posteaapposiU  vitium  refern 


posse  video,  nempe  episcopos  illos  ad  metropolini 
Arelalensem,  et  diversam  ab  Ebredunensi  cuiCeme- 
lium  subest,  et  ab  Aauensi  cui  subjacet  Rbegiatn, 
perUnere.  Denique  plures  simul  eodem  tcmporc  in 
lilo  Galliae  tractu  floruisse  Valerianos  episcopos,  do- 
cet  Gallorum  episcoporum  epistola  ad  sanctum  Leo- 
nem,  et  ejusdem  pontificis  ad  eos  rescripium,  quod 
est  inter  epistolas  52,  ut  planeincertum  fierinecesse 
sit  quis  eorum  hoc  nostro  recurrat.  Quaraquam  cam 
pro  valeriano  plures  suppetant,  et  reliqua  adjuncla 
consenUant  non  injuria  existimatur  eorum  afiquem 
csse  hunc  ipsuro  quem  quaerimus  Valerianum  Cemc- 
liensem.  Et  ita  omnino  habeo  persuasuro.  De  Valc- 
riani  esYO  satis. 

4.  NaUo  roinus  obscura  est.  Ex  dicUt  enim  perspi- 
cuum  Tidetor  Gallum  fuitse,  et  sedes  eonsentii.  Ntm 


761 


TH.  RAYNAUDI  APOLOGIA  PRO  S.  VALERIANO. 


761 


qnamTis  Gemeliam  a  PliDio»  Ptolomso,  Leandro,  A 
aliisque  noDDuIlis  geo^aphis  in  Italia  collocetur, 
tamen  apparet  id  ab  eis  idcirco.  factum,  quod  Italiae 
llraitem  statuant  Varum  fluTium,  cum  tamen  olin^ 
Galliarum  flnibus  ad  Alpem  summam  porrectis.  Ce- 
melium  Gallio  finibus  conclusum  fuerit,  et  ita  ferant 
antiqua  itineraria,  ac  notitia  ciritatum  GalliaB,  quffi 
Ceinelium  inter  Alpium  maritimarum  civitates  Ebre- 
dunensi  metropoli  subjectas  numerat.  Sed  et  in  Ro- 
mano  martyrologio,  pridie  idus  Maii,  sanctus  Pon- 
tius  qui  duos  Philippos  Ccesares  ad  Christum  ad- 
dnxerat,  in  Qallia  suo  Yaleriano  et  Gallieno  passus 
proditur.  At  passum  Cemelii,  constat ;  et  diserte 
utrumqae,  id  est,  et  Cemelii,  et  in  Gallia  passum, 
afflrmant  Usuardus  ad  eam  diem,  et  Petrus  Exquili- 
nns  episcopus  in  Catalogo  (qui  eum  etiam  facit  epi- 
aco^um  Cemeliensem)  annuuntque  antiqua  Actaqu» 
Snrius  edidit.  Hunc  Pontium  Cemelii  pro  Christo 
obtruncatum  triplici  homilia  de  Laude  Martyrii  ce- 
lebraTit  Valerianus,  tamquam  peculiare  Ecclesi»  3 
snse  decus,  ut  docent  illa  ex  homil.  17  trita  de  eo 
argumento  :  llUut  mnrtyri$  qui  in  hoc  loco  pugnam 
inelytm  virtutis ^Hprimus  exercuit, Nam  quam?is  in 
eo  fractn,  immo  Nicifle  qufle  Cemelio  stanti  prope 
continens  erat,  antesanctum  Pontium  aliisanguinem 
pro  Christo  fudissent,  ut  S.  Bassus  sub  Dedo  5  De- 
cembris,  tamen  Cemelii  primus  martyrii  agonem 
consummayit  Pontius.  Igitur  Gallife  finibus  conclu- 
sum  est  Cemelium  ;  guando  Cemdii  passum  Pon- 
tium,  in  Gallia,  ut  Tidisti,  passim  proaunt  Martyro- 
lotfia  et  acta,  in  auibus  ex  Italia  egressus  Cemehum 
adiisse  scribitur.  Nec  aliud  sane  de  Cemelio  quam  de 
Nicia,  Cemelio,  ut  dixi  prope  continente,  statui  po- 
test  Ac  Niciam  Qalliffi  finibus  coneludunt,  Roma- 
Dum  Martjrologium  xii  kal.  Junii,  cum  de  S.  Hospi- 
tio  confessore  ;  et  ejusdem  occasione  Gregorius  Tu- 
ronensis  lib.  vi  Hist.  Franc.  c.  6,  Sigebertus  anno 
Domini  581,  aliiqoe  passim.  Itaque  Yalerianus  in 
Gallia  episcopus,  non  abs  re  Gallus  conjicitur,  cum  G 
nihil  suppetat  quod  illum  aliunde  eo  delatum,  sedem 
Cemelii  naetum  suadeat ;  ut  ex  hoc  proinde  novo 
sidere,  tot  micantissimis  illius  quod  dixi  SBTi  Galliffi 
astris  adiuncto.  Eucherio  Lugdunensi,  HUario  Are- 
latensi,  Solonio,  Verano,  Claadiano,  aliisque  prse- 
sulibns  ;  Gennadio  item,  Vincentio,  SalTiano,  Pro- 
fgtto,  presbTteris,  insignem  plane  Galliarum  jam 
illis  temponbus  splendorem  liceat  agnoscere. 

5.  Et  quando  Eucherii  facta  mentio,  non  debeo 
inter  alias  de  Valeriano  conjecturas  missam  facere 
quam  suggerit  Heribertus  Rosueidus  in  notisad  Eu- 
cnerii  Parsenesim  :  eum  Tidelicet  Valerianum  ipsius 
cognatum  quem  philosophi»  steculari  tunc  addictum, 
Eucberius  omni  tloridissimffi  scriptionis  Tere  osten- 
tato  ad  mundi  contemptum  inTitat,  hunc  ipsum  esse 
Valerianum  Cemeliensem.  Quod  si  admittimus,  lux 
affunditur  Valeriani  generi  ac  nobilitati.  Nam  Vale- 
rianum  illum  ad  quem  Eucherius  scribit,  fulsse  ipsi  * 
sanguine Janctum,  frons  ipsa  Paneneseos  Eacherii  D 
prsfert.  Et  cum  Eucherium  constet  splendidissimis 
nataiibus  insignem  fuisse,  idem  decus  ad  Valerianum 
transfunditur ;  ipseque  Eucherius  illum  ita  affatur  eo 
quem  signari  loco :  Quamvis  in  maximo$  smuli  api» 
ces,  patre,  soceroque  elevatus,  illustribus  ex  utroque 
tituiis  ambiaris,  ego  tamen  longe  superioris  in  te  hono- 
ris  fastioia  ccncujnsco.  Vides  genus  illustrissinum. 
Sed  et  obiter  locm  Tocem  adTerte,  quae  Valerianum 
illum  conju^'o  illigatum  prodit.  Id  Tero  Tideri  posset 
omnem  conjecturae  hujus  Tim  elidere,  cum  Valeria- 
nus  Cemeliensis  et  episcopus  fuerit,  et  ante  episco- 
patom  monachus  Tixerit,  ut  aperte  habetur  ex  initio 
epistolse  ad  monachos  qui  illum  sibi  tametsi  abscn- 
tem  inprffifectum  clegerant.  Nihiltamen  conjecturae 
propositie  inde  decedere  perspicuum  est  ex  ipsa  Eu- 
cherii  ad  sanctum  institutum  iuTitatione  ,*  quee  docet 
Tel  Valeuiani  conjugium  non  fuissenisi  designalum. 
ideoque  fas  illi  adhuc  fuisse  ad  aliud  Til»  genus  cou 
Tolare :  Tel  quod  aliis  plerisquo  accidit,  Valerianum, 


annuente  conjuge,  aut  non  ultra  superstite,  libemm 
fuisse  ad  sanctum  inslitutum  capessendum,  et  con- 
secutam  promotionem  in  prsefecturam  monasticam 
acepiscopatum. 

6.  Et  hmc  Tia  utcumque  aperitur  ad  agnoscendum 
Valeriani  sanctum  obitum  et  beatitatem.  Nam  quod 
per  ea  tempora  altrix  magtiorum  montium  plane  Le- 
rinus,  ut  eam  Ennodius  nominat,  illustriorum  riro- 
rum  a  saecoli  fluctibus  in  Gallia  secedentium  Ire<pien- 
lissimus  portus  esset,  admodom  Terisimile  est  m  ea 
insula  monachumegisse  Valerianum;  indequeprimo- 
alicubi  a  monachis  absentem  in  praefectum  fuisse  ex- 
petitum :  tum  Titae  sanctitate  san^uinissplendori  con- 
juncta  illustrem  adsedem  Cemeliensem  in  ea  ora  po- 
sitam  fuisse  translatum,  ubi  sancto  fine  quieTerit, 
juxta  ca  quse  de  S.  Valerii  Lirinensis  olim  monacbi 
depositione,  Arnauldus  in  Martyrologio  monastico 
his  Terbis  tradit:  Nono  kal.  Au^usti,  lueia  mProvifi- 
cta,  depositio  sancti  Valerii  episeopi,  etconfessoris,  qui 
ex  monacho  Lirinensi  ad  episcopatum  assumptus  boni 
pastoris  officium  implere  sliiduit,  et  in  gaudium  Domini 
sui  introduetus  audire  meruit,  Euge  serve  bone,  etc. 
Idem  consignaturin  tabulis  IJrinensibus  eadie.Hune 
porro  et$e  nostrum  Valerianum  existimant  noDDulli 
Nicieuses.  QuosinterT.  c.necjuris  tantumulriusque 
eonsultissimus,  sedomni  quoque  politiore  litteratura 
excultissimus,  D.  Honoratus  Leotardus,  datis  de  eo 
argumento  litteris,  hunc  esse  seusum  suum  si^ifica- 
Tit.  Nee  Tero  refert  quod  sanctus  ille  ex  Lirinensi 
monacho  episcopus,  Valerius  dicatur,  non  Valeria- 
nus.  Nam  potuit  in  antiquioribus  tabulis,  unde  illud 
Mart  jrologium  confectum  est,per  festinationem  ama  • 
nuensium,  notarum  compendia  (ut  assolet)  conse- 
ctantium,  scribi  pro  Valeriano,  Valerius,  adhibita 
nota^^ua  in  alia  exscriptione  non  adhibita,  manserit 
Valerius.  Hac  sane  toI  simili  alia  ex  causa  in  conci- 
Hi  Arausicani  subscriptionibas,  Valerius  cum  Vale- 


riano  confunditurinplerisq^ue  codicibus.  Minusetiam 
moTet  quod  locus  depositionis,  non  Cemelium,  sed 
Nicia  notetur  in  iisdem  tabulis  et  MartyroIogio.Nam 
iuncto  per  illud  tempui  a  S.  Leone  episcopatu  Ceme- 
liensi  et  Nicaeensi,  contin^ere  facile  potuit  ut  Vale- 
rianus  utriusque  sedis  episcopus,  Niciie  potiusquam 
Cemelii  corporis  exuTias  poneret :  et  in  tanta  Nicise 
Cemelii  propinqnitate,  miromnonessetetiam  stante 
Cemelio  Nicifle  excessisse  e  Tiris  Valerianum,  ta- 
metsi  in  gregis  sui  excubiis  assiduum.  Prseterquam 
quod  Bon  ultra  stante  Cemelio  cum  illud  Martyrolo- 
gium  confectum  est,  Tel  exicriptae  tabulae  antiquee,  e 
quibus  fuit  depromptum,  faoile  potuit  qui  Valeria- 
num  iis  inseruit,  ut  obscuritatemTitaret,  abjectaCe- 
melii  diruti  mentione,  ciTitatem  continentem,  in 
quam  Cemelium,  ejusque  populus,  et  sedes  episcopa- 
hs,  aliaque  jura  concesserant,  assignare  pro  loco  in 
quo  e  TiTis  excesserit  sanctus  ille  episcopus.  Qoid  si 
Tcro  ne  locum  quidemobitus  signaTit,  sed  locum  quo 
ejus  illa  die  e  rita  excedentis  depositio  recoIitur,quod 
Cemelio  CTcrso,  Niciss  fieri  oportuit  ? 

7.  Sed  me  quidem  conjectorem  diutius  agere  in  tam 
obscuris  Valerianirebuspiget.  Mnltoque  etiam  magis 
pigeret,  nisi  animadTerterem  criminatorem,  longe 
tenuioribus  indiciis,  imo  apertis  hallucinationibus 
nixum,secareVa]erianum  harum  homiliarumparen* 
tem  longe  aliis  coloribus  expingere  quam  prout  a  me* 
expressus  est*  Statuit  enim  per  se  cTidens,  ac  illu- 
•tnssimi  card.  Baronii  testimonio  firmat,  hunc  esse 
nefandissimum  hsereticum  Pelagii  et  Coelestii  partia- 
rium  cx  Occidente  profectum  Alexandriam,  ut  habe- 
tur  cx  epistoia  Eusebii  cujusdam  ad  S.  C^illum 
AlexandriQura,  quam  profert  Baron.anno  Christi  447, 
ii,  45.  Ea  Epistola  is  quem  dixi  Eusebius  amice  ex- 
postulat,  cum  S.  Cjrillo,  quod  36  truncati  gladio 
sedis  apostolicae,  Pelagius  et  Ccelestius,  commonione 
AlexandrinffiEccIesifia  potirentur,interTentuac  opera- 
liominis  pestiferi ,  eorumdem  hsereseos  capitum  foede 
rati  Valeriani  Tentriloqui,  gulss  Tentrisque  mancipii, 
genere  hiunili,  et  conditieDe  ipsa  serTi,  ArimiDensis 


m 


TH.  HAYNAUDI  APOLGOIA  PRO  8.  VALBBIANO. 


7M 


gosielftionift  iUttstrisBJiDi  Yal^rii  ceinilis.  Additque 
aronius  cotijectare  se,  huDc  esse  illum  ipsum  Yale- 
rlfttiumj  cujusajrad  S.  HieroDymum  est  mcDtio  episi. 
79.  Qui  enim  ibuD  vulgatis  codicibus  dicitur  Aania- 
tius  pseudodiacoDUfl  Coledensis,  oajus  libros  cODtra 
10  editos  S.  HieroDirmus  testatur  se  per  Eusebium 
presbtterum  susoepisse,  respondeiis  S.  Augustiuo  et 
Alippio  qui  sciscitati  eraot  eosne  libt^os  coDfotaiset, 
hunc  Bkronius  suspicatur  corrupte  iegfi  AnniaDum» 
diceDddm  autem  Valerianum.Quandoguidem  Terisi- 
nile  est  hunc  esse  illum  Eusebium  qui  ValeriaDum- 
apud  Gjfrillum  iDsimula?erat,  atque  adeo  dod  tilium 
quoque  esse  AoDianum  illom,  quam  Valeriarum  Eu^ 
sebie  invisum.Qui  item  corrupte  dicatur  GeledeDsis 
diaconos,  cum  de  Eeclesia  GeledeDSi  DUiqoam  sii 
mentio^sed  Genetensis  potius  sit  dicendus;  Ita  enim 
aubitituii  Baronius,  testatus  alialm  lectionem  habere 
AreiatenHi, Q\i\d%i  AtellarmiiSiqiKBJnYitLm  aliqnan- 
do  Qaptianl  epfscopi^  Pelagianorum  aeerrimi^  agno^ 
mihalio  ex  patria^  tette  Prospero  ?  Qoid  si  item  Gila- 
nmiif  Nam  hunc  Julianum,  Bedalib.  i  in  Cant.i  ttt 
ipio  initio,  Tocat  episcopum  Celahensemi  in  Campa- 
nia.  IHe  ValeHani  nostH  crimibator;  triomplom  ea^ 
liit^  ei  clirdinaHs  Baronil  auotoiitate  eum  aperle 
(tratari,  imo  opt^rimi^  perspicaum  existiihat 

8.  V^rtim  hflbceiisiimatio  tam  insulsa  est^  tltnein- 
Ifesto  qiildem  salii  modio  defatuandk  Tideatur<Tot« 
enitn  Tis  argumeoti  quo  nitiidr,  eo  uniTersa  roTOI- 
Titur,  quod  cardioalls  Baronius  de  Valeriano  Ceme- 
liensi,  et  his  hondiiis,  earumque  parente  prorsus  ta^ 
eetis,  prodat  Hieronjrmi  et  Augustini  «taie  tixisse 
Pelagianum  quemdam  nomioe  Valerianum»  diaco* 
num  Ceneiensem.  Inde  infert  criminator,  huncesse 
Valerianum  Cemeliensem  eoiscopumt  harum  homi*' 
Hanim  parentem.  Quse  cujusmodi  li|  consecutio, 
ineptiam  ipse  quoque,  si  demonsirare  contendam. 
Quare  obiter  tautum  dlcd,  non  si  unus  aliquis  fuii 
heereticus  nomine  Alexander»  aut  Joannes,  aut  Ser- 
gius,  fas  illico  esse,  omnia  qu8&  perTcrse  ab  illo  fa- 
eia  dietave  sani^  traosfuDdere  in  quemcumque  ejus- 
dem  nominis  ea  setate  florentem,  quamTis  neque 
munus^  neque  alia  pei*sonarumadjuncta  diTcrsa  es- 
sent.  ut  hic  sunt  plane  diTersa.  Periclitabitur  sane 
per  nanc  inferendi  et  criminaodi  licentiam  auctor 
eatholic*  fipist.  B.  Judas  argui  proditionis  ei  Tendi- 
iioDis  Ghrisii  Domini,  patratse  a  bipedum  neqnis- 
simo,  ejusdem  nominiSi  muneris,  ac  SBTi  cum  S. 
Apostofo.  Desioo  eaiamum  per  se  qtiassaium  con- 
ierere* 

Nihil  porro  praiterea  suppetete  qnod  V«i)erianum 
nostrum  graTCi  ex  ils  quse  sItc  ex  Eusebio  illo,  sIto 
ex  Hieronjmo  adducta  sunt,  nullo  negotio  evinco. 
Nec  urgeo  quanta  sit  fldes  qudmmdam  sub  EuschH 
Hlins  Domioe  Tulgatorum  sctiptorUm  de  Tita  S.  Hie- 
ron^miy  et  aliorum  ejusdem  ingenH  parluum  ad  S. 
CTrillum  ei  Augusiinum,  quee  heeresibus  atque  inep- 
tils  farta,  LoTanienses  tom.  H  Augustin.  obserTarunt, 
sufitragaDte  Baronio  aoDO  ChristfiSO,  a  num.  43,  et 
in  Rom.  Martyr.  ad  30  Sept.  Haec  tametsi  dissimu- 
lata  Telim^  quis  non  Tidet  eum  Yalerianum,  quem 
Eusebius  ille  fyyaorplftuTov  nominat^  fuisse  Pelagii 
et  CdBleSiii  discipulam  ac  foederatum  ;  huuc  autem 
ValeriaDum,  cujus  horailias  indemnes  priestamus, 
fuisse  eoi^umdem  juratum  hostem,  ut  et  Semipela- 
gianos  rellquos,  quibus  ab  adversario  noD  satis  me- 
mori  postea  adjungitur  ?  Semipelagia  enim  viri 
alias  probi  ei  docti,  Pelagium  etcfoBlestium.quorum 
Valermous  ille  ventriloquus  partiariusproditur,  abo- 
minabaotur,utiDfrareferam.  Nihil  igituruostrohuic 
yalenanocum  Valerianoilloquem  Eusebius  apudCj- 
rillum  est  iusectatus,  comtnune rcTera  est,  praeter  no- 
men.Undequo  iure  criminator  Valerianonostroinfa- 
miamValerianihmreticiaffricat,tantumquiaejusdem 
estnominis;eodem  noster,siinepiireIiberet,  cumulari 
posset  elogiis  queis  per  eadem  tempora  Prudenlius 
VAlerianiiin  episcorium  celebreihvmno  10  peristeph*, 
tittt  quibtis  V&leriAh«s   (ipi^o^us  A^UHei^nliS  «Ub 


A  eam  aBtatem  florens  exora&tur  a  S.  Bieronjmo  «i 
Rnfino  aliisque* 

9.  Tametsi  Toro  causae  praesenti  oihH  incommodai 
quod  Valerianus  ille  Tantriloquns  idem  sit  cum  Ab- 
ttiano  Celedeosi  diacono,  ui  BaroniiH  eonjeciabai ; 
multa  iamen  suni  quee  sUadeani  fuiSse  longe  dlTer- 
snm,  ei  conjeoiuramscriptorissapieniissimi  omniqiie 
saperioris  infirmeni*  Omnes  entm  aniiqoi  eodicea  ai 
Hiiironymi  ei  Aogusiini  (nam  hujus  qooqiM  iom.  ii 
ea  Hieronjmi  epistola  iDserta  legiiur)  consiaoier  le- 
gunt  Annianum  ;  nec  ulla  leciionis  Tarietaa  io  aaa- 
nuscriptis  qttffi  Marianus  Victorius  ei  Aogostini  ema» 
culatores  adhibueroDi  noiata  esiio  eo  nomine.Qood 
vero  EusebiUi  aliquis  (incerium  ao  idem  quiadCy- 
rilium  scripsit)  ad  HieroD^mum  AoBiaoi  8en|na 
traDsmiserit,  non  suffioii  ad  transformandoai AnaiA- 
num  in  Valerianum.  Imo  quia  peiior  est  plariitra 
oodicum  fidesunius  novi  codicis  testimonio  ai  demos 

D  eumdem  esse  illum  Eusebium  qui  ad  CTrUlnm  de 
Valeriano  scripsit^  et  ad  Hieron  jmum  seripia  ejusdeia 
erroris  iranismisit^  eolligetidum  pOtius  eni  meiH 
dum  esse  in  ea  Eutebii  epistola  quae  recent  profcr- 
iur,  l^endumque  in  ea  esse)  prd  Valeriano  Anoia« 
Mm.  Sed  demus  sane  irrepsisse  mendnm  in  Hiero<* 
njmi  ei  Augustini  codides^  proqne  Vaieriano^  oortmle 
in  eiS  legi  AnDianem^  quid  Vaieriand  Celedensi  dW 
oono^  eum  Valeriano  Qameliensi  tpisedpo?  Qaid 
blasphemo  scriptdrii  posi  delutam  oUm  Peiagio  tf* 
nodum  DtospolitaBaflb,  ealamum  adTOrsus  S  Hiero* 
njmum  siringtnti,  cem  scriptore  eujas  omnes  api« 
oeSf  pieiatem«  humililatem^  eharitatem,  ei  reliqaaa 
Ghristianas  Tirtutes  inflgont  ? 

Aiiera  prediensa  in  Hieronjmi  codiee  Tiiiito,  ui 
maxime  admitieretur,  purgarei  poiiusquffm  foedaret 
Valerianum  r.emeliensem,  probri  quoa  ei  insperge* 
batur,  deriTatione  in  aliom  Valerianom  ex  suspiciooe 
Cenetensem,  aui  ui  una  lectio  habei,  Arelaienaem. 
Nullam  iamen  exstare  Geiedensem  Bcclesiam  (quo 
fuii  unica  mendum  causandi  ratio)  seriptoridillgeo- 

p  iissimo  excidit,  eum  Hieronjrmi  episi.  TT^  quie  HH 

^  79  prope  continens  esi,  scripia  sit  ad  Marcum  ptt* 
sbjrterum  Celedensem.  Ei  qoa  37  <^Bstare  videior 
Celedensem  Ecclesiam  in  Sjrria  Tuisse  ;  quandoqui- 
dem  S.  Hieronjrmos  Marcum  Hlum  qui  in  Geledensi 
Ecclesia  plurimum  poterat,  exposoit  auxiliatorem 
adTersus  eos  qui  e  Syrifle  eremo,  qoam  itrac  incolt- 
bat  Hieronymus,  ipsum  exirudere  nitebantur.  Nee 
esi  ouod  data  graiis  ideniiiate  Valeriani  iHius  de 
quo  Eusehius  scribebat  ad  GjriHura,  ei  Anniani  de 

SUo  Hieronjmus,  noTum  videatur  hominom  forie  ia 
ccidente  natum  (quod  Ariminensis  Hla  sertitus  m- 
gniflcai)  ascriptum  fuisse  Geledensi  EeelesiflB  ia  Sj- 
Ha.  Frequentissimum  enim  per  ea  iempora  erat  ot 
qui  in  Occidente  nati  essent»  commeantes  in  Oriea- 
iem,  ibi  inau§[urarentur.  Ipseque  S*  Hieron.  origine 
Dalmata,  AntiochiaB  initiatus  est  sacerddtio. 
Video  me  tempus  prodigere,  et  tam  male  subni- 
0  xam  Valeriani  nostri  ex  ca  Eusebii  episiola  deoigra- 
tionem,  jam  satis  superoue  obductam  esse  ,*  planeqoe 
constare  quanto  jure  Valeriani  nostri  criminatorsibi 
ex  ea  epistola  trimphum  eecinerit ;  quam  denique 
verisimiliores  sint  conjecturaB  nostr»  si  earum  cum 
criminatoris  argumcnlis  flat  conteniio.  Qualiacum- 
que  vero  fuerint  ques  prsBmisi  conjectanea,  placuit 
ea  non  prseterire,  quod  et  sua  probabilitate  non  va- 
cent)  et  aliquid  apud  oordatos  et  afTectu  liberos  con- 
fcrre  possint^  ad  suspeodendum  tcI  temperandum 
judiciura  de  Valeriani  recia  flde,  in  ea  criminaiione 
ad  quam  progredior. 

CAPUT  n 

Quxadverius  Valerianum  facere  visa,  aut  videri 

poluerunt, 

i.  DuoinValeriano  sug^Ilatcrirainator»  doclrinam 
Seraipelagianam  et  sancti  preenomen*  Auspicabor  a 
priore  crrminaiionis  parte  oui  eUam  subneeiam  si 
qttis  aUa  in  dootrina  Valtriani  otturwint  rel  Atr- 


m 


Ttt.  RAYNAtlDt  APOLOOIA  PflO  8.  VALfiftlANO. 


m 


bosa.  tel  suspicfonem  latebtis  mali  tttoverc  At^ta.  A 
Qua  in  re  nec  cnminatorift  dili^entia,  nee  mea  insu* 
per  indignatione  et  scrutatione  cbnteiltus  fui ;  sed 
oculatissimorum  prspterea  censorum  Judicia  et  emuti- 
etiasimee  naris  hominum  sagacitatem  studio  meo 
adjunctam  Tolui. 

semipelagianismf  suspectum  Yaleriadum^ve]  etlam 
(si  accttsatorem  audimus^  plane  eompertum,  faciuut 
qnie  variis  liarum  homiliarum  locis.sparsi  hab^ntur. 
Signabo  quscumqueoceurrerunt.Homilia  prima.Ohi- 
niom  jodtcio  undecumque  sana  est :  et  idcirco  apud 
Augustinum  tomo  IX,  nbi  lAmpridem  faabetoir  sob 
nomine  HbH  de  Hono  dimpUnte,  non  modo  Erasmi 
arrosionem  effugit,  sed  etiam  Lotaniensium  theolo- 
ffomm  censoram  ;  qui  quamvis  recte  libellum  illuiti 
foco  movendum  pronuUtiaterint,  tanquam  abAugU* 
stino  non  conscriptum^  nihil  tamen  iu  eo  reprehen- 
derunt ;  ut  neque  card.  Bellarminus  in  censuratomi 
IX  D.  August.  ouamvis  de  parente  llbelli  anceps  sit, 
nec  definire  audeat,  aliusne  ne  ab  Augustiho  sit,  an  g 
ipse  Aueustinus.  Qute  dubitatio,  postea  quilm  e& 
acripsit  Bellarminus,  plane  evanuit,  prolatift  ptiiit^ 
riorom  diligenlia  veteHbus  codibibus  ei  FioHiK^ens; 
et  S.  Galli  bibliotheca,  ifa  ^uibii»  diserte  liber  ilie 
Yaleriano  Cemeliensi  ascribitur.  Bl  ut  fides  teterum 
codtcum  deesset,  stjlu^planedfeiraat,  auctoretfa  non 
esae  Augustinom.sedeomdemeui  ascripttt  leguhtur 
reliqoee  undeviginti,  hoc  est  Valerianom.  Ex  eo  ta- 
men  quod  tantus  vir  ausii^  faon  ful^Ht  ^u^  lib^Uhm 
D.AUttUst.  abjodicare,  perspieoom  est  nihil  illom 
sobolfecisse  in  eo  minos  sanom,  solidumve  ItdoUe 
intacta  sane  abire  possetea  pHma  homiHA.  nisi  va- 
leHatticHminator^quaestindeprehendendisaliorutn 
erroribos  odora  vi,  hac  i)ooque  primArt  homiliam 
sofOxisset,  qood  prima  ejul  verba  hao^ta  ftinl  a  Pe- 
lagio,  qoem  ait,  twpius  eo  tiicendi  modo  utB  conqu0- 
tlum. 

S.  HomiHa  secondastt0  Hiitittm  ita  lottulttir  Tale- 
Hanus  de  angusta  via.  Hctc  est  illa  vid,  dilectimW,  G 
per  ^quamjutti  pergunt  et  sancH  iffiiAatutatique  gra^ 
diuntur.  Liquet  sermonem  esse  de  via  justa  arcta. 
non  philosophice  tantum,  ^ed  etiam  chHstiahe.  Et 
tamen  h»c  subit  qose  Massiliense  fbrmentum  subo- 
ient,  quo  volontas,  Dei  manom  veluti  prehendere  et 
ad  illam  ex  se  sorrigi  dieitur  :  Eiijus  ergo  viat  et  eli' 
gendtts  nohis  et  muniendus  uccessus  est  qnia  sicut 
est  arduus,  tta  est  pervius  ;  facilem  autem  se  volen' 
tibus  prcestat,  si  non  aut  vanitas  impediat.  aut  faiiax 
ht^us  mundi  omatus  obsistat.  Hoc  illud  ipsum  e^se 
videtor,  qood  Cassianos^  et  alii  ejosdem  furfuHs  to- 
ties  ingeminant,  damnaturquc  Can.  6  conc.  ii  Arao 
sicani,  miserieordiam  Dei  conferri  vofentihns. 

In  eamdem  sententiam  hom.  3:  Omneigitur  opus, 
diUetisstmiy  in  quo  studittm  human  se  conversationis 
invtgilaiy  voluntarium  re^uirit  officium.  El  mox  :  R^ 
ligio  Christiani  nominis  in  qua  vocatisum^is,  liberiar^ 
bitrii  suscepit  offieium.  Htec  volontaria  HbeH  arbitrii 
ofOcia,  Cassiani  et  Fausti,  ot  locotionem,  ita  et  fo-  D 
Hginem  referunt.  Diserte  sane  Faostus  epistola  ad 
Luciduro,  salutis  initium,  quod  naturtj^  viribus  tri- 
buit,  ait :  ofjlcii  rem  esse,  non  meritum.  Rursus  infe- 
Hos  eadem  nomilia  :  Christo  nostrOy  quohdie  aratia- 
rum  hostias  immolihus^vt  si  alios  commendat  virtu- 
tum  merita.nobis  salutem  locum  graiice  faciant  voltm- 
taria  5^rmfti/tJo/)fcTa.QuidcIaHuspro  oorumdem  Mas- 
siliensiom  errore,  cum  humanaservitus  gratiam  de- 
vocarc  eigue  locum  facere  perhibeatur?Nomen  porro 
officii  designare  opus  honestum  intra  naturae  ordi- 
nem,  atque  adco  non  nisi  bumanaro  servitutero  Dco 
ab  hominc  impensam  denotare  doccnt  TuHi,  ut 
Lactantius  non  semel  nominat,  Officiales  lihri  ;item- 
que  Panaetii  et  filii  ejus,  ac  etiam  AHstoteHs  (refc- 
rente  S.  Arobros.  i  Offic.  c.  7)  Hbri  de  OfflcHs.  Itcm 
Nicolai  Damasceni  opus  dc  eodero  argnmento  ac 
cum  eadem  inscriptione,  commendaturo  a  Siroplicio 
In  c.  STEnchu-.Epicteti.  Et  deiiique  Zenonis  Stoici 
leri^Uo^prfleiidtdtii  voce  quasLiltindi^^ttm  vertitu^. 


ut  est  apud  Laertium  Hb.  vn^  in  Eenone.  At  eonstat 
hoi  ethnicDi  supra  honestatem  mere  naturalem  noh 
assurretisse.  Igitui'  quiRratiselocuro  fieri  per  volun* 
taria,  sive  Hberi  arbitrii,  offlcla  affirmat,  ot  hie  a 
yaleriatio  faetum  videtor  tribuere  homano  laboH 
ftdvocationem  gratlss,  qui  est  Massiliensium   orror. 

3.  Homilia  7  eeqoe  lobHce,post  enumerata  sancta 
pKiraque  opet^a,  qoibod  eoelom  virtutum  meritis 
emercari  Hcet,  subjungit :  Sed  hcee  omnia  una  tt  $a^ 
d^  Patris,  et  Filti,  etSpiritus  sancii  in  nobis  tirtus 
operaturt  quse  perfectionem  justislaboribui  pr(estdt,ae 
bona  voluntati,  quoieumqtks  sunt  optima  Sttbminisirat. 
AgnoscAt  lector  Solemnia  verba  quibos  Semipelagia- 
nisrous  apud  indubitatos  ejus  atsertores  conoipitur : 
Deum  esse  uui  perfkclionem  prsestat,  homine  initium 
preebente,  Et  sobministraH  qoidem  a  Deo  38  opti- 
ma  omnia,  nempe  coslestes  soppetias,  et  gratiamt 
com  actoalem  tom  sanctificantem ;  tamenproemissa 
ei  homine  per  naturas  vire»  bona  voluntate. 

An  hon  vero  idero  fuerunt  illa  ex  homilia  9  :  Yi* 
4!ete,  diltetimmi,  ottanfum  nohis  conslet  erogatio  tenuis 
ixpensof,  Ut  ad  pmtimem  nostrum,  tafitee  mjestatu 
Dominuh  diimur  teturrei^fDomin^ltn  occuitere  dl*- 
6it,  sed  etpelitum  et  huknanis  tdtis  advotatum, 
quod  nostrum  qoatltulomeUmtiue  initium  Massilieft* 
ses  danduth  UatutrM  viribus  in  Salotis  oegotio  conten- 
debaht,  Ut  esset  otide  Deond  acceptionis  perftonarum 
itibe  eximbrent,  dui  alitiuibus  OHfisto  eise,  alioft  ab^ 

iicere  vide^tur.  Eoqd«  trahit  YaleHAnbs  locum  et 
\.  XV  hai#,  dttod  itim  faeit  CailsianUs  eollat  i3,cap. 
detli. 

4.  HomiliA  ii^  ertor,  de  aoo  agimoft,  traditor 
pHmum  subobscuHus,  vtorbis  illis ;  Numouam  deserit 
Detu  i)otuniatem  religit)ni$  studio  florentem,  ftee  d«- 
itint  solatia  Divfnitaiis  ubi  sunt  acttu  bonas  eonversa- 
tionis.  En,  voluntatem  ex  S6  studiosam  Deus  soper- 
iodltis  auxiliis  communit  ac  protoovet.  et  actibus 
hostris  humaniiftolatia  giratis  asciscuhtutr.Mox  vero 
Aperiis^ime,  ^t  ita  ut  ipsius  soHs  radHI  scriptos  vi- 
deAtor  Semipelagianismos.  I^ec  nos  negare  possumtts 
Ohianienta  reiigimt  vitw^vigitatttim  sttmio  compardri: 
sed  ibi  Detis  est  ubi  integrse  religionis  est  animus,  ita 
Apdstolo  dic^hte  :  Exemplttm  quarttis  eius  qui  in  me 
toquiturChrims  ^Sutiitbi  vamtat  humdnum  studium 
ubi  non  requiriturDei  auxilium.  Nam  nondubieperi' 
ditatulrfi^es  ;  si  nonmuniatur  patrocinio  Divinitatis. 
Nostrum  est  igitur  btmtim  velle,  Christi  vero  perfieere. 
Nam  itn  ApostoliiS  toquitur  :  Velle  adjacet  mthi  ;perfi^ 
ctre  atuem  bonum  tion  invenio.  Vides  ergo  bonis  operis 
voluntatem  ex  nobis  dehers  de$cendet*e,  perfectionem 
Dei  potestatem  pendere.  Rorsusque  infra :  Babet  aui- 
dem  servtis  gratiam  laboris  sui,  sed  domino  debet  fru" 
ctttm  laboris  impleti. 

Conclamalusplane  videri  potest  ValeHanus,  nec 
videtur  tam  morboso  loco,  Cniron  oHus  roedicinam 
ihi\h  idoneam  factUrus.  Quid  enim  aliud  Pelagiano- 
rumreliquifiB  obtruderat  ?  Aodi  Cassianom  collat, 
i3,  cap.  §,  in  flne :  Dt  evidentius  clareat,  etiam  per 
naturce  bonum  quod  beneficio  Creaioris  indulttm  est, 
nonnumquam  bonarum  voiuntatum  prodire  principia, 
quoetamennisia  Domino  dirigantur,  ad  constimmatio- 
nem  virtutum  pervenire  non  possunt,  Apostnlus  testis 
est  dicens:  Velle  adjacet  mihi,  perfieere  autem  honum 
non  invenio.  S.  itero  Augustinus  in  expositione  qua- 
rumdam  propositionuro  ex  Epist.  ad  Roro.  nuro.  60, 
cum  junior  tunc  sic  scripsisset :  Quod  credamus,  no- 
strum  est ;  quod  autem  bonum  operemtir,  illitts  est  qui 
credentibus  in  se  dai  Spiritum  sancium ;  postea  recen- 
sens  illud  opus  i  Retract.  c.  23,  et  Hb.  de  Praedest. 
SS.  cap.  3,  reprobatearo  propo8itionero,quam  tam- 
quam  Seroipeiagianisroo  fetaro,  coromendabant  Se- 
roipelagiani,et  D.Augustino  objiciebant,  ut  lestatur 
HUarius  epist.  ad  August.  Imo  Julianus  Capuanus, 
Pelagianaruro  siffnifer,  cum  quo  S.Augustinrgemine 
certamine  conflTgit,  eo  tandero  adactus  est.  ut  non 
aliud  assereret  quam  quiod  proxime  proposilo  loco 
Vdleriamld ;  Voiens  iiiieHi^,  Verba  sunt  Augustini, 


767 


TH.  RAYNAUDI  APOIXKJIA  PRO  8.  VALERIANO. 


768 


sententiam  ejus  referentit  h  it  prioris  respons.  c.  A 
3,  HonUnem  per  se  incipere  sine  gratia,  quoa  perficit 
(/ralta.  Eiibid.,  lib.  ii  caf).  8 :  VolurU,  Pelaffii  ex 
parte  asseclm  de  quibus  ibi  agit,  in  hamine  ao  ipso 
nomtne  incipere  cupidUatem  6ont,  et  hujus  empti  me- 
n/wm,  etiam  perfictendi  graiia  consequatur,  m  jam 
Valerianas  non  tanturo  Semipelagianismi,  hoe  est 
Pelagianismi  diluti,  sed  ipsius  fsBcis  PelagianeB  pro- 
pinalor  audire  posse  Tideatur. 

5.  Quid  si  et  Ethnicismi  ?  Hierocles  sane,  homo 
gentilissimus,  ad  vers.  47  Pytag.  late  confirmat, 
electionembonorum  in  bonis  esse.  Perfectionem  au- 
tem  eorum  esse  a  Deo,  et  stodium  quidem  nostrum, 
esseveluti  extensionem  manuum  ad  bonorum  capta- 
tionem  ;  Deum  autem  esse,  aui  manum  porrigenti- 
bus  prs8sto  est,  et  largitur  yolentibus  ac  petentibus. 
Itaque  tamquam  formam  materiee,  preces  operi  et 
conatui  nostro  esse  imprimendas  docet,  ut  eo  inter 
nos  petentes  et  Deum  lar^ientem  medio  interposito, 
perficiamos  juyanteNumme,  auod  per  nosipsos  non  B 
adduceremus  ad  perfectum.  Vocatque  Hieroclcs  im- 
piam  virtotem  (8\  ita  dici  potest)  illius  qui  in  suis 
dumtaxat  operious  confidens,  exprompta  vi  sua  na- 
turali  perfectionem  a  Deo  non  exspectet.  Seneca 
eodem  sensu,  epist.  73,  in  fine,  negat  deos  fastidio- 
sos  esse  ;  admittunt,  et  ascendentibut  manum  porri- 
gunt,  Quasi  diceret :  plane  dii  homines  admittunt, 
sed  venientes.  Manum  iisdem  porrigunt,  sed  ascen- 
dentibus  et  ex  se  conantibus  ia  prsestare  quod  per 
naturam  possunt.  Unde  ita  subdit,  nullam  sine  Deo 
mentem  bonam  esse,  ut  tamen  naturalia  boni  semi- 
na,  per  culturam  in  fruges  promoTenda  non  sileat. 
Tantum  non  dicens,  nostrum  esse  Telle»  Deo  vero 
perficere.  Plane  gemina  habet  initio  epistolae  4i, 
ubi  bonum  rirum  sine  Deo  nemini  esse  contestatur, 
nec  po8se(][uemquam  nisi  ab  ilioajdutum  exsurgere; 
non  posse  item  rem  tantam  sine  adminiculo  Numinis 
stare ;  a  nobis  tamen  ducendum  esse  initium,  eo 
quod  Deus  prout  a  nobis  tractatus  est^  ipse  nos  tra-  G 
ctet;  esseque  proinde  a  nobis  ipsis  impetrandam 
bonam  mentem,  sive  bene  Tolendi  exordia,  quibus 
Deus  consummationem  adjungat.  Quiest  Stoicus 
ille  tjrpus,  quem  S.  Augustmus  in  gratise  hostibus 
toties  exarat :  ac  nominatimserm.i3  de  Verb.Apost. 
et  tract.  de  Stoicis  et  Epicureis. 

Philo  pulcherrime  lib.  de  Sacrific.  Abelis  et  Gaini, 
ad  illud,  est  factum  est  post  aliquot  dies,  hoc  ipso 
errore  ait  laborasse  Gainum,  et  proinde  liceat  teter- 
rimi  hujus  dogmatis  assertores,  pro  Gaini  germanis 
habere.  Distinguit  enim  Philo  tres  classeseorumqui 
Deo  gratias  non  agont.  Primam  leTiter  prse  reliquis 
peccantium,  eorum  videlicet  qui  per  beneficiorum 
obliTionem,  gratiarum  actionem,  qua  nihil  pretio- 
sius,  missam  faciunt.  Alteram  deterrimam  hoc  est 
eorum,  qui  per  nimiam  arrogantiam,  seipsos  habent 
pro  auctoribus  bonorum  suorum.  Tertiam  maligni- 
tatem  Tcluti  mediam  eorum  qui  bona  sua  referunt 
ad  auctoremDeum;  seditaut  censeant  semerito  sub  D 
ilia  consequi,  attracto  ad  se  per  bonum  aliquod 
suum  opus  Deo.  et  per  illud  rati  se  dienos  factos  di- 
Tina  gratia.  Diceres  expressos  a  Philone,  pluribus 
post  saecuIisnasciturosPelagianos  etSemipelagianos. 
Nam  Pelagianis  perbelle  congruitclassisillasecunda, 
Semipelagionis  Tero  tertia.  Et  utramque  Philo 
manifestis  Teteris  Instrumenti  oraculis,  quae  profert 
couTulsam  docct,  et  Gainitarum  esse  confirmat.  An- 
nuitque  de  more  S.  Ambros.  lib.  de  Cain  et  Abel. 
cap.  i,  quamTis  initio  capitis  secundi,  aliameorum- 
dem  duorum  fratrum  allegoriam  magis  approbet, 
hac  non  rejecta.  En  igitur  auantum  virus  in  prola* 
tis  Valeriani  locis  latet :  si  tamen  latet,  et  non  po- 
Uusaperto  seprodit;  39  ^^^  ^^^^  diserte  homini 
initiumbonorumsuorum  arroget.  solam  Tero  pcrfe- 
ctioncm  Dco  tribuat,  ut  Semipelagiani  reliqui. 

0.  Fides  autem  catholica  h8ecest,ait  Ghrjsost.aut 
quiTis  alius  auctor  homiliffi  de  Adam  et  Era,  cujus 
hanc  partem  legere  etiam  licet  apud  Goelettinum, 


epist,  ad  episcopos  Galliss :  Ut  omnium  honorum  ef- 
fectuum  atque  operum,  et  omnium  studiorum,  omnium' 
aue  virtulum,  quibus  ab  initio  fidei  ad  Deum  tendiiur^ 
ikum  profUeamur  auctorem,  et  mn  dubitemus  ab  ip- 
siusgratiUy  omniahominis  meritaprovenire,  perquem 
item  fU  ut  aliquid  boni  et  velle  inveniamur  et  facere, 
Ex  hac  plane  catholica  r€^la,malus  caeteroqui  aoc- 
tor,  nec  prorsus  abs  re  Eutjchianismi  insimulalos 
Joannes  Maxentius,  in  calce  professioniscatholic«,iD 
hunc  modum  ferit  eos  quibus  relata  ex  Valeriano 
Terba placent.A6omtRamtfreo5 quicontra  vocem  A po- 
stoli  aud^t  dicere,  nostrum  est  Telle,Dei  Tero  perfi- 
cere :  idem  doctor,  et  velle,  et  perficere  donum  testtUur 
esse  divinum,iDS0  dicente :  Deus  enim  est  qui operaiur 
in  vohis  ei  veUe,  et  perficere  pro  bona  voluntcUe,  lia 
ille,  consentanee  ad  catholicum  dogma  de  Deo  salo- 
tis  humanae  initiatore.  Nimirum,  qui  filii  Dei  fiuDt, 
imitationefilii  naturalis,  ut  Fulgentius  lib.  de  Incar. 
et  Grat.  Ghristi  cap.  20  recte  adTertit,  non  ex  volon- 
tate  carnis  aut  Tiri,sed  ex  Deo  nascuntur.Etquam- 
Tis  unusquisque,  praeunte  Deo,  possit  sibi  pater 
effici,  et  matrem  se  Telfeminam,hoc  est  sanctum  Tel 
improbum^fficere^ut  pulcherrime  tradit  Nyssenos 
hom.  6  in  Eccles.  et  I.  de  Vita  Moysis,  ac  Bemardos 
serm.  57,  ex  parTis,  tamen  nisi  Deus  prsecedit, jacen- 
dum  est  hommi  seternumin  nihilo,multo  magis  qooad 
esse  grati8e(quippesublimius)quamquoad  essse  na- 
turale. 

Ipse  fidei  et  totius  sanctitatis  nostrse,  ut  Fulgen- 
tius  supra  ex  Apostolo  urget,  non  consummatortan- 
tum,  sed  eUam  initiator  et  auctor.  Ipse,  juxta  D. 
Augustinum,  homil.  ii,  ex  50.  retribiuendo  bona  pro 
malis,  invenitquomodoretribueret  bona  pro  bonis,  etc. 
Cumergo  bona  retribuit,  prcevenitse,  dando  bonaqut^ 
bus  retribueret  bona.  \pse,  ut  est  apud  eumdem  Ao- 
gust.  cap.  32  Enchir.,  hominis  voluntatem  bonam  el 
prceparat  adjuvandam,  etadjuvatprafparatam,PrcBce' 
dii  enim  bona  voluntas  homtnis  multa  Dei  dona,  sed 
non  omnia,  Qute  autem  non  prmceditipsa,  in  eis  est  ef 
ipsa.  Haec  e  tripliciin  nosadsalutem  difi^usa  benedic- 
tione,  omnium  suaTissima,et  animae  recogitantis  pa- 
lato  maxime  sapiens,  eodem  Bernardo  judice  serm. 
39,  ex  parTis.  Uoi  misericordiam  ac  benedictionem 
Dei  prsTenientem  nos,  adjuTantemque  et  consum- 
mantem  distinguens  :  Verum,  inquit,  in  his  tribut^ 
non  immsrito  dulcius  sapU,  ea  qu«  non  modo  immsri' 
tos,  sed  male  merilos  proevenit ;  ut  dum  adhue  fiUi  su* 
mus  iros,  et  operamur  opera  mortis,  ipse  cogitetsuper 
nos  cogUaiiones  pacis ;  et  ne  peteniibus  qvMem,  tmo 
ei  impetentibus :  non  invocaniibus,  sed  provocantibus, 
non  inlerpeUantibus,  sed  etiam  repellentibus,spirUum 
bonum,  spintum  vitce,  spiritum  adoptionis  largitur 
Quid  illi  animoB  dulce  sapiat,  eui  mtsericordia  tcaUa 
non  sapit  f  Merito  proinde  benedictio  duleedinis  nomi- 
natur,  ea  quas  ^oBvenit.  Admodum  igitur  corrupta, 
aut  nulla,  spiritualiter  gustandi  tI  praeditum  opor- 
tuit  Valerianum,  cui  ea  benedictio  dulcedinis,  non 
modo  dulce  non  sapuit,  sed  ne  ullo  quidem  pacto 
perceptaest.  Alitersentimus,catholici.  Non,inquam, 
quod  Valerianus  affirmabat,  pr9eTenimus  ipsi  Deum, 
ac  Teluti  sollicitamus,  utoperi  per  nos  coepto,opitu- 
latoret  consummator  accedat,  sed  ipse  anteoccupat 
etpr»Tenit  nos.  Videndus  quoque  RichardusVicto- 
rinus  lib.  de  Gradibus  charitatis  cap.  3,  initio. 

Goncludo  hunc  locum  insigni  piane  disputatione 
Ecclesi»  Lugdunensisin  opere  contra  Joannem  Sco- 
tum,  circa  caput  ejus  quartum,  infine,  ubi  haecejus 
propositio  reiertur :  Semper  naturam  inchoare  posse 
at  perficere  non  nisi  per  gratiam .  Hoc  Lugduncnsis 
Ecclesia  his  Terbis  rejkiiiQuod  si  Ua  dicit,  quasi  na- 
tura  hominis  per  liberum  arbittium  suum  semper  pos- 
sU  bortum  inchoare,  sed  non  nisi  pergraiiam  Dei  per- 
ficere,  ut  inchoatio  loiius  boni  semper  homini  depute- 
tur,  Deoautem  tantummodo  ejus  perfectio;  ut  primam 
partemboni  agendi  sibi  vendicet  homo^ecundam  Deus; 
talis  sensus  omnino  Pelagianus  est,  et  contrarius 
Evangeltcoe  et  apostoliccs  veritati.  Quia  ipse  Dominus, 


769 


TH.  RAYNAUDI  APOLOGIA  PRO  8.  VALERIANO. 


770 


Ml  ifuf  111111  bani  no$tri  attendtU  non  ess$  ex  nobis,  ssdex  K 
ilio,  ait :  Non  vas  me  elegistis,  sed  ego  eUgi  vas,  Et 
Apostolus  dicit  fidelilms  :  Quiaqui  cetpit  in  vobis  apus 
honum,  perficiet  usque  in  diem  Chrisii  Jesu.  Et  iterum  : 
Vabis  donatum  esi  pro  Chfisto^  non  solum  ut  in  eum 
credatis,  verum  etiam  ut  pro  illa  patiamini,  Et  beatus 
Joannes  apostolus  dicit :  Non  ^tuut  nos  dilexerimus 
Deum  ;  sed  ^ia  ipse  prior  dilestt  nos,  et  misit  Filium 
smtm  propiiiationem  pro  peceatis  nostris,  Et  iterum 
beatus  Paulus  apostolus  ait  :Per  patientiameurramus 
ad  propositum  nobis  certamen,  aspidentes  in  auctorem 
et  eonsummatorum  fidei  nostra,  Jesum.  Si  ergo  vere 
Catholiei  esse  cupiamus,  totum  fideliter  divina  gratios 
deputare  debemus,  et  initium  videliut  boni  opefHs  no- 
siri,  et  finem :  quia  sicut  proemiuis  Scriptura  sanctos 
testimoniis  clarissime  demonstratur,  Dominm  elegit 
sandos  suos,  non  Hli  eum.  Deus  in  suis  fidelibus  et  tyi- 
apit  bonum  et  perficit.  Ab  ijpso  donaiur  fidelibusqui 
pro  eo  patiutUur,  et  initium  /u/n  et  finis  martyrii.  ifse 
prior  dilexit  sanetos  suos,  ut  et  illi  eum  possent  dtli'  B 
gere,  Et  fides  imtra  Dominum  Jesum  habet  auctorem, 
eam  m  fiobis  inchoaftdo;  et  ipsam  habet  cotuummatio» 
nem  perficiefido.  Bac  ergo  fideliter  teneamus,  ut  m 
vera  fide  fundati  ab  errore  hoBreiico  tuti  simus.  Non 
est  qaserenda  fortior  et  dilncidior  confutatio  erroris 
Valeriani,  quoad  supernatoralis  operis  initium  ex 
nobis,  solam  Tero  perfectionem  ex  Deo. 

7.  Aliorum  contrasanam  doctrinam  errorum,  no- 
tatum  a  criminatore  Valerianum,  non  inaudivi. 
Amicus  lamen  homo,  ingenio  acri  et  perspicaci,  ^uem 
ad  scrutandum  in  ]ucernia  Valerianum  adhibui,  li^- 
nificavit  unum  prsterea  et  alterum  locum,  in  alio 
negotio,  posse  lectori  minui  attentOi  aut  squo  du- 
riorem  videri. 

Quinetiam  ne  quid  praeteream  ^uod  gravando  Va- 
leriano  conferre  possit»  moneo  his  semel  ac  iterum 
pridem  vulgatis»  incidisse  me  in  opus  Bernardi  Vin- 
dingi,  cui  titulus  :  Criticus  Augustinianta  castigatus. 
Ibi  m  Observationibus  ad  Augustini  tomum  nonum,  q 
cui  insertus  est  liber  de  Dono  Disciplinse,  qui  idem 
est  cum  prima  Valeriani  homilia,  abjudicaturea  lu- 
cnbratio  Augustino,  nec  in  ea  aliud  reprehenditur, 
qaam  quod  cap.  i  dicatur  :  Non  est  imperium,  nisi 
ubi  aliquidjubetur  injtutum.  Idemque  cap.  8  obscnre 
admodum  dicatur,  cui  sludium  est  Christum  cotere, 
priut  cordis  et  corporu  stueipiat  indumetUa.  Sed  non 
est  quod  ista  nos  moveant.  Nam  quod  auctor  illius 
locubrationis  que  recte  B.  Aug.  abiudicatur,  dicat 
imperium  40  ^^°  esse,nisi  cum  jubetur  injustum ; 
sumi  debet  luxta  phrasim  murmuratorum  quos  sibi 
suggiilat  Valerianus,qui  soliicitudinem  etaccurationem 
prapositorum  insimulabant  tvrannidis  ac  supcrbifs. 
Hoc  perverse  dici  monstrat  Valerianus  contendens 
bene  moratum  et  humilem  subditum,  guamdiunihil 
ei  injustum  mandatur,  non  debere  dun  ac  tjrannici 
jussi  insimulare  praeceptum  supenoris.  Locus  ex  cap. 
8  optime  habet.  Agit  cnim  ibi  Valerianusde  converso 
qni  illius  in  seeculo  calcibus  factus  sit  monachus,  ac  j^ 
luroinde  vestem  mutarit.Eum  ergo  monet  ut  sicut  ag- 
grediensad  servitutem  Dei  et  religiosum  cultum  iniens, 
mutaTit  vestem  corporis,  ita  novam  anim»  vestem 
suscipiat  proposito  et  voluntate.  Quid  ibi  obscurum 
aut  non  nitens  ?  Quare  his,qu8B  exordia  sunt,pneter- 
missis,  excutiamus  bina  illa  qu»  ab  amico,  emunctis- 
simae  naris  homine,  Joanne  Garatio  notata  dixi. 

Prior  iocus  habetur  hom.  3,  ubi  csBteros  quidem 
Christianos  negat  persolvere  unquam  Deo  posse  quod 
debent,  at  martjrres  Deo  debitum  exacte  persolvisse 
profiletur.  Non  otiose,  inquit,  Domino  serviendum, 
cui  quamvis  quilibet  quotidie  honoris  aut  muneris  exhi- 
beamus,  numquam  tamen  persolvimus  ^uod  debemus. 
Quando  auUm  est,  ut  ille  persolval  debttum,  quem  con- 
ttat  vicario  pma  mutiere  comparatum,  nisi  forte  pro 
amore  Redemptoris  se  similis sententii  aut  tnortis,  aut 
damnatioMs  excipiat  f  Audacler  piane  sanguis  hominis 
puri  pro  Deo  fusus  cum  pretioso  sanguine  ouasi  Agni 
immacQUti  componitur,  quandoquioem  debitum  quo 


Christus  nobis  sibi  obstrinxit  dicitur Dersolvi,ac  velut 
extingui  ea  san^inis  repensione.  Sapientius  Ghry- 
sostonus,  aut  quivis  alius  auctor  homilicede  Adam  in 
creaturasreliouas  nr8Blatione,nominum  quibus  Deo  ob- 
stringimurinaissolubilitatemexpendit.Suavissimede 
moreS.Ambr.  lib.  deVirg.prope  mfine :  Bonusservus 
inpretium  studetprseparare  domtfu>  quodpro  se  solutum 
est.Noliaurumparare  filia,noUargefUum.  Non  divitiis 
ististe  Christusredemtt.  Paratumhabetopretium,  non 
semper  exigeris,  nd  semper  debes.  Sanguinem  soivit, 
sanguinemdebes.  lile  pro  tesolvit,  tu  pro  teredde. 
Eramus  oppignerati  malocreditoripeeeatis.  Contraxi- 
mus  chirographumculpx,pmnam  sanguvm  debebamus. 
Venit  Domintu  Jestu,  suumpro  nobis  sanguiftem  obtu- 
lit.  Sed  fion  potest  sanguinem  reddere,  ipsum  inquam 
Ghristi  san^inem,  nam  de  eo  agit,negatque  reddi  vel 
compensan  posse.  Bonus  quidem  servtu  aebetpretium 
suum  reparare  Domino  suo.  Sed  si  fum  potest  preiifam 
reddere,  vel  hoc  faeiat  fte  pretio  videatur  ifuHgnus. 
Ergo  et  tu  dignum  te  gere  iali  pretio,  quasi  diceret : 
Compensatio  eius  desperanda  tibi  est ;  saltem  igitur 
conmtere»  ne  tantum  lytrum  frustra  sit  exhibitum. 
Disertissime  item  ac  verissime  Salvianus  1.  ii  ad  Ec- 
cles.  :  Quidquid  libet,  homo  pro  Deo  perferat ;  solvi 
omnino  non  potut,  quod  Deus  pro  homine  perpesstu 
est.  Quia  etiamsi  passio  ipsa  non  differat  genere  pet- 
narum,  mtUtum  tamen  distet  necesse  est  diversitas  pa* 
tieniium. 

Posterior  suspectus  Valeriani  locushabetur  homil. 
5.  Valerianns  videtur  asserere  peccatum  linguseesse 
vulnus  absque  remedio.  Sic  emm  loquitur  :  Tamdiu 
sattari  potesl  iniqtuirum  valetudo  eogitationum,  ^tuMn- 
diu  id  ^d  corde  cotteipilttr,  ore  taeitocontinetur.  Ve- 
rum  ubt  semel  iiftgtuirotaftte  prorttperit,  frustra  medi- 
cum  mugrit.  Sine  remedio  est  ernm  ctUpa  verbortm, 
quia  aeleri  non  poiest,  ^uidquid  lacrymarum  iftserta 
per  aures  propagavit  injttria. 

8.  Haec  sunt  quee,  prfleter  Semipelagianismum  de 
^uo  Velarianus  acrimmatore  traducitur,aiebam  posse 
m  eo  dure  dicta  videri,quae  tamen  nullo  neffotiomoi- 
liuntur.  Nam  prior  locus  tantum  continet  decus  illud 
martyrum  quo  mortem  Salvatoris  morti  rependunt, 
et,  ex  divina  concesssione  ac  privilegio  martyrii,  ab- 
ster^unt  omnem  reatum  et  maculam,  usque  ad  no- 
vissimum  quadrantem  persolventes  quod  debent  Juxta 
illud  Tertulliani  in  calce  Apologetici  :  Qufs  tton  paii 
exoptat,  uiiotam  Dei  fjraiiam  redimat,  tU  omttem  ve» 
niam  abeocompensattonesattguinissui  expediat  f  Om- 
niaenim  huic  operi  deiicia  donantur.  Et  S.  Cjprianus 
eplst.  S2,  martjresomnianeccatapassionepurgasse 
ait,  statimque  abobituadgloriampervenire,  utproin- 
de  neque  suffragiis^nequesacrificiis,  per  vivos  ai>sque 
injuria  juvari  queant,  ut  Innocenlius  papa  dixit,  qua 
necessitate  aduiti  fere  omnes  qui  aliter  e  Tita  excedunt 
obstringuntur.Rarienimsuntadultiqnibus  ad  purum 
alia  via,ide8t  perbaptismum,  autcontritionem  abso- 
]utissimam,velsatisfactionemperfectam,abstergantur 
sordes  peccatorum,  absque  additione  ignis  emenda- 
torii.  Itaque  non  cogitavit  Valerianus  de  contentione 
et  «quiparatione  san^nis  Ghristi  et  sanguinis  mar- 
tyrum.  Quamquam  si  aliquid  tale  nrotulisset,  non 
difficilius  exponeretur  quam  sanctus  Uyprianus,  cujus 
sunt  illa  ad  calcem  libri  de  Laude  Martyrii :  Ctm  ad 
exemplum  Domtniea  passionis  atqtte  ad  omne  testimo' 
nium  Chrisii  animam  ttiamponas,  nec  fundere  sangux- 
nem  metuas,  marttjrio  tottm  neeesse  est  cedat.  Mariyrii 
iftSBsiifnabilis  glorta,  infiniia  mettsura,  immactUata  vt- 
etoria,  tiobilis  viritu,  incBStimabiiis  iitultu,  trnumphtis 
immensus.  quippe  quoet  jn-opria  confUetitis  iaudeprce- 
feriur,  velut  soeio  Chrisii  crtwre  decoraim.  Et  mox  : 
0  beaii,  et  quibus  vere  dimissa  suntpeceata  t  Si  tamen 
qui  Chrisii  compares  estis,  aliijtianao  peceastis. 

9.  In  posteriore  loco,  noluit  Valerianus  asserere 
lingufle  peccatum  esse  immedicabile ;  sed  tantum  os- 
tendere  intenditquantum  sitnocumentum,  quod  yer- 
bo  improvide  emisso  plerumqne  infertur,  quamque 
s»pe  ea  plaga  «greobdueaturyimmolreqttenternullo 


m 


Ttt.  RAYNAtlDI  APOLOdlA  PRO  S.  VaLERIANO. 


W 


tnnquam  Umpore  6bdiieatar*,  eo  qni  tntniftxas  Mi,  A  Gatalogi  Mnctoruni  eap.  59,  eum  saoctis  aseripMrit 


spiculum  oordi  infixum»  non  tantum  non  reTelienta, 
864  etiam  altins  ac  flrmius  adigente.  Sagitta  enim 
tnfixa  ftmori  eamis,  tic  verhum  in  corde  stuUi. 
Prceclare  omnino  in  hanc  rem  disputat  nosier, 
hom.  5. 

Quare  his»  qate  piane  levia  snot,  nee  a  eriminatore 
objiciontur,  prntennissis,  insistendum  est  depellendo 
Semipelagianismi  probro,  cuius  Valerianus  acriter 
vehementerque  incusatur.  Undeetiam  a  criminatore 
subiafertur  ejus  de  Sancti  gradu  dejectio  :eum  enim 
sine  fiderecta  impossibile  sii  placere  Deo,temerarium 
omnino  eenset»  homini  cujus  fides  ambigua  sit,  Tel 
potius  aperte  oblmsa,  Sancti  prcpnomen  arrogare. 
Accedit  altum  de  Valeriano  silentiumin  tabalis  eccle- 
siasticis  et  omnibus  retro  Sanctorum  indicibus,  in 
qnibus  verisimile  non  est  pnetermittendum  tam  ani* 
▼ersaliter  tamoue  constanter  fuisse  Valerianum,  si 
sanctitatis  laude  vivus  claruisset,  et  Sancti  nomine 
dignus  excessisset  e  vita. 

41  CAPUT  m. 

QwE  prima  Valeriani  quoad  Semipelagiani^mum 
defensio,  ejusque  improbatio, 

1.  Priusqaam  relego  restigia  adversas  Talerianam 
pressa,  et  ostendo  qoam  vana  suspicio  tetram  ei  Se- 
mipelagianismi  labem  affricuerit,  referre  juvat  qaid 
in  ejus  defensionem  proponi  posset,  etreveraad  alio- 
rum  gravissimorum  Patnim  purgationem  est  neces- 
sarium. 

Erant  e^o  qni  existiment  eam  macalaro  esse  in 
Valeriano  adversariorum  opinione  minorem,  quod 
Valerianas  eo  fevo  vixerit  quo  Semipela^ianismus 
nondam  erat  exploratus  error^  eaque  in  regione  cujus 
plerique  omnes  preesales  et  viri  sanctitate  ae  erudi- 
tioneprsBstantes  ad  eumdem  seopalamnaafragantes, 
de  inttio  fldei  ex  humann  voiuntatis  ali^uo  per  se- 


Vartasdkeeeses  in  quibus  Cassianuscoiiturutssoftss, 
notavit  Alenardus,  in  prseiudiis  ad  Concordiam  rcgo* 
larum  S.  Benedicti  Anianensis  cum  oe  RegulariQm 
auctoribus  Paulinus  Aquileiensis  episcopus  lib.i  cootra 
Felieem  Urgelitanum,  sub  finem,  et  lib.  tiseme)  ae 
iterum,  nec  non  lib.  iv,  initio,  allegans  Cassisnom, 
appellat  eum  heatwn  Cassianum,  Disertissime  qooqot 
Thomas  Waldensis,  lib.  iii  Doctrin.  artic.  3,  eap.iS, 
num.  3,  Gassianum  adducens,  vocat  sanctumCai$i§' 
num,  et  a  catholicis  talem  a^noscendom,  lueoleoto 
priseeonio  ei  exhibito,contendit.  !n  Concordia  Regola- 
mm  per  S.  Benedictum  Anianee  abbatem  freqoentis- 
sime  allegatur  regula  saneti  Gassiani,  et  raro  oniitti- 
tur  prsBnomen  Saned .  lidem  honores  PanstoRliegii 
in  Ftovincia  habentur,  ubi  templum  Deo,  in  Faosti 
tamquam  sancti  honorem^  jam  olim  exstructomee^ 
nitur,  et  quotannis  fesium  de  eo,  cum  octava,  iam- 
auam  de  insigni  sancto,  celebratur.  Primoi  eon 
B  /oannes  Moianus,  non  itapridem  eGallicanoMartj- 
rologio,  cui  illue  usque  tamquam  sanctus  ascriptoi 
fuerat,  expunxit,  exemplo  nequaquam  probando  in 
doctore  privato.  Quamvis  igitur  et  Cassianus  et  Pao- 
stus  huiusmodi  fuerint,  tamen  utrumque  errori  pa- 
trocinatam  et  matenaliter  fuisse  beereticum  ita  ei* 
ploratum  est,  ut  non  sit  effugio  loeos. 

3.  Nam  Cassianus,  ut  postea  apertissime  demon* 
strabo,  quibusdam  eorum  qui  saiutem  capessuot, 
salutis  initium  ex  naturee  viribus  concessit.  Nee  ao- 
diendi  sunt,  sive  Henricus  Cujchius,  sivePetrosCie- 
conius,  suis  ad  Cassianum  annotationibus :  quorom 
ille  collationem  43,  ob  Prosperi  impugnationes  et 
Oelasii  decretum,  esse  hsereiicain  fatetur,  se<labs(ioe 
Cassiani  labe,  quem  aitretulisse  tantum,  noDetiam 
approbasse,  sententiam  abbatis  Chaeremonis  :  siios 
autem  Cassiani  libros  errore  Hberos  conteDdit;et 
sicubi  Cassianus  contrarium  videtur  tradere,  inter- 
pretalur  id  Cuychius  de  bona  voluntate  per  gratiam 
ipsam  nisa,  deqoe  gratia  Dei  hamants  fnvoeationi  ^  exeitataetpr8ecedenteuberioraauxilia,eaqueutcom 


subjnncta,  et  omnibns  quantam  ex  Deo  est,  divinee 

5ratia  rore  «que  retpersis,  a  D.  Augustino  iropune 
issentiebant :  donee  post  aoBes  efarciter  sexagmta, 
eoque  ampliut,  concilu  Araosicani  n  definitione,  pro- 
scripto  errore,  veritas  catholieaconstabiKta  est,  quod 
juxta  postremam  (nam  multotiesinhocpanctovaria* 
vit)  cardinalis  Baronii  sententiam,  contigit  anno 
Ghristi  5S9,  sub  consalatu  Decii  janioris,  qufls  est 
anni  nota  eoncilio  ascripta,  cnm  tanto  ante  florntsset 
Valerianus.  Itaque  videri  posset  ex  hoc  capite  Vale« 
rianas,  non  nisi  leviter,  immo  non  nisi  maierialiter 
errasse,  tametsi  tota  accasatio  de  Semipeii^anismo 
homiliis  eius  iofiperso»  veritate  niteretur.  Unde  non 
essct  quod  qaidqaam  de  e^us  sanctitate  delractum 
eenseretur,  cum  eonstet  viros  sanctissimos,  salva 
sanctitate,  in  multo  apertioribus  impegisse,  non  com- 
mnni  errore,  sed  privata  saa  opiniont  ae  sensa  dae- 
tos.  iVofi  entiit  error  hcerttiewn,  sM  perviea»  obstina' 


que  promerente.  Ciaconius  vero,  propositione  i  et  10 
ex  Cassiano  exeepta,  et  passim  in  cseteris  propositio* 
nibos  ad  qneestionem  de  gratia  periinentibus,  etiam 
collationem  13  purgat  a  crimine,  eo  quod  Cassianoi 
et  ea  collatione,  et  multo  magis  alibi,  astroat  tantom 
naturale  aliquod  meritum  rerootum,  sive  natoralem 
dispositionem  remotam  ad  gratlam  sanetSfleanieo). 
non  antem  proximam  dispositionem,  quam  solam 
Ciaconius  cum  errore  admitti  censet. 

4.  Sed  neutra  Cassiani  excusatio  est  idonea.  Nam 
mens  Chteremonis  non  est  aliaquam  ipsius  Cassiaoif 
qui,  ut  cum  Prospero  loquar,  in  prooemio  libri  contra 
Col!atorera,Cfc€Prwionif  se  ostenattper  omniaprohfm 
ae  SKseepifse  sententiam.  Et  sane,  nisi  hanc  admitta- 
mus  fuisse  Cassiani  mentem,  fatendum  erit  omDia 
quae  In  Collationibus  habentur,  ad  eostantum  specta- 
re,  qni  indacunturloquentes  :  quod  non  mtnusextri 
rem  esset,  quam  si  quis  Platonis  Dialogos  Plaionis 


tiefaeil,  inqait  Petrns  Damiani  Hb.  i,  epist.  13,  nec  ^^  mentemcontinerenegaret;autsi  quis  diccret  in  Dia- 


tmneshmreticidieendisunt,  quiopinanturerrorem;sed 
qwi  pertinaeiter  et  audaeter  frmdieant  falsitaiem. 

%  Mitto  retiquos  cum  in  nac  ipsa  Semipela^amB* 
rai  eaosa  soppetant  exempla  Inculeota  Cassiani  et 
Faosti  RhegiensiB.Cassianos  enim,etiam  postscnptas 
etemlgatas  collationes,  S.Leociefamiliarissimeasas 
est,  at  docet  epistola  qaa  Cassianas  S.  L«oni  opos  de 
Incamatione  mscripsit.  Qnanta  aotem  sanctitatiB 
lande  daraerit,  docent  non  tantam  ejas  sarpta,  qaao 
dnristianfe  perfectionis  medallam  jure  dixeris,  sed 
etiam  nmnoriaqaa  in  t>enedicti6neestMa8silisB^abi 
a  tam  multis  saeculis,  Sancti  tltalum  retinct  et  cce- 
lestiam  honorilms  cofitttr.  EJob  enma  capat,  argentea 
theca  inchisam  interBacras  reliquias  abbatiae  S .  ^'icto- 
riB,  abi  Cassianusolim  vixit,  exhfbetur  vcnernndora, 
sacrim  de  eo,  et  qntdem  pecullare  ac  proprinm,  ^ 
celebratoT ;  die  festo  honoratur,  omni  demque  enihi  '^ 
tfoi  eeeittibas  impendi  «olet  veHgioee  affidtar.  Qaae 
tiietar  Mne  «aoBa  cor  Mm  «e  Vilatt^,  llb.  tn 


logis  S .  Hieron  jmi  contra  Pelagianos  non  haberi  qoi4 
revcrade  ^tia  sensertt  S.  Hieronjmus.  Itaqueper^ 
spicue  Gassianiis  revincitur  erporis  quoad  coIlati<>- 
nem  13,  Ecclesi»  auctoritate  suffixam.  Dioere  autem 
quod  in  ea  eollatione  asseritur  morbidum  essc,  ao« 
vero  alibi  iisdem  prope  verbis  ab  eodem  auctore  tra- 
duntur  essc  alio  sensu  accipienda,  divinare  est,  ve* 
potius  tenebras  gratis  effundere.  Etanescit  ergoom- 
nis  illa  prior  Cassiani  excnsatio. 

5.  Nec  posteriorcsl  magisidonea.  Nam  4S  •^®^*' 
tere  naturale  aliquod  meritura  remotum,  ct  natora- 
lemdispositioncmetiam  remotan,  adgratiamsaodi- 
'llcantem,  rcprobnm  est  et  maJedicto  proximam.  ft 
siquidcm  dispositio,  quannFis  cssct  remota  respecta 
gratiae  Banctificantis,  cssct  tamen  proxima  rcsjedo 
alicujus  gratlaB  auxiliantis,  per  qiiam  gradus  m  ad 
BancCificationem.  M  concedereauxilinmgratMe  poss^ 
mctaraliter  acqoiri,  ctsub  meritam  cadere,  esl  5eiBi- 
P^agianas  error,  quem  pnoinde  Mi  tttrieeiy  f^  ^ 


m 


Ttt.  RAYNAUDl  APOLOaiA  PRO  8.  VALBRlANO. 


m 


rattone  Gassianum  ptirgai.  Qaod  si  nomen  disposftio- 
nis  remotse  acciperetur  improprie,  quo  pacto  osurpa- 
tnr  a  (ilerisque  scholasticis,  admittentibus  naturalera 
dispositionem  remotam,  id  est  meram  obicis  remotio- 
nem  absque  inductione  ullius  proportionis,  et  qua- 
cnmque  moraliter  idonea,  sive  Dei  attraetira,  et  qua- 
littrcumnue  meritoria,  autetiam  impetratoria,  apta- 
tione  subjecti  ad  formam  supematuralem  ;  sic  Yitio 
racaret  ea  Giaconii  doctrina,  sed  ad  rem  nonfaceret : 
qnia  Oassianus  perspicue  agit  de  naturali  dispositione. 
tenuiqnidem,  sedtamemproprie  accepta,  et  aliquali 
grati»  tnerito  feta.  Quare  fatendum  est  Gassianum 
errassedrcainitium  salutis.  fchimqueerrorem,  iis  qnm 
ezstant  ejus  operibuscontineri  docentc^uae  in  Gassia- 
no  reprebendit  Prosper,  habenturque  etiamnum  apud 
Gasfrianum.  Ut  propterea  displiceatquod  card.  Baro- 
nins  anno  Ghristi  433  afQrmat,  nempe  nunc  quidem 
sanum  esse  Gassianum  ;  olim  tamen.  nriusquam  Eu«> 
eheru  Lugdunensis  et  Vietoris  Martjritani,  ac  Gassio- 
dorilaborepor^retur,  iis  resectis  quse  cumEcclesin 
catholicffi  doctnna  non  cobffirebant,  morbosum  eisti- 
tisse.  Hoc  rejicio,  cum  eistent,  ut  dixi  etiaranum 
apnd  Gassianum,  qa«  Prosper  ex  eo  rerbatim  retu- 
lu  atqae  confixit. 

6.  Faustum  quoque  laborasse  crrore  Semipelagia- 
norum  quoad  salutis  initium,  diserte  asserit  Petrus 
Dlaconus  lib.  de  Incarn.  et  Grat.  Ghristi  cap.  ult.,et 
non  posse  eum  nota  illa  eximi,  quamtis  subobscure 
plerumque  errorem  prodat ;  at  ita  ut  aegre  teneatur, 
milii  Tidetur  indubitatum, ex  tam multorum  illius  sBYi 
eatholicorum  doctorum  concitatione  in  Faustum. 
Nam  S.  Atitus  Viennensis  episcopus,  in  quo  (ait  Bn- 
nodins  in  Vita  Epiphanii)  se  peritia  velut  in  divencrio 
luddae  domus  inelusit :  S.  Fulgentius,  S.  Geesarius  et 
in  Oriente  Joannes  presbyter  Antiochenus,  adversus 
Faustum,  partim  adhuc  superstitem,  partimnon  ita 
multo  ante  defanctnm.  insurrexerunt^  ut  docemur  ex 
Isidoro,  lib.  de  Viris  Illustr.  cap.  44 ;  Gennadio,cap. 
86  Gatalogi  ;  auctore  Vita  S.  Fulgentii,  cap.  28  ; 
Adone  Viennensi,in  Ghronico,  ad  Ghnsti  annum  492 ; 
Joanne  Maxentio,  in  responsione  ad  Hormisdae  epi- 
stolam  :  ut  proinde  operam  lodant  recentiores,  qui 
pro  Fanstopugnant,  eteum  usquequaquecatholicum 
niisse,  tanto  post  tempore  persuadere  nituntur,  de- 
cepti  exiJitate  meriti  naturalis  ouod  respeetu  grati» 
admittit,  et  interdum  yix  nomine  menti  diffnatur, 
ob  tenuitatem  ;  ita  ut  non  obstante  aliquali  illo  me- 
rito,  gratiam  agnoscendam  inculcans,  eamdem  sin- 
cere  asserere  Tiaeatur. 

7.  Gassianus  ergo  et  Faustus,  pii  et  sancti  viri,  nec 
in  Tita  dumtaxat  pietatis  laude  clari,  sed  etiam  post 
mortem,iisin  locisinquibusfievum  exegerunt,  sancti- 
tatecommendati,  etcoelitum  honoribus  illustres,  hu- 
manum  aliquid  passi,  re  nondum  per  Bcclesiam  per- 
spicue  definita,  aliter  de  salutis  initio  scnpserunt 
quam  sana  doctrina  ferat,  nec  tamen  idcirco  omnino 
proteribuntur.  Qain  potios  qnse  utiliter  scripserunt. 
eam  fructu  legontar,  eorum  memoria  in  beDedictione 
tft.  Erit  igitor  gui  non  aliter  de  Valeriano  statuat. 

ifibi  tamen  hujusmodi  excusatio,  perparum  reipsa 
Tel  nihil  a  Tera  aeeusatione,  quod  pnnctum  de  quo 
agimos,  abesse  Tidetur.  Sie  enim  non  bomili«,  de 
qnaram  sinceritateet  sanadoctrinaqo»rimus,  errore 
hbersB  demonstrantur,  sed  probabihs  ignorantia  aa- 
etoris  ejusqueinToluntaria  cespitatio  alTegator.  Qood 
nnieum  est  pro  Gassiano  perfugium,  interclnsis,  pro- 
nter  auctoritatem  Prosneri,  eui  Romana  Ecclesia  sn^ 
fraffata  est,  omnibus  beni^is  Gassiani  in  sensum 
eatnolieum  interpretandi  Tiis  quas  inire  aliqui  ante- 
bac  infeliciter  tentarunt,  ut  monstraTi  ;  nec  desunt 
OQi  idem  etiamnum  cogitent,eTentu,utaujrnror,  non 
dissimili,  eonsilioque  parum  probabiJi.  Quid  enim 
tttiDet  coUandatam  a  Gelasio,  com  cseteris  Prosperi 
opu8eulis,tmpuffnationem  Gassiani  retractare,  ipsum- 
qne  etiani  CMsianum  eodem  decreto  inplenis  ac  non 
eomiptis  editionibns  sufflxum  Telle  inderonem  pn»- 
tUcn,  iie  q«8s  adYersos  eoBDi  eonstHota  sunl,  labe» 


A  factandis,  aut  potius  nale  lentanditt  Eo  sane  det«« 
nire  ridentur  qni  Gassianum  purgant,  nt  Plro8pfl«*um 
Gcalestini  et  «ielasii  elogiis  illustrem,  TelcalumnisBki 
detorquenda  Gassiani  raente,  toI  insciti»  in  ea  pen* 
pieienda  Insimulent:  quod  quam  sit  intutumetinju- 
stum,  nihil  attinet  dieere.  Ipseqne  Gassianus,  quam* 
TisPros^ri  impugnationem  molestetolerit,  ut  Prot- 
per  sub  mitium  epistolas  ad  Rufinum  refert,  tamen 
non  est  calumniam  causatns,  quob  fuisset  aTertendo 
Prospero  accommodatissimum.  FaustiTero,quamTts 
non  adeo  explorata  Tideri  posset  hallucinatio ;  et 
nonnihil  anceps  causa,quodconipluresproeocatho- 
lici  scriptores  steterint  (sane  Sidonius  Faustum  ha- 
buit  pro  viro  doetrinm  saluiaris  ae  singulari$;  Ruri- 
cius  TocaTit  doetorem  eximium  pastorem  egregium, 
Hilarins  Arelatensis,  adhuc  abbatem  ita  honoraTit, 
ut  medium  locaret  inter  se  ae  Theodorum  et  Maxi* 
mnm  episcopos;  Hilarius  pontifex  di|^um  dnmitqui 
in  synodo  Romana  secum  una  praesideret) ;  tamen 

B  eadem  mihi  Tidetur  esse  raUo ;  et  illum  nqiie  rejecit 
Gelasiuspontifex. 

8.  Non  igiturereet  existiraatione  Valeriani  esse 
Tidetnr,  Si  Gassiano  et  Fausto,  ut  erroris,  sic  excu* 
sationis  similitudine  accenseator.  Bt  quod  commnnis 
eo  flBTo  eaque  in  regione  fuisse  Semipelagianus  error 
obtenditur,  pertinet  ad  potentiorem  labisillins  difhi» 
sionem,  non  autem  ad  Valerianiab  ea  immunitatem 
Nam  sicutbonum,juxta  Senecam  epi8t.73,  Dionero, 
Ghrysostomnm,  orat.  40,  ct  TTrium,  dissert.  3d,quo 
communius  et  diffusius,  eo  etfam  auctius  est ;  ita  et 
malum,quodidem  DIo  eleganterde  moreprosegnitnr 
orat.  3i,  qnoad  plures  permanat,  eo  est  tetrios  et 
grsTius.  Quse  paria  sunt  meritOy  ait  Prosper,  contra 
Gollat.  cap.9,ae  malisagens,  non  minuuniur  coeundo^ 
sed  crescunt.  Pulcherrime  item  S.  Hilarius,  initio  sexti 
libri  deTrinit.,  demonstrat  qnanta  sit  mTitaserro- 
ris,  ex  qno  perTulgatus  et  commnnis  efndtur.  Quare 
alia  Tia  ineunda  est  pnr^ando  solide  ao  Tere  Vale- 

Q  riano ;  ita  nt  non  eomnuserationem  erga  eum  43 
moTere  Telle,  ant  depreeari  jnstam  censuram,  sed 
innoxinm  osteadere,  et  jnsto  judicio  interposito, 
eansaqnediseussa  eTincere,  jndicemnr. 

GAPUTIV. 
Germana  Semipelaffianismi  expositione  tradenda,  pf^o- 
luditur  ad  legitinam  Valertani  ab  ea  labe   emem-' 
ptionem. 

4.  Qnia  crimiaator  dicam  SeBupelagiaiiismi  Vale- 
riano  maxime  impingit,  minus  de  reliqoa  aociua- 
tione  sollicitns,  operas  pretium  est  prsBmittere  qnis 
fnerit  Semipelagianomm  germanus  error,  quot  di*^ 
serepantes  de  eo  sententiss  siiit,  et  Terendom  Tideam 
ne  Valeriani  eriminator  aliter  fortaisis  Semipelagi*- 
Dismum  qoam  par  sit  et  Teritaa  fierat  ioterpretetnr, 
et  idcirco  fnent  fiat  imperitis.  Idqne  excotere  in  er- 
rore  non  adeo  |>erTio  magis  necetaarium  Tidetur : 
qoandomddem  idem  Valeriano  mastix,  qnaest  anti* 

l^  qnitatis  Ecclesiaatic»  ei  hasreseon  peritia  ae  sa^ct* 
"  tate  in  perTadendo  ad  ijisa  erromm  culnlia»  Anao»- 
smum,  quo  Tix  nllos  fbit  in  ficclesia  error  miausam* 
bignns,  non  esse  de  diTino  Verbo  in  natura  tantnm 
dirina  subsistente,  sed  de  Christo  ex  Divinitate  ei 
hnmanitate  compaeto,aceipiendnm  eontendit  ;qiiaai 
iddrco  erraTerit  Arius,  et  tot  sjnodornm  fulminibus 
contritus  sit,  quod  dixerit  Ghristum  esse  Patre  mino^ 
rem.  Quas  quanta  sit,  nt  qnam  mitissime  dicam,  ce* 
spitatio,  ninil  attinet  exaggerare. 

5.  Utigitur  Tcra  Semipelagianismi  notttia  habea- 
tnr,  adeundi  sunt  Prosper  et  Hilarius,  qni  de  eo  er» 
rore  ad  D.  Augustinnm  adhnc  superstitem  litteraa 
dederunt,  quas  exstant  prtefixsB  libro  D.  Angustini  de 
PredesUnatione  Sanctoram.  Ex  qnibus,  uthoc  pra- 
mittam  qnod  usnm  aliquem  in  hoc  negotio  haibere 
potest,  constare  poto  Hilarium  iilum  non  modo  non 
esse  S.  HilariumPictaTiensem,  utsenserant  aliqni 
relati  a  Baronio  adRom.  Martjrol.  5Maii,  litteral, 
el  idenaper  ealani  tel  Ijpographa  exetratioMM  Imi« 


m 


TH.  RAYNAUDI  APOLOGIA  PRO  8.  VAUERIANO. 


776 


b«tur  apud  Cassitni  glossatorem,  ad  1.  xii  de  Inat.  c. 
13  (halfucioatione  plaue  ^emina  eiqua  impe^it  Era- 
smus  iuDotis  ad  Eucherii  Parsenesim),  sedetiamnon 
este  Hilarium  Arelatensem  episcopum^  ut  passim  af- 
firmatur.  Nam  Hilarius  episcopus  Arelatensis  unus 
fuit  eorum  (^ui  adversus  D.  Auguslinum  querelasmo- 
verunt.  Audi  Prosperum  in  calce  epistol»  ad  Augu- 
stinum  :  Speramus  non  solum  tenuitatem  noiiram  di- 
sputationum  tuarum  prasidio  roborondamf  sed  eiiam 
ipsos  quos  merttis  atque  honoribus  claros  caligo  istius 
opinionis  obscurat,  defCBcatissimum  lumen  gratia  r0- 
eepturos.  Nam  unum  eorum  preecipue  aucioritatis  e$ 
spiritualium  studiorum  virum,  sanetum  Hilarium  Are- 
latensem  episcopum  sciat  beatitudo  tua  admiratorem 
seetaloremque  in  alUs  omnibus  turn  esse  doctrindB,  et 
de  hoe  quoa  in  querelam  trahit,iampridemapud  sane" 
titatem  tuam,  sensum  suum  perlitteras  velle  confert*e. 
Sed  quia  utrum  hoc  facturus,  aut  quo  finesH  facturus, 
incertum  est^  etc.  Expende  particulasillas,  unum  eo- 
rum,  utique  adversusAugustinum  agentium,  dequi- 
bus  sermo  erat ;  et  in  aliis  omnibus,  nam  quoad  ne* 
gotium,  de  quo  Prosper  tota  epistola^  atque  adeo 
quoad  errorem  Semi^elagianum,  non  erat  Augutti* 
nianffi  doctrinffi  admirator,  imo  eam  in  auerelam 
kabebat,  Et  Prosper  liquido  testatur,  se  eum  nabuisse 
suspectum,  cum  dubitet  quo  fine  esset  cum  Augus- 
tino  per  litteras  acturus,  quod  se  prffistiturum  rece- 
derat ;  ut  propter  ea  plane  Tideatur  Hilarius  Arela- 
tensis  is  fuisse  et  vita  meritis  antecedens,  et  adepto 
nuper  summo  saeerdotii  honore  supereminens,  ad  cu- 
jus  auetoritatem  se  parem  non  esse,  agnoscit  Prosper 
eadem  epistola.  Numerus  enim  pluraliSi  quem  eo 
item  loco  adhibet,  facile  referri  potest  ad  commu- 
nem  loquendi  modum  de  aliquo,  cum  ejus  nomen  ex 
causa  premitur. 

Is  Tero  Hilarius  cujus  epistola  ad  Augustinum  ex- 
stat,  non  modo  non  erat  episcopus,  cum  Prosper  ad 
Augustinum  de  hoc  negotio  de(^ue  Hilario  Arelatensi 
episcopo  scriberet,  sed  etiam  laicus  fuisse  Tidetur ; 
quandoquidem  tuffi  ad  D.  Augustinum  scriptionis  ra- 
tionem  reddit,  quod  D.  Augustini  eontradtctores  es- 
sent  ex  parte  tales,  quibus  consuetudine  ecclesiastiea 
laicos  summam  reverentiam  necesse  sit  exibere  : 
quod  ita  se  serYatum  subdit,  ut  tamen  modeatc  pro 
Augustinoegeritouffiliquetcadere  in  Jaicum.  Quid 
quod  Hilarius  Arelatensis  episcopus  vir  fuit  et  doc- 
tissimus,  et  quod  ejus  superstitea  lucubrationes  ali- 
qu«e  produnt,  eloquentissimus.  Hic  rero  Hilarius, 
handq[uaquam  se  stjlo  similem  Hilario  Arelatensi  ex- 
hibet  mepist.  citata^  in  cujus  etiam  calcefatetur  se 
tenuitatis  su»  contcientia  adactum  agere  cum  viro, 
inquit,  tum  moribus,  tum  eloquio,tum studioclaro,ut 
^uanta  posset  collecta  suis  liiteris  intimaret,  quas  con- 
junctas  his  destinareeuravi,  Est  enim  talis,  quietiam 
prater  hane  neeessitatem  dignta  tuee  sanctitatis  noft- 
tia  judicetur,  Quffi  apertecadunt  in  Proaperum,  qui 
ae  Auguatino  de  facie  ignotum  teatatur  initio  epiato- 
Iffi,  et  cum  Hilario  pro  Augustino  apud  OBleatmum 
papam  poatea  atetit.  A  quo  cum  uterque  vocetur 
filiua,  ea  ipaa  epiatola  qua  aliiGalli  epiacopi,  ad  quoa 
acripta  eat,  vocantur  fratrea ;  cum  item  uterquc  a 
diYO  Auguat.  Tocetur  filiua,  initio  libri  de  Prffideat. 
Sanct.,  perspicue  haberi  videtur  ne  Prosperum  gui- 
dem  eo  temporeepiscopum  fuiaae,  acfortaaaia  etiam 
neqoe  poatea,  cum  a  Gelaaio,  Fulgentio,  Marcellino 
Comite  et  aliia  eum  aubaecutia,  numquam  yocetur 
epiacopua,  utpaaaim  alii  in  Gelaaii  decreto,  sed  tan- 
tum  mr  religtosus,  eruditus  et  sanctus.  Ac  ut  epiac. 
Rhegienaia  fuiaaet,  num  tamen  yidetur  fuiaae  prffimit- 
tendna  Hilario  Arelatenai,  longe  anblimiona  aedia 
antiatiti.,  et  ex  plenissima  mundanse  potesiatis  sede, 
ut  in  Parffineai  loqoitur  Eucheriua,  ad  religionem 
primuro,  tum  ad  Arelatensea  infulas  eyecto,  qo» 
aperta  eat  est  confirmatio  discriminis  quod  atatui- 
mua  inter  Hilarium  Arelatenaem  prffiaulem,  etiatum 
qui  pro  Auguatino  atetit  cum  Proapero. 

EmendtAdum  yero  eat  in  acriptore»  cffiteroquindi- 


A  ligentiaaimo,  quod  Hilariom  iatum  Auguatini  atodio* 
aum,  non  tunc  quidem  cum  Augustinum  interpellt- 
yit,  aed  postea,  fuisse  Arelatensem  episcopum  sta- 
tuit,  illum  ipsum  Hilarium  quinon  nunuserudiUone 
et  eloquenUa  quam  nobilitate  claruit  ac  etiam  san- 
ctitate  ;  cum  yero  Augustinum  interpeUaret,  ait 
fuisse  dumtaxat  presbjterum.  Ita  habet  anno  44 
Christi  426,  num.  20,  et  anno4d0,num.  89,  et  anno 
444,  num.  3,  pleneque  in  Rom.  Martjrolog.  ad 5 
Maii,  littera  i.  Haec  ex  dictis  per  se  concidnnt. 
Oatenaum  enim  eat,  cum  Augustinua  ab  Hilario  et 
Proapero  interpellaretur,  celebrem  illum  Hilariam 
Arelatenaem  jam  fuiaae  adeptum  eam  aedem,  et  ab 
iia  ipaia  Auguatini  interpellatoribua,  yocatum  in  so- 
apicionem.  Item  monatratum  eat  Hilariumcajusest 
epiatola  ad  Auguatinum  adyeraus  Semipelagianos, 
cum  eam  scriberet.  non  niai  laicum  fuiaae,ac  proinde 
non  fuit  tunc  preaoyter. 
Ex  quo  obiter  prffiterea  deprehenditur  ambigi  posse 

B  an  hic  Hilariua  diyeraua  ait  atatuendus  ab  iUo  Hilario 
Syracusano  qui  lonffeanteriusin  causa  Pelagii  tunc 
in  Sicilia  yersantis  Augustinum  pulsayit  iis  questio- 
nibus  quffi  apud  Augustinum  epist.  88  leguntur,  et 
enodantur  epist.  89,  ubi  Augustinus  eum  semper  to- 
cat  fiUum.  Eo  cnim  ffustu  Augustinian»  doetrinc 
percepto,  potuit  hic  Hilariua  ad  Auffuatinumin  Afri- 
cam  pergere,  aalubribus  ejus  uberibus  prieseos  no- 
triendus ;  quo  beneficio  excidisse  ma^nopere  dolet 
snb  finem  epiatolffi  adyeraua  SenciipelagiaDoa,  addens 
id  aibi  maxime  accidiaae  fratris  cauaa,  quem  cum 
matrona  aua  continentiam  profeaaum  renuDtiat,  ez 
Galliffi  ora  maritima^  unde  dici  poaaet  ad  Angusti- 
num  acripaiaae,  aiye  m  tranaitu»  aiye  aliqua  ex  caoia 
eo  diyertena. 

Cum  yero  hoc  ambiguum  yideri  poaait,  explora- 
tum  tamen  arbitror  illom  alium  Hliarium  quem  D. 
Augustinus  epist.  94  de  recenti  errore  Pelagii  admo- 
net,  ab  Hilario  Semipelagianoruin  delatorediversum 

Q  esse.  Ille  enim  alius  Hilarius  coDsaeerdos  et  paator 
a  D.  Augustino  yocator  ea  epiat.  94,  cum  tameo 
Uilariua  Auguatini  famUiaria,  laicua  (ut  dixi)  fuerit, 
extrema  ffitate  D.  Auguatini.  Videtur  ergo  fuisse  Hi« 
lariua  Narbonenaia  primffi  ffipiacopus,auituDcflore 
bat.  Nam  quominus  concedam  esse  Hiiarium  Arela- 
tensem  episcopum  ratio  temporis  non  patitur.  Data 
enim  eat  ea  Aoffuatini  epiatolaaub  Innocentioprimo 
anno  Christi  424,  ut  ibi,  n.  5,  obseryat  Baronius, 
quo  tempore  Hilarius  sedi  Arelatensi  nondum  fuerat 
prffifectua.  Nam  successit  S.  Honorato,  qoi  sedit  pott 
Patroclom.  At  hic^  teste  Prospero  in  ChroDico,  ce- 
sos  est  Arelatis,  anno  Ghristi  4^,  sedente  Roma 
Coeleatino,  coi  prffiiyerat  Innocentios,  eumqoe  ante 
Cceleatinom  aobsecoti  Zozimos  et  Bonifacius ;  ut 
perspicoom  sit  nondom  per  ea  tempora  Hilarium  ti- 
tolo  conaacerdotia  et  paatoria  potoisse  affici  ab  Ao- 
gostino.  At  de  his  satis* 
3.  Ex  horom  igitor  Augoatini  aeqoaliometstadio- 

D  aiaaimorom  epiatolis  liqoet  aob  extremam.  D.  Augu- 
atini  aenectotem,  in  Gallia  Narbonenai,  maxime 
Maaailiffi,  pleroaqoe,  et  inter  eoa  non  nemiDem  et 
vita  et  meritis  summx  sacerdoiii  honore  suvereminen' 
tem,  id  eat,  epiacopom,  ffigre  tolisse  qood  S.  Augu- 
stinos,  reyocata  priore  soa  doctrina  de  initio  gratis 
etjoatificationia  ex  natoraIiconato,qoam  juyeniset 
negotii  gratiffi  minoa  aciena  tradiderat,primQiD  plane 
aalotis  nostri»  exordiom  diyinee  prffiyentioni  coDoe- 
dendum  doceret,  quaa  eorum  qoerelaa  S.  Proaperin 
reaponsione  ad  tria  prima  Genuensium  exceptalate 
refert.  Etquamquam  initio,  feretantumsosuiraDdo, 
et  clanculum,  Auguatino  adyersabantur,  ut  idem 
Proaper  epist.  ad  Ruffinum  testatur,  tamen  seosim, 
quod  idem  in  prffifatione  libri  contra  CoUalorem  di- 
serte  tradit,  magnis  motibus  in  eam  poateriorem  D. 
Auguatini  doctrinamefferbuerunt,  <^uod  putarent  ea 
ratione  ruinam  peccatoria  refiindii  m  Deum,  et  bo- 
minis  aalotem  nonatatoi  inejua  mantt,contra  qmuD 
aniiquut  Eccleiiffi  eenaiu  ad  ea  usqoe  tempora  toi^ 


TH,  RAYNAUDI  APOLOGIA  PRO  S.  VALERIAI^O. 


777 

rat.  Alii  ex  iisdem  AogiisUDi  aemulis  alia  appone-  A 
hsintAugiutinum,  inquit  Prosper  episi.  ad  Rufinom, 
post  prsemissum  illuslrissimum  ejus  elogium.  qui- 
aam  nostrvruminfamant,dic$ntes  $um  libirum  arbi' 
trium  penilut  tubmovere,  et  tub  gratiw  nomine  neeet- 
sitaiem  prtBdicare  fatalem  ;  adjicientes  etiam  duatiU 
tum  humanigenent  massat  etduatcredi  velle  naturat, 
ut  seiUcet  tanta  jnetatit  viro  paganorum  et  Manicfu^ 
rum  ascribatur  impielas.  Alia  itemaddebant  dura  et 
dira,qnffi  in  capitulis  ipsorum,apud  Prosperum  ex- 
stantinas,  Tiderelicet.  Quantisitem  et  quam  porten- 
tosis  calumniis  ipsum  Prosperum  Augustini  defen- 
sorem  onerarent,  habetur  in  praefatione  ad  objec- 
tiones  Vincentianas,  apud  eumdem  Prosperum. 

4.  Existimarim  autem  primam  borum  omnium  in 
Augustinum  etasseclas  motuum  originem  fuisse  gli- 
scentem  in  ingeniis  plerisque  infirmis  errorem,  ex 
male  intellecta  D.  Augustini  doctrina  de  electorum 
Tocatione  secundum  proposituro,  ac  non  uniformi 
electione  omnium  ad  eadem  gratise  auxilia,  atque  3 
ideo  neque  ad  gloriam.  Aliquos  enim  monachos  inde 
admodum  fuisse  turbatos  constat  ex  D.  Au^.  epist. 
46et  47,  et  exlibris  de  Gratiaet  Lib.  Arbitrio,  ac 
de  Correptione  et  Gratia.  Eodemque  etiam  perti- 
nuisse  ▼idetur  desperatio  illius  monachi  in  ipso  D. 
Augustini  monasterio,  quam  describit  lib.  de  Dono 
Persev.  cap.  45.  Nam  quamyis  D.  Augustinus  eam 
solam  |)r8B8cientiamcausarum  refert,tamen  sunt  duo 
iila  satisconjuncta,et  fere  infirma ingenia  adutrum- 
que  illum  scopulum  alliduntur ;  ac  cur  praesciantur 
tales  futuri,  causam  referunt  innonsuppeditata  lar- 
giora  illa  et  secretiora  beneficia  quae  electis  obtin- 
^unt.  Illi  ergo,  aliique  infirmi,8candaJum  passi  sunt 
m  proposita  D.  Augustini  doctrina.  Resciue  eo  deve- 
nit,  si  Sigebertum  audimus,  anoo  Christi  415,  et 
idem  habetur  in  Chronico  Prosperi  per  Pithsum 
edito,  anno  Honorii  23,  ut  hseresis  inde  conflaretur 
Prcedestinatorum,  qui  subneryabant  corda  seryorum 
Dei,  negabant(]ue  habendam  esse  salutis  sollicitudi-  q 
nem  ;  quod  nisi  quis  esset  e  felici  illo  pusillo  grege 
electorum,  ^uibus  Deus  gloriam  antecedenter  decre- 
yit,  et  auulia  specialia,  altamque  et  secretam  voca- 
tionem  prseparayit,  necessario  perdendi  essent ;  sal- 
yandi  aotem  necessario  forent,  si  ad  eum  numerum 
et  beatum  Dei  peculium  pertinerent. 

Alii  tamenhfleresim  Preedestinatianorum  longepos» 
teriorem  faciunt,etmagnam  partem  aliter  expTicant. 
Tribuunt  quippe  eam  auctori  Gotescalco,  monacho 
Suessioni,  qui  sub  annum  Christi  800  yivebat. 
Ejus  autem  error  his  yerbis  refertur  ab  Ecclesia 
Lugdunensi,contra  Joannem  Scotum,ex  ipsius  Scoti 
libro,  inquarti  capitis  examine.  Tertiamponit  hcere- 
^^»  45  prcBdesttnationibus  necessUatem  et  vim  tnfC' 
rentem.  Cujus,  ut  sibi  videtur,  auctorem  non  taeetfVo- 
eans  eam  Gotesealcanarn,  a  quodam  videlicet  miser- 
rimo  et  infelicissimo  monacho,  jamdudum  illic  (nescu 
mus  quo  (ordine)  damnato,  et  annis  jam  plurimis 
earcerali  ergastulo  retruso,  nomine  Gotescalco,  Hunc  t\ 
9t  alios  eiusdem  Gotescalci,  errores,  eadem  Ecclesia 
libro  de  Tribus  Epistolis,  initio,  ex  cujusdam  (credo 
Hincmari)  epistola  refert :  illud  item  addens,  cum 
Golescalcus  e  Gallia  ad  extremas  Germanise  oras  ob 
ETangelii  prffidicationem  profectus  esset,  inde  cce- 

Jiisse  pradicationis  exordium,  quod  Deus  quos  yo- 
uit,  ab  seternoy  siye  ad  gloriam,  siye  ad  supplicia 
prfledestinayerit,  et  ita  quidem,  ut  nec  electi  perire, 
aec  reprobi  salyari  possint ;  nec  yelit  Deus  omnes 
salyan,  sed  eos  dumtaxat  qui  salutem  reipsa  conse- 
qaantur,  pro  quibus  item  solis  yenerit  et  passus  sit 
Cbristus.  Ob  haec  et  similia  in  quibus  obfirmate  hae- 
ret>at,  adiudicatum  flagris  Gotescalcum  a  monachis 
et  abbatibus,  et  pene  usque  ad  obitum  sine  misera- 
tione  dilaceratum,  traditur  eodem  libro,  post  me- 
dium,  adactumque  suis  manibus  in  flammam  proji- 
cere  librum  quem  pro  prsedictis  propositionibus 
icripserat.  Videsis  de  Gotescalco  Pithffium  in  Anna- 
tibos^  Trithemiom  in  Chronico  Hirtaugiensii  Fro* 

PATROIn  UI9 


778 


doardum  lib.  m  Hist.  Ecdes.  Remens.  cap.  i4,  et 
omnium  maxime  Hincmarum  qui  aderat,  epistola  de 
eo  ad  Nicolaum  I,  ubi  bene  adyertit  Gotescalcum 
non  fuisse  reyera  auctorem  primum,  sed  instaurato* 
rem  dumtaxat  heereseos  Preedestinatianorum,  quam 
a  prima  ori^ine  repetimus,  Multa  quoque  de  Gotes- 
caJci  nequitia  et  poenis  ei  inflictis  leguntur  apud  Ha« 
banum,  epistola  ad  ipsum  Hincmarum,  et  alia  ad 
Heberardum  comilem.  Nam  in  alia  qus  est  ad  No- 
ringum  ita  errorem  Gotescalci  repellit,  ut  de  eo 
prorsus  sileat.  Similiter  qui  nunc  lucem  aspexit  au- 
ctor  operis  contra  hseresim  Praedestinatianorum,  et 
confictum  AugusUni  nomine  librumadducitinte^rum 
ad  hujus  haeresis  penetralia  educenda  in  pubhcam 
lucem.  Gotescalci  uusquam  meminit,  et  naeresim 
PrffidestinaUanorumexortam  ipsisD.  AugusUnitem- 
poribus  agnoscit,  proxime<iue  aNestorianaeam  col« 
locat  ante  exortamEutjchianam,  de  qua  silet. 

5.  Ab  hac  erj^o  hfieresi^  tunc  per  eam  quam  dixi 
occasionem  gliscente»  quam  maxime  recessuri  non- 
nulli,  ut  semper  erroris  est  abrupta  dementia,  juxta 
Noyatianum  de  Trinit.  c.  20,  in  alterum  extremum 
deflexerunt,  negantes  specialem  beneficentiam  Dei 
in  electos  etyocaUonem  eorum  secundum  proposi- 
tum.  Item  diyinam  elecUonem  ad  gloriam,  nulla  me- 
ritorum  per  ffratiam  comparatorum  raUone  habita 
factam  repudiabant;  etqui  inter  eoserant  turbulen* 
tiores,antecedentemilIameIectionem,  ad  augendam 
infamiam,  magna  mendaciorum  accessione  cumula- 
bant.  Antecedentem  quoquegraUaeexcitanUspriepa- 
rationem,  et  omnem  yoluntaUs  humanse  prffiyentio- 
nem;  a  Deo  gratiae  auctore  factam  ayersabantur, 
tamquam  iibertaUhumanteinfestam.  Eoque  consilio» 
Deum  communem  omnium  Patrem,  et  nullius  per- 
sonam  accipientem  probaturi,  saluUs  item  humanae 
potestatem  m  uniuscujusque  manu  rcposituri,  auxi- 
lia  gratite  yoluntati  naturaliter  exsertce,  et  auxilium 
per  naturales  yires  imploranti  ac  se  ad  salutem  co- 
nanti  subjungebant.  CordaUores  tamen  acsedaUores, 
aceUamreligiosiores  nonnulli,  utdeCassiano  dicam» 
subjuncUonem  illam  RraUaB  excitanUs  ad  humanam 
yoluntatem,  non  fundabant  in  secutura  libertaUs  te- 
meraUone  per  gratiam  prseyenientem,  aut  in  defu- 
tura  homini  salutis  suae  potestate,  si  praeyeniatur, 
prsesertim  ut  proposiU  diyini  assectantis  elecUonem 
antecedentem  ad  gloriam  (hsec  enim  omoia  yiden- 
tur  agnoyisse  non  sequi  reyera,  siye  ex  electione 
«eterna  ad  gloriam  et  specialem  graUam,  tiye  ex  tem- 
porali  pr»ventione  yi  sterni  decreUfacta.propterea- 
que  in  quibusdam  libere  sahandis  agnoscebant  prse- 
yentionem  gratuitam),  sed  fundabant  subjectionem 
illam  gratise  ad  yoluntatem  in  quibusdam  Scripturae 
locis  male  detortis,  ad  ^ratiam  subsequeotem  perU- 
nentibus,  quibus  Deus  dicitiur  peccatorem  exspectare, 
et  in  maturitate  prseyeniri. 

6.  Ut  perspicuum  testatumque  fiat  haec  ita  se  ha« 
buisse  (nec  enim  desunt  qui  refragentur,  et  errorem 
Massiliensium  aliter  referant),  itemque  ut  ea  quam 
diximus  sentenUarum  et  fundamentorum  inter  Mas- 
silienses  yarietas  perspiciatur,  adeundi  et  audiendi 
sunt  qui  nascentem  eorum  errorem  AugusUno  pri» 
mum,  tum  Coelestino  pontifici  renunUarunt  Prosper 
et  Hilarius.  Ita  igitur  Prosper,  epistola  ad  Augusti- 
num,  post  late  expositas  Massiliensium  querelas  ad- 
versus  specialem  quorumpiam  elestionem  ab  Augu- 
stino  assertam,  eorumque  yocationemsecundum  pro- 
positum,  non  commuuem  aliis  :  Aiunt,  quantum  ad 
Deum  pertinet,  omnibus  faratam  vitam  seternam ; 
quantum  autem  ad  arbitrit  libertatem,  ab  his  eam  ap^ 
prehendi  qui  Deo  sponte  credidennt,  et  auxitium  gror 
tix  merito  credutitatis  acceperint.  In  istam  vero  talis 
gratixprxdicationem,hiquorumcontradietione  offen* 
ditur,  cumpriut  meliora  sentirent,  ideo  se  vet  maxime 
contul^unt,quiatiprofiterentur  abeaomnia  boname» 
ritaprosveniri,  et  abipsa  utpossint  esse  donari,  neceS' 
sitate  conuderent  Deum,  secundum  proposUum  et  con* 
siliumvoluntatis  tu3B^occuUojudicio  etopere  manifetto^ 


m 


TB.  RAYNAlJDI  APOLOGIA  WtO  S.  VALEWANO, 


780 


alitid  vascondere  inhonorem,  aliud  in  contumeliam. 
quianemo  nisi  per  gratiamjustifieelur,  et  netnonisi 
tn  praevaricatione  nascatur,  Sed  refugiunt  istudfar 
terifdivmoque  ascribere  operi  sanctorummeritafor' 
midant,  nec  acquiescunt  prmdestinatum  electorum 
numerumnec  augeri  posse  nec  minui,ne  locum  apud 
in/ideles  ac  negtigentes  cokortantium  incitamenta 
non  habeant^  ac  superflua  sit  industnas  ac  laboris 
indictiOjCujusstudiumcessanteelectionefrustrandum 
sU.  Ita  demum  enim  posseunumquemque  ad  eorrec- 
tionem  autprofectum  vocari,  si  se  sciat  sui  diligentia 
bonum  esse  posse,  et  libertatem  suam  obhocDei  au- 
xilio  Juvanaam,  si  quod  Deus  mandat,  elegerit,  Ac 
sic  cum  in  his  qui  tempus  acceperunt  liberae  volun- 
tatis  duo  sint  quae  humanam  operentur  salutem, 
Dei  scilicet  gratta,  et  hominis  obedientia,  priorem 
volunt  obedtentiam  esse  quam  gratiam,  ut  initium 
salutis  ex  eo  qui  satvatur,  non  ex  eo  credendum  sit 
stare  qui  salvat;  etvotuntashominis,  divinas  gratiae 
sibi  pariat  opem^  non  gratia  sibi  humanam  suojiciat 
voluntatem.  Yides  initium  ac  progressam  erroris,  ad 
metam  uscjue  barailiro  et  yoragine  conclusam. 

7.  Similia  Hiiarius  iniUo  epistoJfiB  ad  Augustinum, 
breTius  quidem  quoad  errons  originem,  aistinctius 
tamen  quoad  progressum  et  yaria  adjunctaerroris. 
Aiunt,  mquitdeMassiliensibus,  novumetinutile  esse 
pr3sdicationis,quodquidemsecundumpropoiitumetigi 
dicuniur,  ut  id  nec46  arripere  vaieant  nec  tenere, 
nisi  credendi  voluntatedonata.Excludiputant  omnem 
praedicandivigorem,  sinihilquodpeream  exriteturin 
hominibus  remansissedicatur.Consentiunt  umnem  ho* 
minem  m  Adam  perisse,nec  inde  quemquam  posse 
proprio  arbitrio  ltberari;sedid  canveniens  asserunt 
veritati,  velcongruumprasdicaiioni,  ut  cumprostra- 
tiset  numquamsuis  viribus  surt*ecturisannuntiatur 
obtinendas  salutts  occasio,  eo  merito  quo  voluerint 
et  crediderint  a  suo  morbo  se  posse  sanari,  et  ipsius 
fidei  augmentum,  et  totus  sanitatis  suae  consequatur 
effectus.  Caetei*um  adnutium  opus,  vel  incipiendum, 
nedum  deficiendum,  quemguam  su/ficere  sibi  posse 
consentiunt.Neque  enimaltcuioperi  curationis  eorum, 
annumerandum  ptUant  exlerrita  etsupplici  voiuntate 
unumquemqueasgrotum  veliesanari.  Quod  enim  dici- 
tur,crede  etsalvus  erisiunumhorumexigiassemnt, 
aliud  offerri,utpropter  id  ^od  exigitur,  si  redditum 
tuerit  in  quod  offertur  deinceps  trtbualur.  Et  mox : 
Nonputantnegarigratiam,sipraBcederedicaturtaiis 
voluntas  quas  tantum  medicum  quasrat,  non  autem 
quidquam  ipsa  jam  valeat.  Nam  iita  testimonia,  ut 
est  iilud,  sicut  unicuique  partUus  estmensuramfidei, 
adidvoluntvalere, utadjuveturquicosperit veile,  non 
ul  eiiam  doneturut  velU;  rejectis  ab  hocdono  aliispari' 
terreis,  et  quipossint  simititeriiberari,si  eaquaepa- 
rUerindignisprasstatur  credendivoluntas,etiam  ipsis 
simUiter  praestaretur.  Si  autem,  aiunt,  dicatur  vo- 
luntatemornnibusremansisse,  quavel  contemnerequis 
valeat,velobedire,  de  compendtoputatrationem  reddi 
electorum  veirejecto/um,  in  eo quodunicuique  meri- 
ium  propriae  voiuntatu  a(3(;un^itttr.Rursusque  infra : 
Quod  autem  dixit  sanciitas  tuaneminemperseverare 
nisiperseverandivirtute  percepta,eatenus  acdpitur, 
ut  quibusdutur,  inertilicet,prascedenti  tamen  proprio 
arbitrio  tribuatur  :  quodadhoctantumliberum  as- 
serunt,uivelit  velnolit  admitteremedicinam.Casterum 
et  ipsos  abominari  se  et  damnare  testantur,  si  quis 
quulquam  virium  in  aliquo  remansisse  quoad  sani- 
tatem  progredi  possit  existimet.  Noluni  autem  ita 
hanc  perseverantiam  praedicari,  ut  non  vei  suppii- 
ciler  emereri,  veiamitli  contumaciterpossit.Necad 
incertum  voiuntatisDeideducisevoiunt,  ubieis^qtutn' 
tum  putant,ab  obtinendum  vel  amittendum  evtdens 
est,  qualecumquesU,tnitiumvoiuntatis.  In  praedictis 
Hilarii  yerbis,  ad  plenam  erroris  de  quo  agimus  in- 
tro$peclionem,desideraturIuxaliquaquoadduo:nem- 
pe  et  c[uoad  inttium  iliud  quaiecumque,  quod  Semi- 
peliagiani  arbitrio  ex  se  exspectato  aabant;etquoad 
^opus  ad  quod  necessarium  gratiam  «ssse  fatebatur. 


A  S.  Et  quidem  iniHi  nomtne  in  ipsis  errorit  siii  ea- 
nabulis  cujusyis  boni  operis  exordia  designabant,  ita 
ut  non  primi  dumtaxat  boni  actus  liberi,  siye  fidd, 
sed  quorumvis  bonorum  operum  ad  perseyerantiaiD 
necessariorum  exordia  nudo  libero  arbitno  ascnbe- 
rent.  Postea  tamen  conyicti,  ut  D.  Augustinns  refert 
lib.  de  Prsddest.  SS.  c.  2,  et  in  eiu8demiibricalce,et 
]ib.  de  Bono  Perseyer.  c.  17,  palinodiamcecinemQt, 
seque  reslrinxerunt  ad  solum  salutis  initinm  et  pe^ 
seyerantiam  in  ea,  ut  bis  cap.  illo  17  testatur  D.  Aa- 
gustinus.  Placet  ipsa  yerba  appendere ;  guod  receo- 
tiores  aliqui  secure  pronuntienti  Seoupelagianos 
circa  solum  salutis  initium,  non  item  circa  per- 
seyerantiam,  aberrasse.  Itaergo  loquitur  Augusti- 
nus,  referens  Semipelagianorum  sententiam  :  Sd 
it,  qui  soium  initium  fidei  et  usque  in  finem  perse- 
verantium  sicin  nostra  ronstituant  potestate,  ut  Dei 
dona  esse  non  putent,  ne^ue  ad  haec  habenda  atque 
continenda  Deumoperart  nostras  cogitattoneset  vo- 

g  luntates,  caetera  vero  tpsum  dareconcedunt,  eum  ak 
illo  impietranturcredentisfide.  Et  mox :  Hmeergoex 
Deo  dona  sunt,  id  est,  ut  de  atiis  taceam,  sapieniia 
et  continentia.  Acquiescunt  et  isti,  Semipelagiani. 
Neque  enim  Pelagiani  sunt  ut  adverstts  istam  perh 
picuam  veritatem  dura  et  haBreticaperversitatecon- 
tendunt.  Sed  hasc,  inquiunt,  ut  a  Deo  dentur  nobis, 
fides  impetrat,  quas  incipit  a  nobis.  Quam  Hdem  et 
incipere  habere,  et  in  ea  t*sque  in  finem  permO' 
nere,  tamquam  id  non  a  Domtno  incipiamus,  nos- 
trum  esse  contendunt.  Vides  in  quastandem  an^ 
tias  deyenerint  Semipela^iani,  coacti  solumfideiini- 
tium,  et  perseyerantiam  in  ea  nudee  yoluntati  tri- 
buere ;  eoque  confugientes^  ut  Deum  labe,  hominem 
necessitate  in  salutis  negotio  eximerent. 

Sed  intutum  plane  fuisse  perfugium  illud,  clamant 
Scripturseinfinitiesquoad  persevcrantiam.  Non  miniis 
item  luculenta  pro  tidei  mitio  ex  supemataralilHis 
tantum  suppetiis  concipiendo  exstant  testimonia, 

Q  quam  pro  initio  reliquorum  supernaturalium  ope- 
rum,  ut  yidere  estin  ionga  et  msigni  disputatione 
quam  insUtuunt  S.  AugusUnus  lib.  de  Pr»dest.  SS., 
et  insigniter  serm.  15  de  Verbis  Apostoli,  Prosperl. 
de  Vocat.  Gent.  c.  23,  et  Fulgent.  lib.  i  de  Verit 
Prsedest.,  utprobent  fidem  esse  donum  Dei.  Nec 
tantum  fidei  suppiementum,  ut  D.  Augustinuseolibro 
c.  2  loquitur,  sed  etiam  fidei  cosptum,  de  quo  solo 
Semipela^ianiibi  impugnatirefragabantur.  Etquam- 
yis  consihum  Arausicanum  quod  Semipelagianismi 
foeces  siccayit^  damnet,  non  eos  tantum  qui  fideiini- 
tium  sibi  arrogabant,  sed  etiam  eos  qni  cffiteroram 
bonoram  exordia  eodem  modo  yindicabant  nudo  a^ 
bitrio  et  naturaB  yiribus  ;  tamen  hoc  non  eo  perti- 
net,  quasi  Semipelagiani  ita  philosophati  sint  de  cq- 
jusyis  extra  fidem  bonee  actionis  initio,  sed  com 
principio  ita  sensissent»  ne  qua  superesset  erroris 
scintilla,  idquoquereprobayit.Quamquamcum  fides 
sit  prima  radix  m  salutis  negotio^  sitque  de  eamulto 
potior  raUo  quam  de  subsequenUbus  actibus,  ac  lic 

^  eyictum  fuerit  initium  ejus  a  Deo  esse,  de  aliis  quo- 

3ue  omnibus  multo  poUori  jure  idem  eyictum  yideri 
ebeat ;  mirum  non  esset,  etiamsi  admitteretur  Se- 
mipela^ianos  in  eodem  semper  errore  de  cnjusyis 
operis  miUo  perstiUsse,  diyum  tamen  Augustinom 
incubuisse  prflesertim  in  eam  curam^ut  demonstraret 
fidei  initium  a  Deo  esse,  non  autem  a  nudo  libo^o 
arbitrio. 

9.  Gum  autem  ejusdem  D.  Augustini  testificatioot 
lib.  de  PrsBdest.  SS.  c.  2.  compertum  sit  Semipela- 
gianos  non  potuisse  obsistere  manifestissimis  Scri- 
pturae  locis,  quibusfidesdonumDei  esse  monstraior, 
perspicuum  yidetur,  eos  nomine  initiifidei,  non  in- 
tellexissefidemrudem  adhucetmodieam,sednomioe 
initii  fidei  Intellexisseeam  credendi  yolitionemfidei 
prceyiam  quam  consilium  Arausic.  ii  can.  5  yocat 
creduiitaitsaffectum,  aperleque  S.  Fulgentius  ).  de 
Incar.  etGrat  Christic.  18,  Semipelagianosrefellens 
cirea  toluntatem  credendii  quam  ab  homine  ene 


7M 


Tfl.  RAtNAUW  APOLOGlA  PRO  S.  VALERIANO. 


contendebant,  eam  nominat  initium  credulitatu,  Bx 
qno  sequitur  guod  fidem  eoeptam,  cui  Semipelagiani, 
ut  D.  Augustinus,  c.  illo  2  ioquitur,  rependi  aiebant 
fUtem  auctam,  non  esse  fidem  essentialiter  constitu- 
tam,  tametsi  intensive  imperfectam,  sed  esse  affe- 
ctam  anteriorem,  qui  sit  fidei  veluti  prsBludium  ; 
quamTis  moraliter  unus  cum  47  ^^  actus  compute- 
tur,  et  idcirco  dooetar  plerumque  eodem  nomine. 
Similiterque  sequitur  fidem  auctam  quas  ibidem  ap- 
pellatur  incrementum  fidei,  non  esse  auclarium  et 
accessionem  aliquam  ad  fidem  ante  inchoalam  in 
eodem  genere,  sed  esse  fidem  ordinis  superioris, 
sQCcedentem  imperfecto  ilii  initio,  spectanti  ad  labo- 
rem  humanum.  Provocari  autem  aiebant,  fide  illa 
coepta,  fidem  auctam,  quia  existimabant  hominem, 
exhibito  initio,  qualitercamque  emereri  internum 
gratice  auxiliumnecessarium  adcredendum.Et  ipsum 
quidem  hominem  ex  parte  sua  primum  conferre  to- 
IitioQem,  eam  cum  primum  emicuisset,  foYeri 
et  promoTeri  a  Deo.  Quod  ipsum  aliter  efferebant 
dicentes  komines  tnitium  prteoere^  Dei  vero  esse  per- 
fieere  Itemque  ut  Prosper  epistola  citata  refert,  iis 
conferri  sanctitatem  qui  bono  naturs,  quod  Tocabant 
gratiam  initialem,  bene  usi  ersent,  eoque  aliauali  me- 
rito  diTinam  ni  se  supernaturalem  beneucentiam 
provocassent. 

iO.  Eo  credulitatis  naturali  affectu  ex  nobis  suppo- 
sito.quoproliciasserebantdiviDaegratieeadJutorium, 
quodque  aiebant  a  diviaa  vocatione  exspectari,  adde- 
bant  Semipelagianireliqua  omniacpiibus  nomen ope- 
rum  dabant,  ipsumque  etiam  fidei  assensum  esse  a 
divina  gratia.  Idnue  affirmabant,  cum  aiebant  ad 
qQodcumqoeopusnumanaecurationis,etiDcipiendum 
et  perficienduin,  necessariam  esse  gratiam.  Tantum 

3uippe  excludebant  ab  operum  sylTabo  eum  quem 
1X1  naturalem  credendi  affectum,  disponentem  ut- 
cumque  ad  gratiam.  Hoc  enim  dumtaxat  voluntati 
nudae  salvum  volebant  in  negotio  salutis,  quod  ita 
necessarium  censereat^utsalus  incujusvis  adulti  po- 
testate  iocaretur,  et  Deus  liberaretur  ab  acceptione 
personarum,quibus  duobus  incommodis  posteriorem 
D.  Augustini  doctrinam  premi  calumniabantur  :  ase 
aatem  declinari  existimabant,  admittendo  ex  parte 
hominis  qualecomane  initium,  seu  tribuendo  bono 
usui  liberi  solius  arbitrii  meritum  ali(]uod  quantum- 
cnmque  exile  ac  tenue,  ut  in  eo  initio  tota  gratise 
aabstrictio  fundamentum  haberet.  Idque  initium  pure 
naturale,  nostroque  nudo  arbitrio  expromptum,  aie- 
baot  a  Deo  exspectari ;  tamquam  ansulam  qua  volun- 
tatem  divina  auxilia  prehensantem  acciperet. 

il.  Ridiculi  vero  prorsusque  insulsi  sunt,  qui  ali- 
ter  eam  exspectationem  interpretantur,  affirmantes 
hoc  errore  sordere,  qni  dixerunt  consensum,  prout 
libere  a  voluntate  prsstitum  gratise  vocanti  praemissse, 
exspectari  a  Deo  tamquamrationemcur  ipse  quoque 
eum  consensum  velit  a  seprodire.  Itaut  cum  duflenae 
causffi  concurrant  ad  illius  consensus  productionem, 
prior  ratione  sit  voluntas  ante  praeventa.  Eam  vero 
prsestoletur  Deus,  et  ad  ejus  nutum,  atque  adeo  po- 
sterius  ratione,  se  applicet  ad  cooperandum  et  dan- 
dum  consensum.  Quam  censores  praedicti  censent 
esse  reprobam  illam  doctrinam  de  Deo  voluntatem 
nostraro  exspectante,  a  Gassiano  collat.  i3  cap.  12 
male  fundatam  in  illis  Isaiae  verbis  cap.  xxx  :  Exspe- 
etaS  Dominvs  ut  misereatur  vestri,  damnatamque  in 
concilio  Arausic.  iican.4,  etaProspero,  Pulgentio, 
aliisquc  grati«  contra  Semipelagianos  defensoribus, 
confutatam. 

Hoc  vero  estin  erroribus  antiquisreferendis,  et  in 
conciliorum  contra  eos  definitionibus  interpretandis 
locari.  cum  exploratissimum  sit  Semipelagianos  divi- 
namgratiamexcitantemet  primum  initiumaDeopo- 
situm  exclusisse  timentes  humanae  libertati  ex  prse- 
ventione.etdivinaniimmunitatem  avitio  acceptionis 
personarum  prsBtexentes.Eo  itaquesensudamnantur, 
qnod  Toluntatem  a  Deo  exspectari  affirmarent ;  cum 
tunen  Deus  non  exspectetvolantatem  ut  eam  voceti 


m 

A  etiainsi  j am  vocan tem  Tere  exspectet  quoad  coDsensni 
liberi  productionem.  Id  est  nolit  eam  incontultam 
abripere  ad  cooperandum,  tcI  adigere  ad  cudendum 
consensum  :  sed  id  libertati  ejus  permittat  nec  nisiah 
eai  am  prsTenta  adTocatusaccurratad  cooperandam. 
Adrocatus,  inquam,  non  per  actum  dlTina  coopera- 
tione  anteriorem^  quem  constat  esse  impassibilem, 
sed  per  exigentiam  naturffi  tunc  operabundiey  et  in  ta- 
libuscircumstantiis,ac  prsemissa  diTina  fecundatione 
prseTeniente,  exprompturse  actionem»  si  posset  abs- 
que  Deo  se  ad  cooperandum  adjungente  eam  expro- 
mere.  Eam  enim  suam  exigenUam  Toluntas  contuen- 
dam  Deo  objiciens,  et  objecUTe,  non  formaliter,  ex- 
hibens,  adTocat  Deum  ad  cooperandam,  et  cum  ipsa 

Sroducendum  consensum  liberum.  Itaque  illa  per 
»eum  exspectatio  huaianas  ToluntaUs,qaara  conciliQm 
Arausicanum  reprobaTit,  alia  non  est  quam  qu®  ab 
ipsis  Semipelagianis  posita  fuerat,hocest  exspectatio 
ToIuntaUs  ut  Tocetor,  ita  ut  prius  homo  ex  se  etsuis 

B  Tiribus,  Deo  nihil  adhuc  circa  salutem  hominis  mo- 
liente,expromat  suum  qualemcumqne  ni8um,ejusque 
interTentu  utcumque  mereatur  ut  Deus,  qui  eum  dam. 
taxat  nisum,  languidum  licet  et  enerTem,  exspecta- 
bat,  illico  accurrat,  promotor  et  consammator  initH 
nostri,  cui  tamquam  aliquali  merito,  et  caus»  mora- 
liter  moTenti,  exhibet  super  naturales  suppetias. 

iS.  Semper  dico  juxta  Semipelagianos  iniUum  il- 
lud  saluUs  quod  esse  a  nobis  affirmabant,  tenue  ali- 
quid  et  exile  fuisse,  nec  nisi  aliquale  meritum  aaxi- 
liorum  gratiae  continuisse.  Perspicuum  namque  Tide- 
turillos  non  affirmassecompeteretaKiniUo  meritum 
de  condigno,  respectu  salutis  ad  quam  aiebant  illud 
disponerc.  Ita  disertissimc  tradit  Cassianus  collat.  i3 
c.  9,  et  I3,et  46,lib.  xii  de  InsUt.c.  il,  i3,  i4.Idem- 
que  sonant  Terba  illa  Semipelajgianorum^quos  supra 
ex  Hilario  retulimus  dixisse,initium  istud  seu  Tolun- 
tatem  qua  qusRritur  medicus,  n(m  vatere  quidquam,  id 
est,  perexigui  esse  momenU  ac  meriU.  in  quo  Semi- 

0  pelagiani  a  Pelagio  dissidebant,  qui  naturali  saluUs 
negotiationi  meritum  ejus  condignum  concessit. 

Nec  placent  qui  Semipelagianos  quoac}  hoc  Pelagio 
adh«P8isse  et  meritum  condignu  m  inTexisse  affirmant; 
at  Vega  lib.  vm  in  conc.  5 ;  Toletus  in  c.  viii  adRom. 
annot  31,  et  in  c.  xi,  ad  illud  :  8i  autem  graUaJam 
non  ex  operihus.  Non  placent,  inquam  ;  nam  sanctus 
AugusUnus  qui  locis  allegaUs  hoc  Semipelagianum 
meritum  improbat,  tamen  ibidem  et  epist.  i05,  48 
ac  saepe  alibi,  concedit  peccatori  diTinltus  prflemoto 
meritum  congruum  remissioni8peccatoram,negatque 
simile  meritum  naturalibus  Tinbus  posseconcedire- 
spectu  primea  graUse.  Ergo  agnorit  graUam  non  tan- 
tum  CTerti  concessione  meriU  naturalis  condigni 
(quamouameo  maxime),sed  etiamconcessionemeriU 
naturatis  congrui,  et  aliqualis  tantum  ac  percxigui, 
({ualeinTexerunt  Semipelagiani ;  qui  exiguitatem  hu- 
jus  meriti  considerantes  eo  deTenerunt,  at  profite- 
rentur  qnodei  nostro  qualicumque  initio  rependitur 

D  esse  gratisedonum^et  initium  iUud  nonessemeritum» 
nempe  perfectumetsimpliciterdictum.  Quod  minas 
perTadentes  nonnulli,  inconstantiffi  damnant  Cassia- 
num  et  Faustum  apod  quos  locuUones  ill»  frequentes 
8unt,quasierroris  sui  ea  in  parte  immemores.KeTera 
tamen  perstabant  in  errore,  nec  nisi  meritum  sim- 
pliciter  dictum  inficiabantur,cam  tamenomnis  plana 
naturalis  ad  salutem  disposiUo,  et  ris  qualitercum- 
que  meritoria,  quam  illi  admittebant,  neganda  sit 
tamquam  gratiae  CTcrsiTa,  quod  Toletus  supra  male 
diffitetur. 

i3.  Neque  Tcro  recte  Semipelagiani  per  bunc  er- 
rorem  prospici  a  se  putabant  humanaB  libertati  in 
negotio  salutis,  et  diTinae  exemptioni  a  labe  acce- 
ptionis  personarum,quem  fuisse  illisgeminum  erroris 
scopulum  prtemisi ;  malc,inquam,errorem  errore  de- 
clinabant.Nam  quamris  Tcnssimum  sit  salotem  esse 
in  cujusTis  adulti  potestate  et  Deum  lon^e  abesse  a 
personarum  acceptione,  est  tamen  falsissimam  quod 
Deus  proBveniatur  ab  homine,  sive  qood  homo  sdutia 


783 


TH.  RAYNAUDI  APOLOGIA  PRO  S.  VALERIANO, 


784 


*U8B  negotium  per  bonum  usum  nudi  liberi  arbitrii 
auspicetur :  sed  ad  locandam  in  manu  cujusvis  adulti 
salutem  suam,  satis  super(}ue  est  quod  praeventus  a 
Deopossit  Yocanti  consentire  autdissentire,  utplane 
luculenter  tradit  Fulgent.,  lib.  de  Prsedest,  et  Gratia 
cap.  9,  post  Augustinum,  lib.  de  Spir.  et  Lit.  c.  34. 
Et  quamvis  ea  preeyentio  non  sit  SBquale  beneficium 
omnibus  ^uibus  impenditur,  sed  in  ciuibusdam  talis 
sit,  ut  faciat  facere  (tametsi  luctabiliter),  eo  quod  fit 
yictrix  suavitas  atque  delectatio,  prout  vocatur  a 
D.  Augustino  iib.  de  Peccat.  Merit.  c.  27 ;  tamen  sem- 
per  est  sufiiciens  ad  operandum,  et  talis  ut  per  solam 
nominis  negligentiam  ac  culpam  non  sortiatur  effe- 
ctum.  Quffi  autem  est  selecta  et  specialis,  non  infert 
Deo  labem  acceptionis  personarum,  qnm  locum  non 
habet  in  mere  gratuitis,  etiamsi  distributio  fiat  inas- 
qualis,  nulia  prorsus  interposita  causa  ez  parte  reci* 
pientium. 

Est  tamen  ibi  ingeniis  omnibus  fixa  cruz,  hsren- 
cumqueestin  diyino,  justo,  sed  occultojudicio^uzta 
illud  Augustini  de  Spir.  et  Littera  c.  34:  Si  ad  tllam 
profunditatem  scrutandam  quisquam  no$  coarctetf 
eurilliitasuadeturutpersuaaeatur^itliautemnonita, 
duo  tota  occurrunt  interim  quserespondere  mihipla- 
ceat.OaUitudodivitiarum,et :  Numquidtniquitasapud 
Deum  fCui  responsio  ista  displicet,quxrat  doctiores ; 
sed  caveat  ne  invematpraesumfftores.  Cavendum  item 
esse  in  ea  qusestione  prsecipitium  movetserm.  20de 
Yerbis  Apost.  et  pulchre  serm.  1 1 :  Movet  me,  inquit, 
quod  itleperit,  non  ille.  Movet  tanquam  hominem^si 
verum  vis  audire,  et  me  movet,  quui  homo  sum.  Sed 
etsi  tu  homo,  et  ego  homo,  audiamus  dicentem  :  0 
Aomo,  tu  quis  es  qui  respondeas  DeoJSi  posset  lo^i 
pecus,et  dicere  Deo,Quare  istum  hominem  fecisti,  et 
me  pecudem,  non  juste  succenseres,  et  diceres :  Ope- 
cus,tu  qui  es  qui  respondeas  Deo  f  Et  tu  homoes,sed  a  Deo 
peeuses,et  utinam  sispecustjus,etovispaseume!Jus!  Vir 
dendus  in  eamdem  sententiam  epist.  105,  et  Prosper 
11  de  Vocat.  Gent.  c,  30,  in  fine,  et  S.  Ghrysost.hom. 
26,  in  EpisL  ad  Rom.,  in  mor.ltaque  admotsB  a  Se- 
mipelagianis  maciiinaB  nullo  negotio  subyertuntur. 
Alta  ratione  easmachinas  disjicere  se  putant  alii,sed 
quffi  reyera  non  estsoIida,nec  erroris  pura.  Nam  non 
yideo  quam  commode  a  Semipelagianismi  labe  libe- 
rari  possit  auctor  ooeriscontra  PraBdestinatianos, 
tflepe  concedens  toto  libro  tertio  gratiam  prffiyenire 
yofuntatem,  sed  hoc  accipiens  de  prsemissa  incarna- 
tione,  et  Ghrislo  fonte  graUffi  ad  salutem  nostram  a 
Patre  dato,  qua  ratione  ar^menta  contra  Semipela- 
gianos  ez  necessaria  gratias  prffiyentione  eliderepo- 
terat.  Sed  non  sufficit  ad  iilud  initium  quod  contra 
Semipelagianos  agnoscendum  est,tanquam  proprium 
gratiffi  prfleyenientis  ;  intelligi  enim  debet  de  gratia 
actuali,  quae  est  actus  nobis  receptus,  ac  excitans  nos 
ad  operandum  :  qualem  gratiam  pragire  ex  parte  Dei, 
et  anteyertere  nostram  operaUonem  hic  auctor  non 
yidetur  agnoscere.  Et  idem  yideturinnuercArnobius 

i'uniorinpsaImumczLyii.  Itaquesolecathoiica  ct  so- 
ida  ratione  eyertendi  Semipelagianorum  machinas, 
ea  est  quam  proposui. 

14.  Ills  autem  aiiaB  calumniae  ia  Augustinum,qua8 
prseterea  memorabam  MassiliaB  et  per  eam  Galli® 
oramdisseminatas,quoad  elecUonem  adgloriam  par- 
Um  pcr  se  eyanescunt,ut  Prosper  eas  referens  1.  ad 
objectiones  Vincentianas  recte  demonstrat ;  partim 
commodissime  mihi  yidenturdepellends,si  dicamus 
D.  AuRustinum  admisisse  quidem  in  Deo  formalero  glo- 
riae  electorumintentionem,  meriUs  prseyisis  anterio- 
rem,  a  qua  originemducatpraeparatioyocationiscon- 
gruae.et  secundum  propositum(itaenim  aperte  ferunt 
quao  disputat  lib.  de  Gorrept,  et  GraUa  cap. '  et  12 
et  lib.  de  Prasdest.  SS.  cap.  3,  et  1.  de  Bono  perse- 
yer.  cap.  9,  aliisque  locis  ;  et  id  quoque  suadet  spe- 
cialis  iHa  cura  et  amor  Dei  in  electos,  in  Scripturis 
ab  AugusUno  ezpensis,  tam  saepe  celebratus) ;  eam 
tamen  intenUonem  juxta  eumdem  D.  AugusUnum. 
non  aliter  statuendam  esse  efficacem,  quam  per  ordi< 


A  nem  ad  auxilia  congrua  per  eam  procuranda.  Nam 
electio  mediorum  con^ruorum,  et  eatenns  efficaciom, 
ita  connectitur  cum  diyina  illa  elecUone  et  intenUone 
ut  non  debeathaeeintenUoconcipiefficax.priusquani 
haec  media,  et  ordo  ad  ea  cogitetur.  Gum  autem  ea 
media  non  sint  ineluctabilia,  sed  absolute  loquendo 
possint  non  habere  eflfectum,  ut  alibi  demonstratur, 
et  splendidissime  tradit  S.  Macar.hom.  37,agens  de 
graUa  tradita  apostolis  jam  confirmatis  in  miUa,  ne 
grayiter  delinquerent,  quae  utique  efficaz  mit,  recte 
ez  his  mediis  conjectamus  efficacitatem  intenUonisa 
D.  AugusUno  invectam  non  essefirmiorem.Atque  ita 
concidunt  omnes  machinse  quae  ez  eo  admoyebantor, 
quod  salus  electi,juzta  D.  AuffusUnum,  4:9^^  plane 
necessaria  et  eyersu  impossibilis.  Aliud  enim  est  certo 
etinfallibiliter  non  fore  eyertendam,  aliud  non  posse 
eyerti,  eUamsi  homo  yeliet.  Primum  est  yerissimum, 
posterius  yero  falsissimum. 
Quamquam  nihil  quoque   versatili  libertatis  ho- 

B  manae  conditioni  Umendum  censerem,  eUamsi  ad- 
mitteremelecUonem  ad  ffloriamjuztaD.AurasUnnm 
esse  plane  efficacem,  sed  tantum  intra  ordinem  in- 
tentionis,  eo  quod  Deus  ob  praeyissam  condiUonaliter 
cooperaUonem  yoIuntaUs  humanae,  si  his  yel  illis 
suayibus  mediis  juyetur,  noluerit  de  yoluntate  abri- 
piendaperauziliaineluctabilia  auidquam  decernere, 
consequenter  ad  suam  iliam  robustam  planeque  an- 
tccedentem  electionem,  quam  ez  seipso  concepit, 
decreturus,  si  humanae  yoluntaUs  indocilitatem  et 
obfirmaUooem  adyersus  illa  miUora  et  molliora  me- 
dia  praenoyisset.  Sicenim  iibertas  humana  ejusque 
circa  salutem  yertibilitas  saWa  perstat,  nono£atante 
ferreo  ilio  decreto  prorsus  immanente,et  yolnntatem 
qualis  ez  se  erat,  atque  adeo  plane  exsolutam,  re- 
hnquente.  Salus  taimen  fit  inderectibilis,  quia  quam- 
yis  mtentio  diyina  sit  pura  intenUo  ob  praecognitam 
inflexionem  liberam  yoIuntatispergraUam  repudia- 
bilem,  tamen   si  yoluntas  aliter  se  habere  TeUet, 

Q  adigeretur  ad  capessendam  hanc  yel  illam  yiam,  di- 
yino  decreto  antecedenti  ^uod  supponitur  consenta- 
neam.  Quia  yero  ea  salutis  indefectibilitas.quamyis 
cum  praesenti  iibertate  cohaereos,  mihi  alias  ob  cau- 
sas  non  probatur,  idcirco  propositam  D.  AugusUni 
sententiam  eo  quem  retuli  modo  exponere  praestat, 
ut  cayillis  et  calumniis  minus  obnozia  statnatur. 
Haec  alibi  plene  discussa  nunc  teUgisse  sat  est,  ad 
aperiendam  inanitatem  querelarum  a  Massiliensibos 
jactatarum,  de  ^uibus  hactenus. 

45.  Vidit  Gassianus  reliquorum  Massiliensium  er- 
rorem  hactenus  ezpositum,  quo  prima  graUa  statui- 
tur  semper  yoIuntaU  et  inyocaUoni  humanae  subjun- 
cta,  cohserere  non  posse  cum  plerisciue  Scripturit 
quibus  docemur  Deum  palam  fieri  nescienUbus  ipsum, 
et  apparere  iis  qui  illum  non  interrogabant.  itaque 
aliudaliquidcommentusest.  Nempe  quod  interdum 
quidem  homo  praeyeniat  Deum,  et  bono  liberii  arbi- 
trii  usu  promereaturuIcumquegraUam  Dei,peUUom 

D  ac  studio  naturali  superinductam,  qui  fuit  error  Se- 
mipelagianorum,  seu  yulgi  Massiliensium ;  interdam 
tamen  Deus  praeyeniat  nos,  et  a  nobis  nondum  yo- 
catus  pulset  ad  ostium,  ac  yoluntatem  praeoccupet. 
Quod  esse  Gassiani  placitum  notarunt  Gujchiusan- 
not.  20  in  Gassianum,  et  Ciaconius  in  obseryaUoni- 
bus  ad  eumdem,  aperteque  habetur  ez  Prospero 
lib.  contra  GoIIat.,  praeserUm  c.  5,  9  et  dS.Nec  cum 
hxreticis, Eiii.  c.  illo,  5,  tibi  nec  cum  cathoticis  plena 
concordiaest.  Ittt  in  omnibusjustis  hominum  operi- 
bus  tiberse  voluntatis  tuentur  exordia,nos  bonarum 
eogitalionum  ex  Deo  semper  credimus  prodireprinci- 
pia.  Tu  informe  nescio  quid  tertium  et  utique  parti 
inconveniensrepensti,quo  necinimieorum  consemsum 
acquireres,necin  nostrorum  inteltigentia  permaneres. 
Sed  quid  aliunde  Gassiani  menlem  yenamur,  cum 
ezstent  perspicua  ipsius  Gassiani  loca,  quibus  ea 
auam  dixi  Gassiani  opinatio  liauido  deprehenditur  ? 
lllustrissimecollat.  13c.7:  Deioenignitascumbonsevo-' 
luntalis  innobis  quatulamcumque  scintiUam  emicuissc 


785 


TH.  RAYNAUDI  APOLOGIA  PRO  S.  VALERIANO. 


786 


perspexeritj  velquam  ipse  tamquam  de  dura  siUce  no- 
stri  eordis  excusserit,  eonfovet  eam  et  exsuseitai,  sua- 
que  inspiratione  eonfirmai,  Ei  cap.  seq^aenti :  Cum 
m  nobis  ortum  quemdam  bonse  voluntaiu  inspexerit, 
illuminat  eam  confe$tim  atque  confortat,  inerementum 
trtbuens  ei,  quam  vel  ipu  plantaoerit,  vel  noitro  co- 
natu  vidtrit  emersisse,  Similibos  disjnnctioDibns 
Bcatet  tota  illa  collatio,  et  propterea  conciiium  n 
Araasic.  can.  8,  peculiariter  ac  seorsim,  snppresso 
Heet  Cassiani  nomine,  daronat  ejus  errorem,  quo 
aliqiii  ad  Deum  accedere  dicontur  per  liberum  arbi- 
trinm  prsBTenientes  Deuro,  alii  vero  perdiYinam  roi- 
sericordiam  a  Deo  prteTenti  idem  priestare  dicuntur. 
Quod  concilium  ait  exscindi  uniTcrsali  illo  oraculo  : 
Nemo  enim  potest  venire  ad  me,  nisi  Pater  meus  tra- 
xerit  eum,  Et  effato  apostolico  omnes  leque  com- 
prebendente  :  Nemo,  plane  nemo,  ut  concilium  ex- 

Jeodit,  non  aliqui  dumtaxat,  potest  dieere  Dominus 
esus  nisi  tn  Spmtu  sancto» 

Qaare  cum  Cassianus  alicubi  tantum  memorat 
pnBTentionem  Dei  per  Toluntatem  creatam  cujus 
motam  pnsstoletor ;  alibi  autemi  ac  nominatim  col- 
lat.  3,  non  semel  memorat  tantum  pnBventionem 
diTinam  qua  omnis  roluntatis  motus  anteYertitur, 
non  est  inconstanti»  insimulandus,  ut  aliqui  hic 
qaoqae  faciunt :  sed  cum  specialis  ejus  error  ferat 
aliqoando  Deum,  aliquando  Toluntatem  ponere  ini- 
tiam  justificationis,  consequenter  quandoque  unam 
prsBTentionem,  quandoque  aliam  pro  instituto  et  sub- 
jecta  materia  proponit,  ot  Prosper  etiam  notaTit  )ib. 
contra  Collat.  c.  38. 

46.  Hsec  licet  ita  se  habeant,  nihilominus  passim 
Cassiani  error  Semipelagianismi  notasufGgitur,  ipse- 
qae  Cassianus  Semipelagianis  accensetur,  quia  qua 
ex  parte  voluntatem  aliquando  Deo  preeire  statuit  in 
salutis  negotio,  ea  ex  parte  Semipelagianismum 
sectatus  est :  sicut  ipsi  Semipelagiani,  quia  qua  ex 
parte  statuebant  praBTentionem  numanam  auxilium 
Dei  antecedere,  Pelagio  adhwrebant,  Pelagianismi 
sspe  notantor,  et  Pelagiani  dicuntur  apud  Augusti* 
nam,  Prosperum,  Fulgentium,  aliosque  antiquos. 
Non  laboraTit  tamen  Cassianus  aliis  erroribus  qui  in 
aliis  ^'usdem  furfuris  notati  sunt.  Et  quamTis  diTo 
Aagostino  occulte  obloqueretur,  ut  Prosper  late  me* 
morat  epist.  ad  Rufinum,  tamen  quae  supra  retuli- 
mus  portenta  calumniarum  de  D.  Au^stino,  non 
confixit,  aot  disseminaTit,  ut  indicant  illa  ejusdem 
Prosperi  lib.  contra  Collat.  c.  i  :  Ne^  ad  oMcuran- 
dam  scientiam  doctorum,  ea  exagitare  videamur  quae 
vulgus  ignobile  et  proeax  ineptorum  toquaciias  intem- 
peranter  efundit,  unius  potissimum  dejinitiones,  auem 
non  dubium  est  illis  omnibus  in  sanctarum  studio  Scri- 
pturarum  prastare,  referemus,  Hoc  est  Cassiani,auem 
rursus  paulo  post  vocat  virum  saeerdotalis  ordinis, 
qui  disputandi  usu,  inter  eos  qwibuseum  degit  exeellit ; 
et,  ut  Tides,  liberat  eum  nota  procacitatis  in  Augu- 
stinum  ;  moxque  toto  opere  reiellit  tantum  in  Cas- 
siano  errorem  de  diTina  per  hominem  prsBTentione, 
tacitis  omnibus  aliis  supra  memoratis,  quibus  graTa- 
tom  ab  aliquibus  ea  setate  et  regione  D.  Augustinum 
prsemisimus. 

17.  Habemus  igitur  quis  Tere  fuerit  error  50  ^^* 
mipelagianorum.  tum quatenus  maxime partiMassi- 
liensium  communis,  tum  quatenus  Cassiano  peculia- 
ris  ac  quorsum  Semipelagianismus  dicatur.  Quia 
enim  assertores  erroris  propositi  non  omnino  adhfe- 
rebant  Pelagio,  sed  ex  partetantum,  nempenegando 
primum  justiflcationis  initium  esse  exdivinagratia, 
qoam  alioqui  agnoscebant,  idcirco  Semipelagiani  ap- 
pellantnr.  Et  aptius  Tocarentur  reliquisB  Pelagiano- 
nim,  qua  etiam  ratione  interdum  nominantur ;  quia 
reveranon  amplexabantur  dimidium  erroris  Pelagii, 
sed  in  uno  dumtaxat  puncto,  tam  multis  in  quibus 
Pelagius  praeterea  erraverat  rejectis,  cum  eo  con- 
leDtiebant,  ea  una  parte  superbse  prxdieationis  (id 
est  PelagiansB)  eseteris  abdicatis  retenta,  ut  loguitur 
Prosper  epist.  ad  Demetriadem.  Qoin  etiam  in  illo 


A  onico  poncto,  non  omnino  Pelagiom  sectabantur, 
sed  veluti  dimidia  ex  parte.  Nam  cum  Pelagius  me- 
ritum  condignum  in  naturalibus  operibus  respectu 
humansB  salutis  agnosceret,  ipsi,  longe  temperan* 
tius  philosophati,  aliquale  dumtaxat  meritum  natu- 
rale  admittebant,  quod  esset  salutis  nostrss  funda- 
mentum  etgratiam  homini  conciliaret ;  quamris  illud 
adeo  exile  censerent,  ut  rix  nomine  meriti  illud  di- 
gnarentur.  Quia  tamen  hic  eorum  error  erat  Teluti 
portio  plenitudinis  illius  errorum  a  Pelagio  inTectsp, 
et  illa  gratiae,  ut  cum  Pausto  loquar,  voluntatis  an- 
sulam  prehendentis  adTOcatio  per  numanuro  laborem 
sternebat  yiam  ad  renoTandum  prfiecipuum  Pela^ 
errorem,  quo  divinam  gratiam  per  naturalia  menta 
dari  contendebat,  propterea  dicti  sunt  Pelagianorum 
reli^uiae  ;  In  quorum  detruneationibus  (Terba  sunt  Pro- 
speri  epist.  ad  Rufinum)  haeresis  Pelagiana  palpitOf 
ret.  Et  in  epist.  ad  Aug. :  /n  istis  Pelagianx  pravitor 
tis  reliquiis,  non  mediocrem  virulentiae  fibram  nutri- 

B  tam  <{ueritur.  Et  lib.  contra  Collat.  cap.  li  hujus 
errom  assertores,refoTendo  cineres  Pelagiani  dogma- 
tis  jam  exstincti,  deficientem  fumi  nidorem  in  redi* 
TiYam  flammam  conatos  accendere. 

18.  A  plerisque  Tocantur  Massilienses ;  quia  reTera 
Prosper  initio  epistolfle  ad  Augustinum,  eos  quorum 
errorem  tota  epistola  refert,  ait  in  Massiliensi  urbe 
fuisse  constitutos,  quos  elaros  et  egreqios  in  omni  vir- 
tutum  studio  viros  ruisse  testatur ;  nimirom  ea  tunc 
urbe  e  Cassiani  disciplina  excultissimis  in  re  ascetica 
et  rirtute  monachis  instructissima^  quos  inter  ipse 
Cassianus,  Telut  inter  i^nes  luna  mmores,  insigniset 
elarus,  utProsper  Tiro  in  Chronico  lo^uitur  ad  Chri- 
sti  anuura  436,  splendebat,  et  eruditione  et  sancti- 
monia.  Ut  propterea  S.  Prosper  epist.  ad  Rufinum, 
de  hoc  in  Massiliensibus  virtutum  studio,  exortum  pe- 
rieulum,  et  de  morumprobitate  diserimen,  ingemiscat ; 
secuturis  facile  populis  quodillud  tam  illustrem  gre- 
gis  Christi  portionem  probasse  perspicerent.  mla- 

C  rios  tamen  initio  epistolse  ad  Auffustinum,  cadem 
cum  Prospero  ad  Augustinum  Tentiiata  referens,  ait 
Jfomita?,  vel  aliis  etiam  in  loeis  in  Galtia,  fuisse  Ten- 
tilata.  Nec  id  Prosperum  latuit,  qui  etiam  Hilarii 
Arelatensis  querelas,  nt  supra  ridimus,  ac  etiam  Ge- 
nuensium  dubia  non  tacuit ;  ex  quo  patet  luem  illam 
Massiliensem,  omnem  illum  tractum  ex  GallifiBoram 
pervasisse,  ap  Genuam  etiam  et  ItalifiB  fauces  ten- 
tasse. 

Si  tamen  Massiliensis  lues  dicenda  est,  quse  pri- 
mum  in  AfricaTideturexoria,  non  modo  quoad  rixas 
de  vocatione  seeundum  propositum,  quibus  sedandis 
S.  August.  hbrum  de  Corrept.  et  Gratia  scribere 
adactus  est,  ut  ejus  libri  initio  et  epist.  47  docet,  ac 
etiam  Prosper  initio  epist.  ad  Augustinum,  sed  etiam 

3uoad  enatum  ex  eo  circa  specialem  Tocationem 
issidio  placitum  Semipelagianum  de  prima  gratia 
hnmanaB  inToeationi  subjuncta.  Aperte  enim  S.  Au- 
gustin.  ante  delatos  a  Prospero  et  Hilario  Gallos. 
D  epist.  407  et  lib.  n  contra  duas  epist.  cap.  8,  con- 
trito  jam  Pelaffio,  refert  subnatos,  qui  errorem  de 
prima  gratia  humnno  labori  expensa  tuerentur,  di- 
missis  reliquis  Pelagii  erroribus,  qui  est  Pelagianis- 
mus  ille  dilutus,  ^uem  sero  sapientibus  Afris  Massi- 
lienses,  aliique  Ticini  GalH  fere  omnes,  aliquamdio 
admiseront,  nec  sine  obfirmatione  aliqua.  Ita  ut 
quamyis  D.  Augustini  a  Prospero  et  Bilario  admo- 
niti,  dirinis  plane  libris  de  Prsedestinatione  Sancto* 
rum  et  Dono  PerseTeranti»  (quos  D.  Augustini  cy- 
gneas  Toces  et  testamentum  jure  quis  dixerit)  rideri 
posset  error  ille  plane  contritus,  necesse  tamen  po- 
stea  fuerit  Coelestinum  Romanum  pontificem  ab 
iisdem  Prospero  et  Hilario  interpellatom,  ^ariin- 
crepatione,  Augustino  superstites  in  Galliani  Semi* 
pelagianismi  professores,  et  conniventes  ad  eorum 
errorem,  Tel  etiam  ei  stipulantes  episcopos  coer- 
cere,  non  magno  quoad  hunc  errorem  pretio  opern. 
Nam  per  annos  insuper  non  paucos  in  eo  tractu  ri* 
guit,  quod  Galli  D.  Augustini  auctoriMita  oon  admoi» 


m 


TH.  HAYNAUDI  APOLOMA  PRO  8.  VAUERIANO. 


m 


dum  mOTerentur  hac  in  parte  in  qua  ipse  alias 
aensisset  aliter,  ejus  Tcro  posteriorem  sententiam, 
duram  et  immitem  esse  calumniarentur.  At  Coele- 
gtini  auctoritatem  declinare  se  satis  existimarent, 
causando  libros  de  Preedeslinatione  Sanclorum  et 
Dono  PerseTerantiae  quibus  Semipelamanismus  con- 
Tellitur,  non  fuisse  a  Coelestino  approbatos,  sed  tan- 
tum  doctrioam  anteriorum  Augustini  Operum,quibu8 
Pelagium  ciiieraTerat,  fuisse  a  Coelestino  conmien- 
datam.  Id  enimGallos  obtendisse  late  refert  Prosper 
in  fine  lib.  contra  Coilatorem. 

49.  Nec  prius  fumans  adhuc  hcec  Pelagii  faTilla 
plane  exstincta  est.  quam  sedes  apostolica^  trans- 
missis  ad  tractus  illius  episcopos  capitulis,  ouffi  Arau- 
«icae  in  Liberiana)  basilic®  dedicatione  publice  pro- 
posita,  et  a  Patribus  congregatis  firmata  ac  denun- 
tiata  sunt,  omnem  incendii  iliins  Telut  scintillam^ 
doloso  cineri  juend»  humanae  libertatis  ac  diTin» 
jnstitisB  suppofiitam,  feliciter  compressit  anno  Christi 
juxta  noTissimam  card.  Baronii  subductionem  529, 
sedente  Felice  IV,  longe  post  S.  Leonem  Gassiani 
eequalem,  cui  titulus  a  coliectore  gratis  appositut, 
eam  capitulorum  apostolicorum  transmissionem 
ascribit.  Et  aocessit  insi^nis  eorumdem  eapitulorum 
conjfirmatio,  perBonifacium  II  datis  ad  S.  CaBsarium 
litteris  qu«e  leguntur  tom.  I  Gonciiiorum  Gallifle  pag. 
mihi223. 

Gonsideratione  porro  dignnm  est,  in  illis  capitulit 
BiTC  canonibusy  ea  tantum  definiri,  quae  ad  exclu- 
dendam  subjectionem  diTinte  gratis  ad  humanam 
ToluBtatem  pertinerent,  et  ad  gratisB  necessitatem 
pro  toto  justificationis  progressu  ;  intactis  iis  quae  ad 
electionem  ad  gloriam  spectant,  et  plerisque  quse  in 
D.  Au^stini  doctrina  displicuerant.  Similiterque 
Coeleatmus  in  flne  epistolfle,  post  constitutam  fidem 
catholieam  de  Teritate  noxffi  parentalis51  etgrati» 
necesaitate  ac  primatn,  profitetur  reliquas  quaestio- 
nes  de  quibus  D.  Augustino  ne^otium  facessebatur, 
neque  a  se  negligi,  neque  decidi,  sed  Hberae  docto- 
rum  disputationi  permitti,  infra  eos  fines  quos  Chri- 
sUana  diaritas  et  modestia  prfiefigit.  Quod  ego  ad 
quffistionem  de  electione  absoluta  ad  gloriam,  ante 
Tel  post  prffiTisa  merita  per  j^ratiam  procreata,  per- 
tinere  existimarim.  Quia  enim  in  eo  puneto  D.  Au- 
gustinus  multos  et  graTCS  contradictores  sustinebat, 
D6C  antiquiores  Patres  ea  in  parte  perspicue  prodi- 
derant  aiiquid  tamquam  ex  fiae  tenendum  ;  aliunde 
autem  fatalitas  quffidam,  sub  nomine  electionis  et 
predeitinationis  ad  gloriam,  prorsus  antecedentia 
eonsensum  humanum,  induci  meticulosit  Tideretur ; 
•atius  duxerunt  pontifices  in  (juffistiones  non  neces- 
sarias  non  excurrere,  contenti  tradidisse  quffi  sine 
fidei  Tiolatione  negari  non  poterant ;  auoad  illas  au- 
t^  non  neoessarias  quffisliones,  inoixisse  mode- 
stiam;  et  D.  Augustini  suggillatione,  tanti  Tiri  me- 
rita  exantIatos((ue  pro  Ecclesia  labores  dedecente, 
interdixisse.  Qumetiam  S.  Prosper,  quamTis  Augus- 
stini  placitorum  tenacissimus,  tamen  in  epistola  ad 
Augustinum,  post  Telatas  Semipelagianorum  quere- 
las  in  Taria  doctrin»  a  D.  Augustino  tradit»  capita, 
com  extremam  Teluti  lineam  placiti,  quod  isti  e 
contrario  statuebant,  esse  docuisset  subjectionem 
gratiffi  ad  nudam  Toluntatem  humanam,  hoc  dumta- 
xat  Tidetur  reprobare  tamquam  Pelagii  Tirulentia 
imbutum,  intactis  cffiteris :  Si  principium  talutii  male 
i»  honuM  collocaiur,  $i  divinm  voluntati  impie  volun' 
toi  kumana  prsefertur,  ut  ideo  tjuis  adjuvetur  quia  vo- 
lu/it.nonideoquia  adjuvatur  velu,  ti  originalitermalui 
recepti4mem  boni  non  a  eummo  bono,  sed  a  semetipso 
inehoare  male  ereditur,  ti  aliunde  Deo  placetur,  niti 
ex  eo  nuod  ipte  danaverit,  Quffi  liquet  ad  solum  gra- 
tiffipnmatum  ac necessitatem  pertinere. 

90.  Non  Tideo  autem  unde  aliqui  incumbentes  pa- 
rieii  inclinato  et  maceriffi  depu  Isffi,  plures  contra  fidem 
apertepugnantes  errores  in  Semipelagianis  tanto  post 
temporesubodorati  aint,  quam  pontifices,  et  concilia, 
•tillonimiampOBum  Patrea  penpeiKerint.AJtBngunt 


A  enim  Semipelagianit  quod  interna  gratiffi  auxilia  Te- 
ramquespiritus  subministrationemsustulerint;  iteoi- 
que  quod  dixerint  hominem  naturffi  Tiribus  immediate 
sustolli  adgratiam  sanctificantem,  nullis  interpositii 
disputationibus  iiberis.  Addunt  alii  negatam  ab  eis 
fuissegratiam  sancti6cantem,et  diTinam  cooperatio- 
nem  ad  actiones  liberas.  Quffi  omnia  quo  jure  Semi- 
pelagianis  affin^antur,  equidem  non  Tideo. 

Nam  quod  attmet  ad  gratiam  saoctificantem,  ne 
ipse  quidem  Pelagius  eam  aperte  sustuiit,  ut  ex  eo 
hquere  Tidetur,  quod  concilta  et  Patres  Pela^um 
impugnantes  omnino  silent  de  gratia  habituah  :  et 
exaggerationes  Tiriumnaturffi,  quas  Pelagius  epistola 
ad  Demetriadem,  et  iis  qui  supersunt  Commeotariis 
in  Paulum  inseruit,  prffitensa  item  ab  eo  libertatis 
Iffisio  per  ffratiam,  ut  habetur  ex  D.  Augustino  i.  it 
conlra  Julian.  cap.  8,  et  ex  lib.  n  contra  duas  Kpis- 
tol.  c.  5,  ad  solam  gratiam  actualem  spectahant,  noo 
autem  ad  habitualem.  Quanto  magis  igitur  Semipe- 
3  lagiani,  Tiri  et  docti  et  probi,  gratiam  sanctifieantem 
non  sustulisse  censendi  sunt. 

Quod  Toro  attinet  ad  gratiam  actualem  internam 
reTelationis  ac  externs  propositionis  objecto  contrt- 
dittin  ctam,  certum  est  eam  negasse  Pelagium,  primo 
quidem  absolute  et  simpliciter,  postea  Tero  tamquam 
necetsariam.  Contendebat  enim  ad  summum  esse  uti* 
lem,  et  juTare  ad  facilius  operandum  quod  absolute 
posset  per  nudas  naturffi  Tires  effici,  ut  memoratD. 
Augustmus  epist.  406,  et  luculenter  lib.  de  Gettis 
Pelagii  cap.  14,  habeturque  ex  ipso  Pelagio  epist  ad 
Demetriaa.  Nisi  si,  quod  Au^ustinus  eodem  lib.  de 
Gettis  Pelagii  cap.  31  satit  mnuit,  de  hmretic^M^um 
more  Pelagiut  cumres  tulit,  mendaciter  admisitquod 
aliocpii  inficiebatur.  Pelagianos  certe,  de  magistn  po- 
steriore  placito  minus  sollicitos,  internam  gratiam 
excitantem  inficiatos  esse,  mulUscoofirmatBellarmi* 
nus  in  Recognit.  cap.  13  lib.  primi  de  Grat.  etLib. 
Arbit.,  aperieque  tradit  S.  August  lib.  i  contra  daas 
Q  Epist.  cap.  19,  et  in  secunda  respons.  contra  Julian. 
lib.  1  ca] ».  93,  ubi  refert  eos  gratiam  intemam  to- 
casse  necettitatem.  Sic  igitur  de  internit  gratiffi  auxi- 
liis  sentiebantPelagiuset  Pelagiani,  quocumque  Ter- 
borum  colore  hffiresim  obtegerent :  Semipela^ani 
autem  non  sic ;  idcirco  enimS.  Augustinus  lib.  de 
Praedest  SS.  cap.  1,  laudateos  quodgratiam  simpU- 
citerdictam  atque  adeo  internam  admittentes,  rece- 
derent  a  Pelagio.  Quorsum  ergo  eis  affingamus  con- 
trarium,  et  non  jam  Semipelagianos,  sed  pure  Pela- 
gianos  quoad  gratiae  ne^otium  eos  statuamus  ? 

Idem  dico  de  impactaiisdem  negatione  diTine  no- 
biscum  cooperationis  in  actibus  liberis.  Nam  quam? is 
de  Pelagio  problema  sit  expunxeritne  diTinam  cum 
causis  secundis  cooperationem,  et  nominatim  cum 
Toluntate  lit>era,  et  non  pauci  partem  affirmantem, 
plerique  etiam  negantem  tradant,  ut  Tidere  est  apod 
Salam.  1,  2,  tract.  5,  d.  3,  n.  9.  et  alios  quos  adduxi 
in  Natur.  Theo.  dist.  8,  n.  338  de  Semipela^anis 
jv  tamen  nusquam  apud  antiquos  legitur  quod  diTin» 
cooperationi  sint  adTersati.  Nec  id  sane  ad  ipsorum 
causam  referebat,  ut  Tidetur  ex  dictis  perspicuum. 

21 .  Sileo  de  ea  insulsitate  qnam  nuperi  quidam  in 
Semipelagianis  damnant,  quod  admiserintactusmere 
naturalet  circa  objecta  illa  materialia  quibus  super- 
naturales  actus  distinentur ;  t.  g.^  quod  admiserint 
dari  possenaturalem  aliquem  assensum  objectorum 
queis  intellectus  supernaturali  fide  roboratut  prsstat 
assensum,  et  naturalem  aliquem  amorem,  cnaritati 
theologiffiin  suoordineproportionalem,  absque  ullo 
tamen  ordine  ad  gratiam  etjustificationem.  HocSemi- 
pelagianisTitioTertereacsuffigere,  ineptire  est ;  nec 
Tacat  injuriain  gravissimos  theologos  veteres  juxta  ac 
noTOS  qui  ita  senserunt. 

Satis  de  Semipelagianorum  errore.  si  reiapud 
plerosque  implexitatem  et  argumenti  fecunditatem 
spectes,  omnmo  paucis ;  si  institutum  hoc  loco  no- 
8trum,plane  muItis.Nuncanhicipseerror  Valeriano 
iure  impingatur  oontideremnt^repetitis  etade^ameo 


789 


TH.  RiTNAUOI  APQLQ6IA  PBQ  $.  VALERIANO. 


799 


TocaUi  locis  iUis  409  ofensioneia  iogeneraase  $upre 
Yidiinus. 

CAPUT  V. 

Demonstratur  direete  Valerianum  a  Semipelagianimo 
proxime  exposito  abhorruisee. 

l.Alienuinomnino  ab  erroreproposito  foigse  V^le- 
rianuxn  duplici  Yia  pandam.Nempe  (jlprimodirecte 
hoc  ettostendendo  quam  illegratiffi  divmffittudiosua 
asaertor  fuerit,  primasque  ei  semper  detulerit ;  se- 
eundo  indirecteiiisnimirumqu»  Semipelagianismum 
sapere  visa  apte  conditis,  ei  ad  catholicum  saporem 
iJonea  ezpositione  aptatis. 

Plane  catholicam  apud  Valerianum  gratis  di?in«e 
aeseriionem  fuerunt  varia loca. Sic enim loquitur  ho- 
mil.  3,  extrema  :  Servitii  nostri  hcec  e$t  ratiot  utbe- 
nefeia  ChrisH  nostri  smper  recolas ;  et  in  religiosa 
fidei  labore  ffrofeuris^auclori  tuae  libertatisasstgnes. 
Ei  homil.7,iDitio :  Hcec  ipsaqua  fides  innobis  opera- 
IMT,  quamvishummo  labore  proficiant,  ad  Dominum 
referemda  sunt,  per  ^uem  et  in  quo,  si  qua  sunt  beue 
geSsta,  eonsistunt,  ettnposterum  quibusque  profutura 
servantur,  Unde  nemo  sapiens  Dei  beneficia  suis  virtuti- 
bus  oestimet  applicanda,  ne  audiat  illam  ApostoU  sen- 
teniiam  dicentis :  Quid  habes  quod  non  accepisti  ?  Aut 
st  aecepisti,quid  gtoriariSt  quasi  non  acceperis  ?Ex  hoc 
Apostoli  loco,  Venantius  Fortunatus,  expositione 
orat.  Dom.,  circa  tertiam  petitionem,  in  insigni  di- 
gressione  contraSemipeiagianos^contendit  perspicue 
et  aperte  everti  eorum  errorem  :  ita  ut  ^uisquis  hoc 
cum  Apostolo,  quem  Ecclesia  oculum  scite  nomioat, 
homiliter  profttetur,  eo  ipso  profiteatur  bonam  quo- 
que  Toluntatem  et  salutis  initium  a  Deo  esse:  lequeac 
prima  incensio  lampadis  ab  intrinseco  est,  quo  ille 
exemplo  egregie  aperit  a  Deo  praeveniri  hominem, 
imitatus  AugostiDumtract.  23  m  Joan.  Non  dissimi- 
liter  ergo  sensit,  qui  locum  illum  in  eam  rem  adque 
adhihuit  Valerianus.Qui  mox  ibidem,enumeratis  va- 
riis  bonis  operibus  supernaturalibus,  addit ;  Sed  hac 
.(mnia,unaatqueeademPatris^  etFtlii,  et  Spiritus 
sanUi  innobisvirtus  operatur,qu€sperfectionemjustis 
laboribus  prastat,  ac  bona  voluntati,  qucecumque  sunt 
optima,  subministrat.  Alludit  aperte  ad  illa  Apostoli 
Terba,qu«e  totiusdegratia  doctrina?  breyiculum  jure 
quis  dixerit :  Ohijm  datum  optimum,  et  omne  donum 
perfeelum  desursum  est,  descendens  a  Patre  luminum, 

2.  Splendidissimehomil.  11,  propetota.  Nomina- 
tim  yero  in  ipso  homiliffi  fronte,  yerbis  illis  lOmnem 
profectomodum  sacrilegas  superstitionis  excedit,quitn 
tabortbus  justispartem  Deo  subtrahit,  a  quo  sapienticB 
spkritum  accepimns,  aui  totuim  hominem  regit,  et  ad 
omne  opus  banum  mortalium  mentes  accendit.  Omnia 
itamse  laborum  insignia  ad  deum  referenda  sunt,ne  S, 
Spiritus  dona  rescindat. Ei  mox  prolatisaliquot  Scri- 
pturffi  testimoniis:  Videtisergoquod  honanostra  divi- 
niiati  debemus  ascribere,mala  autem  humanis  moribus 
imputare :  quiaut  bona  procuranle  Deo  creantur,  ita 
mala  dtabolo  auctore  naseuntur.  Partem  laboris  justi 
etad  justitiam  promoventis,  non  esse  Deo  suotra- 
bendam  ;  accipi  a  Deo  spiritum  sapientiffi  ac  veluti 
primum  halitum  vitffi  supernaturalis ;  accendi  a  Deo 
mentes  nostras  ad  omne  opus  bonum,  et  quidouid 
hujusmodi  est,  Deo  procurante  creari,  ideoque  tuBC 
onmia  esse  iUi  ascribenda  ;  quantum  abest  a  Semi- 
pelagianismo^quo  prima  radix  boni  operis  homosta- 
tuitur,et  booi  procuratio  eidem  ascribitur  1 

Specialiterfero  quod  ait  bona  creari  in  nobis  pro- 
cnrante  Deo,  mala  autem  nasci  auctore  diabolo,  ar- 
gomtintum  continet  in  rem  nostram  efficacissimum, 
ex  eo  ductum  quod  quemadmodum  fetus  non  potest 
sibi  ipsi  dare  primum  esse,  sed  necessario  supponit 
patrem;  ita  spuritualis  fetus,ille,inquam,  absconditus 
cordis  homoqui  in  nobis  formatur^quamTis  ad  suum 
aagmentum  et  conservationem  possit  aliquid  con- 
ferre.tamen  quoad  primum  initium  necessario  aliunde 
prodit,  hoc  est  a  Deo,  qui  Toluntarie  generat  nos 
Terhp  TeritaUsi^utsimus  initium  aliquod  creatiwo 


A  ejus.  Hoc  ipso  sensu  Semipela^anlsmum  plane  ex- 
scindente.  iocutum  Valerianum,  liquet  ex  iUis  aliis 
ejusdem  homiliffi  rerbis  iRequirat  unusquisgue  inilia 
vita  stuB,  et  auetorem  qwerat  generis  humani :  quis 
corptts  formaverit,  quis  membra  composuerit,quis  ter- 
renam  materiam  in  humanum  usum  fecerit  vegetare, 
Nonne  hcec  omnia,  Domintu,  sapientia  procurante, 
constituit  ?  Cum  ergo  non  sit  nosirum  quod  sumuSfquo- 
modo  nostrum  ett  quod  habemus  f  StuUittse  genus  est, 
ut  eum  alii  debeasvitse  beneficium,  tibi  auribas  oma- 
menta  virtutum.  En  apertissimam  Semipelagianlsmi 
profligationem,  eo  quod  dicebam  ar^umento  sub- 
nixam,  usurpatam  quoqoe  a  D.  Aug.  m  psal.  cxuv, 
ad  illud,  Et  justitiatua  exsultabunt. 

Nec  dimitto  indiscussam  vim  yerbi  quo  ut  mala 
auctore  diabolo  in  nobis  nasci,  ita  bona  procurante 
Deo  creari  aiebat  Valerianus.  Nam  sive  Terbum  ereandi 
pressc  ac  stricte,  sive  laxius  usurpemus,  suppetet 
quod  huic  rei  reforat  nonnihil.  Et  stricta  quidem  ac 

P  centatio  qua  tox  creandi  siffnat  productionem  ex  ni- 
hiio,  recta  impetit  Semipelagianismum  et  quodcum- 
que  salutis  initium  ex  naturffi  viribus,  ut  propterea 
S.  Augusl.ad  yeritatem  catholicamea  inparte  confir» 
mandam  usurparc  passim  soleat  yerbailla  ps.iProni- 
hilo  salvos  factes  eos  ;  ita  luculenter  in  psal.  lt,  item- 

Sueillud  Apostoli : /pitia/ac/t«ra  sumus,  creati  in 
hrtsto  Jesu,  in  opjcrtbus  bonis,ei  similiaquffi  adhoc 
institutum  urget  lib.  de  Grat.  et  Lib.  Arbit.  cap.  8. 
Eodem  sensu  S.  Basil.  in  ps.  xxxn,  tranctans  illud: 
Ipse  dix%t,et  facta  sunt ;  mandavit,st  creata  sunt^  pro- 
ferens  Tarias  Scripturas  in  quibus  creatio,  quia  est 
productio  ex  nihilo,  spiritualem  nostram  procrea- 
tionem  ex  nuUo  nostro  initio  factamsignaUadditpos- 
se  cum  psaimi  Tcrsum,  quoad  priorem  partem  de 
effectione  naturali  accipi,  quiadicente  Deo  factusest 
mundus  ;  quoad  posteriorem  yero  partem,  intelli^ 
posse  de  seneratione  in  Ghristo,  quffi  est  moralis 
creatiOyexduso  in  ea  morali  quocumque  influxu  sub- 

G  jecti,  quoad  primam  gratiam  auxiliantem.Nec  dissi- 
militer  Anastas.  Sinaita  1.  tii  Hexaem.,  initio,  ait  in 
M  capite  Geneseos  iterari  narrationem  creationisre- 
rum,quffipossetsuperfluaTideri,nisi  instituta  denuo 
esset  adjdesignandam  secundamcreationem  longesub- 
limiorem,  quffi  est  in  Ghristo  et  per  Ghristum.  Hoc 
denique  Toluisse  oportuit  antiquos  illos  soholasticos, 
qui  Tcl  inl,  dist.  36,  tcI  in  4,  dist.  i,  r.ensuerunt 
gratiam  fieri  in  nobis  per  creationem.  Hoc  enim  in 
rigore  physico  loquendo,  si  de  gratia  habituah  sit 
sermo,  improbabile  est :  nam  accidenti,Talde  prffiter- 
naturaJe  est  produci  absque  subjecto,  atque  adeo  ex 
nihilo  physico.  Et  multo  etiam  improbabilius  est 
agendo  de  gratiaactuali,qu8e  forte  nulla  tI  potesisic 
emci.  Sensus  ergo  scholasticorum  illorum  esse  debet 
quem  S.  Thomas  1-2,  q.  ilO,  art.  2,  ad  2,  perspicue 
expressit ;  nempe  gratiam  sanctificantem  moraliter 
creari  :(|uia  spectmprima  radice  exmera  Dei  pre- 
yenientis  liberalitate  obtingit,  quod  similiter  dicen- 

D  dumest  de  gratia  actuali.Atqueitaprimus  hicsensus 
creationis  nostr®  per  emissum  Dei  spiritum,ac  Deo 
procurante  factffi,aperteeTertit  Semipelagianisnaum* 
^3  3-  S>  autem  Tcrbum  creandi  sumatur  paulo 
lalms,  ita  ut  dicantur  procurante  Deo  creari  bo- 
na,  mala  autem  nasci  auctore  diabolo,  quia  bene 
sopernaturaliter  operantes,  non  ex  sanguinibus, 
neque  ex  Toluntate  carnis,  neque  ex  yoluntate 
Tin,  sed  ex  Deo  nascimur,  tamquam  ex  patre 
/ecundante,  et  primum  initium  totius  procreationis 
indente,  ©que  concidet  per  ea  Terba  Semipelagianis- 
mus.In  ^uam  reum  iuTat  aiferre  perelegantem  doctn- 
namcui  Gulielmus  Farisiensis  l.ae  Sacram.  Matrimo- 
nii  ctf|i.5,in8Bdificat  animffihumanfficum  Deo  nuptiasi 
ad  concipiendam  etpariendam  prolembpnorum  ope- 
rum,  non  absque  uoiTerso  apparatu  illis  nuptiis  co* 
mitante,  per  analogiam  ad  nostrates  nuptias.  Est 
autem  ea  doctrina  Richardi  Victorini  in  Psal.  xxtiu, 
ad  illud :  Dilectus  auemadmodum  liliusunicomium,ei 
Bernardii  Ub.  de  inidr.  Domo  CKp*  68|q^ii^erte  ex  ■ 


791 


TH.  RAYNAUDI  APOLOGIA  PRO  S.  VALERIANO, 


791 


Richardo  profecit.  Observant  hi  doctores,  qaamvis 
possimus  patres  esse  Christi,cooperante8  ad  alienam 
salatem,  eumque  gignentes  in  alieno  corde,  tamen 
unumquemque  nostrum  in  quo  Ghristus  formaturet 
generatur,non  se  habere  adChristum  sicgenitum  ut 
patrem,  sed  ut  matrem  dumtaxat,quffi  ex  alieno  se- 
minio  concipit.  Proptereaque  expendunt,intermina- 
tam  in  Scriptura.maledictionem  sterili  et  quffi  non 
parit ;  nec  similiter  dictum,  maledictus  qui  non  gi- 
gnit :  quia  non  ffique  in  polestate  nostra  est  prffive- 
niri  sancta  cogitatione  qua  veritas  perspiciatur,  ac 
est  in  nostra  potestate  aohffirere  veritati  intellectffi  et 
interius  {[ustatffi,  Domino  dante  suavitatem.Ea  enim 
prffiventio,  conferens  primum  salutis  initium,  mere 
ex  Deo  est,  ({uiproinde  jure  dicitur  habere  rationem 
Patris  in  hac  spirituali  nativitate,  contra  quam  sen- 
tiebant  Semipeia^iani,  qui  sibi  ipsis  absque  gratia 
nativilatis  illius  mitium  arrogabant.  Uquet  ergo 
quantum  ab  eis  abfuerit  Valerianus. 

Inferius  quoque,  eadem  homilia  ii,allegato  initio 
^s,CLXvi:NisiDominu8  cedificaverit,eUi.  ,itainfra:  Vi- 
detis  ergOy  quod  nec  iine  Domino  quod  bonum  est  sedi' 
fieariy  nec  SBdificaium  sine  Domino  poterit  custodiri, 
Mdificatio  Aixnnm  hujus  domus,  asdificatio  estvitxno- 
stree,  quam  oportet  divinae  majestatis  auxilio  commu- 
ntrt.  Rogandm  ita^ue  semper  est  Christus  noster,  ut 
tfi  no6t>6oiia  nutruU,et  exorandus  utnutrita  custodiat 
atque  ita  tnteHigentite  nostras  corda  componat^ut  om" 
nia  quaebonasunt,  gtori»  cmlestis  potesUUis  assignet, 
Expendo  ffidificationem  divinffi  domus,  id  est  exor- 
diumet  initium  iustificationis,  Deo  tribui  ffique  ac 
^usdem  jam  8Bdificatfficustodiam.  Ex  eo  enimouod 
Dei  sit  domum  nostram  internam  aBdificare,  inierri 
ipsum  quoque  justificationis  exordium  a  gratia  esse 
repetendum,  trahit  egregie  Naz.  orat.  31,  nnm  8,  ct 
Nazianzeni  auditor  S.  Hieronjmus,  Jerem.  xvm. 
Itemque  Joannes  episcopus  Hierosoljmitanus  addu* 
etus  et  commendatus  a  S.  Augustino  lib.  de  Gestis 
Pelagii  «tap.  44,  ac  etiam  Prosper  ad  excerpta  Ge- 
nuens.dub.  8 .  Adverto  insuper  gratio  divin®  prffive- 
nientis  auxilia,  iisdem  a  Valeriano  verbis  expressa, 
quibus  designantur  in  ecclesiastica  oratioie  Domini- 
Cffi  6  post  Pentecosten,qua  petitur  a  T>eo,ut  quce  sunt 
nutriat,acpietatis8tudioqtuBsunt  nutrita  custodiat. 
Prffitereaobservoeodem  loco  Valcrianum,  non  ali- 
gua,  sed  plane  omnia  qnm  Christiana  bona  sunt,cu- 
jusmodi  etiam  est  piimum  justiflcationis  initium,as- 
signare  Deo  ^ratis  aucton,  et  monere  rogandum 
Deum,  utita  mtelligentiffi  nostrffi  corda  componat,id 
nt  aflnoscamus  et  facto  prffistemus.  Quffi  omnia  sunt 
a  Pelaffii  reliquis  alienissima.  Valet  enim  ex  ejusr 
modi  dicto  ea  D.  Augustini  illatio  quam  conficit  i  re- 
tract.  cap.  9,  ubi  expendens  quod  dixerat  lib.  m  de 
Lib.  Arbitr.,  omnia  oona  ex  Deo  esse,  tic  concludit: 
Quia  omnia  bona  ex  Deo  sunt,  sequttur  ut  ex  Deo  sit 
et  banus  usus  Hberas  voluntatis  quss  vii^tus  est,et  in  ma- 
gnisnumeratur  bonis. 

4.  Infra<iuoque  Valerianusexillis  Scriptorffi  locis : 
Non  est  qui  faciat  bonum,  et  nemo  bonus  nisi  solus 
Deus,  argumentatione  ei  gemina  quam  Prosper  cap. 
20  contra  Gollat.  ex  iisdem  locis  conficit  ad  proban- 
dum  nostrffi  ex  Deo  salutis  initium,concIudit  m  hunc 
modum  :  Er^o  videtis  quod  si  quando  boni  videmur, 
boniiatem  Det  operamur,  Item  addit,  cum  bene  faci- 
mus  in  ordine  ad  salutem.Deum  in  nobis  ut  in  tem- 
plo  habitare,  et  scilicet  operari  in  nobis  illud  ipsum 
bonum,  quod  tametsi  nostrum  sit,  tamen  quia  radi-« 
caliter  et  principaliter  a  Deo  pendet,  bonum  Dei  a 
Valeriano  apjpellatur  ;  eo  ipso  sensu  quem  egreffie 
expressit  S.  weg.  lib.  xzxm  Mor.  cap.  25  et  26, 
tracians  illud  :  Quis  ante  dedit  miM,  ut  reddam  ei  ;et 
homil.  9  in  Ezech.,  adillud  ilngresssus  esi  in  mespi' 
ritus,postquam  locutus  est  mihi,ei  statwit  me  super  pe- 
des  meos.  Appono  partem  loci  illustrissimi,tamquam 
radium  quo  vera  etcatholica  Valeriani  hoc  loco  do 
ctrina,  collustrari  potest.  Sciendum  est  quia  mala  no- 
$ira  solummodo  nostra  sunt,  bona  autem  nostra,  ti 


A  omnipotentis  Dei  sunt,  einostra:  quia  ipse  aspirgsido 
nos  prwvenit  ut  velimus,qui  adjuvando  subseqtutur,ni 
inaniter  veHmus,  sed  foss  mus  implere  qtue  volumus. 
PrcBvenienie  ergo  gratia,et  bona  voluntate  subsequen- 
te,  hocquod  omnipotentis  Dei  donum  est,  fitmeritum 
nostrum.  Quod  bene  Paulus  brevi  sententia  explicat 
dicens :  Plus  illis  omnibus  laboravi.  Qui  ne  suoe  vide- 
retur  virtuti  tribuisse  quod  fecerai,  adjunxit  :  '^on  e§o 
auiem,  sed  gratia  Dei  mecum.  Quia  enim  calesti  dons 
praventus  esi,  quasi  alienum  sea  bono  suo  opereagwh 
vit,non  autem  ego:  sed  quia  prwveniens  gratia  lib^rum 
in  eo  arbiirium  feeerat  in  bono,  quod  libero  arbitrio 
eamdem  gratiam  est  subeecutus  in  opere  adjunxit  :sed 
gratiaDei  mecum.  Ac  8idicerei,inbono  opere  laboravi 
non  ego,  sed  ei  ego.  In  hoc  enim  quod  solo  DomiMi 
dono  prceventus  sum,  non  ego.  In  eo  autem  quod  do- 
num  voiuntate  subsecuius.et  ego.  En  S.  Greg.gratiam 
prffivenientem  et  salutis  exDeo  initium  colligitet 
probat  ex  eo  quod  bonum  opus  noslrum  dicator  bo- 

3  num  Dei,  nosque  dicamur  aJienum  bonum  operari, 
quo  ipso  modo  loquitur,  ut  vidistis,  Valerianas.Qas 
mihi  videntur  idonea  argumenta  bonffi  cujusvis  vo- 
luntatis  etiam  prims,  ab  eo  ascriptffi  auxilio  grmti», 
in  salutis  negotio. 

5.  Incalce  deniqueejusdem  homiliffi  11,  hffic  verbt 
habet :  Qui  gloriatur  ergo  in  Dominoglorieiur:  amni 
ergo  siudioaoendumest,dtlectissimi,  ut  vitam  nostram 
Domino  iia  fdes  pura  commendet,  ne  quid  extollentia 
humana  sibt  vinaicet  aut  suis  laboribus  donet.  Totum 
autem  perdidii,  quod  taboravit,  qui  propriis  viriulihiu 
fructum  sanctitatisascripserii.  Hqbc  plane  gemina  ef- 
fato  S.Cypriani  tn  nullo  gloriandum  esse,  quando  ao- 
strum  nthil  sit.Ex  quo  testimonio  S.  Augustinus  lib. 
de  Prffidest.  SS.  c.  3,et  lib.  de  Dono  Persever.  c.l4, 
fateturseadductum  utsententiamsuam  prioremcirca 
salutis  initium  retractaret.Quomodoergo  Valerianus, 
eodem  modo  locutus,  salutis  initium  homini  arroga- 
ret  ?  Et  vcro  quod  negat  54*  ^^  ^"^   extollentiam 

Q  humanam  aliquid  suis  labonbus  vindicare,  videtur 
intortum  in  errorem  SemipeIagianorum,qui  humano 
labori  subjungebant  gratiam.eamque  ascribebaut  ei 
labori  quo  voluntas  petendo,  pulsando,  qniimndo, 
Deum  advocat.  Ut  suspicio  esse  possit  universam 
hanc  homiliam  qaa  Valerianus  ex  instituto  rejicit  eos 
qui  Deum  gratis  auctorem  ab  aliqno  laboris  sui  con- 
sortio  in  bonis  operibnsexcludunt,nontantum  in  Pe- 
lagium  intorqueri,qui  absolute  gratiam  inficiabatur 
sea  etiam,  et  quidem  multo  magis  in  Semipelagia- 
nos,quorum  post  Pelagii  cineres,  favillffi  fumabaot. 

6.  Tandem  alienissimnm  est  a  sensu  et  modo  lo- 
quendi  Semipelagianorum,quodhabetur.  hom.  16, 
verbis  illis  Omnis  igitur  spes  obtinendoe  vietorim  m 
fide  et  voluntate  consistU,  Si  entm  voluntas  sequatur 
fidem,  nunquam  deserii  voluntatem.  Utique  fides 
Sane  Semipelagiaui  erroris  flos,  vel  potins  fffix,  est 
subsecutio  et  subjunctio  fidei  ad  voluntatem  bonam. 
At  Valerianus,  diserte  voluntatem  bonam  subjungit 

j>  fidei ;  ita  ut  etiam  prima  credendi  voluntas,  non  sit 
ex  nuda  facultate  voluntatis,  sed  divinum  fidei  semi* 
nium,  sive  gratiam  voluntati  prsviam  subseqnatnr. 
Quffi  est  catholica  doctrina  contra  Semipelagianos. 
Idcirco  enim  eos  sugillans  S.  Petrus  Cnr^sologns, 
serm.  135,  post  commendatam  S.  Laurentii  in  vivi- 
comburio  constantiam,  monet  auditores,  ot  miran- 
tesS.Laurentii  fidemetpatientiam.donum  Deimirea- 
tur  ;  Dei  enim  donum  ruisse,  tantam  fidem,  tantum 
in  tantis  eruciatibus  animi  robur.  Tandemque  con- 
cludit :  Ergo  martyi*um  mertta,  velut  Dei  aona  km- 
demus ;  amemus,  oremus,  subinferamus  voluniatem, 
nostram.  Voluntas  enim  sequitur,  non  prmvenii.  Sed 
iamen  non  deest  charitas,  si  non  desit  volunins.  Ipsa 
enimardens  voluntas,vocaiurehariias. 
CAPUT  VI. 

QudB  prioribus  locis  Semipelagiantsmum  stibolere  m 
Valeriano  visa,  demonstraniur  catholiea. 

1.  Pergo  ad  indirectam  Valeriani  expnrgationeni 


703 


m.  RATNAUDI  APOLOGIA  PRO  S.  VALERIANO. 


704 


quflD  in  locorum  snperius  propositorQin  expoBitioDe 
consistit.  Tractabo  siagoia  eo  ordine  atio  addacta 
sant ;  qni  idem  est  cam  ordine  ac  serie  nomiliarum 
de  quarom  morbositate  aut  alcere  saspicio  fuit. 

Priemittendum  tamen  est  unum,  quod  non  ad  Va- 
leriani  tantum,  sed  etiam  ad  plarimorum  Patrum  in- 
demnitatem  obserrare  oper»  pretium  est  :  nempe, 
Don  si  aliguando  Patres  auxiliam  ^ti»  in  opere 
talis  auxilii  indigo  reticent,  censeri  illico  posse  ex- 
elasunt,  cum  s®pe  subintelligatur,  nec  semper  ne- 
casse  sit  omnia  exprimi.  Id  qaod  etiam  in  ipsis  Scri- 
ptnris  serratum  a  Spiritu  sancto  grayissimi  Patres 
DOiamnt.  UtS.  Basiliusincap.  it  baiaD,  tractans  il- 
lud  :  Ecee  ego  miUo;  et  S.  Ambrosius,  ad  Luesprooe- 
miam,  expendens  illa  verba  ;  Visum  est  et  mihi  ;  et 
obserrans  evangelistam,  etiam  si  tacuit  loquentem  in 
te  Spiritum  sanctam,  non  idcirco  tamen  id  negasse» 
simiiiterque  Gbristianum  si  in  opere  ad  sala*em  per« 
Unente,  eodem  modo  loquator,  et  de  divina  coope- 
ratione  taceat,  non  idcirco  eam  diffiteri.  Descripsit 
eum  D.  Ambrosii  locum  S.  Augustinus  lib.  de  Grat. 
Christi  c.  46,  et  lib.  de  Dono  Persever.  c.  19. 

Sed  insigniter  idem  tradit  S.  Ansehnus,  in  Concor. 
up.,  c.  15,  his  prsBter  ceDtera  :  Cum  aliquid  dieit 
Sciripiura  saera  pro  gratta^  non  amovet  omnino  libe- 
\  arbitrium ;  negue  cum  loquiiuri>rolibero  arbitrio, 


exeludit  oratiam  :  quasi  eola  gratia  aut  liberum  arbi- 
trtum  solum  suffieiat  adsalvandum  hominem,  ete.  Ita 
quipue  intelligenda  sunt  dicta  divina,  ut  hoe  eveepto 
auod  dixi  de  tnfantibus,  nec  sola  gratia,  nec  solum  li- 
oerum  arbitrium,  salutem  hominis  operetur,  lllastrat 
hoc  nonnuUis  Scripturis  adductis ;  tum  profert  insi- 
gnem  similitudinem  :  Sicut  ergo  quamvis  naturalis 
sus  non  proereet  prolem  sine  patre,  nee  nisi  per  ma- 
trem  ;  non  tamen  removet  ullus  intelleetus  aut  patrem 
aut  matrem  a  generatione  prolis ;  ita  gratta  et  liberum 
isrbitrium  non  diseordant,  sed  eonveniunt  ad  justif^ 
eandum  et  salvandum  hominem,  Appositissime.  Qaid 
enim  familiarins  quam  ut  simpliciter  dicamus  :  Hic 
homo  est  fUius  illius  tiii»/tmf,tacito,nec  tamen  idcirco 
exclusojpatre  ?  Similiter  ergo,  quamvis  Toluntas  no- 
stra  de  Spirttu  Dei  concipiat,  nec  nisi  coelesti  semine 
fecandata,  ac  divinsB  illuminationis  prasgnata  conce- 
ptu  (ut  S.  Fulg.  loquitor  initio  secandi  ad  Trasim.) 
eniti  possit  partam  salutis  *  tamen  plerumqae,soIias 
libero  Yoluntatis  opus  illud  fundantis  fitmentio,non 
expresso,  nec  tamen  negato  di?ino  seminioper  quod 
fecandata  est  voluntas ;  sine  quo  non  plus  posset 
eoncipere  aat  parere  fetum  salutis,  quam  possit  na- 
toraliter  mulier  effici  mater  absqae  Tiri  opera. 

Itaque  qui  voluntatis  solius  meminerunt,  expri- 
mnnt  dumtaxat  quid  h»c  causa  in  suo  genere  et  or- 
dine  ad  effectum  et  ipsi  et  gratias  communem  contri- 
baat,  non  negato  (quamfis  non  expresso)  gratiae  con- 
carsu.Quod,  utdicebam,  in  Scripturis  ipsis  servatum 
yidemus.  Et  longe  «quissimom  est  eodem  modo  ac- 
cipere  similia  Patrum  dicta,  in  longioribus  prasser- 
tim  disputationibas,  aut  cum  ad  populum  agunt 
quia  illa  diligens  et  anxia  utriusque  cooperari®  cau- 
8»  expressio,  Tel  nauseam  et  fastidium  pareret,  tsI 
offensionem  ex  ingenerata  suspicione  hominis  de  au- 
ditoris  aut  lectoris  ingenio  aut  secaritate  diffidentis. 
Ita  plane,  sua  qusedam  delibertatis  hamans  Tiribus 
dnnuscale  in  speciem  dicta  lib.  ni  de  Lib.  Arbit. 
emollit  ipse  D.  Augustinus  i  Retract.  c.  9,  ostendens 
iacitam  tunc  a  se,  sed  non  exclusamgratiam.  Quam 
(ut  Tocat)  regulam,  Augustino  allegato,  commendat 
Faostus  Rheff.  Hb.  i  de  Grat.  c.  6.  Apud  regeneratos, 
inqait,  quandogratia  sine  labore,  vel  labor  stne  gratia, 
inSeripturisponitur,  supprimitur^  non  separatur.Cum 
unum  sine  alio  dicitur,  tacetur  alterum  non  negatur, 
tecundumillam  regulam  quam  antistes  Augustintuin- 
finuat :  Non  omnta  quse  taeentur,  negantur,  Non  me 
latet,  Pelagianos  hoc  ipsum  studiose  incalcasse  ;  sic 
enim  Gritobulas,  partes  Pelagii  sustinens  apud  Hie- 
nonjmum,  lib.  i  contra  Pelag.,  fereinitio,  obiicienti 
Mtico  oathoUco  quod  grati»  non  meminisset,  ideo- 


A  que  eam  inficiatus  Tideretar,  reponit  :  Ex  eo  quod 
non  negavi,  dixisse  existimandus  sum,  neque  enim 
quidquid  non  dkimus,  negare  arbitrandi  sumus,  Et 
apud  PaulumOrosium  in  Apolog.  pro  arbitrar.libert. 
hiBc  adTersusipaummet  Pela^omscripta  habentar : 
QuamUbet  crebo  dicasdegratiaDei.Nonideonegavi, 
quia  non  dixi;sed  ideodixisse  accipiendussum,quia 
non  negaviiquasi  vero  et  Susanna  55  >^  ^^  adul- 
terioecnfessaeredenda  sit,ouiaarguentibusaliisnon 
neg(mt;aut  testimontumfalsortm  testium,  Domintu 
Jesus  quia  tacuit  approbaverit,  Hiec,  inquam,  a  Pe- 
lajnanis,  dicta  non  inficio.  Neque  tamen  idcirco  Ta- 
ciflat  regula  proposita  quia  non  oroni  qnod  h»retici 
proferont,  illico  adTcrsandum  est.  Poteri:  enim  quod 
dicunt  (ut  sane  hic  contin^t)  non  esse  fetus  eorum  ; 
sed  ab  Ecclesia  et  probatis  doctoribus  mutuo  sum- 
ptum.  Itaquecum  PP.  hocstatuantquasi  procanone, 
lure  ratum  est  habendum.  Accedit  quod  plerumque 
Patres,  ut  sanctus  Augustinus  etiam  notaTit  lib.  de 
B  Prsdestinat.  SS.  cap.  14,  intenti  in  rem  quam  tra- 
ctant,  non  sunt  adeo  solliciti  de  exprimendis  acdis- 
tincte  et  explicite  propoirendis  omnibus  quas  fide 
certum  est  ad  aliquid  mterTenire,sed  secure  loquen- 
tes  agunt  quod  agunt.  Atque  ita  statim  et  obiter  gra- 
ti®  auxiiia  plerumque  supponunt,  aut  atUngunt  po- 
tias  quara  tractent ;  ouamTis  non  idcirco  ea  diffitean- 
tor,  Tel  diTinam  Toiuntatis  nostr»  proTentionem 
inficientor ;  sed  ouod  maneris  nostri  est,  ct  in  pote- 
state  nostra  locatur,  potios  urgeant. 

2.  Hoc  quod  generatim  de  Patmm  scribendi  et 
loouendi  modo  in  hac  re  prsmisi,  locum  omnino 
habere  potuit  in  Yaleriano  ;  ut  non  sit  quod  rigidius 
austeriusTe  cum  eo  agamus,  si  aliguando  e  daabus 
causis  ad  salutis  nostrsB  negotium  mterTenientibns, 
alterutrius  tantum  meminerit,  non  expressa  altera, 
quam  non  idcirco  inficiatar.  Hujusmodi  caatione 
pr»missa,  qo»  ad  pleraque  Patrum  dicta  in  aliis 
materiis  commodare  »que  potest,  ut  ad  suppressio- 
p  nem  alicujus  e  diTinis  personis,  in  onere  uniTersis 
^  communi  (quo  eam  adhibet  Pascbal.  Diacon.  1.  ii  de 
Spiritu  sancto  c.  4,  in  fine)  accedamus  ad  expendehda 
sigillatim  suspecta  apud  Valerianum  loca  superius 
proposita. 

Primam  homiliam  ex  ea  causa  suffigebat  crimi- 
nato,  qnod  ipsa  prima  ejus  Tcrba  hausta  sint  a  Pela- 
gio,  quem  ait :  Scepius  eo  dicendimodo  esse  conque' 
stttm.  Non  possum  non  suspicere  tantamsagacitatem 
in  Pela^i  Testigiis  subolfaciendis.  Nam  hic  est  frons 
primaB  illius  homili» :  Multi  quisanw  doctrihx  ad- 
versantur,  justitiam  culpant,  et  disciplinam  impe- 
rium  esse  judicant,  ac  rationabilem  castigationem 
superbisB  assignant,  cttm  non  sit  imperium,  nisi  ubi 
aHquid  jubetur  injtistum,  nec  sit  superbia,  nisi  ubi 
negligitur  disciplina,  Sabjiciturque  continenter, 
longum  disciplin»  encomium.  Quid  hic  Pelagianum 
fermentum  sobolet  ?  Vel  quae,  saltem  in  speciem,  hu- 
jus  principii  cnm  Pelagiana  impietate  communitas? 
i.  Exstat  indiculus  errorum  Pelagii  apnd  Augustinum, 
"  h»r.  88  et  lib.  de  Gestis  Pelagii  cap.  ii,  U  et  35. 
Quid  inter  eos  errores  affine  commendationi  huic 
disciplin»  regularis  ?  Nam  de  ea  sermo  est  auctori 
cum  monachis  a^enti,  ut  satis  li^uet  ex  inutilitate 
fam»  conTersionis,  quam  religioni  profess»  denun- 
tiat,  mix  disciplin»  studium  accesserit.  An  Tero  S. 
Cjprianum  initio  libri  de  Disciplina  et  Habitu  Virgi- 
num,  Chrysostomum  homilia  de  Eruditione  disci- 

Rlin»,  Hagonem  Victorinum  libro  de  Institutione 
lOTitiorum  a  cap.  10,  S.  BonaTcnturam  in  Speculo 
disciplin»  propter  NoTitios,  LAorentium  Justinianum 
lib.  ae  Discipl.  Monast.,  et  alios  qui  disciplinam  non 
secus  celebrant  quam  hic  Valerianus,  et  graTe  a  dis- 
colis  haberi  jugum  ejus  expostulant,  Pelagian» 
fdliginis  insimulabimusea  excausa  ? 

Quam  Tore  autem  subdatur  a  criminatore^  Pela- 
aium  saepius  eo  dicendi  modo  esse  conquestum;  intel- 
liget  qui  adTcrterit  ex  Pelagii  scriptis  pr»ter  plagu- 
lasapodAugtistinam,  saperesseduoitaxatapiftolam 


1 


m 


TH.  RATKAUM  APOUX»A  PBO  S.  yAIAUANQ. 


7M 


ad  Demetriadem,  male  a  q^aibosdam,  jam  a  Bed»  A  militer  serm.  31,  ex  iO  noTis^horiatut  ad  teneDdam 


temporibns,  D.  Hieronymo  mscriptam,  et  ^ab  eodem 
Beda  lib.  i  in  Cant.  Juliano  Celanensi  episcopo,  qui 
cum  Augustino  conflixit,  attributaro ;  item  Commen- 
tarios  breves  in  Paulum,  Hieronjmo  quoque  inscri- 
ptos,  diserte  autem  a  D.  Augustino  lib.  de  Gestis 
Peliurii  cap.  46,  et  lib.  m  de  Pecc.  Merit.  cap.  1  et 
41,  Felagio  ascriptos  ;  ac  deni^jue  sjmbolum  secun- 
dnm,  quod  habetur  tomo  IX  Hieron^rm.,  incipitque: 
Credimus  in  Deutn  Pairem,  definit  autcm  per  ea 
▼erba,  hcBretieum  comprobavii.^^m  hanc  fidei  pro- 
fessionem  S.  August.  I.  de  Grat.  Christi  cap.  32  et 
33.  et  lib.  de  Peccato  Orig.  cap.  1  et  24,  a  Pelagio 
ad  lonocentiumtransmissammonstrat.Nuspiam  vero 
in  illis  lucubrationibus  comparent  querele  ills  Pela- 
gii,  de  neglectu  autduritia  re^ularisdisciplinsB.apud 
aiiquos  efTrenes  et  iugi  impatientes.  Et  ut  ezstarent 
alicubi  ex  Pelagio  illie  querelffi.  parum  omnino  id  re- 
ferret ;  cum  non  quscumque  ab  hsreticis  dicta  sunt. 


justitiam  et  libertatem  a  secunda  morte,  snbdiUQua 
$i  noUs  ideo  non  erit.guia illudundete  ab  ista  morie 
redimeSySi  volueris,eritJustitiam  oolunioM  impHrai 
a  Dcmmo,  et  bibit  Ulam  tamguam  de  fonte  suo,  ad 
quem  fontem  nullusprohibetur  accedere^diffnusac- 
cedtt.  Etmox  :  Sanguis  Dominitui,  si  vis^aatusesi 
pro  te ;  si  nolueris,  non  est  datus  pro  te.Fianusqat 
paulo  post:  Sanguis  Christivolentiest  saluiynolaUi 
suppliciumJlhXk^om  in  psalm.cii^ad  illud  :  QuisoMOi 
omneslanguores  <fios,multapr»fatus  deDeo  medico 
et  animorum  sanatione,  suboit :  Sanabit  ie  fopus  est 
ut  sanari  veiis.Sanat  omnino  ilkquemiibet  languidmm, 
sednonsanatinviium^Quid  auiemte  beaiius^anamui 
tanguam  in  manu  tua  vitamtSi  habeas  in  voluniate 
saniiatemtuamfSivellesesseinaliquosubiimihonore 
in  hacierra,ducaitun,procQnsulatum,prmfeciuramsi 
concupisceres,numquidcontinuo  posses  quod  velies ! 
Numguidvoluntatemtuam  potestas  seguereturfBdsc 


resecanda  Tideri  debeant,  nisi  eadem  falce  omnia  B  et  aliahujusmodiapudAu^ustinumfrequentia  nemo 


prope  fidei  dogmata  recisa  Telimus,  ut  Rusticus  car- 
din.  Diaconus  Dial.  contra  Aceph.  probe  monuit. 

3.  Homil.  2  illnd  notabatur,  quod  agena  de  Tia 
Christiana  Valerianus  dicat,  accesaumChristianaD  vi» 
facilem  se  prsstare  Tolentibus,  ouffi  videbantur  sub- 
olere  Semipelagianam  gratisB  subjunctionem  ad  vo- 
luntatisconatum.Sed  heBC  estplane  inaniscriminatio. 
Quid  enim  apud  Patres  et  morum  ma^stros  decanta- 
tius,quam  volentinihil  difficile  ?  etsi  velimus  divinas 
gratiaequa  praBvenimur  cooperari,  fore  utconsensus 
ad  virtutem,  qnantumcumq^ue  prffiruptus  et  horridus, 
non  mitescat  modo,  sed  etiam  cum  suavitate  supe- 
retur  ?  At  hoc  unum  est  quod  afQrmat  Yalerianus. 

Nec  minus  perspicue,  ahsque  nota  vel  erroris  su- 
spidone  idem  tradidemnt,  ut  alios  nuncpnateream, 
Clem.  Alex.  u  Strom.  cap.  7,  et  S.  Augnst.  1. 1  de 
Lib.  Arbit.  cap.  43.  et  variis  locia  S.  Chrysostom.  Et 
Clemens  quidem  disputans  de  adoptione  filiorum  Dei 
hfiBC  verba  habet :  Velle  ergo  omnia  antecedii,  Ratio- 
nalesyenim  facultaies  sunt  ejus  guodesi  velle  minisir». 
Velis,  inquit,  ei  poteris.  Idem  ouod  Valerianus  con- 
ceptis  verbis  tradidit  S.  Maximi  de  Scopo  Incarnat., 
et  qui  hoc  ipsum  mellitissime  sic  expressit  Eucher. 
inParen.  ad  Valer.  n.  7 :  St  hominum  guispiam  cla- 
rus  ac  iocuples  in  loeum  Uberorum  te  adoptaiurus  ac- 
dnerei,  ires  per  opposiias  rerum  difficuHates,  et  per 
guodvis  longi  recessusiier  veciaiusaccurreres.Deus, 
uniuersiiatis  rerumgue  Dominm,  te  in  adopiionem 
vocai;  iilud,  si  velisjibi  blandum  fiUi  nomen  imper- 
Hei,  quo  Deum  nosirum  unieum  suum  nuncupai.  Ei 
nonaceensus  raperis  f  nonproperus  urgerisf  ne 
conditionem  iantam  ceieri  occursu  mors  festina 
prmrijiiatfAique  ad  hanc  obtinendtm,  tu  non  invias 
terrcB  solittidtnes.nec  longinguimarisincerta  pene- 
trabis,Cumvolueris,heec  adopiiotui  tecum  est.Sed  et 
LaurentiusNovanensis  homil.de  Poenitent.idem  ex- 
plicateaictradit  iHomo.^Q  nolidifferre,res;  in  prom^ 
ptu  esi,  viia  in  manu  est,  vidoria  tn  arbitrio  esi.  Si 


umquaminsimulavit  errori8,veI  affinitatis  cum  Semi- 
pelagianorum  fuligine.S.  Gbryaostonuis  eodem  fere 
modo  loquitur  homil.  5  in  I  ad  Thessalon.,  in  ipso 
fine,  incuIcans,utboni  fiamuset  ChrisUanas  virtutes 
adipiscamur,  satesse  ita  velleguxta  illud  Isaisi  quod 
sMegSit^Sitwlueriiis  et  audieritis  »/ie.AIibi  item  mul- 
tus  est  hac  in  parte  ;  aed  disertisaime  hom.  48  in 
Epist.  ad  Rom.,  paulo  ante  paHem  moraJem,  ubi 
proposita  salvatione  reliquiarum  perelectionemgra- 
tiae,  cujus  (ut  ait)  aunt  in  homims  salute  potiorea 
partea,opponit  8ibi:Cur  igitur  non  omnea  aalventur, 
aiex  gratia  aalus  eat?  Reapondet  autem  in  huoc 
modum:Quianoluistis.Graiiasiguidem,iiceigrcUuiia 
sii,  volentes  tamen  ianiummodo  saivat,  noneosotti 
noiunt,guiconlinuoaversantur,quicotUradicunLrii' 
mirum,  utait  initlohomiIi8B49,  poiiorquidem  part 
graiix  est,  non  tamen  totum.  Longum  etpulchrnm 
in  eam  rem  locum  Ugere  licetapud  Tneodorum 
Studitam,  catecheai  43,  sub  finem. 

4.  Itaque  recte  omnino  ac  catholice  dicitur,  viam 
salutis  patere  volentibus,  esseque  eis  facilem  :  non 
enim  excluditurgratiaa  adjutonum  voluntatem  vege- 
tana,  aed  aubintelligitur  sBque  ac  in  illa  D.  Ambroaii 
Ioeutione,8ubfinem  libri  de  Viduia.l/ntcut^tie  volun- 
tas  sua  prosperitaiis  est  auetor.Ex  tHdunicUe  enim 
sapientia  naseiiur.EX  perapicuea^t  deaupernaturaii 
aapientia.  Itemque  squeac  inaliisiUis  locutionibus, 
Propriavoiuniasesiunict/iique  eatisa  sucesaivationis: 
eUBonavoitmias Deum  ad  nos  dedueii,ei  nos m  Detun 
dtriqit.Perbmam  voiuniaiem  Deum/iiLigimui^Deum 
eiigimus,ad  Detm  curt*imtu^ad  Deumpervenimtu,ei 
eum  pouidemus.Per  eum  ad  Dei  similitudinem  refof' 
mamur,  eteisimiles  ^/fctmtir.Habentur  hieconmia 
in  Manuali  quod  nomine  D.  Auguatini  circumfertur 
cap.  23.  Et  plane  aimilia  habenturapud  D.  Bernar 
dum  lib.  de  Interiori  Domoc.  8.  Nec  dissimiliter  ac 
durius  etiam  Nazianzenus,  ob  additam  particulam 
exclusivam,ettamen  simili  subintellectione  adfiibita 


voluisii,  vicisti:sinolueris,vieiusreiinqueris.Qtnvuli  "  condiendua  verbis  Illis  orationis  40  :  Ite  ei  emiie^ac 


vvneere^eonaittr  ui  vincai;  qui  desperai,  amist  victo- 
riam.  Itaque  perapioue  atatuit  cuique  in  manu  aua 
vincere  peccata,  qu6B  victoriainfert  aanctitatem.  Ne- 
que  tamen  quiaquam  idcirco  notavit  Laurentium.vel 
Semipelagianismi  insimulavit,  quia  suppressit  divi- 
nam  prsBventionem. 

Sanctus  vero  Augustinus,Ioco  a]li^ato,longam  de 
voluntatia  vi  ad  chriatiane  vivendum  diaputationem 
concludit  hia.verbia  :  Ex  qvo  conficitur  ut  quisqui- 
honesie  retaequetndivivercseidsevellepraefugaci' 
btubonisvelit,d$seqtiaiur  iafUamrem  tanta  faeHUaie, 
uinihilaiittdeiquamipsumveilesiihabere<niiOdvoltdi. 
Quemlocumrecognoacensi  Retract.cap.  9,  agnoscit 
catholicum  et  usquequaque  sanum  esse,  tametai  ao- 
liua  voluntatia  facta  in  eo  ait  mentio,  dimisaa  nec 
tamen  excluaa  gratia  quod  id  loci  illius  non  interes- 
aet,  et  noBdum  tunc  exortia  Pelagiania  non  videtor 
imeafla^am  diligeiitinMc  a^Uiqiihua  iQquLNQndiaal- 


t;tfitim  nullopersolutoprefio  bibiiefoingenlem  beni- 
gnitaOs  celeritdtem !  ofacilem  conirahendi  raiioneml 
Hoc  bonum  sola  voluniate  venale  tibiproponitur.cu' 
pidiiatem  ipsam  Deus  ingentispreiii  loco  habei.Silii 
5f<trt.ParticuIa  excluaivaintelligenda  tantum  eatca- 
dere  in  ea  qu8B  ex  parte  voluntatis  conferri  debent. 
Eodem  denique  modo  accipienda  sunt  illa  S.  Ju- 
stini  in  Apolog.  ad  Antonin.,  ubi  recolens  locum 
IsaisB  de  peccatoris  justificatione  et  secunda  nativi- 
tate  jam  antea  adductum  ab  ipso,  sivoiueriiis  ei  au- 
dientis  me,  ac  secundum  istam  nativitatem  eum  ea 
qusB  fit  adulti  baptismo  contraponens,  subdit  aposto- 
loa  docuisse  primam  quidem  hominis  nativitatem 
fuisse  necessitatia  opus,  quod  homine  neque  sciente, 
neque  volente,  peracta  sit ;  providisse  tamen  Deum, 
ut  non  maneremus  necessitatis  et  ignorantiie  filii, 
guales  ex  prima  nativitate  eramus,  sed  efficeremur 
nUivQlantatia.i^t  Aa^ntijB,  pMiij^aceptea  remiasionei^ 


797 


TH.  RAyNAVDI  APOLOOIA  PRO  S.  VAI£BIANO. 


m 


peceatorttm  tisanctUateToleotesreDasci.Ubicertum 
est  ita  exprimi  nativiiatem  ex  liberi  arbitrii  delecta 
quo  homo  Toleos  scieosque  formaiur,  et  oascitur  de- 
Doo,  ut  tamen  noo  excludatur  diYioa  gratia  Toliiio- 
oem  et  praeveoieos  et  promoyens. 

lodubieque  eadem  meos  fuit  Njsseoi  homil.  6  io 
Eccles.ad  illud :  Tempus  pariendi  et  lempus  mariendi, 
juxta  quem :  iVo^ts  tpstt  tfuodammodopairessumtu, 
quando  per  bonum  animi  insUttUum  Uberumque  ar- 
oitrium.nosipsos  formaverimusMgenuerimMs.et  in 
Imcem  ediderimui.Hocataem  faeimus  ex  eo  quod  Deum 
in  nos  xpsos  admiltamuseffecti  fUii  Dei,et  filvivirtur 
tis  et  fHii  AUisssmi.  Idem  optime,  lib.  de  VitaMoj- 
ais,  expooens  oaiiyitatem  ad  gratiam  :  Bst  vita  hur 
mana  mutationi  semper  supposita.Quareoporlet  cum 
non  sit  wtema  et  immobiUs,semper  nasei.Sie  autem 
nasei,non  aUena  fUappetitione^xextrinsecusut  m 
carporaUnativitate.sedeteetionepropria  unusguise- 
que  nascitur.  Undefit  ut  nos  ipsi  patres  simns  nostri. 
qualeseumque  nos  volumuseleetione  gignentes  et  aut 
marem  aut  feminam.vitU  ac  virtutis  ratione  fingen- 
tes.NoB  poterat magnificeotius  booseyoluotatisioter- 
Teoium  m  saloiis  oostriB  oegotio  propooere :  meri- 
toque  posset  hocejus  dictum  salebrosius  yideri  quam 
quod  Valeriaoos  dixit,  yiam  saluiis  paiere  yoleoii- 
bns.  Hacieous  tameo  Njsseous,  caiumoia  oegatiB 
praeyeotioois  gratuit®  ooeratus  ooo  est,  et  meriio. 
Nam  ut  ceetera  loca  taceam,  io  orat.  catech.,  cap. 
30,  dissertissime  asserit  gratiam  praByenieniem.  Ei 
cum  ibid.  cap.  39  accurate  tradat  ^uod  ex  eo  aliis 
locis  allegatis  proiuli,  nempe  hommem  liberiB  suae 
yoluniatis  electionegigoiexDeo  etfilium  Altissinu 
effici,  perspicaumesseyideiur,  ooo  pogoareduo  iJia, 
oatiyitatem  secoodam  obtiogere  yoleniibus,et  aDeo 
yocante  et  prsdparante  esse  quod  yoluntas  yelii  ui 
obUngat.  57  Quod  attendenies  nonnuUi  Patresad- 
ducii  c.  5,  n.  3^  dixerunt  neminemin  spiriiuali naii- 
yitate  esse  sibi  patrem,  sed  matrem  duntaxat,  quia 
h»c  exalieoa  taotum  aoteriori  operatiooe  fecuodator. 

5.  lo  homilia  tertia  suspectus  primum  erat  locus 
qno  asserebaiur  deposci  a  Christiaoo  voluntarium 
officivm.  Sed  perperam  trepidatur  timore  ubi  oon 
erat  iimor.  Vel  eoim  suspecta  esi  yox  voUintarii  io 
oegotio  saluli8,yel  vox  officii.  Neotra  yerojure  iosi- 
mulatur.Nam  Dayid^quid  yoluoiarie  se  sacriocaiurum 
spondebai,  ooo  habetur  erroris  suspecins.  Ejusque 
oon  insimulaior  prioceps  apottolorom,quiChri8ti»- 
oos  ad  seryitutem  yoluotariam  cohoriaior.  Noo  item 
S.  Ambrosius,  oui  lib.  i  de  Jacob,  c.3,  siudium  oo- 
sirum  commeodaos,  et  io  eo  dicensesseomnia.itaui 
aui  culpam  adjungat,  aut  ^ratiam,  subdit :  Quid  in 
atios  derivamus  f  voluntai^mmsibimilitem  lefU  Chri- 
stuSfVoluntarium  servum  sibidiabolus  aucttonatur. 
Nec  denique  S.  Paulinus,  cujos  illa  suni  in  episiola  t 
ad  Seyerum  :  Quce  nobis  gralia,  siin  atieno  tantum 
fideLes  fuerimus,  nisi  de  proprio  serviamusyidestfde 
Ubero  votuntatis  arbUrio.ex  toto  corde  nostrOySt  ex 
totis  animoe  nostros  viribus  ditigentes  Deumf  In  quem 
nos  affectum  lacessU  ptypheta  quidieit,  Voluntarie 
saanficdbo  tibi  f  Hocenim  acceptum  et  placitum  co- 
ram  Deo,  ut  bonum  nostrum  sit  voluntarium. Shne 
omneobsequuim  nostrumDeoexhibitom  esse  debere 
yolunlarium,notioipsa  obsequii  fert,etiamsi  diyina 
pr»yentio  sopernaiurale  obsequium  exigaiur.  louno 
qoia  praeyeotio  illa  ad  yoluotarium  obsequiom  solli- 
ciiai,  scitelsidor.  Pelus.,  1.  ly,  episi.  51,  iractaosil- 
lud  :  lis  qui  secundum  propositum  vocati  sunt,  ait 
yocatiooem  non  esse  violentam  et  coactam,  sed  vo- 
luntariam  ac  spontaneam  ;  ab  effeciu  eam  coose- 
qoenie,  si? e  a  proposito  oostro  yolooiario,  de  qoo  yer- 
ba  illa  Aposioli  accipit,  deQomioaos  eam  volunta' 
riom  Taotum  abest  uthumaoo  cooseosuiet  obsequio 
oegaturus  esset  ratiooem  voluntarii. 

o.  /£que  facile  purgatur  yox  officii ;  quam  iametsi 
jo  ecclesiasticis  lioris  ooo  tam  usitatam,  ut  loquitur 
S.  AugustioQs  epist.  19,  et  abethoicisosorpaiam  ad 
daai^MQdmn  Aatueftld  deciia  aciiooominira  naincffi 


A  fines  honestarom,  iamen  S.  Ambros.  lOffic.  c.8,  do- 
cet  non  esse  tantummodo  phttosophorum  scholm  aptam^ 
sed  Christiano  quoque  seosQ  usurpari  posse,  siyeof- 
ficium  ab  efficieodo  dictumyelimus,  guasi  efficium^ 
uoa  littera  propter  sermoois  decorem  immQtata ;  siye 
ab  eo  quod  ea  agaoior  qoas  oulli  officiaoi,  prosiot 
omoibos .  Utrayiseoim ofocii  ootatio  ei  sigoificatio  ui 
probetur,  mooet  aeqoe  eam  yocem  io  Christiaoos  ei 
superoaturales  actus  hooestos,  ac  io  oatoralescadere. 
Bt  idcirco  idem  S.  Pater,  lib.  ly  io  Locam,  ad  illa 
yerba  capitis  qQarti :  Nemo  eorummundatmest.nisi 
Naaman  5yrtis,yocem  officii  iotrepide  adhibuit  agens 
de  obsequiosnperoatorali.  Evidenter.\rt<\}i\i.kie  ser^ 
mo  nos  Dominisaiutarisinformat.et  n»!  studium  oe- 
nerandce  divinitatis  hortaiuryquod  nemo  sanatus  os- 
tenditur,  et  maeulosi  morbo  corporis  absohitus,nisi 
qui  reUgioso  officio  studuU  sanUaU  ;  nonenimdttr- 
nrientibus  divina  benefUia,  sed  observantibus  defe- 
runtur.  Neqoe  yero  quia  Cassiaous  et  Faustus  yoces 

3  votuntariioffieii  usurpayeruniydamnandfficonfestim 
sonitamquamreprobffietSemipelagionismograyidffi. 
Nom  enim  omniaquee  hoBretin  dirunt.figmenta  sunt 
aut  rerft5an^,aitS.Cjrillusepisi.30,annuentibQ6  Ori- 
gene,homil.9  in  Num.,et  Hieronjmo  episi.  75  et  152. 

7.  Calnmnia  qoffi  alteri  ejosdem  homilin  loco  in- 
ffidificabaiar.non  minus  faale  dispelliior.Qood  eoim 
aiiValeriaDas,quaodo  altoscommmiton<  virMumme- 
ritn,curandum  esseutnobis  tocumgraiugfaciant  vo- 
tuntaria  servitutis  offieiafUon  eo  pertioei  quodeior- 

Saebaiur.  Seosos  emm  est :  qoando  marijrii  laorea, 
e  qua  agebat,  non  semper  in  prompiu  esi  (nec  erai 
sane  qoo  tempore  has  homilias  habebai  Valerianua  in 
altissima  iuoc  pace  Eccledffi),  eoiteodum  esseuiyo- 
luoiaria  seryiios  soppleai  quod  supplicium  exiriose- 
cus  irrogatum  ei  paiienier  exccptumnrassiare  posset» 
si  inferretur,  paieaique  ea  ratione  aaiiusad  graiiam 
Dei.Quod  pennde  esiacsi  dicaiur:  saia^i^endum  esse 
ut  per  bona  opera  accessio  fiat  ad  graiiam  sanciifi- 
n  caniem  anterias  partam  Joxta  illod  S. Ambrosii  aerm. 
14  iopsalm.cxyiii,4 :  Voluniarium  orgoMumuberiore 
spiritus  suigraHa  Christus imptevU.  Yel  oi  per  booa 
opera  de  Sanciis  Spiriios  iospiratione  concepia,con- 
iriiionem,  inqoam,  perfectam,  et  amorem  exqoisi- 
iom,  diyioam  graiiam  sanciifkaniem  adyocemos,de- 
palso  peccaio  quo  forie  prius  sordebai  anima* 

8.  Homilia  7  ootabaior  locos  quo  diyina  yirios  di- 
citur  perfecUonem  iostis  laboribus  preestare,  et  sub* 
mioistrare  bons  yoioniaii  qofecomqoe  Buni  opiima. 
Quod  ianiam  abesi  ot  notnri  deboerii.  ui  poiias  ad- 
noodam  pie  ei  caiholice  a  Valeriaoo  dictam  sii,  ad- 
humaoum  fastum  (ni  fert  Valeriaoi  eo  loco  iostitn- 
ium.eiproximeaoiecedeotia  doceot)  deprimeodom, 
agoosceodamqoe  Dei  io  oos  beoeficeoiiam.a  quo  esi 
omoe  doDum  perfecium  ei  daium  opiimum,  juxia 
Apostoli  seoieoiiam  ad  guam  Valerianos  aperte  allQ- 
dii.Itaqoe  aood  ait,  perfeciiooem  praBsiari  a  Deola- 
boribos  justis,  seosos  oon  esi  honiinem  solom  iii- 

^  choare,  Deom  yero  perficere ;  sed  seosos  esi,  ipsam 
"  totam  perfectionem  ei  dignitatem  operom  jostoram 
ex  Deo  maoare,  eique  deoos  jostorom  operom  illi- 
bate  esse  ascnbendom.Cooformiter  ad  S.Macariom, 
coJQS  sooi  illa  plaoe  insigniahomil.  26 :  Oportet  ho- 
minem  dedUa  opera  et  cansuUo  excolere  terram  eordii 
stiiyet  etaborare.  RequirU  enim  Deus  laborem/aUga- 
tionem.ac  operattonemabhomine.  Verum  nisisuper- 
nUfuapparuerintnubesceelestes  acpluvuBgraiieB.nihU 
proderitagricoke  labor.Bocautem  estindieiumChri- 
stianicultus,quantoseumquequis  laboressustineat^et 
quantascumque  jusHlias  peregerit,acsi  nihU  effedS' 
seif  Ua  se  gerere,  omnia  scilicet  bene  per  nos  ac  josta 
facta  ascnbendo  gratiffi.Nec  dissimiliier  S.Leoeerm. 
2,  de  Epiph.  cap.  Syyerbisillis :  De  cordious  noetris 
ouceDeosuntdignapromamus.Quammeenimomnium 
bonorumsUinse  iargUor.etiam  nosira  tamehfruetum 
qucerit  industriw.Non  mim  dormientibt*s  provenU  re» 
gnum  e(Blorum,sedin  mandaHsDeiiaborantibuiaique 
vigikMUbmM9idotiaiUiu$^inKUamomfKesdfn»it  pet. 


799 


TH.  RAYNAUDI  APOLOGIA  PRO  S.  VALERIANO. 


8O0 


ea  ofUB  dedit,  mereamur  aedpere  quod  promisit.  Si- 
milia  habet  serm.5  de  Epiph.c.  S.Quod  item  ait  Vale- 
rianus,  subministrari  booffi  voluntati  quaecumque 
tunt  optima,non  esttrahendum  ad  suppeditationem 
auxiHorum  gratiae  ob  praBviam  volitionem  58  natu- 
raliterbonam,quod  essetapertecontrascopum  Vale- 
riani,nec  humanum  tumorem  comprimeret,sedauge- 
ret:  accipiendum  itaqueest  deea,quam  diii,8ubmi- 
nistratione  cujnsTisdati  optimi,faciaa  Deo  voluntati 
ex  se  egentis8imffi,nec  umquam  ad  supcrnaturalia  as- 
surrectnrfie,nisi  erigeretur  et  praBveniretur  divinitus. 

9.  Ex  homilia  9  arguebatur  locus  quo  dicitur  Do- 
minum  dignari  occurrere  ad  petitionem  nostram.  At 
haec  est  admodum  insulsa  cnminatio,  et  quie  aeque 
in  lsaiam,ipsumque  Spiritumsanctumpossetcadere. 
Tractat  enim  ibiValenanusilludlsaiflB :  Tuncinvoca- 
bis.et  Dominusexaudiet ;  clamabis,et  dicet ;  Eccead- 
sum.Inde  veroinfertineffabilemesseDei  dignationem, 
quiad  clamorem  nostrum  ac  petitionem  dignetur  oc- 
currere,  seque  paratum  ad  o^itulandum  preestare, 
gnod  ipsum  propheta  eo  loco,  immo  per  prophetam 
Spiritus  sanctus  pro6tetur.  Posset  sane  non  suspe- 
ctus  modo,  sed  etiam  compertus  erroris  eo  loco  ha- 
beri  Valerianus,  siclamorem  illum  ex  meris  natarfls 
▼iribus  conceptum  diceret,aut  si  petitionem  cui  Do- 
minns  occurrit  ex  naturse  nudo  vigore  profectam  yel* 
let,  qui  esset  error  gratiee  humanee  invocationi  sub- 
juncta  in  concilio  a  Arausicano  confessus.  Sed  hujus 
perversi  sensusnonaliaapud  Valerianum  indicia  ex- 
stant,  quam  apud  pro^hetam  cujus  verba  adhibnit. 

Concmunt  olane  alii  Patres,  ut  S.  Ghrjsostomus 
homil.  27  in  Genes.,  tractans  similem  ejusdem  pro- 
phetffi  locum  ex  c.  65 :  Adhuc  loquente  te,  dicam^ 
Ecce  adsum,  Hortatus  enim  ad  innitendum  divinse 
gratiae,  et  summan  Dei  in  nos  beneficentiam  exagge* 
rans  qned  non,  ut  inter  homines  assolet,  primum 
obsequia  exigat,  tum  beneficia  sua  elargiatur :  sed 
prius  benefaciat,  et  prioribus  beneficiis  excitet  nos 
ad  exhibenda  sancta  obsequia,  subjungit  ad  conse- 
quendam  sanctitatem  et  remissionem  peccatorum, 
nonesse  plurimo  tempore  opus ;  quodlatronis  exem- 
plo  confirmat,  qui  ne  hora  quidem  eguit  ad  plenam 
emnndationem.  ran/aetl  Deierga  nos  misencordia. 
NamubividerHvoluntatisnostrcepropositufnfirmum, 
etferventi  nos  desiderio  adse  accedere,non  retardat, 
neque  differt^sed  accelerat,  suamque  sotitam  libera' 
litatem  exhibens^didt :  Adhuc  loquere,et  dicamiEcce 
adsum, ldqnod\tde  confirmatexemplo  servi  illiusaui 
rogatus  rationem  reddere,  cum  non  esset  solvendo, 
supplex  domino  factus,  immenss  summaB  remissio- 
nemexbravit,  ac  etiamsupraquam  petebat  obtinuit. 

Similiaillaapud  Ambrosium  in  calce  sermonis  47: 
Multidiaboticifluctus  sunt  in  hoc  mundo,tentationvm 
multanaufragia,a  quibusita  liberaripo$sumus,sicla' 
mantibus  manumsuamSalvator  extenderit.Nosergo 
clamare  adDominum  non cessemus^ille  auxilium  so- 
litum  non  negabit.  Durius  itemlib.  3  de\irgin. Didi- 
cts/t,inquit,t/6t  Christumrequiras.disceetiam  quem- 
admodum  possis  mereri  ut  illete  qucerat.ExdtatSpi' 
ritvm  sanctum  dicens ;  Exsurge,  A  quilo,  et  veni,  A  us- 
ter  :  aspirahortum  meum,et  perfluant  aromata  mea, 
Descendat  frater  meus  in  hortum  suum,  et  manducet 
fructum  pomiferarum  suarum,  Hortus  Verbi  animae 
vemantis  affectus  est,et  in  pomiferis  virtutix  estfrue- 
tus,  Veni  ergo',etsivemanduces,sive  bibas,si  Chrtsfum 
invocas,adest  dieenr:  Venite,manducatepane$meos, 
et  bibite  vinum  meum  ;  sive  etiam  dormias,pulsat  ad 
januarh,  Extrema  hsc  verba  aperte  ferunt  prseven- 
tionem  divinam  gratoitam,  (^ua  Deus  i|)se  homines, 
necdnm  aperientes  cordisostmm,  sollicitat  et  allicit 
ad  bonum.  Et  tamen  in  anterioribns  verbis  docet  S. 
Ambrosius,  peccatorem  invocandomereriutDeusil- 
Inmquasrat,  item  excitare  Spiritum  sanctum.Que  si 
crude  acciperentur,non  modo  ciimveritate  catholica 
totiesalibi  per  S.Anibrosiuni  tradita  non  cohsererent, 
sed  neoue  cnm  extremis  illis  verbisquibus  Deus  pul- 
•are  ad  janoam  cordis,  hoc  est  praBTenire  hominem 


A  et  prsemovere  ad  bonum  dicitur.  Itaque  restat  ut  S. 
Ambrosius  dicatur  tribuisse  homini  invocanti  meri- 
tum  ut  a  Deo  quaeratur^et  excitet  Spiritum  sanctam; 
non  agendo  de  invocatione  humana  qua  primum 
gratise  auxilium  comparetur,  sed  agendo  de  in?oca- 
tione  facta  ex  anterioribus  ^atise  auxiliis  ad  prome- 
rendam  ulteriorem  et  uberiorem.Quo  ipsomodc  a^ 
cipi  longe  molliora  Valeriani  verba  quse  nunc  pu^ 
gamus,  est  longe  eequissimum. 

Denique  concinitS.  Macariuscumalibivariislocis, 
nominatimque  hom.l6  et  23,  tum  luculenter  homil. 
46,  ubi  longe  etiam  durins  loquitur  quam  prsdicti 
omnes,  quamvis  multus,  inmio  plnrimus  variis  locii 
sit  in  asseriione  gratiae  prievenientis,  ut  infra  mon- 
strabo.Locum  ascribo,utqui  in  Valeriani  oculo  festa- 
cam  vident,  hanc  primum  trabem  ejiciant  ex  S.Mt- 
carii  oculo.  Quemadmodum  st  guis  morbo  autfebri 
detineatur,  ticet  in  cubile  corpus  projectum  sit,non  m- 
lcnsperficere  opus  atiquodterrenum,nontamenqm- 

B  scit  animus.sed  distractus  et  eurans  quce  superagends, 
medicum  requirit,  missis  ad  eum  amieis  sui^ ;  eodem 
quoque  modo  anima  post  transgressionem  mandatiM 
tnfirmitatemaffeetionum  redacta.et  languidiorreddiU 
ubi  accesserit  ad  Dominum,et  crediderU,auxilium  ai 
eo  consequitur  et  abnegata  pfHori  pessima  vtta,lteet 
antiqua  agritudine  decumbat,  el  nequeat  opera  mto 
vereperaqere ;  nihilominus  curare  quoe  ad  vitam  per- 
tinent,  seduto  deprecari  Dominum  et  inquirere  veruim 
Medicum,  et  hcibetet  potest.Et  non,utaiunt  quidam 
perversa  doctrina  sedueti,prorsus  mortuus  est  hom, 
ut  omnino  non  possit  quidquam  boni  peragere.  EU^ 
nim  infans,  licet  nihu  possit  perfieere,  aut  propnis 
pedibus  accedere  ad  matrem  nequeat,  nihuomiMiu 
votvitur,  clamat,  et  plorat  inquirens  matrem,  eroa 
quem  summa  afftdtur  misericordia  water,et  gaudet 
deinfante  qucerente  eam  cum  laboreelclamore.Ef 
eum  non  possit  infans  ad  eam  pervenire,  ntAtTwm- 
nus  ob  muHam  pueri  inquisitionem  ipsa  mater  alfit 

Q  ad  illum,  amore  pueri  eapta,et  ampleetitur,  circm^ 
fovet^  atque  alimentum  profert  summa  cum  dUec- 
tUmcHoc  ipsum  benignus  quoque  Deus  facil  in  anim 
ad  eum  accedente,  et  ejus  desiderio  detenia, 

Sivede  languore  et  SBgritudine  animae  ex  casapn* 
mi  parentis,  sive  de  aegritudine  et  languore  ex  pro- 
priaauteriori  culpa  Io<iuaturS.Kacarius,perinde  e^ 
Statuitenimanimam  in  utrovis  illorum  statuam,clS' 
mare  posse,  et  inquirere  medienm,  et  id  negaotes 
perversa  doctrina  imbutos  vocat :  quia  scilicet  agjt 
de  anima  clamante  et  in(|nirente,  prsemissa  cGBlesU 
prsventione  et  sollicitatione,  auamvis  eam  hic  dod 
exprimat.  Adhibet  porro,  utvides,  illud  ipsum  j^ 
exemplum,  quopostea  usi  sunt  Semipelagiaoiadaej 
clarandum  suum  errorem,  ut  ex  Hilarii  epistola  m 
AugusUnum  discimus.Proptereaqne  dixi  dariosS? 
aliis  jam  memoratis  loqui  S.  Macarium,  quam^w  « 
benigna  interpretatio  non  negetur,  qu»  proioae  ne* 
que  aliis  mitius  locutis,  ac  inter  eos  Valeriano,  d«- 

D  ganda  est.  . 

40.  Homilia  11  maxime  morbosa  visa  e8t.Duoui 

ea  notabantur  loca.  Prior  quo  dicitur  :  Deum  nam 

quam  deserere  voluniaiem  retigionis  studioflorentem, 

needeessesotatiaDivinitatis,ubisuntactusbon(eeon' 

versationis.  Hic  tamenlocns  usquequaque  s*"*"*^ 
Voluntatem  enim  religionis  studio  floreotem^  *  J! 
deseri,  quis  nisi  impius  et  divinflB  benegnltatis  pro 
susrudis  eifutiat?  Gui  vero  ignotum  illud  a  Tnoj"!- 
sess.  6,  cap.  i4,traditumpost  D .  Augost.lib.  deJJ»^ 
et  Grat.  cap.  26,  ac  Prosperum  ad  7  et  *f  o**J^j  7 
nem  Vicentianam,  et  lib.  u  de  Vocat.  c.  ^h-Z-L 
capit .  Gallorum :  Deus  neminem  deserit,ntstprt}^*^ 
deseratur  f  At  non  deserit  Deum  volunUs  wi»;^^j 
studio  florens    lUque  quam  ei  ^ratiam  <^°^J^^. 
Deus,  ut  religionis  studium  conciperet,  ^^^-jji -^e 
ret,  eamdem  lubens  volens  prorogat,  ccbi^w  4 
auxilia  et  solatia  bonis  actibus ex  divina  ^l^Wr  ^^q 
creandis  intentio  homini  deesse  non  >i?*^-*^"^i  do- 
ille  locus  facilem,  ut  dixi,  expUcatnm  habet,^»»  »^ 


j 


801 


TH.  RATNAUDI  APOLOOIA  PRO  S.  VALBRIAHO. 


80> 


tns  otiose  oppoDebatar.  De  posteriore  qiiia  putatur 
desperandas,  seorsim  proDantiandum  est. 
CAPUT  VII. 

Catholiee  omnino  a  VaUriano  dictum  esse,  nostrum 
esse  velle,Dei  autem  perficere,  multipliciter  ostenditur, 

i.  Tota  adrersus  Valerianum  belli  moles,  potte* 
riorem  locum  exbomil.ii  notatum  incumbit,  cum 
diaerte  tradat  eo  loco  Valerianus,  nostrum  esse  60- 
num  velle,  Dei  vero  perfieere;  et  bonioperis  volun- 
tatem  ex  nobis  deberedescendere,  perfectionem  vero 
m  Dei  poiestate  pendere,  Et  habere  quieiem  hominem 
qratiam  laboris  sui,  sed  Domino  debert  (ruetum  la^ 
oaris  impleii.  Quod  Tidetur  esse  ipsissimum  virus 
Semipelagianumquo  homo  itaDeumadmittit  in  sub* 
te<iaentibus  cooperarium,  ut  tamen  quod  D.  Augu- 
stiniis  lib.  de  Prffidest.  SS.  cap.  2.  egregie  notafit, 
primas  sibi  partes  in  salutis  sue  negotio  vindicet, 
Deo  secundas  tantum  concedat,  et  qtuui  componat 
cum  Deo,  ut  partem  sibi  vindicet,  atque  iUt  partem 
relinquat.  Bt  ouodest  elatiuSfprimam  tollit  ipse,  se- 
quentem  dat  iUi,  et  in  eo  quod  dicit  esse  amoorum, 
priorem  sefacit,posieriorem  Deum,  Tantumtamen 
abest,  ut  bic  locus  desperandussit,utpotiuscommo- 
disaime,  nec  uno  modo  ostendere  liceat  nibil  in  eo 
affirmari  cum  sana  doctrina  minus  consentiens. 

Idque  Yidetur  agnovisse  Gcclesia  Lugdunensis  li« 
bro  contra  Joannem  Scotum,  cirea  propositionem 
ejui  quartam,inipsofine.  Postlongamenimrejectio- 
nem  propositioais  illius,  nostrum  est  inchoart^  Dei 
per  grattam  pet^ficere,  subdit  Lugdunensis  Ecclesia  : 
Si  istius  verba  alium  sensum  habent,  ostendii  ipss  qui 
scripsU.  Quae  verba  aperte  innnunt,  prfleter  sensum 
aperte  biereticum,  qui  verbis  iilis  in  extima  crusta 
spectatis  subesse  potest,  alinm  adinyeniri  posse  ca- 
tnolicum  etlabis  expertem.  Bum  nos  (quidquid  sit  de 
Joanne  Scoto,  qui  gratiam  priBTenientem  inficiatus 
▼ideri  potest,  (circa  Valerianumaffinibus  licet  verbis 
usom.  exbibere  conabimur,  nec  difficile,  ut  spero) 
exhibebimus,  et  quidem  multiplicem. 

Et  in  primis  spectandum  est  Valeriani  institntum, 
et  sententiffi  qu»  in  invidiam  Tocatur  cobiesio  ao 
textura  cum  antecedentibus  et  conse<{uentibus.  Va- 
let  enim  oniferse  quod  prsDclare  circa  Scriptor» 
loca  annotatum  est  a  D.  Ghrjsostomo  hom.  in  illud 
Jerem. :  Seio,Domine,  quia  non  est  hommis  viaejus. 
Nempe  nuUam  esse  periculosiorem»  aut  magis  pns- 
posteram  loci  alicujus  interpretationem,  quam  qu« 
dator  uni  alicujus  loco,  a  corpore  tractationis  cui 
commissuseratavulso^neglectaantecedentiumetcon- 
sequentium  cohsesione  et  axolou^tia  scopoque  auto- 
ris.  Scopus  ergo  Valeriani  eo  loco  erat  infigere,  stul- 
^i/iar  utait,  genusesse,  ut  cum  aiiidebeas  viiSBhen&' 
ficimm^  iibiascribas  ornamenta  virtutum.  Gum,  in- 
quam,  agnoscas  te  a  Deo  habere  quod  sis  secundum 
naturam,  inficieris  tamen  te  ab  eodem  habere  ut  tibi 
bene  sitsupra  naturam,  et  quoad  rirtutes  infusas, 
aliaque  supernaturalia  animas  decora.  Uoc  ita  con- 
flrmat  Valerianus.uttamen  negatumnoiitornamenta 
religios®  Titffi  yigilaDtiae  studio  comparari ;  nosque 
ad  eam  animieexornationemetmundumsupernatu- 
ralem  aliquid  conferre  :  nimirum  assensumliberum 
quo  admonenti  Deo  annuimus,  cum  in  potestate  do« 
strasitum  esset  refragari,  et  diviDam  sollicitatioDem 
ac  motioDem  dos  praBYeDieDtem  abjicere,  ut  Tridea- 
tinum  diserte  tradit  sess.  6,  cap.  4.  Ne  yero  iode 
animus  humanus  intumescat,  addit  Valerianus,  ne- 
qae  ex  assensu  ilio  et  Tolitione  boni  adhibita  per 
▼oluntatem,  prsberi  fanse  ^ioriationis  occasionem 
cnm  ea  studii  nostri  exhibitio  etiamsi  per  gratiam 
exprompta,  ac  de  volantatis  silice  yelut  excusa,  im- 
pnmis  Dei  auxilio  eguerit  ut  excuderetor.  Deinde 
jam  excusa  tota  non  sit  et  periclitetur,  nisi  divinitus 
firmetur,  muniaturque  adTcrsus  supervenientes  diffi- 
coltates,  qu»  plurim»  semper  et  grayes  impendent 
iD  supernaturalium  opefum  exercitio. 

S.  primum  illud  humilitatis  motiTum  a  Valeriano 


A  propositum,  ex  eo  quod  consensus  non  fnerit  pernos 
exhibitus,  nisi  per  grati»  auxilium  et  prsTeniens  et 
coadjuTans,  continetur  Tcrbis  illis  qute  m  iuTidiam  a 
crimmatore  Tocantur,cum  tamen  sintcatholicissima 
et  usquequaque  sana.iViec  nos  negare  possumus  oma'^ 
mentareligiossBVitaBvigiianiisesiudio  comparari,  Sed 
tbi  Deus  est,  ubi  integrm  reiigipnis  est  animus,  ita 
Aposioio  dicente  :Exempiumejus  quwritis,  qui  in  me 
ioquiiur  ChrisiusfUfBC  m  iuTidiam  Tocantur,  et  mor- 
bosa  a  criminatorecensentur,  qui  putatsensum  esse, 
studium  humanae  Tigjlanti»,  exciuso  Dei  auxilio,  pa- 
rare  ornamenta  religiosie  Titae,  eo  quod  Deas  adTe- 
niat  quo  eum  Tocat  aniroi  religio  integra,  et  natur» 
riribus  concepta.  Sed  hic  sensus  est  aperte  contra 
scopumValeriani,  et  pugnat  cum  ratione  ex  loco 
Apostoli  proxime  adducto  petita. 

Germanus  itaque  Valeriani  sensus  est  ex  immediate 
SO  praBmissis  repetendus.  Dixerat,  stultitio  genus 
esse  prima  sua  initia  naturalia  Deo  ascribere,   non 

B  item  supematuralia.  Inde  tacite  occurrens  obiectioni 
qu«e  proferri  a  superbo  poterat,  ex  eo  quod  orna- 
menta  Tirtutum  comparentur  honunis  studio,  subdit 
se  quidem  negare  non  posse  quin  humanum  studium 
conferat  ad  ea  ornamenta  comparanda ;  sed  hoc  stu- 
dium  non  esse  a  nobis,  sed  a  Deo  proTcniente  et 
cooperante.  Ubi  enim  esi  iniegrm  reiigionis  animus, 
ibiDeusest;  non  consequenter,  sed  antecedenter. 
Quasi  diceret :  Vere,  quisquis  es  qui  id  tacite  tra- 
ctas,  Tigili  studio  aliquid  recisti,  sed  cuius  ope  ?  et 
unde  iliud  studium?  An  non  a  Deo,  ut  de  suo  in  k>o- 
num  animarum  studio  pronunUaTit  Apostolus,  cum 
dixii  lAnexperimentumqusBriiisejusquiinmeloqui' 
tur  Chrisius^  Itaque  Tigilantiaquidem  laudanda  est 
commendandusaueconatus  ad  boni  operis  exercitium 
expromptos ;  sed  nisi  antecessisset  divinapraTentio, 
conatus  ille  ac  nisus  Toluntatis,  non  modo  languidus 
plane  et  cassus  fuisset,  sed  prorsus  nullus.  Hunc 
ipsum  sensum  de  hominis  Tigilantiaacjustificatione 

Q  produnt  iJla  Augustini  serm.  15,  de  Verb.  Apost.  c. 
ii  :  Jusiificaiionem  et  habeamus  in  quantum  kabe- 
mus,  et  augeamusinquanlum  minores  sumus,  et  perfi- 
ciamus,  etc.  Sedtotum  ex  Deo,non  tamenquasi  dot' 
mientes,nonquasi  utnon  conemur.nonquasi  ui  uon 
veHmus.Sine  voluntate  tua,  noneritintejustitiaDei. 
Votuntas  quidemnonest  nisiiua ;  jusiiiianonestnisi 
Dei.  Esse  potest  justitiaDeisine  voluntate  tua ;  sed  in 
te  esse  non  potest,  nisi  pervoluntaiem  tuam.  Etmox/ 
Sine  tefecii  teDeus:  non  enim  adhibuisti  ali^uem  con- 
sensum  ut  tefaeeret  Deus.Quomodoconsenitebas,  qui 
non  erasfQuiergofeclt  te  sine  te,nontejustificat  stne 
/e.  ErgofecU  nescientem,  justificat  voieniem.  Satis  de 
primo  bumilitatis  motiTO  per  Valerianum  proposito. 
Addit  etiam  secundum  jamtactum  humiutatis  mo- 
tiTum,  ad  deprimendum  tumorem,  ex  ea  studii  hu* 
mani  iibera  collatione  in  comparationem  ornamento- 
rum  animne.  Nempe  quod  prster  diTinum  auxilium 
praTcniens  atque  cooperans,  egemus  diTino   auxilio 

D  subsequente,  (^uo  firmemur  et  muniamur  in  bono  ex 
diTina  inspiratione  concepto.  Satis  ibi  vaciilat  huma- 
num  studtum,  ubinonrequiritur Dei  auxilium.  Nam 
non  dubie  periclitaiurfides,sinon  muniaturvairocinio 
diviniiatis.NostrumestigiturbonumveUe,€hrisiivero 
perficere.  Nam  ita  Aposiolus  loquiiur:  Yeiie  adjaeet 
mtftt,  perficere  autem  bonumnon  mi;eytto.Denuntiat 
Valerianus  nosnobis  non  sufficere,  ne  ad  bonum  qui« 
dem  aspirante  Deo  jam  conceptum,  eo  quod  facile  ob 
infirmitatem  simus  Tacillaturi,  in  tantis  fluctibus  3t 
turbinibus,  taotaque  oostra  imbecillitate.  Itaque  re- 
auireodum  siTe  imploraodum  bu  milliaie  esse  Dei  auxi- 
lium  subsequeos  ac  muDieos  in  tot  discriminibus, 
Quod  sane  ad  cohibendam  inflationem  ex  bono  opere- 
et  coUato  Hbere  assensu  toI  untatis  diri  nitus  sollicitat» 
est  appositi8simum,cum  indeliaueat  nos  qoidem  jam 

f^roBTentos  tantulum  quid  contulisse,  consensum  sci- 
icet  liberum  quo  DeoTOcantiadhaMimus ;  tamen  nisi 
Deus  beneflcia  anteriora  praB? entionis  et  cooperatio* 
nis  noTO  ac  speciali  lubsequentis  grati»  et  perscTe^ 


$0» 


m.  RATNAUDt  AMLMIA  PRO  S.  TALERIANO. 


lOt 


Hititif  befl^fleio  euinolet,  cassum  fore  laborem  no- 
Atrom  et  minime  dititurnum.  In  qnem  senmim  illud 
Apodtoli  accipit :  Velle  adjacet  mihi,  perficere  au- 
iem  bonum  ndn  inuenio. 

3.  Ouo  ip90  modo  eumdem  locum  accepit  Prosper 
lib.contra  Gollat.  cap.  8.  Cum  donatum,  inquit,  no- 
hisfuerit  bonum  veUe,non  statiminvenimusetfacere, 
nisi  quwrentibu8,petentibus,atqueputsantibus,qui  de- 
dit  desiderium.prwstet  effeclum.  Voxnamqueittadi' 
centis:  VeUeadjacelmiht,  perficere  autembonumnon 
invenio.vocatiesl  ,sub  gratiaconstituti,gui  condelector' 
tur  quidemtegi  Dei  secunduminteriorem  hominem; 
sed  videt  aliam  tegem  in  membrissuis,  repugnantem 
tegt  mentis  sux,et  captivantem  se  inlegepeceati.Rt 
quamvis  accepei'it  scientiam  recte  votendi,  virtutem 
tamen  insenoninveniteorumguxoptat  operandt,  do' 
necprobonavotuntatequamsumpsitmereaturinvenire 
guid  faciat.  Eodem  modo  illum  Apostoli  locumacce- 
pit  S.  Gregor.  xxix  Moral.  cap.  vS,  tractans  illud  : 
Decujus  utero  egressa  estgiacies,  et  getu  de  eatoqui 

?enutt,  Ostenditenimplerosque  post  sancta  desideria 
urbari  in  exsecutione,  nec  posse  concepta  Tirtutum 
semina  in  ^uges  operum  promoTere,  eo  quod  inter- 
Tenientibas  tentationibus  rcTerberentur,  ne  de  pro^ 
posito  bono  diTinitus  indito  extollantur,  immeraores 
manitatis  sue  et  egestatis  :  idque  censet  Toloisse 
Apostolum  eo  quem  dixi  loco.  Quid  aliud,  inquit, 
guam  de  Dei  veroutefvgtaeies  producitur,quanaodi 
tnternosecretodispensatioegreditur,  tt  voluntatesno' 
strm,  etiam  in  bonisdesideriisfrenanturf  Videamus 
paulo(infusavidelieet  terra)quanta  disetptinm  glade 
prematur,dum  ait:  Velleaiijacetmihi.  perfieereau- 
tem  bonumnoninvenio.Quienim  velle  Kabere  seasse' 
riiijamper  infusionemgratiee  qum  in  se  lateant  semina 
ostendtt.Seddumperficerebonumnoninveniiprofecto 
indieat  guanta  illum  dispensationis  supemcs  glacies 
vremat.  Ineumdemsensum  interpretatus  est AposUn 
lum  S.  Tbomas  Rom  tu,  iect.  1,  improbatailla  ejus- 
dem  loci  interpretatione  qusim  refert,  ut  eam  etiam 
minns  probaTit  D.  AugusUnus  i  Retract.  23.  • 

4.  Ad  eum  ergo  modum,  locam  Apostoli  usurpaTit 
Valerianus,  eoque  senso  cum  Apostolo  loquensdixit, 
nostrum  esse  vetle,  Dei  autem  perficere.  Id  est  consen- 
8um  quidem  per  nos  pnestari  Deo  Tocanti  (consen- 
sumenim,  prsBTenti  et  diTinitus  adiuti,  contnbuimui 
de  nostro),  ut  tamen  consensus  ille  sollicitanti  Deo 
prsBStitus,  irritus  non  sit,  nec  in  auras  abeat,  tcI 
etiam  ante  exsecutionem  concepti  desiderii  cTane- 
8cat ;  necessarium  insuper  esse  ut  diWna  protectione, 

fugiquesubsequentis  auxiliimunimine  firmetur.Quod 
tem  ferunt  iila  alia  Terba  sub  bomiliae  finem :  Uabet 
E'  ^em  servus  gratiam  taboris  sui,  sed  domino  debet 
tum  operis  impteti.  Itaque  nulla  hic  in  Valeriano 
8  se  prodit,  sed  nitela  et  puritas  undecumque. 

5.  Id  ut  distinctius  appareat,  quandoquidem  hic  est 
potentissimus  adTcrsarii  aries,  quo  dejecto  reliqua 
pessum  ibunt,  secemenda  sunt  duo  in  proesenti  Vale- 
riani  sententia.Primum  quod  dicat  nostrum  esse  vellet 
id  estin  salutis  negotio  hominis  partes  esse  Deo 
prflBTenienti  assensum  praestare  ;  alterum  quod  di- 
cat,  Dei  esse  perficere,  et  difQcultates  superTe- 
nientes  dispellere.  De  boc  secundo^  ne^otium  Vale- 
riano  non  facessitur  :  quia  rata  est  mter  omnes 
01  subsequentisgratis  et  Dei  confirmantis  guse 
opeMtus  est  in  nobis,  non  utilitas  tantum,  sed  etiam 
necessitas.  Idque  utcaeteranonc  extralocumtaceam, 
perbelleexpressit  S.  Ephrem,  laudumgratise  fre€[ueni 
Duccinator,  tract.  de  t  ugapraTarum  consuetudinum, 
qui  habetur  tom.  1.  Audiamus,inqmi,ipium  Aoosto- 
lum  dicentem :  Cum  metu  et  tremore  vestram  satutem 
vperemini.Et  nequesiquisadhucjuvenissit  hoeparvi 
pendat,  neguesenexnegtigat.  Utriusqueenim  incertus 
iestfinis.Contemplemurergoagricoias.Bienvnterram 
adwquantesseminant;etvirescentibusterris,solerter 
eas  servant,  volucresetguadrupediaindearcentes,ne 
dumadhuesementsttenerumacmolle,atalibuse9eUatur 
ttnulHus  boMetrutUrisitUUur.Etqua^Janiadnies* 


A  Mm  excreverit,  ne  tunc  quidem  curaet  sotiieitudim 
vacant ;  sed  anxii  haerent,  neforte  grandine  fruges 
concutiantur,aut  loc{tstm  messem  devorent,  atU  ventm 
mtuans fructum  commpat.Undeet assidtie  votaDeo 
nuncupantfSuppticibusgueDeum  votis  interpellant,td 
salvos  et  innocuos  ipsis  Dominus  suos  fructus  conce- 
deredtgnetur.  Tunc  verofructus  m  nta  recondentes 
horrea,  magno  cumgaudiefestum  celebrant.Sicquoqtu 
ei  eosqui  spirituatem  vitamaggreditmiwr,  vtgtlareet 
sobriosesse,acdiviniverbisemen  ctistodireoporiet,9tc 
Non  poterat  familiarius  neceasitatem  diTini  avxMii 
perficientis  quod  aspirante  Deo  coeptum  est,  decia- 
rare.  Proptereaque  passimaliiPatresadexponendum 
salutis  negotium,  eam  comparationem  usurpant,  H 
cornostrum  agro  ac  solo,  gratiamcoelestiseniini  ac 
diTinis  nubibus^  Scripturas  ligoni,  ardorem  sancti 
Spiritus  stercorationi,  studium  nostrdm  culturs  per 
agricolam  impensse,  denique  curee  ad  messem  o»qoe 
et  illationem  frugom  in  horreum  diTinam  gratiam 

B  subsequentem  componunt.  Videsis  nominatim  eom- 
dem  Ephremum  in  decade  capitom  deTirtote,  cap.  10; 
Macarium,  homil.  26,  interro^at.  ult.  et  penolU; 
Paolinom  optime  epist.  30,  siTe  S,  ad  Apnim  et 
Amandam,  et  epist.  35,  sob finem ;  Prodentium  lib.  m 
contra  Symmachom,  sob  finem.  Prios  aotem  illiid 
dictom,seu  qood  nostrum  5U oe//e,  castum plane  est 
in  sensu  qoem  Valeriano  dedi  :  esse  aotem  seosnm 
illom  Tere  germanom,  declarato  et  prolato  insi^i 
loco  ex  homilia  in  illudlsaisrSt t^liim/ue<  audierUu 
me,  etc. ,  qose  GiirTsostomo  tribnitur,  tametsi  fortasais 
aliom  et  quidem  Latinomaoctorem  habeat.  Ita  loqui- 
tur  in  homili»  initio :  iSt  vetle  aut  notle  nostrumnon 
esset,  hoc  est  si  uivendi  recte,an  secus,  tibertas  adempia 
nobtsfuissei,necbonus  umguamcosleste  muntAsdiigne 
perciperet,neematus  suppttcium  competens  invenirei, 
sed  totum  Deodeputaretur  auctori.  Qo8B  fosios  mox 
explicat,  declarateatenus  dici  nostrum  essevelle,  qua* 
tenus  liberaByuis  voluntatisarbitrioprxceptaeuU  implH 
aiUcontemntt.-undesibiquisguequod  meretturinsiiimi, 
necpotest  atiudmererigtMmveltt:qidppcetdtegi$  pro- 
posUus  tenorsU,  ex  qtio  quid  velit  ettgat,ei  quodnotU 

G  contemnat.utJudiciohominisDeijttdieiMmceledreiur; 
et  quilibertatem  concessam  in  obseguium  dederii,  mu- 
neretur;  gui  in  coniemptum  duxerU,  condemnett*r. 
Qood  hicaoctor  tamexplicate  dicit.  eatenos  nostrom 
esse  Tclle  in  negotio  salotis,  qoatenos  libere  pra»ta- 
mos  assensom,  qoem  negaremos  8i  Hberet,  onmino 
catholicom  accertomest,  ^oianon  idcirco  exclnditor 
^atia  prffiTeniens,  sedpotios  non  obscoreinsinoator 
m  Toce  assensus,  quse  connotat  antecedentiom  inTi- 
tationem  et  sollicitationem,  comqoaeomdem  sensom 
et  animom  indoit  qui  consentit. 

Iffitur  omnino  catholicus  sensos  sobest  propositis 
ex  ValerianoTerbis,qo8etantom  foeront noflrtimesse 
velle,  id  est,  ot  Aoctor  adductus  soa  hsec  Terba  expo- 
suit,  nostrum  esse  consentire,  et  exsequi,  toI  detre- 
ctare  diTinum  imperium.  Innotns  namqtte  manet,  ait 
Bernardus  lib.  de  Inter.  Domo  cap.  68,  ad  quwrendum 
salutem,  arlntriiliberias ;  sed  aamonente  nrius  Deo  ei 
invitante  ad  salutem,  ut  vel  eii^amus^  vel  seguamur. 

D  Potestatis  nostrx  esi  divinx  itupirationi  acguiescereyet 
gux  ad  satutemnontram  pertment,  eli^erc,eisegtd; 
divini  vero  muneris  est  ut  possimus  odtpiscigMdse' 
auendo  cupimtts  consegtd,  Verba  sunt  us  qo»  apod 
Valerianum  suspectahabebantur,  plane  gemina.  De* 
scripsit  Bernardus  locum  ex  c.  21  de  EccTes.  Dogma. 
Gennadii  (si  tamen  Gennadii,  et  non  alicujus  qoi 
Gennadii  librum  ea  additione  interserit ;  cum  ipse 
quidem  Gennadius  ex  Cassiani  et  Faosti  laodibus, 
Prosperi  aotem  rejectione,  non  obscore  se  prodat 
Semipelagianom).  Ut  ot  sit,  probaTit  et  descripsit 
eom  locum  Bernardos,  itemque  Rabanus  lib.  it  de 
UniTerso,  cap.iO,  et  auctor  libri  de  Spiritu  etAnima 
cap.  48.  Hanc  primam  interpretationem  dicti,  toto 
Valeriani  opere  in  speciem  difficillimi,  existimo  pla- 
nam  etcommodissimam,  maximeque  cum  anteriori* 
bof  et  tota  homili«  textora  cohfierentem ;  nec  dubito 


805 


TB.  HATNAUDI  APOLOOIA  PRO  S.  TALEIUANO; 


m 


talem  habendam  ei  qui  in  animo  in  sohim  Teritatem 
intento  etdocii  acnon  pnDoccapato,  Valeriani  men- 
tem  eo  loco  inquisimt. 

G.Sobjiciosecundam  interpretationem  adque  catho- 
licamJaxta  quam  id  unum  Tolait  Valenanus,Yolitio- 
nem  iiberam  qua  Deo  Tocanti  consensumprfiBttamus, 
ila  simulanoDis  et  a  Deo  e8se,uttamenpriu8ratione 
a  nobis  profundator  cpiam  a  Deo ;  et  rationem  cur 
Dem  ad  illam  per  nos  libere  formandam  cooperarius 
accedat,  ex  eo  petendam,  qaod  nos  bene  utentes 
diTina  prnTenttone,  operari  Telimus,cum  possemus 
adTersus  stimulum  calcltrare.  Ct  nihilominas  totam 
supernaturalitatem  siTe  profectionem  ordinis  superio- 
ris  qu»  oernitur  in  illo  libero  consensu  cui  nostra 
determinatio  et  applieatio  libera  initium  dedit.essea 
Deo.  Qua  ratione,  perfeetio,  nonsonatconsammatio- 
nem  rei  jam  inchoat»,  et  eatenus  imperf^BCtflB,  sed 
dignitatem  et  eminentiam  ordinis  superions,  quflB  in 
aclQ  est,  secundum  qoam  actus  habet  proportionem 
eam  olteriore  gratiaet  gloria.Ut  hoc  responsio  per- 
ipiciatur,  duo  sunt  prsemittenda. 

7.  hi  primis  prnmitto  non  debere  mirum  Tideri 

qnod  noster  conTersus  in  actam  liberum,  statuator 

ratione  anteriorconcursudiTinoad  eomdemactom^ 

iiTe  diTina  cooperatione  nobiscum :  neque  enim  bie 

sermo  est  de  diTina  excitatione  guam  Deus  in  nobis 

abeque  libera  nostra  cooperatione  et  eatenus  sine 

nobis  producit,qu8Bexcitatio  perspicoe  anlecedit  con- 

tensum  nostrum  supematuralem  ;  sed  sermo  est  de 

eo  concursu  quo  Deus  actionem  liberam  nobiscum 

codit.Eam  enim  actionem,  siTe  consensom  liberumi 

ponere  tcI  omittere,  est  in  potestate  Toluntatis,  di- 

Tino  anteriori  rore  respers»,   et  dlTino  adjutorio 

gratiaque  adjuTante  suflult«.Deus  autem  proea  ma- 

gna  reTerentia  qua  creatam  Tolontatem  disponit, 

qooad  hoc  eam  non  prsBTcnit,  ot  sspe  loqoitursan- 

etos  Chrysostomns ;  id  est,  non  adigit  illam,  neque 

Tim  infert,  ot  in  hanc  potios  62  p&rtem  quam  in 

aliam  flectatur,  quod  faceret  prsBoperando,  et  dt  ita 

dicam  prsBagendo  ac  pr8BCurrendo,sed  Toluntati  gratia 

sua  roboratse,  permittit  delectumhujus  Tel  bpposita 

actionis,  siTe  actionis  et  omissionis.  Hatioaotem  cor 

ipse  Deus  se  applicetadconcurrendum  nobiscum,  et 

coefflciendamhancTel  illam  actionem,est  quia  Tidet 

determinationem  nostram  ferreuthic  etnonc  nonsit 

initiom  in  volontate,  sed  exercitium  alicujus  actio- 

nis,  itemque  ut  hsBc  specie,  non  alia,  actio  exercea- 

tur,  quomodocumquetandem  videatid  ferre  determi- 

naiionem  no8tram,quod  explicare  alterius  est  insti- 

tnti.Hac  ipsa  ratione  concursum  divinum  ad  nostras 

operationes  liberas  subsequi  ratione  determinationem 

nostram,  late  alibiexpositumest,rectec[ue  tradunt 

Scotus   in  4,  d.  i,  a.  1,  littera  Ss.,  et  m  2,  d.  37, 

quaest.   unica,  litt.  V  ;  Ocbam  in  i,  d.  42,  q.  unica, 

Utt.  P.  ;  Gregor.  in  2,  dist.  34,q.  i,  art  3.ad  8;  Gabr. 

in  2  dist.,  q.  2,  litt.  F.  et  M. ;  Gapreol.in  4,  dist.  iS. 

guffist.  uoica,  ad  i ;  Scoti  contra  t ;  Major  in  2,  dist. 

37,  dub.  ultimo;  Almain.  tract.  2  Moral.  cap.  iO,  in 

fine;  Roardus,  artic.  1,  propos.  iO,  sub  finem ;  alii- 

que  adducti  cum  de  divino  concorso,  et  libertatis 

homanaB  cohffisione  cum  divinis  decretis,  et  prime 

eausee  cooperatione  nobiscum.Et  specialiter  in  super- 

naturali  cooperatione,  idem  non  obscure  colligitur^ 

ex  eo  quod  Deus  nostrum  se  adjutorem  et  coopera- 

torem  profitetur.Atquiadjuvatur,  quatenusadjuva- 

tur,prius  saltem  ratione  supponitur  se  accinxisse  ad 

operaDdom^idemque  est  de  eo  cui  Deus  cooperatur, 

juxta  illod  D.Augastiniserm.i5  de  Verbis  Apostol.*  Si 

non  es$e$  opercUor,  ille  non  esnet  cooperator,  Tametsi, 

quffist.  i5  inDeuteron.,  ratiooemhabensgratifieprm- 

Tenienti8,ait  Deum  operari,hominem  vero  cooperari. 

8.  Preemitto,  prsterea,  perfectionem  posse  duobus 
modis  usurpari.  Nempe  primo  prout  coonotat  aote- 
riorem  imperfectiooem,  qu«  adjectione  vel  apposi- 
tione  aliqnaconsammetur.Quarationeparvulus  cum 
crescit,  adeptione  noTSB  mohs  supra  anteriorem  dici- 
Unr  perfid ;  et  gratta  habituaUi  quoties  noto  afiqao 


J^  auctario  cumulator,  perfiei  dieitur.  Hoe  sensu,  D« 
Thomas  i  p.,  q.  4,  art.  1,  ad  2,  ait  Deum  speetata 
Toeis  notione  non  posse  dici  perfeetum,  Samitur  de- 
inde  perfectio  secundo,  prout  denotat  nobilitakem  et 
di^nitatem  rei  quae  perfecta  affirmatur.  Quo  pacto 
mmimus  gradus  gratis  dici  tor  esse  maxime  perfectio- 
nis  prffibonisomnibos  natoralibos.Et  hoc  modo  Deos, 
coi  nihil  aceedere  aot  decedere  potest,  dicitorper- 

e*tu$y  qoamTis  nolla  in  eo  prffijacoerit  inchoatio 
ni,qoffi  soperTento  alterios  complenda  et  consom- 
manda  sit.  Uoc  item  senso  S.  Jacobos  dixit  omne 
donom  perfectom  desursum  esse.  Neque  enim  meus 
Apostoli  erat,ea  tantum  dona  coelitasdimitti,qaibQ8 
nolla  olteriusfieri  debeat  accessio:  qua  rationeomnis 
gratia  qoam  hic  adipiscimor,  qoamdio  crescere  licet, 
expongenda  esset  ex  albo  donorom  perfectorom 
descendentiom  a  Patreluminum.  Mens  erffo  Apostoli 
erat,  omne  donum  ordinis  superioris  a  Deo  gratia 
auctore  proficisci,in  quibus  donismagnaomninoper- 
g  fectio,  id  est  dignitasentitatiTa  atque  nobilitas  elucet. 
9.  His  ita  prsmissis,  perspicua  secunda  illa  Vaie- 
riani  interpretatioquam  proponebam.  Cum  enim  ait 
in  negotio  salutis  no$tmm  e$u  velle,  Dei  vero  perfi' 
ure^  quasi  eo  ordine  formetur  eonsensos  liber  ut  pri- 
mom  nos  Telimos,  Deos  Tero  perfectionem  apponat^ 
sensttsesse  potest :  in  consensu  libero  qoi  a  Toluntate 
dlTinitos  prffiTenta  et  adjuta  profunditur,  duo  esse ; 
nempeet  goed  sit  consensos  liber,  et  qood  sit  talis 
perfectionis  ac  dignitatis,  habeatqoe  proportionem 
eom  ffratia  sanctificante,  ad  qoam  per  eom  consen* 
snm  flt  progressio ;  ac  etiam  cum  gloria  qoffi  est  meta 
totios  sopernaturalis  progressus.  Qood  erffo  ille  con- 
sensus  liber  ponator  in  rerom  natora,  habet  et  a 
nostra  TolontatediTinitos  prffiTehta  per  ffratiam  exci- 
tantem,  et  Deo  nobisciim  cooperante.  Prias  tamen 
ratione  est  qood  nos  Telimos  a^ere,qaam  quod  Deus 
Telit  coagere.  Nec  DeusTuit  ad  ilium  actum  liberam 
nobiscum  procreandum  se  appllcare,nisi  qoiadiTinus 
^  intellectus  qua  est  perspicacia,  Tidet  Toluntatem  ia 
^  his  circumstantiis  opcrabandam :  id  est,  eruptam  in 
hufic  illomTe  certSB  speciei  aetom,  si  se  sola  posset 
in  eum  erompere.  Hoc  nsront  Terba  iila,  nostrum 
et$e  velte,  Quod  tamen  consensus  ilie  noster  sit  illius 
dignitatis  ac  perfectioais  cujus  reTera  est ;  hoc  est 
qood  sit  iiopernatoraiis,  id  habet  a  Deo  gratiffi  ao- 
ctore,  qoi  hunc  actom  principiat,  cum  ratione 
auxili  prsimmissi  etcoadjuvantis,  tum  etiam  ratione 
coefficientiffi  et  applicationis  supernaturalis,  ^a  di- 
Tina  potentia  exsequens,  human»  Tolantati  supra 
connaturalem  ejus  eiigentiam  cooperatur.Hoc  expri- 
munt  Terba  iila  :  Dei  vero  e$t  perficere,  Sicut  enim 
determinatio  ad  exercitium  actus  liberi  tribuitur 
Toluntati  creat»  diTinitas  pr8BTentffi,tanqaam  directoB 
et  proximsB  caus®  talis  exercitii  in  mana  ejusdem 
divinitus  fecundatie  constituti;  ita  supernaturaliter  et 

Eerfectio  ordinis  superioris,  ob  qoam  iste  consensos 
abet  proportionem  cum  saoctitateet  gloria  hominis, 
respondet  Deo  ut  caosffi  direct»  ae  proxim».  Non 
D  qood  grados  quoque  supernaturalitatis  non  sit  con< 
junctim  a  volontate  simol  et  a  Deo  ;  sed  qood  si 
spectetor  ratio  et  caosa  a  qoa  habet  qood  sit  soper- 
natoralis,  ea  non  sit  alia  qoam  Deos.  Sicot  intellectio 
sopematoralis,  v.  g.  assensos  fidei ;  qood  sit  objecti 
expressio,  habet  ab  intellecto  ;  qood  sit  talis  expres- 
sio,  habet  a  specie  impressa  determinante  oni- 
Tersalitatem  et  indifferentiam  potenti»  ;  qoamTis 
entitatiTe  tota  intellectio  et  ab  intellectu  sit,  et  a 
specie  impressa  armante,  ut  Philosophus  loquitur,  ac 
determinante  potentiam  ad  actom  taiis  essenticB, 
sive  ad  exhibitionem  tatis  objecti. 

Quare  ut  in  paocacontraham  hanc  secondam  Yale- 
riani  interpretationem  :No$trum  est  velte,  idestquod 
operatio  libera  exerceator,  id  a  nobis  divinitus  pr»- 
Tcntis,  tamquam  a  causa  directa  proficiscitur.  Qood 
aotemeaoperatio.  qu»  ad  nutom  ToluntatisdiTinittts 
prffiTentffi  exercetnr,  habeat  supematoraiem  perf^c* 
^enem,  arDeo  esti  tanqoam  a  eaesa  ffimUu 


TH.  RAYNADDI  APOLOGIA  PRO  S.  VALERIANO. 


10.  Possmnus  hanc  doctrioam  Patrum  auctoritate 
mmunire. Luculenter eam tradit S .  Macarios homil. 
,  diserte  tradens  a  Toluotate  homiois  esse  ut  opus 
peroaturale  exerceatur,  nec  Deum  in  eo  geoere 
idquam  operari,  nisi  ad  yoluntatis  prseTent»  exi- 
ntiam.  Locum  infra  dabo  cap.  9,  num.  3. 
Auctor  Operis  Imperfecti  in  Matth.,  homiL  32,  ex- 
odens  yerba  illa  capitis  xix  :  Non  omne*  eapiunt  ver- 
m  istud,  sedquibus  datumest,  63  ^®^  Terba  habet : 
\od  dicit,  quibus  datum  est,  nan  hoc  $igni(icat,  quo- 
im  quibuidam  datur,  quibusdam  non  datur ;  sed  iUud 
'endit  quia  nisi  auxitium  gratisB  aceeperimus,  nihil 

nobis  valeamtu.  Quoniam  autem  votentibus  gratia 
n  denegatur,  in  Eeangelio  Dominus  dieii  :  Petite 
dabitur  vobis ;  ifuxrite  et  invenietis  ;  pulsate  et  ape- 
'tur  vobis  :  omn%s  enim  qui  petit,  accipit ;  et  qui  quas- 
,  invenit ;  et  pulsanti  aperietur.  Debet  autem  voluntas 
aecedere,  et  sie  sequUur  gratia.  Nam  neegratia  sine 
luntate  aliqutdoperatur,neevoluntas  sine  gratiapo- 
t.  Nam  et  terra  non  germinat  nisipluvias  suseeperit, 
c  pluvia  fruetificat  sine  terra,  Tradit  diserte  hic 
ictor  individuam  gratise  et  Yoluntatis  in  edendo 
pernaturali  opere  societatem,  quamvis  necesse  sit 
atiam  pr8e?enientem,priusquam  de  faeto  opusillud 
efficiat,antecedere,ac  ¥elutirigare  Toluntatis  aridi- 
tem,  ut  in  exemplo  pluviae  ac  terr»  contingit.  Ita- 
e  quod  ait :  Debere  voluntatem  prxeedere,  ne  intra 
am  et  alteram  lineam  admittatur  manifesta  repu- 
antia,  ac  ut  ratio  auaesubjicitur  coh8ereat,exponen- 
m  necessario  ett  ae  antecessione  illa  rationis,  qua 
tendimus  Yoluntatem  etgratiam  ita  simul  coefficere 
tum  liberum,utpraemisso  tactu  voluntatis  pergra- 
im  praevenientem,  quod  ad  coeffectionem  de  facto 
promptam  attinet,  prius  ratione  agat  voluntas 
era  :  eo  quod  causa  cur  Deus  ad  illud  opus  cum 
luntate  coefficiendum  se  applicet,  titdeterminatio 
luntatis  conditionaliter  praevisa.Atque  ita  locusille 
ctoris  Operis  Imperfecti  disertissime  continet  tra- 
am  Valeriani  interpretationem. 
Video  excipi  pos<ie,  opus  illud  mendosum  esse,  et 
lum  erroribus,  Verum  ea  exceptio  hoc  loco  non 
let.  Nam  S.  Bonav.  lib.  ii  Pharet.  cap.  S6,  et  S. 
om.  in  Gatena,  Matth.  xix  verba  proposita  de- 
ibentes,  nihil  in  eis  corruptum  aut  putens  subol- 
ierunt.  Gonstat  quidem  Arianos  opus  illud  interpo- 
ise,  et  admisto  hffireseos  suse  fermento  vitiasse. 
res  de  qua  agimus  nihil  ad  Arianam  impietatem 
;it. 

11.  Ncc  desunt  affinia  loca  ex  indubitatiset,  ut  ita 
:am,azymis  Ghrvsostomi  operibus.  Nam  homii.  23, 
Matth.,  Operis  Perfecti,  investi^ans  causam  mun- 
tionis  Manassis,  respondet  id  ^ctum  pcenitentiffi 
tu  et  studio  voluntatis,  subditque :  Non  est  quippe, 

I  est  aliquo  omnino  peccatum  quod  non  eedat  pxni^ 
iticB  virtuti,  immo  gratioB  Dei,  Cum  ad  meliora  eonr- 
rtimur,  nobis  eontinuo  eooperator  efAeitur.  Si  enim 
lus  esse  malueris,  qui  prohibeat  nullus  omnino  est 
mo  est  quidem  diabolus  prohibens,  sedperfeeto  nihil 
lerit  te  etigente  meliora ;  magis  autem^  hoc  Deum  tibi 
adjutorium  eopulante.  Perperam  Latina  interpre- 
io  habet  Deo  copulante,  cum  legendum  sit  Deum 
mlante,ni  Graeca  ferunt  et  sensus  exigit.  Quod  si  tu 
'te  nolueriSf  retroque  reeesseris  quinam  iltete  tutabi- 
"  ?  Non  enim  necessitate  ac  violuntia,  sed  eum  tua  te 
\t  votuntate  salvare,  Subjicit  in  eam  senteotiam 
amplurima  quibus  confirmat  Deum  quidem  non 
lle  nos  violenter  astriogere  :  Si  tamen  sotam  ad 
icendum  eiostenderimusvoluntatem,  nulla  modonos 
stituturum,sed  accessurumad  compugnandum,  ut 
t  Graeca  vox,seque  nobis  poscentibus  adjuncturum 
)perarium  et  protectorem.  Utinam,  inquit  post 

II  ta,  nos  itaerga  illum  servaremus  affeetum,  ut  itlius 
cera  nostra  cnaritate  flammentur,  Sed  tantummodo 
asionem  Deus  istius  ignis  requirit,  et  si  modicam 
ntillam  ipse  prcebuoris,  ingentem  omnino  flammam 
leficiorum  in  te  ejus  aceendes.  Et  mox  praeciudens 
num  metum  timentiumDeo  veluti  ob8tr^ere,negat 


A  metuendam  esse  in  eo  ad  Deum  accessu  iottrbanam 
importunitatem.  Sicutenim  respirare  importuneom- 
nino  numquam  est,  ita  etiam  non  quidem  petere,  sed 
non  petere  potius,  importunum  est,  Sieut  enim  respi- 
rare^  hoc  jugiter  indtgemu^,  ita  etiam  eo  quod  a  Deo 
profstatur  auxilio,  Quod  si  voluerimus,  fadle  illum  ad 
nospoterimus  infleetere,  Et  hocprofectodeclarans,(U' 
aue  ostendens,  Deumpromptum  esse  semper  adbenefuk 
largienda  dieebat ;  sicut  diluculumparatuminveoie- 
mus  eum.  Quotiescumque  enim  venire  et  ad  ilkm  w- 
tuerimusaccedere,  exspectatasabilloesse  preees  nostm 
continuo  sentiemus. Wdea  quam  perspicue  Ghrjsosto- 
muspraecessionem  iliam  applicationisvoluntatisdin- 
nitus  praBventffi  exposcat,ut  Deus  illi  adjungatureo- 
operarius  in  pugna  cum  Satana,  et  liberi  coosensai 
formatione,  quam  hostis  noster  inlercipere  satacit. 
In  eumdem  seosum  sumenda  sunt  illa  ex  homil.lS 
ejusdem  operis  :  Si  modo  initium  rei  ipsepnBstiteris, 
habebissupra  omnia  opitutantem  tibipacisDeum,pm' 

B  mamque  itlam,  primum  ipso  cooperantc,  diseutiet.  Et 
illa  ex  homii.  16 :  Faeilem  faeit  Deus  esse  virtuUm 
coopet^ando  nobis,nosque  semper  in  bonis  actibus  adju- 
vando.  Ubi  enim  volueris  extguum  quid  devotionit  ot- 
ferre,  reliquaomniacelertter  subsequefUur.  PropUrea 
enim  vult  et  tealiquid  laborare,  ut  tuaquoquepossitme 
victoria.  Et  denique  illaex  lib.i  de  Gompuoct.Gordis, 
quae  male  aliqui  habent  pro  immedicabiliter  aegris : 
Non  sola  Dei  gratia  facit  ununt^juemque  perfectum. 
Requiritur  emm  ut  et  nos  quod  in  propostto  nosiro  ei 
viribus  nostris  est  expleamus,  Idcirco  venit  quidem  ai 
unumquemque  gratia  Dei,  sed  apud  eos  qui  digne  ex- 
plent  ea  quos  mandata  sunt,  in  tpsis  permanet,  Abiut 
vero  qui  minus  di^ne  agunt,eito  discedit,  Ad  eosautem 
quinee  initium  faciunt  eonvertendi  ad  Dominum,  om- 
nino  non  venit,Reetas  enim  mentes  diliait,  et  sine  fueo 
propositum,  Sunt  sane  haec  immedicabilia,  si  seosus 
sit  primum  gratiae  auxilium  non  venire  ad  hominem, 
nisi  in  operatione  honesta  ex  naturae  viribus  elicita, 

Q  naturali,  inquam,  conversione  ad  Deum,  tanquaffl 
ioitio  salutis  ex  parte  sua  posito,  illam  proliciat.  At 
hic  sensus  est  a  Ghrysostomo  et  a  veritate  alieoissi- 
mus.Sensus  igitur  germanus  estgratiam  compognaD* 
tem  etcooperantem,qu8e  efQcithominem  perfecUim, 
omnino  non  venire  ad  eos  qui  nec  ioitium  facioot 
convertendi  ad  Dominum.  Utenimgratiacooperans 
et  compugnans  accedat,  et  nobiscum  eliciat  consen- 
sum  quo  dispositive  ultimo  perficimur.necesseestat 
prius  ratione  faciamus  conversionis  ioitium.  Idque 
abunde  sufficit  ad  obstruendum  os  loqueo  tium  iniq|j&- 
Hffireticorum,  inquao(i,  adversus  quos  postremo  illo 
loco  obiter  agit  Glirysostomus,  et  ignavoruni  Giiri' 
stianorum,qui  culpam  non  adepts  perfectioois  refe- 
rebant  in  gratiam  aliquos  velut  aspemantena,  etad 
eos  non  venientem.  Hoc  perperam  obteodi  ait  Ghij; 
sostomus,  quod  gratia  compugnans  et  perfectiom 
adipiscend8ecoadjuvans,quantumestex  se,  ad  omnes 
yeniat.  Et  his  quidem  qui  ea  uti  assidue  voluennt, 

D  prompta  semper  subserviat  atque  constaotcr.  Utcnti- 
nus  vero  primum,  sedmoxresilientibus,  et  aliorsam 
studia  sua  vertentibus,  ipsa  (juogue  desistat  adesse, 
donec  ipsi  denuo  illius  coefficientiam  exigaot ;  eaqae 
exigentia  voluntatis  operabundaBadvoceotdivinamu- 
lam  gratiam  adcompugoandum  et64  cooperandum. 
Illis  denique,  qui  inertes  prorsus,  ac  otio  marcenlci^ 
primum  actum  liberum  conversionis  adDeum  elictf« 
renuerintfprorsus  se  neget:  eo  quod  divioa  Sapicnua 
ut  tumori  nostro  simul  et  honori  consuleret,  ut  sa- 
pientissime  ponderat  hic  ipse  S.  P.  hoinil.  w  J 
Matth.,  et  60  ad  pop.,  in  ipso  initio,  voluent  ncc lo- 
tum  libertatisesse,  ne  supcrbiremus ;  nec  ^^"'f  fj„ 
tiffl,  ut  virtus  essetaliqua  exparte  bonum  nostrwD, 
quatenus  scilicetvoluntas  prfflveota  ^***»**" ''r^gf. 
advocavit  gratiam,  prout  actu  cooperaolem  ®^^?^ 
ficientem  :  quia  voluntas  prius  ratiooe,  pr»»» 
coelesti  afflatu,determioavit  se  ad  ageodum. 

It.  Addo  postremo  loco  insignem  S.  B«f"*\„  ' . 
cum.  tract.  de  GraUa  et  Lib.  Arbit.,  aliquanluittm  a 


80d 


TH.  RAYNAUDI  APOLOGU  PRO  S.  VALERIANO. 


8i0 


EriDcipio,  ii!»i  late  confirmat  Telle  inetse  DObis  ei  li-  A 
ero  arbitrio,  atque  adeo  nostrum  esse  Yelle,  quamYis 
ut  Telimus  bene  in  Christiana  significatione,  id  non 
sit  Dostrum,  sed  grati».  VelU,  inquit,  inest  nobis  $x 
libero  arbitrio,  non  etiam  posie  quod  volumus.  Non 
ctico  velle  bonum,  aut  veUe  malum,  sed  tantum  velle. 
Velle  enim  bonum  jfrofectus  est  ;  vellemalum,  defectus. 
Velle  vero  simpliciter,  ipsum  est  quod  vel  pro/icit  vel 
defieit.  Porro  ipsum  ut  esset,  ereans  gratia  fecit  ;  ut 
froficiat,  salvans  gratia  faeit;  ut  de/ieiat,  ipsum  sede- 
neit.Itaque  Hberum  arbitrium  nosfacU  volentes,graiia 
henevolos  :  ex  ipso  w^is  est  velle,  em  ipsa  bonumvelle. 
Declarat  tuec  multo  pluribus,  et  inter  alia  accipit  in 
huDC  sensum  illnd  Apostoli  :  VeUe  adjaut  miki,  per- 
fieere  autem  bonum  non  invenio,  docens  Apostolum 
agDOYisse,  Tclle  quidem  sibi  inesse  ei  libero  arbitrio, 
iamen  utillud  ▼ellesitTellesupernaturaliterbonum, 
idhaberea  gratia faciente  Christiane  bencTolum,  sive 
bene  Tolentem  in  ordine  ad  salutem.  Agnoscit  ergo 
Bernardus  nostrum  esse  veUe,  et  quidem  prius  ratione,  g 
qaam  ^atia  cooperans  assensum  liberum  nobiscum 
coefficiat.  Nam  ratione  saltem,  prius  est  Telle  quod 
Dostrum  est,  quam  bene  Telle  quod  est  a  gratia,Deo- 
que  ejus  auctore,  supra  natura  debitum  operante. 
Obsignohancsecundam  Valeriani  iDterpretationem 
Terbis  Pros{)eri,  1.  de  Vocat.  Gent.  cap.  26,  alias  9, 
quibas  doctrina  hactenus  proposita  con  tmetur  et  egre- 
gie  illustratur :  Gratia  Dei,  inquit,  in  omnibusjusti/iea- 
tionibus  principaliler  prcBeminet,  suadendo  exhorta- 
tionibus,  movendo  exemplis,  terrendo  perieulis,  inci^ 
tando  miraculis,  dando  intellectum,  inspirando  conti- 
lium,  corque  ipsum  iUuminando,  et  (kdei  affectionibus 
tmbuendo.  Sed  etiam  voluntas  hominu  subjungitur  ei 
atque  conjungitur,  qua  ad  hoc  prcedictis  ert  excitata 
prxsidiis,  ut  divino  in  se  cooperetur  operi,  et  incipiat 
exercere  ad  meritum  quod  superno  semine  concepit  ad 
studium ;  de  sua  habens  mutaoUitate  si  de/ieit,  de  gra- 
tiae  opitulatione  si  proficii.  Qum  opitulatio  per  innu- 
meros  modoSf  sive  occuUos,  sive  manifestos,  omnibus  n 
adhibetur  :  et  quod  a  multis  refutatur,  ipsorum  est  ne- 
quitim ;  quod  autem  a  muUis  suseipitur,  et  gratix  est 
divinss,  etvoluntatis  humanw.  Quod  autem  supposita 
excitatiooehoininis  non  libera,  consensus  liber  grati» 
illi  non  liberflesubjunctus  prius  rationesitabhomine, 
JQxta  Prosperum,  quam  a  ^atia,  prout  actu  coeffi- 
ciente,  declaraot  ^us  subdit  in  calce  capitis :  hoc  in 
primis  agere  gratiam,  ut  in  eo  quem  vocat,  primam 
sibireceptricem  etfamulamdonorum  suorum  praeparat 
voLuntatem.  Nam  virtusnolentium  nuUa  est.  Annititur, 
inquam,  gratia  praeTeniens,  ut  Toluntatem  exhibito 
consensoliberoad  gratiae  coouerantis  admissionemet 
dona  ulteriora  deducat ;  guod  sine  eo  coosensu  reli- 
quus  progressus  in  salutis  negotio  plane  iotercludaF- 
tur,  ac  proinde  ratione  primus  sit  post  gratiam  prse* 
Tenientem.  Non  dissimilia  petere  licet  ex  Richardo 
Victorino,  lib.  ui  de  Gontempl.  c.  i6. 

i3.  Subjicio  tertiam  Valerianiinterpretationemca- 
tholicam,  simulque  duas  hactenus  traditasillustro  ex  q 
Anselmo,  seu  potius  HerTaeo  in  c.  i  ad  Philipp.,  ad 
illud,  Qui  cofpit  in  vobis  opus  bonum,  ipse  perficiet. 
Quem  locum  exponit  hac  ecphrasi :  Deprecor  Deum 
jfro  vobis,  confiaens  hoc  ipsum  de  bonitate  ejus,  quia 
%pse  quiper  prdBvenientem  gratiamcmpit  in  vobis  opus 
bonum,  per  subsequentem  et  cooperantem  perfieiet  illud^ 
dans  perseveranttam  usque  indiem  Jesu  Chiisti;idest 
usque  ad  extremum  diem  vitx  uniuscujusque,  quando 
anima  de  corpore  egrediens,  prxsenlatur  ante  tribunal 
Chnsti  judicanda.  Cooperando  in  nobis,  Deus  perficit 
quod  operando  incipit,  quoniam  ipse  ut  velimus  opera- 
Xur  incipiens,  qui  volentibuscooperatur  perficiens.Nam 
ut  velimus,  sinenobis operaiur ;  cum  autem  volumus,  et 
iie  votumus  utfaeiamus,  nobiscum  cooperatur.  His 
Terbis,  et  duse  jam  propositae  Valeriaoi  interpreta- 
tiones  contiDentor,  ct  tertiasublndicatur.  Nunc  prima 
quidem  traditur,  cum  dicitur,  Dei  esseperficerequod 
ex  ejui  prseTentioDe  bene  Toluimus  ;  perficere,  in- 
joam,  dandoperseTerantiam.SecundaTero,cum  di* 

PATROI)  UI| 


citur,  Deum  cum  Tolomus,  eooperari,  atqoe  adeo 
quia  Tolumus,  operando  nobiscum  in  nobis  actum  qua 
summopere  perficimur.  quia  est  datum  optimum  et 
donom  perfectum,  superans  omnia  ex  naturie  feraci- 
tate  enasci  apta.  Tertiam  eruo  ex  eo  quod  dicitur 
Deus  cooperans  perficere  quod  operando  incipit.  Ubi 
Terbum  perficiendi  osurpandum  est  cum  connotatione 
anterioris  imperfectionis,  expietae  et  consummat»  per 
adjunctionem  perfectionis  superTenientis. 

Quia  ergo  cooperatio  diTina,  et  noster  liber  con* 
sensus  supernaturalis,  si  comparentur  cum  diTina 
praeTentione,  sehabent  utimperfectum  etperfectum, 
siTC  ut  semen  ac  fructus,  ut  pulchre  dedarat  S.  An« 
selmus  in  Concor.  n  p.  c.  16,  idcirco  quatenus  Deus 
nos  ioTitat  et  excitat  ad  bonum,  recte  dicitur  opus 
ejus  esse  in  nobis  imperfectum.  Hominis  autem  sie 
prasTenti  est  Tolendo  efficere,  ut  Deus  quod  se  solo 
cmpit  operando,  perficiatcooperando.  Nostrum  enim 
est  Telle  ac  uti  immisso  diTinitos  gratiae  semine  :  quo 
ipso  Deus  aj^nita  Toluntatis  determinatione,  adjungit 
se  illi,  non  iam  excitatorem,  sed  cooperarium,  perfi« 
citque  quod  inspirando  coeperat,  et  terra  nostra  fru- 
ctum  suum  non  dante,  imperfectum  manebat.  Descri- 

Esit  Terbatim  UerTseus  Augustioum  lib.  de  Grat.  ei 
ib.  Arb.  ca|).  17,  cui  proiode  hnc  tertia  Valeriani 
interpretatio  innititurjK>tius  quam  HerTseo.  Et  potest 
etiam  fundari  in  illis  Fulffentii  Tcrbis  iib.  de  Praedest. 
et  Grat.  cap.  ll,quibus  docet  Deum  esse  qui  dicitur 
in  nobis  perficere  quod  Tocatio  inchoaTerat^  guia  ad 
nos  pertinet  conari  bona,  quw  et  veUe  donavit ;  osten^ 
dens  sine  se  non  posse  eompleri,  quod  et  vult  ad  eona- 
tus  hominum  pertinere. 

65  l^*  Qoartam  Valeriani  interpretationem  sub- 
necto,  conformem  ei  expositioni  (fuam  DD.  plerique 
catholici  tribuunt  ei  loco  Apostoli  quo  Valerianui  ni- 
titur,  velle  adjacet  mihi,  per^cere  autem  bonum  non  in^ 
venio.  Non  pauci  enim,  oec  ignobiles,  ea  Terba  acci- 
piunt  de  Telleitate  peccatoris  ex  nuda  natura  operan- 
tis,  qn«  iUi  adjaeet,  id  est,  juxta  eum  languida  et 
prostrata  jacet,  quasi  infirma  nisi  gratia  accedat,  et 
Toluntati  efficaciam  ad  perficiendum  conferat.  Aiunt 
ergo  DD.  pr»dicti  Apostolum  in  se  transfig^urasseper- 
sonam  peccatoris  gratiae  robore  destituti  atoue  ge- 
mentis:  (juodnaturaliteradbonum  su8piret,ilJudque 
inefficaciter  Telit  sub  ea  ratione  sub  qua  objicitur illi, 
et  spiculo  naturee  lumint  et  Toluntati  appetenti  com- 
mensum  est :  sed  illudTelle  langueat,  et  jaceat,  nec 
Taleat  ad  bonum  Christianum  assurgere,  nisi  gratia 
perficiens  accedat,  qua  indebitus  Tiffor  Toluntati  im- 
mittatur,sicquebonum  perducatur  ad  effectum.  Quam 
ioterprctationemApostoIieleganterpersequiturNicol. 
Gorram,  Rom.  tii.  Diciergo  similiter  potest,  Valeria- 
num  in  eo  deprimere  factum  humanum,  ac  conari 
persuadereut  qui  gloriatur  in  Dominoglorietur,  quod 
quamTis  ex  naturae  Tiribus  habeamus  imperfectam 
aliquam  et  inefficacem  boni  Tolitionem,  et  eatenus 
nostrum  sit  Telle,  tamen  Dei  solius  sit  perficere,  id 
est,  efficere  in  nobis  aliquid  sicut  oportet.  Nam  illud 
siquidem  Telle  quod  ex  nobis  habemus,  plane  nihiii 
ducendum  est  in  negotio  salutis,  ac  ne  remote  qui- 
dem  disponit  adgratiam  etjustificationem.  DiTinum 
autem  munus  sive  prima  gratia  excitans,  ac  deiode 
cooperans,  perficit  quod  delineatum  et  utcumque  in- 
choatum  fuerat,  per  illam,  naturalem  et  languidam 
boni  Tolitionem.  Non  ouod  gratia  et  illa  Tolitio  per- 
tineantad  eumdem  orcfinem ;  sed  quod  gratia  habeat 
se  ut  formaos  ruditatem  et  potentialitatem  illam  na- 
turalem,  et  eatenusdici  possit  (>erficere  ne^otium  sa- 
lutis,  quod  imperfecta  iliaToIitio  non  potuit  coosum- 
mare.  Quo  ipso  sensu,  gratia  dicitur  perficere  natu- 
ram,  quam  sustollit  ad  ordincm  dlTersum.  EtS.  Ber- 
nardus,  sermone  in  Ramis  Palmariim  nuper  addito, 
cujus  ioitium  est,  Redemptor  noster,  fere  m  fine,  ait 
bona  naturee  iochoari  ex  ffratia  creatrice,  augeri 
Tero  et  perfici  ex  gratia  salTatrice. 

45.  Facit  ad  rem  praesentem  disUnctio  quam  pro- 
xime  laudatus  Gorram,  H  Cor.  i,  adhibuit,  tractans 

M 


ftil 


Tfi.  RAVNAUDI  APOUKHA  PRO  S.  VALSRtANO. 


t{\ 


dubium  circa  illa  verba  ejnsdem  capitis  :  Non  iutnus  A  ift^cum ;  velle  quippe  mihiadjacet^  perfUere  auiemm 


sufficiefUeM,eic.  OppoDit  enim  in  contrarium  Glossam 
Ezech.  iii,qu8e  aitinitium  bonflBToluntiatis  esse  exno- 
bis,  quod  ulossaB  dictom  ita  enodat :  Duplex  e$i  ini- 
iium :  qupddam  Holttra/e,  soiiieet  indinatio  naiurahs 
et  aetuaHs  ad  bonum,  et  hoe  estex  nohis;  quoddamfor' 
male,  (fuod  est  pars  boni  operis,  et  hoc  esi  a  Deo.  Hoc 
posterios  initium  prsB  priori  cui  supenrenit,  Toeat 
formale,  tamquam  perficiens  et  actuans  potentiali- 
tatem  prioris  mitii,  quod  materiale  idcirco  appellat. 
Hanc  ipsam  distinctionem  et  interpretationem  faeile 
est  Valeriano  accommodare,  dicendo  admitti  ab  eo 
▼olitionem  naturalem  ex  nobis,  tamquam  materiale 
boni  initium,  quod  nullo  modo  ad  gratiam  disponat, 
ac  ne  congrue  quidem  eam  impetret ;  perfectionem 
tamen  boni  illius  initii  naturalis,  qo8B  sola  confert  ad 
salutem,  non  homini,  sed  Deo  auctori  ^atiae  assi- 

SDari.  Ki  multo  sane  crudios  est  dicere  initiom  salu- 
s  esse  ex  nobis,  perfectionem  ex  Deo,  quod  Glossa 


invenio,  Vellequod  honum  est  non  possum,  nisih 
velis ;  nee  quod  volo  possum,  nisi  tua  potentia  me  tm- 
fortet  :  et  quod  possum  aliquando  nolOt  nisituavolm' 
tas  fiat  sicut  in  coslo  ei  m  terra,  Et  quod  volo  H  pot- 
sum,  ignoro,  nisi  tua  sapientia  me  Umstret,  Etsi  dian 
scwm  quandoque  ookns^  quandoque  valens,  imftr- 
fecta  et  vacua  transit  sapienOa  mea,  nisi  aijmt 
vera  sapientia  iua.  Et  mox  :  Dieebam,  Hoe  faeitm, 
illud  perfieinm ;  nee  hoc,  nee  Utud  faciebam,  Aderat 
volunias,  non  faeulias,  Aderat  faeulias.  non  aieni 
volunias ;  quoniam  de  meis  viribus  confideham.  Nm 
autem  eonfiteor  Hbi,  Domine  Deus  meus,  PatercxH 
ei  terrx,  quia  non  in  fortitudine  sua  roharabHur  ptr, 
ut  non  glorietur  ante  ie  stulta  prasumptio  omnit  car- 
nis,  Non  est  enim  hominis  velle  quod  fiossit,  autpm 
quod  velii,  vel  seire  quod  velii  ei  pouit,  sed  potinn 
te  gressus  hominis  diriguntur;  illorum,  tnotiam.Ms 
a  se,  sed  a  te,  dirigi  se  eonfitentur,  Hnc  et  alia  eo  loeo, 


supra  dixit,  ^uam  cum  Valeriano  dicere,  nostrum  B  qvibus  non  modo  infirmitas  humana  ad  Yolendoffl 


esse  velle,  Dei  yero  perficere.  Ergoquam  int^rprcta 
tionem  durioribus  illis  verbis  damus,  par  est  hismol- 
lioribus  non  negare. 

46.  Poterat  quinta  interpretatio  addi,  que  insinua- 
tnr  a  S.  Optato.  lib.  u  contra  Parmenianum,  ubi  ait 
nostrum  esse  Telle  et  currere,  Dei  autem  perficere, 
id  est  imperfecttones  tollere,  et  homini  in  plerisque 
semper  deficienti  succurrere,  quia  ipsesolusest  per- 
fectus,  nos  autem  omnes  semiperfecti  sumus,  quan- 
tumvis  bene  et  sancte  corramus.  Verba  Optati  mfra 
adducam,  c.  9,  ex  quibus  haec  interpretatio  melius 
deprehendetur.  Nec  pauca  etiam  pro  ea  illustranda 
existant  apud  S.  Hieronjmum  lib.  i  contra  Pelag., 
ubi  late  proseqoitur,  quamvis  omnes  Telimus  bonum 
plenum  et  justitiamapprehendere,  proprium  tamen 
esse  Christi  solius  esse  perfectnm. 

CAPUT  vm. 

Valerianus  modum  loquendi  Seriptwarum  mmulatus, 
atque  adeo  male  notatus. 

i .  Satis  superque,  ut  existimo,  depulsa  sunt  quas 
pro  Semipelagiani  nota  Valeriano  inurenda  proferri 
Tel  suspiciosissimo  poterant.  Nunc  ut  niteia  Valeriani 
magis  prodatur,  eo  praosertim  postremo  loco  qoi 
maxime  lubricus  censebator,  joTat  ostendere  eom 
ipsom  loquendi  modam,qui  in  Valeriano  offensionem 
criminatori  movit,  alios^ue  plane  similes,  in  Scrip- 
turis  receptos  esse,  ut  promde  injuria  notetur  errons, 
ob  usurpatam  locotionem  quam  Spiritos  sanctos 
Bcriptori  canonico  suggessit,  nisi  aliunde  constaret 
detorqueri  abeo  germanum  Scripturse  sensum,  de 
more  sectariorum  omnium  ;  qnod  in  pnesenti  non 
habet  locum,  quandoqoidem  nihil  Valeriano  opposi- 
tum  est  guod  commode  depulsom  atque  enooatum 
non  foerit. 

2.  Militat  ergo  in  primis  pro  Valeriano  locus  Apo- 
stoli  Rom.  Yii,  quemipsemet  allegaTit :  Velleadjacei 


bonum  per  nudas  natorfie  Tiret,  sed  etiam  ad  pen^ 
Terandum  com  gratifie  suppetiis,  qu»  ad  Tolendam 
suffecerunt,  perspicue  exprimitur ;  alladendo  tdpro- 
positum  Apostou  locum,  eo  quem  protuK  seofnio- 
tellectum. 

3.  Posterior  Tero  interpretatio  eum  locom  ita  ae- 
cipit,  ut  8ensussit,Tolitionemboni  naturalemanobii 
esse  ;  perfectionem  autem  bani,  siTe  exsecatioDem 
dispositionis  illius  qua  perducendi  sumnsadsalntem, 
jam  inde  a  prima  Tolitione  ad  supernataraleboDQm 
quomodo  libet  disponente  ad  Terticem  osque  gloris 
adeptffi,  esse  a  Deo  iisque  auxiliis  quibus  nataram  ad 
hujusmodi  bona  ordinis  superioris  sustollit.  Qnc  in- 
terpretatio  non  caret  fundamento  aliquo  in  Tocep^- 
Aeiendi,  quee  in  Scripturis,  cuinagiturde  negotiost- 
lotis,  idem  sonat  quod  exsecut  ionem  et  operatioDein, 
ut  notaTit  Adamus  (tcI  potius  ut  ad  Adami  condisci- 
pulum  lego  in  prsefatione  ad  librom  Hesselii  defaeto 

Q  Nectarii)  Joannes  Hesselius  in  c.  u  ad  Philipp.r  ^^ 
illud  :  Qui  operaiur,  ivtpyw,  m  nobis  velle  etperficerti 
OAttv  xal  Ivtjdyttv,  ubi  Terbum  quod  paulo  anteioter- 
pres  Tulgatus  Tertit  operatur,  illico  v^rtiiperfiem.  Ul 
proinde  idem  sit  iuxta  hanc  interpretatiooem,  ac  s 
Apostolus  dixisset  eo  loco  quem  Tersamos :  Per  oa- 
toram  nodam  et  exme  habeo  aliquam  boni  Toioota* 
tem  prorsos  inotilem  ad  salutem  :  ut  autem  boDam 
illud,  ad  qood  intra  inferiorem  ordinem  concipieo- 
dum  et  utcumque  Tolcndum  ex  me  feror,  cx*^^ 
de  facto  sicut  ad  salutem  oportet,  hoc  non  habeo 
ntsi  per  gratiam. 

4.  Harum  loci  Apostoli  interpretationom,  pnoj 
mihi  Tidetur  aptior,  eamque  S.  thomas  approbaTit 
et  Catharinus  aliique  recentiores ;  planeque  Tidelor 
eam  amplexus  Valerianos,  hunc  Apostoli  locam  osor- 
pans.  Nihilominus  ad  Valeriani  institutum  pcrinde^ 
utramTis  Apostoli  interpretationem  amplectamar;6| 
juxta  utramTis  Valerianus,  qui  locutionem  Apostoli 


miki,  perfieet*e  autem  bonum  non  invenio.  Hujus  loci  n  osurpaTit,  pronuntiandos  est  ab  errore  immunw. 


TarisB  mterpretationes  passim  apod  interpretes  pro- 
stant :  sed  doffiquas  ibi  D.Thomas  retolit  sontmaxi- 
roe  aceommodatn.  Alteram  ita  Apostolos  accipit,  ot 
sensussitj  yoHtionem  boni,  sicut  oportet,  esse  libe- 
ram  homini  per  gratiam  adjuto,  quamTis  ulterior 
gratia  exigatur  ad  perseTerantiam  a  Deo  exspectanda, 
qui  idcirco  perficere  dicatur,  quod  nostra  electio,  ta- 
metsi  per gratiam  concepta,  ad  consummationem  non 
perduceret,  eo  quod  dimcultas  superTcniret  extrin- 
secos  ;  et,  ot  iilsedeessent,  fastidiom  quod  natnraliter 
obrepit  ex  iugi  conflictu  et  nisu  contra  ton^ntem, 
disturbet  plerumque  consilia  optima  et  anterius  to- 
lonlatis  propositom  franget. 

Expressit  id  egregie,  usurpans  hunc  ipsum  locom 
Apostoli,  auctor  Soliloquiorum  perperam  S.  Augu- 
Btmo  ascriptorum,  cum  sint  88  rcTeraS.  Anselmi, 
saltem  maxima  ex  parte.  Ita  ergo  loquitur  c.  4 :  Do* 
mine,  si  vis  votes  me  satvare,  ego  autem  eisi  vetlem^ 
nonpossem.  Magiweet  mnltitudo  miseriarum  mearwn 


Propositum'  erat  Valeriano  ostendere  hominemw 
salutis  negotio  debere  tumorem  ponere,et  in  Do'"}"^ 
non  in  se  gloriari,  ad  quod  uterTis  ille  sensaiTert^o- 
rum  Apostoli  a  Valcriano  usurpatorum  est  accotn- 
modatissimus.  Nam  qui  potest  tumori  esse  wliqaM 
locus,  intantahomanorum  studiorum,qoamTisrect,< 
et  ex  grati»  auxilio  initorom,  Tacillatione  elfragui; 
tate?  QoflB  item  soperbiaB  materia  illisappeUt,  qw 
noritomnem  fortitodinem  soam  esse  faTillamstupff. 
et  quidquid  natoralibos  sois  Tiribus  potest,  nolniB 
plane  esse  ad  salutem  momenti,  atque  adco  qaidqoia 
cst  in  ordine  gratiae,  a  Deo  esse  ?  MuUum  ^^^^r^ 
omnem  modum,  ait  Richard.  Victor.  lib.  m  de  con- 
tcmpl.  cap.  13,  animus  tam  ad  dilectionem  Dei,qit^ 
ad  sui  eontemptum  proficii,  cum  plane  agnosottqu^ 
per  se  nihil  possit,  Quam  admiranda  illiusgratta,^ 
quam  ita  operatur  in  nobis  omnia  opera  noslra,ui  w 
tam  sua  quam  nostra,  dona  sua  et  merita  'wwi*^ 
Urgetintijpniterhoc  humiUtatis  incentifwn5,BW- 


m 


Tff.  RAYNAUDI  APOLOOU  PRO  8.  VALERIANO. 


6i4 


gor.,  zxii  Moral.  c.  iO>  traetans  illad,  Si  osculatus  A  sed  aliudQuidemmnostra,aliudvero%nDeisitutn$$t 


sum  manum  meamore  meo,qnod  perindeesse  ait,ac 
si  dixisset  Job :  Ego  meaopera  tamquammea non  pro- 
fero,quia  auctoris  suigratuifn  negare  convincitur^quis- 
quissibitribuiquodoperatur.  Et  idcirco  praeiniserat 
sanctos  esse  ab  hiijiismodi  fastu  alienissimos,  quia 
probe  norunt  qnid  et  6e,  quid  ex  Deo  habeant,  et 
quidquidin  se  boniinspic%unt,immortalisgrati(B  cognth 
scwtidonwn;  iiquedeaece]fto  muneredebitoresfluni, 
qui  et  prsevmiendo  dedit  ets  bonum  veiieyquod  nolue- 
rant,$tsubsequendoconcessitbonumpossequodvolunt. 
Unde  beneperJoannem  dieitur:  A  doraverunt  viventem 
in  sceeula  sacutorum,mittenies  coronassuas  ante  tkro- 
num  DominttUtadillumreferantgloriam  laudis,a  quo 
se  sciunt  viresaccepisse  certamints, Idemin&mties  in- 
cnlcatS.  AugUstinus;  nominatimque  lib.  deCorrept. 
et  Gratia  c.  i%  et  in  ps.  ltii,  sub  finem.  Bt  hoc 
ipsum  Apostolus  rerbis  allegatis  infigere  Toluit,  nec 
aliud  intendlt  aut  dixit  Valerianus.  Proinde<}ue  quis- 


)H)testate.Nam  uioptima  qucequeeligamus,velimus,et 
agerecontendamus,&mnemqueoperamexantlemus,nO' 
stri  est  arbitrii  Ut  autem  ad  exitumeaperducamus, 
nequeintercideresinamus,utqueadfinemrectefaetO' 
rum  perveniamus,idvero  coelestis  est  gratioe.Partitus 
enim  est  nobiscum  virtutem  Deus,et  nequerem  totam  in 
nostra  situm  esse  voluttpotestate,nein  superbiam  effer- 
remur ; neque totumsibiipse  sumpsit,  nenos  inertia 
dedamusised  exiguumquid  laboribus  nostris  reltnquens, 
majorempartemipseeonficit,  Etinfra:  Eocigiturest 
quod  aitpropheta/elicemexitumrerum  in  potestate 
nostra  situmnonesse,verumab  auxiliopenderedivino; 
utautem  eligamus,in  nobis  et  in  arbitrio  nostro  situm 
est.  Hunc  esse  germanum  prophet»  sensum.pluribus 
reliqua  homilia  confirmat :  eam  praesertim  Yanam 
excusationem  prfiecludens,  quae  ex  eo  a  quibusdam 
duci  posse  yidebatur,  quod  non  sit  homini  vitio  Yer- 
tendum,  si  nonagat  ;cum  ejus  tantum  fueritYelle  et 


qntsei  negotium  ex  hac  parte  facessit^  Tideat  ne  g  eligere,  Dei  autem  sitad  exitum  perducere.  Frirolam 


eodem  ariete  Apostolum  appetat, 

5.  Geminum  huic  Scripturse  loco  obsenrat  S.  Tho- 
mas,  Rom.  vii  lect,  esse  illum  alium  ex  c.  xvi  Pro- 
Tcrb.  Corhominisdisponitviamsuam,sedDomini  est 
dirigere  gressus  ejus,  Perinde  enim  esse  censet  D. 
Thomas  dicere  hominem  Tiam  suam  disponere,et,ut 
paulo  ante  ibidcm  dicitur,pr8eparare  animam  ;  acdi- 
cere  ;  hominis  esse  Tclle,  Dei  autem  perficere.  Sicut 
ergolocutio  illa  sapientis,  Aommt>«s/t;tamstfam  dis- 
ponere,  et  animam  suamprceparare;  Domini  autem 
estgresstts  ejus  dirigcre  (siTc  utlegitD.  Augustinus 
secutus  Greacum  textum,  a  Deoautem  responsio  lin- 
gucSy  nempe  intemfe,  siTe  consensus  constans  et  per- 
fectns  ad  finem  usque)  casta  omnino  est,  qnippe  a 
Spiritu  sancto  suggesta^abesta  Semipelagiano  errore 
quam  longissime ;  ita  ilia  alia  locutio  quam  Valeria- 
nus  usurpaTit,omnino  sana  est  et  catholica :  quando 
quidem,  judice  D.  Thoma,  utraque  sub  dissimili  to 


esse  eam  excusationem  inde  demonstrat  S.  Chryso- 
%\jomxis,quod  /ieri  non  possit  ut  sinos  voluerimus,ele' 
gerimus,acstatuerimus,  Deus  non  derelinquat,Sienim 
eosqui  nolunt  horlatur,etconsulit  eis  u(  velintetsta' 
tuant,multomagiseos  quiuttroeligentnon  derelinqust. 
Ex  his  satis  superque  lignet  quomodo  locus  Jeremis 
et  ad  purgandumVa]enanumconferat,etcumi>ropo- 
tito  Sapientis  loco,  quem  item  e  re  praesenti  esse 
ostendimus,  non  collidatur. 

7.  In  eumdem  sensum  adducit  ibidem  S.  Chrjrsos- 
tomus  celebrem  locum  ex  c.  ix  ad  Rom.,  quo  item 
abusos  qui  segnitiei  susb  Scripturas  obtendeDant,ini' 
tio  memoraTerat.  Non  est  volentis^neque  currentis, 
sedmisei^entis  est  Dei.RcTera  tameneum  locum  cum 
libertate  cohserere,  etiamsi  prodat  hominis  esse  Telle 
et  cnrrere,  Dei  Tcro  misereri  atque  perficere,  ita  de^ 
monstrat  S.  Chrysostomus  post  discussum  Jeremin 
locum  allegatum :  Simileillud  estetiam  :Non  volentis 


cum  cortice,  eodem  sensu  feta  est.  Abutebantur  qui-  q  neque  currentis,  sedmiserentis  est  Dei,  Et  quam  ob 


dem  Semipelagiani  ea  cordis  dispositione  et  anims 
praeparatone  homini  per  Salomonem  concessa,  in- 
deque  inferebant  initium  salutis.siTC  bonam  Tolun- 
tatem  esse  homini  a  seipso ;  perfectionem  autem  et 
consnmmationem  negotii  salutis,  esse  a  Deo  gratise 
auctore,  ut  refert  S.  August.,  lib.  ii  contra  duas 
epist.  Pelag.  cap.  8.  Tamen  simens  nonlseTa  fuissct, 
facile  deprehendissent  hominem  quidem  prseparare 
cor,  non  tamen  stne  adjutorio  Dei  qui  tangit  cor,  ut 
D.  Aogostinus  loco  allegato  recte  disserit. 

07  6.Quod  Salomoneo  locotradidit,non  infirma- 
Tit  /eremias  c.  iO,  Terbis  illis  :  Scio,  Domine,  quia 
non  est  hondnis  via  ejus,necviriest,ul  ambuletel  di- 
rigat  gressus  «f/o«.Quam  Jeremisesententiam  S.Chry- 
Bostomus  integra  homilia  de  ea  egregie  discussit : 
prsefatus  eam  suo  tempore  ubique  circumferri  solitam 
tn  domibus,  in  foris,  in  pagts,  in  urbious  in  terra, 
in  mari,ininsulis,et  quocumque  te  contul$ris,^ec  pan- 


causam  cun^o,  inquis,velquam  ob  causam  volo,nisi 
tota  res  in  meo  sit  arbiirio  sita  f  Ut  nimirum  dumvis 
et  dum  curiHs,divinum  auxilium  et  benevolentiam  libi 
concities,sic  ut  te  adjuvet,et  manum  porrigat,atque 
ad  finem  usque  perducat ,  Sienim  hoc  sustuleris,  et 
eurreresimul  etvelledesieris,nequemanum  porriget 
Deus,  sed  et  ipse  abscedet,  Unde  autem  id  constat  f 
Audi  quiddicat  Jerusalem,  Quotiesvolui  congregars 
filios  iuos  et  notuisti  ?  Ence  relinquetur  domus  vestra 
deserta,  Vides  ouoniam  iltinoluerunt,quopactoetiam 
Deus  abscessit  f  Propterea  nobis  quoqueopus  est  ut  ve- 
limuset  curramus,quo  Deum  nobis  etiam  conciliemus. 
Vult  igitur  homo  et  currit,  auctore  Apostolo,  idque 
plane  hominis  est,tametsi  divinitus  antea  tacti  atque 
preeTenti.NihilominusenimnisiluberetynequeTellet, 
neque  curreret,  et  tamen  negotii  felix  exitus  atque 
perfectio  exspectandaest  aDeo  miserente.cujuspro- 

,        ,  ,  ptereaesse  dicitur  perficere  quod  nos  ex  ejus  inspi- 

cos  aconitum  ex  suaTissimo  flore  legentes,  intulisse  n  rationeToluerimusetelegerimus.Utergodemonstret 


ex  ea  nihil  in  nostra  potestate  situm  esse.  Quod  S 
Chrjs.  idcirco  ab  eis  factum  refert,  quod  non  inspe 
cta  totios  capitis  textura  ac  serie,  abreptis  temere 
pancis  Terbis  a  reliquo  contextu  truncatis  atque  aTul- 
ais,  in  absurdos  et  a  Scriptoris  meote  alienos  sensus 
delorquerentprophet»  sententiam  :quod  esse  pleris- 
gue  ineptiendi  eterrandioriginem,graTiterquerilur. 
Itaqne  non  infirmari  a  Jeremia  quod  a  Salomone  tra- 
ditom  retulimus,  ex  eo  conflrmat  S.  Chrysost.  quod 
eo  ipsoloco  prophetaipsihomini  gressussuostribuat, 
et  esse  ejus  Tiam  quam  init  agnoscat ;  quod  non  di- 
ceret,si  ipsa  in  ejuspotestatenonesset.  Praeterquam 
quod  subdit  illico  propheta  supplicesad  Deum  preces, 
nt  dignetnr  modum  adhibere  supplicio  :  cui  locus 
profecto  non  esset,  nisicor  hominis  disponeret  Tiam 
suam.  ut  Sapiensaffirmabat.SiccompIanatadifficul- 
tate  exeo  loco  nata,ejusdemloci^ermanum  sensum 
profert  S.  Chrjsostomus  hisTcrbis  :Quod  dicitp  hanc 
nmientiam  ha%et.Non  totum  est  m  nostra  potestats : 


quod  solagratia  opitulans  exprimatur,  ait  hoc  perti- 
nere  ad  designandum  quam  niliil  sit  omne  quod  exhi- 
bemus  ad  sal utem  pne  perfectione  et  consummatione 
coelitus  adTeniente  et  promoTcnte  conatus  nostros 
in  irritum  alioqui  cessuros.  Non  sufficit,  inquit,  ad 
perficiendum  salutem  sola  voluntas  humana,nec  ido- 
neusest  mortalis  cursusadconsequendacatlesiiaet  ad 
capiendam  palmam  supernce vocationis  Dei,nisihoBC 
ipsa  voluntas  nostra  bona,promptumque  propositum, 
et  qucecumque  ilta  in  vobis  essepotest  industria,  di- 
vino  vet  juvetur  velmuniaiur  auxilio, Et  ideo  vatde 
convenienter  dicitapostotus,quianon  volentisneque 
curren  tis,sed  miserentis  est  Dei;  quemadmodumsi  di- 
camus  de  agricuttura  iilud  quodscriptum  est :  Ego 
plantavi;  Apolto  rigavit ;  sedDeus  incrementum  dedit. 
Ita  neque  qui  plantatest  aiiquid,neque  qui  rigat,sed 
quiincrementum  dat  Deus,Stcut  ergo  cum  bonosatque 
uberesfructus  adperfectam  maturitatem  protutit  seges, 
nemopieetconvenienterdicetquiafrt^ctusistosagriGot^ 


8i5 


TH.  RAYNADDI  APOLOCIA  PRO  8.  VALEMANO. 


8U 


fecit,  sed  a  DeofalebUurprcestUos ;  Uaetiam  nostra 
perfectio  non  quidem  nobis  cessanlibus  et  otiosis  effici- 
tur,  nec  tamen  consummatto  ejus  nobis,sedDeOi  gui 
estprima  etproscipuacausaoperis,ascribitur.  Et  post 
multacoDcludit :  /n nostro  vitte cursu,anobis quidcm 
dependendus  est  labor,etstudium  afque  industrtaad- 
kibenda ;  laboris  vero  nostri  fructus  a  Deo  speranda 
est  salus.  Sic  expensus  locus  Apostoli  belle  consentit 
cum  loco  quem  purgamus  in  Valeriano. 

8.  Attexo  locum  ex  psalmo  octogesimo,  quem 
D.  Augustinus,  1.  ii  contra  duas  Epistolas  cap.  7,  ait 
geminum  esse  illius  (juem  ex  cap.  xvi  Fro?erb.  jam 
protulimus :  Cor  homtnis  disponU  viam  suam,sedD0' 
mini  est  diHgeregressus  ejt/^.Nempc  illum  psalmi  lo- 
cum :  Dilataos  tuum,et  imftebo  illud.Qusd  verba exi- 
stimat  idem  significare  ac  illa  c|U8e  ex  Sapiente  Pro- 
▼erb.  XVI  retulimus,  et  vidimus  mea  recidere  quaeex 
Apostolo  primum  proposita  et  a  Yaleriano  usurpats 
sunt :  ut  proinde  quiaqus  eadem  suntuni  tertio.in- 
ter  se  quoqne  sunt  eadem,  fatendum  sit  omnia  ista 
locaeodemrecidere.  Eoigitur  psalmioctogesimiloco, 
tribuitur  bomini  oris  apertio  et  di]atttio4)eo  autem 
ejus  impletio.  Non  quod  Deus  ipse  non  aperiat  os  et 
labia  cordis  nostri  (aperire  enim  di^itur  Exodi  iv,  ut 
notavit  S.  August.  q.  9  in  Exod.,  et  Ful^ent.  1.  de 
PrsBdest.  et  Grat.  c.  li),  sed  quod  nos  ipsi  divinitus 

SI8pf®vcn^i«  i^  incboemus  texturam  negotii  justi- 
CAtionis,  ut  Deus  ^atiam  pro  gratia  reponens,  et 
novo  grati»  I>ene0cio  anteriorem  gratiam  cumulans, 
accedat  consummator  boni  quod  nos  pro  fragilitate 
nostra,  et  tam  multisremoris,  ipsaque  operi»sublimi- 
tate  prffipediente,non  adduxigsemus  ad  pcrfectionem, 
nisi  divinitus  accessiset  novae  gratis  robur,  necessa- 
rium  ad  implendum  et  perseverandum.  Hoc  sensu, 
nos  sumus  qui  divinitas  tacti  et  prseventi  cor  lubentes 
Deo  aperimus ;  ipse  vero  per  consensum  a  nobis  libere 
praBstitum  subintrans,  nobisque  ad  ipsumappropim- 
quantibus,appropinquans,  utdicitur  Jacobi  iv,implet 
os  apertum,  dirigit  gressus  hominis  qui  cor  suum 
disposuit  ac  prseparavit  animam,  perficit  atque  con- 
summatqusB  tenuitas  nostra  rectevoluit,sed  perficere 
nequivisset.Quod  est  illud  plenumet  perfectum  gra- 
tisB  donum  quod  Deus  dare  dicitur  applicato  per  con- 
sensumarbitrio,  sicque  aperto  cordis  sinu.utelegan- 
ter  in  hunc  modum  tradit  auctor  ScalsB  paradisi.  c. 
10,  tom.  IX  August. :  Quidprodest  homint,siper  me- 
ditationesqu(Bagendasuntvideat,nisioration%sauxitio 
et  Deigratia  ad  ea  obtinenda  convatescat  ?  Omneiia- 
quit)  datumoptimum  et  omnedonumperfectum  desur- 
sum  est  descendens  aDeo  in  hominem,  sine  quo  nihil 
possumusfacere,sed  ipseinnobisfacitopera,non  ta- 
men  omnino  sine  nobisicooperatoresquidem  Deisumus, 
sicut  dicit  Apostotus;vult  siquidem  Deus  ut  eum  oremus 
et  ut  eiadvenienti  et  prfestotnntiadostium  aperiamus 
sinum  votuntatis  nostrce,et  eiconsentiamus.Bunccon- 
sensum  exigebat a  Samaritana.quando dicebat :  Voca 
virum  tuum.  Volo  tibiinfunderegratiam,tuapplicalibe* 
rum  ar6t7rtum.Sicut  tamen  eam  applicationem  arbi* 
triitamquamdispositionemsubsequituriDfusiogratis 
BanctiGcantis  ;  ita  cordis  aperitionem  per  consen- 
8um  liberum,eti]lam  nostram  supernaturalem  addi- 
tionem  ad  Deum,antecessit  prseventio  mere  gratuita, 
et  pulsatio  homini  non  libera :  ita  velle  ilTud  nos- 
trum,  quo  veluti  rudimento  per  nos  posito  Deus  per- 
ficiensetconsummatoracceait,indeortumhabetunde 
perfectionem ;  quianisiDeus  noncogitantibusymulto- 
queminus  voleatibus  prsesto  fuisset,  excitansetprffi- 
movens,  non  exsurrexisset  vellen0strum,quodper 
Deum  perGci  posset. 

9.  Nec  aliter  accipiendus  est  ille  alius  locus  apud 
Psaltem:  AccedUead  Deum, et  illuminamini.Et sdins 
apud  Jacobum :  Appropinquate  Deo,et  ipse  appropin' 
quabit  vobis.  Appropinquareenim  nobisdicitur  Deus, 
cum  prsemissonomiDis  accessu,et  dispositionibusli- 
beris,  subjuneitquodsuum  est,  eteatenushominem 
in  tenebris  ilTuc  usque  versatum  illuminat,  homine 
illuminante  sibi  luxuen  i cientiaB  proprio  arbitrio,  ut 


A  est  apud  S.  Hieronymum  in  cap.  u  Ecdesiaste,  td 
illud  :  Non  est  bonum  homini,  etc.  Quod  aliter  did- 
tur;  Deum,  quia  homo  voluit,  consummationem  et 
perfectionem  apponere ;  et  exspectasse  DomiDam  ot 
misereretur  nostri,  quflB  est  Isai»  locutio  cap.  xxx : 
aut  hominem  prsBparasse  Domino  cor  sQam,  (jQod 
facere  monemurl  Reg.  m;  vel  denique  hoffliDem 
prsevenire  in  maturitate  et  clamare,  at  didtorpi 
cx  VIII.  Sicut  ergo  hat  locutiones,  a  Spiritu  stneto  8u|- 
gestas  canonicis  scriptoribus,  nemo  erroris  noUfe- 
rit,  autgratias  diyinse  illum  hominis  accetsam  et  U- 
beram  appropinquationem  priBvenienti  ceotrariu 
dixerit,  cum  certum  sit  preventionem  divinamiis 
locis  non  expressam,  non  idcirco  in  eis  negari,  led 
subintelligi ;  ita  locutio  quam  in  Valeriano  por^- 
mus,  quandoquidem  illis  afflnis  aut  etiam  genuoi 
est  quoad  sensum,  eadem  benigna  interpretatioDe 
donari  sine  incommodopotuit,  vel  etiam  debait,DOB 
autem  in  invidiam  vocari. 

B  B«c  ad  gustum  aliquem  exScripturis  prsbendooi 
sufficere  in  prsesentia  existimo,  ut  constet  qoam  in- 
firma  sit  Valeriani  criminatio  ;  qaa  ex  parte  ma* 
xime  fervet. 

CAPUT  rx. 

Cum  Valeriano  gravissimi  Patres  csqut  cam 
caderent. 

1  .Nulla  ratione  potest  liquidius  deprehendiqnamYa- 
na  fuerit  Valeriani  quoad  Semipelagianismum  criadoa* 
tio,qnam  si  ostendero  gravissimosPatres  qQoramdoe- 
triniB'8inceritas  ambigua  non  si  t,eodem  plaoe  modoci 
tra  querelam  locutos  esse  (]uo  locutus  est  ValeriaDUi 
eoloco  in  quomaxime  sitvia  adimpingendumeiSe- 
mipelagianismum:nempe  quo  dixitfioi^rtimeiiiM//e, 
Dei  veroferficere;  namcaeteranemononYidetqoaa) 
sint  inania.  Non  proferam  quoscumque  possem  Pa- 
tres,  sed  selectos  quosdam :  ac  ne  ex  hisqaidem  om- 
nia  ad  hoc  institutum  facientiacoacervabo,  sedlibabo 

C  dumtaxat  queedam  singularia,  et  ita  similiaiisqus 
in  Valeriano  culpantur,  ut  non  sit  o?um  oto  limi- 
lius,  autgutta  gutt».Quanti  autem  apudpnidenlem 
quemcumque  theologum  in  gratisB  negotio  esse  debeat 
Patrum  sensus,  quamque  temperate  agendum  tit  io 
iis  improbandis  quae  Patres  usurparint  circa  illod, 
quantumvis  nonnihillubrica  aut  ambigua  videanlor, 
res  ipsa  loquitur,  et  docentilla  S.  Fulgentii  lib.  i  de 
Verit.  Prsdest.  c.  15  :  Dignum  est  ut  in  singutisftt- 
bus(/ue  sententiis  in  quibus  nubilo  eujusquam  o^ 
cuntatis  ambigimus,  sanctorum  Patrum  defnHt»- 
nibus  hoereamus,  quos  prceveniens  misericordia  Dtt 
gratis  illuminavit  ut  crederent^etsequensinstruxil 
spiritualiter  ut  docerent, 

2.  Primus  in  aciem  prodeat  Origenas,  caius  eatbo- 
licissimam  de  gratia  sententiam,cum  ex  aJiis  plem- 
que  locis  petere  licet,  tum  disertissime  exl.  vii  eon\n 
Celsum  pag.  444,  col.  1,  non  secus  ac  Valerianoi 
scripsit  hom.i2  in  Num.,ad  illud,  Profecti a  pteo, 

D  ventunt  in  Mathaniam.  Nam  prsBter  cffitera  ^^^^ 
hanc  sententiam  luculenter  disputat,  ait :  A  matks' 
niam  venimus  inNahaliel,quodinterpretatunidt»' 
Quidzx  DeoJ  Posteaquam  ohtulerimus  nosquaetn^- 
bissunt,venimusad  hocut  consequamur  eaqua^ 
Deosunt.Cum  enm  fidem  nostram  et  affectum  obtuU' 
rimus  ei,tunc  et  ipse  Larqitur  nobis  diversadona  Spif^ 
tus  sancti,dequibu$dictt  Apostolus,Omniaautem^ 
Deo  sunt.  Fidem  et  affectum  vocatibiOrigencslibe- 
rum  voluntatis  assensum.ad  cooperandum  Deo  smli- 
citanti  nos  ad  bonum,  ut  ex  proxime  antecedenUbo* 
liquet.  Atque  ita  locus  iste  Origenis  plane  rcadjtm 
locumquiapud  Valerianum  visusest  morbosus.ldfm 
Orig.,hom  24in  eumdemlibrum,  luculeDterineam- 
dem  sententiam  disserit,circa  illud,  Bomo  ^**j^^ 
voverU,ei  prflBter  c«tera,ait :  VuU  ergo  a  nowsffriiu 

Ej  aliquid  accipere  Deus,  ita  nobis  aHquidipse  targtrh 
ut  aona  sua  et  munera,merentibus^  et  non  immeruo, 
largirivideatur.  Declarat  autem  id  quodDeafl>ernw 
praDmitti  poituUit,e8se  voluntariam  69  reeeBUonem 


817 


TH.  RATNAODI  APOLOGIA  PRO  S.  VALERIAN6. 


848 


cum  gemitu  ad  Deam,  et  cooTenionem  ad  cor,  quse 
coDTersio  ita  per  nos  pnemitUtur  ulterioribus  Dei  do- 
nis,  ut  tamen  praeTeniamur  anterius. 

MultograYioris  auctoritatis  est  S.  Hilarius,Laftfiap, 
ut  S.  HieroDjmus  scite  dixit.  eloqtientuB  Rhodanus. 
cujus  doctrinae  stncerissimae,  et  undecumque  errori- 
bos  liberse,  locuples  testimooium  perhibet  idem  Hie- 
roDjrmus  ad  Lsetam  scribens.  Hilarius  igitur  in  psalm. 
GXYiii,  litterse  nun,  ad  illud.  HxredilaU  acquism^ 
etc.,  ita  lo^uitur  :  Ne  quod  a  multis  diei  sxpe  solet 
rationis  aliquam  habeat  auctoritatem,  eum  asseruni 
proprium  Dei  munus  esse  ut  (fuis  in  Dei  rebus  atque 
operibus  versetur,  excusantesmfideUtatemiuamquod, 
cessante  erga  se  Dei  voluntate,  maneant  infideles  :  est 
quidem  in  fide  manendi  a  Deo  munus,  sed  incipiendi 
a  nobis  origo  est.  Et  voluntas  nostra  hoc  nropnum  ex 
sekaberedibettUt  velil  Deus  incipientt  crementum 
dare  ;  quia  consummationem  per  se  infirmitas  nostra 
non  obtinet,  meritum  tamen  adipiscendds  consummO' 
tionis  est  ex  initio  voluntatis.  Comipte  editio  ab 
Erasmo  adomata,  verba  illa :  incipienat  anobis  origo 
estj  exhibet  hoc  modo,  impediendt  a  nobis  oriao  est^ 
qnod  cum  scopo  Hilarii  non  cohserere  per  se  liquet, 
et  firmatur  ex  illis  quae  post  ea  subjiciuntur,  ut  veiit 
Deus  incipienti  erementum  dare;ei,  est  ex  inttio  oo- 
luntatis,  quae  aperte  ferunt  iJlam  priorum  Yerborum 
lectionem  qnam  dixi.  Ut  vero  leguntur  priora  illa 
Yerba,  locus  Hilarii  aeque  Yaleriano  commodat  ra- 
tione  horum  posteriorum,  quae  ubiYis  leguntur  eo- 
dem  modo,  Videntor  autem  exclusionem  gratuita 
praeTentionis  sonare :  retera  tamen  eam  prsYentio- 
nem  non  exdudunt ;  sed  tantum  aperiunt  quid  homo 
postdiTinamprsemotionemdebeatde  suoad  salutem 
conferre,  adjuvante  Deo.  Id  quod  egregie  illustrant 
illaeiusdem  Hiiariiineumdem  psalmum  littera  he, 
ad  ilTud  :  Inelina  cor  meum  in  testimonia  tua,  cum 
eamdem  Yersat  difficultatem>  unde  hominis  eulpa 
salutem  non  adipiscentis,  si  salus  aDeo  est.  Omnem, 
inqait,  occasionem  hujus  impim  exctuatimis  propheta 
suomovit.  Primumenim  eum  orat,  conveniensinfirmi' 
tati  sumegit  officium ;  dehinc  Deimuneribtu  humanse 
devotionis  sittdia  eonnexuit,  Cum  enim  ait :  Legem 
mihi  statue,  Domine,  viam  prseeeptorum  ttwrum,  qttid 
secundum  orationisnostrxhumititatem  Deiessetosten* 
dit.  Cum  autemsubjeeit,  Etexquiram  eam  semper^offl' 
cium  devotionis  sum  promittit :  et  in  eosteris  (fuoque 
utrumque  qtiodam  eomplexu  sibi  invieem  colltgavit^ 
ctm  deduei  se  in  semita  postulavit,  et  cum  idipsum  vo- 
ItUt.  Prius  enim  qum  a  Deo  sunt  eum  honore  prxpo- 
suit,  et  tunc  quae  a  se  pura  confeuione  subjeeit,  Orat 
igitttr  ut  Detu  tribtiat.  Est  ergo  a  nobis  eum  oramus 
exordium,  ut  munus  ab  eo  sit.  Dehine  quia  de  exordio 
nottro  munus  est  ejus,  ex  nostro  rursumest  ut  exaui- 
ratur,  et  obtineatur,  ei  maneat.  En  exordium  a  nobis, 
ut  munus  et  consummatio  a  Deo  sit.  Sicut  ergo  S. 
Hilarius  exordium  illud  nostrum  agnoscens,  non 
eTertit  quod  immediate  ante  concesserat,  dandas 
sdlicet  esse  Deo  primas  in  salutis  negotio  ;itaneque 
quotquot  similiter  aut  etiam  mollius  loquuntur  (cu- 
jusmodi  rerera  fuit  Valerianus)  insimulandi  sunt  ne- 
gatee  dirin»  praeYentionis,  aut  defensi  Semipelagia- 
nismi. 

IdemS.  Hilar.,  can.  6  in  Matth,,  ad  illud  :  Multi 
mihi  dieent,  etc,  reprehendit  Tanos  ostentatores 
operum  suorum,  qttastvero  eorum  aliquid  proprium 
stt,  qu»  loquuntnr  aut  faeiunt,  et  non  omnia  virtus  Dei 
invoeata  perfieiat.  Et  mox  :  De  nostro  igitur  est  beata 
tlla  mtemitas  promerenda;  prmstandumque  est  aliquid 
ex  proprio,  ut  bonum  velimtu,  maium  omne  vitemus, 
Diserte,  bonum  velle  ex  nostro  et  proprio  esse  ait,  Tir- 
tutem  autem  Dei  invocatam  peracere  omnia  affir- 
mat,  qufle  est  ipsissima  scntentia  Semipelagianismi 
notata  in  Valeriano.  Quam  ergo  glossam  his  Hilarii 
Terbis  aptabit  criminator,  eamdem  Valeriano  ac- 
commodabimus. 

3.  S.  Macarius  iCgrptius,  S.  Antonii  discipulus, 
et  aequalii  S.  Hilarii,  nom.  37,  diserte  et  perspicue 


A  initium  salutis  Deo  tribuit.  Ait  enim  post  pleraque 
in  eam  sententiam  :  Ne  igiiur  existimes  te  in  virtute 
prxuenisse  Dominum,  secundum  eum  qui  dicit,  Ipse 
est  qui  operatur  in  nobis  el  velle  et  perficere  pro  bona 
voluntate.  Statim  Tero  subdit  quaesitum  et  reponsio- 
nem,  qua  res  de  qua  a^imus  luculenter  exponitur. 
Interrogatio  haec  est :  Quid  igitur  prxcipit  Deus  ho' 
mini  faeere  f  sequitur  responsio  :  Antea  diximtu 
promptittuiinem  animihominem  habereatuiiura.qttam 
quoqtu  Detu  requirit.  Prmcipit  igitur  ut  primum  co^ 
gnoseat,  ei  eum  eognovit  diligat,  et  voluntate  ineumbat. 
Vt  auiem  exereeatur  mens,  aut  laborem  toleret,  atit 
optisaliquod  perfieiat^gratia  Domini  larailur  vokntiet 
eredenti.  Voluntas  ergo  hominis  est  velut  adjutorium 
a  natura  itisitum ;  absente  vero  voluntate,  neqtu  ipse 
Detu  guidpiam  overatur,  quamvis  pouit,  propter  Itbe- 
ram  nimirumaroitrii  libertatem.  Perfeetio  igitur  ope* 
ris  spirittuin  voluntate  hominis  sitaest.  Ei  mox  :  ipse 
dicit :  Qtaoties  volui  congregare  filios  tttos,  et  noiuisti  f 

B  Itaque  ex  hoe  eredamtu  quod  ipse  nos  eongregat,  a  no- 
bis  autem  solam  requirit  voluntatem.  Qu»  vero  vo/uit- 
tatiserit  deelaratio,  nisi  labor  spontaneusf  Subdit 
illustrissimam  comparationem  instrumenti  artis  ei 
hominis  in  salutis  suae  negotio,  quod  sicut  instm- 
mentum  nisi  ab  artifice  dtatur  manetimmotum ;  ita 
etanima,licet]aboret  operans  auodbonumest,Deum 
in  ipsa  clam  operantem  exigat.  Similia  ex  parte  habet 
homil.  4,  post  medium.  In  his  omnia  continentur  qusB 
Valeriano  ritio  Tcrtebantur.  Namet  ^&otm  spontanei 
siTC  voluntarii  meminit  Macarius;etToluntatis  quse  a 
nobis  requiritur,  ut  Deus  in  nobis  operetur  consensum 
liberum  :  eo  quod  Deus  tanta  cum  reTerentia  liber- 
tatem  nostram  disponat,  ut  qoamTis  possit,  tamen 
ad  ejus  jura  retinenda,  nolit  nisi  Tolenti  largiri  gra- 
tiam  qoa  opos  spiritos  perficiator.  Nempe  non  primam 
et  pneTenientem,  qoam  disertissime  ante  paocas 
lineas  astroxerat,  et  explicatissime  etiam  agnoscit 
hom.  1  pag.  6,  hom.  H  pag.  143,  hom.  15  paff.  180, 

Q  hom.  26  pag.  345  et  347,  et  hom.  29  pag.  388 ;  sed 
cooperantem  ad  excudendum  consensum   liberumy 

?[uem  Deus  nobiscum  non  fadt  nisi  quia   Tolumus. 
taque  recte  condudit  S.  Macarios  qoodquamTis  nos 
quidem  non  pnsTeniamus  Deum  in  Tirtutis  opere, 
profeeto  tamen  operis  spirittss  (siTe  quod  of>us  spiri- 
tuate,  ad  quod  a  Deo  prasTenti  et  soHicitati  sumus, 
ad  perfectionem  suam  consummante  et  perficiente, 
Deo  pertingat)  in  voluntate  hominis  sita  est.  A  Deo 
namque  praestatur  eaoperis  perfectio,  juxta  S.  Ma- 
carinm,  sed  ad  Toluntatis  humanae  diTinitus  prae* 
Tentae  exigentiam,  quamris  ad  prsBTentionem  Deus 
non  exspectaTerit  exigentiam  Toluntatis.  Potuit  san- 
ctus  Macarius  a  magistro  suo  Antonio   Magno  eam 
doctrinam    hausisse.   Siquidem,  referente     sancto 
Athanasio,  c.  i5  Vit»  n.  33,  B.  Antonius  nostram 
tantummodo  Toluntatem  in  hoc  negotio  exspectari 
confirmabat.  7Q  Nihil  illis,  ut  putabatur,  apud  Va- 
lerianum  saleoris  acconmiodatms  proferri  potest. 
D     4.  S.  Optatus  Mileritanus  lib.  ii  adTcrsus  Parme- 
nianum,  post  mediom  :  Vosipsiquisaneti  et  innoeeu' 
tes  videri  ah  hominibtts  vultis,  dieite  unde  est  isia  san^ 
etitas  Quam  vobis  lieentius  tuurpatis.  Quam  Joannes 
apostoltis  profiteri  non  audet,  qui  ait :  Si  dixerimtis 
quia  peccalum  non  habemtu,  nos  ipsos  decipimus,   et 
veritas  in  nobisnonest.  Hoe  qtii  dtxit,  sapienter  sead 
Dei  gratiam  reservavit.  Est  enim  Christtani  hominis 
qtiodbonum  est  velle,  et  inDeo  quod  bene  volturit  cur* 
rere;  sed  homini  tton  est  datum  perfieere,  utpost  spa* 
tia  qttce  debet  homo  implere,  restet  aliquid  Deo,  ubi 
deficienti  sttecurrat,  quia  ipse  soltu  est  perfeetio,  et 
perfectus  sotus  Dei  Filitu  Christus ;  emtenomnessemi' 
perfectisumtu,  quianostrumestvelle,  nostrum  esteur' 
rere,  Deiperfcere.  Dnde  B,  Paultu  apostottu  ait  : 
Neque  votentis,  neqt^e  currentis,  sed  ad  Dei    gratiam 
pertinantis.  Nam  et  a  Christo  Salvatore  nostro  perfecta 
sanctitas  non  est  data,  sed  promissa.  Deniqt^e  sie  ait  : 
Sancti  eritit,  quia  et  egosanctussum,  quisoltu  estsan>' 
etus  et  perfeettu,  Non  dixit :  Sancti  xstis,  sed  Saneti 


819 


TH.  flAYNAUDl  APOLOGIA  PRO  S.  Vi^IANO. 


810 


BRiTis  dixit.  Undeeit  ergoquod  vobU  perfectam  #ait-  A  freauenter adesse  :  hominu  verovirttUis  viiperutm 


ctitatemde  superbia  vindicati$?  Frusirai  annileret  de- 
moDstrare,  quam  hsec  consentiant  cum  iis  qusB  in 
Valeriano  suspecta  habebantur.  Nec  Yero  potest  S. 
Optati  auctoritas  declinari,  admittendo  ejus  la^sum ; 
Dsm  S.  August.  lib.  i  contra  Parmen.  c.  3,  etlib.  m 
de  Doctr.  Cnrist.  cap.  4,  ac  Fulgent.  lib.  ii  ad  Mo- 
nim.,  eum  cui^  laude  allegant,  tamquam  scriptorem 
usguequaque  catholicum. 

5.  S.  Gyrillus  Uierosol.  in  calce  prsefationis  ad 
Gatecheses  :  Meum  est  dicere;  tuum  vero  agere,  Dei 
autem  perficere.  Et  catech.  1,  cum  prsmisisset  a^pa- 
ruisse  mvsticarum  plantarum  flores,  ac  desiderium 
suum  subjuniisset,  ut  et  fructus  perficiatur  (ulique 
a  Deo)  subdit  :  Liberalis  namque  est  Deus,  et  pronus 
ad  beneficentiam  ;  exspeciat  tantumcujuslibetnropriam 
voluntatem.  Propterea  subjecit  Apostolus,  Secundum 


suf^itad  vitas  formam  absolutam  extolUndoi.  ^m 
Dominus  aedificaveint  domum  et  custodierit  civitaiem, 
in  vanum  laboraverunt  qui  aedifUant  eam,  Hic  edoce- 
mur  non  esse  in  mentem  inducendum^  in  humano  Uu- 
dio  totam  sitam  esse  coronam ;  verum  ad  Dei  oo/t^nto- 
tem  referendamspem  de  fine  obtinendo  Haec  Njssenas, 
admoaum  consentanee  Valeriano.  Nam  et  a  nobii 
prsBmotis  pendere  agnoscit  advocationem  Dei  ad  not 
adjuvandosi  et  perfectionem  a  Deo  este  diierti 
statuit. 

8.  S.,  Gre^orius  Nazianzenus,  cuiusea  estmdoc- 
trina  Christiana  auctoriUu,  ut  nullus  umauam  epu 
dictis  calumniam  inferreprcesumpseril  (veroasuntD. 
Thom8e  i  p.  q.  61  art.  3),  et  quem  nominatim  Semi- 
pelagianis  ouoad  salutis  initium  opponit  S.  Augast, 
1.  de  DonoPei*sev.  c.  49,  itascribit,  orat.  31,  trac- 


propositumvocatissanctis.  Propositum  cum  adestpro-      tans  illud  Ghri8ti,se(i  quibusdatum  est,  multipiicem- 
prium,  vocatum  te  facit,  Quod  exspectari  a  Deo  ait  ^  que  haereticum  afifectum  verbis  illis  prave  detortii 


propositum  nostrum,  et  voluntatem,  illud  ipsum  est 
quod  Valerianus  dixit,  nostrum  est  velle.  Quod  autem 
Gyrillus  a  Dei  liberalitate  et  beneficentia,  posito 
asscnsu  nostro  atque  proposito,  perfici  desiderat  ini- 
tia  nostra,  et  fructus  ex  floribus  consequi,  agnoscit 
quod  Valerianus  affirmayit.  Dei  «w  per/ic«r«.  Exspe- 
ctari  porro  voluntatem  ait  Gjrillus,  non  nudam  aut 
ex  se  mitium  dantem  humanffi  saluti,  sed  prsBven- 
tam,  et  cum  gratia  praeoperante  cooperantem.  Ei 
enim  sic  subs^equenti  divinam  prsBventionem,  ube- 
riora  auxilia  et  perfectio,  et  omnia  bona  rependun» 
tur  a  muneratore  liberalissimo,  a  quo  esse  human® 
yoluntatis  praBventionem  splendidissime  traditidem 
Gvrillus,  catech.  16,  agens  de  Spiritu  sancto,  quem 
Magnum  Prxsulem  et  graliarum  parochum  (appella- 
Uone  illi  gemina  qua  apud  S.  Ambr.  lib.  i  de  Spiritu 
sancto,  vocatur  Prxsul  benedictionum  Dei)  nostris 
▼oluntatibus  afflantem,  et  ad  omnia  pietatis  opera 
prsBvenientem  elegantissime  describit. 
6.  S.  Basilius,  in  cap.  vi  IsaisB,  ad  illud  :   Quem 

mittam^  ita  loquitur :  Observaet  exactam  disciplinam      ^ ^ ,  — 

et  circumspectam  prudentiam  dicendi,  quce  veridicum  C  Moysididt  Deus  :  Miserebor  cujus  misertus  fuero,et 


subjacentem  depeUeusiAptitudinemquidem  aliosdiii 
vel  majorem  vel  minorem  nabere  ipse  quoque  concedo: 
csDterum  ad  perfectionem  adipiscendam,  aptitudinem 
sotnm  minime  sufficcre  contendo.  Rationem  enim  em 
quoe  eam  excitet,  ut  natura  inopus  prodeat;  quemad' 
modum  silex  ferropulsatus,  ataue  itaferrumfiat.  Cm 
audieris  Quibus  datum  est,  adde  Volentibus  daimeii 
atque  iis  qui  ea  animi  propensione  sunt;  etenim  cutf 
iltud  aums,  non  est  volentit  neque  currentis,  sed  ni- 
serentis  Dei,  idem  tibi  existimandum  eenseo.  Quodsa- 
lutis  adeptionem  ait  dari  a  Deo  volentibus,  idem  est 
ac  si  diceret,  nostrum  esse  velle,  Dei  autem  perti- 
cere.  Et  tamen  quam  b»c  non  pugnent  cum  iDitio 
salutis  ex  Deo,  hquet  ex  illis  qusB  statim  subjuog:it, 
probans,  et  ex  Apostolo  Rom.  ix,  eruens  ipsum  quo- 
que  velle  nostrum  ex  Deo  esse. 

9.  S.  Ambrosius  cui  in  sincera  gratiee  assertione 
7 1  testimonium  saepe  perhibet  S.  August.  ut  epist. 
107.  et  1.  de  Grat.  Ghristi  c.  44,  etl.  de  DonoPcrseT. 
cap.  8  et  13,  et  19,  et  23  accommodatisse  in  rem 
nostram  loquitur  serm.  10  in  psal.  cxviii,  ad  t.  4 : 


prophetam  addecet.  Duobus  tmim  propositis  sermoni 
bus,  unica  satisfacit  responsione.  Quem  mittam,  et 
quis  ibit  f  Ecce  ego  sum^  mitte  me.  Non  jam  adjecit, 
ET  Eoo  iBO.  Siquidem  susceptio  istius  apostolicx  Le^a- 
tionis  penes  nos  sita  est,  ot  a  nostro  pendet  arbitno ; 
confirmare  autem  ad  perfecitonem,  ejus  est  qui  infu- 
sione  aratise  nos  corroborat  Dei,  Ita^e  Isaias  per  id 
guod  liber^aB  et  electivaeeratvotuntatts,  respondit  :Ecce 
eao  sum,  mitte  me.  Quod  autem  erat  gratiae,  reliquit 
Domino,  ut  qui  proprise  conscius  infirmitatis  non  est 
ausus  poUiceri  se  iturwn.  Hoc  quid  aliud,  quam  quod 
Valerianus  djxit,  nostrum  est  velle,  Dei perftcerer 

7.  Gregorius  Nyss.,  Basilii  Magni  frater,  is  quem 
omnes  Patmmpatrem  vocant  (ait  Epiphan.  diacon. 
in  sjnodo,  actio.  6,  partit.  5),  libello  de  scopo 
Christiani,  libersB  voluntatis  et  gratieB   necessarium 


misericordiam  proestabo,  cuimisericordiampraslitfrO' 
Igitur  non  est  volentis,  neque  currcntis,  sed  misereniii 
Dei  est.  Forte  dicas,  Ergo  non  debemus  vel  velle  w» 
currere.  Atqui  negliaenles  Deus  deserere  eonsuevU. 
Non  ergo  hoc  dicit,  sea  quid  diccU  consideremus.  Non 
volentis,  neque  currentis  hominis  perseverarUia  est. 
Non  est  enim  in  homxnis  potestate,  sed  miserentis  Df* 
est  ut  possit  complere  quas  cceperit.  Vides  ab  Ambrosio 
vetle  tribui  polestati  nominis,  complere  autem  sitc 
perficere  et  perseverare,  ascribi  Deo.  Non  plus,  ant 
aliter  dicit  Valerianus.  Est  et  alius  apud  S.  Ambroj 
sium  egregius  locus  in  calce  epistolae  ad  Justum  (et 
est  epist.  63.alias  lib.  i,  epist.  10)  :  Incrementa,  Uf 
quit,  per  naturam  quae  divini  habet  gratiam  J^^^^.f' 
consummationem  et  perfectionem  Deus  dat,  idest  liW 
prmtantissima  et  divinaTrinitatisnaturaetsubstoM' 


nexum  egregie  tradens,  nostrum  esse  velle,  Dei  per-  w^  tia.  Nonsumit  tncrtfwientopro  augmento  aotprofectu 
ficere,  preeclare  docet.  Multis  enim  adhortans    ad      reijam  conditae,  sedproinitioet  primaproductione, 

et  m  eum  sensumusurpavitpauIoanteilludApostou 


crescendum  in  sanctitate,  et  collaborandum  spiritui 
gratisB  adjuvanti,  haec  habet  praeter  castera  :  Corpo- 
ris  certe  augmentum  ad  increscendum  non  in  nobis  si- 
tum  est;  haudquaquam  natura  ex  hominis  sententia  et 
libidine  staturam  metitur^  sed  suo  ipsiusmet  impetu  et 
necessitate  :  animi  vero  in  ortus  renovatione  modus  et 
decus,  quof  spiritus  gratia  targitur,  per  ejus  qui  ac- 
ceptus  est  studium,  a  consilio  nostro  pendent.  Nam 
quanto  magis  labores  pro  pietate  extenait,  tanto  etiam 
magis  animi  magnituao  itmut  extenditur ;  et  sempiter^ 
nam  vitam  atque  ineffabitem  quae  in  ccelis  estlaetUiam, 
ejusdem  spiritus  gratia  concedit :  accipiendi  vero  mu- 
nera  et  dtgnitatem  gratia  fruendi,  amor  per  fidem  ta- 
horibus  obtinet.  Jam  vero  ad  idem  progressce,  operum 
justitia  et  spi  itus  gratta,  in  aua  anima  concurrerunt, 
^am  beata  vita  eertatimcomplent,sedase  invicemdis' 
juncta,  nullum  animce  emolumentum  exhibent.  Etenim 
Dei  gratia  in  animis  qui  salutem  fugiunt  non  potest 


lusurpavitpauIoL.-^  .   . 

I  Cor.  111  :  Neque  qui  plantat  est  aliquid,nequequi  n- 
gat,  eedqui  incrementum  dat  Deus.  HujusmodJ  ei^o 
mcrementa  sanctorum  operum  fatetur  S.  ^'""'^* 
esse  per  naturam,  divini  habentemgratiam  nQU^*"' 
Ipsa  enim  libertas  qua  agere  volumus,  et  Deum  •«• 
qui,  est  magnum  planemunusDei,  tamctsinobiscoDB- 

pertum  a  natura;  consummationem  autem  «^  j**L' 
fecUonemDeusdat.  Quia  supTeii\\vLdquodMtura^^ 
taneo  ingenio  operatur,  ut  surgantseminadivinuus 
dita  (ut  paulo  ante  dixerat  Ambrosius),  id  est  su^^ 
id  quod  potest  de  suo  conferre  natura  ®**^     ^^1 
gratia  praeveniens,  ratione  cujus  Deus  ^^°^"  ^-^ 
et  perficit  imperfectum  nostrum  :  nos,  inquaxn,  p^^ 
movet  ad  fruges  operum  supernaturalium,  <^     . 
in  choaremus  quidem  per  naturam  nudam.  «    „^ 
sum  est  quod  Valerianus  dixit,  nostruDa  esi        » 
Dei  perficere.  Non  est  ovum  ovo  similias. 


TH.  BilTNADDI  APOLOm  PBO  S.  VALBRIANO* 


8SI 


10  S.  GhiTs..  hoia.  i  in  Epist.  ad  Hebr.,  in  mor.,  A     Vereor  autem  ne  alicui  minus  proride  fecisse  yi 


ita  loquitur :  Oportet  nos  eltgere  primum  atuB  bona 
suni,  et  tune  Deut  qua  tua  eunl  intro<kieit.Non  ante^ 
ceUii  nosirastoluntateSynenostrum  kedatur  arhitrium 
Uberum.Cum  autem  nos  elegerimus^muUam  tuincwhis 
affert  auxiliationem.  Et  mox :  Nostrum  eligere  tan- 
ium  est  et  velle,  Dei  auiem  efficere,  et  ad  perfectionem 
perducere.  Idem  sonant  qu»  babethom.  ITinJoan,, 
ad  illud,  Conversus  Jesus  et  videns  eos  sequentes,  etc. 
Sic  enim  scribit:  Hinc  admoneri  possumuSf  Deum 
9uts  in  nos  beneficiis  nostras  non  prmenire  voluntates, 
Med  a  nobis  indpiendum  esse.  At  cum  nos  prompto  pa- 
rcUoque  animo  ad  suscipiendam  gratiam  exhtbemus. 
iUHC  multas  nobis  offert  salutis  occasiones.  Et  hom. 
42  ad  pop.,  tractans  illud:  Ne  desiiltL  enim  legit)  in 
eommotianem  pedem  tuum.Non  disit,  Ne  commovearis, 
sed  Ne  des.  Igttur  in  nobisest  dare,  non  in  uUo  altero. 
Nam  si  stare  velimus  stabiles  et  immoti,  non  commovS' 
bimur.  Quid  igitur  ?  In  Deo  nikH  est  f  Omnia  quidem 


dear,  qui  ad  Valerianum  expurgandum,  ejusque  do- 
ctrioam  liberam  Semipelagianismo prsBstaDdami  ad- 
ducam  Ghrysostomum,  quem  tetra  hac  fuligine  obli- 
tum,  immo  Cassiano  discipulo  erroris  auctorem 
fuisse,  tentaTitjamolimTbomasBraduardinuslib.  II 
de  Gausa  Dei  cap.  11,  et  recentiorum  non  nemo^  ut 
Anianus  prefat.  in  homil.  Chrysost.  iu  Matth.  quem 
refert  et  approbat  Sixtus  Senens.  lib.  t  Bibl.  annot. 
lOi  (quamquam  apud  ipsum  Anianum,  ego  quidem 
nihil  tale  lego,  sed  contrarium  potius  non  obscure 
deprehendo) ;  Mol.  i  p.  q.  44  art.  13  d.  41 ;  Tol.  in 
eap.  Ti  Joan.  annot.  20  ;  et  qui  ad  omuespro  Chry- 
sostomo  excusationes  obsurdescit  Vasq.  i  p.  d.  89  c. 
4  et  d.  91  c.  8  et  9. 

Mirabile  tamen  mihi  semper  visum  est,  quod  guam 
calumniam  Chrysostomus  abip8is72  Pelagianisnon 
est  passus,  eam  a  catholicis  post  tot  sascula  sustineat : 
ita  ut  cum  Pela^ani  loca  Chry sostomi  pro  suo  errore 


in  DeOf  sfdnon  itautliberum  in  nobisarbitriumvtoU'  ^  de  peccato  origiDis  tam  studiose  colIigerent,et  catho 


iur.  Si  igitur  in  Deo  sunt  iniqui,  cur  non  accusat  f 
Propterea  dtxifUe  liberum  in  nobis  arbitrium  violetur, 
In  nobis  igitur  et  in  Deo  sunt.  Oportet  enim  nos  prius 
eligere  bonayet  Ule  stia  tunc  inducit,  Nostras  non  pro^ 
veuii  voluntates,ne  nostram  temeretl  libertaiem.  Cum 
vero  noe  elegimtts,  tune  maignum  nobis  affert  subsi- 
ditm.  Et  hincextricat  dubium  ex  istis  Apostoli  yer- 
bit  Gom.ix:  Non  est  volentis^  etc.  ,qu8B  yidentur  falsa, 
si  etin  nobis  est  salus  nostra.  Praeter  primam  enim 
iiloram  ferborum  explicationem,  quod  scilicet  Apo- 
stolus  ea  rerba  ex  persona  adversarii  protulerit  ob- 
jicieodo  ac  interrogando,non  asserendo,  subdithanc 
secundam ;  Dici  et  illud  potest,  quod  cujus  est  am^ 
plitts,  totum  esse  dicit.  ffostrum  enim  est  eligere  et 
velle,  Dei  vero  expedire  et  ad  exitum  adducere.  Quo- 
niam  iUius  itaque  pltis  est,  totum  illius  esse  testaturf 
seeundum  humanam  locutus  eonsuetudinem.  Nam  et 
nos  itafaciamva.  Quale  qaod  dico.  Domum  cedi/icatam 


licis  opponerent,  ot  D.  Augustinus  contra  Julianom 
testatur^  in  hac  tamenparte  ita  ceecutiTerint.ut  non 
agnovennt  errorem,  qui  apud  eum  tam  creber  est, 
juxta  doctores  allegatos.  Quid  quod  exstant  apud 
Ghrysostomum  tam  crebr»,  tamque  ingeminatm  ac 
perspicuss  assertiones  initii  salutis  plane  ^tuiti,  nt 
omnemnlane  hujus  in  eo  erroris  Yel  snspicionem  abs- 
tergantf  Omitto  homiliam  de  Adam  et  ETa,  quse  ex- 
plicatissime  continet  catholicam  degratia  doctrinam. 
contra  Pelagianos  eorumque  reliquias.Eam,  inquam, 
homiliam  omitto,  auia  est  dubius  Chrjsostomi  partus 
et  (saltem  quoad  aliqua  ex  Coelestini  epistola  ad  epi- 
scopos  Galliae  inserta)  supposititius. 

Disertissime  tero  et  conceptis  yerbis  expressam 
apud  Chrysostomum  prasTentionem  gratuitam,le^ere 
licet  in  plerisque  indubitatis  ejus  fetibus,  ac  nomma- 
tim  hom.  19,  et  22,  et  23,  et  28,  et  30,  in  Genes  , 
quibuslocis  prfleviam  etnostrasprecesantevertentem 


bene  videmus,  et  dicimus  totum  est  artificis,  licet  non  G  gratiam  aperte  admittit;et  pucihre  hom.i2  in  1  Cor. 


totum  ipsius  sit,  verum  et  operariorum  et  Domini  qui 
materiam  suppeditavit,aliorumque  multorum.  A  ttamen 
quoniam  plus  contulit,  illius  totum  esse  dicimus  ,  ita 
profecto  et  hic,  Et  rursum  in  multitudine,  ubi  multi 
mnt,  omnes  esse  dicimus;ubi  pauei,  neminem.  ita  et 
Paultis  ait  :  Non  volentis,  neque  currentis,  sed  mise- 
rentis ett Dei.  Deivero  magnahicfacit.  Unum  quidem 
ne  extollamur,  Sive  curras,  sive  festines,  inquit,  ne 
tuum  esse  putes  meritum.  Nisi  namque  supernum  asse- 
quaris  favorem,omnia  nequidqtiam.Tamen  elarum  est, 
(mod  optatum  asseqtieris,auandiu  curres,^ndiuvoles. 
Non  hocitaquedixtt,  qtioain  vanum  mmmus,sed  qttod 
in  vannum  eurrimus,  si  totum  nostrum  esse  putemus, 
nisi  Deo  plus  assignemus.  Nec  enim  totum  Deus  suum 
esse  volutt,  ne  sine  catisa  nos  coronare  videatur  \neque 
rursus  nostrum,  ne  in  arrogantiam  dilaberemur.  ftam 
si  minorem  habentes  parlem  altumsapimus,quid  si  to- 
fttt5  auctores  euemus  f  Tandem  post  multa,  tractans 


ad  illud  :  Quid  habes  qtiod  non  aceepisti  f  et  hom.l3 
ac  44,  et71.  in  Joan.,  ethom.  4  de  Laud.  Pauli,  et 
hom.  5  in  Ii  ad  Thessal.,  ac  hom.  1  et  8  in  Epist.ad 
Philip.  et  luculenter  in  ps.  cxur  ad  illud  :  Domine, 
quid  est  homo  qtiiamnoluisti  etfethomil.70  inMatth. 
ad  illnd  :  Exi  etto  in  plateas,  ubiad  diligentiara  no« 
strampertinerestatuit  tantum  quae  subsequunturTO- 
cationem  ex  gratta  factam  et  mere  liberaliter  collatam . 
Homilia  quoque  24  in  epist.  ad  Hebr.,  cum  dixisset 
obserrationem  mandatorum  pluris  esse  debere  Chri- 
stiano  quam  miracula^rationem  reddit,quod  miracula 

Suidemsint  pura  Dei  munera,obserTatio  autem  man- 
atorum,  post  Dei  donum,  etiam  nostri  sit  studii.  En 
post  Dei  dontm,  id  est  post  prseTentionem  dirinam. 
Nam  de  gratia  comitante,  eoipso  quod  comitans  est, 
non  diceretur  proprie  ac  vere,  quod  post  Dei  donum 
nostri  sit  studii  benc  agere.  Egregie  item  hom.  28  in 
Ep.  ad  Heb.  adillud  :  Asptcientes  inatictorem  fidei. 


illud :  Lavamint,  mundi  estote,  et  st  ft^erint  peceata  D  PlaneTerbo  diTinam  prseTentionem  tradit  illustnssi- 


vestrasieut  purpura,  sicut  nivem  dealbabo^Ma.  enim  le 

S*t,  subdit :  Vides  quodpriores  nosi]^sos  oportet  mun- 
\re,  et  tum  Deus  emundat.Cttm  enim  dixissetprius : 
Lammini,  mundi  eslote,  tunc  subdidit  :  Ego  deaU- 
babo. 

Locum  ex  hom.  32  Operis  imperfecti,a  DD.Thoma 
et  BonaTcnt.  allegatum  tamquam  Chrysost.,  supra 
jamprotulic.7.Bstet  alius  pulcherrimus  locus  hom. 
de  septem  Machabsis ;  cst  n.  44  tom.  I  Grsecol.  lib 
Deus  ita  loquens  inducitur :  Non  talis  agonolheta  ego 
sttm,  ut  certaminis  exttuminaliqtuieertantium  mrttUe 
eoMtituam,  sed  ipse  assisto  luctantibtis,  et  atixilitm 
prabeo,  et  manumprcebeo  athletis  meis.  Et  qttod  est 
proprii  arbilrii  libirtate  suseipiunt  de  bonx  voluntatin 
affectu,  utpro  legibus  meis  et  nominemeo  dimicent,td 
in  victoram  ipsis  procedere,  mei  est  auxilii.  Simiiia 
alibi  apud  Chrysostomum  non  semel  leguntur,  qus 
planc  similia  sunt  iis  quee  in  Valeriano  insimulantur 
srroris. 


me  ac  explicatissime,  hom.  83  in  Matth.,  adillud  : 
Antequam  gallus  cantet. 

Quare  merito  pro  Cbrysostomo  a  calumnia  hac  in 
parte  purgando  certant  Hierem.  Copstantinop.  in 
Cem.  Orient.  Eecl.  18  ;Driedo  c.  4  Goncord.^  in  me^ 
dio  ;  Bellarm.  lib.  ti  de  Grat.  et  Lib.  Arbit.  c.  6  ; 
Fons.  VI  Metaph.  c.  2,  q.  5,  sect.  10  j  Suar.  1.  ude 
Prwdest.  c.  8  ;  Justin.,  in  c.  u  ad  Philip..  ad  illud  : 
Deus  est  qui  operatur,  et  alii  pleriqne.  Immo  Domi- 
nicus  Soto,  in  c.  i  adRom.,  adillud,  Qui  prcedesti" 
nattu  est,  Ghrysostomi  in  hoc  puncto  crimioatores, 
impietatif,  Driedo  autem,  loco  notato,  magnce  tmpu- 
dentioB, dsanneii.  Itaque  de  sana  hac  in  parte  Chryso- 
stomi  doctrina,  non  Tidetur  dubitandum.  Ac  proinde 
quam  explicationem  adductis  ex  eo  locis  concedimus 
eamdem  uni  simili  locoapud  Valerianum  negare  non 
est  ffiquum. 

11.  S.  IsidorusPelus.  Chrysostomi  discipulus.lib. 
Ti,  epiit.  171,  ita  icribit :  Non   solum  ea  qtus  non 


813 


TB.  RAYNAUDI  APOLOGIA  PRO  8.  VALERIANO. 


m 


Bunt  in  noiirapote$tate,  ut  tuvir  sapiem  arbitraris ;  A 
ied  ea  quoque  quprim  non  mmue domini,  si  non  mor 
gna  auxilii  copia  nobis  a  divina  Provtdentia  adveniat, 
non  poterimus  ad  perfectum  finem  exitumque  perdU' 
eere.Aderit  autem  id prcesto omnino  iis  hominiousqut 
absque  tergiversatione  ac  proetextu  ullo  ea  qwe  penu 
se  sunt  inferunttnihilqueeorumqwBad  illudimpetranr 
dum  conducerevidentur  proBtermiltunt,  Priora  Tcrba 
aperte  ferunt,  Dei  esse  perficere  ;  posteriora  autem 
nostrum  esse  telle.  At  oe  hsBc  ToHtio  Tiribus  natur» 
ab  eo  ascribi  censeatur,  audi  qusBsubjicit :  Nam  di- 
vina  Providentia  quw  non  volentes  excttat,  et  hortatur 
ut  velint  ;profecto  eas  ^i  volunt,  omniaque  faeiunt  et 
Bollicite  a^unt^omnino  tn  ipsumproeclarefactorumsub- 
vehet  fastigium.  Et  apertissime  lib.II,epist.72:Coantta 
praeuntis  aivim  auxiliifaeultate  quisquivult  et  lahorat 
atqueomnia  movet  [nequeenim  nuda  voluntas  sufficit), 
tum  addiscit,tumfructumedit,tumsalutem  assequitur. 
Videsis  prsBterea  ibid.,  epist.  266,  etl.  iii,  epiit.  S7i. 

12.  Hilarius  diaconus,  is  quemS.Hieronymus  dia-  ^ 
log.  adrersus  Lucifer.  or6i5  Deucalionem,  obindu- 
ctum  anabaptismum  nominaYit,in  Commentariis  in 
Paulum  (qui  perperam  Ambrosio  ascribuntur,  cum 
sint  istius  Hilarii,  ut  notavit  yir  eruditus  in  edit.  Lo- 
Tan.  ad  lib.  it  diTi  Au^ustini  contra  duas  epist.  c.  4) 
perspicue  prsiTitValeriano  ad  illud  Philip.ii :  Deus 
est  gut  operatur  in  vobis  velle  et  operari  pro  bona  vo- 
luntate ;  sic  enim  habet :  Apostolus  Deum  bonos  cona- 
tus  adjuvare  testatur.  Omnem  enim  gratiam  semper 
reportat  adDeum,  ut  nostrum  sit  vetle,  perficerevero 
DeL  Nec  potest  opponi  schisma  aut  etiam  hsBresis 
huJus  Hilarii.Nam  quoad  negotium  grati8B,et  qu9Bad 
Pela^anos  spectant,  catholice  sensit ;  alioqui  S.  Au- 
gustinus,  lib.  it  contra  duas  Epistc.  item  4,  non 
protulitset  contra  Pelagianos  locum  ex  his  Commen- 
tariit  iii  c.t  ad  Rom . ,in  explicatione  Terborum  illo- 
Tnm :  Inquoomnes  peccaverunt, Ei  cum  alleget  hos 
CommentariosnomineS.  Hilarii,  non  inanis  mde  de- 
sumitur  conjectura  de  Hilarii,  hujos  resipicentia  et  G 
reTocatione  ad  Ecclesiam  et  usquequaque  Teram 
fidem.Quod  enim  S. Auguttinus  communitate  nomi- 
nis  deceptus,a8cripserit  Hilario  PictaTientlhos  Com- 
mentarios,  et  idcirco  eorum  auctorem  TOcaTerit 
tanctum  Hilarium,  nimit  pingue  ett^  et  Augustini 
nare  ac  tolertia  indignum,in  tanto  stTii  et  tcripUo- 
nit  ditcrimine,  praBtertimque  com  S*  Aoguttinus  non 
ignoraretipsummet  Commentariorum  illorum  aucte- 
rem  in  cap.  3  prioris  EpittoltB  ad  Timoth.  te  Da- 
mati  pontificit,  hoc  ett  iptiut  prope  Augustini 
8Bqualemprodere,quodbelllecumHilariidiaconi8Btat6 
contentit,  non  item  cum  aetate  Hilarii  PictaTiensis. 

i3.S.Hieron7mu8,cujut  degratia  doctrinam  contra 
Rufinum  de  Semipelagianitmo  sutpectum,  approbat 
Gelat.  c.  Saneta  Ronusna,  et  epittola  7,  quse  est  ad 
epitcopot  Piceni;  item  qui  dialog.3  adTersusPelag. 
profitetur  te  doctrinsB  diTi  Augustini  de  gratia  adhaB- 
rere,et  Ticistim  a  D.  Augostino  pro  catholica  doctri- 
na  contra  Pelagianos  profertur  lib.  i  contra  Jul.c.2,  D 
et  ]ib.ii,tub  finem,  ubi  de  faltis  rumoribus  a  Pelagio 
jactatit  adTersus  S.  Hieron^mum,  quasi  ei  tanquam 
amulo  invidisset ;  sanctus,  mquam,  Hieronymut  ita 
tcribit  dialog.  8  conira  Pelag.  :  Hoc  esto,  baptismum 
prwterita  donare  peccata,  non  futuram  seroare  justi- 
nam,  quce  labore  et  industria  ae  diligentia,  et  semper 
super  omnia  Dei  clementia,  custoditur,  ut  nostmm  sit 
rogare,  illius  tribuere  quod  rogatur ;  nostrum  inci- 
pere,  illius  perficere  ;  nostrum  offerre  quod  possumm, 
illiuB  implere  quod  non  posjmmus.  Rursus  infra  in 
eodem  dialogo  :  Ubi  misericordia  et  gratia  est,  libe^ 
rum  ex  parte  cessat  arbilrium,  quod  in  eo  tantum 
est,  ut  velimus  aique  cupiamus,  etplacitis  iribuamus 
assensum,  Jum  in  Domtni  potestate  est,  ut  id  quod 
cupimus  73  quod  laboramus,  ae  nitimur,  ulius 
ope  et  auxtlioimplere  valeamusAdem  in  c.ni.Ezech.ad 
illud :  Etaperui  os  meum,  haBC  habet:E^o,tn^i7  pro- 
nheta,aperui  os  mcum,  quia  mihi  dictum  est,  Aperi  os 
luum  et  comede.  Aperts  ore  Dotninus  largitus  est  cibos, 


ut  initia  volwUatis  in  nobissint,et  perfeotionemaDo- 
mino  consequamur.  Non  estenim  votenlis,  neque  cvr- 
rentis,  sed  miserentis  Dei.  Attamen  et  velte  et  auren 
nostri  arbitrii  est.  Et  lib.  ii  in  JoTiD.  :  Sicut  inbonis 
operibus  perfectorest  Deus.non  est  enim  volentis.nequs 
eurrentiSfSed  miserentis  Dei  et  adjuvantis  ut  peroenir$ 
valeamus  ad  calcem :  s\c  in  maHs  atgme  peccatis,semim 
nostra  sunt  incentiva  et  perfectio  dtaboli.  Item  io  epi- 
ttola  ad  Theodotium  et  alios  anachoretat,  ageoi  di 
ttodio  eTadendi  e  tsBcoH  tenebris  per  tupernatoralei 
actos,  ait :  Et  ante  dixeram  prasens,  et  nune  per  tit- 
teras  votum  indicare  non  eesso,  quod  mens  mea  mni 
ad  id  studium  eupiditate  rapiatur.  Nam  vestrum  e$t, 
utvotuntatem  sequatur  effectus :  Meumest,  velim;oke' 
crationum  vestrarum  est,ut  quod  velim  et  poMtm.Nempe 
qoia  exorabitit  mihi  aoxiliom  Dei,  cojotett  perfieere. 
Qoid  loco  Valeriani  magis  genoinumf  ldem,epist.8: 
Hon  est  volentis,  neque  currentis,  $ed  Dei  miserentis. 
Ei  tamen  velle  et  nolle  nostrum  est ;  ipsumque  quod 
nostrum  est,  sine  Dei  miseratione  nostrum  non  tst, 
Nemo  umquam  calumniatus  est  catholico  dogmati 
de  ioitio  salutis  plane  gratuito  adTersari»  coin  tam 
conttanter  D.  Hieronym.pro  gratia  pugnet  adTertai 
ejut  hostet,  pertpicueque  epitt.  8,  tob  medioin,  Dei 
mefriadem  docet  qoomodo  accipicnda  tint  hsBc  qui* 
bot  dicit  nostrum  esse  Telle,  Dei  Tero  perfieere : 
Velte,  inquit,ef  nolle,  nostrum  est  ^-ipsum  quoquequoi 
nostrum  est,  sine  Dei  miseratione  nostrum  non  est.  Bt 
in  epist.  ad  Ctesiphon  :  Ve//e  et  eurrere  mevm  eif, 
sed  tpsum  meum,  sine  Dei  semper  auxtlio,  non  erit 
meum.Dicitenim  idem  Apoetotus,  Deus  estqmoperor 
tur  in  nobis  et  vette  et  perfieere. 

44.  S.  Augutt.,  lib.  i  Retract.  cap.  23,  et  lib.  de 
PrflBdest.  SS.  cap.  3,  utrobique,  excutiens  locam  ex 
ea  quam  junior  ediderat  expositione  quaromdam 
praepositionum  Epistolse  adRomanos.diserteadmiltit 
Tcre  et  catholice  dici  nostrum  esse  velle,  Deiveroper- 
fieere  ;  quamTis  corrigat  quod  insuper  in  iilis  pro- 
positionibus  dixerat  nostrum  est  eredere ;  quia,  noo- 
dum  (ot  fatetur)  bene  discussis  gratieB  arcaois  exlsti; 
mabat  cum  eas  propositiones  exponeret,  actum  fidei 
non  esse  ex  gratia,  sed  esse  natursB  fetum.  Itaqoe 
absolute  retractat  quod  in  ea  expositione  dixeral 
prop.  61,  nostrum  esse  quod  eredimus;  quod  auUm 
honumoperamurillius  est  qui  credentibt^datSpirituM 
sanctum.  Admittit  autem  tamquam  catholicam,qaod 
ibidem  addiderat :  Nostrum  est  credere  et  velle,  ^ 
autem  dare  eredentibus  et  volentibus  facultatem  oei^ 
operandi  ;  quia  de  Tolitione,  tametsi  supernatorali 
(oualis  ea  estquffi  ad  credendum  interTcnit)  recie 
dicitur  quod  nostra  sit,  propter  arbitrium  voluntalUt 
ut  ibidem  addit :  quam^is  etiam  Dei  sit.ratione  gra* 
tiffi  diTinffi  Tolontatem  prsparantis  et  roborantis. 
Qoatenos  aotem  credere,sobsternitor  Tolitioni  nostnB 
per  qoam  inducitor;8ic  etiam  ipsom  credere,nostram 
est,  qoia  non  fit  nisi  Tolentibos  nobis.  Hoc  sensu  ei, 
ot  ait.  hac  regola  serTata,  agnoscit  Aogustinus  iocii 
allegatis  Terissime  dici  oostrom  esse  TeIIe,Dei  vcro 
facoltatem  perficiendi  slve  operandi  tribuere. 

lisdem  locit  ratom  habet  Taldeoue  commendw. 
quod  in  iisdem  propositionibus  in  62  dixerat :  t/W 
post  voeationem  voluerimus^non  sufficit  ^^^^^Jj^ 
et  cursus  noster,nisi  et  Deus  vires  currentibuM  P^^J^ 
et  perducat  quo  vocat.kc  deindesubjunxit:MaMfesim 
est  ergo  non  volentis,  neque  currentis,  sed  mtsereni 
Dei  esse  ""'^'^  k^.»»^M^MM»M»»t.m.  /\^m>%mwtr%n^rixstfnumes*' 

At  hoc  i 

nanum  ku9tsuui<M#ak««*  vAtvrAio.  Ai»ua  -^-  -  i^ 

nostram  agnoscit  Au^ustinus  sItc  Tclle  ."^^'^^iLjjii 
negotio  salulis,  et  huic Tolitioni accedere ^^^^^.^. 
perfectionem  a  Deo  ffratiffiauctore^t  coosunj'"*^?"! 
quod  unum  dixit  Varerianut.Proindeque  si  ^*'?"JJJ 
criminatio  subsittat,  D.  Augustinus,  si  Deo  P' j^^' 
Semipelagianismi  daronandus  eritin  eo  ^upJ"  ^j 
in  Retractationibus  prodilo,  circa  P^^P^^^^:{ar  ei 
plane  genuinam  qu®  apud  Valerianum  *^^."l  f^- 
confiisnatur  in  Ub.  de  Prffidett.SS..ubi  maxune'«^ 


ergo non  volentu,  neque  currenits,  sea  w»»*p» ^" 
\  esse,  quod  beneoperamur.  Omnino  verissmumes' 
hoc  idem  plane  est  cum  tententia  qo®  ^f^yzL 
lum  intimulabatur  erroris.  Nam  et  ▼olunwe 


825 


TH.  RATNAUDI  APOLOGIA  PRO  S.  VALERIANO. 


8S« 


TebatexagitatioSemipelagianoram.coDtra  quos  liber 
ille  extrema  D.  August.  aetate  ex  instituto  scriptus 
est. 

Ejusdem  D.  Augustiui  locus,  in  q.  68  et  83,  lucu- 
lentns  admodum  est.St^tits^inquit,  magno  gemitu in 
dolore  pcBnitendi  misericordia  Dei  dignusfuerit,  non 
ipnusest,guisirelinqu€retur,interiret;sedmiserentis 
Dei.guieiusprecibusdolotHbusquesubvenit.Parumest 
enim  velle,msi  Deus  mtsereatur;sed Deus  nonmisere' 
iur  qui  adpacem  vocat,  nisi  mluntas  pracesserit  ad 
pacem.  Hanc  prsecessionem  Yoluntatisad  pacem  Dei, 
non  excludere  misericordiam  Deipraeyenientem,  de- 
claratipseS.  Augustinuslib.iRetract.cap.26,  locum 
propositum  recognoscens.  Igilur  cum  Yoluntatem  ad 
periectam  animae  pacem  diTinitus  concedendam  pr»- 
cedere,  pacem  autem  illam  8ubsequi,idem  plane  sit 
ac  dicere,  noitrum  esse  velle,  Dei  vero  perficere,  in- 
telligit  omnino  S.  Augustinus,  Yelleilli  nostro  prseire 
divinum  donum  gratuitum,  idque  non  negan,  cum 
dicitur  a  nobis  sumi  exordium  IibereTo]endi,autno- 
Blnim  esse  velle. 

Suppetit  praeterea  insignis  locus  ex  D.  Augustino 
qasest.  9  inExod.,  ubi  tractans  illud  Dei  adMojrsem  : 
Sednune  vade,tu,et  egoaperiam  os  tuum,  et  instruam 
te  qua  locuiurus  es,  eumque  locum  componens  cum 
loco  psalmi  lxix,  quo  Deus  hominem  mvilat  ut  os 
dilatet  et  aperiat,  Deo  ipso  os  dilatatum  impleturo, 
itadisserit :  Satis  hicapparet,  non  tantum  instructio- 
nem  oris,sed  ipsam  etiamapertionem,  adDeivolunta- 
tem  et  gratiam  pertinere.  Non  enim  ait :  Tu  aperi  os 
tuumei  ego  instruam  te,  sed  utrumque  ipse  promisit, 
aperiam  et  instruam.  Alibi  autem  dicit  in  psalmo : 
Dilataostuum.et  adimplebo  illud.  Ubi  significat  m 
kominevoluntatemaccipiendiquodDeusdonatvolenti; 
ut  ad  votuntatis  exordium  pertinecU.Dilata  os  tuum^ 
adDeiautemgratiam,  et  adimplebo  illud.  En  diserte 
assignatum  voluntati  (utique  anteccdenter  prseventffi 
et  concomitanter  adjutse)  exordium  consensup  liberi, 
Deo  autem  adimpletionem.  Quod  enim  ea  prfieventio 
illudque  adjutorium  non  proponatur  expresse  eo 
psaloii  loco,  sicut  proponitur  in  aliis  verbis  ex  iv 
Exodi,  parumrefert,quiaquodsubticetur,non  idcirco 
negatar.Itaque  volontas,  asserente  per  Psaltem  Spi- 
ritu  sancto,  et  interprete  D.  August.,  suppositis  divi- 
nis  aaxilis  antecedentibusetcoraitantibus  admanum 
positis,  prffibet  exordium  cudendi  liberi  consensus, 
quo  vnlt  accipere  quod  Deus  donat  voIenti.Eo  sensus 
aaiem  exoraio  posito,  factaque  per  hominem  ea 
apertione  et  dilatatione  oris,  Deus  adimplens  sive 
perfidens  non  deest.  Videsis  in  eamdem  sententiam, 
philosophantem  egregie  Augustinum  74  serm.  7  de 
Yerb.  Apost.^  sub  initium,  ubi  accipienoam  gratiam 
diTiDflD  bonitatis.vult  aperiri  ab  hominesinumvolun- 
taiis,  et  hominem  monet  ut  Deus  velit  ei  quod  petit 
dare«accommodandam  ipsi  homini  esse  voluntatem 
ad  accipiendum.  Et  libro  contra  Epistolam  Funda- 
menti,  cap.  1  in  ipso  fine:  Nostrum  fuit  vetle  has 
partes  expetere,Dei  est  volentibus  et  petentibus  donare 
(mod  bonum  est.  Haec  tam  genuina  sunt  iit  quae  apud 
Valerianum  calumnis  patent,  ut  non  videam  sitne 
gatta  gutts  similior. 

15«  Eucherius  Lugdunensis^autquisquis  aliusauctor 
homil.  11  de  Paschate,  perperam  Eusebio  Emisseno 
inscript»,  respondcns  percontanti  cur  Deut  salulem 
hominis,  eo  quo  perBcitur  modo  sanxerit  exsequen- 
dam,non  autem  jure  supremi  dominii  hominem  libe- 
rando  et  obstipum  jacentemque  subvehendo  adglo- 
riam,  htec  habet  praeter  cstera  :  Iniquissimum  videtur 
utqui  cecideraivotuntariuserigeretur  invitus.Vides 
quus  dignantissimimedict  studium  infirmi  sui  reguirit 
assensumfPer  tiberumarbitrium  est  exceptaeaptivitas; 
perliberum  rursusarbitriumeratrestituenda  libertas, 
Dominusenim  <juijanuam  reserat,etiamsollicitudinem 
pulsantis  exspeciat.  Pulsaniis.inquam;  nam  ubi  la  bore 
studuerit  reparare  quodperdidit,nec  damnum  rei  per* 
ditce,  necfructum  senixet  restitutds.  Beneficium  non 
potest  custodire  qui  nescit  desiderare.  Periclitatur  muM- 


A  raniisdonum,sinoninveniat suscipientiseffectum.Ei 
mox :  Boc  elaborat  divina  Providentia , u  t  quia  eonsen' 
sus  crimen  intulitperdHo,voluntas  meritum  conferat 
acquisito,  ei  deootio  reparati  justitiam  reparatoris 
oi/enda^ ;  utique  dum  homini  pro  bona  sua  voluntate 
benigne  facit,  perficitque  et  consummat  quod  homo 
adhibito  dum  taxat  affectu  inchoaverat  ,con  rerens  quod 
suum  est.  Ita  enim  fcrunt  quse  retulimus,  suntque, 
sin  minus  verbis,  at  saltem  sensu,  eadem  cum  illis 
quae  apud  Valerianum  purgamus.Et  utrorumqne  sen- 
sus  est  cpem  toties  jam  profero  :  nempe  hominem 
divinitus  lavitatam.prffibere  prius  ratione  assensum, 
pulsare,  et  velle;  idque  contuentem  Dcnm  cooperari 
nomini,  et  opus  perncere  ad^uo  voluntntem  illexit, 
ac  ne  per  ingruentia  discrimma  avertatur  a  recto, 
providere  coelestes  suppetias,  quibus  voluntas  robo- 
retur  atque  fulciatur  adversushostilesimpetusetin- 
testinum  dissidium. 
Ne  vero  quis  Eucherio  (si  is  est  homiliae  auctor),ob 

B  affinitatem  cum  Hilario  Arelatensi,  Semipelagianis- 
mum  impingat,  expendat  illa  ex  hoin.  9  quibus  bre- 
vius  eamdem  doctnnam  proponens,aithominem  non 
fuisse  compellendum.sed  ducendum  ad  salutem :  ut 
sua  voluntaterepararetur,  qui  sua  voluntate  cecide- 
rat,  essetijue  locus  et  virtuti  et  remunerationi,et  id- 
circo  hommem  a  Deo  non  abripi  per  vioIentiam,sed 
per  benevolentiam  sollicitari  et  erudiri  in  vitam  : 
Quia  benignitas  provocantis  etiam  meritum  desiderat 
acQuiescentis,  et  dignantissimi  mediei  studium  infirmi 
sutrequiritassensum.  Non  poteratcoecinniusetaper- 
tius  divinam  prffiventiooem  testatam  dare,8eque  Se- 
mipelagianismi  tunc  maxime  vigentis  labe  eximere. 
Alius  ex  Eucherio  locus  in  hanc  rem  expensione 
dignus  habetur  homil.  3,  ad  Monachos,  sub  finem  ; 
sic  enim  scribit  prseter  caetera  :  Ubi  vidierit  Deus  de- 
votionem  animi,ardentiorem  insinuabit  affecium,  et 
quantumnosaddideiHmusadstudium,iantumilleap- 
ponetad  adjutorium  ;quantumnos  apposuerimusad 

n  dHigeniiam^ettantum  tlleaddetadgloriam.Quihabet 
dabttur  iUiM  superabundabit .  Et  alio  loco  dicit :  Posux 
adjutorium  supra  potentem.Esec  eidem  reprehensioni 
patere  videri  possunt,  cui  verba  apud  Valerianum 
suspecta.  Nam  Deum  adjuvarepotentem,etappetere 
adiutorium  ad  8tudium,etafrectuminsinuare,ub]de« 
votionemviderit,idemsonare  videtur  quod  illaVale- 
riani :  nostrum  est  velle,  Dei  perfieere.SensviS  l«m«n 
Eucherii  est  omnino  cathoiicus,  et  probe  cohaeret 
cum  gratuita  preventione.Nam  scopns  ejus  est.  do- 
cerc  quo  plus  bomo  collaboratgratiaB  Dei,eo  ampho- 
rem  qusestum  facere,  magisque  semper  ac  magis 
ditescere.  Ita  tamen,  ut  velit  initium  laboris  a  Deo 

J^rseveniente  factum,  cui  propterea  tantum  laboris 
ructum  ac  qusestum  hominis  vult  ascribi.  Sic  enim 
paulo  ante  verba  proposita  loquitur :  Sanetus  adhuc 
sanctificetur,  quotidie  addamus  admerita,  nee  denobis 
aliquidprmumamus,  quiaDeiest  omne  quodpossumus. 
Et  statim  post  verba  qu»  antea  retulimus  tamquam 
|v  suspectajta  concludit,aperte  elucns  omnem  in  verbis 
"  illis  suspicionem  :  Gratia  ergo  de  gratia  nascitur,  et 
profectusprofeetibuiserviuntflucra  luerisMmenta 
meritis  lucrum  faciunt  ;ut  quanto  quisplus  acquirere 
coBperit,  tantoplus  coneiur  et  deleeteturacquirere,ut 
aequisiiionis  lucrum  acquirendi  nutriat  appetitum. 
Qaem  ergo  catholicum  sensum  posteriora  et  antcriora 
Eucherii  verba,  intermediis  illis  juae  Valeriani  loco 
affiniadiximus,aperte  ferunt,  quidni  verbis  Quoque 
Valeriani,cam  nihil  apud  eum  obstet,  aptare  liceatT 
16.S.  Dorotheus  diviniB  gratiflB  frequens  assertor, 
cuiS.  Theodorus  Studita,  viretsanctissimus  etdoctis- 
simus,  ac  suo  tempore  fidei  in  oriente  columen,  in 
Testamento,num.  i,  testimonium  perhibet  sinceris- 
simse  ac  catholicissimae  doctrinae  in  omnibus  scriptis, 
ita  loquiturdoctr.  lOn.  2:  Deusillum  respicit  ettiben' 
ter  adjuvat,datque  ilti  quietem,qui  viriliter  deeertat,et 
sibiipsivimfacit.Itaquenosipsos,  fratres, cogamus 
compellamusque,  ac  stabiie  fundamentum  jaciamus^ 
velimusque  tandem  quod  bonum  estj^am  etsiperfecti 


^^ 


8»7 


m  lUTNAUDI  APOUOGIA  PBO  S,  VAUSRIANO. 


nondum  sumu$,perfeetionm  tatnen  ipsam  v€lle,et  quod 
bonum  e$tappetere,principium  et  fundamentum  est 
nostrxsalutis,Simulacenimvellec(Bperimus,ccepimus 
auxiliante  Deo  et  pugnare.Non  deerit  qui  nos  adpa- 
randas  virtutes  adjuvet.modo  ipsidecertemus.Proinde 
quidam  ex  Pntribusfrequenterdiceresolebat:Da  san' 
guinem  etaccipe  spintum,  Boc  est,  certa,  contende, 
enitere,  et  habitum  procul  dubio  virtutis  acquires. lu  his 
Terbis,  seDtentia  quae  in  Valeriano  male  audiebat, 
multipliciter  continetur.  Ut  enim  Deus  hominem  re- 
spiciat,  ut  Dei  adjutorium  accedat,  ut  Deus  quietem 
det,  et  ad  perfectionem  perlingere  contin^at ;  Tult 
Dorotheus  hominem  fundamentum  suse  salutis  jacere, 
et  velle  ac  appetere  quod  bonum  est,  cui  Tolitioni 
spondet  non  defuturum  Deum,  et  prsestito  per  nos 
sanguine,  hoc  est  sndore  et  conatu  nostro,  ut  ipsemet 
interpretatur  doctr.  i  1 ,  contestatur  non  defore  diTi- 
nam  gratiamacspiritum.etsubsecuturam  perfectio- 
nem  ad  quam  connitebamur.  Similiterque  doctr.  44  : 
Incipe,  inquit,/br/i  antmo  etfideconstanti  erga  Deum. 
Ostendeillianimituipropositumacstudium,  etadesse 
ilii  procul  dubio  senties  aiucilium  illius  ad  recte  ager^ 
dum  et  cum  virtute. 

Hsec  siapudS.Dorotheum  eademseTeritateaccipe- 
rentur,  qua  criminator  accipi  Tult  apud  Valerianum, 
et  sensus  esset,  conatui  ez  mera  libertatis  Ti  naturali 
humanisque  Tiribus  conceptosubjungi  Deum  opitula- 
torem,ea  dispositione  pellectum,  adducentemque  ad 
perfectum;  male  omnino  S.Theodorus  Studita75  te- 
atamentum  Ecclesiae  moriens  reliquisset,  nihil  in  S. 
Dorothei  doctrinis  contineri  contra  rectam  et  sanam 
fidem.  Est  enim  error  ezploratus  et  jam  compertus 
S.  Dorothei  seTO  (hoc  est  sub  annum  Ghristi  360), 
multoqiie  magis  tempore  S.Theodori  Studitse  (idest, 
anno  Gnristi  800),asserere^atiam  divinam  subjungi 
humano  labori  tamquam  dispositioni.  Itaque  sensus 
Dorothei  is  est  quem  Valeriano  similiter  loquenti 
dedimus  :  nempe  homini  ei  gratia  et  per  gratiam 
dJTinitus  prsemissamoperanti,ac  fundamentum  ulte- 
riorum  et  uberiorum  auxiliorum  per  bonum  usum 
priorum  jacienti,  rependi  a  Deo  spiritum  ;  et  Deum 
accedere  consummatorem  operissuppeditationegra- 
Uffi  largioris  ac  concessione  perscTerantiee,  quse  ho- 
mini  a  Deo  ozspectanda  est  ultra  Tocationem. 

S.  Gregorius  papa,  referente  S.  Zacharia  Romano 
pontif.,epistola6,ad  S.  Bonifacium  Mogimtinum  (ex- 
stattomo  II  Decret.Epist.fum.  pontif.  et  inter  Epist. 
S.  Bonifacii  post  137),  hsec  Terba  habet :  Bonum 
opus  sit  in  voluntate,  ei  cum  Deiadjutorio  eritin  per* 
feetione.  Non  aiium  S.  Greg^rium  quam  Romaoum, 
allegari  ibi  a  S.  Zacharia^persuasissimum  habeo.Ne* 
que  enim  Pont.Rom.  scriblens^alium  Gregorium,  sine 
addito  aliqno  discriminanteadduceret.  Prfleter^uam 
quod  fuit  ille  pontifex  S.  Gregorio  addictissimus^ 
ejusque  Dialogos  Grsece  Tertit,  ut  refert  Photius.  Ubi 
is  locus  apud  S.  Gregorium  Magnum  legeretur,  hosi 
alias  ambi^uus.  Nam  loco  duo  S.Gregorii  quibus  ea 
Terba  contineri  notat  Serarius  in  scholiis  ad  S.  Boni- 
(kcii  Epistolas,  nihil  talereTeracontinent.  Sed  post- 
ea  deprehendi  eum  locum  haberi  hom.21  in  Evang., 
sub  initium.  Et  quamWs  is  iocus  nullibi  apud  S.  Gre- 
gorium  occurreret^indubie  tamen  habendusessetger- 
manus  S.  Gregorii,  quia  de  fide  S.  Zachari»  pontifi- 
cisin  alle^ando  S.  Grefforii  locoydubitare  non  licet. 
Et  quanrns  ali^uis  perfricteauderetdiffiterieaTerba 
esse  S.  Gregorii^  sola  S.  Zachari»  pontificis  auctori- 
tas  ad  plenam  eorum  indemnitatem  satis  superque 
esse  posset.  Itacjue  locus  allegatus  duorum  sanctis- 
simorum  pontificum  auctoritate  communitur.  Hinc 
quanta  tutela  accedat  Valeriano,  qui  non  aliud  dixit 
quamhi  fidei  magistri,  nihil  attinet  exponere.  In  epi- 
stola  40  Hormisdse  papae,  quee  est  ad  Anastasiam  et 
Palmatiam  (est  34  m  tom.  I  Epist.Decretal),  in  hu- 
jus  Pontificis  epistolarum  serie,  habentur  Terba,  loco 
proxime  citato  Talde  affinia.  Heec  nimirum  ;  Bonse 
voluntatis  studium  divinaesempercomitaturprosperi' 
ioHs  effectus. 


iV  S.  Ildephonsosiserm.l  de  Assumpt.initio :  Sit  fMi 
bona  voluntas  in  affectu,  eritvro  certo  Dei  adjviorium 
mprov^ntu. QuidclariustQuidValerianidictosimiliiu? 
Beda  in  negotio  gratiae  Tersatissimus.  et  D.  Aoga- 
stini  studiosissimu8,tantumabest  ut  TitiumollumiD 
Valeriani  Terbis  qusd  excutimus  subolfecerit,  ut  po- 
tius  q.  13,  ex  Tariis  quae  habentur  tom.  VIII,  ea  pro- 
ferat  ex  libro  Sapientiae.  Sic  enim  scribit :  DetuAo- 
minemfecitperfectum,ettalemscilicetquipmetvelU 
bonum  et  non  velle.Et  hoc  est  liberum  a9'bitrium,velU 
scilicet  etnolle  absolutum.Hocest,vellesuumhomi' 
nis  per  naturam  sic  dicitur  in  Sapientia,  Nottrm 
est  velle,  Dei  autem  perficere.  Nostrum  sciUcet  fer 
naturam.  Et  apostolus :  Velle  quidem  adjaceimHd 
per  naturam  ;  sed  hoc  velle  et  hoc  bonum  deprattaoil 
homo  peccando,  et  quc^i  exstinxit ;  non  tamen  m- 
nino,  Quia  semper  remansit  in  eo  aliqua  scintHla 
boni.  EtfuandoApostolusdixit,  DeusoperaturteUi, 
sic  non  tntelligtmus,  quo  modo  primum  ponat  in  eo 
n  veHe,sed  voluntatem,qux  in  eo  est  per naturamdepra' 
**  vatam  et  quasi  exstinetam  suscitet  et  reviviscere  faciat. 
Sicfacimus  convenire  ista  duo^quodScripturadicit: 
Nostrum  estvetle,et  quod  Apostotus  :Deus  operalw 
vellecum  libero  ar6i<rto.  Horum  quidem  Terborum  cor- 
tex,  nostrumestvelle,  Dei  autem  perficere,  io  libroSa' 
pientiflB  non  comparet.Itaque  expressum  esse  a  Beda 
sensum  necesse  est ;  fortassis  loci  iliius  ex  cap.  u, 

auo  pronuntiatur  Deum  cum  magna  reTereotia  doa 
isponere.  Nempe  quatenus  antecedenter  prffiveatoi 
atc[ue  pulsatos  cogitatione  etsuaTitate  non  libera  di- 
mittitnobis  ipsis,  nostrumque  liberumTelle,  siTe  oo- 
stram  ad  actum  elicitum  conseasus  determinatioDem 
prsestolatur,  perfecturus  quod  illa  tuierit.  Fortassis 
expressit  locum  illustrissimum  de  Libero  Arbitrio. 
ex  cap  .XT  Ecclesiastici  ,qui  liber  cum  sit  sapientalis,  io- 
terdum  appellatur  Sapientia.  Quidquid  Terositde 
Scripturse  loco,quo  Beaa  propositam  sententiam  ex- 
pressam  censuit,sufficit  in  praesentia  eam  Beds  foisse 
,  certam  et  plane  catholicam,  cum  etiam  a  Spirita 
^  sancto  dictatam  existimarit.  Diserteenim  quodprias 
dixerat  haben  in  Sapientia,  mox  subdit  naberi  io 
Scriptura ;  ut  proinde  non  possit  quis  existimare  Sa- 
pientiam  a  Beda  primum  memoratum  esse  libram 
sapientis  alicujus  scriptoris  non  canonici. 

47.  S.  Damascenus,  orat.  3de  Imaff.,  tradeDipn* 
mum  genus  eorum,  quibus  potest  adoraUo  deferri, 
ait  eo  contineri  sanctos :  Qm  pro  virili  eonformeisi 
reddiderunt  Deo,  suamet  voluntcUe  et  ctestinatopnr 
posito  per  cohabitantem  et  cooperantem  Deum;  fw 
et  vere  dii  nuneupantur,  sed  adoptione,  non  natu- 
ra.eic.Boc  primuni  a  libertate  pendet  propositi;^  vo- 
luntatis.Deinde  omniqui  certadeliherationeetav^ 
destinationeproponit  bonum,Deus  eooperaiurin  ho- 
num.  Idem,  1.  ii  Fid.  Orthod.  c.  29:iViMse  oporttt 
electionem  agendorum  innosiraessepotesiate,finef^ 
autem  bonum  in  Deicooperationemjusteeooperanteui 
quirectaconscientia  bonumeligunt,  secundumprx- 
[)  scientiam  ejus.  Quem  interpres  Tertit  finem  bonorum, 
aeque  Tertere  poterat,  aut  etiam  debebat  perfectio- 
nem.  Neque  enim  eo  Damasc.  locopotestsermoesie 
de  causa  finali,  ut  per  se  patet.  Vox  aotem  Gweca 
tAo?  quamibi  adhibetDamascenus,noncausamtan- 
tumfinalem,sed  aliaetiammultasignificat ;  interqne 
ea  perfectionem,  ut  notaTit,  qui  de  Tocis  illiuspol/o- 
njmia  agit,  Stobaeus  in  Eclogis  ethicis  capite  3,  id»* 
tio.  Idcirco  addens  nuplias  Dorice  dici  ti>o«,  vei 
quod  juTentutem  perficiant,  tcI  quod  Tirum  mulicn 
sociatum  perficiant ;  qua  ratione  pronubam  JunoDem 
perfectam  dictara  obserTat.  Itaque  aperte  Damasoe- 
nus  idipsum  ait  quod  Valerianus,  nostrum  eue  vn\» 
et  eligere,  Dei  perficere, 

Marcus  eremita,  tractatu  de  Paradiso,  Jn*«"^ 
tione  ultima :  Jubet  Deus  ut  homo  imprimis  cognoicoh 
et,cum  cognoverit,ametac  votuntatemdepromaii 
autem  mens  exerceatur,laboremperferat,autopiaei^ 
quodperficiai,gratia  Domini  targitur  votentt  et  cr^ 
denti.  Quarevoluniashominisesivelut  auxilit^^^^ 


9tlQ 


TH.  RAT^tAHDl  APOLQG^  PBO  S.  VALEBIANO. 


m 


iura  insitumt  qua  absenU  ne  Deus  quidem  quidpiam 
operalur,  tametsi  facuUate  non  careat,  quod  fit  obar- 
bilriihumani  libertatem .  Igitur  operisperfeciiOy  Dei:  vo  • 
luntas  auiem^hominis.Non  esiopus  Marci  et  Valeriaoi 
Terba  conferre,  iamgenuina  sant,  immo  tam  eadem. 
Tantum  opponi  potest  hunc  quoque  Marcum  admo- 
dum  morbosumcenseri.Hocego  quoadalianuncnon 
excutio.  In  hoc  tamen  puncto  plane  sanut  est.  Nam 
ubi  S.  Macarium  homil.  37  fere  eztcripsit,  in  verbis 
qii«e  76  ante  postremam  hanc  interrogationem  ha- 
bentor,  aperte  Iradidit  gratiam  praeYenientem.  Num 
quam,  inquit,  existimes  te  prcevenisse  Dominum  in  vir- 
tut0,  ex  ejus  sententia  qui  dicit :  Ipse  est  qui  operaiur 
in  nobis  et  velle  et  perficere  pro  bona  voluntate. 

18.  Strabus  Fuldensis,  in  Glossaordiaaria  in  capite 
111  Ezecb.  ad  illud :  Et  aperui  os  meum,  describens  eo 
locoS.  Hieronymum,  ita  scribit :  Aperto  oreDominus 
cibos  largitur :  ut  irUtia  voluntatis  in  nobis  sintfet  per- 
teeiionem  beatitudinis  a  Domino  eonsequamur.  Non  e$t 
enim  voientis,  neque  currentis,  sed  Dei  miserentis 
Velle  iamenet  eurrere,  nosiri  est  arbitrii.  Haec  aperte 
sont  eademcum  illis  qu»  leguniur  apud  Valerianum; 
et  cum  Strabus  ea  apud  Hieronymum  lecta  sua  fece- 
rit,  satismoDstraYiinullum  se  in  eis  errorem  subodo- 
ratum. 

Hieophjlactus,  qui,  ut  liquet  ex  (inefatione  in 
Evaogelium  Matthffii,  et  ex  Gomment.  in  caput  xxii, 
ad  illud  :  Mulii  sunt  vocati,  catholicissime  de  salutis 
initio  et  gratia  prsevenienie  sensii.  Tamen  in  capite 
IX  ad  Romanos,  ad  illud  :  Non  est  voleniis,  hiec  rerba 
habet :  Videtur  hic  iiberum  arbitrium  tollere  AposUh 
lus.  At  illud  non  agit  :  Non  quemadmodum  de  domo 
dicimus:  Totumest  artificis,  eum  interim  opushabeat 
materia,  et  cooperaloribus  ipsum  adjuvaniibus ;  aita- 
men  quia  rei  consummatio  ab  iilo  pendei,  dicimus  : 
Totum  hoc  iihuSj  nimirum  fabri  est,  vel  eam  domum 
isie  faber  condidit.  .\on  dissimili  ratione  et  nosira  vo- 
luniate  indigei  Deus.  Attamenquia  ilie  comummat  ei 
perficit,  dicimus,  Toium  hoc  Dei  est.  En  Deus,  juxta 
Theophjlactum,  in  negotio  saluiis  consummaiet  per- 
ficit :  non  accedil  tamen  consummator  quin  inierve- 
niat  nostra  Tolunias,  qua  non  praesupposiia,  non  co- 
operareiur  nobis,  neque  consummaret  aut  perflceret 
salotem  nosiram.  Quid  aliud  dicit  Yalerianus  7  Re- 
colatur  locus  supra,  num.  9,  adducius  ex  Chrjrso- 
8tomihom.42,  ad  pop.,  quam  Theophjlactus  aperie 
defloravii,  etesse  quam  proposui  ejus  mentem  erit 
extra  dubium. 

19.  FhiloiheusConsiantinopol.,  orat.  in  ieriiamje- 
juniorum  Dominicam.de  crucis  Adorat.,  expendens 
iUud  Ghristi :  Siquis  vult  venire,  satis  fuse  aperit  di- 
yinum  consilium  in  relinquendahomini  poiesiate  suce 
Toluntatis  in  negotio  saluiis  suffi,tandemque  conclu- 
dit :  sunmiam  digniiatem  ac  preiiosiiatem  bonorum, 
qos  nobis  Deo  obaudientibus  paraia  suni,  in  causa 
esse  cur  vi  trahendi  non  simus,  praesertim  cum  ea 
quffi  accipiuniur  cum  necessiiate  ac  Ti  non  diu  perse- 
Terent.  Tum  subdit:  Hacdecausa  non  cogit  Christus^ 
ted  si  quis  vuii  sequi,  eum  vocat^  eumque  admitiit.  Si 
Muerttis,  inquit,  et  audieriiis  me.  Prius  esi  velie,  et 
tum  demum  audire.  Si  non  voluerimtis,  neque  audire 
poierimus  :  omnes  entm  virtuiis  ei  vitii  functiones  in 
volnntaie  nostra  siia  sunt.  Nec  aliier  Joannes  Xiphi- 
linus  iiem  Consiantinopol.  pairiarcha,  orat.  de  eo- 
dem  arffumento,  iisdem  prope  Terbis  locum  illum 
Isaiae  adducens  ad  propositorum  Chrisli  consiliorum 
illusiraiiooem :  Per  IsaiamymqaiUdicit.  Si  volueritis 
et  audieriiis  me.  Pritu  enim  velle  oporiei  ac  ium  au- 
dire,utpro  nostraparie  liberi  simus.  Ibi  enim  ex  eo 
quodnoiimus,fit  ut  non  audiamus.Sic  omnis  beaiiiudo 
et  pcena  doiorumque  perpessio  a  nostra  iibera  poiesiate 
profkisciiur.  Uterqoe  aperte  profecit  ex  Chrjsos- 
tomo,  orat.  de  eocfem  argumenio. 

In  horum  auctorum  dictis  quae  retuli,  non  modo 
primo  loco  staiuiiur  Telle  ]iberum,quod  in  Valeriano 
Tocatur  in  suspicionem,  sed  eiiam,  ^uod  durius  est, 
Tocatio  yideiur  subjungi  liberae  Tohiioni,  quaienua 


A  auditio  quae  Tocationem  assectari  Tidetur  pottposita 
ab  illis  est  Toliiioni.  Quasi  Toliiio  vocationem  adTo- 
cet  aut  impetret,  ut  dixii  eiiam  S.  Ambros.  lib.  i  de 
Cain  cap.  8,  agens  de  vocatione  Zacbsei,  quem  ait 
impetrasse  ut  vocareiur.  Qnm  multo  duriora  sunt  iis 
ex  parte  aliqua  similibus  quae  iam  severe  accipiuniur 
apud  Valerianum.  In  horum  ergo  auciorum  focuiio* 
nibus  velle,  quod  jacitur  tamquam  fundamentum  pri- 
mum  totius  subsiructionis  ulterioris,  non  estita  pri- 
mum,  quin  divinae  motioni  anteriori  ex  (jua  produ- 
ctum  est  insedificetur ;  sed  tantum  dicitur  prius 
respectu  divinae  gratise  cooperaniis,  et  rcliqui  pro- 
gressus  consequeniis  :  est  autem  plane  posierius  di- 
vina  gratia  excitante  ad  volendum,  sivo  vocatione 
qnae  non  impetraiur  prontomnino  prima,sed  tantum 
prout  expressior  vel  uberior ;  aut  pront  sollicitai  ad 
ulieriora  opera  bona,  connexa  cum  primo,  ex  divina 
gratia  mere  liberaliier  concessa,  et  nullis  bonis  ope- 
ribus  impetrata,  praeelicito.  Ei  auiem  eaienos  primae 

g  volitioni  Deus  adjun^t  quod  suum  esi,  et  perfectio- 
nem  nostri  illius  initii,  nempe  graiiam  coo{)erantem 
ac  subsequeniem,  quibus  nosirum  illud  rudimenium 
ex  divina  praeventione  excitatnm  confovetur,  et  ad 
perfectum  adducitur.  Quidni  longe  moIHus  locutum 
Valerianum  eodem  modo  accipere  liceat,  equidem 
non  video. 

20.  S.  Bernardus,  lib.  de  Interiori  Domo  cap.  68 : 
Potestatis  nosirce  est  divince  inspircUioni  acquiescere^ 
et  qucB  ad  salutem  nosiram  periinent,  eiigere  ei  seaui. 
Divini  vero  muneris  est  ut  vossimtu  adipisci  quoa  se- 
quendo  cupimtis  consequi.  Hsec  cum  senientia  quam 
apud  Valerianum  male  audire  volunt  tam  genuina 
sunt,  ut  non  sit  facienda  conteniio.  Nec  referi  quod 
eodem  capiie  Bernardus  tam  diserie  asiruat  necessi- 
taiem  gratiae  praevenientis,  doceatque  nullam  esse 
humanam  indusiriam  sine  Deigratia  ;  et  esse  in  nobis 
libsriatem  ut  veleligamus  vei  sequamur,  sedadmonente 
prius  Deo  et  invUantead  salutem.  Nam  auod  D.  Ber- 

Q  nardus  expliciie  dixit,  hoc  alii  Paires  eoaem  modolo- 
cuiiquoadposterioraillaverba  non  excluserunt,  sed 
subintellexeruni,  ut  saepe  osiendimus. 

flugo  Victorinus,  I.  deSpiritu  et  Anima  (ipse  enim 
censetur  verus  ejus  operis  parens),  cap.  48,  eadem 
verba  quae  nunc  ex  Bernardo  desciipsimus  adhibei 
ac  proinde  in  eamdem  remurfferipotest.  Ante  utrnm- 
que  eodem  modo  locuius  est  Kabanus  lib.  iv  de  Uni- 
verso,  c.  10.  Omnes,  ut  supra  etianx.  cap.  7  num.  5, 
noiabam,  profecerunt  ex  lib.  de  Eccies.  Dogmat. 
c.  21,  cujus  auctorfuit  Gennadius,  qui  proindeaeque 
poiuisset  adduci,  si  constaret  illud  caput  non  esse 
alicujus  catholici  scripiorisadditamentum  ad  Genna- 
dium,  vei  corrigendum  (est  enim  de  Semipelagiana 
fuli^ine  suspectus),  vel  explendum.  Video  meaperi- 
tis  ridendum,  si  admoneam  hunc  Gennadium  esse  il- 
lum  Massiliensem  qui  sub  annum  Chrisii  490  floruit, 
nonautem  illum  Gennadium  Scholarium,  qui  Constan- 
iinopoli  sedit  anie  annos  plus  minus  ducentos,  sub 

Q  annum  scilicet  Chrisii  1440,etpro  Ecclesiae  Romanae 
ac  Graecae  concordia  strenue  egit  in  concilio  Floren- 
tino.  Quominus  tamen  id  obiiermonere  supervacuum 
non  sit,  facit  peritia  criminatoris,  apud  quem  mille 
anni  iamquam  77  cU^s  unus ;  et  idcirco  Gennadium 
libri  de  Ecclesiasticis  Dogmaiibus  auctorem,  vocat 
Gennadium  Scholarium. 

Rupertus,  libro  in  Josue  capiie  x,  tracians  explo- 
ratores  a  Josue  missos,  sic  habei :  Non  et^go  quis- 
quam  ullo  in  negotio  tanium  de  ccelestibtis  prcesumat 
prcesidiis,  tU  non  eiiam  ipse  sibi  prior  adsit  vigilando 
pro  facultaie  ingenii,  laoorando  ptv  poriione  viriii. 
Nam  sicut  minimce  fidei  est  de  divints  dubitare  pro* 
missiSfSic  minice  temeritatis  vel  prcesumpiionis  estece» 
lestem  per  miracuia  prcBstolari  opem,  otiose  sedendo 
manibus  composiiis.  Uominis  namque  est  incipere^  Dei 
aulem  perficere  Quid  clarius?  ouid  Valeriani  dictis 
quaein  suspicionem  vocaniur  afnnius  ?  Neque  tamen 
Rupertus  umguam  Semipelagianismi  noiaius,  vel 
uicumque  insimulatus  est.  Immo  explicatissime  ac 


83i 


TH.  RAYNAUDI  APOLOGIA  PRO  S.  VAAEMANO. 


8$) 


creberrime  catholicum  do^a  de  perpeiaa  gratise  di- 
viDse  auxiliatricis  prsevcntioueapudeum  est  reperire. 
Locum  Tcro  in  hanc  rem  totam  ipsis  solisradiis  scri- 
ptum  legere  est  libro  ejus  x  de  Omciis  c.  S,  ubi  quo- 
modo  et  praeTentio  Dei  sit  necessaria,  et  tamen  no- 
strum  sit  Telie,  Dei  perficere,  egregie  aperit. 

21.  Laurentius  Justinianus,  lib  deContemp.mundi 
c.  3,  cum  preemisisset  noscendum  esse  tantum  libe- 
rum  arbitnum  esse  nostrumproprium,  caetera  autem 
siTe  naturaiia,  siTe  gratuita,  esse  Dei  munera,  con- 
cludit  in  hunc  modum  :  Virtutes  et  meHtorum  cu- 
mulo»  et  liberi  arbitriia8$en$ucreantur,  Dei  nihilomi' 
nu$  cooperantevirtute,qu(B  HberumarbitriumjuvcU.Esk 
liberum  arbitrium  ejusque  partum,  electionem,  bea- 
tus  hic  doctor  ait  esse  no$trum  proprium;  Deo  autem 
tribuit  perfectionem  per  cooperationem  gratiam  ad- 
juTantem,  quod  plane  idem  est  ac  si  cum  Valeriano 
dixisset,  nostrum  es$e  velle,  Dei  vetx>  perficere.  Et  ta- 
men  fuiste  Laurentium  JusUnianum  in  negotioffratiflB 
usquequaque  sanum  et  catholicum,  patet  ex  illo  ipso 
capite  quod  adductum  est.  Et  optime  etiam  ex  Fasci- 
eulo  Amoris  c.  8»  sub  finem,  et  ex  lib.  de  DiscipL  et 
Perfect.  cap.  23. 

Non  pigebit  tot  sanctis  doctoribus  sanctam  virgi- 
nem  a  Deo  eruditam  subtexere ;  cum  apud  Deum,  ut 
non  Judseus  aut  Graecus,  serTus  aut  liber,  ita  neque 
mas  aut  femina  sit.  B.  Hildegardis,  quam  sanctus 
Bexnardus,  et  multi  magni  prsesules,  ipsique  etiam 
summi  pontifices,  propt€£rcGelestem8apientiam,datis 
ad  eam  litteris  coluernnt,  respondens  ad  qusestionea 
Wiberti  monachi  Gemblacensis.  aperte  agnoscit  Dei 
esse  perficere  bona  opera  qu»  nos  Toluerimus.  Sic 
enim  habet  ad  qusestionem,  QuiJ  proprium,  quid 
commune  habeant  gratia  et  liberum  arbitrium :  Gra- 
tia  Deiet  liberumarbitriumhoccommunehabent.quod 
homo  tn  $ci€ntia  boni  et  mali,  utrumgm  et  bonum  et 
malum  ad  operandum  eligere  pote$t :  et  quod  ffer  piro- 
prietatem  liberiarbitrii  secundum  gu$tum  et  deeiderium 
cami$  qucsnunquam  coaciue  dimittere  pote$t,elegeritt 
hoc  diabolo  adjuvante  perficit,et  quod  $ecundum  volun' 
tatem  animce  elegetnt,  hoc  gratia  Spiritu$  $ancti  adju- 
vante  perfieit. En,  liberum  arbitrium  pote$t  eligerequce 
Deo  adjuvante  per/icit ;  quod  ipsum  est  a  Valeriano 
dictum,  no$trum  est  velle,  Dei  perficere. 

Haec  qnse  retulimus,  et  similia  quse  apud  Patres  oc- 
curruntl  ita  omnes  accipiunt  ut  graTissimos  Patres, 
hoc  estflorem  ecclesiasticse  eruditionis.  Semipelagia- 
nismi  non  damnent :  sed  pro  arsumento  de  quo  agunt 
▼ariis  Tiisbenigne  exponant.  V.  g.,  ita  ul  Toluerint 
no$trum  es$e  velle,  Dei  vero  perficire,  quatenus  diW- 
nitus  Tocati  atque  praeTenti  libere  assentimur,  cum 
possemus  non  assentiri,  eoquod  etiam  post  Tocatio- 
nem,  ut  expresse  dixit  Chrysost.  hom.  4  de  Laud. 
Pauli,  simus  domini  consensus  nostri ;  quamTis  ad 
perficiendum  et  exsecutioni  plane  mandandum  bo- 
num  propositum,  necessaria  sit  gratia  diWnitus  con- 
ferenda.  Vel  certe  ita  ut  noluerint  hominem  diTinitus 
preeTentum  prsstarc  libere  Deo  consensum,  et  sic, 
ejus  esse  Telle  ;  Deum  autem  homini  libere  Tolenti 
cooperando  perficere  effectum  primse  Tocationis.  Vel 
praeterea  ita  ut  tantum  concedant  homini  ex  se  et  ex 
Dudis  naturae  Tiribus  operanti,  imperfectam  boni  to- 
litionem,  ^uab  ne  remote  quidem  disponat  ad  justi- 
tiam  ;  et  idcirco  Dei  sit  egestatem  nostram  hone- 
stando  perficere  in  nobis  per  gratiam  quod  num- 
(^uam  ex  se  prsestaret  natura.  Qui  omnes  sensus,  et 
81  qui  sunt  alii  supra  tacti.  eximunt  Patres  e  calum- 
nia,  quamTis  sempcr  non  meminerint  gratuitse  pr»- 
Tentionis,  eo  quod  non  id  agereiit,ut  ae  seipso  dixit 
D.  Augustinus  i  Retract.  cap.  9,  excusans  suum  si- 
lentium  aut  certe  parcitatem  memorandi  gratiam  in 
libris  de  Libero  Arbitrio,  quos  ante  exortam  hseresim 
Pelagianam  conscripserat.  Non  inquam,  id  agunt 
Patres,  utubiTis  omniadicant,  sed  pro  subjcctama- 
teria  quod  ad  lectoris  Tel  auditoris  eedificationem 
confert,  hoc  proponunt.  Reliqua  quamTis  taceant, 
non  iamen  exdudunt.  Ad  hac  normam  exigenda 


A  sunt  Patrum  scripta,  qnoties  Patres  intentt  in  argn. 
mentum  quod  tractant,adjunctum  aliquodminusex- 
plicare  proponunt;quodesseilIisadmodum  frequens, 
notaTit  S.  Anselmus  lib.  de  Sacram.  altaris  cap.  13. 
Nec  potest  sine  ^raTissima  in  Tiros  aeque  doctissimos 
et  sanctissimos  injuria  et  Ecclesiae  probro  negariil- 
lis  hsec  siTC  rcTerentia  siTe  benignitas. 

22.  Quod  ergoin  aliis  Patribus  necessario  facimos, 
quidni  in  Valeriano  seque  fiat  ?  Non  enim  adfersos 
eum  militat  quod  contra  Cassianum  et  Faustumesse 
Tidimus  :  ut  scilicetreclamarint  adTcrsus  eum  Patres 
qui  per  ea  tempora  TiTcbant,  erantque  probe  eonscii 
mentis  ac  sensus  quo  dictum  aliquatenus  lubricum,et 
in  bonam  malamTC  partem  flexile,  fuerat  prolatom. 
Itaque  idem  de  Valeriano,  quod  de  tam  multii  aliis 
Patribus,  similiter  tcI  etiam  durius  locutis,  pronoo- 
tiandum  est.  Immo  quamTis  Valerianus  non  Tersan- 
tur  in  eadem  naTi  cum  tam  multis  aliis  Patribos, 
aequum  foret  sententiam  quee  in  Teruro  aeque  ac  fal- 

3  sum  sensum  potest  accipi,  interpretari  in  bonum  ac 
catholicum  sensum.  Ita  enim  postuIatChristiaDaeba- 
ritas,  et  mititas.  Et  ut  Nazianzenus.  orat  8,  recte 
censuit :  Non  facile  de  alio  nuUum  $u$picatur,qm  nos 
faeile  ad  malum  impetliiur.  Ita  neque  alienis  dictis, 
prseaertim  quae  annositate  incanuerint,  subjacere 
lalsitatem  facile  persuadebitury  qui  Teritatis  etsin- 
ceritatis  ipse  sit  amans,  nec  minus  cum  aliis  agere, 
quam  agi  secum  candide  velit. 

CAPUT  X. 
An  Valerianu$,  Sancti  titulo,  quojamolim  inmss. 
potitur,  exuenau$. 

1  .Quod  olim  in  sua  causa  Madaurensb  philoiophQS, 
hoc  in  Valeriani  negotio,  unius  et  alterius  Tocala 
immutatione  dicere  licet.  Ecqtuindone  vidi$tifam' 
mam,  stipula  exortom,  claro  cwepitu,  largo  fwgort, 
eito  incremento  f  Sed  enim  78  nuitet*ia  levi,  eaduco 
incendio,  nufli$  retiquiis.  Hem  C^ibi  illa  aceusatio  jur- 
C  gii$  inita,  verbi$  aucta,  argumenti$  defecta,nbuipU' 
cen$,  $lrepitu  vigens,  nuUi$  po$t  oequorum  arbitronm 
sententiam  reliquiis  calumnuBpermansura.  Nihil  a  me 
exaggeratum  nihil  oratorie  aut  cum  TeritatisTelcha* 
ritatis  parcitatedictum,intelliguntqui  criminalionis 
Valeriano  quoad  doctrinam  impacts  ortum  etpro- 
^ressionem  edocti,  jusejus  et  OTentum,  inanitatem, 
mquam,  et  infirmitatem,  ex  hac  lucubratiuncula  es 
timabunt.  Nunc  tractandum  superest  alterum  crimi* 
nationis  caput  suprapropositnm,  spectans  ad  Soim^i 
prsenomen.  Quamquam  poterimus  hac  in  parte  esse 
breviores,  non  modo  quia  criminator  unicom  ejos 
fundamendum  profert,  corruptam  Valeriani  doctn- 
nam,quod  satis  hactenusdisjecimus ;  sed  etiamoai* 
heec  criminationis  pars,  non  tam  ipsum  iropetit  Ta' 
lerianum,  in  auem  tuendum  et  purgandum  incombi- 
mus,  quam  alios  quiei  titulum  illum  detulerunU  Se* 
Teritas  tamen  criminatoris,  ejusque  in  re  quam  ac* 
cipere  benigne  licuerat  charitatis  parcitas,  noc  qoo- 
0  que  criminationiscaput  obitcr  et  in  transcursu  attin- 
gere  suadet. 

2.  Indeergoinfertcriminator,  Valerianura  perpe- 
ram  et  cum  fidei  catholicae  injuria  Sancti  titulam 
prffiferrc,  quod  Semipela^anus  cum  fuerit,Ter«san- 
ctitatis,  qure  extra  catholicam  fidem  nulla  est,eiper- 
tem  fuisse  fatendum  sit.  Quod  enim  de  sui  tcmporis 
haereticis  asancto  Irenseo  scriptum  est,  libiTC.  60, 
eeque  in  omnes  quoad  pietatem  et  sanctimoDiam  m* 
torquere  licet  Putativum  est,  et  non  verita$,  mnf 
apud  eo$.  NotaTit  guidem  Origen.,homil.7  in  ^^J^ 
nihil  esse  hsereticis  familiarius  quam  ui  perumbn^ 
$anctitati$  simplicibus  fucum  faciant,  idquc  Augusu- 
nus,  I.  11  adTers.  Litter.  Petil.  c.  18,  diaboli  et  eie- 
ctorum  ejus  organorum  proprium  esse  conflrmaTii , 
tamen  qui  juxta  Teram  definitionem  datam  ab  Bpi: 
cteto,  c.  36  Enchiridii,  probitatis  et  $anctimmx  nmn 
dumtaxat  $unt,  et  reipsa  eo  nominc  a  Patribus  insi- 
gniuntur,  nominatimque  a  sancto  Ignalio,  cpist.v,* 
a  iancto  Cjpriano  epiit.  ad  J«ibwanum,  facue  pro- 


|TH.  RATNAUbl  APOLOGIA  PRO  S.  VALERIANO. 


833 

dunt,  qam  tandem  ait  illa  sanctitai ,  cajos  larYam  de- 
formosissimffi  et  omnibus  modis  foedissimsB  Wtie  ob- 
tendunt.  Non  secus  acille  Alexandrinus  simius,  apud 
Njss.  lib.  ad  Harmonium  de  Ghristian.  Nomine,  ob- 
iectis  nucibus  posuit  personam,  seque  quod  erat  ex- 
liibuit.  Quare  cadit  naud  dubie  hac  causa  Valeria- 
nns,  si  extra  fidem  catholicam,  qu»  unica  est  yera 
et  Ghristiana  fides,  Titam  et  animam  egit. 

Qua  ratione  sanctus  M  aximus  monachus  et  martjr, 
epistola  ad  Petrum  Ulustrem,  contendit  titulum  san- 
eH  Pjrrhoin  hffiresim  prolapso  east  denegandum.  A 
cuncta  enim,  ut  ait,  eecidit  sanctUate,  qui  ab  Ecclesia 
catholieasponte  pr^iliit.  Et  addit.  :  Non  nisi  per  piam 
eonfessionem  et  orthodoxam  fidem,  sanctifieationem 
recipitt  sanetumque  vocabulum .  Liceat  hic  profecto 
dicere,  quod  Fredericus  imperator,  apnd  Tagemo- 
nem,  in  expeditione  Asiatica  legatis  imperatoris  Con- 
stantinopolitani  in^essit.  (Dominus  Tester  Sanctum 
se  appellat.  Mirabiiis  est  sanctitas  qu»  sanctos  Yiros, 
bonestos,  religiosos,  benijgne,  utpote  fideies  nuntios 
in  osculo  pacis  exceptos,  in  quorum  ore  non  est  in- 
Tentum  mendacium  nec  inicjuitas,  subito  consuent 
incarcerare,  et  fame  ac  nuditate  usque  ad  mortem 
macerare.  Lonjge  faciat  a  nobis  Deostalem  sanctita- 
tem  h  Dicere,  mquam,  similiter  liceat,  Valeriani  Se- 
mipelagianismo  supposito,  Apage  sanctitatem  foeda 
haBresi  conlaminatam  !  apage  sanctum  hsreticum  t 
3.  Non  est  tamen  operosum  demonstrare  quanto- 
pere  haec  aceusatio  frigeat.  Absque  Yera  enim  fide 
nollum  esse  sanctitati  iocum,  extra  controTersiam 
est,  ot  noD  sit  opos  in  locum  commnnemexcurrere, 
quo  sanctam  Ecclesiam  catholicam,  unam  et  solam  ; 
hsereticorum  autem  spelasa,  improbitatis  et  nequiti» 
latibula  esse,  planum  fiat.illud  ergodemonstrandum 
faerat,  abfuisse  Valerianum  a  Tera  fide,  qu»  iili,  ot 
eTici,  non  nisi  per  calumniam  et  inanem  plane  su- 
spicionem  abrogata  est.  Kt  ut  cum  parcissimo  chari- 
tatis  criminatore  Valeriani  agam  liberaliter,  demos 
sane  couTictum  ab  eo  fuisse  Valcrianam  Semipcla- 
gianismi,  ita  ut  labis  illias  indeclinabiliter  et  inexcu- 
sabiliter  compertas  habeatur.  Rquidem  quod  de  Fau- 
sto  et  Gassiano  quoad  grati»  negotium  supra  retoli ; 
d^|ue  sancto  Cjpriano  quoad  hflereticorum  anaba- 
ptismum  ; de sancto Chrjsostomoquoad Deipars  Ictcs 
culpas;  desancto  Irenso  quoad  Millenarium  ;deque 
aliis  plerisque  Tiris  sanctissimb  quoad  alias  materias 
in  confesso  est ;  de  Valenano  quoque  dici  queat  er- 
rasse  nimirum  materialiter  et  absque  pertinacia,  non- 
dum  re  tune  aperte  per  Ecelesiam  definita ;  cum  tamen 
h«ereticum  Tereque  fidei  exsortem  non  faciat  assertio 
falsa,  sed  contumacia  et  obfirmatio  adTersus  Eccle- 
siam  fidei  ma^stram,  juxta  insignem  Augustini  do- 
ctrinam  ad  Vmcentium  Victorem,  cujus  maltos  et 

lingues  errores  retulerat  1.  m  de  Origine  Animo  c. 

5.  Absit,  inquit,  ut  te  arbitreri^  haec  opinando  a  fide 
eatholica  recessisse,  quamvis  ea  fidei  sint  adversa  ea- 
tholiex,  si  coram  Deo.  cujus  in  nullitis  corde  oculus 
fallitur,  veraciter  te  aixisse  restpisds,  non  te  tibi  ipsi 
e$u  er^ulvm ;  probari  ea  fum  dixeris  posu,  ac  stu» 
dere  ie  semper  etiam  propriamsententiam  non  tuert,  si 
improbabilts  detegatur  :  eo  quod  tibi  $itcord%,proprio 
damnatojudicio,meliora  magis,  et  quce  sint  veriora  secta- 
ri.  Iste  quijfpe  animus  eiiam  in  dictts  per  ignoraniiam 
firti  catholicis,  ipsa  esi  correciionis  prcemediiaiione  ac 
fraeparatione  caiholicus.  Et  I.  de  Dono  PerscY.  c.  Sl, 
idem  Augostinus  rationem  reddens  consilii  quo  ad 
retractanda  quo  ad  illud  usque  tempus  scripserat  ani- 
mum  appulerat.sibique  inter  scribendum  errores  ali- 
quos  excidere  potuisse  professus,  cujusmodi  sane 
erat  hic  ipse,  in  quo  Yersamur  de  actu  fidei  et  saia- 
iis  initio  ex  natars  Yiribus,  quem  errorem  junior  et 
rerum  gratiae  rudis  docuerat ;  Sed  inierest,  inqait, 
quantum  ei  in  quibus  rebus  erretur ;  et  quam  faeile 
quisque  corrigai,  velquania  pertinacia  suum  defendere 
eonetur  errorem.  Bonce  quippe  spei  esihomo,  si  eum  sic 
pro/ieientrmdiesultimus  tnia  hujusinvenerit,  ut  adji'' 
ciasUur  ei  qum  proficienii  defuerunt,  ei  per/kienaus 


l 


834 

A  quam  puniendus  potiusjudicetur.  Hanc  pro  eo  decore 
quod  Yaleriano  salTum  Yolumus,  excusationem  ne- 
mo  inidoneam  censuerit,  qui  sequus  sestimator  esse 
Yelit  humanse  ad  labeodum  fragilitatis,  diTinseque  in 
nos  benignitatis,  cum  abest  obduratio  animi  m  er- 
rore  quem  imprudens  adieris,  nos  etiam  sciens  yo- 
lensque  retineas. 

4.  At  rigidum  censorem  canae  vetustatis,  et  qui 
parcuscharitatis,  sommo  jure  cum  ea  agere  obfirma- 
Yeritin  re  dequa  agimus,  monitum  Yelim,  consideret 
diligenter,  ne  com  ea  beni^nitatis  parcitate  injuria, 
nec  qualicumque,  sed  irreiigiosa  el  ipsi  coelo  infesta 
adjungatur.  Quam  in  rem,  recoli  Yelim  ex  c.  1  quam 
non  Yaoisoonjecturis  admodum  Yerisimileeffecenmus, 
79  hunc  esse  Valerianum  illum,  qui  ex  abbate  in 
episcopumpromotus,  adomnemsanctimoniam  (quod 
hse  homiliae  docent)  commissum  sibi  populum  mfor- 
maYit,  et  communicatoriis  com  sancto  l!eone  litteris 
frequenter  usus,  plerisque  conciliis  catholicis  sob- 

Q  scripsit,  famamque  suam  adposterossinminos  splen- 
didam,  et  quod  negari  non  potest  aliquatenus  ob- 
scoram,  at  nuUo  saltem  sinistro  rumore  aspersam 
transmisit.  Nec  enim  proditur,  ycI  per  conjecturam, 
qui  ab  omni  retroeeYO  locotus  sit  de  eoYerbum  ma- 
ium.  Quin  etiam  sancto  fine  quicYisse,  et  tabulis  Iy- 
rinensibus  ac  Martjrologio  monastico  stata  die  84 
Julii  insertum  tamquam  coelitem,  iis  indiciis  astmxi- 
mus,  quibus  potiora  et  clariora  non  sunt,  quffi  Yete- 
rum  plerisque  pacificam  servant  possessionem  tituli 
ac  decoris,  de  quo  recens  Valeriano  iis  moYetar. 
Sedquid  perantiquum  longeque  firmissimum  pro  Va- 
leriani  sanctitate  suffra^ium  diutius  premo  ?  Veteres 
mss.  codices,  ex  Sancti  Galli  aiiisque  iilustribus  bi- 
bliothecis  deprompti,  Valerianom  Comeliensem  ha- 
rum  homiliarum  aoctorem,  Sanctum  diserte  indigi- 
tant.  An  non  i^tur  exemplo  non  bono,  nec  absque 
temeritatis  penculo,  tentatum  Yideri  potest  a  Vale- 
riani  criminatore,  de  antiqua  possessione  dejicere 

Q  eum,  cujus  sanctitatem  nullo  firmoargumento,nolla 
Yelprobabiliratione  infirmaYerit,  sola  caliginererum 
Ulius,  quam  asYum  aliis  tam  multis  et  sanctissimis 
et  eruditissimis  Yiris  offudit,  injurie  prsetenta  ? 

5.  Videt  lector  quam  nullo  negotio,  ut  Mamerti  Yer- 
bis  utar,  veritaiis  calor  frigenttum  verborum  pruinas 
iiquefaciat:  nec  necessarium  hoc  loco  esse  ad  illam 
aliam  in  Valerianom  machinfle  declinationem  confu- 
gere,  quce  Yideri  cuipiam  posset  non  intuta.  Nempe 
antiquam  prcenominis  hujuscommunicationem,  non 
esseadprflBsentemCcclcsi»  usum  admittendam.Nunc 

*  enim  non  nisi  plane  vindicati,  ut  cum  sancto  Cjpria- 
no  loquar,  hoc  tituio  decorantur  :  ita  ut  ne  ilh  ipsi 
quidem,  quos  Ecclesia  caelestibus  hoooribus  com  ali- 

2ua  restrictione  prosequitur,  Sancii  nominetur,  sed 
eati  dumtaxal,quamdiu  ea  restrictio  non  amoYetor^ 
eaque  comperendinatione  plensB  ac  omnimodse  sancti- 
tis  eorum  illustrationi  procluditur. 
Alium  Yero  olim  ad  usum  eam  appellationem  im- 
r>  pertiendi  Yigoisse,  nemo  tam  hospes  est  in  Patrom 
jibris  aot  in  ecclesiastica  historia  ut  ignoret.  In  ipsis 
enim  Ecclesi»  cunabulis,  Christiani  omnes  hoc  no- 
mine  condecorabantur,  ut  ex  Apostolo  saepe  liqoet,et 
ex  cap.  IX  Actorum,  ac  exilliusaeYiscriptoribus,  Ig[na- 
tio  praesertim,  qui  epist.  ad  Magnesianos  graYissime 
adhortatos  Christianos  ot  se  dignos  exhibeant  cogno- 
mento  quod  acceperunt,  adducit  in  eam  rem  illud 
Isai»  Lxii,  quod  de  Christiano  populo  accipit,  Voca- 
bitur  nomine  novo,  quo  Dominus  nuncupabii  eum,  et 
erii  p<^ltusancius.  Immo  PhiloJudffiosapostoIorom 
8eqaalis,commonem  Sattc^omtitnomenclatoram  Chri* 
stianis  omnibus  aptatam  eo  tempore  Yulgo  fuisse, 
confirmare  videtur,  describens  Christianorom  insti- 
tuta  ac  mores  sub  nomine  Essenorom,  lib.  de  Vita 
Supplicum,  ut  Eusebius,  ac  Hieronjmus  auctores, 
aliique  pennulti  apud  Baronium,  anno  Ghristi  64, 
contendunt.  Atque  Esseni  nomencum  Sancti  nomine 
idemesse,  habetur  ex  ipsomet  Philone  lib.  Quodom- 
nis  probos  libery  et  ex  Chrysost.  homil.  44  in  Acta 


838 


TH.  ftAYNAtlW  APOLOGIA  l>tK)  S.  VAUtRIANd. 


^H 


Itaque  omnes  olim  Ghristiani,  sancti  andiebant ; 
quippe  institulis,  professione,  ac  capite  Cbrislo, 
sancti,  et  ad  omnem  sanctitatem  aspirare  obstricti, 
et  divino  obsequio  ac  cuHui  tam  multis  nominibus 
mancipati ;  hoc  enim  proprie  est  sanctum  esse,  jnxta 
modum  loquendi  in  Scnpturis  frequentissimum,  ut 
advertit  Origenes  homil.  i  1  in  LcTit. ,  qui  notat :  Eam 
ob  rem,  etiam  mtUa  animalia  et  vasa  mimsterii  sancta 
vocitatay  et  vestimenta  sancta  dici,  et  loca  item  quoein 
urHbus  vel  sub  urbidusposita  sunt^  et  sacerdotibus  de- 
putata,Ex  muUis  quidemanimalibtisyprimogenita  boum 
vel  pecorumsanctificari  per  legem  Dominojubeniur,  et 
dicitur,Ne  facioHs  in  eis  opus  ullumquia  Domino  sancta 
sunt.SupervasisverOf  cum  in  tabemaculo  testimoniifVa' 
sa  ministerii  thuribulatVelphialcefVel'casterahujusmodi 
vasa,sancta  appellantur,  Super  vestimentis  eiunn,  stola 
pontificis  Aaronf  et  tuniea  Unea,  et  ecetera  hujusmodi 
vestimenta,  sancta  dieuntur,  Hsec  et  aiia  bene  multa 
eo  loco  Origenes,  late  inferecs,  totidem  modisGhri- 
stianum  posse  dici  Sanctum,  et  teneri  ad  sanctitatem 
a8pniure,quot  sunt  genera  rerum  inanimatarum,  qoi- 
bu8  ob  speeialem  aliquem  nexum  eum  diTino  culta, 
nomen  Sanctce  tribuitur.  Ut  plane  videas  longe  alttns 
repetendamesse  eam  Sanctorum  appellationem,  om- 
nibus  olim  Christianis  tributam,  quam  unde  eam 
duxit  Pamelius  ad  iib.  u  TertuUiani  ad  Uxorem  cap. 
i  num.  3,  qui  censet  eam  primum  pelitam  ex  ioco 
Apostoli  I  Uorioth.  yii,  quo  filii  Ghristianorum  di- 
cuntur  Sancti.  Omnes  erj^o  GhrisUani  Saneti  audie- 
bant :  quamWs  certum  sit,  non  omnes  tunc  yitam 
exegisse  ad  solidae  sanctitatis  amussim.  Neque  ta- 
men  idcircoquisquamjure  contendat  nunc  expun- 
gendam,  quod  scTerius  in  ea  appellatione  tribuen- 
da  agatur  noc  tempore. 

Quin  etiam  nemo  sanctos  Patres  criminatur,  aut 
inductaspongiadelendam  contenditdelatam  quando- 
que  apnd  eos  hiBreticis  aut  suspecttd  fidei  hominibus 
Sancti  appellationem,  siTe  ratione  muneria  quod  ob- 
ibant,  siTe  ob  gloriam  confessionis,  tametsi  iabe  sub- 
sequente  Telut  infuscatam.  Certe  diTus  Augustinus 
Hiiarium  diaconum,  Luciferianum,  nominat  Sanc<tm 
Hilarium,  quamTis  non  constest  resipuiste,  et  ad  Ec- 
ciesiam  roTenisse.  Frequentissime  item  Sanctitatis 
titulum,  honoris  ergo,  impendit  alloquens  episcopos 
fidei  obl8e8ffi,aut  Titiatie,  quamdiu  eorum  causa  despe- 
rata  non  erat.  Sanctus  Gregorius,  libro  ti  Regist., 
epist.  6,  Joannem  Jejunatorem,  quem  Baron.  anno 
596^  in  peccatissuismortuum  opinatur,  yocaI  sanctce 
memoricB  Joannem.  Titulus  imperatoris  apud  Luit- 
prandum,  lib.  i  cap.  3^  est  ^co^orc^a  erou  oyUe,  domi- 
natio  tua  sancta.  S.  Cjrriilus,  1.  ii  in  Nestorium  cap.  4/ 
agnoscit  quod  Neatorius  ibi  adductus  dixerat  Medos 
ac  Persas  (saiae  xui  Sanctos  appellari,tametsiimpio8 
etidoiolatras.  Nihilominus  enim  a^oscitdicisanctos, 
quia  sicut  segregatum  Deo  saerifiaum,  siveille  vitulus 
esset  fortasse,  sioe  oow,  sanctum  appellabatur;  ea  ra- 
tione  etiam  prophetica  voce,  ipsi  quoque  sancti  sunt  vo- 
eati,  quod  aivino  numine  segregati  dieatique  essent  ad 
Babyloniam  capt^ndam.  Constat  etiam  Alexandrum  UI, 
in  rescripto  ad  regem  iEthiopum  haereticum,  quod 
refert  Baron.  anno  Christi  ii77,  in  inscriptione,  im- 
pendisse  ei  titulum  Sanctissimiy  quo  insigniri  ab  om- 
nibus  ex  re^ionis  usu  solebat.  In  quibusdam  manu- 
scriptis  codicibus  sexti  concilii  Constantinopolitani 
testatur  Alemanius  ad  Photii  UistoriamArcanam.p. 
73  legi  Jiistinianum  ev  oy^ot;.  Sicutin  prsefatione ad 
Canones  Trullanos  80  dicitur,  rij^  Bif»^  liiiua^ :  id 
quod  etiam  de  Theodora  Augusta  habent  PP.  sexti 
conc.  CP.  Propudiosam  tamen  hujus  Alectus  Titam, 
et  Justiniani  enormia  probra  a  Tera  sanctitate  remo- 
tiora,  quam  coelum  a  terra  distet,  Procopius  prodidit 
in  ea  historia.ltemconciliumRomanum  Pa/mare  dic- 
tum,  Theodorico  Gothorum  regi  Ariano^  titulum  San^ 


A  cti  (qnidam  codices  legnntptmtmt)  tribuisse,  non adn- 
landi  studio,  sed  pro  more  honestandi  eo  magoifico 
titulo  ffiTi  illius  principes.  Auctius  etiam  Dionjsias 
Alexandrinus,  apud  Euseb.  1.  vii  Histor.  cap.  10.  Va> 
lerianum  et  Gallienum,  ethnicos  imperatores  Ghri- 
stiano  nomini  infensissimos,  nominaTit  Sanctissrm. 
Apostolihauddnbieexemp]o,qui  hominem  pessimum 
quod  prffifectura  fungeretur,  Talgari  titnlo  appeilarrt 
Optimum.  Contra  quamhfiereticos  jam  olim  factitasse 
habetur  ex  sancto  Chrysostomo  ad  illudpsalmixm: 
Non  est  Deus.  Sic  enim  scribit.  Quilibet  hoBreticus  ve- 
hementissimus  in  tempore  persecutioniSj  loquens  mm 
pontifioe,  neceum  vocat  pontificemj  necarchiepiscopum. 
nee  religiosissimum,  nec  Sanctum.  Sed  quid  ?  Revem- 
tta  tua,  sapientia  tna,  prudentia  tua,  justitia  tua,  et 
nominaillt  addicit  communia.ejus  negans  auetoritatem. 
Nimirum  quia  cum  aliis,  tnm  ea  maxime  qua  DDDe 
ad  episcopum  episcoporum  restricta  est  Sanctitatis 
apprellatione,  auctoritas  ecclesiastica  haereticis  iDTisa 

B  designabatur.  Tandem  defonctos  auocrue,  Sanctos  Jt- 
teribus  dictos,  docet  illud  MartiaJis  lib.  ii,  epigr. 
30,  alias  54 : 

Dlc  bene  quod  sancto  peperit  feoanda  marilo. 

UbiRaderus  :  sancti  erantTeteribus  defuncti.  Ti^ 
gilius  : 

Salve,  sancte  parens,  cineres  salvete  recepU. 

Et  duodecim.  Tabulffi  :  Hos  tetlio  datos,  divos  ha- 
bento. 

,  6.  Hanc  igitur  defensionem  pro  retinendo  Sai^\ 
titulo,  Valeriani  nomini  praefixo,  ex  osu  antiquo  qoi 
fuit  epiicopos  ea  appellatione  cohonestandi,  ^uinsar* 
paret,  non  esset  profecto  quod  a  spongia  cnminato- 
ris  metueret.  Nam  si  criminator  de  pnesenti  Ecclesic 
usurem  aestimans,  obduci  omnes  illos  quos  diiilito- 
los  in  Patrum  scriptis,  Tel  conciiiomm  actis  conteo- 
deret,  quoties  non  perspicue  vindicatis  hominibas 
n  tribuuntur ;  nm  ille  ndendum  se  ac  exsibilandam  pni* 
dentibus  propinaret,  non  etiam  intentum  assequeif- 
tur.  Atgue  ita  non  incommode  aliquis  tituli  de  quo 
agitur  mdemnitati  ase  prospectum  arbitretur. 

Non  habent  sane  potiora  pro  titulis  Sanetorumti 
Beatorum  quibus  plerosque  non  Tindicatos  coodeco- 
rarunt,  nomine  obstrepente^  Joannes  abbas  Ciste^ 
ciensis,  in  compendio  SS.  sui  instituti,  Cbrjsostomos 
VanderSterre  in  Natalibus  SS.  PraBmonstratensium, 
Molanus  in  Indiculo  SS.  Belgii,  et  in  ejus  auctarto 
Arnoldus  de  Raisse,  Auffustinus  de  Witte  in  Gen»- 

'  logia  sancti  Francisci,  Hiacjnthus  Coquetus  Jibro  de 
SS.  Belgii,  ordinis  pr»dicatorum,Ghr7SOSton)as  Hen- 
riquez  in  Menologio  Cisterciensi. 

Ego,  ut  prsemisi,  eam  defensionem  tamquam  noa 
necessariam  dimitto  :  satis  superque  factum  seqno 
cuivis  ac  prudenti  existimans,  si  nulla  noTandi  occa- 
sione  suppetente,  cum  non  agatur  de  eo  in  tabulai 
Ecclesiasticas  referendo,  nec  de  ullo  noTO  hoooreei- 

jx  dem  decernendotsed  derebuseoquo  jampridemsuDiv 
loco  permittendis,  qualem  antiquiores  Toluerunt  esse 
ac  nominari,  quam  auctorem  illum,  quemnullaacc^ 
satio  noxium  probaTit,  et  pro  quo  faciunt  "'^*"!^ 
conjecturae,  quas  initio  dedi,   frequens  prfiseriim 
communicatio  cum  Ecclesi»  capite  ;  in  plerisquecon- 
ciliis  catholicis  subscriptio ;  tabularum  Lirinensium 
etmonastici  Martyrologii  suffra^um ;  i?<>'****°^^g 
cum  Tetustissimorum  epigraphis,  tituli  nanc  rew 
controTersi  possessio;  cui  nullus  longiwimi  temp^ 
prsescriptionem  reTeritus,  ne^otiuro  ^^^^^'^YriaDi 
siTit  post  tam  multas,tam  Tariis  locisfactas  Y*'^" 
editiones,  praeter  unicum  Valeriano  in  <*^^*"*   „,. 
parum  aBquom,  et  charitatis  in  eum  adco  P?"^.. ! 
Ouare  quamdiu  per  Ecclesiam  et  sapientes  iiceoi» . 
Qui  tenet  teneat,  possesio  Talet 


dS7  IN  S.  NICaSTAM  ni(M.EC01tENA.  —  P   BRAlDiB  PILCiFAItO.  m 


SANOTUS  NICETAS, 

AQUILEIENSIS  EPISCOPUS. 


MONITUM   EDITORI8. 

Quamvis  ex  Veieruni»  qucB  supersunt,  de  S.  Niceta  testimoniis  certo  certius  eruatur  divum 
episcopum  scriptorum  aliquot  auctorem  exstitisse,  diu  tamen  illorum  editionum  quam  sic  ap- 
pellari  aliquatenus  deceret  incassum  exoptaverat  litteratorum  respublica  ;  nec  aliud  a  tota 
reiro  antiquilate  ad  annum  1833,  rimari  potuerant  eruditi  pradter  brevlssima  qusBdam  fragmenta 
necnon  opusculum  cui  titulus  ExposUio  fdei  :  libellus  enim  ad  virginem  lapsam,  S.  Nicel® 
lipsanis  litterariis  accensitus  a  Petro  Braida  anno  1810,  CBquali  immo  et  potiori  jure  ad 
S.  Ambrosium  pertinet,  eaque  de  causa  inter  hij^us  Patris  opera  locum  a  nobis  obtinuit  (  a ). 
Tredeeim  vero  circiter  abhinc  annis  eminentissimo  studiosissimoque  cardinali  Maii  quod 
tamdio  eruditorum  investigaiiones  effugerat  sese  quasi  sponte  dedit  obvium,  siquidem 
doctissimo  viro  in  nonnuUos  traclatus  incidere  conUgerity  quos  in  bibliotheca  Vaticana, 
cui  felicissime  prceesty  asservatos,  non  solum  firmissima  manuscripti  fldes,  sed  etiam  ratio 
scribendi  simul  et  thematis  anologia  S.  Nicet®  apertissime  vindicant.  Maiano,  igitur  textui 
in  hqjus  Pairis  operibus  edendis  haBrebimus,  quem  illustrabunt  BraidcB  aliunde  elucidaiio- 
nes,  praBcedeique  notitia  in  S.  Nicetam  ex  Bibliotheca  historico-liiteraria  Schoenemanni 
deprompia. 

(a)  Vide  tam.  XVII  nottr»  PatrologioB  col.  367. 

PETRI  BRAIDiE  PRiEFATIO 

IN  8UAM  R8GBN810NBM  OPUSCULORUM   8.   NICBT^ 


Quinti  EccleBiffi  sfficuli  scriptorem  et  Patrem.vix  ^  omnibuserepti,  edita  fuerunt.Pergratuffl  igitur  tibi 

nominetenusyimmonenominequidemsatishactenut  erityhaecquAsupersuntomniaNiceQBseuNicetiBhu- 

exploratum,  sjstimus  tibi,  optime lector.  Bic  est  Ni-  jus uno  comprehensa voluminehabere,  utseries  mi* 

eeasseuNiceiasEcclesiflBAquileiensisepiscopus.qui  norum,  ut  ita  loquamur,  veterum  Patrum,  hujus 

ab  aQno454  usqne  ad  annam  485,  ut  meliores  fe-  etiamno8triaccen8ioneaugeatur;mazimeverocum 

runtnoiir^ceieberrimamillam  Ecclesiamadministra-  sperandum  nosira  hac  aetate  haud  sit,  ut,  post  ulti- 

Tit,et  qui  pastoralis  sum  soUiciiudinis,  pietatis  simul  mam  Yenetam  AndresB  Gailandii,  no vae  ed  antur  ve- 

atque  ingenii  monumeniareliquit,  nonnullis  scriptis  terum  Patrum  Bibliotiiecas,  aut  ut  jam  edii»  novis 

opusculisiquorumscriptoresecclesiasticimeminere;  iam  cito  additionum  voluminibus  crescant. 

sedquorumnonnisi  unum  et  alterum,quod  sciamus,  Miraberis  sane  quicumque  velprima  fronie  volu- 

ad  nos  usque  pervenity  paucis  dempiis  Pragmentis,  men  hoc  nostrum  inspexeris,  non  exigusB  molis  li- 

quflBvelutiexaliorumnaufragiosuperfuerunt.Unum  brum  a  nobis  conditum  pro  duobus  iantummodo 

iantummodoexhisopusculisinnoiueraterudiUssu-  opuscuiis  paucisque  fragmeniis,  qu8B  veluti  opera 

perioris  obvI,  quod  etiam  simul  prflebuerai  dispu-  omnia  Nicetfls  hujus  nostri  exhibcmus.  Quid  vero, 

tandi  materiam  de  vero  illius  auctore,  quodque  inquies,  sidare  peniius  omnia  atque  integra  licuis- 

proptereamodohuic»modoalteri  ex  pr8Bcipuis  Laii-  sei?Verumcumprimumsubiitanimumcogitatiohu- 

nflB  EcclesisB  Pairibu8iributumfuii;licetNiceam  seu  ^  jus  edendi  exornandique  Nicetse,  rem  comperimus 

Nieeiamquemdam,  dequotamendubiisemperhflB-  non  uno  ex  capite  alefls  plenam  ;  qufls  propterea 

rebant,  auciorem  illius  esse  suspicarentur.  Nostra  multum  operis  atquelabori8ezigeret.Nullu8in  pri- 

hacdemumsupremafleiaie  InnotuitalterumsubNi-  mis  Aquileiensis  episcopus,  Niceas  seu  Nicetas  di- 

cetflB  Aquileiensis  episcopi  nomine,  quod  HomflB  in  cius,auctoroperum  quorumcumque  ab  eruditis  ad- 

Ghisianabibliothecadelituerai,  quodqueoperaemi«  mittebatur :  ei  cum  Baronius  in  suis  ad  Matyrolo- 

nentissjmi  EcclesiaB  principis  atque  litterarum  om-  gium  Romanum  notaiionibus  Niceam  seu  Niceiam 

nium  ornameuti,  Stephani  cardinalis  Borgifls  (heu  iUumaGennadioaliisqueappellatumRomaiianflBci- 

quam  immature  viia  funcii !),  in  vulgus  eiatnm  fuit:  vitatis  episoopum,  ei  variorum  opusculorum  aucto- 

necita  multo  post  fragmenta  quoque  deperditomm  rem,  hflibendum  esse  dixii  pro  Nicea  seu  Niceta  epi- 

prodierunt,quflBin  quodam  vetusiocodice  PalaiinsB  scopo  Aquileiensi,  emdiU  pene  omnes,  paucis  ex- 

Yindobonensis  biblioiheoflB  continebantur,  quABque  ceptis,veluti  agmioe  facto,in  eumdem  Baroniom  in- 

siudio  clarissimi  viri  Michaelis  Denis  ejusdem  biblio-  8urrexenmi,atque  cum  eo  exposiularunide  vi  aperie 

(hecflB  prflBfecti,  atque  itidem  paulo  pridem  liiierls  illaiahisioricis  monumentis.  Opascula  deinde  iliai 


8S9 


IN  S.  NICETAM  PROLEGOMfiNA. 


Ht 


qu8B  GeQnadius  tribuit  Nicea  seu  Nicet»  episcopo  A  sito,  commuQitertribuebantur.  Multaproptereadi- 


civitatis  Romatian6B,aberuditiscommuQi  propecal- 
cuio  tributa  fueruut  Nice»  seu  Nicetas  alteri,  qui 
quarto  desiQente  etquiuto  iQCUQte  sfficulo  interDa- 
corumbarbaramgentem  episcopus  fuit,  quique  no- 
bis  prspcipueez  PauliniNolani^cujuseratamicissi- 
mus,  testimoniis  ioQotuit :  et  RomatiaQa  Gennadii 
aliorumque  civitasab  iis  babita  iila  fuit,quffiin  no- 
va  Dacia  mediterraneacis  Danubium  sita  ab  antiquis 
geographis  atque  scriptoribus,voceparumab  eadit- 
simili  quam  Gennadius  usurpavit,  Remesiana,  aut 
Romesiana,siveBemissiana  appellatur.Quid  plura? 
Ut  prodiit  Patavini  seminarii  typis  anno  1799  novi- 
ter  detectum  Nicetffiopusculum,etabipsoGennadio 
ioRomatianosuoepiscopo  memoratum,quod  estde 


cere  necesse  erat,  sive  qu»  novam  opioionem  tae- 
rentur^sivequs  veterem  infirmarent^multisoccurren 
tenebamurdifficultatibusveterumeruditorum,atque 
iis  maxime,  que  nuperrime,  una  simul  cumsuisde 
novo  ezcogitatisy  veluti  momenta  soiidisftima  opioio- 
nisquamtuebatur,conges8itZabeusincitatadl8ser- 
tatione  paginarum  u  in  formaquarti,uti  aiuQt;iieque 
interim  pecuharis  aliqua  Michaeiis  Denis  animadTer- 
sio  deserendaerat,quffi  soiidissima  videri  facilepo* 
tui8set.Quid  vero  si  perpendamu8,argumeQtumlioc, 
ez  inopia  veterum  monumentorum,atque  ezdefectu 
enuntiatioaum  qufficlarffi  sintatquediiucidie,veluti 
suapte  natura  patere  potissimum  coojecturis ;  de 
quibus  cum  sermo  est,  proiiza  oratio  sit  oportett 


Symbolo,  %euExplanatio  symboli  habUa  ad  Compe-  »  Atquehffic  de  causa  prfficipuacuropushocnottrum 

tentes  ;uiprodiii,  inquam,  hoc  opusculum  sub  no-      -"* '-'- — •'-• -• -" -• '* 

mine  beati  Nicetffi,episcopiAquileiensis,prout  Ghi- 
sianusferebatcodez,  clarissimus  Michael  Denis, 
qui  tunc  Nicetae  fragmenta  ez  alio  Vmdobonensi 
codice  eruebat,  scribere  non  dubitavit  se  consentire 
non  posse  in  t6  AquiUiensts,  illudque  in  Ghisiano, 
Codice  certo  a^poX^a  esse,  scribendumque  fuisse 
aut  Dacics,  aut  eivUatis  Homatianas  cum  Oenna- 
dio,  aut  Romessianm  cum  Tabula  Peutingeriana, 
aut  *Pc/Afariavv(  ri9c  Aax{a(cum  actlone  primi  concilii 
Chalcedonensis  tomo  IV  Concihorum  Labbei  edi- 
tionis  Venetffi  col.  892,  ut  videre  est  vol.  II,  parte 
ui,  pag.  2011,  operis  illius,  cui  titulus :  Codices  mu, 
theologiei  bibliothecce  PalatincB  Vindobonensis  Lati- 
m,  aliarumque  Occidentis  linguarumMecensuit  J/t- 


discretffi  brevitatis  modum  quodammodo  supera?  erit. 
Sunt  tamen  et  aiia,  qu»  nos  ad  lazandis  veiuti 
habenascurrenticalamoimpulerunt.NonaullaoaD- 
que  variffi  eruditionis  capita  occurrebant,  qus  etii 
non  penitusnova,novamtamen,ratione  rei  oostrff, 
non  respuerentillustrationem,quam  legentibus  pu; 
taremusfortasse  non  injucundam.Nova  etiamqu«* 
dam  sese  obtulere,quffi  merebanturez  integroper- 
tractari,  ut  proposito  fieret  8ati8.Re8  ipsa^  Aqui- 
leienses,  tum  qu»  I^clesiam  respicerent,  tum  qu»- 
civitatem  etagrum,  nonunoinloco  diligentiamoo- 
stram  ezcitabant ;  utpote  quffi  ahffi  ad  remnostram 
spectarent,  ahffi  eamdem  prozime  attiagereot,ali8 
demum  aut  novam  aut  uberiorem  requlrerent  disqui* 
sidonem.PrffitereaNiceffi  seu  Nicetffinostriopuecult 


chael  VindoboncB  anno  i802.  Neque  id  satis.  Paulo  ^  atque  fragmenta,  locuplessuntThesaurusEruditio- 


namque  postvir  prfficlarus  inter  nostrates  Joannes 
Prosdocimus  Zabeus  sacre  theologiffi  doctor,  et  in 
regio  tunc  Venetiarum  gymnasio  nunc  vero  in 
regio  ibidem  lyceo  professor,quin  adhuc  quidquam 
rcscivisset  de  judicio  Hichaelis  Denis,  sponte  sua 
in  ejusdem  sententiam  ivit,  pro  qua  etiamdisser- 
tationem  eruditissimam  ezaravit,  ac  Venetis  tjpis 
Antonii  Rosaanno  1803  pubhci  juris  fecit,  hoc  ei- 
dem  apposito  titulo :  Explanationem  Symboli,  quce 
prodiitPatavii  anno  MDCCXClX,tribuendamprobar 
bilius  e$se  sanclo  Ntcece  Dacorum  episcopo,  quam 
beato  Nicelte  episcopoAquileiensi^  Dissertatio.\ ides 
igitur,optimelector,quantamremaggressifuerimus; 


nis  Ecclesiasticffi,  quo  dogmata  religionis  preecipua 
asseruntur,  quo  morum  qrfficepta  traduntur  atque 
inculcantur,quo  pleraque  disciphufficapita  UluslraQ* 
tur.  Quisautem  heec  in  quinti  sfficuh  scriptoreac 
Patre  non  perpendenda  singiUatim  susciperet,dum 
de  eo  agere  ez  instituto  deberet,atque  eaederequs 
scripta  rehquit  ?  Neque  minoris  profecto  habeoda 
erant  quffiNicetamipsum  respiciunt^nomeo,  geous, 
patria,  stas^res  gestffi,scripta  quffi  ezstaot,qu0que 
desiderantur,etaliaquffi  ipsum  attingunt;sanctitas 
quoque,  ac  cuitus;necnon  et  Doctrinee  integritas  iu 
quibusdam  dicendi  modis.quifortassemovereali- 
quem  possent.  Habesigitur,optimelector,undevo* 
luminis  molem^  etiam  in  eziguo  sacro  penu  quod 


videsquotqualesqueadversarios,  tumnostrffi,  tum 

superioris  aetatis,  impetere  necessario  opus  fuerit»  D  ezhibet,non  molc8toanimoferas:bal>esetiamuode 
dum  propositum  essetpro  Nicea  seu  Nicetanostro      Dissertationis  nostrmgravitatem  simul  etmateriato 
Aquileiensiscribere,etitaineoc[emnovumquodam-      veluti  ez  hmine  intuearis:  nunc  singula,  proho- 
modo  statuere quinti  sfficuli  scriptorem  et Patrem  ez      manitate  tua,  benigne  lustrato. 
operibu8quffialteri,longeque  ad  hisregionibuspo- 


NOTITIA  HISTORICO-LITTEKARIA  IN  S.  NICETAM, 

AUCTORE  SCHOENEMANNO. 
(Ez  Schoen.  fiiblioth.  Hi8t.-litt.  Patr.  Lat.  tom.  U.) 


§  I.  Vita.  matiani,  qui  Nicea  audit  a  Gennadio(a).GenteDa- 

Ita  recte  scribi  videtur  nomen  episcopi  ilhus  Ro-     cus  fuitet  in  patria  Romatianffi  civitatis  episoopas* 
(a)  Variant  quavis  fere  occasione  et  in  omnibus     pene  mss.  nomina,  Nicmas,  Nieeas,  Nieetas,  Nice- 


3M1 


NOTimHBmRaC!(MlTTBirABIA  INV8.  tlieBtAM. 


Ex'Fai]]iiioN61inano¥imvi8,eain,eumiD  itioere  in/A  in;iibnsdePoBnitentiaimpngiMivii»'4MbtdM^/non 


Itaiiam  focto  Romam  tranftiistat,  maltoramin  selbi 
admirationem  traxis8eyTumvepoetiam(quod  a.398 
a€oldit)*Noiam  accessil  el  ad  sepolorum  S.Feiicis  se 
ODOtnlitftinvisitqnePauiinilm  etin  ejttsanimnmsane 
oandidnsimamadeosese  kisinuavit,  ntiUe  reditum 
erjnBin/Daoiam  siagnlari-poemate  mmc  quoque.  bu- 
poretitepibseqaerelaf  vqood  laleiisignesmentisat- 
qne  anittu  ipsiusdotes  eaqilieatimpQrimisque  eafisab 
ardcM.auiprisciicaiido  per  imnbaras,  quffi  Oaeiam 
obtinebant,  gentes^Bvaiigelio  SitoUit.Nequepoteirat 
Nioeiasi]i6n  eonoaderaamicspreeibus,  fquanUous  in 
Moundo  sooad  islas  terras  aocessu  (a.  402)  apud 
ipBom  iterum  subsiifteret.  £x  Iniiocentii  I  epislolis 
patety  eama^414adbucdnvivis  fuisse(a)  Cffiletum 


majori  jure  oompetere  duduminter  ernditosotMrain 
ejus  censoresoreditum  esl.Hicqooqae  ttellaraiiaaky 
Possevinus^Ri velus  et  eequiores  hi^us-geBerit  scri* 
ploresoonoinunt.  Nicetm  primas^  ni  fallor,  tiAbUit 
Joannes  Baptikta  Golelerltis  (s)»  a^iao  nemodein* 
oeps  preater  laudatos  Maurinos  Palres  dissensit«'fli 
verojut  Amt>ro6io  vindieatent,  .argnmentaliiictin 
medium  adduKetuat :  soiiicet^uibflsresis  Jiotaofraver- 

'terent^  iooutiones,  quie  in  fllo  oecummtduriores. 
nonaiioconeiiioaiuntesseadbibitas^  quamutma- 

-  joremcommissi  propudi»borporensiooatieDtes,acrias 
ad  pcBnilentiss  opera  fontem  etcitarenti  efficerent- 
qae  dc  vel  propria  m6ililie,  vel  remissio9dis  caijas- 
piamdoctorteindulgentia.qQttndoqueabauVteritate 


memoriam ^OS' valde  conturbavilBaronias,  diver-rg . semel siscepta re v6caretur.Ita vero aaotoreraipsadi 


sumiceiiseosNicetam  Dacum,  cajas>mentio  fit  in 
Martjrroiogio  Bomano^d  diem  7  Januarii,  a  Nicola 
€ainadisRomalian»civitatisepiscepo,  ciqusdepo- 
eitia  notatnradndiem  22  junii,  bunc  veroeumdem 
*eaM  ratas  cakn^MieaBaiHypodiacono' Aqliiieiensi,  qui 
a4  456iiltei:as.aLeone  M.  aodepit^per  gcande>  tem- 
poria  intervatium  seiiieetabistottffimoadepiscc^i 
dignitatem  eveo|o4hianrin  remmirifiotfsetOrsil^Ut 
RomaUanm  civitatis  nomine  Aquileiam  appellatam 
esseilemonstrflret:tSed~lnee  omnia  vana  esse  dudam 
viri  docti  animadverterunt,quorumaccurata  explo- 
ratione  tantum  jam  cfifeotum  est,  «ut  Romatianam 
dvitatemin  Dacia  Mediterranea  seu  Moesia,  inter 
Naissum  et  Sardiam  qufierendam,  etNicetam  Boma- 
tianumin  Dacia'aatam,donqa:8e'fiiet«Lt  media'TiIle- 
nnmtiv%etitentia/ez'Aquileieesi  elero  ad  illitrs  dvi- 
tatfs-episcopdtum  evocatum  fuisse;teneainus(6). 
iU.Seripta. 
Gomposaittest^Geniladio  simplici  et  nitido  ser- 
mone  competmtibus  ad  Baptismum  iMruttidtiis  ttbel" 
hssex^iadlapsamvirginem  libellum:pene  vfnnibtis 
labentibus  incentivum.  Illi  deperditi  sunt  et  solum- 
modo  ez  argumentis  aGennadio  indicaiis  noscuntur. 
Hincsuperesse  putant  inter  Ambrosii  et  Hieronjmi 
opera.  Nimirum  inter  epistolas  Hieronjmi  una  oc- 
currittituloOd/ur^^a/ioiiuai  Susannam  lapsam,  ma- 
nifesto  spuria ;  namab  episcopo  compositam  esse  ap- 
paret^quam  dignitatem  Hieronymus  numquam  asse- 
cutus  est.  ^adem  vero  inter  Aaibrosiana  reperitur 
subn6mine  TVac/a/tMOdf  tnr^mem/apsam,eiquecum 


ad  pcBnitentiam  pul)licam  lstimulalse^utsiniai8dter> 
nas  posnaft  evitandi  spesubletfaret.Ouibtisaddunt, 
iuisse  quondani  Ecolesiffijmorem,  nt  airooium^uo- 
nimdamcriminunKreisne in  morteqnldemvsniam 
ei  reeondliiaionemconcederentQproilidequeiAacto- 
rem  inter:eaerimina  etboc  SosaimsBiUlgitiumalBine 
-tilla  eflroris\n(4areferropo4uiise.Slyiumn9onoe4uni 
•Don  omnino  Ambroel^ttDUmrAase^nameanctuaiiprffi- 
sulem  etiam  ubi  orutionemadbibeatmazimeconci- 
tatam,  mlnus  dSDsls  ac  brevibus  incisisniti.  Tum 
judicant  sententiamquamdam,quam  Bob.Gocus  in 
tCettsuroMiiai  tiamquam  ddctribfei  GbristianaB  e  diame- 
tro  adversamobjecerat,  iisdem  pene  verbisin  libroi 
de  Virginitate  legi.  Porro,  quod  Nicetie  tribuatur 
similis  afgtim^nti  epi^tdla^Mbil^refbiYe^ptflaat  ;po- 
ioiese  eaiiti  «per^que  !AiObiieBio  oceasioaem  itfius 
scribendi  nasciy  sicutet  Basilii  ezittlt  iBpistelfti  ejQs* 
demmaterin^etflpigr^phes,  etsi-apud  ipsum  Am- 
brosium  virgo  Indioia  falsi  criminis  accusari  potue* 
rit,.  juzta  epistolam  adSyagrium,  potuisseetaliam 
veri :  denique  omnes  in  Ambrosii  nomine  convenire 
librosmss.  prmter  ui^um  recentidrem,  qui  Joanni 
Cbrjsostomo  tribuerit.Hisce<igitur  rationibus  indu- 
oti  inter  genuinos  Ambrosiifetus  reiiquerunt,  et  li- 
cet  improbavesintTillemontius  et  Vallarsius^non  vi- 
deo  tamen,  novi  quidquam  momenti  ab  iis  contra 
ailatum  esse. 

S  m.  Editiones. 
Dictumest  a  nobis,  inter  Hleron jmiana  aeque  ac 
Ambrosii  ppera  boc  opusculum  legi.  Sed  qubniam  in 


propter  orationisdiscrepantiam,tumobsensos,  ri-  ^  diversisssspediversarumeditionumiomisdepreben- 
gore  suo  prope  ad  Novatianam  basresim,  quam  ille     ditur^ectoribus  e)uscuriosisindidoaliquosubveDire 

47,  a.  414,  iuzta  Coftj/anittfm  psg.  1333. 

(b)  loler  nos  nomerandi  sunt  flolstenlas  4n  1.  1.» 
jQoeenellusad  Leonis  M.Bpistolam  79,  Tillen^onUas 
in  Memoriis  tomo  X,  pag.  621  seqq.,  et  noTissirae 
Robagos  in  Monum.  Eccl.  Aquilei.  c.  17,  pag.  151 
seqq*  lilis  tamen  insuper  habiUs  Baronii  senteotiam 
amplezus  est  et  in  Commeniarios  suos  nude  tran- 
scripsit  Oudinus  tom.  I,  pag.  1249  seqq. 

(cj  In  notis  ad  ConstituUones  Apostolorum  lib.  u ; 
c.  57.  Innovissima  PP.  Apostolicorum  ed.  Jo.  Cleri- 
ci  Amsteiod.  1724 ;  tom.  1.  pag.  268,  not.  1*4.  P^a 
ed.  prodieratParisiisa.  1672. 


tus  et  Nieetius.  InterimDadepiscopinomen  frequen- 
inm^Nieetas  el  .AFtcetnif  ezbibent, :  sicnt  H  vpodiaconus 
AquUei»  constantissime  iVtceas  appellatur.  Apud 
GeDDadium  etiam  in  admirando  codiceadS.  Andrceam 
de  Yalle  Ntcetam  non  Nieeam  seribi  testator  flolste- 
oius  in  Notis  posthumis  ad  Martyrologium  Bomanum 
»md  Floreatinium  et  BoUandi  continuatores,  lau- 
dante  Rubseo. 

(a)  Scilicet  non  solumin  ep.  adMarcianum  Naissi- 
taaum  d.  Ravennasa.  409,  utTillemontius  judicatde 
eo  tamquam  vivente  loquitur  ^ubi  Cf.  Coustant^  apud 
quem  ezstat  n.  zvi,  pag.  822),  sed  eUam  inter  ppi- 
scopos  Macedones  recenseturm  inscriptione  episiolae 

Pahol,  LU, 


W 


:8t3 


DE  &  NIGBTA  VE1CRUM  TESTDIONIA. 


8U 


stadebimns.Id  vero  ante  omnia  animadyerti  Yelim, 
in  Hieronjmieditionibusinitiumesse  averbis  Pulo 
levius  essecrimen  jqum  cum  sequentibus  usque  ad  iila, 
evaporansprcBStatrefrigeriumpassioniyin  Ambrosia- 
.  nis  deficiuntyUbi  principium  sonare  solet,  AiidtYe  ^t 
prope  estis.  In  editione  Hibbontmi  Erasmiafia  Bas. 
1516exstat  tomo  II,  foU  81-85.  «Dictu  mirum  est, 
scribitErasmus,  quamhicliber  diversushabebatur 
-in  exemplaribus.  Nec  idem  erat  initium,  et  alia  in 
aliis  supererant  aut  deerant,  tum  pleraque  diversa 
-habebantur.Styius  palamarguit  non  esse  Hierony- 
mi,etiamsi  nonindignum  censeam,qui  legatur.Gu- 
stus  phrasis  non  abhorret  ab  oratione  divi  Augu- 
ttini. »  In  editione  sectindaFrodentanaa.  1537  exst. 
^omoIV,  pagg.  139-143;  inedit.  Maridni  Victorii 
kntuerpiensis  impressionis  a.  1579,  tomo  IX,  pagg. 
104-107 :  Parisiniexemplaris,dL.  1609,  tomo  IV,  pagg. 
865-871 ;  item  a.  1643,  tomo  IX.  pagg.  88-91 ;  in  his 
omissaest  censura  Erasmi.  In  ed.  Franeofurtana  a. 
i643legitur^omo  IV,  po^^.  92-96 ;  in  ed.  ^enedurli- 
norum  Parisiis  1706,  tomoY,  pagg.  176-182 ;  in  ed, 
Vallarsii  Veroncs  1742,  tomo,  IX,  pagg.  178-192,  et 
Kene^tis  1771,  lomoXI,  part.  i\,pagg.  245-263.  Val- 
larsius  auctorem  scribi  j  ubet  Nicnam  et  eumdem  pu- 


A  tatcumHypodiaconoAquileien8i,qm'eiimramiiiarii 
Hieronymi  fuerit,  faciie  accidere  potuisse  ut  liber 
ejus  locum  inter  Hieronymianas  scriptiones  iaTeniR, 
'  sicuti  Ambrosio  ob  argumenti  similitudiaem,  quod 
sffipius  de  Virginitateet  Virginuminstitationedispfi- 
tet,  videatur  ascripta.  Sed  prior  ratio,  qoam  leTii 
8it,nemononiutelligit,post6rior  ffiqoe  inHyeroDj- 
mumacAmbrosium  cadit.  Gffiterum  in  Vallaniana 
editione  diligentissimehiclibertractatus  estfdijudi- 
catis  etiam  Benedictinorum,Ambro8ii  editorum,Ta- 
riis  lectionibus  et  observationibus. 

In  Ambrosii  operum  ed.  Basileensi,{h.  I527.ez8tat 
tomol,  pagg.  178-186.  Typographi  errorecaputulli- 
mum,quod  eonsolalionem  lapsa  continet^quasi  qotib 
libellus  singulari  titulo  exscriptusesl.  ErasmosiA 

£  bre vi  ad  lectorem  admonitione  in  ad versa  titull  pagii)& 
impressa  declamationem  esse,  inquit,  qualisilia 
Hieronymi  de  matre  et  filia  reconciiiaadia,  et  ioter 
Hieronymianascribffi  dolo,ne  scilioet  depreheodere- 
tur,  ab  initio,  juzta  quam  in  medio  et  fine  esseia- 
terpolatam.  In  SixtinoB  editionis  exemplari  Parisim 
a.  1603  legitur  tomo  IV,  pagg.  449-450;  ia  Beuii' 
ctina  Parisiis  1690,  tomo  II,  pagg.  301-320,  titoio 
libri  de  Lapsu  Virginis  eonsecraUB. 


DE  S.  NICETA   TETERUM  TESTIMONU. 


S.  LEoms  MAQia  epistola  ad  Nieetam. 
Regressus  ad  nos,  etc.  (Vide  reUqua  tomo  nostro 
LIV,  Epist.  159.) 

QkmnjldiusMassiuensis,  de  Viris  lllustribus  cap.22. 
Niceas,Romacianffi  (a)  oivitatisepiscopus.compo- 
suit  simplici  etnitidosermonecompetentibus  ad  bap- 
tismuminstructionislibeliossex.  In  quibuscontinet 
primus,  qualiterse  debeanthaberecompetentesqui 
ad  baptismi  gratiam  cupiunt  perrenire.  Secundus  est 
de  gentilitatis  erroribus :  iu  quo  dicit  suo  penetem- 
poreMelodium  (6)  quemdam  patremfamiliasoblibe- 
ralitdtem,  et  Gadarium  rusticumobfortitudinemab 
ethnicis  esse  inter  deos  translatos.  Tertius  liber  de 
fide  unicffi  Majestis ;  quartus  adyersus  Genethlolo- 
giam  (c);  quintus  de  Symbolo;  sextusdeagni  Pascha- 
lisTictima.Ediditetad  lapsam  virginem  libellum  (d). 
pede  omnibus  labeutibus  emendationis  incentivum. 
HoNORius  AuQusTODUNENsis  de  Scrtptoribus  Ecclesia- 
stifds  lib.  n,  cap.  22. 

Niceas,  Romacian»  ciyitatis  episcopus.composuit 
simpliciet  nitido  sermone  sexcompetentibus  ad  bap- 
titmum  instructionis  libellos.  Exquibusprimusest 

(a)  Al.,  Romanw,  perperam.  In  aliis  inyenire  se 
Romanieise  testatus  est  Suffridus  Petri. 

(6)  Corb.  ms.,  inquo  pene  tempus  Mei^idium  quem' 
dam  patrisfamilias...  et  Gadarium  rusttcumt  etc. 

(c)  Al.,  Genethlogiam.  Nam  in  Gorb.  Titiose,  Ge^ 
noeliam. 

(d)  Id.,  librum  humane  labentibus  incentivum. 
lej  Crenethliologiam. 

(f)  hxmOi Geneihlologiam,uje  adyanas  Aitrologos 


G  de  competentibus  baptismi;  seoundusdegentilitatis 
erroribus ;  tertius  de  fide  unicffi  Majestatis^qaartiu 
adversus  Geneaiogiam(e) ;  quintus  de  Symbolo;  sex* 
tus  deagni  Paschalisvictima.  Gondiditetadlapsais 
virginem  iibeilum  pene  omnibus  labentibus  emeoda- 
tionis  incentivum. 
JoANNBS  TaiTHBifius  dc  Scrtptoribus  Ecclesiasticii 

Niceas,  Romacianffi  urbisepiscopus^virindiTioii 
Scripturisstudiosus  eteruditus,ingenio  acutu8,9e^ 
mone  apertusetnitidus,scripsitad  ffidificatioDemle* 
gentium  non  contennendffi  lectionis  opuscula,deqai* 
bus  subjecta  feruntur :  Ad  Competentesqui  ad  Bap- 
tismumdisponuntur  Prteparatorium,  lib.  I;  deErrO' 
ribus  Gentilitatis  lib.  1 :  deFide  unicceMajestatis  lib.l; 
adversus  Genealogiam  (f)iib.  I ;  de  Symbolo  quoqtt 
"  lib.  I ;  devicttma  AgniPaschalis  lib.  I ;  ad  Yirgines 
lapsam  lib.  I  (g). 

GissioDORius  delnstitution  edimnarum  Seripturana^ 
eap.  i6. 

Si  quis  vero  de  Patre  et  Filio,  et  Spiritu  saDCto 
aJiquid  summatim  prffioptatattingere,necseDiaTQlt 
longa  lectione  fatigare,  ligat  Niceti  (h)  episcopi  li- 

Genethliacos.  . 

(g)  lo  Tolumine  Operum  Joannis  Trithemii  ex  bi* 
bliotheca  Marquardi  Freheri,  Francofurti  tjpis  We- 
chelianis  iOl  in  fol.,  post  ultimum  opusculom  0» 
lapsam  Virginem^  hffic  habentur  :  Et  qusedam  eM' 
Claruit  tempore  TheodosU  et  Honorii  prtncipum  anso 
420. 

(h)  Al.,  Niessi. 


845 


LECTKWES  PRO  OFFiaO  S.  NIGETiE. 


846 


][>rum  quem  de  Fide  conscripsit,  el  doctrinaB  coBles- 
tls  claritatecompIetus^ncootempiatioDem  divlDam 
eompendiosa  breyitate  perduoetur.  Qui  yolumini- 
bos  tancti  Ambrosii  sociatus  est,  quos  ad  Gratia- 
aom  principem  destinavit. 
Sx  Mariyrologio  m$.  membranaceo,  venerandcB  anti- 
quUatis,mona$terii  SancH  Galli  Mo$acen$is,  diace' 
si$  olim  Aqu%leien$i$  dein  Utinensi$y  ex  Notkero  et 
Usuardo  probabititer  conftato  ;  euju$  apographum, 
ex  originali  eduetum  ei  iUu$tratum  manu  et  $tudio 
elarmimi  viri  Jo$eph$  Binii  arehipre$byteriGlemo* 
nen*i$  ac  eju$dem  monaeterii  et  abbatia  viearii  in 
Spiritualibtu  Generali$,ex$tat  in  Tabulario  penitiori 
MetropolitaniCapituliUtinensie,  Ad,  n  toi.  Julii, 
Sancti  Nicee  Romane  Givitatis  episcopi. 
Ex  Martyrologio  vettisti$simo  $ancti  Bieronymi  pre- 
shyieriwmxne  insignito,  quod  ex  codieenu,  mona» 
sieriiCorbeiensie  sexcentorumeirciterannorum  Da- 
eherius  primum  edidtt  Spicilegfii  tomo  II,  pof.  i, 
editionis  in-foL,  deinde  Vallar$iu$  in  sua  divi  Hie- 
ronymi  Operum  editione  in$eruit  tomo  XI,  pag, 
457. —ildxibai.Jti/u. 
Depositio  sanctn  memorioB  Niceti  episcopi. 
Esf  vetu$tiori  Oecidentali$  Eceleeix  Marturologio  divo^ 
Bieronymo  tributo,  guod  Franei$cu$  maria  Ftoren- 
iinius  Lucen$i$  ex  suoprx$ertim,ac  Patriw  Majorie 
Ecclesix,  pluribu$que  aliis  probatm  fidei  codicibm 
integre  vulgavit  ;  quoque  nuncupandum  e$$e  Roma- 
num  a  Magno  Greaorio  d$$eriptum,  ab  Adone  tau- 
datum,  proximioribu$  saeculis  prateritum  et  expedi- 
ium,nonlevioraargumetita$uaderein  ip$o  volumini$ 
iitulo  pronuntiavit,  Lucce  1668.  —  Ad\  kal,  Julii, 
Depositio  sanctn  memorite  Nicei  episcopi. 
Ex  Martyrologio  Gellonensi,  $ive  monasterii  Sancti 
Guillelmide  De$erto,  0.  B,  diasce$i$  Luteven$i$;  quod 
ex$tat  in  Sptcilegio  Dacherii  tomoW,  pag,  25,  prm- 
eitatce  editionie  in-folio,  et  con$criptum  creditur 
anno  circiterSOi,  ut  ex  Monito  prxcedenti,  —  Ad 
X  kal-  Julii. 
Nic»  episcopi. 
Bx  antiauo  Martyrologio  Gallicano,  quod  ex  m$,  do- 
mini  Chauvelin  regiorum  sigillorum  ciutodi$,publici 
juri$  feceruntUarteniue  etuurandus  Veterum  Scri' 
ptorum  et  Monumentorum,  etc,  tomo  VI.  col,  658,  et 
ab  anniseirciter  $eptingenti$  con$criptumah  ei$dem 
dicitur  in  Oburvatione  prcevia.  —  Ad  x  kat,  Jutii. 
Sancti  Niceti  episcopi. 
Bx  Martyrologio  insignis  Ecclesiae  Anti$$iodoren$is, 
auod  ex  m$.  Colbertino  publicijuris  feceruntiidem 
Marteniu$  et  Durandue  Veterum  Scriptorum  et  Monu- 
mentorum,etc,  tomo\l,col,  685.  —Adxkat.  Julii. 
Beati  Nicei  Romatian»  civitatis  episcopi. 
Ado  in  Martyrologio,  opera  et  etudio  Dominici  Geor- 
gii,  Romx  1745.  —  Ad\  kal.  Jutii. 
Deposito  Beati  Nicet»  Romatian»  ciyitatis  epi- 
scopi. 

UsuARDus  inMartyrologio,  eic.,  operaJoannie  Molani. 
Lovanii.  Anno  1568.  —  Adi  kal.  Julii. 
Depositio  sancti  Nice®,  Romatian»  civitatis  epi- 
scopi. 


A  Usuabdus  in  Martyrologio  apud  BoUandiano$,  8ocio$ 
tom,  VI.  Junii  parte  i,  pag.  353,  editionie  Antuer* 
pien$i$.  -—  Ad  x  kal.  Julii, 

Depositio  sancti  Nice»,  Romatiano  civitatis  ept 
scopi. 

UsuARDus  in  Martyrologio  eineero,  ad  autoaraphi,  in 
San-Germanen$i  abbatia  servati,  fidem  eJdto,  ete.  : 
opera  et  studio  (D.  Jacobi  Bouitlart)  pre$byteri  et 
monaehi  Benedictinie  congregatione  Sancti  Mauri. 
Pari$ii$.  1718.  —  Ad  x  kaL  JuHi. 

Depositio  sancti  Nicecs,  Romatiann  ciyitatis  epi« 
scopi. 

NoTXBRus  in  Martyrologio,apud  Cani$ium  The$aurtt$ 
Monumentorum,  etc,  $eu  Lectiones  AntiqtuB,  etc, 
ex  editione  Antuerpienei  Jacobi  Baenage,  to.  ll^parte 
III,  pag.  89.  ^Ad-Lkat.  Jutii. 

Depositio  beati  Nicetii,  RomaniB  urbis  episcopi. 
Ex  Martyrologio  ad  u$um  Bomanss  curim,   Venetiis 
impresso  per  Fratres  de  Sabio»  anno  152i.  —  Ad 
X  kat.  Julti. 

Depositio  sancti  Nice»,  Romacianensis  episcopi. 
Ex  Martyrologio,  multo  quam  antea  purgato  et  locu- 
pletatoa  Francisco  Maurolyco,  etc ;  Yenetiis,apud 
Juntas  1568.  —  Ad  x  kal,  Julii. 

Depositiosancti  Nicese,  episcopi  Romacianensis, 
doctrina  et  pietate  conspicui. 

Ex  Martyrologio,  sacrss  Bomanse  Eccle$iss  u$ui  tnitit- 
gulo$  anni  die$  accommodato  a  Petro  Galeeinio,  Me- 
diolani,  apud  Pontium,  1578.  ^  Adi  kaL  Julii. 

In  Homatiana  civitate  sancti  Nice»  episcopi  et 
confessoris ;  qui  multis  libris  conscriptis,  ac  vita 
religiose  acta,  sanclimonise  et  doctrin»  laude  flo- 
Q  rens,  abiit  ad  Dominum. 

Ex  Martyrologio  Bomano,adnovam  Kalendarii  ratio- 
nem,  et  Ecclesiasticoe  Bi$toriaB  veritatem  re$titutOy 
et  Gregorii  XIII  pontihcie  maximijussu  edito.  V#- 
netiis, apud  Junias,  iiOi.—Adx kat.  Julii. 

Sancti  NicaBOB  RomatianaB  civitatis  episcopi,  do- 
ctrinasanetisque  moribus  moribus  clari. 

Ex  Martyrologio  Bomano,  Gregorii  Xlll  pontificis 
maximiju$$u  edito,  et  Urbani  VIII  auctoritate  re^ 
cognito,  ete.  Venetiie,  apud  Junta$,  1630. '— Ad  x 
kal.  Jutii. 

Sancti  NicaeaB  RomatianaB  civitatis  episcopi,  do- 
ctrina  sanctisque  moribus  clari. 

Ex  Mariyrologio  Bomano,  Innocentii  XI  pontificis 
maximi  auctoritate  recognito,  ete.  Boma,  1681.  Tu- 
pis  reverendw  camerae  apo$toliecB. — Ad  x  kal.  Julu. 

[)     Sancti  Nicffi»  RomatianaB  civitatis  episcopi,  do« 
ctrina  sanctisque  moribus  clari. 

Ex  Martyrologti  Bomam  Editione  novi$$ima,  a  Bene* 
dieto  aIV  ponti/ice  maximo  aucta  et  ca$tigata, 
etc.  Ad  X  kal.  Julti. 

Sancti  Nic»8B  Romatianas  civitatis  episcopi,  do- 
ctrina  sanctisquemoribusclari. 


LECTIONES  PROPRIyE 

Ad  usum  archiepiecopaUs  Utinensis  diosce$i$,  a  S.  Bituum  congregatione  approbatoe  die  23  Augutti  1794, 
pro  officio  $ancti  Nicetoe  Aquileieneis  episcopi,  ad  diem  22  junii. 


LBCTio  IV.  —  Niceas,  seu  Nicetas  episcopus  civi- 
\Ml6n  Romatianai  quo  nomine  Aquileiami  aut  non 


longe  dissitum  Portum  Romatinum  signiflcaripu* 
.  tantiidemille  perlubUoirpsHAqaileMmisNioetWiad 


847 


sAMcrri  maetm^msoopi^masmm. 


m 


quem  ianet!  Leonis  Magni  exstat  epistola.  Hic  eam^  zatos,  sola  iovoeatioiie  saiiot^^rila^peotinpofi- 


episcopatomoepiflset»  postquaol  Huntii,  Attila'duce, 
jBam  regioDem  yastaverant,  vix  statu  rerum  ad  me- 
*liora  converso,iionnulii  cives  abarbarisin  captivita- 
tem abducti,  liberi ad patriam remearunt,  ilMeode- 
prehendit  exoccasionehostilisincursus  piufagre^ 
suoillatafuisse  vulnera^qua  magnam  curationisdif- 
ficuHatem  videbanturatferro.Aliorum  eniio^uiin- 
terempti  putabanturymuliereftfiovis  eitant^oeniugiis 
irretitflB^aiii  immoiaUs  cibis  asserebanturessepoi- 
luti ;  aliis  iterato,  vel  semel  quidem,  sed  ab  hflsreti- 
cis  AieFat  baptisma  ooUatum*  itaquehflso  omniavper 
AdeodatumRomanflB  EcolesiflB  diaconomijad  sanMum 
Leonem  'Magnum  reluht,  ut  auctoritAte  nutnque 
ejus  quid  facto  opus  esset  doceretur :  qua  m  re  et 


tioiiemmaauumiitatuiteo&firmand08.lfiMUiiUqiie 

^ao  in^lraeins  ex  -veien  moreiai^oaHuUfseded^- 

-etk4ae»pM>«uo>quo«arser«l4nfttai>imi»#wipiM 

studio,  necnon  et  proea/qm^mt^aAeotaMtrDiM- 

-^^dramF^Potbi*  rcrmetft}a;fledpiwte)4(orain  mom 

maculaskb^rgendas,quos  beHictfdsidesii^tiderat, 

totusincubuisse^neritocreditur^utEcdesi»  jsu»  fi* 

•  4»edn  adf>riiAioflf)ob«er^aQtiflBtdigaitatwtd»tilHeret 

LfeOTtoVL  --'^^iMe^vefotmagi^inagiiqMilliarvigi- 

lantiam  in  cura  commisBi  siblgr^s  ostendirat^e 

simulipsiuseum  EyaAgeHcfl^prflBdicatioBislaudedo* 

ctrinam  commendaiOt,eaoBunt  i^genilmoaume&ta, 

quaSyGeaaadto  Mas&ilieosietflonorio  AHguito4aQe&* 

61  tMtibaft^iitidotacBiii^plkiHseDmoAe^  eiaralaf^Kli- 


eximiflB  erga  populnm  snum  charitatis,  et  maturi^^  quitrquornmtaiMii>f4xmun»atttaltefam]ionfBtBro 
i.-ji^:  .*  j.ux*:  i i_-__-j 1_. — ..  —       Edideratautemcompet^ntiburadbaptiiwnttnioslrtt. 

ctionis^  libellos^am  tum,  plurimLia6t08,  elaliishQ. 
jusmodi  prflBstantiorum  PatdiitihMiubratioQilnitio- 
ciatoSyinquibusetideMBi^MtentHun  ratiDne>fiiad 
baptismigratiameupiimlperveairei^etdegSBtilititis 
erroribus,  ettie^deuniOfB^faJeirtatiefetNCoatfftGe- 
nethlialogiam.et-de  Syiiibolo,  etlde^^agni^^asdiaiis 
victima  disserebat»  UbelluminsuperadlapsamTi^ 
ginem  oondidit^qui  pene  oaiQibus  iapsiseneada- 
tionis  ineentivum^ab  iii^em  ecriptoribas>f0ostar. 
Has  inter  pastoraUs  dificii  soliicitudines,  oom  tri- 
ginta  circiter  annos  Aquileiensem  episcopatum  ad* 
ministrasset,  doctrinasanctisqne  moribus  darusaii 
pastorum  principem  evolavit^.anno^aadnDgenle' 
simo  octogesimo  quinlo. 


judimi,  et  debiti  in  primam  sedem  obseqmi  prse- 
clarum  exhibiiit  argumentum. 

LbctioV..— Ad  singulas  soiliciti  prflBsidisconsul- 
tationes  respondit  sanctus  pontifex  pecuhari  epistola 
NicetflB  Aquileiensiinscripta,quametad  omnesfra- 
tres  et  comprovinciales  episcopos  ejusperipsum  vo- 
luit  pervenire.  Acde  feminisquidem,quflBaliisnup- 
serant  viris,legitimarum  foedera  nuptiarum  redinte- 
granda  constituit,etidoiothitis  usos  poenilentiflB  sa- 
tisfactione  purgari ;  qusB  tamen  non  tam  temporis 
longitudine,  quam  cordis  easetcompunctionepen- 
sanda.  Eos  autem,  qui  ad  iterandum  baptisma  vel 
metu  coacti,  vel  errore  traducti  fueraot,  per  poeni- 
tentiflsitidem  remedium,habitamoderatione,  et  judi- 
cioepiscopi,communionisvoluit  recipereunitatem : 
ac  demum  vel  semel  tant  um,  sedab  hssreticis  bapti- 


SJllTCTl  NlGETiS 

BPIBCOPI  AQUILEIENSIS 

DE  RATIONE  f^mEL. 


1.  Renatishominibus  perfidem,etsanctificatisse- 
oundumEvangeUiformaminnominePatris,  et  Fihi, 
et  Spiritus  sancti,etper  hancconfessionem  regnum 
coBleste  sperantibus,  nihil  magisutile  esaedixit  Apo- 
stolus,  quam  ut  his  booorum  sit  operum  cura.  Sic 
enim  scribit  ad  Titum :  Et  de  his  volo  te  eonfinnare, 
s  ut  curam  kabeant  bonarumquicreduntinDeo.Hcec 
iunt^'mqmi,bona et  utilia  hominibus,  Stultasautem 
quasstionesetgenealogias  etricasetpugnaslegisdevi* 
ta;sunt  enim  inutiles  etvancB  (Tit.iw,  8).  Hacscri- 
bensbeatus  Apostolus,  jam  tunc  prflBvidebatfuturos 
homines  qui  per  ouriositatem  etqusBstiones  inutiles 
curam  bonorum  operum  prflBtermissuri  erant ;  et  pa- 
cem,  quamDominus  EcclesiflB  suflBreliquerat^perdi- 


D  tun.  Namqaeliomine8,^^idMaaltaiuq[>ereeOBa&- 
tnr.nec  htin^a  inftettigere  peMimnitQr«  i^htidic- 
tum  Apostoli;^bW(Wte  saperetedtimeiltom.ix?^)^ 
sicdum  iliicitaprtestimttnt;etiamMtaptfrdiderunt 
Isti  sunt  qui  cumnec  fldjricam^tJBli  etterrasflwa 
coUigere  etcapere  valeant,  ipsum  conditorem  ctto- 
bricatorem  Deum  capereet  mensurarecontendunt; 
et  quemdebent  per  operummagnitudinemcltaata- 
rum  rerum  immensitatem  solununodo  etfimpli^^ 
ter  adorare^in  qusBstionem  mittunt ;  et  de.qualitate 
mysteriiejus  ac  de  quantilatedisputant,diocnles: 
Quantus  Pater  ?  qualis  Filius?  cujusmodiSpiritos 
sanctus?  0  homo,  nondum  te  ipsum  cognosocnir 
audes  divina  metiri  ? 


Vulgata  novi  Testamenti  edilio,  ti/ cwrenrfconif  Nicetamqtio^nostrumewai^lraetujai»»**!*®^^^ 

vperibus  prtsesse.  Utiturergo  Nicetas  (sictit  etiam  in  cuJBs  reigraUa'4ocoseditieDisvulgat»inmarg»ae 

Kxplanatione  Sjrmboli)  antiquiore  Binliorum  inter-  monstravi.  [Nos  intraparenthesea  in  textu  aeflCPl»*' 

pretatiooe,  qUflB  a  vulgata  sflepe  recedit ;  qui  autem  mus.  Emi.] 
'*€(;««  in^ei^retalicttiereliquiaystudbaeeei^^ 


8Mtf 


wiMinommBBii 


880  r 


2u  gtfq»d#»Uo<odeSahtUiftPatolyai»lMiO,q»»iA#utM[i|e  si.¥enu.eet  Oei  Filiusi  etyere  de  Deo  Patre 


stniCii  prawMPftlioiieatoaeeet  diwe  iy#ttBies8ei>a*> 
tTMk^MitiRiUiie^  ipMwetianeeteSpiritttsi.san-i 
ctum  :etJM»DiiieTtaD(«iBtiee8eTfinitatem,]iooeiiaiQ^< 
Teritalfr;  g»cpewoaieeabiiatfltfe»  ted  «sola  nuBeupik 
tionec  a»>8ie>totiuB  •oottfBBdit^  oiub  ipeum  Patresh. 
ooipoeeiiioe^ieaoet  {yiM«m.e8ee^coDfingiL.Taeeo 
de  «  PhotiM^  qniaudiette  migenltt  FiMi.DeiiBear^ 
oataoaeBi»  iiiiBiittlateohsPiMioBeia  qttoqeeriUam 
eateliltraaariiobii^  tKMBkMin  itaotam  eom  pntavit.i 
DewET  antem»  ^qiiemidebaii  ez  ipsie  operibueiegAo^ 
eoere/  deBegei?ii:.Qblitue  ciielitm  Aspptoli  dioeatie «: 

aceepUi  utnM$,uii9ef^fe€oaH4afePvmriHlmmn\ 
iibetfUa€mr(BhiHprVriih  ^t  ed  CoHnthloei:  SHimf 


esi  geuitaBi  noQ  uiique  alterius  substantiaB  est  cre- 
denduei  nisi  ej es  cujue  est  filius  ut sicut  Pater  Deu8 . 
esttitarDeus  sit  Filius;  et  sicutlumen  Pater  est^ita' 
lumen.Bit.FiMu8* 

4^Sed  offeoditaliquantos  hieoipsa  professiOiqua 
creditoui  BHiumejyedem  eftse  substanUaSt  et  per  ca* 
lumoiasprotosiosancla  torqeetur^  Nam  sic  inter^ 
ptelantittrAiuuesubstaDtii&dictumiquasinos  divisum 
dioamuerPalDemi  et  pars  Patris  sillFiliQB;  et  Deue 
PaleeeiimounututiBFilio :  Tel  certe  per  fluxumet 
demaliooeiBFiliBspalerameubstantiflsretineat  uni- 
tatenbOeodabsit  noneolumasensibuSfSedetiamab 
aimbuaChrittiaiuSiruttalealiquidininentem^estram 
veBial.NiOs  autera  sic  imius-suibstantim  credimut  Fi* 


aii,  groliOMtOom«aineilrft/esti€4riiitVf^prfe^^  suaffitemitate  perfe- 

tum^in8uaq«oque<e  impasaibilitate  manentemi  ita 
FihiwgeDefaste»  utoonpatsionemaliquamvel  di- 
mintttioneBi  tenteritsuaB-naliirflseuaBque^majestatisy 
sed  «pi^rfeetus  ipee  peleetumxle  se  genueritlanteoaw 
niaeflMutetvePUiDFilium.oDKiipolealem,  per  quem 
seilieet  ommialaeta^uet^siae^ofaMtumestnihit : 
utverus  Pater  unigeDitt  Fili^sm;  et  verusFiliusPa* 
trieesseoredaitur^n  eonfiisutysed  dietiactu8;oonia 
tameo<habeBeiBse  FiliusquflB  suaiPatri8,tioutipse 
ait  in£vaogelioc  Ommia^Mm  habei  Pater iHiao  funl 
{Jeam.  zvw  II).  .QAiflsiUaomnial  utique  virtutem, 
utiqiiiepoleBtiaBi^  bonitalemi  iBOorruplelam«  glo* 
riam.ei  floteenitalemiosicui.habet  Pater.  Gfltlerum 
si-.hflac  noni.eraBlAiB.  Filio#  vereortdicerev  Pater 
in.FiliodegeBeMtso  Tidaatur^  El  sihoe  ita  est 


noepamim^faeim^eiit  cum^$eidiui$tui^fu$pauper' 
iaie*iiuHieee$$eUe(^lCer»  nu,  9)«  l^aergotamrde 
SflMlio^quflndePhoUno^  quiaaJ^ooniibuefeieee-i 
cleaiiBfdi0Mm  eitnMi  auoteealeBtiamdetulenifltw 

3.  De^heOihflBBea^  .quflB  aoDC  fidei^tholioflB^  oa% 
lumniaHuw  paaeaydieenepoetulaetis ;  derhaeiiliqaei 
«  haaresi^qttflBabABioaiieloaeezerlaeetkAiexuniqiio 
oon  fuit  cofltlBiiluefivaBgolieisToeibut^o^lolBrum 
pmdiealiQBibua,qOflB  utiquePaireiivet  FiliuasielSpi-r. 
ritom  eoBOkim  soBOBt:  oeo digoatiia-eatitaiUtdif^ 
gBum  eet^enederOiqQia  Patof  iiabet  FiliuBa^Flliua/ 
vere  teheil^alrem#s  aed  eum  .se  ezlendit  inlaliz»-  ei' 
vnlt  inquirere  •qoomodoel  quaklerf  Deua  potuife^ 
nefOBe,inodttmiionepprehendens»  ^  quiaaeooon>r 
prahendi  poteeti  cecidiiinerrofem^ut-elPntremde 


negflMteiFilinBhSicoutemnegat  Palcemiquiadioii  ^  ut;degener  Filiueeralimeturyquomodoidem  honor 


eum  1100 peiuiatedese proprium^t' verBBt  Filiiun' 
gaBemro^:  Fiiitim  vefoeio  negat,diimeum  aliamde  et-> 
de  naliia  eaataBtibua  dioitiaelttm  eese^tittequamt 
geBitiiBai^  et  crealuram*  eteefqflamdamiqttflt  maruii  \ 
peoptcf€hmitaiftniiFilittaapyeiiari;.nonautem.vere\ 
esseFilittmqiii  de  Patre  eitgaBiHit  :et4ndee8iqttod<* 
ilterinaeum  BubatantiflBcommeBluaeat^ne  omnino  • 
Patria  ¥er«a  Filiuseaee  ccedatur.Gontra  haneergo 
ajea  perveBsitflytom  (Ct  novam  docirinam  Caota  esi' 
•  Nicflaoa  sTaodus,  ubi  omnibut  coUatis  et  decursis . 
saripiurisi  veritaa  maaifeatatae8t|8oripta'e8t.Nam. 
denique  Fiiiumi  quem  Ariua  dizerat  aliunde  eaeeet 
non  de'PflLire^;.neqoede,subtlantia  Patris,  ideelde 
60  ipto  qoodDeuaettiSaooli  patres  nostri  proCssei 


ipaodiceoleDomiBOittlAomBesAofiorf/lcen^Filtuin  • 
sioiiiAeraori^SceMf  Polrem  («foon.  ▼»  24>¥  Hoc^zigit 
Domiauar  hoo  ezhibeDt  fidelae:  nee  soaBdaliaalur 
de/homililate  FiUi*  Saivatori8,neo  deTorbit  e^tqqflB 
teoundumihominem  loculuteat ;  nequede  poatio- 
nibutvqoatpiroplermuBdiaaiutem  implere  digoaiua 
estr  sed  per  h»c  ipsa  plut  se  gratiiBi  plua  honoria 
dabere  soBtiunl'  Christo :  utet  si  non  essetprflBcepf 
tum  infivaiigelio4it  omneshonorificeatFilium  aiout 
hoBorifieaBl  PflKlreffl,  ultro  hoefaoerenifideliorea': 
quiaillequi  se  humiliare  dignatuaeet,  ezaltari  de^ 
bueratv  sicutscciptum.est,  QmsehumiHai,exalia* 
hiiup{Luc/  ziv,  II). 
5«  At  cum.Paterdiofl^iiricefll  FUiue  metaihAiiac 


Bont  aatum  de  Patre,  hooest  de  substantia  Patris,  Diaudtee  {Matih.  iii,l7).Filius  dicat|C7t  omnef  honarir 
'  Denm  da  De0|lumen  de  lumineiOeum  verom  de  Dao .  ficeni  Fiiium  $icui  honorificant  Patrem  (yoen.v,23) ; 
veiOtnatBaneDfactumiUniussubslantiflBOumPatre ;  qQfl&cflBcitasmentiumest^Qtermiasa  honorifioentia» 
ut  nulla  utiqae  diversitas  credalur  in  Filio.  Revera     contumeliaaeoncinnare?  qoflB  oblivio  spei  estiinfir- 


•  CkMl.hoolocomendosei  Fotiniano;$ed  rectealibi. 
1»  Ita  cod.i  nongtii. 

c  Cod.  hoc  loco  h<Bre$e,  at  suparius  h(Bre$i^ 
d  Ambrosius  contra  PalladTam  lib.ii,  cap.  8  :  ff(BC 
ett  eausa  errorie^  hwc  origo  hare$i$  Arianae,  dum  non 
inielliguntvirluiem  Dei,  neque  tanii  sacramenti  dis- 
poeiiionem  aenoseunif  ui  Deum  humanie  conditionibu$ 
eomparent.  Oufle  verba  cuncta  adamussim  exscribit 
Pboebadius  coatra  Ar.  opusc  ii,  cap.8.  (Vid.  Patrol. 
aostrflB  tom.  XX.) 

•  Cod.»  Nicea. 


f  Post  boc  Tocabalnm  scribitnr  in  codice  id  e»f  tf# 
eo  ipso  q^od  Deu$  e$t ;  tum  huic  commati  Haeasub- 
scribitur,  quia  scilicet  expuagituri  utpote  meadosa 
saperioris  commatis  re[>etitio. 

R  Epithetum  immssabilis  additum  fuisse  vocabulo 
Dei  Pairis  ia  sjmbolo  AquUeieasi,  notat  Rufiaus  in 
sua  expHcatione.  Ea  igitur  Nicetas  Aqoiteieosis  se- 
cundiKD  suse  Ecclesise  sjmbolum  hie  loquitur. 

b  Ad  cffiteros  noyi  Testamenti  codiceSi  qui  habeat 
hoc  additameatum  Atincatufttfiaoac  accedit  Nicetaa 
qui  ia  suo  ita  legebaU 


851 


S,  NIGETA  EPISGOPI  AQUILEIENSIS. 


mum6iminoremetcontemptibilem«ffi8tiiDare  Chri*  A  daeos,  Solvite  templum  hoe,  utiqae  corpnsiinim  di- 


stum,  qui  nobis  fortitudinem  et  magnitudinem  el 
gloriam  secundum  Patris  sui  contulit  Yoluntatem  ? 
Crede  mihi;  Filiihonordignitatis  Patris  est ;  quan- 
tnm  detuleris  uDigenito,tanto  magis  amplificabis  glo- 
riam  Patris.Bonus  Pater  non  invidetgloriam  Filio ; 
quia  omnis  gloriaFiliirecurrit  in  Patrem.Hicestca- 
tholicus  sensus,  beec  devotiofidelium,hoc  studium 
saoctorucn.Secundum  hffic,omniadicta  et  factaSal* 
vatoris  intelligunt,et  intelligentes  loquuntur.Nec  om- 
nino  impediuntur  ad  hanc  devotionem  per  illa  qu» 
Domini  Toiuntatem  yidenturostendere:  utputa,Pa- 
ter  majar  me  e$t  (Joan,  xiv,  28) ;  et,  Non  veni  facere 
voluntatem  meam(Joan,  n,  38) ;  et,  Filius  ase  nihil 
potest  /acere  {Joan.  v,  i  9) ;  et  alia  multa  huj  uscemodi : 


cebat :  et  ego  tn  triduo  suscitabo  illud  (Joan.  n,  49). 
Et  iterum  sd\,Polestatem  habeoponereanimammem, 
et  potestatem  habeoiterum  sumereUlttim  (Joan.  x,t8). 
>»  Si  corporis  sui  suscitat  templum,  si  potestas  est 
ponendaBanimttperpassionemetresumendflBperre- 
surrectionem,  cessat  in  Christo  infirmitatisopinio, 
ubi  tantffi  potestatis  sublimitas  deciaratur. 

7.  Omnia  ergo  pie  intelligenda  sunt;  omaiahoDo- 
rifice  sunt  tractanda  ;utrumquein  Domino  >  confi- 
tendum  est ;  et  forma  in  qua  semper  f uit,  et  formi 
servi,  qu»  acceptaestpropter  servos,  credendaett; 
et  passio  secundum  camem,et  impossibilitas  seean- 
dum  divinitatem;  ne  aut  impii  J  aut  ingrati  JQdiee- 
mur.Namqui  FiliumDei,8ecundumidquodeit4m* 


qusBomnianoninfirmant  Filium,nequedepretiant,  ^  pa8sibilemnegat,etDeoPatri  dicitestedissimilem; 


sed  ad  Patre  ^  distinguunt.Siquidem  et  heec  ideo  sunt 
posita,  ut  veraejus  divinitas  non  negetur :  Ego  de 
Deo  Patre  exivi  (Joan,  xvi,  28);  et,  Ego  in  Fatre.et 
Pater  in  me  (Joan.x,  38) ;  BgoetPaterunum  sumus 
(Ibid.,ZO) ;  et,  Quime  videt,^  vidit  et  Patrem  (/oon.xiT, 
9) ;  et  Sicut  Patersuscitat  mortuoset  vivi/tcat,ita  et 
Pilius  quos  vult  vivificat  (Joan.  v,  21). 

6.  Sed  necillafidelemanimam  scandalizant,  qui- 
bus  Dominus  esurisse,  dormisse,  lacrjmasserefer- 
tur;  tunc,tristi8  usqueadmortem,crux,pa88io,sepul- 
tura :  siquidem  ad  hoc  sunt  scripta  et  jfacta,ut  et  to- 
lerantiffiexempla  pr8Bt>erentur,  etveraejnsincama- 
tio  nosceretur.  Nam  in  eo  quod  esurisse  Dominus 
dicitur,vericorpori8  assumptionem  inteUige.  In  eo 
autem  cum  quinque  panibus  et  piscibus  duobus, 


hicimpius  est.  Etquipassionesejnssecondamcar- 
nem  confiteri  dedignatur,  ingratus  est.  Gloriemar 
ergo  in  cruce  Chnsti,8icut  Paulusgloriari  consneTit: 
Mihi,inqmi,absit  gloriari  nisi  in  cruce  Domni  Mstri 
Jesu  Christi(Gal.  vi,14).GonfiteamuruQitatem,iit 
nonseparemur :  ^  Si  enim  mortui  fumtis^utaitApO' 
stolus,  et  eonvivemtss :  si  sustinemus,  et  conregnabi' 
mus.  Si  negamus,  et  ille  negabit  nos  (II  Tim.  u,i2). 
Sinon  oredimusquodipse  dic\i,Ego  et  Paterwm 
sumuSf  iUe  fidelis  permanet,  negare  se  ipsam  non 
potest;  quiain  gloriaDei  Patrisest;  quiaviviteoiB 
Patre ;  quiaregnatcumPatre  unoeodemqueimpe- 
rio.  Sicut  ait  Apostolus,  cum  de  omni  impudiooet 
immundoet  avaroloqueretur,i\ron  eri(,  inquit,*«r« 
in  regno  Christi  et  Dei  (Eph.  v,  5) ;  unum  regDum 


quinque  ^  miUiahominum  satiat,  veramejus  divini-  C  tam  Christi  dlxitquam  Dei ;  quia  unavoluntasPatm 


tatem  cognosce.Certe  cum  dicit :  Ego  sum  panis  vivus 
qui€te  ecelo descendi (Joan.  vi,  41 ),  non  cadit in  sen- 
sum  nostrum  ut  panis  esurire  credatur.  Sic  et  de 
8omno  inteUigendum  est  rquoniam  sicut  per  •  som- 
numcorporisveritas  cogno8citur,8icper  iUud  quod 
statim  ventis  et  fluctibus  imperat,  veraejus  divinitas 
approbatur.Nam  quod  lacrymassuper  Lazarum  fu* 
dit,  fantasmatis  suspicio  toUitur ;  lacrymad  enim  yeri 
oorporis  sunt  humores.  Quod  autemdicit,  Lazare, 
veni  foras  (Joan.  xi,  43),  et  statim  ilie  qui  jam  fete- 
bat,aperiente  se  terra,  vivus  emer8it,magnumeju8 
divinitatis  indiciumest.  NametiUudquod  SLii,Tr%stis 
est  anima meausque admortem(Matth.TTy\,3S),ex 


et  FiUi;  unacooperatio;unadeniquegratia,eadem- 
que  gubernatio  est :  sicut  idem  magislergeutiaD 
docet  scribens :  Gratia  vobis  et  pax  a  Deo  Patre  d 
Domino  nostro  Jesu  Christo.  Et  iieriMn  ilpteastf^ 
Deus  et  Pater  noster  et  Dominus  Jesus  dirigat  vi» 
nostram  advos  (I  Thess.m,  li).  Nondixitdtn^o^* 
ne  Patris  et  FiUi  diversitatem  aut  voluotatis,aut  po- 
testatis  induceret ;  sed  dixit  dirigat,  ut  uaitatempo- 
tius  demonstraret.  Hac  igitur  fide  hisdem  Terbis 
et  nos  oremus  ut  Patns,FilU  et  Spiritus  sancti  ooa 
gratia,  unapax,  una  eUamgubematiosempernos 
et  tueatur  et  dirigat. 

HsBC  pauca  advicem  commentarioli, 'quia  vob|i 
scribi  postulastis.  negare  non  potui.  Confido  qoii 


hac  ipsa  Lazari  resurrectione  intelUgi  potest,  quali- 

terdebeatacoipi:necenimdivinita8mortemmetue-  D  fideUbus  animis,  etsi  brevia  sunt,plenam  polenat 
bat,  sed^humanum  affectumper  tristitiam  animi     presstare  laetitiam  Dei. 
indicabat.  Crux  sdque,  passio  et  sepultura,  e  uno  vel 
altero  dictoDomini^discuUuntur,  quominus  ei  im- 
potentiavel  infirmitas  ascribatur.  Cumdicit  ad  Ju- 


ExplicitUber  Nicetffi  i  episcopi  de  Rationefidei. 
Incipit  ejusdem  de  sancU  Spiritus  Potentia. 


•  Cod.,errare,  pro  cestimare,  queelectio  emendanda 
mihi  viaa  est. 

>>  Cod.,  distingunt,  antiqua  orthographia. 

e  Ita  cod. 

^  Cod.  cumunica  l,  antiqua  orthographia. 

•  Cod.,  somnium. 

'Miracula  multiplicati  panis,  tempestatis  sedatee, 
Lazari  revocaU  ad  vitam,  conjunctim  memorat  Ni- 
cetas  etiam  in  eiplicatione  sjmboU^  ibidemque  ea- 
dem  fit  comparatio  humanitaUsChrisU  infirmee  cum 
ejosdem  potente  divinitate.  Est  autem  factaimitaUo 


ex  Nazianzeno  orat.  35. 

g  Cod.,  una  vel  altera. 

fc  Cod.,  sic. 

i  Cod.,  conficiendum. 

J  AUerum  nocauMeest  in  cod. 

k  Corrigendum  commortui.  .     • 

» Hic  recte  adest  in  codice  vocabulum  epueo^' 
quod  amanuensis  socorditer  omiserat  in  tilulo  op 
sculi  anteiniUum.  Contra  hic  idem  amanucnsis p^ 
termisit  ante  Nicet€B  Utulum  saneti,  qucm  ttc^r' 
saerat  initio  opuscoli. 


8B» 


DB  SPnOTDS  SANCn  POTENTIA. 


8H 


SANGTI  NIGETiE 

EPISGOPI  AQUILEIENSIS 


DE  SPIRITCS  SANCTIS'POTEINTIA. 


1.  Seqnitur»  utquid  de  tartia  persona»  id  ettSpi*  A 
ritus  8aBoti,8entiam,pro  oaptu  mentisexponamrsi* 
qnidein  de  hoo  vel  maxime  ^  dubitare  multos  intel- 
ligo.  Et  lioet  temerarium  tit  de  hoo  disputare  qui 
Patri  et  Filio  in  confessione  tooiatur,8ecundum  Do- 
minitraditionemet  nostram  in  baptismo  oonfessio- 
nem,  tamen  quia  muJti  diversa  sentiunt,  et  ratio  a 
nobit  inquiritur,  nece88arioreddendae8t;neoaiiim- 
de  reddenda,  niei  ex  divinarumfontibus  Soriptura* 
mm.Certasautem  tum;  prsoooupatasauresetsen* 
tus  alia  opinione  gravatos,  diffioile  potteplaoari : 
pemioiosa  est  enim  prflBveotio.  Nam  hoo  in  natura 
humana  est,  ut  si  de  aiiquo  viro  bono  male  nobis 
foerit  susurratum,  et  pr«venerit  oognitionem  veri 
nuntius  mendax,  diffioiie  et  lal>oriose  susoeptam  de- 
ponamusopinionem,etiamsi  idoneisassertoribusdo-  g 
eeamur.  Qaod  nuno  multis  suspicor  eventurum,qui 
prava  dootorum  interpretationeanticipati,Spiritum 
sanotum  creaturam  orediderunt,  et  tamquam  mi- 
nistrum  despexerunt.  Ad  propositum  igitur  redea- 
mus. 

2.  In  Nicflenotractatupositum  estsecundumsym- 
boli  formam,  Credimus  et  Spiritum  ianetum,  Quod 
utique  sufficiebatfidelibus,  quia  in  illo  oonventu  de 
Fiiio  quflBstio  fuerat,  non  de  Spiritu  sanoto.  Atque 
tttinam  ut  fuerat  traditum,cum  Patre  et  Filio  Spiri- 
tum  sanctum  simpliciter  oredidissent  illi  qui  postmo- 
dum  quflBstioaem  de  Spiritu  induxeruntl  ut  puta, 
Macedoniani  vel  eorum  in  hac  curiositate  participes. 
Dnm  enim  quABrunt  et  isti,  qualis  et  Spiritus  san- 
otusT  undeest?  quantus  est?  natus  est?  an  faotus  ^ 
est?  siciterum  sciderunt  populnm,et  vere,8ecundum 
Apostoli  dictum  (I  Tim.  i,  4),  interminabilem  qu8B- 
stionem  Eoclesiis  induxerunt.  Nonne  oportuerat 
quem  semel  sanctum  et  c  natum  sanctum  crediderant: 
eumcum  Patremagiset  Filiohonorifioarent,  quam 
creaturis  8ociarent?Sed  adhuo  induount  qusBstiones, 
et  tortuosis  interrogationibus  simplioes  quosque  fide 
spoliare  oontendunt.  NuUiautem  dibiumputo  esse, 
quia  mala  interrogatio  eum  qui  interrogatur,  nisi 

«  Victorinus,  ineditoame  superioribus  annis  com- 
mentario  epist.  ad  Galatas  cap.  iv,  6  (etadr.  Arian. 
ni,  17)  personas  SS.  Trinitatis,  vocat  potentioi. 
Mo  Nicetas  sic  est  in  hoc  titulo  intelligendus. 

B  Sic  loauitur  etiam  Gregorius  Nazianzenus  circa 
finem  laaaationis  S.  Athanasii.  Porro  yeterum  erro- 
rum  adversasSpiritamsanctumhistonam.ductoini- 
tio  a  Sadducfleis,  habemus  apud  Petavium  de  Trin.  D 
lib.  1,  14.  Legataridemauctoretiamlib.  u,  13;  m, 
7.  fix  Patribus  ecclesiasticis,  qui  Spiritus  sancti  divi- 
nitatemnominatim  defenderunt,  sapersunt  hiprflBci-. 
poit  Didjmusi  S.  Basilius,  S.  Ambrosios»  S.  Athana- 


oautus  fuerit,  nesoium  pnBoipitat  in  blasphemiam. 
Et  inde  est  quod  proBmonet  Paulus :  Videte  nequis  vas 
spofiet  perphilosaphiam  et  inanem  deeeptianem  {Co- 
tosf.u,8).InterrogantenimrebellesSpiritus  sanoti : 
natus  est  Spiritus  sanotos,  aa  innatus?  Eooe  laquei 
duo  dextra  IflBvaque  protensi :  in  quam  enim  par- 
temvoluerispedemresponsionisextenderefCapieris. 
Si  dixerisy  natus  est ;  dioet  et  jam  noo  esse  unigeni- 
tum  FiliumDei,  eo  quod  sitetalternatus.  Si  dixe- 
ris  non  est  natus;  dioet  tibi,  ergo  et  idter  erit  Pater 
ingeoitus :  et  jam  non  est  unus  Deus  Pater,  ex  quo 
omoia.  Potsquamvero  utrimque  viam  responsionis 
obstruxerit,  jam  te  quasi  reotocursu  deduoitin  fo- 
veam  utdioat :  Si  ergo  neque  natnsest  de  Patre  Spi- 
ritu8,neque  ingenitus,superest  utereatura  dioatur. 
3.  Quid  faoiet  inter  has  olausulas  fides  EcolesiflB  ? 
aoquiesoattortuosflB  philosophiflB,etoontra  omnium 
opinionem  scriptnrarum  tam  veteris  quam  novi  Te- 
stameoti  ^  oredat  esse  oreatum  Spiritum  Dei  san- 
otum,  quem  ousquam  creaturam  legere  potuit  f  Ab- 
sit.  Meliusplanefaciet^sispretishujusmodi  humanis 
oooolusiooibus  et  viocalis  ioterrogatiooam  ,ad  Domioi 
sui  se  verba  convertat.  Ipse  enim  in  Evangelio  dioit 
unde  sit  Spiritus  8anctu8,ipse  finem  statuit  quABstioni 
qui  finem  non  hal>et.  Dicitergo  ad  apostolos:  Jft/mm 
vobisaPatreParaclittmSpiritumveritatis(Joan,xy, 
26).  Sed  undesit?  nesoitis.  Sivis  soire,  audi  ipsum 
dicentem :  HicdePatre  procedit,Q\i\d  nunc  oportet, 
fratre87Christumaudire,anhomine8?  Ghristus  ne- 
quefactum  dixit  Spiritum  sanctum,  sed  hoosolum 
quiadePatreprooedit  • .  Gntrariidicunt,quiafaotus 
est,  et  oreatus.  Puto  melius  esset  ista  credere,  ut 
Ghristus  Dominus  revelavit,  quam  ut  humana  prsB- 
sumptioooneinnavit.Si  autem  ioterrogemus  eos  unde 
possint  probare  Spiritum  sanctum  t  faotum  ;oum  non 
habeantde  Soripturis  oertum  evidenstestimonium, 
g  assumflmt  illud  quod  diotum  est  in  Evangelio :  Om* 
nia  per  ipsum  facta  sunt,et  sine  ipsofactum  est  nihil 
{Joan.  1,  3).Diountergo:  Si  omniaperipsum  faota 
sunt,  et  Spiritus  sanctus  faotus  inter  omniacreden- 

sius  Theodoretus,  S.  Cjrillus  Alex.,  Paschasius  Ro- 
mancB  EcclesiflB  diaconus.  His  nunc  accedit  Nicetas 
Aqoileieosis.  Nuper  vero  a  me  editus  est  in  hoc  vo- 
lumioe  Hieronymi  Donati  dehoc  argumento  tracta* 
tus  amplissimus. 

c  Natum  dicebant  hflBretici,  quorum  sententiam 
aut  verba  nunc  refert  Nicetas. 

d  Cod.,  credit, 

•  Repetitur  in  cod.,  quidnunc  oportet  frairu ;  tum 
subscnpta  linea  expungitur. 

f  In  cod.  additur  dminum,  tum  expungitor» 

g  Haiim  astmumi. 


fStSS 


s.  moBmwsimi^Ai&Bmsmm. 


m 


duB  est.  HflBcnon  est  apta  probatio,  sed  potius  soru-  A  potest  yiJeri  conditio  servitutis.  In  ereatura  enin 


pulosa  collectio.  QuaBro  igitur ;  o&JoannlMIui  hffic 
dicebat.in  quo  Spirituloquebatur?noaneinSpiiitu 
sanoto?  si  ergo  in  Spiritu  loquebatur,  ipse  ulique. 
Spiritus  loquebatur.  De  his  autem  dicebat,quia  per 
ipsum  factAiun|i0mnia  qum  utiquein.multitudine  et 
ordiiiecraatararunisantconstituta;  Don^desemet . 
ipsodicebat  Spiritussanctus^utipsequoque  intercs* 
teras  oreaturas  factus  ez  nihilo  crederetur. 

4j  Te8iis.ant4mest  bii^ttirei  beatusapostoiusPaiK 
liWfqaioomiiialimiUaiquiaperCbrifltumfactasunt» 
exsaqoiiimv  IndjuOiiuq  uiUcondita  lunt^omnia  qum  in . 
eceli$£i4fueBinten*aivisibiiiaei  inmibilia\  stof  >>m^ 
de8tSioedom%nati(meei0siveprineipatu$,sivepoUsta4e$i 
omniaper  ipsumetin  ip$o  <»  creatd^$unt(Colo$$j,2^). 


servitu^intelligenda  est ;  in  s  Trinitate  vero  donu- 
natio  ei  libeilaf..Btgo  si  illud  quod  dictum  est  iii 
psalmo  o^nia,$erviunt  tibiad  creaturas  pertinetet 
non  ad  Spiritum  sanctum,  hoc  quoque  dictum,  or- 
nia  peripsumfeLctamni  ^  -,  non^pifitum  saDclom 
inter  onmialeoAcludi  t ;  qoia  neoez  aKqtia  matehaaot 
ez  nihilo  factus  iegitur^  qui  <  de  Patre  procedit. 

5.  Sufficit  itaque  fidelibus  hoc  scire  quia  Filius 
q4iidem.genitiis^at>  S^tuetaotQvmd^Patre^piDa»' 
dens^el.:  et/ip^is^iitamurveRbiSfjqiiubttiiutidi^ 
Scriptusaiiio».vokut«  Quiautemdiligil  vitaio,  etvita 
novit  auctore4a»«&triumiM)ttJAum.0OQi»hoDore8ti- 
soepit  intbaptiMAifiaerameDto,neejam  illiotermiQQD 
qwrit»  ubicertumerat.iKmJuisse  priaaipiiumii 


Namq<pdinteromDiaocele«tiaetteprestiiaetiamSpi«  ^  quQ«epediidit.Cr6dimM»erg(KSpintuQas^a9tumPMa 


Htam  aaiiotiHa  nomiaaYii  ?  Et  utiquapriiieipaliter  no- 
minasaet,^Lettm  oreatum  vel  facium,  sicutesBtera, 
cognoviasetw  Siautem  tam.duravisintelligere  illud 
qiiQddicinm€B%^omniaperip$umfacta$untf^  utnon, 
exeipiastSpiritum  sanetum ;  quaBfO  quid  sentias  deeo . 
quod  dioitpropheta  David  ad»  Deum  Dominum^m^ 
ma  $ervittnitibi{Ps.  Gzviii»9i) ;  numquid  Spuitum. 
tanotumiatacomnia  servire  dieis»aut  servum  appeVr 
larisr  qai.atiqud  -non  etl  servus»  sed  Dominus  libe- 
raas  a  seevitotocrealorwa^  Quod  autemsit  Dominut 
Spiritastanclas^ad  TbetsaloniceDses  icribensPaulua » 
sicdioitv;  Ikminutdirigat.eordaveetraindileeticme 
Dcmini  ttiieleranHa  Ckri$ti  (II  Th$$$.  m»  5).  SpirL- 
tamsinedabio.Dominam  dizit,dequoet  ipsctSa^at 
tor  adcipo$toiosdizerat|.9«uiijDiet;o««{tr*t^e< iniomr 


clituttdePatreprooedere;  esse^autemfDOQrllitiaiD, 
neque  Filium  Ftiii»  qModsolaAt  j  slulteeonqaffeie; 
sed  Spiritum  veritatis,ct4ua  piHiees»io«utqiialiB»at 
quantasi;t»nullicQ0Qeditm«iscure4Nam  deJocawi^ 
hMlsibilitataipsiiiA$piritusi>omiouaqiioqueiaE)i«B^ 
geliodizii:  (^iaSpMusubivul^spitvlM^oceiiHfin 
audi$^  $edne$ei$,un4eve9mteut4jmva4$^t^(J^'i^ 
8).  HiuicSpiritumnQyunusan.pfcsQaaeflSApraprii 
etverai  fQfttem^.saBcAi&Qatioaif^l(uaeaamiDAriuBi 
diviBoremigrfttiafnm^.Hic  >Spiritu»<saactidcAl«  Des 
saootifieatur^;  iliamioA^  noQ^iUuminatar:  necialii 
creatuia  sinAfhoQ  S(dritutaiit*adalea)itataiP«inre- 
nire»  aut  vere  .saoctaipoteQitmominariJUdefdiee- 
re ;  templum  ipsum  Domini^id  estcorpus  quod  aeoe* 
pU  ez  iVirgine»  oerteipaotSpiritu  in«truetttine4t.Et 


nemt;emla/m^oan.xvi^i3).AdhucevidentittsdoQst  ^  dixUOabiiel.aQ^Biuaa^^JIUriAmi;  SpiritmitmtMi 

v€nietinte,etvirtusAUi$$imiobumbrabiite;id$9^ 
9Uod  na$cetur  ex  tCrdeSpinUu  $aacta  estlLucAASh 
Eeee  ipsum  templum»in  quo  verbum  Domioi  b^ 
tavittinvenimuB  ab  Spjritu  sanctificatuai.  Etli^ 
4|cat  ipseDomiaus  de  se/fuemPatfirsanctilkiivd'^ 
mi$it  in  hune  mu$ulum{Joan.>Xi.  36) ;  et>iteraiD,Po* 
te$tenim  FtUus  Deiet  $u^moorpu$et  omniasanciif^ 
care  (Joaf}..zvu,  19) :  tamen  utvirtutemetprofcii- 
tatem  saacti  Spiritus  snculo  manifdstardtfteaipori 
baptimastis  inApecie  oolumbeaipse  in  suumeorpo» 
recepit  Spiritum.  sanctum,  ut  vere  secuadom  ^P^ 
stoli  dictum  omnis  ia  eo  babitaret  pteaitud a  diiiot- 
taliseorpocaliter :  deifna  plenitudinepostflioduoka^ 
cipiuQi  apostoli  gratiam  pro  gratia,  ipso  iaspirsBU 


Piaulusdiosns ;  Domissm  e$t  Spiritu$ ;  ubi  auiem  Spi- 
ritus  Daminif  ibiUbertas  (II  Cor.  iii,  17).  Etad  Ro^ 
manos :  JVbti,iDquit,a«ce^H'5  Spiritumserv%tnti$  He* 
rumin  timorepSktaccepi$ti$Spiritumadoptioni$(Rom. 
vm»  IS).  SiSpiiriia8.adoptionisest,eifaeithomiaes 
filios  Dei^  quomodo  ipse  in  serviii  coDditiona  po- 
iiitur,oum.servus  non  possit  legitime  liberare  ?  Quo- 
niasnMqmt^$it$ /Uii,mi$it  Deu$  SpirUum  FiUi  $ui 
in  corctekve$tra4ecla$nantem.:  Abbi^  Pader.Si  autem. 
FHiu$tet  hare$  pen  Deum;  ergQjam>  no»  est  eervus, 
$ed  Filius  t  (GaL  iv»6)«Sl  me  Christus  liberumfacit  e  t 
Filittm.et  pcoprii  nominisdivinitatis  suaaberedem^ 
impins(effo  si  «am  servum  dizeroquim^eliberumfar 
oit.  Libertas  autem  Spiritus  iniftoe  etiam  OAaaifesta- 


tar,quoddioiiApo6tolQ8.:  Omniaoperatmruntuai^l^  DominoinfaQiemapQstQlorum^etdioeate^iltf^^ 


queidemSpirihu4imden$.$inguU$.prout  vuU(l  Cor. 
ju,i{y.\M  .voluataria.distributioprflBdioatur,  non 

«i)«ealikin.cod^ 

^ltBLfjedis^  uonnthronif  etiam.  Victorinas  adi. 
Arium.1,  ib^  Sedi.cap.  36^iiibfiontV  quee .  sine.dabio 
vavietas  amanneDsium.est 

c  Victorinus,  constituta.  Variabanteoim  ezempla* 
ria.  etnailtaliceBTeteris.i  Victorinus  ipsei  cap.,  36, 
ereata.  Quae  sunt  librariornmaEbitm... 

^  Deest  ut  in  cod. 

•  Iq  codf  scribitoD  taaftnmi  D..  Nao^  ea .  JiUera. » ez- 
plicanda  esset  Deum,  an  potiui.miaadosa.  enedenda^ 
ambigebaaui. 

t  In  vulgata  Pauliai  teztos  edifeioaa  :iniec8i&  est 


Spiritumeanctum ;  $itufm$  peceatadimiseriUStdmis^ 
erunt ;  $i  cujm  .tenueritis^  tenebuntssr  (Joaui  xt»^h 

ocdo  heram  Gomrnaium^ 

K  Ita  cod.  Num  pro  diviniSate  ?  ^.x     Am 

^  Legendus  inter  alios  Photius  a  me  ««t"*,^.^ 
philochi  1,  circa  fin.,  ubi  abttta*teseTang«iicO'J«w 
nisteztu  h«reticos  refutat.  vi\^ 

»  Sicde  Patre  simpliciter,  dod  a4dite.  ^wjj^ 
scribit  Nicetfltnoster  etiam  ia  Sjmholi&pwnjf^j: 
Et  qoidemialii  sepe  PatressioJocutiseeuresw*"^ 
exortam  coniroversiam ;  qua  saper  re  ^^^j^ 
Braida  in  ccminu.  ad  prffi^otum  Nicet«  opascom 
P^  ^TO'  ^ 

j  ^^^1 ,  ffiiilflil inmt  ntitm  inri'^'^  f*^' 


fiWe 


IMv4nQin9^QMKSfql|U8iy^ 


m^ 


Ek6tmmn^fmi^s€^(M»>\p9UmtpfiC€Ql4HH^  ei9Wfi^mli9<P9tf^iBi)mm^ 


nisi  solmDeuMiLvc^Tff  20z  e«oa^a|)|OiUoUia£Ui]:i£^Uv, 
pote0idt«pQ€«aUTcUfoUter«4>whil>BDtur4Cog]uia^t 
itaqiteiiwiiia  9ili9aDetifioatioSpiritus,i|birDoHiinioe> 
ip8t4;DrpQnaeoeiraiodata'mi>nstDatur:  cogpita#et] 
etpeleetae  Spiritafvomn  pefCcata*dio4ttiti 

6(^  YeaiaQiaaevgoad  o«tera«  e^qs  yiriu^s  eloperoi. 
QiqQid-et^uaniutsilSpiritussaiiotiieqppeMNigPQsei* 
Siant  eiiimJ^aiefetFilresiiif  i,petDpeiAa9P06qiuitqrt» 
ut.  ipea  J)(omimwhAf0l9pmlmTmew^cr^s4$t0i{Jo0^^ 
z«38);iiael  SplNtiiMaaebie  nivpetr^peruiaiQeigiiia»; 
qmd  sii^oontpeiesiplenius  seiiti«Ne«Ofitaqiiaf^  an- 
xietenin.deSpirilus.saneii  yinUiiooapitnla  prpter 
nflaQs;  ffteiDoauresiclaiidaiouin  diTtea.^Teitoxeei^ 
iaxitar^plQ^delien^oredeiysoci^leeiiatestimoniaiquam^  > 


pnncipiuoifCiieaiioQiasuie^i^iibnpo  f u|t,M  solenA » 
hio»qiH  Feziiatir  resiftuniraimt^  Spioiios  voeajbinlun»! . 
eipimoaaainad  Piliuin^ofiverier*,^  sisuM  oreaioe 
Spiritus  inyenitur ;  quia  et  Filius  Spiriiuaeet»  sioiiietT 
Pate.ir%iirit«s»Ou^taitiqtteiCion  a^oredendnm  pra- 
ve»ai^ffroeniaii<HiifYeleriipcipsoquial)Mi<tetyef^ 
biiaklk>Biini>di»t^uQd  esi^liiie<  ei^^Spimiqinoiiibipf) 
loauaa^pradie^iiiiqniiertaaiiAias^  vet  bnaiqaideaiv. 
firaMnsecBlosTSpiNiwD  a^iemiomiea^.vvriuteai^ftn 
rnm^  hoeQsi  «^naaiUiiOM  Auiioredaai  efgaqni.h4»ei 
legaoi^utei  no)uaioiedereiituid>e|>le^i?Netqaiff  > 
aulafnfkaiaihana,^^  oradoUlQlejnad  DeiPalrieeonint* 
inaliain«pefiiQeiie>caiDpptiasadgbiriaaif  exepeetatr. 
sieiiis^yevbaia^oa^us^ipjM^PataRixaHi  \  ejnaiSpirittte. 


laiceQafigQmiia» Q«id ergoteetquodvoiLiiinualf adAg  c^jiiBipsaaaeto^eei^otea^oinaiaareferaiur.; ipsat 
sagoa  Domiaioa^siaeidQbiOiifaditioDeHi.  SieDimiat 
nominePairia^ei  Fiiii  non  eine  Spiriia-saneio  renar^. 
seiflftQr,  non.4iae  Spuritu^sanole^saiietifioamur^  ai<<' 
quaad  leiernilatamprofiiiadinuivcupimuspsieBileiai 
qoia^non  .sohim  .in:bapti3mo>  sed.etiaipjn  aUie.i 
oflaynibuscuiaPatreiei  FiltoSpirituseaaetas  oparaa* 
ius  -eei  eteeiaperioperetuf  1' 

7.  OaainquamisuffleeBethoAsolQDi^4]Qodia\bav^ 
ptiemi  saoraBKDto^coapeiniuauttyeBiiur ;  quia^exc^ 
hooetaUainleilignolttBnoBsiiieSpiriia  esse^reaia^ 
Quale  est  reTerarenoyaiio  qaidaaie4irepafaiio^fa^ 
DUBia cum  SpiritafiaiyifigufatiOfaQiem-beosiois  et 
ereatio»  siaeSpiriio.eseQcredatun:?  Aa  dubiuflaest) 
aiioui,ipius  essa  baplismiaaoramentQm»  qnam  ipsa^. 
6xordia<crealQra?quiaiaib«niisflMiSBiarBitaAp^rfin:Q 
oituf ,» iaedOffdioauieiD^  DMQBffegaaviti  abAdaniAiin : 
dianusergo  David  daereaiione  praphetaateaihVef^  V 
DmmkticalifirnHUimnii,a^urUuam^^ 
liaeortim  (Pf..ixiUMB>..Vorbum  boo  uliqua^Filiuei 
intetti9enduaest,eaeaDdiiaa[UeanQiapittM0aia«f^M^ 
gMem9mnia.faeta  tu»L  iSpirilasiaQiaflfeor«fDonaliua. 
eet,imristAqui  orediinDeaQotus.  Habesiutiqueai) 
uao  yerHioQlOiDoflMTQii/  ei  (yefbiMB  Domini>eiSp»i 
rttemsanciumiTfinitatisadimpletiirum  m  jsierium. 
OaodsLyetbum^hDO)  perqaodef^firmaiianai,aie^ 
quia  iB9piiideniei>.juasianeiB>interpretsti  yolaerii; 
^'Spiritumaiqueaenasohibiiemdixecit^  paulalimiife 
Judaiamam^Mlatneoess&iefti:  qoia^nee  :Pliotiaus' 
neo  JudflBiper  yeriramaubsiaotiyQnietSipintumeoaAi 
ceduni  esse  aiiquid  proereaium. 


enim  f  cveaft  omniat.  oum .«yerbnm»  ^m^-  ofeaaip^et i 
SfiiriitMb 

9^  Port^creationem^igi^ueastendamusqiiiainnft^^ 
cait  Titiqiias;«  E^uidaa^eipeiaonatrelBri  4#0eiolQ9(i 
r^ssler  «ofota  »/)eof9iit4^iiBi/ifa/;  .097nia»(l  JHmVi%i^' 
ia)v.yiiamivaRo^l  £toieiHas09eit,iaq«it^ipiM!  i?oom> 
mmwhaudimwti  ;elf0ai4a^i«a»4?i<am4af^/iam(/04ni 
xi,2T).  Viyi6eaKaQi\vefaf»ar,8pifitQm»<ip9aJ)ommo 
dieeala^S^rtlaf^eft^'  imif^wtlUani,  yi»^.Sioun 
litecetPaulnsiad^IUMmaosj  Ouisme$tmt  ehniHimy 
aym9t$m$^,B^vit»fi0aM  H-moiriaUa^arpom^tmlnnh 
Pfepkt^iHkaManim\Sf»riiim\tit$$^  «fMM>Ms  (Btmu 
yiu».  14).  Eoee(UQayiyffloatioiPai]|is)\ei^ilii4  eliSpi^ 
ntnaaaaoii  apefte  cnaaeiiaia  eet^s^ 

KKI^raiseieBlia  omaiumvrefnKBnia  Deoxaeftvet^oa^t 
cuttQrQia-eogaiiaPieek  JUeataiiBOr€hfieiiaQQsigBov« 
ret,  tamen  ex  Daniehs  libro  monstrandum  esi,|teii3^ 
iBquii(>9fif eccaMMra^^catnitep  e^^^quiSipmpsi^ 
onrnia  ankfmam  naisaalQr  (Aaai^xiH,  <i2K  Hflscea- 
dam^tramenliaja  Chnetasesliidiaeato  eyangdlieiai 
Ak  im$m,  inquiiv*  $ciaM^  JmA^q^i  eeaa^  f nai^fraT 
diturui,  velyqui^esaent  nonscndmifSiiimkAyiyfiih 
Ottodflii  auiem  ooeuliofumcognlton»<exboQmanim 
fesiatam  est^.cumiohsaQraoonailiaJud»orumtauH 
Qifosians  dioebai :  Qui4  tcogitaii^^neqwmmeordi'^ 
(ca  UiHrtt  (i£fllA^ix«4>? 

HkSiBiiliteifirai8cifeomnia8piriliQQaJEXaQ8<aani; » 
feslayii  diQemadapostei^scCfimaanfln^i^pirtnMNQa^ 
riiatif>defftoveftemiim></.imlMmi«nin«QiriaM9e6u 
(ioaa^  xy}^i3)4  OuivaQiQra#aaQatiaf\e^perbibetBi^ 


8.  Sed  diaaa:  Daryerbo  qaideiiumaiufBaium oai  ^  puio.prtteoifeomDiaDon.dubijlabitafrquiaiipeeiV 


quod  Cfeayerai  ;  qtiidde^Spiritn  ?  Aaaipe^alsadfesiiis 
moDiumju8tissimiilliu88iaDiiqniasiiaiJobiS;MHtef, 
inquiU  divinus^  quifeeit  me  (Jol^.  xzxm»4).  EtBayid 
psaileDs  didt  ad  Deum  :  Emitie  Spiari$mi  tuwn  et 
creabuniar,etreno9abis  faeiem  ierrs$iPt^n^ZQ).  Si 

A  Ita  cod.  Et  noiemua  neutralem  yerbi  sigDifica*! 
UoDem. 

^  Agooscit  quidem  Nicetas  seosom  grammaticQm 
yocabuli  spiritus,  sed  sacrum  iUi  aDtefert. 

c  Cod.y  omatuum» 

^  Credulitatem  {)ro  /Ide/frmadicitNfcetasetiCimiD 
Sjmboir  ExplanatioDe  ;  qua  super  dtctloDe  l^esis 
disseroDiem  Braidam  p.  264  sqq.  SalyiaDus  de  Gub. 


seratahir  aUitudioes'  DtL,  oi\  uovii  omoia  quA  suni 
Dfli.'  Neo  noB  eisaeeaflftealaievQiai  Dei^ta^talur  Da^ 
niel  dioens  :  Ipsa  esit  ^Deu^.deonmt  eisrests^regum^ 
quisaeramemareaelaHDam.  Ur47)bRaiMiAi|iuroaaK 
nlav  per  €hcisium,sieut  ipseait:^einoinoo»l,  Painem 

lib.  lUr  S.  Quidesi  crsiuUias  aui  fides  f  Opinor.  Aoi 
minem  fideliter  Christo  credere,  etc.  Item  PauliDos  in 
carmine  apud  me  Auctor;  class.  tom.  V,  p.  378. 

•  Ita  cod.  pro  speetet,  quod  Qon.capet  al^s  e^^em- 
plis. 

'  Cod.,  erat. 

$  Cod.,  vivificavit. 

h  Cod.y  forupiolttr. 


850 


8.  VIXaStM  EPISCX»'!  AQDILBIENSIS. 


m 


fiiHMHu$eteuivoUiertiFiliuirev4lare{Lue.x,tl).  Amone:  Contra  iUoi  itatuet  Spirittti  virtutiit  et 


Omnis  vero  in  Spiritu  reYelatio  est ;  testatur  Pau- 
lu8 :  Nobii,  inqnit,  revelavit  Deui  per  Spiritum 
ianctum  iuum  (Cor.u,  10).  EccecstreTelatiounins 
Trinitatis  Deus. 

i  2.  Quod  ubiquc  sit  prflB8en8»et  impleat  omnia,di- 
eente  Esaiat^^o,  inquit,  Deui  approximani.EtDeui 
delonginquo  (/sa.  zxx,  27).  St  abiconditui  fuerit 
homoinabiconditti.numquidnonvidebo  eumfnonne 
ccelum  et  terram  ego  impleo  (Jerem,  xxin,  24)?Quid 
autem  de  sua  proeentia,  qui  ubique?  Et  Sfdvator 
Ghristusin  Evangelio  dicit :  Ubicumque  fuerint  duo 
vel  trei  «  m  nominemeo^ibietegoiuminmedio  ipiO" 
rum  (Matth,\yiu,  20).  De  plenitudine  autem  ej  us  apo- 


tamquam  turbo  venti  dividet  eoi  (Sap.  v,  24). 

14.  Nam  et  quod  bonusPater,  bonu8Filiui,boDQf 
Spiritus  8anctU8,sic  probatur.De  Patre  qoidem  diiit 
Unigenitusin  E¥angelio :  NemobonuiniiiunutDeui 
(Matth.  xa,  17).  De  se  autem  :  Ego  ium  pasterhO' 
nui(Joan.  x,  11).  De  Spiritu  aBque  DaTidpsalieoi 
dicit :  Spiritui  tuui  bonui  deducetme  m  viam  rectam 
(Pi.  cxui).  Et  siout  diciturde  Filio,  Rectum  atvet' 
bum  Domini  (Pi.  xxxn,  4),  sio  et  de  Spiritadicitar 
Spiritum  rectum  innova  m  viiceribui  meii{Pi,  l,  10). 

15.  Quis  autem  illam  dignitatem  Spiritui  sa&cd 
possit  taoere?  Antiqui  enim  prophetttdamabaDt: 
Hmc  dicU  Z)omtnta.Hanc  ¥Ocem  Christus  adTemeDi 


stolus  refert :  Qui  deicendit,ipse  at  et  qui  oicendit  B  in  suamrevooavit  personam  dicens :  Et  ego  dieovo- 


iuper  omnei  cwloi  ut  adimpleret  omnia  (Bph.  iv ,10). 
De  Spiritu  aeque  sancto  qaod  >>  adsi t  ubique,dicit  pro- 
pheta  ex  persona  Domini :  Ego  in  vobii,  et  Spiritm 
meui  itat  m  medioveitrum  (Agg.  u,  6).  Et  Salomon 
akx :  Spiritui  Domini  reptevit  orbem  terrarum  (Sap.i, 
7).Habitat  Deus  in  sanctis  suis,secundumpromi8- 
sionem  quam  dixerat,^a6t/a6otitt7/t5  etinambuld^ 
(11  Cor.  VI,  i6).QuidYero  Dominus  in  Evangelio  di- 
cit  ?  Manete  inmeetego  vobii  (Joan.  xv,  4).Probat 
autem  hoc  PauJus :  Neicitii  quia  Jeeui  Chriituiin 
t;o6t5 «f/ (U  Cor. xiu,  5)  ?  Hoc autem  totum  in  Spiritus 
habitatione  adimpletur,sicut  memorat  Joannes  :Ex 
hocAnqmX,  scimui  guia  in  nobii  eit,de  Spiritu  stfo, 
quem  dedit  nobii  (I  Joan.  in,  24).  Similiter  et  idem 
PauluB :  Ncicitis  quia  temptumDei  estii,  et  Spiritui  n 
Dei  habitat  in  vobii  (II  Cor.  ni,  16)  ?  Et  mox  dioit : 
Glorificate  etportate  Deum  in  eorpore  veitro  (I  Cor, 
VI,  20). 

13.  Nam  quod  arguat  Pater,  arguat  et  Pilius,ar* 
guat  etiam  et  Spiritns  8anctus,ita  probandum  est 
Iti  Psalmo  xux  legitur:  Peccatori  autem  dixit  Deue: 
quare  tu  enarrae  juitiUoi  meai  (Pi.  xlix,  16)  ?  Et 
infra  :  Arguam  te  et  itatuam  o  illam  contra  faciem 
ttum  {Ibid.y  21).  David  a^que  orans  dicit  ad  Deum: 
Domine,  ne  in  ira  tua  arguae  me  (Pi.  vi,  2).  Et  quia 
ipseventurus  estarguere  omnem  carnem  (Jud.i^)^ 
(}uid  vero  de  Spiritu  sancto  salvator  in  Evangelio  ? 
Cumveneritfm<l^^UParaclituiille,arguetmundumde 
peccato  et  dejuititia  et  dejudicio  (Joan.  xvi,  8).Hoo 
providens  David  clamabat  ad  Deum :  Quo  ibo  a  Spi' 


bii.  Novi  autem  prophetfls  quid  clamant?  sicut  Aga- 
bus  prophetans  in  Actibus  apostolorum  ait :  Hmc 
dieit  Spiritui  ianctui  (Act.  xxi,  M ).  Et  iterum  se  a 
Deo  Patre  et  a  Christo  vocatum  et  missum  Paolas 
apostolus  (Gai.  i,  1),  non  ab  hominibus  nequeper 
hominem,8edper  Jesum  Ghristum  et  Denm  Patrem. 
In  Aotis  vero  apostolorum  legitur  quod  a  Spirita 
sancto  segregatus  et  missus.  Sio  enim  scriptum  est : 
Et  dicit  SpirUui  ianctui^  segregate  mihi  Bamabm 
et  Paulum  in  opui  quo  vocavi  eoi  {Aet.  xm,  S).  Et 
paulo  post :  Ipii  autem  miai  a  SpirUu  sanctodei» 
cenderunt  Seteuciam  (Ibid.,  4). 

16.  Nequis  autem  Spiritum  sanctum  quiaParadi- 
tus  dicitur  •  contemptibile  quid  sstimet ;  Paraditos 
enim  advocatus  sive  consolator  est  secundum  Lati* 
nam  linguam ;  quffi  appellatio  etiam  Filio  Deicom- 
munis  est,  sicut  docet  Joannes  :  HmCt  inquit,  scrHo 
vobiinepeccetii.Quod  ii  qtdi  peccaverit,ParoeUtm 
habemui  advocatum  Patrem  Chriitumjuitum  (l/oos. 
u,  1).  Nam  et  ipse  Dominus  cum  dicit  ad  apostolos 
alterum  advooatum  mittet  vobii  Pater,uae  dubiocoffl 
alium  Paraclitum  nominat,  sic  quoque  ParaciitQffl 
manifestat.  Sed  nec  a  Patre  hoc  nomen  Paracliti 
alienum  est :  beneficentife  enim  nomenest.  noa  na* 
ture.  Paulus  denique  ad  Gorinthios  scribit :  BeneA- 
ctui  Deui  et  PaterDamini  noetriJeiu  ChrisH;  Poi^ 
miiericordiarum  et  DeuitotiuicomolationiStquico^ 
iolaturnoi(lLCor.u3);  quod  Gr»ce  dicitur,'»»^ 
ec6c  trdoriQc  ir«pcex>i$oYai(.  Et  cum  cousolator  didtor 
Pater,  consolator  et  Filius,  oonsolator  et  Spiritus 


ritu  tuo,  et  a  facie  tua  quo  fugiam  (Pi.  cxxxvm,  7)?  "  sanctU8,una  tamennobisconsoJatio  Trinitatis  pr«- 

statur.  Sed  a6/tilt,inquit,  atii  et  ianctifieati  et  justi' 
ficatieitii  tn  nomine  Domini  Jau  ChriiU  etinSffifi' 
tu  Deinoitri  (II  Cor.  vi,  II). 

17 .  Sed  forsitan  haec  mitia  et  bona  non  excitant  aw- 
mum  ad  intelligendam  potentiam  Spiritus  saocti; 
pauca  de  terribilibus  proferaraus.  Vendiderat  possscs- 

sionem  Ananias,8icutscriptumest  in  Actibus  aposto* 
lorum,  suppressamque  partem  pecuni»  discipulo* 
sibi  reservaverat;  reliquam  pro  lota  ante  pedcs  de- 

•  Cod.,  eontemptibilia.  ,.  ^      .^. 

t  Verba  Grasca  deerant  in  codice,  relicto  spaw 
vacuo ;  qu»  ego  supplevi  pro  spatii  modulo. 


Quod  sit  autem  unum  judicium  ^  a  Deo  per  Chri- 
stum  futurum,  beatus  Paulusostendit :  cumjudtca^ 
lritt\Xiq^\i,Deuioccuita  hominumperJeium  Chriitum 
Dominum  noitrum  (Bom.  ii,  it).  Et  quia  Spiritus 
sanctusjudicaturus  est  Antichristum,dicentePaulo, 
cum  de  persona  ejus  loqueretur  :  Quem  interficiet, 
aitfDominui  JeiUi  Spiritu  ori  iui  (11  Thess.  ii,  8). 
Si  Antichristus  Spirituoris  Domiaiinterficitur,  ergo 
et  omnis  creatura  Spiritu  judicabitur,dicenteSalo- 

*  Deest  apod  Nicetam  vox  congregati. 
^  Cod.,  asiit,  quod  ferri  potest. 
«  Itacod. 
A  God.4iiii  eufn  pro  a  Deo. 


861 


VE  SPHtlTDS  SANCm  PCyiBNTIA. 


88S 


po8iiitapostoIonnD.OffeiiditSpiritiimsanotaiD,qaem  A 
putayerat  se  latere.  Sed  quid  ad  eum  oontiooo  bea- 
tissimus  Petrus  ?  Ananiafquan  Satanas  impUvtt  cor 
iuum^menthite  Spiritui  sancto{Act.  ▼.  3)?Et  slatim 
ait :  Non  e$  mentitus  hominibus,  sed  Deo.  Atqueita 
porcussus  yirtutee)us,cui  meotiriyoluerat,  expira- 
yit  Quid  hic  «  yult  beatns  Petrus  intelligi  Spiritum 
Banctnm  ?  Et  utique  clarum  est  cum  dicit :  Non  $s 
mentitvs  homimlms,sed  I>eo.Manifestum  est  ergo  quo- 
niam  qui  mentitur  Spiritui  sancto,  Deo  mentitur ;  ei 
qui  credit  in  Spiritum  sanctum,  credit  in  Deum.Sic 
etiam  uxorAnanie^qumin  mendaoiofueratconscia 
estin  morte  facta  est  socia.  Taie  aiiquid,  immo  for- 
tios  in  Eyangelio  ostendit  Dominus  dicens :  Omne 
peccatumetblasphemiM  remittentur  homnibus  \qui 
autemdixeritblasphemiaminSpiritumsanctum,non  ^ 
remitteturei  neque  in  hoc  sceculo  neque  in  futuro 
(Maith.  xii,  32  ;  Ifarc.  m,  28,  29;  Luc,  xu,  40).Ter- 
ribilis  sententia  I  ^  irremissibiie  dicit  esse  peocatum 
ei  quiin  Spiritum  sanctum  blasphemaverit.Ck>mpara 
huicsententiaBillud  quod  spiritum  estin  Regnorum 
hbTOiSipeccandopeccaverit  virin  virum,orabuntpro 
eo  ;si  autem  inDeum  peecaverit,quis  orabit  pro  eo  (I 
Bey.u,  25)?  Brgo  qniapeccare  in  Spiritum  sanotum 
et  peccare  in  Deum,  idem  o  inexpiabile  crimen  est; 
Jam  adyertere  poierunt  quanta  sit  Spiritus  sancii 
majestas ;  in  quem  si  quis  rebeliis  exstiterit,  in  per- 
petuas  posnas  trudetur. 

18.  Possempluradediyinis  Scripluris  proferre  te- 
stimoniaqu8B,secundumBaptismisacramentum,Tri- 
nitatem  unius  operationis  ac  potentitt  manifestareot . 
Sedquiaet  in  his  plenusest  sapientibus  intellectus,  ^ 
multa  pratereo.  Paciam  itaque  reoapitulationem  di- 
cturas  :  si  de  Patre  procedit  Spiritus  saoctus  ;  si  li- 
berat ;  si  sanctificat ;  si  Dominus  est,  est^ut  dixit  Apo- 
stolus ;  si  erat  cum  Patre  et  filio :  si  yiviflcat ;  si 
prssdentiam  habet,  sicut  habet  Pater  et  Filius ;  si 
reyelat ;  si  ubique  est ;  si  adimplet  orbem  terrarum ; 
sihabitatin<>  electis  ;  si  arguetmundum  ;  sijudicat; 
si  bonus  est ;  si  rectus  est ;  si  de  eo  clamatur,  hmc 
dicit  Spiritus  sanctus ;  si  prophetas  constituit ;  si 
apostolos  miltit ;  si  consolatorest;siabluitetju8ti- 
ficat  ;  si  •  tentatores  suos  interficit ;  si  is  qui '  in 
eum  blasphemaverit^nonhabetremissionem  neque 
in  hoc  smculo  neque  in  futuro,  quod  utique  Deo 


proprinm  est ;  si  hmo  ita  sint,  immo  quia  yera  sunt, 
quid  a  me  qunritur  ut  dicam  quid  sit  Spiritus  sanc- 
tus,  cum  per  operum  magnitudinem,  quodestipse 
80  manifestat  ?  Nonutique  alienus  est  Patris  et  Filii 
s^ctitate,  qui  non  est  ab  operum  yirtute  alienus  : 
frustraillinomendiyinitatis  negatur,  cujuspotesias 
non  potestabnegari:frustra  prohibeor  eum  cum  Pa^ 
treetFilioyenerari,  quemoonfiteri  cum  Patre  et  Fi^ 
lio  ipsa  yeritate  compellor.Siilli  mihi  cum  Patre  et 
Filio  confert  remissionem  peccatorumt  confert  san- 
ctificationem  et  yitam  atemam,  ingratus  ero  nimis 
etimpius  si  non  ei  cumP  aire  et  Filio  referam  gloriam. 
Aut  si  non  est  colendus  cum  PatreeiFiUo,ergo  neo 
confitendusest  in  baptif^mate.  Si  autem  omni  modo 
confitendus  est,  seoundum  dictum  Domini  ettradi- 
tionem  apostolorum,  ne  semiplena  sii  fides  et  im- 
perfecta ;  quis  me  poterit  ab  ejus  religione  et  yene- 
raiione  cohibere  ?  s  In  quem  enim  credere  jubeor, 
ei  etiam  deyote  supplicabo. 

19.  Adorabo  ergo  Patrem,  adorabo  Filium,  ado- 
rat>oSpiritum  sancium,una  eademqueyeneraiione. 
Quod  si  quis  durum  hoc  putat,  audiant  quomodo 
David  ad  hculturam  Dei  fideles  hortetur  :  Adorate, 
inquit,  scabellum  pedum  ejus,  quoniam  sanctumest 
[Ps.  xcyui,  5).  Si  scahellum  pedum  Domini  religio- 
nis  esi  adorari;quanto  magis  religiosum  erit,  si  ejus 
Spiriius  adoretur  ?  ille  uiique  Spiritus  quem  beatns 
Petrus  in  ianta  sublimitate  praedicayii  dicens  : 
>  BvangeHzaveruntvobis  Spiritumsanctum  missum 
<ieccslo,inquemconcuspiscuntangeHprospicere(\Pet» 
1,  i2).Si angeli eum  cupiuni aspicere,quaniomagis 
nos  homines  moriales j  contemnerenondebemus? 
ne  forte  et  de  nobis  dicatursicutdictum  est  ad  Ju- 
dasos :  Vos  semper  ^  Spiritut  sancto  restitistis,  sicut 
et  patres  vestri  {Act.  yu,  51). 

20.  Quod  in  h»c  tanta  ac  talia  non  inclinant  ani- 
mumad  yenerandum  Spiritumsancium,accipead- 
hucaliquid  fortius.  Sicenim  Paulusinstruiiprophe- 
ias  Ecclesiffi,  in  quibus  utique  et  per  quos  ipse  Spi- 
ritus  loquebatur :  Si,iuqmi,omnesprophetent,intret 
aliquis  infidelisautidiota,couvinciturah  omnibm,exa 
minaturab  omnibus,oceulta  ettam  cordis  efus  manifes 
tafiunt.Ettunccadensinfaciem  adorahit  Deum,  pro- 
nuntians  quia  vere  Deus  est  in  nobis  (I  Cor,xi  v,24)  .Uii- 
que  Spiritiim  sanoium  intelligi  yoluii,qui  in  prophetis 


•  lia  cod.,  beatus,  com  paulo  anie  sii  beaSissimus. 
^  Sic  absoluie  censei,  seu  poiius  scribii  Niceias 

eiiam  in  ExplanatioDe  Sjmboli  ;  deque  eo  loco  dis- 
puiat  Braida  p.  289  sqq. 

c  Aiqui  peccaia  adversus  Deum  expiabilia  apud 
Deom  suni,qttamquam  hic  videtur  contrarium  prope 
dici.  Ergo  eadem  fere  responsio  valet  ad  peccaium 
conira  Spiriium  sanctum ;  nempequod  Nicetas  paulo 
seyerius  dixerii  quam  se  inielligi  maluerii. 

d  God.  meodose,  excelsis  :  sed  confer  p.  325. 

•  Cod.  ftemptatores. 

t  God. ,  cum  pro  in  eum. 

s  God.  Vat.  mendose.  in  quem  enimjuheo  ei  etiam 
dubie  supplieabo.  Ei  quidem  devote  pro  dubie  lego  io 
alio  codice  Vaiicaoo. 

h  CuUura  hoc  loco  sioe  dubio  cultum  religiosum 
significat  Eodem  yocabulo  uiitur  Niceias  in  Sjm- 


D  boli  Explaoaiiooe,  prorsos  ui  ego  ceoseo  io  eodem 
seosu  ;  quia  ibi  a^iur  de  abreouoiiaodo  coliui  dia- 
boli.  Quare  asseoiiriooo  possum  cl.  Zabaeo  (ed.  Nie. 
Expl.  Sjmb.)  qui  existimai  yerbo  cultura  sigoificari 
ibi  a  ^icet^  vestiumeleaantiam,  Etiam  S.  Ildephoosus 
Toletaous,  de  Script.  Eccl.  Bdidieulturamiaolorum, 
Immo  yero  Laciaoiius  losi.  y,  7  :  Dei  uniei  pia  et  re- 
ligiosa  eultura.  Sic  Teriulliaous  Apol.  cap.  21  :  iVs- 
gat  quod  eolit,  et  eulluram  in  alterum  transfert. 

i  Noiabilis  yarieias,  evangelizaverunt  Spirttumsan' 
etum  missum,  pro  Sptrt^i*  sancto  misso  ui  esi  io  yulg. 
ed.  iiemque  io  grseco  textu,  h  nvfOfAori  oyi^  «TroTroc- 
iivTi,  Nicetas  ergo,  si  saoa  lectio  codicis  esi,  aicii  pra* 
dicaium  ipsum  Spiriiom  saoctum  ab  aposiolis. 

J  God.  Contempnere. 

^  lia  cod.  Ei  sic  Eugeoius  qooqoe  carihagioieosis 
lib.  fid.  legisse  se  demonstnU 


8M^ 


S«  MUBf  M^  tt^MMH^  tSOIUSOSMUi. 


rn^ 


lQ^fath9A^.&if^it^^ifm€lt9is9Ldtn^lt^ 


raiitSpirit^mi8aD«ti]mjad6f<Ritpeft6Tffti^teonfil^a 
tnpiiiTiilex^oferammagfiitadine^  idefttabtmd&atia' 
grati«9Spi^ali9;quaatomagidfidelibus  expedi4vo^ 
luiitarie<et«X'afieetti  adorape'  Spirilumisaaetam  t- 

2ii  AdMitflPaBMmiSpirrtasnon  quasiseparatim' 
meregimtillm ;  ^ieut^^aecFfliQsseparathki^addfratiliv 
qiiiainddxt6ra'Patiiisre9t;  sedcum^adoramus  M^ 
trem',  or edtous nos  fidetiteret#9^m 'Ot ' Spintiim 
saHctmy  pariter  addrare':  qufa  et  em '  Filinm  iovo^ 
camu«,  Pmrettnos  oreditaueifivoeare:  et  cum  Pa^ 
trem  rogamas/  araomoecrediteasexaudirfiSieut 
ipseiDemiQus  poinMnnQ^idiiuidpetiefiHsaPati^ 
innomim-mee^^eg^  fAektm',  ut .hbnoHfiteturPdter 
wAlto.  Sl«*et'cmt  Sfifirfdle  addratur,  itt^utique 
adoratur^^ujiis  esfSpintus. 

29:»  Illumfittlemnuilns  igoor«t;qitoddivinfl0inaje^ 
stati  neQaddi  qaidpiam^neemlfrui.hteimaBfs  suppli^^ 
cationibus  potestised  unusqoisqoe^ecundam  propo-» 
sitam  TolUBtatissuwBaigleriam^ifalacquiritfidttK- 
ter  venerBBdo,aat  oon  tosFOBempertinaciter  resfsten^ 
dOiGei^Qm  eMenimquia  etteofitentioet superiMa^ 
damnatidnem  generantjhonorifieentiafructusdevo^ 
tioBis  exspeoiatt  QBareHautem  fideii^  non  4ionorifli' 
ceat  >integi>o1¥hiitatem,  ad'^uam  pertiiiere^confl^ 
dunt,  cujusfiomifleseTeMtos,  cujiis  yoeabulo  se^ 
nominan  gidriantar?  Nam^icBt^.^fionriBe  DeiP^ 
t»is>hMiiiies> WiappeMaaaticrrut^HdMM  hiomo  Dei 

^  God.»  integre.  Mnlimintegra. 


Dei  «^  Ptialoappeyttta»es^>  sie^a  canristo  CbHttiaiii 
nttBeapatitw ;  sioetina»  alMSpi!^  spiritdal^pj^ 
lafitim  Sl'  igttufr-  Tooerts^  bomo  Dei^  olnoft»  fMs 
GhHsrtianus,  nihi^'«s<  ieqm«r>CMstiattiiBdieafkiel 
nonfuMisspfritMlisineiibisatisde^satateooafldu. 
Sitergonobls^seaond«mMp(iiMiia  Satvatonli^eoAfe»* 
sli>,  fidesi»4ntegri^WBilati9/4iimxJl^iK>lkipislitti} 
nec  morogentilllHB',  potestatilas^di^eHitatekopim^ 
mar,aat  ereatttraiB^iB  THn}tsi(e«aspiosmar.S6dflM 
JddieoramsoaBdado  sBeouaibamas^qQiiPiliiiBiM 
oegaBt^quiSpirilQm«OBaddraait>  sei^Myliaspeffes- 
taivmttitatemiMk)rmtesetmagiiii^aBtei;^iittatiD 
nQnilMist>reB08Mdiaictes^iSM9<iit,^Miicttt^  une* 
tu$,\Dminu9^i)em>9abaoth^  itamnsMttotittieft' 
^pius^Brillud  uflNMtBaaeCue^  uliq«iB«pintar;uBtti 
DefiSi^  Jesus^ChristB9lft>^loHa  ^6i>f%tri»;  aiia#fli« 
oipotentia,qaiMBa^teh)^  TriBitkLtikt  EldeiMpi 
paeem  etdileetidQem  seotantesibonisseaiperop»* 
ribus  aboBdemus^!  etBadiunaaab  Apoila4o,sioQt 
aadierBBC  Gorititiiii'in*e>priaia^Epii«ela :  Ofulim 
D6mii^noHf^}J6^(M^ti,^MiaMia^t^Teammui^ 
catio  sanetiSptriim  trk^mmimffiilfUivotiei^Aum, 

Ei^pli^  %anetr  Nieet»  «pisoopi  de  SpMcMsSDili 
Pbtentiai 

Inoipit  traetAtusejasd«Bf  dAidii^rsisap^Mtiooi- 
bus^Ddtnino  nos^J^  CtMio  oeMftnieslib^ 


c  iQuno. 8squeotia;retba  4egaBtttr iiLsecoBtoEpi^ 
stol®  clauaula. 


EHVI^PI  AQUILUINSIS 

m  mVBnm  APPEtlu4;TK)WBlJS 

rXu  N^.  Jto  GHBlSTO  CONVENIENTIBUS. 


i.  Multa^onwiafli#jU«qHe,appeUatioaesinScri-  C 
pturisawcii^^iayeQiuQtui^  q^^U)ominoJe8ui9tSalr 
Tatorinostrocoayeniunt.Dicituryerbum,dicitur8a- 
pioBtia^  lux9  yirtns^dextenijbmbiBBij  aBg^a,ap^ 
prtIatttrhbmo;itJ*eil^agnus,ovis,  sacerdds,  via,  ye- 
rita8,.yita;<Jloitur  viti9,Jvstitiaj,red(wptio :  paaia, 
lapiviQ^diou»^  .fonff^qiw  yiy»^  paat  jude«,  jaaua 
appeilli4arjtHmo(MBnia>dlcitiiv(  ebulia  muMaToea-' 
bula  itf  «SeripttoiSBanctf&b  dif  dbtistointenies;  cum ' 
unus  ataij|0^jdei?)  gitDeiFfHUs.D^us  noater,  ut  yirtu- 
tis^V^A^dis9fta§aU<^.<rati(>fC0gim)sQatur«  Au- 
diilivappellaliBBBSR;  qiMBfOi^nimci*appeUatioo«m 
signiABallattefr/  Verbum  diisfitiir,  vd  quod  ii9pa8-<- 


« In.eodem<araimientO(irar8atdriDaiDa8ttS)caimjii 
ed.  Sarazan.  (7%omo  nostro  Xm;^eal\^  378,  &Dam. 
Mmii^  6)yqiAiaBMpDyersB8ftB^porsetu8iofV«t«  cod. 
353  tribaantur  Sil?io  ciBiBnniSll  qBidem  cod«.yaii» 
oiapro  viia ;  eoknnbafto  eoiumna;  panU  pro  pariee 


D 


sibiliter  genitussit  a  Deo  Patre,  yelquodsine  dimi- 
nutioaep^teme&substaatifficjus  ezstiteritgf^neratk). 
Nam  nec  homodiminutionemaliquampatiWdetur 
cuD^^yerbumeBiittiti  VebiertoirerlNHDdicitar^qsod 
per  ipsum  sit  Deus  Pkter  semperet  aDgefi»io«w*°' 
ethomiiiibUs.Sapientia  dicitur,qqia  pcr  ipsum  sunt 
ia  prinoipio  Bapieoteit  cuneta  disp^itaXux  dicUitri 
qui«iet>priiniasiimindi  tenebras  IpseiihHma*^^. 
noetes  menthim  faiimattarum  suo  adycnlu  folgfft^^' 
Vlrtus  dicitur,  q^ianullaeumpotestftupprarecrea- 
tura.  Deatew.etbrachium  dicitur,  qiiia  pepip**"" 
uniyersa  creatasunt,etab  ipso  omBia^ooatioefitur. 
▲ngelus  magni  consiiii  appeHatur,qai*ip««  estBun- 

Legatttff  item  poBta^  Orientias  ia^coUesfe  P»»"^ 
tom.  VI,  p.  89  ;  et  PhoBbadiuscontwuAraiBWcap.'' 
qBem^posuiemamjleotam  aNiectatyix  <^^li;^ot 

k^di  «iipf04iai^Alina>.oodeivh»;»eit)^*^ 
desideraU 


JiS 


wmiwmismmu 


mt 


tifi$.Hleni«irotaBtatit»  Dioitur  homixua  FiUtti^aiaAA  ^iinooMns  Jiims^  tibi  ipsrfe<)sooiAfait  vatatagnitt. 


pcopteMios^aiooftlKMiiaBasei  digaatoseat^Aioi- 
.|aaiigfttt(ifc<>ptoriaaoceotiam>s>jigalaram  jQq»  dioi- 
tur,  ut  ejuspassio  demonstretur.  Sacerdos  dicitii^, 
velqniaaauiD  ooii»a8jobbaB>aeiaethattkamrpl:]||ulit 
OeoPatri  jpi»aaobig;>Tei.qnodfpecjM»<*tdtegaiagu- 
lo&oArridigaaUsv.  DiQiturTiai^^quia^per  ipmin  p«r- 
gkna««di>aaUteiB.  ViAi»^ip€UaUir,.quial>raoluorom 
pakniletexieadeaeiaoruoeyVAgQumemttlapriBati- 
m  datoadiniafrttolugniuttiMa<iioitur,.quiper  tui  go- 
miainAdftm  jueiifieatpeooatOMet  Aedomptiodioiiur» 
quia  ofioiperdilorsaaguioit  auipreUonotffedemit. 
PaBit:diQitar,jquiai^  hm%xn  gegtiaie  pe^  tgim  rele- 
eit*gifangeiHim.Lapit<UeiUir,  qaianecterpeaafeeit 
itteo^TemiQittm,  lOlFnobiai^cfmttitiiMioBimea- 


Sii te^erteouiio-aliqua^g&ttttiia  ooBtriataty  awne' fi- 

idueiaiD,  ^(|aia>et  ipteilaoMiuaobOTiBtmiQQiatat^t ; 

(%t  te  taoMiaam  laaeeiMtet  i)a*r»  «ntoiptetioffBrendum. 

^lioamaal«litigDeia8,ff«|iUBQ£Ui]iatam«  qoiaipte 

etbitec  laaimarom* 'Sirvia  edire  raritateoct^  iptam>«a- 

di,.quia  ▼etitaaett.  liortemoaniinoUietimeat^qoia 

Clltfitttttrvita.cred«iUuoi'ett.fDuloedo4e8MBlicle- 

iectat  ?i  magiti  Adoraoem  Ghrittiiaonvertere^  otejut 

•vitit»i|tttB^ioemiee  pependit,t«hiicediae^Tecreeri8. 

'  Peoeator  eaiperditus  t  juBtitiam .  debee  ^  OBurire,»  re- 

sdemplei!emititire,\qiiod  .iOuiiilut^ieet :  tatiateBim 

^  qttiaipiaiae8t..\8ittu(otviB>aluf(KH  teM^igreteom  in 

ipeo^  q«ia  lapiaBtt^f  eti  teawimtomrjirotlabit  lut  4»o- 

rf  uaJniraHis  ret  debiiitJe8?cabiptoqu«rereaMdium, 


tum.  (Medidttadieitur,  quia  ioannitatee  netlffat  et^  quia medioBtiettsAiderem  Ratecit  peoeatonunivel 


"Toiattraeaa  TimtatiQae  aueaiit..  Pont  Maqa»^]9«B 
dioitur,  quia  per  layacrum  v^geoeeatieiMa^tiablait 
et  ^▼itifioat  rpeoeotoret.  ^  Ito  ^  dieite,  quia  ditti- 
^eiiteetniunumtooliigit,  [Ot  Deo  Faj^  reconoiiia- 
^)iiee«vieetioi  dioitur,  «qttia  Apee  ,onmia  4eite- 
poiorit^eerpeBa  8aeoilabit.>^ei&  dieilar^^aipte 
eeliel  ^teoiudioalaAtte  et  aoMtttoe.  Jaooavdioitur, 
qniapordp6ain[ooeyk>r«AmregBlfUMkboe/apefitar4B- 
troitaia. 

2.  iego: qBtaitanfoietinomiBibttael  tiMitr  Dobu- 
tnnt^commnnit  appellatarvbaiie  fidnoiBm^ifidelisiet 
8peiDlaam.in.ipeoitota  wAate  ooiuitiltte.siiaBkat 
Patroo^eciat,  ipee  tibi-Tetbumriett.  i8i  ritreeleta- 
pere,rtip9amqoflBre^uiar.aapiendaoeat.!£i  tenebrat 


!niaaiine4|BieamqneettcBteeiinmenB8fteiBtoad  vilp 
.  ffaoleBa,<Mtiantort  louereKstiogaaiiir^elmtevnitatem 
'  tua.anima  oootoquakirj  Siira  dkNHiimiat^oxagitat 
iditaeotio,!  oeoede^ad /ehrietiHn,  /  quia:pas«tt,  iBt  et 
'  •fiatriareeoBoiiieiieieti  omnemdiltgae  bomioemlam- 
•iquam4e4eteediiigendum«Ajttdieat;^eooeaeiKneor* 
' .pons  tkiesvetsnftertemTitte ietiut > p«itorveeoie,fme- 
.iBieBlaqeiaiotosDectiOLebt  vp^Aett>foeutoitareiqaod 
-eeeidit.tSi^epoceati «iiroloplatutollieiiet,  et vitia 
rOBMn^  ^dnsitant,>pnB8ctuaoDgila'qnia>ftM0u^')adex 
-  eat^eeYeomrjexaminaierett^lenuigBie  pF»parator 
1  ett^.etnnmqaamAe  peoeareideieclabit.  AkiJpoatre- 
Btiuni^DelervtiiteeteapefatiQ  aliquaiinnieerildeTe- 
oMBieratioBeJBeliliaa^deooBieetiegraiee  expecMio- 


Btiqii»Beoettt>ttuia)patttur/4^metomreqaire,iquia  ^ne^ittcredibiU  BieBieiiBnBBBitdilUBiseeeepraBtumtt 


Iumea^8t.lnfirmu8e8?babe8refugium,  quia  et  me- 
s  dioua  est  etYirtus.  Yie  tcire  per,qttej]i  iutinundus 
erealaey  etaqoo  omma  QOBlineaolttt^.ipaoMBede, 
qoia  braehiMi  et  deMerapwfailMior.^PevoMBm- 
ttineealiquettt  ?in  omnibtts  tibi  velutailgetut  edoilt. 
8i  tibi.di£fioiie  fueritvieuaccederead  tanUunumge- 
Biti  .maieetaieBa,!  ne.deepeMe,  iqaia  •  etthomo.faetas 
eit,  otad  eniiifaciie  acceseum^hai^eretliuafatfMae. 

«tfiielemaaMiees-.qoolidiBBAiUtBaa  «laleNicelit. 

^Gedjenast  hai>et/amti  Jaioliaiit/elias^eotiiUtjf; 
ego  eBieBdandam'  obdbti. 

e.Al.oed.,  iedoet^. 

<i  YocabeiBm  fodiNiaa  amsuppielar.  .ifaBrtoieo- 
dice  relinqaitar  Yacuam.tpatiaBriBniat  ladataatsim 


quia|et  per  iptum  resueciUitusia  mortuie,  etcolorum 
..eccceU^eaetrabi^iteteageiocam  eoaioprMiMiveoBee- 
•qoerie  ^?et  Btt(iieeilJeBfi>detiderabfieBiweem  T^Potfi, 
^9me^ee^'fiiikn$i^ipMfi4Hi^  gau- 

}tKtan  'DontMi  tui  fPOS$ice  rfignum  quodtibi  >  prapor 
*  ratuvMsUi  Mmuii  i-coniiitiuliem  :  \ipioi|UMM<efi^, 
^^om^yi^ah^^ei^piriiutmi^vi^^et^wegfHti^p^^ 
•mnnia^MeiUamEttikffmn^^lititih.  iQtv,v33).*Amen. 

^ooaMi. 
'•  M.^voUmias, 
'•▲1.,'MiettoBl. 

ii^.tAl.^ffBia  vMa  jMmeo/eitit. 
•  1  ^AvfifNNnelBBi  • 


•EXBLAHATIO  S¥«B6eLI 


HASITA  AD  COKPeiEMXS. 


l^QBi^credit  iotCbffiatOynet  '«equiUir  ewn  iad<¥e-  D  tecututterramreptfoaafeelonisliigreieus^^hieconfi- 
ronifduceatemtHam^sictttrisra^epopukit^MoTeea     deas>daoe  eiuistcabrenmithit  iniliiico,  ^tangelit 


A  In  antiquocodiceBobientiapad  MarateaiaBiAA. 
m.  ee.  iom.^i)p.0ii9/eic  t^tb^il^mituetki^Ni* 


eetce  epteofji 


ea 


'867 

.  ejus^et  imiversiB  magiciB  *  curiositati,  qu6B  constat 
ejusper  angelos  Satanee.Deinde^renuDtiatoperibus 

;  ejus  mali8,etcuIturs,idolis,8ortibus,et  augurii8,pom- 

.  pis,  et  theatris,  fomicationibuS)  o  ebrietatibus,  cho- 
ris,  atque  mendaciis.  Hsbc  sunt  et  aiia  serpentina, 
quffi  8tringuntanima8hominum,etadinfemicarce- 
rem.ducunt.  His  ergo  malissehomoezpediensyhas 
catenas  post  dorsum  suum  velut  in  faciem  proji- 
ciens  inimici,  jam  <i  sincera  voce  pronuntiat. 

2. «  Credo  in  Deum  Patrem  wnnipoteniem,  Bene 
incipit  acredulitate  confes8io,quia  sic  beatus  Paulus 
ezpressit.  Corde,  inquit,  ereditur  ad  juslitiamf  ore 
autem  confessio  fU  ad  salutem  (Rom.  z,  iO).  Gredis 
ergo  in  'DeumPatrem  omnipotentem:  Deum  inge- 
nitum,  quiortusa  nullo  est,  ganullo  ccBpit  :Deum 
inyi8ibilem,quem  nullus  carnis  oculusTidere  suffioit: 
Deum  incomprehen8ibilem,qui  omnia  comprehendit: 
Deum  immutabilem,  qui  non  mutatur  temporibus, 
nec  senescit  fletate,  sed  semper  idem  est :  qui  non  in 
tempore  coepit  vivere,  sed  semper  vivens,  nnllum 
patitur  successorem  :  Deum  bonum  et  justum  coeli 

-  etterriB  Creatorem.  Hunc  confiterisDeum^sed  eum- 
dem  confitearis  et  Patrem  Filii  necesse  eit :  nemo 
enim  Pater  est  sine  Filio :  Pater  ergo  per  Filium  est, 
habens  utique  Filium,  cujus  sit  Pater.  ^  Ct  hffic  est 
piaconfessioin  Deum;uteum  non  solumi  Deum 
sciasysed  cognoscasetPatrem  j  «Patremviventis  ver- 
bi,virtutis  ac  sapientiie  propri» :  ^  qui  ante  omnia 

.  ffficula,  ante  omnium  princlpium,anteomneoranino 

•  tempusez  segenuit  Filium,  Spiritus  Spiritum,  Deus 
^Beum; inquosunt  condita  universa^  qum  in  ccBlis,et 

penretusta,  oaam  lego  in  Vaticano  codlce,  missa 
expositione.  Inter  eatechumenum  et  competentem  qum 
differentia  estf  De  catechumeno^  quidsit,  sdtis  supe- 
rius  dictum  est ;  sed  de  eompetente,  ^id  sit,  brevUer 
est  dieendum,  Competens  est  qui  diltgenter  instmctus 
fide  et  attente  de  credulitale  imlmtus,  post  traditam 

•  «t6t  doetrinam  Christianitatis,  eimysteriumsymboli,  et 
traditionem  orationis  Dominicm,  petitetrogat  utpossit 
consequi  mysteria  sacri  ba/jtismatis  et  gratiam,  et  par» 
ticeps  fieri  sanctm  Ecclenm,  et  in  servitio  cum  fideli' 
bus  esse  Christi,  Unde  et  a  petendo,  competentes  vo- 
eantur.  Item  in  aniiquo  sermone  ms.  sic  lego  :  P(u- 
cha  petitum,  sive  competentium,  dieitur,  quia  hoc  die 
symbotum,  id  est  fidei  sanetm  eredulitas,  competenti- 
bus  neophytis  tradebatur ;  ut  quiad  Dei  gratiamperci' 
piendam  in  Paschali  solemnttate  festinabant,  fidem, 
quam  confUeri  debercnt,  agnoscerent,  Competentes 
enim  dicuntur  quasi  simtUpetentes.Demque  in  antiquo 
iacramentali  ms.  Vat.  sic  lego  :  Primusgradus  cate- 
ehumenorum;  U,  eompetentium  ;  IH,  baptizatorum. 
Ad  Gompetentea  exstat  brevis  levidensisque  exhorta- 
tiointer  sermones  spurios  S.  Fulgentii  num.  78.  Sed 
et  bonus  exitat  Augustini  sermo  ad  Gompetentes,  se- 
candus  videlicet  in  Dominica  Palmarum. 

*  Male  cod.,  curiositatis. 

^  Vocabulum  renunttat  perperam  omissnm  fuerat 
in  editionibui,  quodin  codiceadest.  Cum  autem  hanc 
et  sequentes  emendationes  facio  ad  codicis  fidem, 
haud  ego  editores  accuso,  sed  partim  apographomm 
noTorum  v&netatem,  partim  operarum  incuriam. 

c  Hic  obtrusa  in  edd.  particula  et. 

<i  Editiones  male  eymbolica.  Veram  evidentemqne 
leciionem  codicis  sincera  confirmat  Nicete  fragmen- 
lom  A  Vindebonense. 
,    f  Puiiiiip€irio«  p.  15,  n.  i  in  i^ymbolo  Aquiltienii 


S.  NlfifeTifi  BMSGOPI  AQALEIENSIS. 


m 

A  quaeinin  terra  ;  visibtlia,  et  inmsibilia,  sicutdoeet 
Paulus  {Cotoss,  1, 16),  et  consignat  Joannes:  *m 
niaperipsumfacta  sunt,  et  sine  ipsofactumett  niiul 
(Joan.  I,  3) 

3.  Gredensergo  in  Deum  Patrem,  itatim  te  con- 
fiteberis  credere  etin  Filium  ejus  Jesum  Ghristam. 
HicestFiliusDeiJesusChristus^Jesus  qoi  Hebrao- 
rum  lingua  interpretatus,  SalvatorintelUgitur  :Chri- 
stus  vero  regiffidignitatis  appeUatioestivelutiial* 
vator  et  rez,  unus  atque  idem  Ghristus  Jesos.  Hic 
propter nostram  salutem  descendit a Patredecodii, 

•  et  similenobis  corpusacoepit.  Natusez  Spiritasao- 
cto,et  Virgine  Maria  sine  ulla  viri  operatione :  eorpQi 
ex  corpore  Spiritus  sancti  Tirtute,  generatom  eit ; 
manensDeuiyhomofactuseit,  «^uthominibosetTitai 
3  et  doctrinee  saluti  esse  posset;  quia  aliterdi?iiutas 
ad  hominibus  iustineri  non  poterat  nisi  corporis 
assumptione  visibilis. 

4.  Natus  ergo  ex  sanctaetincontaminataVirgine, 
utsanctaenatiTitatis  nobis  prsBstaret  initium.  Natos 
est,  secundum  quod  ante  diotum  fueratper  propbe- 
tam  :  Bcee  mrgo  in  uteroconeipiet,  et  pariet  Film, 
et  voeabitur  nomen  e}us  «  Emmantul :  quod  esi  isUr- 
pretatum,Nobiscum Detis  (l$ai.  yu,  U);  Mattk.ij^). 
Grede  ergo,hunc,quiex  Virgine  natusest,  nobiseam 
esse  Deum ;  Deum  ante  seeculade  Patre :  bomioem 
ezVirginepropterhominei.  Vere  incamatum,  non 
putative,  iicutpquidamerroneiheereticierubeseao* 
tesmysteriumDeiyin  phantasmatedicuntfactamDo- 
mini  incamationem :  quia  non  vere  fuerit  quod  tI- 
debatur,  iedoculosfefellerithominum.Quod^  absit 

icriptum  fuisse  credo  in  Deo,  non  in  Deurn.  Gor  ergo 
apud  Nicetam  Aquileiensem  legimus  crsdoinDeml 
G  Nimirum  cl.  Braida  dissert.  p.  64  perdocte  jam  dt' 
monstravit  symboli  Aquileiensis  formuiam  eetate  Ni- 
ceteejam  fere  obsolevisse,  Romanamque  proiUi 
'  formulam  in  usum  venisse. 

t  Ostendit  mihi  in  suis  schedis  cl.  Fea  iosigDeiB 
Alcuini,  ut  ita  dicam,  preedam,  qui  in  sut  fideicon* 
feiiione  part.  m,  cap.  20,  exicribit  tacite  ad  Terbom 
caput  hoc  S.  Nicetee  usque  ad  factum  est  nihii  Ego 
vero  observo  apud  Braidam  in  S.Ghromatiieditiooe 
p.  Lxxa  (Patrol.  tom.  XX,  eoi.  315),  eumdem  Al- 
cuinum  exscribere  S.  Ghromatii  quoque  locom,  lui' 
dato  tamen  auctoris  nomine.  Ergo  AlcuiDos  a(ioi- 
leienses  patres  familiares  habuisse  videtur. 

f  Alcuinui  inter^nit  el. 

h  Alcuinus  omittit  verba  ab  et  usque  ad  cognotcti 
et  Palrem. 

*  Gontra  fidem  codiciseditioneshabcntDomtii*- 

D     j  Alcuinus,  Patrem  dico.  .  . 

k  Apud  Alcuinum,  ^uod  (relatum  ad  t>irbuM  isfr 
fabiliter  ante  omnia,  tmmo  absqtte  initio,  ex  se  gen^^ 
Spirittu  Spiritum,  etc. 

I  Alcuinus,  et  quce. 

m  Alcuinui,  omnia  inquit. 

n  Ita  cod.  Atque  edd. 

0  Sic  edd. ;  ad  cod,  minus  bene  cum  unia  «. 

P  Cod.  habet  qui ;  tum  sequitur  compendium  qooo 
videtur  explicandum  dicunt  aut  dicuntur.  Sedrew 
antiquus  amanuensisscripserat  tantum^uiiflw.qoo^ 


non  intellexit  posterior  librarins.  Male  rero  e» 
editionibus  quidam  dicunt ;  nam  dicunt  paulo  posiK- 
quitur.  Quare  et  interpunctio  editorum  motanfl» 
mihi  fuit. 
4  Perperam  editiones  replicant  abeit* 


«09 

omnino  a  Dei  Teritate.  Si  enimfalsa  incarnatio  est, 
falsa  erit  et  salus  hominum.  Quod  si  vere  salus  in 
ChristoestyTeraeBqueincarnatio  est.  Inipsoutrum- 
que  existens ;  homo^quod  videbatur ;  Deus,quod  non 
▼idebatur.Manducans  uthomo,etpascens  quinque 
*  milliahon]inumquinquepanibus,quiaDeu8.  Dor- 
nQuensuthomoinnavi,  sedventisetmariimperans, 
quia  Deu8.Manu8  cruci  affigens  velut  homo ;  sed  pa- 
radisum^confitenti  se  latroni  tribuens,  quia  Deus. 
Mortem  postremo  susdpiens  deposilo  ad  modicum 
corpore,  ut  homo;  sed  quatriduanum  mortuum  de 
sepulcro  ^  suscitans,  quia  Deus.  Utrumque  ergo 
credendus  est  Ghristus ;  Deus,  et  homo :  quia  sicut 
homoexpassionibusagnoscitur^itaDeusexdivinis 
operibusmanifestatur.Habesergo  unde  respuasma- 
gistros  fallaciffi,  Si  quis  tibihominem  tantummodo 
Christum  f uisse  in  auribus  susurrare  « tentaverit^  di- 
cito  quia  homo  per  preedicta  factus  est;  ^  quem  ex 
virtutibus»  et  professionibus  jam  cognovi,  dicente 
ipsoSalvatore  hdJ\idmos:SimiM  non  vuUis  crede* 
re,  vel  operibus  credUe.  Et  eognosdte^  quia  ego  tn 
Patre,  et  Pater  in  me  (Joan.  x,  38) 

5.  Sequiturut  credas  Dominicn  passioni  ;etpa8- 
gam  confitearis  Christum»  crucifixum  a  Judttis,  se- 
cundum  prsdictaprophetarum.Et  vide  neerubesoas 
in  passione  Domini  tui.  Si  ^forte  aUquid  infidelitas 
JudflBorum^vel  stultitiagentiumde  magnifica  Christi 
cruceblasphemare  voiuerint,memento  somper  dicti 
Domini :  Qui  me  confeisusfuerit  coram  hominibus,  ft 
ego  eonfitebor  eum  coram  Patre  meo,  qui$st  in  emlis 
{Matth.  X,  32).  Nec  sane  est  unde  confundaris  si  in 
quo  sacramento  passus  estChristus.intelligas.  Pas- 
8U8  estnondivioitate,  sedcame.  Deus  enim  impas- 
sibilis  semper  est.  Passus  autem  est  carne,  sicut 
apostolus  docei  (iPstr.  iv,  1),  utejus  vulnere  salus 
humano  generi  proveniret :  sicut  etiam  propheta  pras- 
dixerat  Isaias.  Et  ipse,  inquit,  passus  $st  pro  peccatis 
nostris,  vel  vulnere  ejus  sanati  sumus  omnes  (Isai. 
LOi,  5).  Nostro  enimpeccato  passusest  Cliristus,  ut 
nobis  justitia  donaretur. iSii6  PontioergoPHatopaS' 
sus  eU.  Tempus  designatur,quo  PontiusPiiatusfuit 
prseses  Syriffi  et  Palestin».  Hoc  autem  ideo  caute 
ponitur,quia  aliquantihffireticorm  dffimoniacis  frau- 
dibus  decepti  diversosgarriuntchristos.Tu  ergoet 
tempus  passionis  edoceris ;  ut  eum,  qui  vere  sub 
Pontio  Pilato  pro  salute  mundipassusest  Cliristus, 
non  passum  ahquem  alium  fatearis.  Mortuus  est 
ergo.  ut  mortis  jura  dissoiveret. 

B.Tertiadie  resurrexit  vivus  amortuis,  sicut  ait 
propheta«tfi/0r  mor<uo5  liber(Psal.  lxxxvu,  6,)  Ne- 

a  God.  com  unica  l,  quffi  est  genuina  vetus  ortho- 
graphia. 

b  Cod.  et  edd.,  suscitat,  quam  lectionem  emendavi 
ex  analogia  certissima  prfficedentium. 

c  Cod.,  temptaverit. 

^  Cod.,  qm  superposito  compendii  signo.  Ergo  vei 
quem  vel  quoniam. 

•  Perperam  in  edd.  additur  est, 

f  Quomodo  hic  locus  Nicetffi  intelligendus  sit,  late 
disjputat  d.  Braida  dissert.  nag.  266  sag.  Et  quidem 
nuIinB  tiieologusy  vel  sjn^ii»  ^^  Pauu  (I  Thess.  iv) 


KXPLANATIO  SnpiOUil 


;87« 

A  que  poterat  Christus  a  mortedetineri»  qni  et  mortis, 

et  vitffi  totam  obtinet  potestatem,Ai(raidti  in  ccelos^ 

undeet  descenderat :  quia  Nemo,  iaqmi,ascendit  in 

ccelum  nisi  qui  de  ccsto  descendit,  FiHus  hominis  qui 

eratinccelo  (Joan.  x,  18 ;  m,  13).  Sedet  ad  dexteram 

^  Pa/ri5,secundum  quod  dictum  est  in  Davidiois  ex  per* 

.  sona  Dei  Patris  ad  Filium :  Sede  a  dextris  meis,  do- 

neeponaminimicos  tuos  scabellumpedumtuorum(Ps. 

ca,B).Inde  venturus^judicare  vivos  stmortuos.Ctede 

quoniam  hic  ipse  Christus  Dominus  noster  veniet 

cum  angelis  et  virtutibus  eorum, '  tam  vivosquam 

ohm  mortuos  judicare :  utreddatsinguMs  secundum 

opera  eorum :  hoc  est,  j  ustos  ad  vitam  ffiternam  oon- 

stituat;  impios  autem  ffiternffi  poenffi  subjiciat. 

7.  Credis  et  inSpiritum  sanctum.  Uic  Spiritus  san- 

n  ctus  unus  est,  sanctihcans  omoia,  qui  de  Patre  pro* 
ceditysolusscrutansmjsteria  etprofundaDei,  quiin 
specie  columbffi  de  ccslis  venit  in  Christum.  HicSpi- 
ritus  sanctus  unusquidemest,8edmultiplexinvir- 
tutibus  et  in  operationibus.  Ipse  dividit  gratiarum 
donasingulisprout  vutt  (I  Cor.xii,  1  i).Ipse  prophetas 
constituit^apostolosimplevit ;  et  ipse  tempore  baptis- 
mianimascredentium,corporaquesanctificat ;  e  sine 
cujusoperatione  nullapotest  creatura  adffiternita* 
tem  pervenire  :  in cujus  gloriam  etiam  ^  angeli  pro^ 
spicere  concupiscunt  (I  Petr.  i,  i2).  Qui  et  sedes  i  et 
dominationeSyetuniversascoelorum  virtutes  sua  ma- 
jestate  sanctificat.  J  In  quem  Spiritum  sanctum^  si  quis 
blasphemaverit,non  habet  remissionemneque  in  hoc 
sceculo  neque  infuturo,  sicut  ipseDominus  pronuntia- 
yii  (Matth.iu,Z2). 

C'  8.  HancTrinitatisfidem,  fratres,incordibu8firmate 
.  vestris^credentes  in  unum  Deum  Patremonmipoten- 
tem,  et  in  Filium  ejus  Jesum  Christum  Dominum 
nostrum,  et  in  Spiritum  sanctum,Iumen  verum,  et 
sanctificatorem  animarum,qui  est  pignus  hffireditatis 
nostrffi,  qui  nos,  si  in  eum  fuerimus  intenti,  deducet 
in  omnem  veritatem,  etfacietcoBlestibuscohffirere. 
Hanc  enim  regulamfideiapostolia  Dominoaccepe- 
Tuni,ut  in  nomine  Patris,  et  Fitii,  et  Spiritus  sancti 
omnesgentes  credutas  baptizarent  (Matth.jJiYin,  \  9). 
Hffic  in  vobis  maneat  fides ;  hocdepositum  custodile, 
charississimi,  devitantes  profanas  vocum  novitates 
et  opposUiones  fatlacis  scientice  (I  Tim.  vi,  20). 

9.  Si  gentilessuadentmultospatresiterumcolere^ 
tu  retine  beatam  professionem  tuam,  ^  qui  unum 

D  confessus  es  Deum  Patrem  :  nec  ^  enim  natura  fert, 
utunushomopIureshabeatpatres.Si  Judffius  Chri- 
stumDeiFiliumnoncrederesuadet,  sittibi  tamquam 
hostis ;  aut  impugnandus,  si  tanta  tibi  est  scientia 

expositor,  locum  hunc  intactum  reIiquit.Quare  mlhi 
verbis  abstinendum  est. 

g  Sic  ad  litteramNicetasetiam  in  opusculo  de  Spir 
ritus  sancti  Potentia  pag.  16,  vers.  4i. 

h  Confer  de  Sp.  s.  Pot.  p.  iS,  vers.  i. 

^  Ita  Nicetas  etiam  de  Sp.  p.  Pot.  p.  i3,  vers.  3 
afin. 

j  Ergone  fuit  amanuensium  error  de  Sp.  s.  Pot..  p^ 
25,  vers.  i8,  in  Spiritum  sancto  btasphemaverit  t 

^  Ed.,  qua. 

I  Deest emiii in edd.      -^    ,    .       ' 


mi 


s.  m&S(9ifVMtiSn  ^A^I&OBNSis» 


% 


t  Sbk^iifdmxi  ratf c^to deTitandus,  si ex6reiU(yoAA<r(70r.  xt,  i9);qtiandoatique  ftdlioeGhriltQscar- 

' 'ti  to  sodtsepilf  htittcaHato,  ut  tjotftmttttioii^^ 

^etuaB^morttLii*  »o«tr©  subrtantiae  imperlirBt. 

♦  iiJMulti  q6idein'6unt  Ihei^cortnn,  qui  ^^ 
^quentifidemte«drreicltionis;vitidieante8^litts:amiiis 

#alutem;ttegattt  earnls  tesurrectibtae.'  SWiti,  t[iiiiD 
'  tShristuto  credrs,  cfarnrBtirte  resnrr^ionemprdfte- 
-fisifh  k6&mifii€hriihattmortuusest,tt  mmexit, 

lit  H^vivektium^etmortuorum  doiitinitur(Bm.j\xfi). 
^^Necsanefimpervacue  hoc credis.^^abes  siqddcm 
''au^re^idofreos.' Accit>e  Isaiam  prophetamdilucide 

'praedicanteni  r  Btturgentmottui^^ttrHui^gent  qfd 

tmtin-mionumtntiSyet  tustkatuntnrquisuntvMem 
■^  (feai  x«i,4S).4lwbc8'^t  Ipsnm  Dominmn  prophete- 

TUHrin  Evangelio  promitte*t«fm  f^Egosmresmectb 


'^ieeet.^i^i8  >heerelieu»  s^  nomioe  Christiano  a^t 
^ '€hn«t^'tibi  ^eatoftfm  tradit>  auf  Spiritum  sanctum 
^HOiWtirM^s^eii^Pittii^et  Piiii^lc^perauttdet,  sitlibi 
»^ttfm^|tiMtedttei^'<^£^et  pttblieanus  ;quial€^a>d"^idoto- 
'lfttitentM<fdw^,  cnnt  ereatufam«olereper^«M^ 
"Bi  ii^  teqiMiH^tionlbtis  tortuobis^nititu]^  iflit>^^* 
reeufre^adittnrum  fidei  iuae;*^t^ie^ecuridtinlA.po- 
'iitoiue:!  i^g(t^iLbsottttns  sum,  egasantt^atus  sufmt 
'  ^gojusf6flefeUusinnofmneDominiw>8iHiesu  (JAnstft, 
-tiinlSpiritu^Deiniei  (l  Gor.  vi,  44).  Niftil^dchac 
^THniiatis  pr<^essione  ^  nnnti^o/ne^saliiti  mettd'« 
'damMm;'6t  fideifaciam  detrimentum. 

lO.F^st^confesaonem  i^eatae^TriaitatiSyjamprbfi- 
iMs^reldere  santHam^cctesiant^fUiiktmlEtclesia, 


'qfnd  *iiod;  quam  sanctorumomnitfm  congregatitf  f^  ettHla ;  qui'crediiinme,et£amsifnortuusf(terit,  mei 


^Khesbtdio  enrm^culi;sivepatriarch6B;sit&Abra- 

^iam/^IsaaCjBt^lacob^^sivC^ophete/sive^poitoli, 

rtvcwaTtfres,'^ve  c«ft^  jtistiqufftietitttitiqfiisutil, 

*Hlui^rtint,  ttti!a£Bcde9iasaht;'qtrk'un2ifid6erconver- 

'  sAtione^Maictlfteaii^tmo  spiritu  signati ,  tmtim  cbrpds 

-liffeK^  Btitit  rctj^as^corporisoapntGhriMue,^ 

"hibetu?ri6t8criptnmest(Cof(M5.  i^i^^.MAdhucainplfus 

'^liteo>.12tiahiang^li,etianivhPtutesetp6t6^Cate^8tiper- 

nd^hadiha  cohfMerdlxtut^Ecbiesia  t  Apostolotios 

^docttiitevq^ai»^  OhHsto  reconciftttta'^^tiM(tt,n6n 

^mniqutiifit&i^sUHt^eriMttii^ 

-i,^te).^^rgt>  i^'haCtinaBcde^ia  ^edeftcricoimtmnfe- 

Bem  c^eMi^MQrum^se^^dhtHbr  dnbS^Hotitiatn  tratfc 

eMe^coiesianniMioiicam  in  ohii  i  oi^bdt^rt^on^ti- 


•{/odn.xi,  t7).^talioloco;  Amen  4ieo  vobis,  vemi 
'hora^eum  ntortuiqitisunfinmxmumefitis.audkiitvC' 
"trm^miiifyeii^iiestfi^gmiiiUibmafeeBruntyk  re- 
suH^ctimm  'mki  '^ta^m\inialagtsiehinti  htt- 

Paulum  asseverantto  i^^)portet  cdrruptutn  ftoein- 
-d9tsf9ineofff^^;tt^^taie%6c  indUeremMrta- 
-taUUOefti^iJL  iPor  J*^J53);Scitottf  esldaipKciiifo^tewef  sub- 
«^^fltia^d^est;  corporeetaittni)Bi"G6rjiustimdmino^ 
-lide^aflfmavero^imteo^tfliiis;  Gumhomoexhacvrta 
^d^fieit^^^on^as^ai&orittir.-^edea^rece^dMite^biam 
*^6Wpto*ttti6rttttr ;  •^t^pfhtresdente  in  terrs  corpore, 
^tahitea^pl^wio^Attciito  Hut^n  locb  toteiskut  itito 
'^cte^g^is-tbsiipyAtnr  r  ut4n  die  adventu^^Wiimi  de 


tutam;cujuscommunionemdebe8firmrf6rt^n^re.^'tado;cumvenefit  ctim  sanctis  ang^iissuis,ri^sci- 
9ttnt*quidcn^feVaU8B  p8eutto^ecfelesite;^d'filhiftibi^'t«tisomnibus;  et  ahimas  tevocenturiti'corpora,et 


ecHttKRmecum  Ulis  t  tlt  pntatM«lnidiasorum,Cataphri- 
guaratn,  Mareiotlistarmn;  vel  ca9terorum  Imreti- 
eorum,'  «ive  'schism^ctieortkta ;  'qnia  jam '  "desinunt 
i^^Ecdesite  ee(se  sanetee :  siqtddem  daimdniacis 
decept8a*tioctrinis,  ahter  credant,  aliter  aguht, 
*quam'GhristQs  Domintts  mandavtt,  quam  apostbli 
tradiderttht.  ^redia'ddndrMremiS5t'one^  peccato» 
rtim.  HsBC  est  enim  gratia,  quse  credentes,  a  Deum 
GliristQmooafitentes,  ti  consequuntnr  per^baptisma 
temiseionemanorum  tminium  peocatomm.Unde  et 
regener&tiodidtitr  ;qaiaph]s  homo  inhobens,etpu- 
rus  reddituryquamcumdemflitris  ^eeiiterogenera- 
Inr.Ckmsequenter  credis  et  camis  tuce  reSurreetUmem, 


Justa  sit  i>onorum  malorumqde  J  discretio.  Taoc 
jubti  fnigebunt  sicat'solinregnoTatns«orum:iin- 
^ii  vero,'  et'iniqui4n'tBnebraffi6!ferni,1lbi  eH^  /Ww 
oculorum,  bt  stridoi*  dentium,  sicat  scriptum  est 

42.  Utantem  de  -corpoHs  resurrectione  noDdnin* 
-tea,act^Vel  ununreiemplomdemtmdaiiis  rebus, 
'siontdocetApostOhis  (I  €or.  jtv,  W)'Eccc  granum 
ti4tici,tnortiiiihi,8Mridam  seminatur  in  terra  ;etrore 
C(£limadefactum,'cam  putruerit,  tanodemumTin* 
ficattur,  etsnrgit.  Pnto,  quigranumlriticfrcsascitat 
'propter  hominem^fpsum  hominetn  semioatumin  terra 
^resuscitare  pbterit  ;immo  et  potest  et  vult.  Nam  ^ 
cutgranumplnvia,  itacorpusSpiritusrore  ▼iyiflcao- 
dmn^sicutclamatlsaiasadChri^um^  rost  eiiim,iD- 


«f  iht^i/om  afimtom.  Revera  enim^si  hocnoncredis, 

lipastrain  Denm  credis.  Tohim  enim  quod  eredhnus^iiuiti^^rtii  a*s  ie,igst  sanitas  estillis  (J^oi.  jxn,  W> 
-propter  nostrain  crediiatnsi'esurrecitidnem.Ah*oqufn  Yere  sanitas,  quia  i^esasdtata  corpora  sanctoram 
•i  ia' hac  vita  tantntti  speramrusin  Chrifeto, vere, ut  •ataphns  jatn moW  non teetunnt. Viveht  ecim cam 
aStApo8tolor,iniierflW«orw wmiif  omnf^  hominibtis     tHiriWO  tn  ccbIo,  qui  VixerttUt  %ecundum  pr»cept» 


-^Oid.tMmiUm.^km^o  ittitem"titrum 'IfiH^i 
mendo,  an  usu  jam  tum  Yu)gttH'^uontam  kfc  ioqai- 
mar  Itolilio^ierni;  IMasse  qoiaaD  antiquioribas  ta 
traditum  nobis  iOBt. 

f>  Cod.,  dedueunti  et  moHfferstta^knt. 

«Ita  cod.  ettedd.  *Sed  •hocmendnm  esse^pro  ablu- 
tus  demonstrat  ipscNicetasde  Sp.  s.  Pot.  p.  24,  vers. 
K.  AHiai  habet  vulgatir  ft trli'  liatina '  editio ;  Hem- 
que  Grneifm  «rchetjrtmbi<«irt)(oii9txvOc. 

^  Nuntiare  pro  renuntiare  seu  ne(jrare^^Wanrtpud 
Tertaliianum  notavit  d«Braida.     


^(lod.,'ddmpnttin. 

f  Itacod.  Atedd.,  nin^. 

'flfEdd.^  ihminum. 

^  Cod.,  consec«nfar. 

» Quomodo  intclligendus  sit  ^icet»  hic  iociii,  e* 
quod^verba  in  loco  lucis  salfs  ittdicent  coelestcm  sfi: 
dem  :  ita  ut  Nicetas  in  illorum  errore  non  sit  ?? 
opinati  suntccBlestembeatitiMrnemnoimisipostuni- 
versale  jttdifehmi  jostis  attribotmn  iHJbate  mspw 
dtoott^ttatqtie  d;  ^ralda  dissert.  p. '274  tq^» 


sa 


FRAGMEDU  SEa(. 


m 


Oiristi  eUusiitiasio  hoc  mundo :  hsc  ett  aBterna»  f^ 
et  beata  vita  iJla,  quam  credis  :  hic  fructus  totius 
fidei,  et  bonaB  consecrationis  :  hcBC  spes,  propter 
quam  nascimur,  credimus^  et  renascimur.  Propter 
hanceiprophetaB  et  aposiolietmartyrestamlaboret 
ineztricabiles  sustulerunt,  quam  mortemcum  gau- 
dio  susceperunt.  Hunc  vitam  nec  gentilis  habebit, 
nec  JudsBus  incredulus  possidebii;  sed  nec  yiiiis  et 
criminibusserviensGlirisiianus  ;quia  solisesifide- 
libus  et  caste  viventibus  prffiparata. 

i3.  Qood  aam  ita  tit»  ekariteimi»  maneie  in  his 
qum  didiciatia  et  tradita  sont  vobi8.Retinete  sempor 
pac  tum^quod  fecistis  cum  Domino^id  est  hoc  syiaJbo^ 
lum,quod  ooram  angelisethominibusconfitemini. 
Pauca  quidem  suntverba;  sedomniaconiinentsa- 
cramenta.  •  De  totis  enim  ScripturisheBcbrevitatis  n 
causa  coUecta  suDi.tamquam  gemmsBpretiossin  una 
corona  compositffi,  ut  quoniam  plures  credeniium 
litteras  nesciunt,  vel  qui  sciunt,  per  occupationes 

a  Locum  huDc  S.  Nicetffi,  obterfante  d.  Fea,  mo- 
pe  ad  Iitleram  sibi  Tindicavit  S.  Ildephonsus  Tofeia- 
nus  de  Cogn.  bapiismi  cap.  33  (ed.  Matrit.  Pair.  To- 
lct.  tom.  I,  p.  185)  cujus  enTeroa :  In  qu^  (^mholo) 
ideo  ab  apottolit  brevtatim  colUcta  sunt  ex  omnibta, 
SeripturUfUi  quia  multi  credente$  Vil  litteras  nescirent^ 


tsBculi  Scripturas  legere  non  poismi^  b«])#«nt  tiif- 
ficientem  sibi  scientiam  salutarem. 

14.  lia,  chariasimi,  sive  sedetis  sive  operi^mini|: 
sive,  dormiiis,sive  vigiiatis,hfiBC  salutansconfessio 
voivatur  in  pecioribus  vesiris.  Sit  animusiemper  io 
ccelo,  spes  in  resurrectione,  desidcrium  in  promii- 
sione.  Grux  Christi,  et  gloriosa  passio  cum  fiducia 
praBferatur ;  et  quoiiens  inimicut  meniem  tuam  aut 
timore^autavariiia,  auiiratitiUaverit,  respondeilli 
minaciier,  dicens  :  Ei  abrenunUavi,  et  abrenuntio 
tibi,  operibus  pariter,  et  aageiis  tuis  ;  quia  credidi 
Deo,  vivo  eiGhristoeju8,'cujusSpiritu  tigoatus  nec 
moriem  didici  jam  timer^.  Sic  vos  tuebitur  manus 
Dei^  sic  Spiriius  Ghristi  sanctum  custodiet  intro-. 
itum  vestrum,  ex  hoc  nunc  et  usque  in  ssBCuIum  : 
cum  mediianies  Christum  dizeritis  ad  invicem ; 
fratres,  sive  vigilemus,sivedormiamus,  simul  cum 
Domino  vivamus ;  cui  gloria  in  sfficula.saculorum. 
Amen. 

V€L  $€iefM$  oeeupaU  impedimenio  mBeuHSeripiurm' 
eis  legere  non  liceret,  hoe  corde  et  memoria  retinen* 
tes  ,sullicientem  tibi  haberent  sdentiam  sallutarem.CltL' 
rqit  auiem  iUephonsus  duceniis  fere  pott  Nicetam 
nostrtiffl  annis, 


EJUSDEBI  S.  NIGETJB 

FBAGMENTA  SEX. 


Hiceias  in  Ubto  ^  primo  adCompetetUes.  Insiru- 
etiooes  igitor  neeessarias  ad  fidem  currentibus  oput 
est  explorare,  quas  etrosticseanimflepossintadver- 
tere  pariter  etienere,  non  ex  proprio  ingenio  com- 
podlta8,sedex  divinarum  Scripturarum  predicatione 
colleeta9,qinbu8edocenturbaptismn]me)ecti,utquid 
dimiserint  sciant,  et  quid  desiderant  magis  intelll- 
^aiit,et  quid  accepiuri  sunl,  vel  quid  observare  de- 
beaot  certiusrecognosoant;quiamagnume8tquod 
desiderant,  grande  est  quod  inchoani,  sive  Deus 
inspiravit,  sive  homo  commonait  et  suasii. 
II. 

Ibidm-  Catecbumenus,  quasi  chospeset  vicinus 
fideliuai,defori8  audiens  mysteria,  nec  intelligeDt : 
atidiens  gratiam,  nec  adveriens ;  ex  ^  hoc  vero  fi- 
delis  incipit  appellari. 

III. 

Ibidem*  Non  enim  ante  ad  confessionemvenitur» 
nisi  prius  fueritdiabolorenuntiatum.  Sicui  nec  «au- 

ii  EdidithseefragmentaTircl.  fifichael  Denisiusex 
codiceVindobonensi  8®culidedmi,in  opere  inscripio, 
Cc^dicet  mss.  theol,  bibKoth.  Palat.  Vindob.  yo\.  II, 
«>»rt.ni,  p.  W42  sqq.  Scilicet  in  prtedicio  codice 
Vindob.  mier  alia  inest  opusculum  cui  titulus,  Ordo 
x^l  brevis  explanatio  de  catechizandis  rtidi^.cumPa- 
-tx^ui  aucloritalibus,  quasinter  Nicet».  Apparct  au- 
Xicm  fragmentahsec  modo  quidem  pura  recftari,  mo- 
4^  o  autem  eomm  sensum,  immutatis  aliquando  Terbit| 


G  rilegusanteaurum  mittitin  sacculaoMtisiprius  ter- 
lam  vel  iimum  laverit  univerum.  Ideo  opoket  prius 
repudiumdicere  diabolics  vaniiati,et  amara  ejus  stu- 
dia  abrenuntiando  projicere.  Abrenuniiare  autem 
oporteinon  nudo  sarmone  neque  80118  iabiis,  sedfide 
fortissima,  etindubitatasoieniia,  id  est  utGhristo  ae 
homotoia  animi  virtute  committat,  confidens,qnia 
Ghristi factus  desinat  timere  diabolum.  Deinde abre- 
nuntiatetoperibuse]usmaligniB,id  est  cuUuris  ei 
idolis^sortibuset  auguriis,  pompis  et  theatri8,farti8 
et  fraudibus,homicidiis  et  fornicationibus,  superbia 
et  JactaniicB,  irsB  et  avariiicB,  commessalionibus  et 
ebriosiiatibus,  choris  atquemendaciis^etlus  simili? 
bu8maIi8.Quiddieimiisdehis,qm8uperilao  camit 
oniatn  jaotarese  voIont,etvideri  mirabOesTtaceo  de 

|v  exquisitis  inutiiiter  vestimentumsubtilitatibus.Oro 
vos,quidfaciuntinviriscapiIlif  acu  crispati,  conue 
retro  quidem  oervicem  oooperi8ntes,aale  autem  fron- 
tem  penitas  abscondentes,  tta  ut  neo  signi  Ghristi 
locus  liber  relinquaturinfronie ;  et  *  unde  seputint 

proferri. 

)>  Quippe  Nicetas  libros  sex  instructionis  ad  Gom«< 
petentes  scripserat,  quos  enumerat  Gennadius. 

c  Cod.,  fwspis;  et  pauloante,  caticuminus. 

dScilicet,  baplismo. 

•  Cod.,  aurilicus, 

f  Cod.,  aquo, 

8  Cod.,  eumdem^ 


87» 


P.  BRAIDiG  DfSSERTAtlO  IN  S.  NICBTAM.  —  PROLOGmUM. 


871 


haberealiquain  gloriam  Yeldecorem,indetarpitudi-  A 
nemetignomiaiam  contrahant?  «Simiiiter  et  mn^ 
lieres  caput  ligantes  utscutum,  ut  frons  tamquam 
yallis  inter  duos  subscidat  colles  ;  ut  auribus  pon- 
dera  lapillorum  auro  hgatadepeadeant,utbrachia 
onerentur  auro,  aut  cervicem  premant  catenm  vel 
lapides,et  pedibussanguiaeaBcalceamentis  flammu- 
IflB  ritulent.  Quisususinhis,  quaeutilitas  inveaitur, 
nisi  sola  inanis  pompa,  et  mens  desiderio  infantili 
corrupta  ? 

IV. 

Item  inlih,  //.Gerte  omiyB  peccatum sine  daBmonis 

operatione  non  fit,qu8e  omniaoperadiabolivelejus 

pompas  esse  intelllgimus,  His  ergo  malis  se  homo 

expediens^has  catenaspost  dorsum  suum  velutin 


faciem  projiciens  inimici  Jam  sincera  vocepronun 


tiat :  Credo  in  Deum  Patrem  omnipotentem,  et  reli- 
qua.  De  fide  enim  sicut  in  eodem  symbolo  contine- 

•  Notabilis  admodam  hic  locus  de  virili  moliebri- 
qne  Nicetae  temporibus  ornandi  corporismore ;  qoam 


B 


tur,pleniter  ad  fidem  quisque  atque  ad  baptismi 
pervenire  desideranSyinstruendus  estparitereldo* 
cenduSyUtbrevitatem  symboli  in  corde  memoriterte* 
neat,qaodquotidiedicatapudsemetip8um,aDtequam 
dormiat,  cum  de  sonmo  resurrezit,  quod  omDibus 
horis  in  mentehabeat ;  similiter  et  orationemDo- 
minicam,  et  signaculum  crucis  quo  te  contra  dii- 
bolum  muniat. 

V. 

In  lib.  ad  Competentes.  Symbolumestcommooiio- 
rium  fidei,  et  sanctaconfessiOyquacommuiiiterab 
omnibus  tenetur  et  discitur. 
VI. 

In  Itb.  prtmo.Gurexorcizatur^nisi  adoonseqQeo- 
dam  gratiam  praeparatur^Per  exorcismoseaiaiTela- 
ti  perignempurgantur;  quia  ignitasiateioquiaDo- 
mioi,  ez  quibus  suat  exorcismi  compositi. 

vaaitatem  ecdesiastici  homlnefl,  ut  nonc  qaoqaefit, 
severe  reprehendebant. 


PETRI  BRAIDiC: 

DISSERTATIO  IN  S-  NICETAM. 


1  PROLOQUIUM. 

Scopus  dissertationis  et  ordo. 

Niceam  seu  Nicetam  episcopum  Aquileieosem  illu- 
strare  aggredior,  illum  oempe  ad  quem  divi  Leonis 
Magnisuper  quibusdam  dimcultatibus  percelebris 
exstat  epistola ;  eumque  ia  primis  ipsum  esse  coa- 
tendo  quem  Gennadius  Romatianse  civitatis  appellat 
episcopum,  eumdemque  propterea  auctorem  tum 
nuper  detecti  editique  libelli,  cui  titulus  Explanatio 
Symboli  beati  Nicetx  Aquileiensis  episconi  habita  ad 
compeiente^XMm  alterius  quoque  qui  Libellusad  lapsam 
Virginem  ab  eodem  Gennadio  appellatur,  quique 
hactenus  inter  Opera  sanctorum  Ecclesiie  doctorum 
Ambrosii,  Uieronymi,  et  aliquando  etiam  Augustini 
locum  obtinuit.  Res  itaque  mibipotissimum  est  cum 
illustri  viro,  de  sanctis  Ecclesiae  Patribus  optime 
merito,  ac  lucubrationibus  editis,  aliisque  nominibus 
spectatissimo,  Joanne  Prosdocimo  Zabeo  qui  in  pe- 
culiari  sua  dissertatione,  quae  Venetiis  prodiit  tvpis 
Antoni  Rosa  anno  1803,  Niceam  seu  Nicetam  illum 
Romatiansecivitatis  episcopum  aOennadiomemora- 
tum,  achiscealiisquescriptis  operibusclarum,  alium 
ab  Aquileiensi  Nicea  seu  Niceta  esse  voluit,  eumque 
episcopum  propugnavit  illius  in  Dacia  civitatis,  quee 
apud  scriptores  veteres  Remisianae  aut  Romessian» 
Sive  Remesianae  nomine  appellatur;  illum  propterea 
qui  Aquileiensi  episcopo  ejusdem  nominis  jpaulo  su- 
perior  exstitit  tempore,  quiquc  sancti  Pauhni  Nolani 
episcopi  amicitia  et  hospitio  inclaruit.  Dum  vero 
contra  hujusmodi  virum  doctrina  et  eruditione  pr»- 
itantem,  (]uem  maximi  facio,  cujusque  lucubratio- 
nem  de  Nicea  seu  Niceta  aostro  rere  sum  admiratus, 
stylum  sumo,  non  is  est  animus  ut  guidquam  velim 
eius  laudi  imminutum,  qui  solius  ventatis  detegendse 
studio  se  adscribendumcontulit,  etineam  quam  pro- 
babiliorem  judicavit  sententiam  descendit.  Stet  suus 
honor  clarissimo  viro,  qui  in  sua  opinandi  ratione, 
antequam  prior  ex  his  opusculis  recens  detegeretur, 

ErsBStantissimos  ecclesiasUcse  eruditionis  proceres 
abuit  antecessores^  nccaoa  et  ouper,  eodemque 
opusculo  jam  Patavii  edito,  illustris  memoriae  virum 
Michaelem  Deais  Palatio»  Viadoboaeosi  bibliothec» 
pr»fect|ain;  cuiutque  elucubratio  dignasane  estqusB 


G  legatur,  tum  ob  orationisniiorem,  tam  etiam  oben- 
ditionis  delectum,  et  illam  maxime  peripicuitatem, 
qu6B  inhujusmodi  reconditaB  eraditioais  genere  doo 
raro  desideratur.  Liceat  iaterim  et  mihi  opposiUm 
tueri  seateatiam,  q^uam  plaae  probabiliorem  eiisti- 
mo,  quametiam  saUsexploratam(absitverboiDTidia) 
lectoribus  humaaissimis  ac  parUum  studio  miniaie 
acUs  apparituram  coafido  :  quod  dum  exsequor,  ea 
est  iadoles  viri  iageaui  atque  oraaUssi,  ea  aoinu 
amplitudo,  ac  veritatis  assequeadee  cupido,  ot  doo 
dubitem  quia  pergratum  illi  futurum  siteUamaseo- 
teotia  discedere,  quam  miaus  firmis  raUonibosiooi* 
xam  depreheadat,  licet  fortasse  momenti  faeril  ooo 
exiffui  taatopere  pro  eadem  laborasse. 

ba  autem  dissertatioais  hujus  progressum  et  ordi- 
oem.  I.  Sive  Aquileieasis  Ecclesiae  episcopus  sit,  un 
alterius  ia  Dacia  sitse,  ille,  quem  Geanadias  Roma- 
tianaecivitaUsappellatepiscopum,  procul  dubioaaius 
auctoris  suat  tum  Explanatio  Symboli  ad  cmpeten- 

n  tes,2i  ium  Libellusadlapsam  Virginem;  cmmduonnw 
primum  uoa  simul  sub  oomiae  saocU  Niceta  Aquilei* 
easis  episcopi  damus  opuscula.  U.  Niceas  sea  Nic^ 
tas,  saacU  Pauliai  Nolaai  episcopi  amiciUa  cjarost 
noa  fuit  episcopus  civitatis  RomaUaaae  in  Dacia  cis 
Danubium  constitut8e;quinimmo  transDanubiomepi- 
acopatum  gessit.  III.  RomaUsnae  civitaUs  episcop^ 
Niceas  seu  Nicetas  a  Geonadio  memoratus,  dod  est 
Niceas  seu  Nicetas  ille  Dacus  saacU  Paulini  Nolaoi 
episcopi  amicus,  ejusdemque  laudibus  celebratns, 
IV.  RomaUaa»  civitaUs  episcopus  Niceas  scp  Nicetis 
a  Geoaadio  memoratus,  est  dubio  procul  Niceas  seo 
Nicetas  episcopus  A^uileieasis,  qui  sancU  Leonis 
Magni  tempore  floruit,  et  ad  qucm  ejusdem  sancu 
ponUficis  exslat  epistola.  V.  RomaUana  civitas* 
Gennadio  memorata,  non  est  in  Dacia  inquirenda, 
sed  in  veteri  dioecesi  seu  provincia  Aquilcicnsi ;  ei 
probabiliter  illa  est  qu»  Portus  Romalianus,  sen 
RomaUnus,  aut  RomaUus,  noa  iU  procul  a  Concor- 
dia,  ex  fluvio  ejusdem  aomiais  a  Plinio  appeiiai* 
fuit ;  aut  illa  quae  hodie  Portus-Gruarius  dicitor,  ei 
ad  eumdem  RomaUum,  seu  Romatinum,  aot  Rom*- 
tianum  fluvium  sita  est,  qui  eam  interfluit.  VI.  ^*^ 
ceas  seu  Nicetas,  episcopus  Aquileiensis,  Romauan» 
civitaUs  episcopus  probabilitcr  dictoa  fuit,  sea  qui« 


S7t 


1^/BJKAIDiB  DISSERTATIO  iN  8.  NI(XTAM.~CAP.  I. 


87^ 


anteqaam  episcopalem  sedem  Aqnileieasem  contcen-  A 
deret,  episcopas  Auxiliaris  fuit  Aquileiensis  Ecdesis 
ad  portum  Romatium  siTe  Romatnum,  situs  ;  seQ 
quia  ad  portum  ie\  civitatem  ejusdem  nomiuis  non 
infrequenter  sedebat,  eliam  cum  Aanileiensis  Eccle- 
tisB  claTum  teneret.  Yll.  Clarissimi  Zabei»  contra 
AquUeiensem  Niceae  seu  Nicets  Gennadiaoi  episco- 
patum,  momentis  fit  satis.  Occurriturquoque  aucto* 
ritati  et  animadversionibus  clarissimi  viri  Michaelis 
Denis.  Vlli.  de  sancto  Niceta  episcopo  Aquileiensi, 
ejusque  opuscnlis,  tum  nuoc  editis,  tum  etiam  aut 
deperditis  aut  adhuc  latentibus ;  necnoo  et  de  fra^- 
mentis,  quffi  nobis  inootuerunt  studio  et  industria 
ejusdem  eruditissimi  Tiri  Michaelis  Denis.  De  illius 
quoque  sanctitate  ac  cultu.  IX.  Nonoulla  exhibentur 
obserTatu  di§[na  tum  quoad  do^mata  et  mores,  tum 

?[aoad  disciplinam,  ex  sancti  NicetaB  opusculis  atque 
ragmentis.  X.  Nonoulla  quoque  expeoduntur,  nwm 
ab  eodem  Niceta  aut  minus  exacte,  aut  durius  dicta 
Tideri  possent.  B 

CAPUT  I. 
Sive  AguiUienM  Ecdeti»  epiteojm  eity  sive  alterius 
in  Dacia,  Ule  quem  Gennadius  Romatianx  eiuitatis 
appellat  mscapum,  procul  dubio  unius  auctoris  sunt 
tum  Explanatio  Sjmboli  ad  competeotes,  tum  Li- 
bellos  ad  lapsam  Virgioem,  qu»  duo  nuncprimum 
una  simul  sub  nomine  sancti  Nicetx  Aqwleiensis 
episeopi  damus  opuscula. 

A  Gennadio  Massiliensi  oriatur  oportet  hssc  de  Ni- 
cea»eu  Niceta  episcouo  ejusdemque  scriptis  Operi- 
bos  disputatio :  siquidem  qui  illum  secuti  sunt,  ac  de 
eodem  Nicea  seu  Niceta  habuere  sermooem,  Hooo- 
nus  Augu8toduoeD8is,et  Joannes  Trithemius,  aGen- 
nadii  opere  mutuati  fuerunt.  Geooadius  itaque,  De 
Viris  Olustribus,  capile  22  ex  ediliooe  Joaoois  Al- 
berti  Fabricii,  hffic  nabet :  «  Niceas  Romatiaose  •  ci- 
Titatis  episcopus,  composuit  3  simplici  et  oitido  ser- 
mone  competentibus  ad  baptismum  iostructioois 
libellos  sex.  lo  quibus  cootinet  primus  qualiter  se  q 
debeant  habere  competentes,  qui  ad  baptismi  gratiam 
cupiant  [^errenire.  Secuodusest  de  Geotilitatis  erro- 
ribos  :  ^  in  quo  dicit  suo  pene  tempore  Melodium 
quemdam  patremfamilias  ob  liberalitatem,  et  Ga- 
darium  rusticum  ob  fortitudinem  ab  ethnicis  esse 
inter  deos  translatos.  Tertius  liber  de  Fide  uoicffi 
Majestatis ;  quartus  adTersus  Geoethlologiam  c  ; 
qumtas  de  Sjrmbolo  :  sextus  de  Agoi  paschalis  Vi- 
ctima.  Edidit  et  ad  lapsam  Virgioem  libellum,  ^ 
pene  omoibus  labentibus  emendationis  incentiTum.  n 
Heec  Gennadius. 

Constat  igitur  ex  Gennadio  Niceam  seu  Nicetam 
epifcopum  ciTitatis  Romatianfle,  inter  alia  quae  scri- 
psit  nmplici  ac  nitido  sermone,  libellum  ^uoque  scri- 
psisse  deSymboto  ad  competentes,  qui  quinto  loco  ab 
eodem  nnmeratur,  et  aliuminsuper  adtapsam  Ftrot- 
nem,  qui  ultimus  recensetur.  Cum  postremus  hic li- 
bellas  unicusessetexseptem  a  Nicea  seu  Niceta  elu- 
cabratis,  qui  ante  supenores  annosecclcsiastice  rei-  n 
public»  innotesceret^  hioc  ex  allato  Greooadii  testi- 
monionoopaucicriticesperiti  suspicabaotur  libellum 
hanc  ad  Niceam  seu  Nicetam  istum  pertioere,  quam- 
Tis  aliis  saoctorum  Patrum  Operibus  accenseretur ;  et 
qaamTiseruditissimiBenedictioieditoresOperuindiTi 
Ambrosii  intergenuinosilliusfetus  eoumeratumTel- 
lent,  parum  admodum  Geooadii  auctoritate  permoti, 
alioramque,  quiGeooadii  testimooiooitebaotur.  Om- 
niuai  autem  primus,  qui  NiceaeseuNicetseGeooadia- 
no  libellum  huoc  ad  lapsam  Virginem  tribuit,  fuit  Tir 
clarissimus  Joannes  Baplista  Cotelerius  io  postrema 
notatiooe  sua  ad  caput  57  iibri  ii  CoDstitutiooum 
Apostolicarum,  tom.  I,  pag.  268,  Patrum  Apostoli- 

•  Al.,  Romanm,  perperam ;  io  aliis  ioTeoire  se 
Romanieix  testatus  est  Suffridus  Petri. 

b  Gorbei.ms.,  In  quo  pene  tempus  Melgidium  quem* 
dampatrisfamiliat.,,  et  Gadarium  rusticumf  etc» 


corumedit.  Amstelodam.  1724,  ubi  ait :  t  Qoiaautem 
in  hac  nota,  et  alibi  allego  librum  ad  Virginem  lapsamf 
quem  Tiri  docti  abjudicaotc|uidem  Ambrosio,  Hiero- 
njmo,  Augustino,  sed  oemmi  adjudicaot;cujus  pa- 
reotis  fetum  illumesse  autumem  aperiam.  Putoesse 
Nicese ;  adductus  io  eam  opioiooem  auctoritate  Gen- 
nadii,  illiusque  descriptorum  UonoriiAugustoduoen- 
ris,  etTrithemii.  *  Prsecipua  sane  hujus  Niceae  seu 
Nicetselaus,  quod  illiusopuscuIumdigoumTisumfue- 
ritaliquaodo  tum  Hyerooymi  tum  Augustioi  iogenio; 
maxime  Tero  quod  a  Beoedictiois  mooachis  nostra 
ettam,  ut  ita  dicam,  aetate  ioter geouina  diTi  Ambro- 
sii  Opera  receositum  fuerit.  «  Potest  oamque  liber 

Saiebat  Joannes  Clericus  ArtisCriticae  p.  iii,  s.2,cai). 
»,  n.  12),  potest  liber  tribui  scripton  cuipiam,  et  qui- 
dem  fa1so,qui  stylo  scriptus  sit  ab  ejus  dictionenon 
prorsus  abhorrente;  ab  alio  nimirum  ejusdem  my\ 

autproximi  scriptore Nec  mirum  est  Ambrosio 

etHierooymo,exempIicausa,  ascriptos  proximepr»- 
teritis  sfficulis  fuisse  Tarios  eruditos  libros,  et  qul- 
bus  Tix  meliores  scribere  ipsi  potuisseot.  » 

Dumuoicum  tameo  illud  Nice»  seu  Nicetse  opuscu- 
lum  ex  septem  ab  eodem  scriptis  cogoitum  essel,  et 
diTi  Ambrosii  prsecipue  oomioe  gauderet,  Geooadil 
auctoritas  taota  noo  erat,  qntB  rem  cooficere  videre- 
tur,  et  opuscuIuaiilludTeluti  ex  AmbrosiaoorumOpe- 
rum  calalogo  deiicere,  ut  Nicefle  seu  Nicetfle  illi,  pa- 
rum  tuoc  certe  4  comperto  scriptori,  tribueretur. 
Quid  namque  obstare  posset,  quomious  Ambrosius 
ipse,  qui  tam  prseclare  de  Virgmibus,  de  Virgioitate^ 
de  lostitutiooe  Vir^iois,  ac  de  £xhortatiooe  Yirgioi- 
tatis  libros  conscripsit,  alium  quoque  elucubraTerit 
pro  re  nata  ad  lapsam  Virginem,  seu  potius  de  lapsu 
Virginis  consecratx.  ut  in  ejus  Operum  editione  a 
Benedictinis  monachis  adoroata  ioscribitur?  Ambro- 
sii  certe  digoitas  in  hoc  opusculo  minime  desideratur: 
episcopalis  elucet  auctoritas,  Tiget  robur  disciplinae, 
nitet  ubique  erudilio  Scripturarum,  et  rerum  gniTitai 
cum  elocutionis  Timire  consentit.  llle  nimirum  Teluti 
lapis  Lydius  non  exstabat,  ad  quem  ex  criticorum 
placitis  cooferri  illud  opusculum  potuisset,  utabsque 
ambiguitate  de  illiusauctorejudicareliceret :  deerat 
nempe  opusculum  aliud  e  sex  a  Geonadio  memoratii 
quod  Nicetae  nomen  prffiferret,  et  ad  quod  conferri- 
potuisset  illud  ad  Virginem  lapsamt  seu  de  lapsu  Vtr- 
ginis  eonseerat»,  de  quo  anceps  seotentia  f uisset ;  ae 
propterea  licitum  erat  Ambrosianorum  Operum  edi- 
toribus  illud  diTi  Hieroojmi  usurpare  adTersus  Ori- 
genis  defensores,  qui  quadam  sub  nomioe  Pamphili 
pateret  opus,  unde  apologia  illa  genuious  fetus  illius 
martjris  probari  posset :  «  Datequodlibetaliudopus 
Pamphili ;  nusquam  reperiatis :  hoc  unum  est.  Unde 
igitursciamquod  Pamphili  sitfVidelicetstTlusetsa- 
liTa  docere  mepoterit  f  >  S.  HierooTmus,  adPamma- 
chium  et  Oceanum,  de  erroribus  Origenis  epist.  84» 
in  edit.  Vallarsii  num.  11. 

Postquam  Tcro  ex  codice  bibliothecffi  GhisiansB 
prodiit  tandem  anoo  1799  PataTiois  primum  tjpis 
excusus,  ac  paulo  pridem  ioTentus,  opera  emioen- 
tissimi  cardioalis  Stephaoi  Borgia  (heu  quam  cito  Ec- 
clesise  ac  litteris  omoibus  erepti !)  unus  e  sex  illis  li- 
bellis  pro  competentibus  ad  baptismum,  quos  Genna- 
dius  mcese  seu  Nicet»  suo  tribuebat,  Quintus  nempe 
de  Symbolo ;  quique  ad  omne  dubium  ex  animo  de« 
pelleodum  (^uod  ille  reapse  foret,  et  auctoris  illius  de 
quo  Geonadiusloquebatur,  titulum  prffiferebat^a^oto- 
ncUio  Syfuboli  beati  Nieetas  Aquileiensis  episcopi  habita 
ad  competentes  (quidquid  deyoce  Aquileiensis  censen- 
dum  sit,au6ereisubstantiam  nuocoooafficit,et  dequa 
fusiusiotra)  ;eccecriticam  habemusregulam,quatato 
judicare  possimus  etiam  de  libello  altero  ad  Virginem 

c  AI.,  Genethlogiam.tieLm  in  Corbei.,  Titiose,  Ge* 
nocliam. 
<>  Id.,  Hbrum  f^umme  lab^tibus  incentivum. 


879 


P.  BRAlDiE  DISSERTATIQ,IN  §.  WCaETAM.  —  gAp.  I^ 


lapsam,  sea  de  lapsu  Virginu  eonsecratSB,  mm  plaoe 
Hices  «eu  Nicelae  htijas  hic  censendM  sit,  an  |N>tius 
divo  Ambrosio  relinqaendus.  Adest  nimirutn  styli  re- 
ffula  valde  tuta,  sapieoterque  ab  omnibus  critices 
fi^ctatoribus  tradita,neque  tamen  nostra  autsuperio- 
ri  state  inventa,  sed  a  yeteribus  Ecclesie  Patribus  de- 
nrofnpta,  qoi  eadem  saepe  usi  fuerunt,  sanctoDionysio 
Alexandrino,  Busebio,  ffferonymo,  Augustino,  aliis- 
oue,  uti  videree$t  apud  JoannemClericam,locosupra 
cifato,  etapud  Honoraturo  a  sanctaMaria,  Animad- 
rers.  in  reg.  et  usum  crilices  dissert.  3  art.  7. 

Gom  nuflum  itaqoeeistet  dubium  de^^ep/cNMilioiitf 
Symboli  adcompetentes,  quin  opus  Niceiesea  NicAaB 
episcopi  sit  de  qoo  Gennadius,  qnidquid  interim  de 
Komatiana  civitate  opinari  liceat,  qoffi  Aquileienns 
ant  altera  io  Dacia  intelligatur,  ^j^lana/td  illa,  erua 
frofecto  cuioue  legenti  simplicem  etiam  ac  niiiaum 
sermofnem  exnibet  ab  eodem  Gennadio  dednituna,  tty- 
lum  qooque  Nices  seu  Nicet»  bojas  ita  prodit,  ut 
qaod  divus  Aagastinas  de  saneto  Cjpriano  aiebat 
6pi8tola03,  num.  39,  tdem  nobis  liceat  de  Niceta  no* 
stro  proferre.  <  Stjlus  ejas  habet  quamdam  propriam 
faciem,  qua  possitagnosci.  >  Hinc  ex  strlo  Eopplana- 
iionis  Symboti  dd  oompetentes  recte  jadicabitor  de 
ftliis  qooque  ejusdem  Niceae  seo  Nicet»  libellis,  si 
qui  in  lucem  post  tot  sfldcula  5.  emergant,  eUamsi 
auctoris  nomine  destituti  :  et  videndum  interim  de 
Mbello  ad  kiptam  Virginemy  teo  de  lapsu  Virpnis 
e&nseerata,  qui  qaidem  per  tot  ssetula  absqae  aocto- 
ris  nomine  circumfertur,  et  aola  nititur  apud  Gen- 
nadiom  nomenclatione. 

GlarissimusipseZabeiis  germanitatemagBovitdao- 
Tom  horumce  opuseulorom  in  monito  post  disserta- 
tionem  saam  positaad  Symboli  Explanationem  quam 
iterani  evulgavit^  ubi  ita  scripsit :  «  Si  quis  opera  illa 

Serpendet,  cognosoet  quidem  vestm  atriusque  esse 
issimilem,8ed  cultum  verborom,  etnitorem  senten- 
tiarum  esse  eosdem,  atque  propterea  in  ipsa  stjli  dif- 
ferentia  faciemse  talem  prodere,  qualemdeoetesse 
sororom.  »  Gaudeo  mihi  sane  Zabeum  habere  con- 
■oftem  sententiffi  mem,  quam  apad  sacroramRituum 
eongregationem  ante  annosiSpeculiari  animadver- 
fione  tuekNaLr,  dum  jussu  iilastritsimi  ao  reverendis- 
'limi  archiprffisolis  nostri,  ac  postea  S.  R.  fi.  cardina- 
lis,  Petri  Antonii  Georgii,  prflBcIar»  menK>ri8e  viri, 
patronum  agerem  saneti  meeie  seu  Nioet»  eptscopi 
Aquileiensis,  augendi  gratia  illios  offidi  iectionibus 
propriis ;  (jood  ex  voto  etiam  factum  fuit :  aed  cnm 
Zabeus  ibidem  abstinuerit  •  super  hac  re  ab   omni 

Srorsus  in^uisitione,  utpote  quce  iliiua  non  esaet  int- 
ituti,  res  ipsa  apud  nos  cjumodi  est,  qus  merea- 
tur  diluoide  expucari. 

Neque  diffitendum  qaidem  hosee  libellos  pnma 
fronte  videri  posse  ab  alio  atque  alio  auctore  pro- 
lUisse^  utpote  quod  non  idem  in  utroque  sit  eioqaen- 
tisB  genus,  immo  toto  cobIo  diversum :  nam  uti  Zabeus 
ipse  animadvertebat,  orationis  genus  in  Explanatiane 
Symboli  familiare  estae  tenue ;  dumin  libello  altero 
ei  YirgtMem  lapsam  oratio  sublimis  est,  vehemens, 
eoneitata.  Non  ideo  tamen  comparatio  utriusque  opu- 
seuii  dimittenda  :  nam  idem  esse  potest  in  variia  ope- 
ribusstjlus,  licetveluti  stjli  faciessitdiversa^quem- 
admodnm  idem  ipse  optime  dignoscitur  liomo,  et 
ab  alio  quoeomque  probe  discerniturt  licet  aspectum 
praebeat,  prointeraorum  affeotuum  diversitate,  modo 
se»num  modo  turbatum,  modogratum  modo  ofTen- 
ium,  modo  hilarem  modo  severqm,  modo  pacatum 
modo  etiam  conoitatum.  Non  idem  ita^ue  Nice«e  seu 
Nieete  aspeetas  in  duobus  iiisce  libellis,  sed  idem 
«tylos  in  utroque,  eadem  dicendi  forma,  idem  locu- 
tionia  incessus,  idem  verborum  nexus,  etalia  hujus- 
modi;  ex  quibus  censtatquodlicet  ipse  nonejuadem 
in  utroque,  ut  ita  dicam,  ingenii  fuerit  ac  voiuntatis 
cjusdem  tamen  labii  in  utroque  esse  non  destitit : 
quod  exempli  causa  ex  paucis,  qu6B  seguuntur,  col- 
lationibus  coa^mamus ;  veniam  interim  ab  eniditis 
lectoribai  petentet,  si  ad  b«c  minutiora  descendi- 


^  mus,  qus  tamen  in  argumento  hoc  novo  mioime 
crediknus  conteirinenda. 

Legimus  itaooe  in  Explanatione  Symbdi  cap.  I : 
Hasc  sttnt  et  ana  serpentina,  qua  stringunt  aninm  ko- 
ininum,  Tn  IlbelTo  vero  ad  tapsam  Virginemm  ie 
tapw  firginis  tonsecratx,  cap.  9  nom.  99  :  De  (e 
\iuid  dicam  filio  serpentis  ;  et  num.  4/t :  EstcMe  er- 
go.».,  de  corde  iuo  hktndimentaserpentis.En  ejosden 
in  utroque  opusfculo  nsum  metaphoro,  quffi  faimlitm 
truodammodo  auctorifuiMe  liaetor.  it^mm  in  £^ 
ilmatione  Symboti,  eap.  2 :  Qui  ortus  a  nuHe  eti.  Ii 
Ifbello  vero  ad  Ittpsam  Virginem^  cap.f  ttom.5:t/ui 
eaput  horum  et  cetusa  tniitonfiiief /eteap.  6nani.  3!, 
exlectione  editionis  Hieronymiam  Vallarfii :  Osf 
obHvionem  tantorumpassa  bon&rumes,  et  recefkiM' 
tum  tantorum  facta  mdlorum  es.  iteram  inExplsna' 
tione  Sjfmboli,  cap.  8  :  Banc^.fdem,  fratres.incor^ 
didus  prmate  vestns.  In  libello  vero  ad  lapsam  Vit' 
ginem,  cap.  5  num.  49,  ex  lectionepneciUrt^editio- 

B  nis  Hieronjmianffi :  SSempereogita  eui  tnrgiidtalm 
spoponderu  tuam.  Iterum  in  Explanaiume  SynMit 
cap.  10  :  Siquidem  dsmoniacis  aeeeptx  doctrims;  et 
eap.  ifi :  Propter  nostram  eredimus  resurreeHonen; 
et  paulo  pest  :Ad  hocCkfisiuscamemsuseepiihima* 
nam.  In  tibello  vero  ocf  lapsasn  Viroinem,  eap.  6 
nam.  ^  :  Quos...  protua  susHnuit  apsmone  kibmt ; 
eap.  Snom.aS:  HumansemediainstexelusitaiutiMism; 
et  nam.36  :  Incumbentem  sibi  evasitinterifm»  En 
in  utroque  opusculo  eumdemmpatioBif  ealtaini«nm' 
dem  nexom  verborum.  Idem  igitor  «tylos  in  aiabo- 
bos  hisce  oposculiB  patet,  qui,  aooedente  aadoritate 
Gennadii  utrumqaeopascuiUBa  NioeiB  teoNiette^soo 
adj  udicantis,  eorum  ^[ermanitatem  probe  eoDflnQtt. 
Sed  aliud  quoque  singnlare  est  in  eisdem  opoito- 
lit,  qood  nequaquam  silentio  prsetertundem.  Stjiai 

Suidem  satis  bona  satisque  tota  eognosoendoruiD  oc 
istinguendorum  operum  reffola  e^t,  iti  jam  vidi- 
mus :  sod  nihilominus  aliquid  insuperdesiderari  w- 
Q  let,quod  quamdam  habeat  cumstjlo  propinqaitaterD, 
at  arffumentumex  stjlopetitumfirmiosadattcetlO' 
calentius  evadat.  N<^an  eoim  nequit  etiam  aifi- 
mentum  hoc,quamvis  nuUum  ferme  aut  istoMM, 
aut  sapienHus  exeogitattsm,  iUud  falii  nanm^stifm 
posse,  uti  obaervat,  ac  rationibus  et  exeai  tiis  ptot^tt 
prflelaudattts  Henoratus  a  Sancta  Maria,  loco  n^ 
eitato.  Quare  etiam  divos  Hieronymus  ad  f*8*^ 
num  scribens,  epistola  inter  Hieronjrmianu  ia  eii' 
tione  Yallaraii  402  et  inter  ▲ugnstintanas  68,  fopff 
q^uadamalia  epistola  ab  eodem  Hipponenti  epiieopo 
sibi  data,  deqoa  tameQ  dnbi«s  boDrebatan  vereiw 
esset,  licet  stvlum  etarffumentandirationtmofooi' 
ceret;  aliquid  ampltus  aetiderabat  pneterstTloiDip; 
sum,  at  certiordescripti  illias  germana  verilatefien 

SDSset  fiiebat  eoim  :  «  Effo  simplieiter  fattor  digti* 
oni  toflB,  lioetttylot  et  lirc^ipiiMtra  toa  mihi  Tide- 
rentur,  tamen  non  temere  exemplaribns  litteraros 
credendum  putavi. 
D  Quod  itaque  in  daobot  hisce  libdlit  peealiareaa- 
bemos  ad  ttyli  unitatem  confirmandam,  at  eoroD 
germanitas  adhac  clarius  eluceteat,  tant  ^o«wi 
tacroB  Seriptune  verl>a  uno  eodemque  medo  ipoy' 
que  relata,  et  a  communisleotionis  textu  discrtpaa- 
tia.  Ba  autem  snnt  illa  ^uae  in  Vulgatanoftra  aos^ 
que  ullo  omquam  discnmine  leguntor  et  HaliD^ 
viii,  12 ;  et  xiic,  50 ;  et  xxu,  43 ;  et  xxv,  30 ;  necnon  ei 
LuctBxm,  28 /6f  eritfletus,  et  siridordeiUkm;  qo* 
verba  unius  vocis  additione  aucta  eoppiciantor  » 
atroque  ex  his  libellis,  ubi  ocpasione  a&ta  eadem  r^ 
leruntur,  semei  nempe  in  nrimo,  et  bis  in  ^^^. 
nam  in  Bxplanatione  SymMi,  cap.  13  i««»'?"':.  ^u 
erit  fletus  oculorum,  et  stridor  deutium  ^  etin  Imowj. 
ad  Virginem  lapsam,  cap.  8  num.  34,  simihttr,  usi 
erit  fletus  ocubrum,  et  stridor  dentium;  «^^P\^ 
num.  44.  ex  eadem  textus  lecUone,  SuccessUstrm 
dentium^  et  fletus  oculorum.  t-^ 

Notum  ett  apud  eruditot,  pritcis  Ecdeti*  ft^ 
otque  ad  Gregorii  Magnimtatem,  obtinaineiatKo- 


^81 


P.  BHAIDiE  DISSERTATIO  IN  S.  NICeTAM.  —  CAl^,  tt. 


^t 


denteinAm  sacrorum  BMorum  ▼ersionemLatinam 
qum  Itala  dicta  fuit ;  qus  tamen  decarsu  temporis, 
Yulgata  prseTalente^itademum  ob$oleIvit,atqueetiam 
interiit,  ut  vir  clarissimus  Petrus  Sabatierius  ex  illu- 
stri  Maurinorum  coetu,  qui  yetustissimamillam  ver* 
sionem  nobis  reddere  slbi  proposuerat,  eam  cruere 
non  sine  ingenli  labore  coactus  ftierit  ex  Operibui 
Latinorum  Ecclesia  Patrum  iilorum  saeculorum^ma- 
nentibns  nihilominus  hincinde  lacunis^quas  fortasse 
nuljo  umquampacto  implere  fas  erit.  Hac  porro  Te- 
tus  Latina  versio  ea  fuii.  quaB  communi  usu  ab  om- 
nibusin  Qccidentali  Ecclesia  ierebatur,  quaequenon 
muitiplex,  sed  unica  semper  exstitit,  utl  probat  eru- 
ditissiflQusBenedictinus7  adversus  Josephum  Blanchi- 
nium  in  praDfatione  sua,  num.  64,licet  ujusdem  uni- 
C8B  Tersionis  variis  discrepantesque  essent  eodices 
auibus  singuli  Palres  utebantur,  unde  tit  laudandis 
Scrtpturis  interdum  non  adeo  ornnet  et  singulisecum 
consentiant,  sed  aliquando  alii  ab  aiiis  dissideant,  et 
alias  alii  sententias,  alia  atii  verba  adhibeantM  ipse 
animadvertit. 

Quid  iffitur  Latina  vetus  in  prtecitatis  Matthflef  ac 
Lncae  locis,  ubi  Vulgata  nostra,  absque  dculorum  ad- 
ditamento  habet  simpHciter  :Ibi  erit  ftetus,et  stridor 
dfn/iumf  Eteamdem  Latina  vetusin  singulisprflgcttatis 
locis  cobaeret  perfectissime  Yulffatffi  nostrse  et  ubi- 
aue  prsebet  ipsissima  verba :  merit  fletus,  et  stridor 
aentium^  omisso  prorsus  vocabulo  oaUorum,  Erudi- 
tisaimus  vero  editor  Sabatierius,  qu!  Latinam  hanc 
veterem  concinnavit  consultis  omnibus  illorqm  sib- 
culorum  Patribus  ac  scriptoribus  necnon  et  codici- 
bus  quos  babere  ad  rem  potuit,  minime  inobserva- 
tam  reliquit  additionem  vocis  ocutorum  ;  sedin  an- 
notatione  huic  textui  supposita  moneft  rarissimam 
esse  lectionem  vocis  OGulorum^  sibique  bis  tantum 
occurisse,  semel  nempe  in  quodam  manuscripto 
sancti  Cermani.  et  iterum  apud  Faustinum  presbr- 
terum  in  Jibro  contra  Arianos,  tomo  V,  pag.  644,h. 
Bibliothecse  f^atrum  Lugdunensis.  Ipse  vero  ttddam, 
occnrritse  mihi  hanc  vocem  oculorum  in  relato  textn 
evangelieo  etiam  in  Historia  PersecutionisVandalic» 
Victoris  Titensi3.Ift)r  v.capite i,neque  amqaam  alibi. 

Hincitaque  patet  lectionemvocisoctilommin  textv 
evangelico  ibi  eritfietus,et  stridor  dentium,  lectionem 

Eaucnslmorum  omnino  codicum  fbisse  in  illa  veteri 
atina  rersione  Bibllorum  qn»  priscis  Ecclesitt  sas*- 
cuHs  obtinebat ;  si  ex  tot  icriptoribas  iUomm  8»co- 
lorum  quos  prte  manibus  habuft  elarissimus  Sabatie<- 
rius  ad  ver»onem  illam  iterum  componendam,  bi« 
tandem  sibi  vocem  illam  occurisse  fatetur,  et  si  vft 
alibi  invenlri  potest,  uno  excepto  Vlctorls  Vitensi» 
K>co  qnem  ipse  adjeci.  Quod  si  paudssimorum  tirtt* 
nino  codicum  apua  vcteres  lectio llla  fnit ;  ubi  eadem 
tpsissima  invcnmtur  in  duobus  opusculis,  qnw  ciete- 
roqoin  constat  ejnsdem  etiam  esse  stjli,  et  quoram 
ai^mentum,  et  ipsamet  inscriptio  quam  prawefe- 
runt,  a  scriptore  aut  co«to  ant  pene  cocbvo  «ol  ei- 
demqne  auclori  tribuftor:  opuscnla  sane  Ipsa  jurc 
meritocfue,  etiamnovahac  probatione,  germana  cen- 
senda  sunt :  ideoque  satis  hncusque  probAtum  quod 
in  votis  erat,  unius  nempeauctoris  esse  tum  Eipta^ 
nationem  SymMi  ad  eompetenhs,  tum  libeilum  ad 
hipsam  yirginem,  seu  de  iapsu  Virainis  eonsecraia, 
de  quibus  hic  agimus;  quicumque  dennimsil  illeNi- 
ceas  seu  Nieetas  episcopns  eivitatis  Romatian»,  cnl 
opuscola  illa  duo  Gennadios  adjudicavit. 

Unum  adhuc  restat  super  hac  re  quod  paucis  en- 
pediamus  :  estqne  illorum  auctoritas,  qui  Ubettum  ad 
Yirginem  tapsam  jam  olim  Hieronymo  et  Augusfino 
dedeniBt ;  et  maxime  Maurinoram,  qoi  libellum 
fpsum  ita  Ambrosio  adjudicarunt,  nt  inter  ejasdem 
genuina  opera,  qusB  ad  Vir^nes  et  ad  VirginiUtem 
speclant,  collocatum  voluennt,cura  prfl&via  admoni- 
tione  eonim  persuasionis  leste.Jamvero  si  Bwpkma^ 
tio  Sf/mMi  odf  tompetenies  procul  dubio  tliius  Nice» 
seu  Nicet»  est  cujus  nomen  pr»fert,  sive  Romatia- 
nns  in:Dacia  Ble^faerit,  aive  Aquileienste  in  lt»Iia>ai 


A  si  ex  ils  guee  dicta  sunt  libeUus  etiam  ad  Virginem 
tapsam  illius  auctoris  est  cujus  Exptanationem  Sym* 
boli  esse  constat ;  tibetius  aa  Virginem  lapsam  neque 
Hieronymi  esse  notestneque  Augustini,  immo  neqjie 
etiam  divi  Amorosii,  quidquid  Maurini  sensennt 
ejusdem  Operum  editores. 

Sed  quoa  rem  conficere  plane  videtur,  quodqua 
nairandumsane  dili^entiamS  hactenus  efTugtsse  eru- 
ditorum  virorum  qui  huiusce  tibeili  ad  tapsam  Virgu 
nem  toties  meminere,  iila  profecto  est  addito  vocis 
oculorum  in  textu  evangelico  de  quo  loquebamur, 
qua^  additio  ad  textum  ipsum  nonsemel  sedbis  legi^ 
tor  usurpata  in  eodem  libello  de  quo  hic  sermo,  uti 
monulmus.Ubinam  vero  haec  addilio  oculorum  legitur 
in  tot  ^enuinis  operibus  sanctorum  Hieronymi.  Au- 
ffustini,  et  Ambrosii,com  iUis  contigit  evangelici  il- 
lius  textu  verba  proferre  ?  Quinimmo  Hieronjmus, 
epistola  {4  ad  Heliodorum,  num.  8,  hoc  plane  modo 
Evangelii  verba  refert :  Ubi  erit  ftetus  et  stridor  den" 

B  tium.  Augustinus  qnoque,  sermone  3i  de  verbii 
psalmi  cxxv  cap.  S :  iffierit  ftetus  et  stridor  dentium^ 
et  fibro  de  vera  Relirione,  cap.  54  :  Ut  ibi  sint  ubi 
eissifptoratus,  et  striaor  dentitem,  Quod  autem  addi- 
vum  Ambrosium  attinet,  qui,  prseter  alia  varii  gene- 
ris  opera,  Evangelium  Luc»  explanavit  pccuHari 
conomentario,  cui  tStulus  Bxposttio  m  Lucam,  libi 
evangelicus  textns  adest,  cujus  hfc  mentio  ;  sanctas 
hic  doctor,  libro  vii  ejusdem  operis,  num.  S04,  tex* 
tum  ipsum  reddit  simplidter  ex  commdni  lectione 
absque  oculorum  additamento :  lltic  erit  ftetusH  strt- 
ddr  dehtium ;  nt  profecto  mirari  subeat  Maorinos 
maxfme  Hlius  Operum  editores,  cttteroquin  dillgen" 
tissimos  aeoue  ac  erucfitfssimos  vfros,  aut  non  anim- 
advertisse  nujus  textus  dit!^ntiam  in  llbetlo  ad 
Vfrgrtim  tapsam,  seu  de  iapsu  Virginis  eonseeratce. 
quem  ipsi  aliis  sanctl  Ambrosii  Operibu»  sociabatrt, 
aut  differentfam  hancnihiliomnino  fecisse.  Htee  aa« 
tem  diflferentfa,  ca^terfs  etiam  perpensts,  tanta  hic 

Q  nobis  est,  ut  retn  ex  ea  extra  controversiam  positam 
censeamQs,  dicamusque  confidenter  quod  sicut  ne- 
que  Iflerbnvmi  neque  Augusti  neque  Ambrosii  dfci 
potest  tibellus  lllls  ad  tapsam  Virgmem  qut  bis  tex- 
tom  etangelicum  refcrt  alio  prorsus  modo  ac  habe- 
tUT  in  aliis  eoromdem  Patrom  gcnoinis  ac  sinceris 
operibus,  ita  libellus  idem  germanis  ftratcr  repatan«< 
dos  est  aleeriirs  liM^  de  Symboto  ad  eompetentes. 
ex  co  etiam  guod  eumdem  Evangelicum  textnm  pwa- 
beat  cum  eadem  ipsissima  ac  satis  infircqucnti  addi» 
tione  qutt  ibidcm  conspicitur. 

qAPUTIL 
Nic^Q^  seu  Nicetasisanai  Paulvni  Nolmi  epimpi  ami^ 

citiaelarMStnonfHU effnsco^.aimiaUs  RmaXianm 

fff  Dasia  cis  J)anuHumcouUUutm,qtmimmo  trans 

DanMtm  epiteopatum  gessU. 

Etpensa  gcrmanitate  duorom  opaflealpram  de 
Symbolo  ad  cmpeientes,  cCad  Virgimm  hpsamMm 
»  ad  illoram  aactiMrcm  accedimos,  ad  Nkeam  soilioet; 
"seu  Nicet4m.  Clarissimas  Zabcus,  quf  totns  eet  in 
ostendcndb  Nieeam  seo  Nio^tam  huno  eamdem  em 
eum  Nicca  seu  Mceta  sancti  Paatfni  Pfolani  amida^ 
simo,  qiieni  constat  in  Dada  episcopatus  munere 
prseclarc  fkmctwntt,  ^  asBcntitiir  «oriptoriHs,  qai  ct* 
vitatem  GennadiiRomatlanam  comperie  habcnt  pro 
Remisiaoa  aul  RomcssvaM  seu  Rcmasiana,  «pKCprcH 
fecto  in  Dacia  Mediterraneacia  Dannbiain  sitaeraty 
ati  et  geographis  oonntail ;  nobisqne  propterea  eQoi 
Crcvierlocteum  Ubnla  geogwiphicaAovflWatriM*- 
qaeDacladscttrans  Damibnim  positSB  motioncm 
pr«bct,  ad  ambiguitatem  loconrm  etnomnum  prasi 
cavendam.  Nea  vero,  qaibaaaliaprorsiif  inaedit  opi« 
nio,  nimirum  Nicaam  wa  Nketam  hQiie  aancto  Pai^ 
lino  NolanoepiscopQ  fanriliarit8leoonjaDetQm,neqa« 
illiusRemi8ianeaut0  RomeaBian»  sire  RcmesianflB 
civitatia  fuisse  epiftcopum  neqoe  omninoinDacia  cif 
Danubainsita  cpiscopatam  geBSt8se,$ed  in  illapror^ 
8Ui4[USBquam  litisiime  ipana  Danobiam  protende- 


m 


P.  BRAIDiB  DISSERTATIO  IN  8.  NICETAH.  ~CAP.  DL 


184 


t^tur,  ab8C[ae  ullo  peculiaris  sedis  seo  ciTitatis  ti-  A 
fulo;  Dos,  iDquam,  cum  auctore  111  jriei  Sacri  Dauiele 
Farlato,  qui  ex  professo  de  Daciis  hisce  et  ratioue 
habita  ad  rem  Caristiaoam  disseruit,  addita  iDsuper 
Doya  illarum  regiouum  tabula  geographica,  utrius- 
que  Daciffi  hic  ideam  exhibemus  ;  ^robaturi  deiude 
ex  ipsis  maxime  Pauliui  Nolaui  yerbis.Nicetam  illum 
suum  Deque  Romessiau»  sive  RemesiaDCB  aut  Remi- 
siaD8B  fuisse  episcopum,  ueque  omDiDo  iD  Dacia  cis 
DaDubium  posita,  sed  iu  TraDsdaDubiaua  episcopali 
muuere  et  apostolatus  officio  iDclaruisse  ;  ut  iude 
pateatIuculeDtiusRomatlaD8BcivitatisDomeD  a  GeD, 
Dadio  adhibitum  iu  Niceaseu  NicetaDihil  suffragari- 
ut  Niceas  seu  Nicetas  hic  GeDDadius  existimetur  et 
Pauliui  Nolaui  amicus,  et  illius  iu  Dacia  civitatis  epi- 
scopus  qusB  RomessiaDse  seu  RemesiaDCB  aut  Remi- 
8iaD8B  DomiDe  appellata  fuit. 

liaqne  tomo Illlyrici Sacri,  et  prelogomeuoD  parte 
1,  capite  5,  haec  de  Daciis  a  Farlato  traduDtur. «  Tra- 
jaDus  primo  post  Christum  saeculo  exeuDte  rerum  g 
summam  adeptus,  traos  DsDubium,  utimperii  Ro- 
maDi,sic  llljrici  fiDes  propa^avit.  PoDtem  lapideum 
iDgeDti  BubstructioDe,  et  mirabili  opere  artificioque 

gerfectum  Dauubio  iujecit^  qua  exercitum  traduceret. 
lecebalo  rege  Dacorum  victo,RomaDisproviDciis  ad- 
diditDaciam.praesidiis  eidemet  coloDiis  RomaDorum 
impositis,  auDO  Christi  103,  Daciam,  ait  Eutropius 
libro  viu,  Decebalo  victo  subegil,  provinciatransDa- 
nubium  facta  in  his  agris,quos  nunc  Taiphali  tenent, 
et  Viclophali,  et  Tervingi  habent  Ea  provineia  decies 
eentena milha passuum  in  circuitu tenuit. .,,ex  toto 
orbe  Romano  infinitas  eo  copias  hominum  transtulit 
ad  agroseturbescolendas, , ,  rorro  Dacia  loDge  patebat 
lateque  a  septeDtrioDe  iD  meridiem  ioter  Carpates 
moDtes  et  DaDublum  ;  ab  occasu  iu  ortum  ioter  Da- 
nubii  cursum  a  borea  in  austrum  reflexum,  acTjram 
fluvium,  qui  oriens  ex  moDtibus  Carpatibus  super 
ostia  DaDubiiiu  Poutum  Euxioum  infertur.UsBC  regio 
continebat  tres  illas  provincias,  qnas  hodie  Transjl-  r% 
vaniam,  Moldaviam,  Valachiam  appe11amu8,Sed  ter- 
tio  post  Christum  ssbcuIo  vergente,  Dacia  ob  Gallieni 
soeordiam  in  perpetuum  ami8sa,Romaoum  imperium 
pariterque  Illyricum  floes  suos  citra  Daoubiom  coo- 
traxit  Uallienus  diu  placidus  et  quietus,  iDquit,Eutro- 
pius  libro  iz,  moa  m  omnem  lasciviam  dissolutus^te- 
nendcBreipublicx  habenas  probrosa  ignaviaet  despera- 
tionelaxavit:  Alemanni  vastatis  Galliu  in  Italiampene- 
traverunt.  Dacia,  ^um  a  Trajano  ultra  Danuhium 
adjecta  fuerat,  amtssa  est,  Aliquas  tameo  urbes  re- 
giohesque  adhuc  Romaoi  suis  colooiis  ac  praBsidiis 
obtiDebaot,  cum  Aurdiaous  imperare  coBpit  aooo 
postChristum  circiter  270.1scum  pro  sua  prudeotia 
aoimadveKeret,  oequeRomaDos  cives  ioter  Barbaros 
tuto  commorari,  De(jue  regioDem  illam  ab  hostium 
incursionibus  defendi,pacateque  obtineriposse,satius 
esse  duxit  Barbaris  eamrelinquere,  quam  inutili  la- 
bore  ac  dispendio  recuperare.  Itaque  ex  oppidis  illis 
Romana  prflesidia  deduxit,  et  colonias  Romanorom,  _. 
illnc  a  Trajaoo  iovectas,  citra  Daoubium  traostulit.  ^ 
quibus  ioter  MoBsiam  utramque  collocatis  attribuit 
agrorum  terrarumque,quod  satis  essetadeosaleodos 
continendosque,  et  just»  magnitudinis  provinclam 
flequaret,gu(e  ex  intermediis  |[  Q  urbibus  agrisque  par- 
tim8upenori,partim  inferiori  MoBsise  detractis  coaluit. 
Huic  vero  provincisB  a  Danubio  usque  ad  Macedoniie 
finesinterMoesiam  utramque  productffi  nomen  Daciae 
imposuit :  et  Dacia  Aureliani,  nova,  Cisdanubiana,ac 
denique  Romana  co^omioata  e8t,ut  ooo  solumloco, 
sed  etiam  oomiDedistinffueretorab  altera,quflB  Dacia 
Trajani,  antiqua,  Transdanubiana.et  Barbara  vocari 
eonsuevit  Eamdem  postea  bifariam  divi8it;qu»  pars 
Danubii  ripis  ad  septentrionem  adjacet,  eam  Ripen- 
iem  ;  qusB  vero  io  meridiem  vergit,  procurritque  us- 
queadmootem  HsBmum,  eam  Mediterraoeam  Daciam 
appellavit.  Haec  traduat  Eutropius,  Vopiscus,  Jor- 
naodes,  etalii  p\ure8.ProvinciamDaciam,quam  Tra- 
Janus  uUra  Danubium  feeerat,  %ntermisit,vastata omni 


Illyrico  et  Mcssia,  desperans  eam  posse  relmm':a6itt* 
ctosque  Romanos  ex  urbibus  et  agris  DacWy  in  media 
McesiacoUocavit,  appellavitjue  eam  Daciam,  qua  nunc 
duas  Mcesias  dividit.et  est  tn  dextera  Danubio  inmre 
fluenti,  cum  antea  fuerit  inlceoa,  Eutropiu8,libron. 
Cum  vastatum  Illyricum  ac  Mcesiam  deperditam  videret^ 
provinciam  trans  Danubium  Daciam  a  Trajanocmli' 
tutam,  sublatoexercituac  provincialibus,  reUquU,de' 
sperans  eam  posse  retineri:  abductosque  ex  ea  populoi 
tn  Moesia  collocavit,  appellavitque  suam  Daciam,(put 
nunc  duas  Mcesias  (Jividtt. Vopiscus  io  AurelianoJor- 
oaodes  autem,  de  Success.  Re^.  et  Temp.  addit  ab 
eodem  Aureliaoo  Dardaoiam  sitam  iofra  Moesiam  sq- 
periorem  a  meridie  proviociam  factam  esse,qa£  ab 
orieote  oovfle  Daciae  MediterraDese  fioitima  erat,  in 
occasum  et  meridiem  usque  ad  Scardum  Haemumqae 
moDtes  porrecta.  SedGallienusDaces,  dumregnaret. 
amisit.  Aurelianusque  imperator^evocatis  exinde  legio- 
nibus,  eos  in  Mcesiacollocavit,  ibique  aliquampartm 
Daciam  Mediterraneam,  Daciamque  RipememconUi- 
tuit,  etDardaniam  junxit.  Prseterea  Aureliaous  pon- 
tem  Trajaoi  Daoubio  impositum  iotersciodi  jus8it,Qt 
omoemadoovam  proviociam  aditum  Barbarisinter- 
cluderet.  »  Hacteous  de  Daciis,earumque  situ  acTl- 
cibus.  Hlyrici  Sacrt  auctor  Daoiel  Farlatus.  VidendQiD 
DUDC  de  Nice»  seu  Nicetae  episcopatu  :  oum  scilicet 
Niceas  seu  Nicetas  saocti  Pauli  Nolaoi  episcopi  ami- 
citia  clarus,  episcopus  fuerit  illius  civitatis  (]uam  Ro- 
matiaoam  GeoDadiusappellat.quseque  Remisiaoasea 
Romessiaaa  sive  Remesiaoa  auctorum  etgeographo- 
rum  veterum  io  Dacia  Cisdanubaioa  AurcliaDi,  non 
etiam  ac  Romaoa  dicta,fuisse  perhibetur,aQtalteriQS 
io  eadem  loci ;  aDpotiusepiscopatum  gesseritiDalia 
veteri  Dacia  traos  DaDubinm  posita,  quaeDaciaTra' 
jaoi,  aotiqua,  et  Barbara  appellabatur. 

Id  poematexvii  saocti  PauliDi  Nolaoi,  cui  titQlos, 
Ad  Ntcetam  redeuntem  in  Daciam,  quodque  sex  pa- 
gioarum  spatio,  ut  io  Verooeosi  saocti  PauliDl  Ope^ 
rum  editiooe  io-folio,  satis  prolixe  exteoditur^etQbi 
plura  commemoraotur,  tum  illius  itioeris  loca  tQm 
Domioa  popalorum,  io  quibus  saoctus  hic  Nicetai 
Christi  oomeo  propagaverat  ;  io  hoc  poeniate,  in- 
quam,oulla  omDioo  meotio  civitatis  RomatiaDS,sea 
Remesiaoae,  aut  Remisiaosa  vel  Romessiaoa,  qns 
illi  episcopalis  asseritur  io  Dacia  CisdaoubiaDa  sab 
metropoli  SardiceDsi.  Si  vere  illius  urbis  Cisdana- 
biaoaB  episcopus  fuissetNicetas,iD  tam  loogo  caroiine 
quo  ipsum  redeuotem  io  Daciam  comitatur,  Deqaa- 
quam  urbis  hujus,  qucB  praBcipua carminis  esse  de- 
buisset,  sicut  et  Nicetee  itioeris  meta,  fuisset  obliUw 
1 1  PauliDusNolaous,qui  loca  alia  tam  loogioqQSTic 
mioime  prffiterivit,  veluti  Thessalooicain,  Tomin, 
Scupos,  quem  postremum  etiam  hppeW&ipatriSBim* 
propinquum,  uti  iofra  videmus.  Nullius  itaqfue  om- 
oioo  propriae  sedis  episcopus  fuisse  videtur  Wicetas 
hic  Dacus ;  et  uoum  potiusmerito  iudicabimos  cxus 
episcopis,  qui  pro  veteri  EcclesisB  aisciplina  genttum 

Smcopi  dicebaotur,  quique  propterea  ad  pr»dican; 
um  iotergeotes  EvaDgeliummittebaotur,etepiscopi 
proiode  eraot  pluriumpopulorumacregioouniiW»**' 
quam  iUic  episcopales  seaes  erigereotur.  . 

De  his  episcopis  ageos  clarissimus  abbas  Baccni- 
oius  de  Ecolesiastic»  Hierarchiee  Originibus  partc  i. 
capite  3,  oum.  19,  ita  scribit.  t  Ordioatos  pr"D»»"'^; 
clesiae  temporibus  io  Occideote  ooo  modo  cert»  gen- 
tis,  quae  io  fide  erudiri  deberet,  sed  etiam  creaiw 
DOD  certae  geotis,  oec  cert«  regioois  episcopos  no  - 
mus,  qui  geolibus  prsedicaDtes,  ubi  coosisterem,  i 
certam  sibi  sedem  fuodareot.  Ejus  rei,  et  posi  J^ 
stolica  tempora  io  moribus  posit«,  et  ab  •P®?^ 
procul  dubio  flueniis,  certum  documcntum  exni»^ 
Photius  io  Bibliotheca,codice  48,  ubi  narratur  uiu» 
Romaoae  EcclesieB  presbyter,  Victx^re  et  Zepwrj^^ 
8edeDtibus,geDtium  episcopus  ordinatus,  quem  .^. 
SUere  yiipoTOvuO;^|vaiffiv«v  fir^oTtoTrov.Id  DCmpe*^  .. 
tio  obtiDuerat,  uthujusmodi  Evaogelii  cm»^*' 
orbis  gcDtilium  ad  Christum  coovertcrcUir,  qw  n 


P.  BRAIDiB  DISSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  CAP,  IL 

maii»8edis,tamqaftm  metropoIis.coloDias  fundarent  A  Scupis,  ipsiusDardaniie  seu  Mcesiffi  superiorisprflBci 


in  Occidente.  »  Unum  propterea  ex  bls  episcopis 
LvaHgelii  emissarits  fuisse  existimamus  etiam  hunc 
Nicetam  ;  et  quidem  certae  gentis  Dacorum  probabili- 
ter  episcopum  ordinatum,  qui  Romanx  sedis,  tom- 
qu(»m  metropolis,colonias  in  illis  re^onibus  fundaret. 
CamTerosanctusidem  Paulinus,e|}istoIa  ad  Seyerum 
ordine  29,  num.  44,  in  citata  illius  Operum  edi- 
tione,appeliet  Nicetam  venerabtUm  episcopum  atque 
doctisstmum,  qui  ex  Dacia  Romanis  merito  admiran" 
dut  adveneral ;  ({uidni  hic  indicare  Toluerit  Nicet® 
itinera  ex  Dacia  m  Italiam,  etiam  ad  hoc,  immoad 
hoe  potissimum  ab  eodem  instituta,  ut  Romam  Te- 
niens,  fidei  progressus  ibidem  suis  laboribus  partos 
ad  Romanam  sedem  referret,  tanquam  ad  eam  a 
qua  illarum  gentium  apostolus  missus  fuerat  noTse 
fundandae  causa  eo/onta?  Christianorum?  Quod  autem 
certae  illiusp^tjnoTiter  in  fide  erudiendsB  episcopus 
ordinatus  fuerit  Nicetas  ex  indicato  apostolicorum 


pua  urbe  natale  solum  habuerit,  exeodem  itidem 
constat.  Vir  scilicet  ad  Evangelium  in  Dacia  Barbara 
prsedicandum  a  Romana  Ccclesia  sapientissime  ele- 
ctus  fuerit,  qui  non  tam  procul  ab  illis  regionibut 
esset  oriundus  ;  qui  dacus  et  ipse  audiret,  licet  ex 
Dacia  Romana  cis  Danubium  posita ;  qui  propterea 
et  illorum  Barbarorum  linguam,  Teluti  finitimorum, 
satis  ccJIeret,  instituta  ac  mores  non  ignoraret ;  el 
ipsa  quoque  loca  facile  haberet  perspecta,  quas  es- 
sent  maxime  ad  Ifevam  Danubii  ripam  posita.  Per- 
seauitur  itaque  illius  terrestre  iter  Panlinus  post  ap- 
pulsum  ad  urbem  Thessalonicensem ;  eumque  veluti 
comitatur  progredientem  per  agros  PhilippsDos  Ma- 
cedoni8B,ac  perurbem  Tomitanam,euntemque  etiam 
ad  Scupos,  urbem  promixam  patrise  su»,  antequam 
ad  tellurem  perTeniat  ubi  rigentes  populos  edocebat 
miti  Christo  subdere  fera  colla.  Quid  Tero  interea 
Paulinus  ?  Poeticospiritu  ductus  exclamat :  0  quibiis 


episcoporum  more,non  autem  alicujus  peculiaris  se-  B  i^^  tunc  aaudHs  resonabit  illa  tellus^  ubi  tu  ngentes 
dis  jam  institutae.etquasi  aliorum  inea  episcoporum      edoces  Christo  fera  coUa  tniti  subdere  gentes !  Quid 


successor,  uti  Remesiana  illa  ciTitas  erat,  tcI  Remi- 
siana  seu  Romatiana  sub  metropoli  Sardicensi,  idem 
ipse  Paulinus  innuere  Tidetur  ;  qui  in  eodem  poe- 
mate,  dum  locum  tangit  episcopalis  curffi  hujus  Ni- 
cetse  non  unumaliquem  signat,  sed  generaliter  oras 
appellat,  quibus  erat  ipse  prxstittu  sacerdos;  ait 
enun : 

8ed  freto  emenso  luperest  vitram 
Rursus  In  tenr»  labor,  nt  vehtrU 
Uscme  iettces,  qoibos  es  saeerdos 
Prttstitiis  oras... 

Qninimmo  ex  eodem  PauIinipoematejure,nifal- 
lor,  assequimur  aj^rum  apostolici  laboris  istius  Nice* 
ts,  non  cis  Danubium,ubi  Romesiana  seu  Remissiana 
ant  Romania  ciTitas  sita  erat,  sed  trans  Danubium 
exstitisse ;  et  reapse  Transdanubianam  Daciam,  ni 


porro  illudjam  tunc  in  Paulini  carmine^  si  cum  Scu- 
pis  esset  Nicetas,  non  procul  adbuc  fuisset  ab  illis 
gentibus,quas  edocebat  fera  colla  subdere  miti  Chri- 
sto  ?  Et  Scupi  certe,  sItc  Dardanise  siTe  Moesifie  supe- 
riori  tribuantur,  proximi  erant  Romessianffi  seu  Ke- 
mesianse  et  Remissianae  ciTitati,  quse  sedes  episco- 
palis  esse  dicitur  Nicetse  Pauliniani,  uti  ex  tabulis 
constat.yam  tunc  itaque  in  Paulini  sensu  illud  innuit 
procul  dubio,  quod  etiam  cum  Scupis  esset  Nicetas, 
non  parum  adhuc  distabat  ab  illa  telluris  parte,  abi 
docebat  gentes  fera  colla  subdere  Christo.  Deside- 
rium  nempe  illornm  populorom  de  Nicetse  adTenta 
exprimereTolensPaulinus,gaudiumeorum  canit  de 
proximo  illios  adTentu,  etiam  cum  non  modice  ab 
illis  distaret.  Si  tam  proximus  illis  fuisset  cum  Scu« 
pis  esset,  minus  profecto  apposite  illud  jam  tunc 
usurpasset ;  quia  nihil  inirum  resonare  nos  gaudiis 


mirumDaciamquseTrajaniDaciaappelIabatur,longe  n  cum  proximum  nobis  aliquem  intelligimus  ^uem  ar> 


lateque  prolensam  regionemad  laeTam  Danubii  par- 
tem,Tanisque  Barbarorum  populis  constantem,  illum 
suscepisse  excolendam  Videatur  Daciarum  Moesia- 
rumgue  tabula  geograpbica,  apud  Cluverium,  Intro- 
ductio  in  universam  12  jS^OR^P^i^^^&i^  veterem 
quam  noTam ;  necnon  et  alia  tabula  lllyrici  universalis 
et  hodierni  tomo  I  Illjrici  Sacri  Danielis  Farlati.Quid 
igitur  sanctus  Paulinus  ? 

Jh\%  Arctoos  procnl  asqoe  Dacos  : 

ita  paulo  post  initium  carminis  Nicetam  suum  allo- 
quitur  Paulinus.  Quinam  vera  sunt  hi  Daci  Arctoi 
tam  procul  siti,nisi  planeTransdanubianseDacifle  in- 
colse,  qui  jamtuncteraporis  ad  Romanum  imperium 
non  pertinebant ;  quique  Arctoi  raerito  nuncupaban- 
tnr  aPaulino,  comparatenimirum  ad  alios  Dacosqui 
cis  Danubium  siti  erant  inter  utramque  Moesiam,  in 
illa  Tidelicet  Mcesise  parte  a  superiori  et  inferiori  de- 
tracta  quse  DaciaAureliani  appsllata  fuit,  quique  ad  _ 
dexteram  Dannbii  orampositiRomaniimperii  partem  ^ 
constitnebant? 

Preeterea  quod  certe  Daci  Transdanubiani  fuerint 
ii,  quos  Nicetas  Paulinianus  excolendos  susceperat, 
alia  sunt  in  eodem  Paulini  carmine  qnm  magis  ma- 
gisque  suadent.  Aiebat  namque  ad  Nicetam  suum 
Daciam  redeuntem : 

Td  PbilippflBos  Macedom  rer  agros 
Per  Tonutanain  gradicris  arbem, 
Hds  et  Scnpos  paui»  propinquos 

Oardanas  hospes. 
0  qoibos  Jam  tanc  resooabil  illa 
Gaudiis  tellos,  abi  to  rigentes 
Edoces  Gbristo  feracollamiti 

Sobdere  gentes  t 

Quod  Dardanus  fuerit  hic  Nicetas  nimirum  e  Dar- 
dania  oriundus,  quam  proTinciam  noTse  Dacise  jun- 
xerat  Aurelianus,  teste  Jornande  a  Farlato  supra 
relato,  ex  Paulini  dictis  apparet.  Quod  non  procul  a 


dentianimo  desideramus ;  sed  illud  sane  mirum,  re- 
sonare  gandiis  etiam  jomlimc  1 3  cum  adhncremotum 
novimus,  quem  ad  nos  properantem  scimus.  Non 
igitur  Cisdanubianffi,  sea  Transdanubianse  fuisse  Ti- 
oentur  illse  gentes,quasNicetas  Paulinianus  edocebat 
fera  colla  subdere  miti  Christo.Minime  Tero  prnter- 
eundum  et  illud  fera  coUa,  quo  mores  et  ingenium 
illorum  populorum  Paulinus  ezprimit,  ad  quos  Ni- 
cetas  rcTertebatur.  Fera  colla  porro  Cisdanubiani 
Daci  minime  praeferebant ;  utpote  qui  non  Barbari» 
sed  Romani,  etex  Romanis  colonis  orti,  ab  Aureliano 
imperatore  e  Transdanubiana  Dacia  CTOcati  fuerant, 

Jruam  totam  Teteribus  incolis  reliquerunt,  quos  Tere 
era  colla  habuisse  merito  cecinit  Paulinus,  ex  eo- 
rnm  Tcluti  innata  barbarie,  atque  in  Romanum  im- 
perium  aTcrsatione. 
Pergit  autem  Paulinus : 

Qaaqoe  Ripbaels  Boreas  in  oris 
Alligat  densis  flovios  proinis, 
Hic  gelo  mentes  rigidas  sopemo 
IgDe  resolvis, 

Jam  anteadixeratPaulinus  rt^en/es  populos  illosesse, 
qui  de  Nicetse  proximo  adTcntu  ^estiebant  :  nunc 
nberius  illius  soh  rigiditatem  expnmit,  ac  prsecipue 
in  fluTios  vim  Borese  signat  flanlis  in  Riphseis  oris, 
At  Dacise  Cisdanubianae  intra  43  et  44  latitudinis  se- 
ptentrionalis  gradum  constitutae,  uti  ex  ipsa  Anvil- 
faei  tabula  constat,  adeoqueminus  adborealem  pla* 
gam  positfiequamnosForojulienses  qui  intra46et47 
siti  sumus,  quique  tanquam  Tim  Borese  in  fluTiis  no- 
stratibus  nihilominus  minime  experimur ;  Dacise  in- 
quam,Cisdanubian6B  haudc^uaquam  couTeniunt  qusp 
hic  PaulinusdeRiphseisoris  notat,  ubi  Boreas  aUi' 
gat  fluvios  densis  pruinis,  et  ubi  Nicetas  etiam  men- 
tes  ibidem  gelu  rigidas  superno  igne  resoWit.  Quin- 
immo  telluris  rigiditas,  quam  Paulinus  notat  in 
Nicetfe  sui  episcopali  cura,minus  etiam  conTcnit  Da- 


687 


t.  BRAlDiE  DISSERTATIO  !N  S.  NICETAM.  —  CAP.  U. 


o8l 


^cia  iClsdanubians  cx  partibas  superiorisetiDferionis 
]f o^iffi  ab  Aureliano  prsecipue  conilatffi,  uti  antea  ti- 
debamus;cum  constet  MoBsiam  olim  frugum  feracis- 
simam  fuisse,  atque  a  Romanis  Cereris  norreum  ap- 
pellatam  ob  soli  fertilitatem,  uti  ex  GIuYerii  opere 
superius  citatolib.  iv,  cap.  16  num.  i. 

Sedquidplura?  Riphasas  oras  hic  memorat  Paull- 
nus,  quse  a  Jffiva  Danubii  ripa  septentrionem  versus 
.lon^issimedistabant^  quam  longissimeveroab  Aure- 
liani  Dacia  Cisdanubiana,et  a  civitate  Remesianaseu 
Hemisiana  aut  Romessiana  inhujus  uovaB  DaciffiMe- 
diterranca  parte  posita ;  ideoque  hac  vel  una  toce 
Transdanubianum.Nicetffiepiscopatum  signat,  qui  a 
majori  Trajani  Dacia  ultra  Danubium  usque  aa  Ri- 
phffiasoras  juxta  iliumquodammodo  protendebatur. 
rieve  quis  dixerit  poetice  hic  locutum  Paulinum,  et 
locum  proloco  sumpsisseadquamdam  velutihjrper- 
bolem  pro  ornatu  ac  decore  carminis.  Quidquidenim 
tunc  temporis  Riphffiarum  orarum  seu  Riphffiorum 
inontium  nominenaberetur,  cumuimirum  vastissima 
nia  atque  remotissima  barbarorum  terrarum  spatia  ad 
Aquilonem  posita  minus  essent  Romanis  hominibuS 
explorata;  en  quomodo  Riphffiasoras,  autlocacerte 
ad  Riphffiarumorarum  flnes  vergentiai  ideoque  non 
cia,  sed  trans  Danubium  proculdubio  sita,  proprie 
exprimitPauIinusepiscopalibusNicetfficurisobnoxia, 
dumprotinus  illorum  locorum  incolas  nominat,  quos 
Christo  Nicetas  ipse  pepererat;  ait  enim  conli- 
nenter : 

If am  Ami&  terris  nfiifDlsqiie  duri, 
Bt  sua  BhsI  ntv9  durioreB. 
Himo  ^ft  iaeti  dooe  te  grefaiitQr 

PA«ifi»JUBlaiKi. 
QniisqQe  cerykesdare  sfrvituti 
Sempor  a  beUo  indomiti  negarunt» 
NuQc  jago  veri  DomiDi  sabactas 

Sternere  gaadeat. 

fin  igitur  BetwM  td«ti  Riphosarum  oramm  iQoelai 
trans  DaoubiasD,  ideoqne  ab  Aueeliam  nova  Daoia 
Cisdannbiana  14  l^tis^i^Be  posilos,  quos  hicPaoU- 
n«  Nicete  «ui  cnriss^jectos  aobis  eKnibet. 

Sed  stat  etiaai  alii  qul  una  cwm  Bessts  ultra  Dt,* 
hMwOk  Nioe4aecuraspalebalii,quo8i{iie  Paolinusiti- 
dediDOjminat  in  eodem  carRiine  ;  nimiriim  Sejtha» 
Getae,  etinaaime  Dad^ui.tottampIisBimffiregioni  no« 
mendabant;itaiitaposloIatusflIio8  satis  late  patne- 
TitalffivaDanubiiparteus^uead  Rtphsaa  oras  semper 
ioter  barbaras  gentes,  qum  nllamentio  apmreat  no*- 
TSB  Dacise  ciaDanubiam^  Romanoramqueoomaiumi 
dui  e  baiterer  Dacia  evoeati  aedtfn  in  ip sa  flxeraiii* 
£n  itermn  Paalinam .: 

Te  patreo  dieit  pUga  tota  Borrse, 
Ad  tuos  fatus  Scytha  mitigatar, 
Et  sai  diacors  fera  te  magistro 

Pectora  ponit. 
Et  Getffi  carniDt,  et  aterque  Dacus ; 
Qui  ooiit  terrffi  medio,  vd  lile. 
Divitis  malto  bov6  pIleMos  1 

Aocola  ripm. 

Sunt  igitar  Bessi»  sunt  Scjthe.  sunt  Getee,  sunt 
Daci,  quos  memorat  PauJinus  a  Niceta  suo  in  rhrf- 
ftianareli^oneexcuUos,  quique  finitimi  interse,  il- 
laro  constitaebant  trans  i>anubium,  et  extra  Aure- 
liani  Daciam,  plagam  tatam  Borrce^  qu»  Nicetam  pa- 
renlem  suum  dtcebal,  Bessi  porro,  etsi  Strabonis 
temporei  id  est^mo  ineunte  Christi  aseculo  quo 
florebatr  majorem  H(xmi  monih  partem^tenerent  inter 
MoBsiam  inferiorem  et  Thraci&m»  ut  idem  scribit  li- 
bro  vu  ;  trans  Danubium  postea»  Trajaoo  fortasse 
€ompeIlente,aut  etiam  Aureliano  cum  Romani  impe- 
rii  Qoes  ad  fluvium  illum  contraxiti  sedem  suam  po- 
suisse  videntur  ad  Pontum  Euxinum,  in  ea  regione, 
,qu«  nuijc  quoque  paulum  prolato  nomine  Bessara- 
biaapjfellaiur.  Seythae  vcro,  ut  nihil  dicamus  de  Scj- 
thiamiooricisDaixubium^auffiScTthiaRomanaetiam 
dicta  fuit,  utpoteRomani  imperii  parte,  etubi  Tomi 


A  Ovidii  exsilio  civitas  celebris.cittilcquoqueaPauIiao 
in  Nicetffi  sui  itinere  memorata  ;  Scjth»,  Inquam, 
barbari  eo  tempore  latissima  terrarum  spatia  ad 
aquilonem  trans  uanubium  incoTebant,  et  Asis  etlam 
partem  ibidem  non  modicam  occunabant.  Getffi,par8 
validissima  Scytharum  erant,  Gotni  etiam  dicti^BeS' 
sis  Scythisque  contermini,  quorum  tunc  trans  Danu- 
bium  prfficipua  sedes ;  licet  qaando(}ue  in  Romano- 
rum  etiam  tcrris  ii  admissi  essent,  qui  GhristiaDorom 
sacris  initiari  voluissent,  ut  infra  dicemus.  Daci  de- 
mum,  et  ipsi  Scvthica  gens,  quorum  regio  posl  Da- 
nubium  a  meridfe  et  ab  oriente  Getis  unita,  Vlarpa- 
thicis  jugis  claudebatur  ad  septentrionem,  in  Medi- 
terraneam  Ripensem  atque  Alpibam  divisa^  prout 
«imiliter  in  Mediterraneam  ac  Ripensem  divisa  fuit 
ad  quamdam  imitationem  illius  etiara  nova  Dada 
Homana  cis  Danubium  ab  Aureliano  facta.  Videator 
Cluverius.Introduct.  in  aniversam  geograpbiam  tam 

,,  veterem  miam  novam  libto  IV,  cap.i6,  47  ct  48.  De- 

j^  finitus  hinc  apparet  ex  Paulini  carmine  Nicetse  sui 
episcopatus,  qui  toius  inter  barbaras  gentes  fuisse 
constat  ex  aoversa  novtto  Daciffi  parte  trans  Dano- 
bium ;  licet  et  Dardanus  ipse  fueri^et  prope  Scopos 
ortns.  Sed nonnihil adhucm  eodem  Paolini  caranoe 
immorandum  ad  rem  nostram  vafidius  confirman- 
dam. 

De  Bessis  superius  loqu^ns  Paulinos  qnos  NieeHts 
erudiebat,  et  Bessorum  nomine  poetico  more  totam 
etiam  illam  gentem  comprehendensqusNjGetaasub- 
erat  episcopali  curffi,  qu«que  Besais.  Scythi8«  Gc^ 
Dacisque  constabat,  uli  ^dimus  ;  aieb«Li  ia  gentis 
ipsius  iaudem  et  in  Nicetie  comnwDdatioiieim,  qnod 
^tiof  cervices  dure  servituti  semper  a  hello  indomUi^e' 
garunt.nuncjuro  veri  domini  subacCa^sterneregW' 
dent,  Uli  porro  a  bello  indomitiy  quisemper  negarunl 
cervicesdiure  servituti,  nequaquam  15  ^rant  Dac!  Cis- 
danubiani,  Romani  omnes  et  origine  et  cultu,  qui  re- 
licta  veteri  Dacia  Transdanubiana,  ad  dexteram  flu- 

^  minispartem  Aureliano  auctore  consederant:  sed  illi 
reapse  a  bello  indomiti,  sempergue servitutishosieSt 
quocumque  appellarentur  nominet  (}ui  latlsslmepa- 
tentem  trans  Danubium  regionem  incolebant ;  pa- 
triam  nempe  suam,pro  qua  tam  sffipe  adveraus  Ro- 
manos,  tamque  fortiter  dhnlcarunt ;  <{uique  licet 
quandoque  devicti,  et  in  Romanam  provinciaoi  a 
Traiano  redacti,  semper  nihilominus  tndomtift  jugom 

Soslea  excusserunt,  ita  ut  Aur^Iianus,  evocatis  di 
umen  Romanis  omnibus  ium  militibee  tum  ooIoDis, 
satius  duxerit  totam  illam  regionem  illis  permitterei 
non  secus  ac  ante  Trajani  tempora,  quam  pro  iOis 
iterum  subi(;endis  nova  adversus  eos  prffilia  mstitue- 
re.  Sed  Paulinum  denuo  audiamus  Nicetam  suum  al- 
loquentem,  totamque  illam  regionem,  quffi  eidem  in 
rengionis  negotio  ohtemperabat,  unoveluti  dicendi 
modo  definientem. 

Orbis  iii  mnta  regione  pt r  te      • 
))  Barbad  diseont  raseaare  Ghrisunn. 

Gorde  Romano,  placidamque  casti 
Vivere  pacam. 

Numquam  Paulinusmt4/am  or&is  re^sonem  (quldquid 
boc  mutf  vocabulo  intellexerit)  Romanam  provin- 
ciam  dixisset,numquam  Daciam  Cisdanubianam  in- 
tra  superiorem  et  inferiorem  Moesiam  constitutam, 
Romanis  colonis  eonstantem,tniHbuso|ipidisqi]e  con- 
fertam,  clarisque  atiis  regionibus  fiftitimam  :  num- 
^uam  CisdanubiaoosDacos  Barbafos  vocassei,  quos 
i^norare  non  poterat  et  ad  Romanum  imperium  per- 
tinere,  et  eosdem  a  colonis  esse  proenatos  ex  toto 
olim  orbe  Romanoa  Trajanodeductis*Quid  veroillad 
quoque  quod  ait»  per  Nicetam  iiloa  Barboros  discere 
Christvm  resonare  corde BomanoTNimirnm  hscJo- 
quendi  rationepopulosproculdubiosignat^  qui  Hcet 
Komano  imperio  non  subessent,  cor  tamen  Roma- 
num,  seu  fidem  Homanam  ISicet»  merito  cerebant ; 
quique  Romani  erantcorde,  etsinonessenlcdrpore. 


V.  mmx  DissmATid  bi  s.  mcETAii.  —  cap.  ir. 


889 

]Bi  porro  Barbari  qui  disoebant  corde  Romdno  resO' 
nare  Christum,  et  quidem  in  Dacia  ubi  Nicetas  apo- 
stolatum  gerebat,  non  alii  esse  ijoterant  qiiam  Daci 
aliique  populi  trans  Dajiubium  siti,  qui  ab  Aureliani 
tempore  Romanis  aquilia  non  parebant ;  quique  ni- 
hilominus  per  susceptam  Nicetae  praedicatione  Cbrlsti 
religionem  cor  Romanum  gerere  videbaDtur,  utpote 
qui  Romanis  fide  essent  conjuncti,  quamvis  a  Ro- 
mano  imperio  alieni.  Quidni  vero  et  hac  dicendi  ra- 
lione  :  Per  te  Barbari  diecuntresonare  Christum  corde 
Romano,  indicare  quoqueYoIueritPauiinu3,Nicetaiii 
ex  Dacia  Romanaortum,  et  binca  RomanaEcclesia 
iBterDacos  Barbaros  e  rcgione  positos  episcopum  ad 
prssdicandumEfangelium  ordinatum ;  auod  superius 
conjectabamus :  Teluti  si  dixisset,  per  te  Romanum 
bominem^et  a  Romana  sede  missum,  i9ar6art,quam- 
▼is  Romanls  infensi»  discunt  tameu  resonare  Cbri- 
sturo  eodem  modo  ^uo  resonat  in  ore  tuo  Rom^no. 
et  in  Romana  Ecclesia ;  corde  iterum  Romani  facti^etsi 
Barbari  natione  ac  cultu,  et  Romanis  legibus  non 
obnoxii  ?  Hoc  autem  obiter,  data  occasione ;  et  divi- 
nando  potius  quam  asserendo ;  nunc  iterum  ad  nos. 

Habemus  i^tur  Nicet6B  episcopatum  a  Paulino  de- 
scriptum,  a  Uanubio  septentrionem  versus  ad  Pon- 
tum  usque  Euiinum,  per  Dacos  nimirum,  inde  per 
Gelas,  deiu  per  Scytbas  et  Bessos  continuo  Teluti 
ductu,  et  recta  propemodum  linca,  utpote  populos 
sese  invicem  Hmitibusexcipientes,  aut  etiam  uonuno 
in  loco  fortasse  permixtos  Habemusborumcepopu- 
loTum  mores,  nuUo  inter  eos  discrimine,  agrestes, 
duros,  feros  ab  eodem  appellatos,  et  totam  gentem 
Barbarorum  vocabulo  dennitam  ;  dictumque  mutam 
orbisregionem  ioium  illud  1  Sterrarumspatium,tum^ 
ut  Tidetury  propter  frigoris  acerbitatem,  tum  etiam 
maxime  propter  incoientium  asperitatem,  vitaeque 
rationem  omni  omnino  cultuexpertem,  atque  aRo- 
manorum^  sicutimperio,  ita  et  mgenio  alienam.  Ni- 
cetas  itaque  Paulinianus  non  fuit  episcopus  civitatis 
Romessianse  seu  Remesianae  aut  Romatianee,  neque 
aJterius  cojusvis  civitatisin  Ducia  Cisdanubia,  nova, 
ac  Romana,  positse  ;  sed  unus  proculdubio  fuisse  vi- 
detur  ex  episcopis  gentium  nullo  peculiaris  sedis  ti- 
tulo  distinctis^qui  ad  laevam  Danubii  ripam  non  tam 
episcopatum  quam  apostolatum  exercuitinter  illas 
Barbaras  gentes,  quae  Dacorum,  Getarum,  Scjtba- 
rum,  Bessorum  nominibus  appellabantur :  merito- 
que  propterea  in  Romano  Martyrologio  ad  diem7  Ja- 
nuarii,  absque  uUo  peculiaris  sedis  titulo,  et  cum 
elogio  apostoHcis  illius  laboribus  nonimpari,Nicetam 
bunc  recensitum  legimus  :  «  In  Dacia  sancti  Nicetas 
episcopi,  qui  feras  et  barbaras  gentesEvangeliipr»- 
dicatione  mitesreddiditac  mansuetas  ;  »  quod  opti- 
nie  in  ntraque  parte  cum  sancti  Paulini  Nolani  poe- 
mate  concordat. 

Verum  quod  bactenus  de  Nicetse  Daci  Transdanu- 
biano  episcopatu  disseruimus  ex  locorumgentiumque 
notione  q[uam  Paulinus  Nolanus  nobis  maxime  prse- 
het,  non  incongruum  eritatiquaexparteconfirmare 
aliis  quoque  ecclesiastic®  bistoriffi  monumentis.qu® 
rei  Cnristians  statum  nobis  exhibent  citra  et  trans 
Banubium,  in  utraque  scilicet  tum  veteri  tum  nova 
Bacia,  atque  in  ambabus  Moesiis,  Nicetae  Daci  apo- 
stolatus  tempore.sseculo  nempe  desinente  quarto,  et 
quinto  iogrediente.  Et  profecto  monnmenta  docent 
rem  Cbristianaro,  NicetceDacisetate,  cisDanubium, 
tum  in  Dacianova,  tum  in  Moesiis,  et  in  Scythia  Rp- 
mana,  nec  non  et  in  ilnitimis  regionibus,  Dardania 
nimirum,  Tbracia.  Macedonia,  sicut  etiam  ad  Hae- 
mum  montem,  jamdiu  flrmatam  fuisse,  ibiquejam 
tunc  episcopales  sedes  plurimas  eistitisse  cum  me- 
tropolibus  suis ,  uti  prsecipueapparet  ex  subscriptio- 
nibns  episcoporum  ad  Nicsenam  primam  generalem 
s^odum,  ac  postea  ad  Sardicensem  inibi  in  nova 
Oacia  celebratam  ;  et  uti  clarius  aliunde  etiam  expli- 
caTit  eruditissimus  Lequienus  in  suo  Oriente  Cnri- 
Btiano,  tpmo  L  in  Dicecesi  Thracica,  ubi  de  proTin- 
ciis  Hiracrse,  Haeminonti,  Scjthise,  ac  Moesiae  itfe- 


A  rioris,  etc. :  et  tomo  II,  in  Dioeces!  Illyrica,  nbi  de 

Erovinciis  Macedoniae,  Daciee  Mediterraneae,  atque 
ardaniae,  etc.  Aut  igitur  barbarse  gentes  profano- 
rum  numinum  cultrices,  quae  essent  ad  Christianam 
religionem  perducendae,  non  exstabant  Nicetae  tem- 
pore  in  Dacia  Cisdanubiana,  aliisque  finitimis  regio- 
nibus ;  aut  certe  non  erat  cur  Nicetas  episcopus  vel 
suam  relinqueret  pecuIiaremEcclesiam,  si  reipsaRe- 
missianae  civitatis  innovaDacia  Meditcrranca  fuisset 
episcopus,  ut  Barbaros  hac  atque  illac  alibi  positos 
erudiret,  vel  in  alienam  veluti  messem  manum  im- 
mitteret,  et  aliorum  episcoporum  dia^ceses  quodam- 
modo  invaderet,  utibi  barbararum  grn tium  aposto- 
latum  susciperet.  Trans  Danubium  it.niuenecesseest 
episcopatum  gessisse  Nicetam,  ubi  sane  et  barbar» 
gentes  exstabant  profan  o  numinum  cultui  addictae» 
quae  propterea  ad  Christianam  religionom  essent  con- 
vertendae,  et  ubi  pecuIiaresEccIesiae,  propriis  instnjh 
ctae  episcopis,  nondum  fuerant  institut». 
D  Quid  porro  de  gentibus  illis  Transdanubianis,  Ni-* 
cetfiB  Daci  setate ;  quid  de  Cbristiana  religione  ibi- 
deminvecta  ex  monumentis  habemus  ?  Transdanu- 
bianas  gentes  diximus  eas  quaa  Vaulinus  recenset 
Teluti  a  Nicela  suo  ad  religionem  Christianam  per- 
ductas;  Dacos  nimirum,  Getas,  Scytbaset  U  Bes- 
sos  ;  easque  Transdanubianas  probavimys  eadem 
Nicetae  Daci  aetate  ex  ipsa  Paulini  dicendi  ratione, 
quae  gentibus  ac  regionibus  cis  Danubium  positisml- 
nime  conveniret.  Promiscue  quidem  nonraro  nomina 
illa  Transdanubianarum  gentium  sumuntur  apud 
scriptores;  a  quibus  aliaeetiam  barbarae  gentes  his 
unitae  subunoautalteroexhis  nominibus  plerumque 
indicantur,  licet  propria  vocabuli  distinctione  non 
careant.Nihilominus  qaos  GetasRomaniappellabant 
iidem  sunt  ac  Gothi,  uti  eruditi  communiter  animad- 
vertunt ;  qui  e  remotioribus  Tersus  aquilonem  Ger- 
maniae  finibus  egressi,  in  Transdanubianis  hac  illac 
regionibus  primum  consederunt  sub  diTcrsis  eornm 
p  seu  ducibusseure^bus,  etpartim  Ostrogothi,partim 
^  Visigothiappellati,  exOrientali  seu  Occidentali  plaga 
quam  tenuerunt;  deindeTarios  per  Europam  terra- 
rumtractusoccupaTere.Atque  hi  quidem,  seu  eorutn 
pars  quaedam,  nt  refert  Pnilostorgius  flfist.  Eccles. 
lib.  ]i,cap.5,acmeminrtetiam  diTus  BasiliusMagnus, 
epist.  ioh,  al.  339,  in  editione  Maurinorum»  cum, 
Valeriano  et  Gallieno  imperatoribus,  Asiam,  Oalla- 
ciam  et  Cappadociam  per  Pontum  Euxinum  ingressi 

Sraedandi  causacaptiTosinde  multos  Christianos  ab* 
uxissent,  inter  quos  non  pauci  erant  Christiance 
legis  sacerdotes  ac  clerici,  ao  his  Tcrum  Dei  cultum 
didicerunt;  qui  etiam  ita  inter  eos  increbuerat  Con- 
stantini  Magnimaxime  setate^  ut  episcopos  baberent, 
inter  quos  Theophilus  ille  qui  Nicaenae  synodo  inter- 
fuit,  seque  nomine  proTinciae  Gothiae  susbcripsit : 
Theophitus  Gothix  metropolis  episeopus,  Commemorat 
nihilominus  Philostor^us  idem  loco  citato,sub  ejus- 
dem  Constantini  Magni  imperio  Getarom  seuGotho- 
.  rum  ingentem  multitudinem,pletatis  causa,  e  palriis 
D  sedibus eiectara  fuis8e,quos imperatorbenigne excepit, 
atquein  MoesiacoIlocaTit.  Gentis  itaque  Getamm  seu 
Gothorum  pars  maxima  transDanubiumsitainanitim 
deorumcultui,  etiamConstantino  imperante,  addicta 
erat.  Quid  antem  poslea  ?  SaeTissima  quoque  perse- 
cutioadTersus  Chnstianos  apud  eamgentemortaest, 
ut  narrat  Sozomenus  Hist.  Eccles.  fibro  ti,  cap.  37* 
Persecutionis  autcm  auctor  fuit  alter  ex  Gothorum 
regibus,  Athanaricus  nomine,  qui  Christianam  reli- 
gionem.  non  solum  aTitse  superstitionis  TJhdicandfls 
studio  insectabatur^sed  etiam  quod  «gre  ferret,suos 
Romanorum,  quorum  erat  hostis  infensissimus^rell- 
gionem  sectari.  Plurimis  ea  occasione  Gothrs  marty- 
ribus  ditataEcclesia  fuit,ititer  quos  celeberrimus  flle 
Saba,de  cujus  Tita  ac  martyrio  exstat  epL&ioIa  Eccle- 
siss  Gothicae  apudHuinartum,'ActaMartyrum,editio- 
nis  Veronensis  pag.  527,  cnjusque  martyrium  ad  an- 
num  Christi  372  signant  eruditi.MoIti  interea  Ootho- 
rum  Christianorum  apnd  Romanos  priscosque^hH^^ 


891 


P.  BRAID^E  DISSERTATTO  IN  S.  NIGETAM.  —  GAP.  U. 


89S 


stiaDOS  Gothos  jainpridem  in  Moesia  a  ConstantiDo 
hospitio  donatos,  cis  Danubium  secesserunt,  perse- 
cutionis  fugiendae  gratia,  et  ipso  quoque  impellente 
Athanarico.ut  Isidorus  in  Ghronico.qui  sseTitiae  suee 
tandem  perteesus,  Ghristianos  maluit  regno  expellere 
quam  interGcere  :  etitatransDanubium  pagani  Gothi 
reapse  dominabantur ;  si  illos  excipias  qui  regionem 
cis  Tanaim  fluyium  ad  Tjramusqueamnem  tenebant, 
ubi  Gothorum  Ecclesiam  constitutam  censet  supra 
laudatus  Leguienus,  tomo  I,  col.  1241,  in  Ecclesia 
Gothiae.et  ubi  intemerata  catholica  fides  perseyeravit. 
Sub  finem  yero  imperii  Valentis  Augusli»  cum  Hun- 
norum  gens,  omni  ferocitate  atrocior,  ut  scribit  Jor- 
nandes  de  Rebus  Gcticis,  cap.  il,  ex  aliis  erupta 
septentrionalibus  majoris  Scythiae  postTanaim  flu- 
yium  locis  in  Daciam  tenderet  Transdanubianam, 
Gothorum  parsbellodeyictaacmultitudine  oppressa 
]|8  lococedere  compulsa  fuit,  atquein  Romanam  di- 
tionem  cis  Danubium  petitayenia  transire  :  quod  qui- 
demnon  sine  paclis  conditionibus  inter  Romanos  ct 
Barbaros  factum  fuit,ut  scribit  Socrates  Bist.  Eccles. 
libro  ly,  cap.  33,  quarum  potiores  fuere,  nt  hi  Roma- 
nis  legibus  yiyerent.  Christoque  nomen  darent.  Loca 
noyis  hospitibus  a  Romanis  permissa  fuere  Moesia, 
ac  Thracia,et  noyaRipensis  Dacia :  in  hoctamennoyi 
hospites  infelices,  quod  magna  eorum  pars,  fraude 
Valentis  Au^usti  Arianarum  partium  propugnatoris 
peryicassimi.  lapides  pro  panibus,  serpentes  pro 
piscibus  accepit ;  Christianam  nempe  relig^onem.non 
puram  atque  orthodoxam,  sed  Arianorum  impietate 
foedatam,  quam  dein  etin  posteros  propagavit,  iate- 
que  diffudit. 

Quin  coeteras  hic  Gothorum  aliorumque  Barbaro- 
rumyices  percurramus,bellaquecum  Romanismodo 

Srospere,  modo  infeliciter  gesta ;  patet  interea  ex 
ictisGetarum  seu  Gothorum  barbaram  ^entem  trans 
Danubium  constitutam,  Valentis  imperio  desinente, 
aut  paulo  post,  Gratiano  scilicet  et  Theodosio  impe* 
rantibus,  paganam  gentem  maxima  ex  parte  fuisse, 
prout  Hunni  quocjue  eorumdem  yictores,iisque  postea 
permixti.  Patet  insuper  nulias  eo  tempore  ecclesias, 
nullos  episcopatus  in  illis  Transdanubianis  rejgionibus 
exstitisse;  si  Ecclesiam  illam  Gothicam  excipiamus, 
de  qua  supra  cum  Lequieno,  et  quae  ad  Daciam  de 
qua  loquimur,ex  situ  ubi  erat,nonprorsus  spectabat. 
Quoad  Dacosyero,  Scythas  et  Bessos,  aPaulinouna 
cum  Getis  seu  Gothis  memoratos  ;  quibus  nominibus 
primitiyfiefortasseillarumregionumgentesyeniebant, 
antequam  Getae  seu  Gothi  ac  Hunni  postea  in  htec 
locaae8cenderent,quibusque  nominibus  etiam  noyos 
incolas  yeteribus  permixtos,aut  eisdem  conGnes,aut 
certe  in  eorum  regionibus  dominantes,ipse  intellexit ; 
quis  audeat  asserere  ante  Valentis  aut  Theodosii 
Ma^ni  tempora  non  pag^anos  omnes  eosdem  fuisse  ? 
Quis  yero  mdicare  inibi  queat  aut  Ecclesias  aut  epi- 
icopos.praeter  Ecclesiam  et  episcopum  Tomorum  in 
Scjthia  minori  seu  RomanaadPontumEuxinumcis 
Danubium  posita.quae  proptereaad  yeterem  Daciam 
barbaram  caeterasque  barbaras  gentes  trans  Danu- 
bium  nullatenus  pertinebat?Si  igitur  inter  barbaras 
gentes,  quales  Paulinus  Nolanus  describit,  episcopa- 
tum  gessit  Nicetas  ille  suus  ;  si  eas  ipse  profecto  do- 
cuit  Uhristum  resonare  corde  Romano,  atque  nunc 
primum  cervices  stemerejugo  veri  Domini^qvas  sem- 
per  abello  indomiti  negarunt  dareservituti,ui  idem 
Paulinus  canebat  prout  antea  yidebamus ;  quod  nihil 
aliud  est,  quam  eas  ad  Christianam  perduxisse  reli- 

fionem,  quam  prius  non  noycrant :  barbarae  igitur 
se  ^entes  alise  profectoesse  non  poterant,quam  qu» 
Daciam  Barbaram  trans  Danubium  incolebant ;  ideo- 
que  trans  Danubium  merito  dixerimus  episcopatum 
gessisse  Paulinianum  Nicetam,etiam  perpensis.prae- 
ter  Paulini  ipsius  yerba,  aliis  ecclesiasticae  historise 
luonumentis,  qufle  rei  Cbristianae  statum  nobis  ape- 
riunt  citra  et  trans  Danubium  Nicette  ipsius.  Dae 
aeyo,  id  esttseculo  detinente  quarto,  et  quinte  ingre 
diente. 


A  Verum  ffentes  Transdanubianas  a  Niceta  boc  Daco 
ad  fidem  Christianam  perductas  fuisse  Lequienusipse 
supra  citatus  fatetur  Orientis  Christiani  tomo  11,  io 
Dioecesi  liljrrici  Orientalis.  et  Proyincia  Dacise  Hedi- 
terranesB  col.306  ;  et  nihilominus  eumdem  Ecclesi» 
Remisiante,  seu  Romesianae,  aut  Remessiao»  cii 
Danubium  in  noya  Dacia  Mediterranea  submetropoli 
Sardicensi  facit  episcopum.  dicens  :  «  Eodem  qoo 
sancti  Hieronymus  et  Paulinus  teropore,  Nicetai 
siye  Nicetius  Remisianse  urbis  episcopus  claruit, 
qui  Bessis,  Dacis,  Gothis  et  Scythis  traos  Istrum 
19  consistentibus  yerbum  Dei  preedicayit.  •  Quid  igi- 
tur  ad  haec  ?  Fayet  certe  opinioni  nostr»  ancloriUs 
Lequieni,qui  Bessos,Dacos,Gotho8et  Scjthas,quibas 
Nicetas  hic  pr8edicayit,transDanubium  positos  a§[Do- 
yit  :  sed  dum  Nicetam,  barbararum  earum  geDtiam 
institutorem  et  patrem,  asserit  nihilominus  episco* 
pum  ciyitatisRomatiansein  Dacianoya  Mediterranea 
cis  Danubium  ;  in  hoc  quidem  nlus  asquo  tribuit  coi- 

B  dam,  quem  citat,  Gennadio  coaici  SanOermaDeDsi, 
haud  certe  aliunde  noto,  et  de  quo  alibi  fiet  mentio, 
ubi  Nicetas  Remcsianae  ciyitati8,(][use  certe  in  Dacia 
cis  Danubium  fuit,  appellatur  e[)i8copQ8;  etio  hoc 
similiter  morem  gcrit  tot  eruditis  scriptoribus,  qai 
contra  Baronium  Romatianam  Gennadii  civiiatem 
pro  Remisiana,  aut  Romesiana,  seu  RemessiaoaiQ 
bacia  noya  Romana  antehac  intelligere  yoIueruot,et 
de  quibus  etiam  suo  loco  data  opera  sermoerit.  Cs- 
terum  cumPaulinus  omnino  siluerit,  uti  anteaDota- 
bamus,  seu  Romatianam,  seu  Reme8ianam,seualio 

Suocumque  modo  dictam,  ciyitatem  in  carmine  sao, 
um  Nicet»  laudes  prsedicaret;  cum  nihil  prorsus 
dixerit  de  Nicet»meritis  in  peculiariquadamregeoda 
Ecclesia,  ubi  barbarse  ac  paganae  gentes  non  esseot; 
cum  totam  Nicetae  laudem  collocet  in  Barbarorum  e 
paganis  superstitionibus  conyersione  ;quiseumdeffl 
peculiaris  alicujus  Ecclesise  extra  Daciam  Barbarem, 
immo  in  Dacianova  Mediterranea.  episcoi^um  simol 
Q  faciat  ex  quadam  solaseu  appellationis  loci  similitu- 
dine,  seu  nominis  unitate,  seu  etiam  temporis  cod- 
yenientia  ?  Praeter  quam  quod  Paulini  laudes  io  eo- 
dem  carminead  Nicetam  rfdeunteminDaciaesonh 
nino  sunt,  ut  cuique  integrum  illud  carmen  legeoti 
patere  potest,  quam  totam  Nicetse  yitam  in  barbara* 
rum  gentium  conyersione  atque  institutione  pera(> 
tam  indicent ;  ut  nihil  temporis  reliquum  ilh  fuerit 
ad  peculiarem  aliam  regendam  Ecclesiam,  maxime 
yero  Danubio  flumine,  etaliquo  etiamlerraetractaa 
barbaris  illis  gentibus  separatam :  nisi  ^ratis  dicere 
yelimus  Nicetam  hunc  pecullarem  Ecclesiamsuamio 
DaciaRomanaMediterraneasitdmvelutidereliqQisse, 
ut  apostolatum  susciperet  inter  barbaras  geotes  ffl 
Dacia  Transdanubiana  ;  quod  haud  scimus  ao  illioi 
8eyi  disciplina  pateretur,  et  an  Nicetse  merito  ascribi 
facile  posset. 

De  Nicetae  hujus  Daci  cetate,  de  episcopatus  tem- 
pore,  de  anno  quo  eum  plus  minusve  obiissepatS' 
l>  mus,  sequenti  capite  data  opera  dicenduni  ent,  ad 
"  auod  lectorem  mittimus.  Interim  ex  iis  qu®  ibideffl 
dicturi  sumus,  non  immerito  hic  asserere  possumfls» 
Paulianum  hunc  Nicetam  episcopatum  et  apostoia- 
tumsuum  inter  barbaras  gentes  TransdaoubiaDasiD- 
choasse  sub  Valente  imperatore  anno  circitcr  375, 
cuna  annum  ageret  setatis  trigesimum  aut  eUam  tn- 
gesimum  quintum,  complesse  yero  cum  vila  auDO 
circiter  420,  «tatis  autem  septuagesimo  quinto,  aot 
etiam  octogesimo.  Quapropter  Daci  hujus  Nicet»  JD 
barbarasillasgentes  Transdanubianas  reapsemenu 
preedicayit,  eodem  prope  quo  sanctusPaulinustem* 
pore,  etiam  divus  Hieronymus  epistola  eOincditiooe 
Vallarsii  ad  Hcliodorum,  num.  4,  quee  ad  annum  r^ 
fertur  396,dum  ex  Bethlehemitico  suoreccssuscnD^ 
ret,  quod  «  Bessorum  feras,  etpellitoruni  turba  pj* 
pulorum,  qui  mortuorum  quondaminferiishoromtf 
immolabant,  stridorem  suum  in  dulce  Christi  iteg^ 
runt  melos.  »  Sed  adhuc  clarius  epistola  ibm^'"' 
ad  Lfletam,  num.  2,  quce  anno  triouitur  403,  TraJii- 


893 


P.  BRAID^  DISSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  GAP.  n. 


8M 


danabUnaram  illarain  gentiam  in  Christiana  reli-  A 
gioneprogressamhisYerbisexposuit: «  Hunnidiscunt 
PsaJterium.  Scjtbi»  frigora  fervent  calore  fidei : 
(letarum  rutilus  et  flaTus  exercitus  Ecclesiarum  cir- 
camferttentoria;  et^Qi^^o  forsitancontranosaequa 
pugnant  acie,  quia  pari  religione  confidunt.  n 

Occurrendum  bic  tamen  cuidam  etiam  objectioni 
Yiri  charissimi  Dominici  Georgii,  (jui  in  suo  Adonis 
Martjrrologio,  ad  diem  x  kal.  Julii,  pag.  288,  duas 
citat  epistolas  Innocentii  pap»  I,  quae  videri  possunt 
tomo  lll  Conciliorum  Labbei  ediUonis  Yenetffi  curis 
Coleti,  nempe  21  ad  episcopum  Naresitanum  seu 
Naisitanum,et  22  ad  episcoposMacedonifle,  in  quibus 
Nicetffi  episcopi  mentio  fit,  quem  ille  absque  ulla  da- 
bitatione  Nicetam  Romatianseepiscopumintelligitin 
Dacia  Cisdanubiana.  Ut  ut  Tero  Nicetae  hnjus  sancti 
Paalini  familiaristempusconyeniatcum  setate  Inno- 
centii  pap»  I,  etcum  temporedataramab  eoepisto- 
laram  quse  memorantur,  nihilominus  pace  dixerim 
summi  viri  Innocentium  papam  in  neutraex  illis  epi-  g 
stolis  appellare  Nicetam  episcopum  civitatis  Roma- 
tianae»  neque  Romisianae  aut  Remissianse,  etc.,  sed 
episcopum  tantum.  Fuerit  idem  fortasse  ac  Paulini 
amicus  qui  in  prima  epistola  nominatur,  nbi  de  Bo- 
nosi  episcopi  persona  et  damnatione  agitur ;  qaid 
contra  nos.si  inde  nonsequitur  autillum  ruisse  reapse 
episcopumRomatianflB,  autnon  fuisse  episcopum  in 
Dacia  TransdanabianatQuodveroad  alteram  Inno- 
centii  epistolam  attinet,  quis  non  videt  datam  illam 
ad  episcopos  provinci»  MacedoniflB  sab  metropoli 
Thessalonicensi;  ac  proinde  Nicetam  illum  ibidem  no- 
minatam  inler  csBteros  Macedoniae  episcopos,  anum 
qnemdam  episcopum  fuisse  illius  proTmcifiB,Nicetam, 
et  ipsam  nomine,sed  alium  omnino  ab  alteroseu  Ni- 
eeasea  Niceta  de  quo  hic  sermo.qui  nullo  modo  in- 
terepiscopos  Malcedonin  proyincise  enumerari  pote- 
rat.siTecisDanubium  episcopalem  sedemRomatianam 
habuisaet,  quia  tnnc  inter  episcoposmetropolis  Sar- 
dicensis,  proTinciflB  DaciflB  BiediterraneflB,  constitutus  p 
faisset„iaeoque  cum  Macedonibus  non  confundendus;  ^ 
siTe  transDanabium  episcopatum  gessisset,  quia  aat 
nalli  proTinciflB  tuncaccensendus,  aat  certe  finitimie, 
DacifiB  scilicet  Mediterranese,  cujus  metropolis  erat 
Sardica. 

Yidetur  itaqae  jure  iterum  concludendum,  Niceam 
sea  Nicetam,8ancti  PauliniNolani  amicum,non  fuisse 
epiacopum  ciTitatisillius  in  Dacia  noTa  Aurelianicis 
Danubmmpositffi,  qun  Remesiana  aut  Romissiana 
Tel  Romatiana,  etc,  appellatafuit ;  sedepiscopatam 
abaqae  dubio  gessissetrans  Danabium  interbarbaras 
^entes,  in  ea  Trajani  Dacia  quse  tunc  ad  Romanum 
imperiam  non  pertinebat,  et  Barbara  proinde  Dacia 
appellabatur.  Ninil  est  igitur  unde  sibi  quisquam  blan- 
diripossit  deRomatianaeciTitatis  nomineaGennadio 
adhibito,  ut  Niceas  seu  Nicetas  ille  Gennadianus  per- 
hibeatnr  idem  esse  cum  Nicea  seu  Niceta  sancti  Pau- 
lini  amico  ;  qui  propterea  percommode  in  Dacia  cis 
DanabiamcolIocetar,eic|ueRemesiana  TelRomesiana  |. 
aat  Remissiana,  etc,  ciTitas  tribuatur,  qu»  parum  ^ 
inflexo  Tocabulo  Romatiana  Gennadii  facile  intelligi 
Taieat. 

21  CAPUT  m. 
BofnaHanm  civUatisepiscopus  Niceas,  8euNicetas,a 

Gennadio  memoratui,  non  est  Niceas  seu  Nicetas 

ille  Dacussancti  PauUniNolani  episcopi  amicus, 

ejutdemque  laudihus  celehratus, 

Jam  ad  penitiora  et  graTiora  progredior,  dum  hoc 
capite  prooandum  suscipio  Niceam,  seu  Nicetam, 
episccpum  ciTitatis,  RomatianiB  a  Gennadio  memo- 
ratam,  non  esse  Niceam  seu  Nicetam  illum  Dacum 
sancti  Paulini  Nolani  episcopi  amicum,  ejusdemque 
laudibus  celebratum.  Hic  enim  illius  opuscula  inti- 
mins  inTestiganda;  bic  inquirendum  Tenit  num  san- 
cto  Nicetae  Paulini  NoIaDiamicoconTeniant,  an  non. 
quflB  in  his  opusculis  peculiaria  exhibenturdedogma- 
tibna,  de  hiBresU>as,  de  disciplina,  ad  regularam 


normam  quasrectaratio  exigit,  et  critices  periti  tra- 
dunt.  Hic  proinde  dicendum  etiam  de  hujus  Nicet» 
Paulini  amici  aetate  ;  et  an  prorsus  Paulino  coaeTus, 
an  suppar,  an  minor  exstiterit.quaB  omnia  dihgenti 
indigent  inquisitione,  ut  lata  propositio  inde  Tel- 
utisua  sponte  procedat.  Utrumqueex  his  opusculis, 
qaflB  germana  esseprobaTimus,  grarissima  suppedi- 
tat  ar^umenta,ateTincatureorum  auctorem  Niceam 
sea  Nicetam  episcopum  ciTitatis  RomatianaB,  qui  a 
Gennadio  memoratur,  esse  non  posse  Niceam  seu 
Nicetam  illum  Dacum,8ancti  Paulini  Nolani  episcopi 
amicum,  ejnsdemque  laudibus  celebratum  :  sed  tum 
brcTitatis  studio,  tum.quiaexploratiorasoli^ereprae- 
stat,  Ltaello  nunc  adlapsam  Virgmem  aH  nhareser- 
Tato,  in  Explanatione  Symholi  ad  competentes  immo- 
rari  sufficiet. 

Quodad  dogmata  Teroattinet,  qasein  a1i<jaa  san- 
ctorum  Patrum  non  satis  explorata  lacubratione  tra- 
duntur,  et  ex  qnibus  cognoscendorum  auctorem  so- 
lent  critici  eruere  arfifumenta,  non  me  latet  satis  fir- 
ma  nonessequse  exquibusdamdogmatibus  eniuntur, 
quffi  aliquanclo  Ecclesia  adyersus  ortas  haereses  in 
conciliis  explicaTit :  nam  cum  Ecclesia  numquam 
noTa  dogmata  tulerit,  sed  illa  tantum  uberiusexpla- 
naTerit  suaque  definitione  firmaTerit,  quae  ab  initio 
reTelata,  et  constanti  traditioneserTata.NoTatorum 
postea  caTillationibus  temerata  fuere  ;  necesse  est  ut 
eadem  dogmata  asserta  inTeniantur  etiam  in  illis 
sanctorum  Patrum  Operibus,  quse  concilia  prflec^s- 
sere  in  quibusilladefinita  fuerunt;  quin  inde  inferri 
qneat  Opera  illa,  non  illorum,  sed  sequioris  eetatis 
auctorum  esse  censenda.  Quis  enim  ignoret  catholi- 
cam  dogma,  exempli  gratia,  de  Filii  DiTinitate,  et 
consabstantialitate  cam  Patre,  etiamab  antenicflenis 
Patribus  et  creditnm  et  traditum  f uisse  ?  Solaitaque 
dogmatis  alicujusasssertio,  quod  aliqaando  Ecclesia 
legelata  sanciTerit.non  est  ratiosufficiensiudicandi 
opus  aliquod  posterius  esse  debere  illa  Ecclesi»  de- 
finitione. 

Adsunttamen  perseepe  adjuncta  qu»dam,qu8ear- 
gnmenta  e  dogmatibus  sumpta  firma  reddunt,  et  in- 
eluctabilia :  Telutisi  dogmaillud,  aut  peculiari  tI  as- 
seratur^qna  non  asserebatur  antequam  Ecclesiasuper 
illo  pulsaretur ;  aut  si  eisdem  pene  Terbis  tcI  parum 
dissimilibas  annantietur,  qaibus  Ecclesiain  cBcume- 
nicis  conciliis  congre^ata  in  illius  definitione  usa 
fuit,  aut  qufle  Romani  pontifices  in  suis  dogmaticis 
constititionibus  adbibuere  ;  aut  si  iisdem  fulciatur 
momentis,  quibus  fulciri  consucTit  ab  iis  qui,  aesta 
ferTente  dispatationum,  Teritatem  catholicam  Tali- 
diustnebantur:autsiineodemdogmateannuntiando, 
22^^^^^»  rationes  ac  dicendimodiasurpentur,quflB 
postilliusdefinitionemcommuniterapudPatreserant 
m  usu.  Crescit  Tero  argumentoram  e  dogmatibus 
sumptorum  pondus  ae  robur,  si  in  dogmate  annun* 
tiando  contrarius  denotetur  error,  etiamsi  tacito  er- 
rantis  ejusque  sectatonim  nomine  :  et  si  dogma  ali- 
quod  proponatur,  cajus  contrarius  error  non  semel 
in  Ecclesia  eruperit.  neque  semel  tantum  fuerit  pro- 
fligatus,tuncindijudicandis  Operibus  ex  hac  dogma- 
tis  assertione.alia  ex  eisdem  Operibus  debent  inquiri 
qaflelumen  ferant  in  tenebris;  ac  ferenumquam  pe- 
culiaria  quaedam  desunt,  qa»  ambiguitatem  tollant ; 
neque  interim  minimahabenda  est  ratio  etiam  Tarie- 
tatis  illius  in  scribendi  disserentique  modo  qufle  unam 
ab  altera  eBtatem,  etunum  ab  altero  sflBcuIum,TeIutI 
colore  aliquo  peculiari  ac  proprio  charactere,  distin- 
guit. 

His  itaque  expensis,  ecce  nobis  Niceas,sea  Nice- 
tas,  episcopus  ciTitatis  Romatianee  a  Gennadio  ap- 
pellatus,  qui  in  Explanatione  Symholi,  cap.  4,  ita 
competentes  suos  alloquitursuper  incarnationis  my- 
sterio.  «  Crede  bunc,  quiex  Virginenatusest  nobis- 
cum,  esse  Deum  ;  Deum  ante  saBcuIa  de  Patre  ;  ho- 
minemex  Yirgine  propter homines. Vere  incarnatum, 
non  putatiTC,  sicut  ^uidam  dicunt  erronei  hflBretici 
erubescentes  mjstenam  Dei.  In  phantasmate  dicunt 


m 


P.  BRAIDiE  DISSERTATtt)  m  S.  NICETAM.  —  CAP.  U. 


ftM 


factam  Domini  incarQationem :  quia  non  vcre  fuerit 
quod  videbatur,  sed  oculos  fefellerit  hominum.  Quod 
absit,  absit  omnino  a  Dei  veritate,  Si  enim  falsa  in- 
carnatio  est,  falsaeritetsalus  hominum.  Quod  si  ve- 
re  salus  in  Ghristo  est,  vera  fleque  incamatio  est.  In 
ipso  utrumque  existens ;  homo,  quod  videbatur ; 
Deus,  quod  non  videbatur.  Manducans  ut  homo  ;  et 
pascens  quinque  millLa  hominum  quinque  panibus, 
quiaD^us.  Dormiens  ut  homo  innavi :  sed  ventis  et 
mari  imperans,  quia  Deus.  Manus  cruci  afflgens  ve- 
lut  homo ;  sed  paradisum  confltenti  se  latroni  tri- 
buens,  quiaDeus.  Mortempostremosuscipiensdepo: 
sito  ad  modicum  corpore,  ut  homo  ;  sed  quatridua- 
num  mortuum  de  sepulcro  suscitans.  quia  Deus. 
Utrumqueergo  credendusestChristus ;  D^us  et  homo- 

2uia  sicut  homo  ex  passionibus  agnoscitur  ;  ita 
«us  ex  divinis  operibus  manifestatur.  Habes  ergo 
unde  respuas  magistros  fallaciae.  »  Hactenus  beatus 
Nicetas.  Elnigiturcatholicum  dogna  vera  in  Ghristo 
humanitatis  a  Niceta  nostro  assertum  ;  neque  asser- 
tum  simpliciter^  sed  etiam  perspicue  naviteraue  ex- 
plicatum,ac  sohdissime  etiam  propugnatum  adversus 
dogmatis  hujus  temeratores, quorum  notaterrorem, 
et  quos  ipse,  non  expresso  quidem  eorum  nomine, 
sed  generatim  appelfat  erroneo$  hcereticos,  ac  magi' 
tros  fallaeioe,  Non  est  itaque  aalerior  hic  Nicetas, 
sed  posterior  exortis  erroriDussuper  veraChristihu- 
manitate  ;  ac  propterea  talis  est  inNiceta  nostro  do- 
ffmatis  huius  asserlio,  ut  inde  de  illius  aetate  aliqua 
ferri  possit  opinio. 

At  non  semel  m  EcclesiaDei  contra  veram  Christi 
humanitatem  error  erupit.  Auctor  Catalogf  H«reti- 
corum.  qui  post  Tertulliani  Ilbrum  de  Pfescriptio- 
nibuslocum  habet,  meminit  hfieretici  Saturnini,  qui 
sub  Trajano  aut  Adriano  imperatore  Antiochise  hee- 
resim  disseminavit,  asserens  inter  alia  Chriitum  in 
substantia  corporis  non  fuisse,  et  phantasmati  tantuin 
quasi  passum  fuisse.  Meminit  et  Basilidis,  qui  Chri- 
stum  similiter  venisse  inphantasmate  effutiebat,  eisine 
suhstantia  camis  fuisse.  Ophitas  etiam  recenset,  qui 
circa  annum  ISOorti,  interalia  asserebant CArw/tim 
non  in  substantia  carnis  fuisse :  subinde  Valentinum, 
qui  decuit  Christum  in  substantia  corporis%^  nostri  non 
fuisse,  sed  spiritate  nescio  quod  corpusde  mlodefe' 
rentem,  quasi  aquam  per  fistulam.sicper  Mariam  vir- 
ginem  transmeaise^  nth{t  inde  vel  accipientem,velmu- 
tuantem;deh  post  alios  Cerdonem,  quiChristum/n 
substantia  eamis  negat,  in  phantasmate  holp  fuisse 
pronuntiat ;  nec  omnino  rtassum,  sed  quasi  passum  ; 
necex  Viraine  niitum,  sea  omnino  necnatum  :  demum 
Gerdonls  discipuIuniMarcionem,  qni  hceresim  Cerdo- 
nis  approbare  eonatus  est,  et  eaiem  dicere  quoe  UU 
supertor  hofreticus  ante  dixetai.  VL\s  acceduntApollU 
naristae  et  Manicbmi,  quorum  nullusin  Christo  huma- 
ncB  camiscrediait  vefHtdtem,  uti  aiebat  sanctus  Leo 
Ma^nus,epistola  35 ad  Julianum  episcopum  Coensem, 
capite  i.^ieditionefratromBalleriniomm,  qua  sem^ 
per  in  hac  dissertatione  utemur. 

Hund  verojamdiu  a  Patribusin  his  haereticis  coQ- 
demnatum  eri^orem/  ac  pr^bpterea  propemodum  ob- 
soletem,  mcdio  saeculo  t,  veluti  ab  mferis  revocavit 
Eutjches  archimandrita  Constatitinopolitanus,  qui 
pTopXeTteif^imftiostei^rahtfn  hseretieorum,  volutAus 
errores  dicitura  sancto  Leone  Magno  epistola  lt4,ad 
monachos  Palestino^,  cap,  2 ;  et  de  quo  idem  ipse 
aiebat  epistola  79.  ad  Pucheriam  Aufnistam,  craod 
«  si  quid  sani  cofdi^  habuisset,  dudum  in  aoctonbus 
suis  perculsum  olimque  prostratum  (errorem)  facila 
poterat  decllnare,  ne  de  sepoHis  cineribus  redivrva 
tentaret  incendfa  comihovere,  ut  in  eorum  transiret 
consortitlm.guorum  secutosesset  e^empfnm,  »  Pr«- 
stat  nihilomiiius  bunc  Eutychetis  errorcm  intiimnv 
considerare  ;quOliicim  non iltos  vet^res  Nfcetam  no- 
strum  respexisse  reOr,d(im  in  illa  cathoHci  dogmatis 
assertione  de  veraChHstihomanitate,  eidem  adversos 
appellat  en^bnecs  heeretic0S,€tm^grstrosfaltacicb ;  sed 
Etttydh^n pfs^ipii^ejtts^ue  lectatoreirNiceUm  indl- 


A  care  voluisse  verhis  illis  contendo,  uti  inferinaexpli- 
cabo. 

Iterum  itaque  loquatur  beatus  Nicetas  ad  compe« 
tentes  suosde  dogmate  catholico  ver»  in  Christo  hu- 
manitatis,  eosque  communiatadversusopposltumer- 
rorem.  <  Crede,inquit,huncqui  ex  Virgme  natus  est 
nobiscum.  esse  Deum ;  Deum  ante  saecula  de  Patre ; 
hominem  ex  Virgine  propter  homines.  Vere  incama- 
tum,  non  putative,  aicut  quldam  dicunt  erronei  h«- 
tetici  erubescentes  mvsterium  Dei,  in  phantasmate 
dicunt  factam  Domini  incarnationem  :  q^uiadon  vere 
fuerit  quod  videbatur»  sed  oculosfefellerit  hominum. 
Quod  absit,absitomninoa  Dci  veritate.  «<  Quid  i^itor 
Eutjches,  eiusjiue  sectatores  ?  Audiatur  in  prmus 
coaevus  historictis,  et  S.  Leonis  papae  I  notanus,  S. 
Prosper  Aquitanus  in  Chronico ;  qui,  Astorio  et  Pro- 
togene  eonsulibus,  ita  scribit :  »  Hoc  tempore  Eaty- 
chiana  haeresis  exorta  est,  auctore  Eutyche  qnodaai 
presbytero,  qui  apud  Constantinopolim  monasterio 

B  celeberrimo  prflesidebat,  praedicans  Jesum  Christom 
Dominum  nostrum,  beat»Mari8evirginisfiHum,nihiI 
maternaehabuisse  substantiae,  sedsuospecie  hominif 
solam  in  eo  Verbi  Dei  fuisse  naturam.  »  En  igftar 
Christum  ex  Eutjchetis  errore  non  vere,  sed  puttUivt 
incamatum,  uti  apud  Nicetam  aiebant  erronet  iUi  hcs- 
relici;  dum  nihil  matemoe  habuit  substantife,  nU  ei 
eodem  Eutjche  refert  sanctus  Prosper  :  en  in  phrni- 
tasmate  factam  Domini  incamationem,  et  non  ven 
ipsum  ftnsse  quod  videbatur,  sed  oculos  homtnum,  fefet- 
tisse  ;  quod  procul  dubio  perinde  est  ac  in  Chrtsto 
sub  specie  hominis  solam  verbi  Dei  fuisse  natmramt 
qu»  est  hnresis  Eutjchetis  a  sancto  Prospefo  nc^is 
exhibita. 

Sed  quoad  hseresim  ffntjchetisnihil  24  acenratitis, 
nihil  solidius,  nihil  uberins  divo  Leone  Magno,  qni 
hseresim  illam  ab  ipso  ortu  suo  et  penitusintenexil, 
et  acerrime  exa^tavit,  et  summa  Tigilantia  conipe- 
scuit,  et  apostohca  auctoritatecontrivit.  SanctnsLeo 

Q  itaqueaudiaturEutjchetiserroremexponena,  et  non 
uno  quidem,  sed  pluribus  in  locis,  prozelo  qno  arde* 
bat  cathoncsB  veritatis.  «  Nec  fruslratorie  loqnens, 
aiebatS.Leo,  ita  Verbumdi  ceret  (Eotjches^  carnem 
factum  ut  editus  utero  Virginis  Ghriitus  haberet  fbr- 
mam  hominis  etnon  haberet  materni  corporia  Terita- 
tem.  »  Ita  in  celebri  epistola  ad  Flavianum,  qme  est 
28  in  cltataeditione  fratrum  Ballerinlomm,  caj^fteS. 
«Quantum  Nestorius  a  Teritateexcidit,dum  Dorouram 
Jesum  Ghristum  de  matre  Vlrgine  homio^m  sohmi 
asserit  natum;  tantumetitlm  hic  (KotTches)a  catho- 
lico  tramite  dcTiavit,  qui  de  eadem  virgine  editmn, 
non  nostrae  credit  essenaturae^utquodformainsertt 
gessit,  qood  nostrisimilis  fuit  atque  confortnls,qti»- 
dam  nostras  carnis  fiieris  imago,  non  Teritas.  »  Ita 
epistola  30,  ad  Pqlcheriam  Angustam.  <  QoaDtiin} 
Nestorius  a  Teritate  discessit,  Deitatem  Terbial^as- 
sumptihominis  subtantia  separando,  tatatnma  reeio 
tramite  etiam  iste  nSntjches)  desciacit,  qai  mngent- 

D  tum  DeiPilium  sic  de  utero  beatae  Vrrginis  pradicat 
natum,  ut  humani  quidem  cbrporia  speciem  gesserit, 
sed  humans  camis  Teritas  Verbo  nnita  non  fnerit  » 
Ita  epistola  35,adJulianumGoensem,  eapitei.  t  Sit* 
ut  Nestorius...  sic  «t  Butjdhes  iiamnatum  olim  se- 
ctatus  errorem,  alia  profanitate  blasphemans.  a  ca* 
tholic»  soliditatiseompageresectusest  iquiaindoeiis 
quibusdam  nimiumquesimplicibus  nersuadere  teata- 
Tii,  quod  Verbum  Dei  ita  caro  sit  lactum,  ui  Teram 
carnem  de  matre  non  sumpserit :  nec  nostri  illam 
generis  corpns  habuisse^seaOivinitatis  ejusel  earais 
unam  esse  naturam :  otunum  Donkinam  no^trnmJe- 
sum  Christam  et  falsnm  hominem,  ctDeuro  dieeref 
esse  passibilem.  Quod  nec  pietas  fldei,nee  ratio  re- 
eipitsacramenii ;  utautinsuanatorapassibnisfuertt 
Deitas.  aut  in  susceptione  humana  mentita  ait  Veri- 
tas.  »  Ita  epistola  401,  ad  episcopos  GaHiamm. 
« GathoKce  ndei petra. .. et  Eatjchen  similiter  exse- 
cratur,qui  in  Domino  lesu  Ghristo  veritatem  humafl» 
(iamis  eracilans^  ipstltto  <VeriHini  hi  eameni  aitertf 


897 


P.  BRAIDie  DISSERTATIO  IN  S.  NIGBTAM.  —  GAP.  IL 


898 


transfoitnatiim,  at  nasci,  natriri,  proflcere,pati,  mori,  A 
ttUjae  sepeliri,  et  dfe  tertio  siiacilan»  soliue  foeeit 
DcitatiSy  qiMB  eer?ilie  formA  non  Teritatem  suscepe* 
rii,  eedflguram.  »ItaepistoU.li9,  adMaximumAn* 
tk>cheBom,  cap«  2.  Haetems  de  fiotjchetts  erroce  ' 
aanetes  LcoMagnus.BaBcporroquedsancttts  pontifea 
de  BaAjFcbetieerroffe  commemorat,  qood  ninunim 
ipeedoeaerit  dvistqm  hatboisse  forwuimhowimu,  sed 
nom  wiaUiirmomrporuverUaiwm ;  quodfuerii  in  iilo  no^ 
$ira  otnrnU  imago,  mon  vmUu  ;  quod  ipeiimnffeutrU 
kmmoMi  oorporu^  mon  humanwoamutfmiaiem;  qtioi 
werrnn  eememiemairo  non  nmpuriiy  nee  notirige^ 
nerie  oerpus  kabneriif  ac  propterea  falsnt  kome  esuti- 
ierit ;  quod  Mirmlii  formm  /iguram  suiceperit,  non  m« 
riioUm ;  bsec»  inquam,de  Eutjche  a  divo.Leonerela- 
ta^  nonoe  eadem  sunt  qoas  heatus  Nicetas  de  «us 
«rrQneiff  Imrtiicieii  magisirit  faliaeim  reforebat; 
«Bod  wuiaUve  scMicet»  Ji^  vtrt  ineamaium  docereoit 
Dei  Filiom ;  et  ijuod  tfi  phaniatmatt  fadam  dicertni 
Domias  tntamaiumem,  quianen  oertfutrii  iuod  wide-  B 
kilfir,,sed  oeulot  feftUerit  kemintm  f 

Verom  adhnc  lacjsdeatiora  in  eodem  divo  Leone  da 
Satjehetis  errorescribente  25  videamus,  et  ipsum 
fhantatmatu  vocabulum  a  Niceta  usurpaium,  atqof 
lUam  aAocuUn  faUendot  illuaionem  flsquipoUenti  tmu^ 
UUiemie  voce  ex|>ressam  ^utide^errorappavM^u^t^ 
eatas  a  Niceta  nostro  etiam  ex  eodem  qno  sanctus 
pootifex  «su  Terborum  ;  infra  dicturi  qua&,  bis  prafr- 
misais,  ram.plane  cooficere  nnilus,  prout  credimus» 
diCQteatur.  «  Non  dubie  enim...  Manicb^orum  con- 
foedeeaotur  errori  (Eu^ches  scilicet  ejusqna  assecie), 
qui  ab  unigenito  Dei  Filio  Terum  et  nostriB  natures 
hominem  negant  esse  susoeptum,  omnesque  ejuscor* 
|K>reasafitione8  simulatorii  volunt  fuisse  pbantasma- 
tis.  »  Ua  Banctus  Leo  epistoia  59,  ad  clernm  et  ple- 
bem  ConstantinopoliUnffi  nrhis.  c  Butjches  quoque 
eodem  (quo  ^estorius)  perceliatur  anathemate,  qui 
per  impios  Teterum  hflBreticamm  Tolutatus  errores, 
tertiiim  ApoUinaris  dogma  delegit :  utinegatabuma-  n 
n»  carnis  atqoe  aoimfle  ventate,  totum  Dominum  no- 
flnmi  Jesum  Cliristum  onius  asserat  esse  naturfls, 
tamquam  Verbi  Deitas  ipsa  se  incamem  animamqoe 
eonverterit ;  et  concipiet  nasci,  nutriiri  et  crescere, 
crudfi^  ac  mori,  sepeliri  ac  resurgere...  ejus  tantum 
esseotitt  fuerit,  quae  nitul  horum  in  se  sine  carnis 
recipitT«ritate...  Unde  si  ab  A^oUinaris  perTcrsitate 
bssroticusisle  desciscit,  ne  couTincatur  Deitatem  pay- 
.sibilem  sentire  atque  mortalem ;  et  tamen  Verbi  in- 
oarn^y  id  est  Verbi  etcarniaunamaudetpronuntiare 
naturam,  non  dubie  io  Manichffiiet  Marcionis  transit 
insaniflon,  etmediatorem  Dei  et  hominum,hominem 
Christum  Jesum  simulatorie  omniacredit  egisse,nec 
bumanum  in  ipso  corpus,  sed  phantasticam  corporis 
ipeciem  ocuUs  apparuisse  cernentiom.  >  Idem  san* 
ctusLeoepistolaiM,  ad  monachosPalflBstinffi.capite 
S,  et  ipsissirais  Terlns  epistola  i65,  ad  Leonem  Au- 

gistum»  capite  2.  In  sermone  Tcro  65,  de  Passione 
omini  14,  capite  1,  hflsc  habet : «  Sermonem,  dile-  ^ 
ctissimi,  de  gloriosa  Domini  nostri  Jesu  Cliristioas- 
aione  promissum,  ita  exsj>ectationi  Testrfle  intefligo 
ease  reddendum,  ut  officium  disserendi  et  festo  pa- 
schaU  serTiat,  et  ausibus  impii  erroris  (Eutjcbiani) 
occurrat.  Qui  enim  Dei  FiUum  veram  nostra  carnis 
negant  suscepisse  naturam,  inimici  suntfidei  Gbri- 
atianfle,et  eTangehcam  prdedicationem  nimis  impuden- 
ter  impugnant :  ut  secundum  ipsos  crux  Christi  aut 
simulatio  fuerit  pbantasmatis,  aut  suppUcium  Deita- 
tis.  »  £n  i^itur  phantasmatit  Tocem  a  diTO  Leone 
nsorpatam  mexponendoEutjrcheUserroread  sensum 
prorsus  beaU  Nicetffi ;  sicut  eUam  Tocem  simulatio-' 
niSy  quffi  inusionem  Ulam  exprimit  ad  falltndos  ocu- 
lothominum,q}xaim  beatusNicetas  inteUigit.  Quis  Tero 
non  eumdem  omnino  sensum  deprehendit  in  Terbis 
ilUs  Homani  pontificis,  Christum  Jesum  simulatorit 
amnia  (Eutjcbes)  crtdit  egisse,  nee  humanum  m  ipso 
eorpus,  sed  phantasticam  corporis  speciem  oculis  ap' 
paruisst  credentium  ;  et  in  his  beati  Nicetfle,  inphani- 


tasmate  dicunt  factam  Domini  incamationem,  quia 
mn  eere  fuerU  quod  vidthaiur,  ted  ocuU^t  fefellerU  ho* 
mmum  f  Addatqr  eUam  quod  in  eodem  nunc  citato 
sermcme  sancU  pontificis,  oi^pite  4,  QutTcheUs  seela- 
tores  phaniwsmatiei  Chritiumi  appeOantur,  sicut 
eliam  ipsissimis  verbis  udem  impetnntur  in  epistola 
434,  eapite  6,  ubi  idem  sanetui  fK>nU£uL  ait :  Di- 
oantiaitor  isti  pbanlasmaUci  Christiani  qno  subatan* 
tia  SflLlvatQris  affixa  sit  ligno,  quse  jacuerit  in  sepul- 
cro,  et  revoluto  monumenti  lapide,  qufls  terUo  die 
caro  sorrexerit,  etc.  » 

Negue  hicvero  desinit  verborum  acseoattom  coAve- 
nientiainUrdiTum  SQ^^^^ofii&tl^ButjrcijiieBHtycbia- 
niaqueloquentem,  et  beaUim  Jiiicetam  deerronetf  ilUs 
httreticitei  magitiritfaUati9,quQtoioaimamowuif  com* 
monentemeompetentes  suos :  quapropter  in  re,  qufle 
in  iiujosmodi  argumento  prsecipua  eat,  nihil  ^t  omit- 
tondumexiisqusB  lucemquantamlibetafferreposaintf 
et  TeluU  viam  sternere  ad  ea  qufls  inferius  maniCesta 
dabuntur.  Ait  itaqua  beatus  Nicetas  de  suis  erroneia 
hfleraUcis  io^ns :  Sieui  quidam  dic^ni  erranei  hrnre^ 
ad.  Non  igitur  magno  erant  tonc  nomero  *  qui  qui^ 
dem  fuissadicebaoiur.  Quid  autem  sanotns  Loo  iMipNa 
de  Butjfchianis?  «  Quas^onlesaio,  aisbat  (Terse  nimi- 
rum  DeitaUs,  et  Terse  in  Qbristo  humanitatis)  cum  im- 
pie  nnnc  a  paucitqtuhuidami9tdB.iur,  etc  »  Bpistola 
43,  ad  Theodosium  Auguatum.Bt  iterom :  «  Coi  sa« 
cramento  (Tora  pariter  DiTinitaUs  et  Teris  humanita- 
tis  in  Cbristo)  quia  impie  nonc  a  foucis  improdenU- 
bus  obTiatur,  etc.  »  Epistojla  44,  aa  eumdem  Tbeodo* 
sium  Angustum.  Item  :  «<  Ut  pax  ecclesiasUca  reno- 
vetur,  qofle  ouorumdam  dissensionibus  videtur  esse 
torbata.  )ȣpistola70,  ad  Pulcheriflim  Augustam.Ipsa 
vero  Pulchena  A^gusta,  qufle  prflesens  erat  Eutychia- 
Ofle  factioni,  itaad  eumdem  sanctum  Leonem  scriber 
bat  in  epistola  qofle  inter  Ulas  sancU  pontificiiiest  or^ 
dine  77  :  c  lUoerrore  sublato,  qui  ab  ahquilms  nuao 
orttts  est.  >  Pergit  biQatMs  Nicetas,  ,et  iUos  quosdam 
sttos  erroneoa  hflereticos,  qui  non  vere  incarnatum 
Christum  dicebant,  appellat  trubttetnttt  m^tterium 
Dei,  Quid  autem  et  hic  de  Eutychianis  saqQtus  pon- 
Ufex  Leo  ?  Ri^colantur  f  ufle  habet  epistola  .165,  ad 
Leonem  Augustum,  capite  9 :  «  In  magno»  inquit^ 
sacrilegioseTersarihflereUcorttm  manifestatimpietas, 
Cttm  sub  specie  Deitatis  bonorandfle  buman^  carnis 
in  Christo  denegat  Te^itatem ;  et  religiose  exisUmant 
credi,  si  dicatur  in  SalTalore  nostro  verum  non  esse, 
quod  salTat,  cupi  itasecuodum  promisfuonem  omnia 
saecula  percurrentem,  mundus  sit  Deo  reconciUatus 
in  Christo»  ut  nisi  Verbum  (Ugnaretur  caro  fieri,  nuila 
pqsset  cai;o  salTari.  Omne  enim  sacramentum  fidei 
chrisUanae  magno  (uthflereUci  Tolunt)  decoloratur 
obscuro,  si  Ittx  TeritaUssubmendacio  putatttriatuisse 
phantflmmatis.Non  ergo  qttisquam  sibi  erttbescandttm 
exisUmet  ChrisUanus  de  nostri  in  Quisto  corporis 
Teritate...  De  quo  cum  sanctarum  htterarum  nuUa 
pars  sileat,  sufaeit  qufledam  consofia  TcritaUs  signa 
posuisse,  quibus  diagentia  fidei  in  splendidissimam 
UUtudinem  dirigatur,  et  siocera  intelUgenUfle  luce 
perspiciat,  quod  in  FU\o  Dei,  qui  se  incessabiliter 
Filium  hommis  et  horoinem  profitetttr,  non  sit  Cbri* 
stiaois  erubescendum,  sed  constantissime  glorian- 
dum.  »  Vides  igiiur  apudLeonem  Magnum  Eutychia- 
nos  eruhesctnlet  de  nostri  in  Christo  corporis  verita- 
te,  et  quidem  sub  specie  Deitatis  honorandae  ;  sicut 
apud  Nicetam  erronei  iUi  hffiretici  erubescentes  et  ipsi 
mysterium  Dei,  non  vere,  sed  putative  incamatum 
Cbristum  Dominum  dicebant,  quasi  Tcra  Deum  in- 
carnatio  dedeceret. 

Quanta  Tcro  fuerit  apud  Nicetam  UUuserroris  im- 
manitascontraquemcoDopetentes  ad  baptismum  com- 
monebat,  quantaque  ex  Ulo  ChrisUanae  fidei  homi- 
numque  saluti  pernicies  immineret,  ex  iis  qufle  indi- 
catum  errorem  m  iUa  Symboli  Expianatione  e  Testigio 
subseqttuntur  appaaret :  ait  enim  :  c  Quod  absit,  absit 
omnino  a  Dei  Teritate.  Si  enim  falsa  incarnaUo  est, 
falsa  erit  et  salus  hominom.  Qood  si  vere  salos  Ui 


P.  BRAIDiB  DISSBRtATIO  tN  S.  NIGETAM.  —  GAP.  Hj 


8M 

Christo  est,  yeraieqne  incarnatio  est.  »  Namquidet  A 
tale  aliquid  de  EutychiaDO  errore  apud  LeoDem  pa- 
pam  ?  Epistola  27  nempe  60,  ad  Pulcheriam  Augus- 
tam,  hsBC  habet :  «  Ufieresis  quippe  est  nimis  impia» 
et  EvaDgeho  ?eritatis  iDimica,  quse  dod  portioDem 
aliquam  lsdere,8ed  ipsaChristiaDaB  religioDis  coDatur 
fuDdameDtacon?ellere,  DegaDS  sempiterni  Patris  Fi- 
lium  sempiteroum  de  utero  beat»  Virgiois  Matris  ve- 
ram  caraem  nostr»  sumpsisse  naturse.  »  Et  epistola 
165,  ad  Leonem  Augustum,  capite  5,  ita  scribit : 
«  Quamitaque  sibiiohujussacramentiprsesidio  spem 
rehnquunt  qui  in  Salvatore  nostro  negant  humani 
corporis  ?eritatem  ?  Dicant  quo  sacrificio  reconcilia- 
ti,  dicant  quo  sanguine  sint  redempti  ?  » 

Hactenus  et  hsresim  Eutjrchianam  ex  prsecipuo 
ilhus  expugnatore  di?o  Leone  Magno  plene  detectam 
perspeximus,  et  miram  hseresis  hujus  cum  ea  de^ua 
Nicetas  in  Explanatione  SymboH  loquebatur  simihtu- 
dinem  ;  quin  etiam  utrumque  iisdem  sensibus,  ptira- 
aibus,  ac  ?erbis  quoqne  usum  fuisse  in  propria  h»resi  q 
indicanda  collatione  facta  cogno?imus.  Progredien- 
dum  nunc  ad  id  quod  ab  initio  erat  propositum ;  ni- 
mirum  quod  beatus  noster  Nicetas  nequaquam  fete- 
rum  illorum  hsBreticorum  qui  Eutjchi  ?eluti  praelu- 
serunt  respexit  errorero,  licet  corum  error  cum  illo 
de  quo  Nicetas  plane  conveniat,  nec  verba  quoque 
desiderentur,  qusB  rei  unitatem  constituant,  quaeque 
profecto  clarissimo  etiam  Zabeo  fucum  fecerunt,  ut 
nihilomnino  de  Eutjrche  suspicatus,  praBcessorestan- 
tum  ilhus  ibidem  agnosceret  in  dissertationis  su» 
parte  altera,  num.  16 ;  sed  auod  reapse  de  Eutj- 
chiano  errore  locutus  fuerit  Nicetas,  et  quod  pro  «r- 
roneis  ilhs  hxretieis  ac  tnagistris  fallacix  m  Explarujh 
iion$  Symboli  memoratis,  Eutjches  ipse  ejusque 
sectatores  intelligendi  omnino  veniant :  guod  conje- 
turis  quidem  probaadum  suscipio,  non  enim  aliasup- 
petunt  alterius  geueris  argumeota ;  sed  coDJecturis, 
nifalior,  tanti  ponderis,  quibus  ?el  coDJUDCtim,  vel 
etiam  siDgiliatim  sumptis,  remprorsuscoufectumiri  q 
contidam. 

Ad  celebrem  dogmaticam  epistolam  sancti  Leonis 
Magni  ad  Flavianum  Gonstantinopolitanum  antistitem 
accedamus  oportet,  qufle  Eutychetis  errorem  tantis 
rationum  momentis  tantaque  auctoritatis  eteloquen- 
tife  ?i  ab  ipso  sui  exordio  jugula?it,  ut  nihil  ea  ro- 
bustius,  nihilvalidiusadversusiliamimpietatem  com- 
muni  totius  EcclesisB  plausu  judicaretur.  Ab  anno 
449,  quoeademepistola  prodiit,  Asturio  et  Protogene 
consulibus,  usque  ad  concilium  ChalcedoneDse,  ubi 
ceu  fidei  regnla  ex  ipso  Petri  ore  prolata  veDerabili- 
ter  accepta  fuit,  omues  tum  Orieotis  tum  Occideutis 
Ecclesias  per?agata,  ita  iD  ore  omDium  esse  ccepit, 
ut  Don  modo  eam  singuli  per  orbem  uni?ersum  epi- 
scopi  prae  oculis  semper  haberent,  sed  ut  eadem 
etiam  commuDitera  fidelibus,  ?elut  Symbolum^i, 
memorise  commendata  teneretur.  Praestat  super  hac 
re  luculentissimum  testimonium  afferre  BccIesisBGal- 
licanse,  quae  in  epistola  sjrnodica  ad  ipsum  di?nm  j. 
Leonem  missa,  et  inter  hujus  sancti  pontificis  Epi*  ^ 
ttoias  ordine  99,  capite  2,  ita  scribebat :  Quse  aposto- 
latus  Testri  scripta,  ita  ut  sjrmbolum  fidei,  quisquis 
redemptionis  sacramenta  non  negligit,tabuhscordis 
ascribit,  et  tenaci,  quo  ad  coDfuQoeDdos  h»reticorum 
errores  paratior  sit,  memoriae  commeDda?it. »  Quod 
itaque  de  Gallicaua  Ecclesia  testabaDtur  sjDodice 
coDgregati  episcopi  Galliarum,  hoc  de  caeteris  per  or- 
bem  Ecclesiis  jure  ceuseDdum  :  prsecipue  ?ero  cum 
certum  sit  iu  fidei  professioDibus  Dihil  aDtiquitus 
fuisse  frequentius,  quam  postgeueralia  coucilia  hujus 
quoque  epistol8B  doctriuam  profiteri,  que  iuter  di?ma 
etiam  officia  tempore  Ad?eDtus,  tum  m  S8  Romana 
Ecclesia.tuminatiis  Italifieet  Galliarumlocum  habuit, 
ut  erudite  admonent  Baiierinii  fratres  in  admonitione 
adhanceamdem  epistolam.  Quod  spectat  ad  hsBc  Ita- 
liae  superioris  loca,  exstat  epistola  ad  eumdem  san- 
ctum  Leonem  papam  Eusebu  episcopi  Mediolanensis 
aliorumqne  compro?inciaiium  episcoporumi  lAt^r 


MO 


Leonis  epistolas,  num.  97,  ubi  epistola  adFlaTianam 
beati  pontificis  summa  ?eneratione  suflcipitur»  ac  de- 
bitis  laudibus  celebratur.  Quod  ?ero  attinet  ad  Aqui- 
ieiensem  pro?inciam  Mediolanensi  conterminam,  ubi 
nos  degimus,  iidem  eruditi  fratres  Baileriniiindicant 
Sponsionem  episcoporum  pro?inciae  Aquileienau  ad 
Paulinum  patriarcham  anni  801,  a  de  Rubeis  in  No- 
numentis  Ecclesise  Aquiieiensis  allatam.  atque  e  ma- 
nuscripto  Vaticano  4322  erutam,  ubi  episcopi  pro- 
vinciales  profitebantur  cathoUcw  fidei  regulam  jmsta 
definitionem  eonciUiNicam,  etut  tomus  biati  deelarat 
papcB  Leoniis.  Licet  ?ero  sequioris  SBtatis  monnmen- 
tum  hoc  sit,minime  tamenambigendum  ex  primeeTa 
etiam  Aquileiensium  fluxisse  disciplina,  atque  ex  eo* 
dem  pristinffi  venerationis  fonte  ergahaDC  epistolam, 
quam  litterissuis  testatam  reHquerunt  Gailicani  pr«- 
sulus  ac  Mediolanenses,  quamque  plene  consimilra 
in  uni?er8a  Ecclesia  exstitisse,  et  rei  graTitaa,  et  ii- 
lorum  temporum  conditio,  et  ratio  ipsa  suadtt.  ^ 

Quid  igitur  ex  hac  dogmatica  di?i  L^onis  epistola 
ad  rem  nostram  ?  Gum  tanta  fuerit  er^a  epistolam 
hanc?eneratio  in  uni?erso  orbe  cathohcoabeo  tem- 
pore  quo  data  fuit,  ut  veluti  symbolum  fidei  ab  om- 
nibus  acciperetur,  nec  non  memoriter  teneretar;  obi 
hujus  celeberrimse  epistol»  sensus,  ubi  ejusdem  mo- 
menta  adversus  Eutjrchianum  errorem  adbibita,  obi 
verba  etiam,  ac  veiuti  ipsa  dicendi  ratio  in  alio  qoo- 

Siam  opere  deprehenduntur,  in  qoo  maxime  aut  de 
de  aliquo  modo  agatur,  aut,  quod  prscipoom,  est, 
ipsum  fideisjmbolumexplanetur,  commoneantnrqoe 
auditores  ne  se  abripi  sinant  ab  erroneis  heereiieis  et 
magistris  fallacias  contraria  docentibus ;  minime  do- 
bitandum,  illins  operis  auctorem  eumdem  respexisse 
Eutjchianum  errorem  quem  sanctus  pontifex  in  illa 
epistolaprofliga?it,  quamvisnec  Eutjrches  ibi,  neque 
Eutjrchiani  expresso  nomine  indiceDtur.  Ejosmodi 
porro  esse  Expianationem  Symboli  ad  competentes ; 
qufle  seoius  ?iaelicet  contineat  io  epistola  divi  Leonis 
expressos  ad?ersus  EutjchcUs  errorem,  qufle  mo- 
menta  referat  ab  eodem  adhibita,  que  verba  etiam 
ac  veluti  dicendi  rationem  exhibeat,  textus  ex  utra- 
que  lucubratione  ob  oculos  positi  in?ictissime,  ot 
arbitror  demonstrabunt. 

Sit  itaque  primum  sanctns  pontifex  Leo  in  eadem 
epistola  sua  ad  Flavianum,  quae  ordine  est  28,  capite 
4  :  «  Agit,  inquit  sanctus  pontifex,  utraque  formt 
cum  alteriuscommunione,quod  proprium  est ;  Verbo 
acilicet  operante  auod  Verbi  est,  et  carne  exseqnente 
quod  carnis  est.  Unum  horum  coruscat  miracolis, 
aliud  succumbit  injuriis...  Esurire,  sitire,  lassesoere, 
atque  dormire,  evidenter  humanum  est.  Sed  quinqoe 

panibus  quinque  millia  hominum  satiare supra 

dorsum  maris  plantis  non  subsidentibus  ambulare,  et 
elationesfluctuumincrepata  tempestate  conatemere; 
sioe  ambiguitate  divinum  est.  Sicut  ergo,  ot  molta 
pr8eteream,nonejusdem  natur»  est,  flere  miseratio- 
nis  affectu  amicum  mortuum,  et  eumdem,  remoto 
quatriduanae  aggere  sepulturse,  ad  ?ocis  imperiom 
excitare  redivivum ;  aut  in  ligno  pendere,  et  in  no- 
ctem  luce  conversa,  omnia  elementa  tremefacere; 
aut  clavis  transfixum  esse,  et  paradisi  portas  fidei  la- 
tronis  aperire  :  ita  dod  ejusdem  natur»  est  dicere: 
89  ^^0  et  Pater  unum  sumus ;  etdicere  :  Pater  major 
me  est.  Quamvis  enim  in  Domino  Jesu  Gliristo  Deiet 
hominis  una  persooa  sit ;  aliud  tameo  est,  unde  io 
utroque  communis  est  contumelia,  aliud  uode  com- 
muDis  est  gloria.  De  nostro  enim  illi  est  minor  Patre 
humanitas ;  de  Patre  illi  est  eequalis  cnm  Fatre  Di?i- 
nitas.  >  Uactenus  sanctus  Leo.  Ecce  nuncbeatumNi- 
cctam  in  Explanaiione  SymboH,  capite  4,  statim  post 
ea  verba  quse  superius  retulimus  ad  ostendendam 
pernicem  quse  ChristiaDse  fidei  imminebatex  errore 
quemilie  exagitabatin  erroneis  suis  kmreiids ;  etnon 
alio  prorsus  sensu  ac  sese  sanctus  pontifex  explica- 
bat  de  Eutjchetis  errore.  In  ipso  (Domino  Jesu  Ghri- 
sto),  ait  k>eatus  Nicetas,  ntrumque  existens ;  home» 
quod  videbatur ;  Deusi  quod  non  Tidd)atur.  Mando* 


*01 


P.  WJdDA  DIS8ERTATI0  IN  S.  NICBTAM.  —  GAP.  DU 


ioi 


cans  ot  homo  ;  et  pascens  quinque  milia  hominum 
qoinque  paoibus,  quia  Deus.  Dormiens  ut  homo  in 
nari,  sedvenUsetmariimperans,  quiaDeus.  Manus 
cruci  affi^ens  velut  homo ;  sed  paradisum  confitenti 
ae  latroni  tribuens,quia  Deus.  Mortem  postremo  sus- 
cipiens  deposito  ad  modicum  corpore,  ut  homo;  sed 
qaatriduanum  mortunm  de  sepulcro  suscitans,  quia 
Deas.  Utrumqoe  erffo  credendos  est  Ciiristus,  Deus 
et  homo ;  quia  sicot  homo  ex  passionibos  agnoscitor, 
ita  Deos  ex  divinis  operibos  manifestator.Habesergo 
nnde  respoas  magistros  fallaci».  »  Hactenos  etiam 
beatos  Nicetas. 

Jam  vero,  si  excipiator  stjli  proprietas,  qon  non 
eadem  est  in  otroque  scriptore;  nam  simplex  ac  ni- 
tida  in  Niceta,  gravis  ac  spiendida  in  L.eone  :  et  si 
excipiator  sermonis  qosdam  prolixitas  qoffi  in  textu 
divi  Leonis  apparet,  ntpote  qui  totos  erat  in  tota  illa 
epistola  ot  dogma  catholicom  assereret  de  vera  in 
Cnristo  homanitate,  et  adversom  Eotjrchetis  errorem 
coDTeUeret ;  dom  strictior  dicendi  ralio  Nicet»  con- 
Teniebat,  qoi  non  de  onico  illo  dogmate  sed  de  svm- 
bolo  universo  explanationem  competentihos  tradebat, 
et  talem  quidem  qofle  auribus  audientinm  facile  exci- 
peretur,  non  quae  legentium  oculis  subjiceretur  ;  ve- 
lati  epistola,  aot  alia  alterios  generis  locobratio, 
qoiampropterealon^oscolam,  obi  resor^eat,  esse 
non  dedecet :  si  haec  in  allatis  textibos  excipiator,  ex 
ipsa  stvli  vanetate,  et  ex  ipso  dicendi  genere  neces- 
saria  cuversitas ;  qois,  qoeeso,  non  videat,  sensos  in 
ntroqne  textu  esse  plane  conformes  in  dogmatis  ex- 
plicatione,  eadem  adhii>eri  momenta  ex  evangelica 
nistoria  petita  ad  confodiendom  errorem  dogmati  op- 
positom,  et  vertMietiamnonsemel,  ac  veloti  dicendi 
rationem  in  otroqoe  penitos  convenire  ?  Non  alia 
egent  minotiori  discussione  aliati  duo  textos,  qoos 
parallelos  non  improprie  dicam,  qoiqoe  reipsa  oti 
parallelos  satis  aperte  vei  intoentium  oculis  sese  pro- 
dunt,  ut  ex  iis  concludamus  t>eatum  Nicetam,  eum- 
dem  ac  divus  Leo  in  epistola  ad  Flavianum  respexisse 
Eutjchetis  errorem  in  sua  Exflanatione  Symboli  ad 
competentet, capiie  4,  atque  idcirco  pro  iilis  erroneis 
kxreticis,  pro  iWis  magutris  faltaeUe  quos  objurgat, 
Eutjchen  profecto  et  sectatores  illius  ipsum  quoque 
indicare  voluisse. 

Rem  non  pijgeat  nihilominus  etiam  ul>erius  illo- 
strare,  ac  validios  confirmare.  Eadem  quas  in  Niceta 
nostro  apparet  occurrendi  ratio  Eutjchiano  errori  ez 
dogmatica  epistola  sancti  L.eonis  pap»  ad  Flavianum, 
sive  ex  ipsius  sensu,  et  momentis  in  ea  allatis,atque 
ex  ipso  dicendi  modo,  et  pene  ex  verbis  illios,  uti 
vidimns;  eadem,  inquam,  in  aliis  ejusdem  aetatisPa- 
tribus  elucet,  de  quibus  non  est  controversia  quod 
Eutychianum  errorem  respexerint.  Quid  nempe  con- 
sequitur?  30^0^6  nimirum  vehementius  firmatur,  et 
communiter  tunc  Ecclesise  antistites  ex  fonte  illius 
dogmaticse  epistolse  hausisse  quse  fidelibus  traderent 
ad  fidemverae  in  Christo,  sicut  Divinitatis,  ita  et  hu- 
manitatis  confirmandam,  atque  ad  refellendum  ad- 
versumerrorem  :  et  plane  Eutvchetis  hseresim  esse 
de  qua  in  Explanatione  Symooli  monebat  Nicetas 
competentes  suos,  cum  eadem  loquendi  ratio  appa- 
reat,  quae  in  Leone  et  in  Niceta,  etiamin  aliis  Patri- 
bns,  quos  nullus  dubitat  aotffitatem  erroris  Eotyche- 
tis  atti^sse,aut  errorem  ipsum  proxime  subsecutos. 
Jam  igitur  videamus. 

Adest  inter  alios  sanctus  MaximusTaurinen8is,qui, 
Qt  ex  ejus  Vita  in  novissima  illius  Operum  Romana 
editione  concinnataapparet,anno  465  adhuc  eratin 
vivis  ;<^uiqueanno  45f  m  concilio  Mediolanensi  cum 
allis  episcopis  illius  provindae  subscripserat  epistolae 
sancti  Leonisad  Flavianum,  uti  constat  ex  sjnodica 
superius  citata  Eusebii  Mediolanensis  episcopi  ad 
eumdem  sanctum  pontificem,qu8o  exstat,  ot  dictom 
fuit,interistius  Epistolasordine  97.  Itaque  sanctus 
Maximus  in  sermone  37  dePaschatis  Soiemnitate  9, 
ex  eadem  novissima  editione  Romana  hsc  habet : 
f  Quis  dobitet  inefiTahiliter  eom  Filiom  Dei,  Filiom- 


A  qoe  esse  bominis,  qoi  potoit  et  mortem  perpeti,  et 
morte  devicta  semetipsomsoscitare  de  tomolo  ?Nam 
soscepta  carne  de  Virgine,  ne  quam  in  fide  nostrse 
confessionis  nebulam  pateremur,  toto  prfiedicationis 
susB  tempore  verum  se  revelabat  Deum,  perfectum 
ostendebatet  hominem.  Flebat  quippe,  ut  nostro  do- 
lore  moerens,  sed  ut  sua  viKute  potens  miseratus 
csecorum  tenebras,  huic  necdum  formatos  faciebat 
oculos,illi  reddebat  amissos ;  navigans  cum  discipu* 
lis  suis  sonmo  hominis  dormiebat  in  puppis ;  sed 
consciae  majestatis  imperio  insurgentium  fluctoom 
moles,  minacesqoe  ventos  serena  protinos  tranqoil- 
litate  compescoit.  Moritorom  se,  ot  temporalis  vitse 
homo  saepissime  testabatur,  sedut  »ternus  Deus,  re- 
fugo  in  corpora  vitali  spiritu,  ad  Incem  mortuos  re- 
dire  praecepit.  Ut  Filio  hominis  ingerebantor  convi- 
eia  blasphemantiom,sed  utignaramortalitasinosten- 
sam  credendi  disceret  veritatem,  quasi  unicum  Fi- 
iinm  suum  Paterailoquebatur  e  caelo.  »  Et  sermone 

3  102,  de  Verbis  Evangelii,  etc.,  ita  loquitur :  « In  hac 
lectione  simul  consideranda  est  in  uno  eodemque  Re- 
demptorenostrodisjunctaoperatio  Divinitatis  ethu- 
manitatis,atque  omnimodis  detestandus  error  Euty- 
chetis,  qui  unam  tantom  inChristo  dogmatizareprie- 
somit  operationem.  In  altemtra  enim  parte  vel  qoi 
solom  hominem  foisse  dixerit,gloriam  negabit  Gon- 
ditoris;  vel  qoi  solom  Deom,  negabitmisericordiam 
Redemptoris.  Nempe  qood  soper  torbam  miseretor 
Dominos,  ne  vel  inedia,  vel  longioris  vise  deficiat  la- 
bore,  noverimos  afTectom,  atque  compassionem  hu- 
mansB  fra^itatis :  quod  autem  de  septem  panibos, 
et  paocis  piscibos  satiavit  qoatoor  miilia  hominom, 
credimos  divinae  oposesse  virtotis.»  Homilia  vero49 
hsec  alia  habet : «  Uojusmodi  Dominus  pere^t  in  sua 
came  mjsterium,nt  sicot  Deos  esse  divinis  virtotibos 
creditor ;  ita  et  homo  esse,  infirmitatibos  dignosca- 
tor  homanis.Et  hinc  est  quod  Christus  ut  homo  eso- 
rit;  et  esorientes  pascit,  ot  Ueus.Hinc  qnod  fatigatur 
itinere,  et  claudis  virtutem  triboit  ambolandi.  Hinc 
qood  ocolos  soos  laxat  in  lacrjmas,  et  mirabiliter 
ccBcis  reformat  aspectom.  Hinc  qood  appropinqoante 

G  morte  tristator,  etmortoum  i^arum  suscitat  de  se- 
pulcro.Haecomnia,fratres,Gonditor  3 1  ac  Redemptor 
noster,  ut  Deus  et  homo  agit,  non  qua  taiis  illi  na- 
scendi  necessitas  fuit ;  sed  quia  tale  m  coslo,et  in  ter- 
ris  voluit  regnare  mjrsterium.  >  Haec  sanctus  Maxi- 
mus  Taurinensis  de  catholico  do^mate  veree  in  Christo, 
sicut  Divinitatis,  ita  et  humanitatis,  adversus  Buty- 
chianum  errorem;  et  penitus  ad  sensum,immo  veluti 
ad  verba  ipsa  tumdivipaps  Leonis,tum  beatinostri 
Nicetae. 

Post  Maximum  Taurinensem  audire  prflestat  etiam 
divum  Petrum  Chrysologum,  cujus  exstat  ceiebris 
ad  Eutjchen  ipsum  epistola,  inter  Epistolas  sancti 

Sapse  Leonis  ordine  25.  ad  initium  pertinens  anni 
49,  uti  animadvertunt  Ballerinii  fratres  in  admoni* 
tione  prsevia ;  in  qua  epistola  illum  monebat,  ut  his 
qux  a  beatissimo  papa  Romanas  civitatis  seriptasunt 
obedienter  attenderet:  quoniam  beatus  Petrus,qui  in 
propria  sedeetvivitet  prcesidetjprcBstatquaereniibus 
D  fideiveritatem,  Quamvis  vero  Chrysologi  obitus  post 
annum  454  difTerri  non  possit,  ut  monet  clarissimus 
abbas  Bacchinius  in  Observationibus  ad  Vitam  ejus- 
dem  abAgnello  in  suo  libro  Pontificali  nobisdatam; 
etiam  hoc  tam  brevi  tempore,  scilicet  biennii  circi- 
ter ;  ab  exorto  sibique  cognito  Eutychiano  errore, 
sanctissimus  Ravennatium  pontifex  oblata  occasione 
in  sermonibos  suis  iilom  insectari  non  destitit ;  et  ita 
qnidem,ut  manifesteappareaterrorem  illum  et  ipsis- 
met  coloribus  depinxisse^uibussanctus  Leo  ac  bea- 
tusnosterNicetas,  etsimih  etiam  dicendi  ratione,  ac 
momentis  quoque  ejusdem  ponderisejusdemquege- 
nerisconfutasse.  Sermone  21  ex  editione  Sebastiani 
Pauli  Augustffi  Vindelicorum  i758,in-folio,ita  aiebat: 
«  Etassumunt  eum  ut  erat  in  navi,  Quid  hoc?  Aliter 
est  Ghristus  in  coelo,  aliterhabeturChristusinnavi; 
aliter  in  majestate  PatriSyaliter  inhominishomilitate 


903  P.  BRAlDiE  DtSSERTATIO  IN  &.  NlCBTAM.  —  GAP.  0.  M4 

tentitQr ;  diier  coseterDus  Patri,  aliter  aetatum  no-|A  bus  quorum  nunc  nonnisi  fraj^enta  snpertant ; 

siraruoi  gradibus  cemitur  temporalig ;  aliter  nosirc' ' '-  -"* -•- " —  ^*'' —   ^ 

dormit  in  corpore,  aliter  in  sui  yigilat  tpirilus  san- 


sirarum  gradibus  cemitur  temporaiis ;  aliter  nosirol    maxime  vero  in  aliis  quibus  olim  tituia» ;  Contra 
At\nrr\\\.  in  rnmArA.  AlitAr  in  fiui  Tiirilai  iDiriius  san-^    Pkantanna ;  hoc  enim  appellabaturDomineab  ATito 


ctiiate. »  Sermone  58  hffic  habet :  «  Sepulturam  pa 
tiiur  (Christus),  ne  mortem  non  adiisse  ut  vinceret, 
sedsimulasse  ut  eluderet,  ab  impiis  jaciaretur...  Ei 
si  in  passione  nosirse  se  carnis  veram  probavit  ha- 
buissesubstantiam,  pertrium  dierum  Qguram  totam 
Trinitaiisresurgiiingloriam. »  Sermone  60  hfficalia 
legimus : «  Sepultom  dicis  (Ghristum)  ut  veram  car- 
nem  Ghristi,  mortemque  non  perfunctoriam  probet 
confestio  tepultura ;  mortem  suscepisse  et  vicisse ; 
intraasa  inferos  ei  rediiste,veni8se  in  jura  tartari,  ei 
iartari  jujra  toivisse^non  est  fragilitatysedpotesiat.» 
Sermone  denique  i44itascribii:  «lEcoe,  inquiti  oaN^ 
cijnes  in  uUro,  Proptor  reverentiam  dixitse  suffece- 
ra^ :  Conctptei ;  quod  exaggerat,  in  tdero,  quid  est  ? 
Ut  conceptus  esset  veritas,  non  figura ;  ut  pariut  es- 
teipropneiasi  noii  imago ;  ut  sicui  de  Deo  vero  Deus 


Eutychianiamut,  ucuieU^m  pkantatWHitisfrmdiMor 
Euiyches  ipse  ab  eodem  dicebatur.  Bn  iffiloran»- 
dam  Viennensis  priituiit,  proot  in  Bibliotheca  Vete« 
rum  Patrum  cura  Andreee  Gttllandii,  tomo  X,  pa|^. 
709  et  seauentibot ;  et  prtmnm  ex  eadem  dtata  «pi- 
tiola  ad  Gundobadnm  exoerpta,  qu»  teta  est  adver- 
tut  Eutvcluanam  errorem,  qaem  etiamim  &aeprmn* 
tatem  oiamat,  qum  adkMo  angmmUo  aetenditmr^  ot 
propterea  conira  eam  dimioandi  etiam  iBtaie  sQane- 
cessitatem  ostenderet.  «  Jam  porro,  inquit,  quoniaB 
iransacta  passio  dooet  homiaem  verum,  cmcHLtam 
doioribos^  iatronibus  comparatum,  confeciam  snp* 
plicio,  iomuiatum  eepulcro ;  per  hec  omnia  phaato* 
smatis  asterioribus  astompitcorporis  veriiae  contra* 
dicit.  »  Perffit  vero  sanctos  Avitut,  ei  Butjcbiaoti  er> 
roris  improbiiatem  tangens  aiqoe  pemiciem  ad  sen* 


verut  natot  est»sic  de  vero  concepUi  veritaa  homaai  g  som  prortos  tom  divi  Leonit  tam  beati  Nieei»,  ooat 


corporit  nateeretor.  In  ortu  Gliritii,  fratres,  humani 
corporis  imuria  tubiata  eti,  non  natura;  nec  ett 
creatura  deleia,  ted  cuipa  damnaia.  Ett  ergo  imTt<- 
tit,  qu«  Ghrittumaerium  corpu&atsompsiaaementi- 
tur;  nec  habuiste  carnem,  sed  hominem  aimulasse 
conflngit.  >  i^ffic  taactut  Petrut  Ghrytologut  in  Ser- 
monibus  tuis.  Qui  igitur  non  videat  Bot/chianom 
errorem  hicex||ret8om  ipaistimit  verbit  eimMlationie^ 

eiurm,  imaginie humeium  carnis  in  Ghrisio,qop  adhU 
ta  foerunta  divo  Leoae  in  iot  ex  eodem  soperio&alla- 
tis  iextibot;  qoaqoe  plenerespondentaliiflfNitolto«ui^ 
camatioiliiM,  atque  phantasticm,  ad  fallendae  hominum 
ocudo^/iu»  apud  32  Nicetam  occurruni?Qui  seqtte  non 
inteUigat  a  divo  Petro  Ghr^sologo  quaedam  hicaflerri, 
pro  opportunitate  oratioais,  ted  aaserendas  in  Ghristo 
operationet  homanas  a  divinis  disiinotat,  qo»  divos 
Leo  papa  in  epittola  adFlavianom  protolit,  et  t>eatut 
qooqoe  Nicetas  in  SymboU  Explauatione  recentoit  ? 


ttt^iot  hac  etiam  tuper  re  invicem  oontolimaa,  luec 
et  ipte  tobjongii.  c  Adhoc  com  omne  qaod  tpei  eit 
in  tolo  redemptionit  nottrtt  myoierio  collocemoa, 
nec  tiialiod  nottnimrevivitoere,q«iam33  Dominant 
necem  periaiitte :  falsom  est  q«od  toa  incamatione 
no8  talvaiy  si  ei  lioc  in  dohiiim  venit,  qaod  tolero»* 
dompro  oobit  in  came  susceperai. »  Qood  vero  ad 
preecipoom  texlam  Leoois  attinet,  parallehim  NicetB 
iextui  de  vera  in  Ghristo  sicot  Divinitate  ila  otiam 
kamanAiate,  et  ad  quem  retj^aittfB  aiebam  Patres 
illos  qoi  posi  Leonem  Botjchianismttm  insocoti  foe* 
roat,  oi  inde  adhoc  darius  elocescat  eUam  Nicetaaa 
Eotjohianom  prorsos  inteUexi&ae  erroroD,  eontra 
quem  ipsittentibot  ac  pene  vcrbit  ivit  tancii  papa 
Leonit ;  en  qoomodo  aete  explicat  etiam  sanGtes 
Avitos  :  «  Respiciendom  esi  hic,  qoantamEotychiani 
Bonosiacis  baraihro  profondiore  mergantur.  lUi 
Chrisio  Divioitaiis  honorem  iantommodo   adinEumi, 


Utaliqoid  prsettrea,  postdivom  Maximom  Tauri-  G  isti  et  corporit  veritatem.  PhoUnus  hominis  perao* 


nensem,etpost  divum  Petrum  Ghj^soLogum^  etiam 
ex  pr«ffulibu8  Gallican»  Ecclesiaa  aflieraaio8,quod  ad 
rem  nottxam  faciat,nonnullahicei  Fautio  Keien&i, 
atque  ex  tancto  Avito  episcopo  Yiennenti  addere  li- 
ceai.Fauati  qaidem,qui  pauIopostdamnaiumEutjr- 
chianum  errorem  Reiensem  sedem  contcendit,  nimi- 
rum  circa  annum  Ghristi  455  ;  Fausti  ea  suntqu» 
sequuntur,  utnoiant  Mattrini  Au^ustinianorum  Ope- 
rum  editores  ad  Bermonemi76mappendicibut  Au- 
gustinianis  relatum ;  coi  iitulus :  /n  Aseensione  DO' 
mini  /,  ubi  h«ec  astuia  ieguntur,  et  nimit  improprie 
tancto  flipponensium  episcopo  tuppotita,  qui  morte 
tua  jam  pndem  errorem  prfiecetserai  de  quo  hic  agi- 
tur.  Aii  itaque  Fattstut :  «  Ideoqoe  omnibns  modis 
detestanda  sunt  venena  Orientaas  erroris,  quiimpia 
novitate  preesumit  atserere  Filium  Dei  ac  Fiiium  ho- 
minis  unius  ease  naturss...  Nos  ergo  noverimus  du- 
plicem  in  Ghristogeminamquesubstantiam  ;  dePatre 


nam  not  adorare  deridet,  iiic  nebulam.  An  forte  htB« 
retici  hojot  iptiot  iliotionit  exordiom  ab  iptit  ia 
Chritto  tacrsB  nativitatitcrepo&diit  ordiontur,  acper* 
inde  faltom  erit,  quodjacuisinpannit,  <iuod  appa^ 
ruit  Magit,  quod  planxit  in  cunis?  Taoeo  reliqnoa  ia 
tuccidua  «tate  profectus,  quibus  divinam  pariier  ho- 
mananoqueniUuramcomplectens,  Iat8itudiiiem  refe- 
ctiopertulit,  contolatio  Iacr7ma8  effudit,  lux  dormivit« 
pamt  eauriit,  font  sitivii.  Taceo  planctuauUum  qaem 
soper  defonctum  Lazarum  habuit,  anieqoam  eliecta 
reausciiaadi  ottenderet  Deum  prtBmisiste  humana 
cooditionis  affectum.  >  Neque  hic,  oocatione  oblata, 
pnBiereundum  quod  de  Butjchianis  non  uno  m  looo 
aieniem  vidimusdivam  Leonem  ;qaod  veramnempe 
in  Ghristo  humanitatemneganies,  ipsam  verilaliekh 
cem  in  stuceptione  humana  mentitam  dicennt,  atque 
sub  mendacio  phant4umatis  latitantem;  quod  etiam 
Nicetas  noster  non  taouit  de  erroneis  kmretieie  tuit. 


coelettem,  de  matre  ierrenam.  Quam  utramque  in  j^  qoos  arniehaide  GhrittodicentesyMtAiionum/iiml 


ono  eodemque  Redemptore  suis  promptum  esttesti- 
moniis  expacare.  Quati  homo  dicebat,  Quia  Pater 
major  mfi  est ;  sed  idem  quasi  Deus  pronuntiabat, 
Ego  etPaterunumsumus^  Quasihomo  dicebat,  Tri-^ 
stis  est  animameausque  ad  mortem ;  sed  quasi  Oeus 
fiducialiter  loquebatur,  Potestatem  kabeo  ponendi 
animam  meam,  et  poteslatem  habeo  iterum  eumendi 
eam.Quasi  homo  in  cruce  pendebat ;  sed  quasi  Deus 
regnum  coBleste  donabat.  »  Hsbc  Faustus  Reiensis ; 
quem  ita  locutum  ad  sensum  divi  Leonis  Magni  in 
textu  relato  ex  epistpla  ad  Fiavianum  satis  elucet : 
licet  non  satis  orthodoxe  in  aliquoalio  dogmatesen- 
terit,  uti  constat ;  quod  tamen  ad  rem,  de  qua  nunc 
agimusy  non  pertinet 

Sanctus  vero  Avilus  oonnihil  Fausto  ffitate  poste- 
rior,  utpote  <]^ai  Viennensem  cathedram  obtinuit  sub 
finem  sfficuh  v,  Eutjcheiit  errorem  futiori  calamo 
perttrinxit  tum  in  epittola  3,  quffi  inscribitur: 
J)omno  Gundobado  regi,  ium  in  aUis  quoqtte  Operi- 


quod  mdebatur,  sed  ocuios  fefelleril  hominmn  :  ad 
quem  tentum  ita  et  Avitus  ipte  qoam  prffidare  scri* 
bebat : «  Quod  videte  ad  (^uantam8pectet  Divinitatit 
injuriam,  si  veritatis  ma£[ister,  qui  nobis  etiam  ver* 
borum  mendacia  interdicit,  ipae  factis  credator  po- 
tuisse  mentiri.  Procul  dubio  enim  mendacii  genos 
foret,  si  qood  ipse  non  fuerii,  se  credi  a  suis  velii» 
et  putaretur  factum  a  Ghristo,  quod  non  licet  facere 
Ghristiano.  »Hactentts  sancius  Avitut  in  epitiola  illa 
3,  ad  Gundobadum  re^m  :  qu»  autem  seqttuotor, 
non  ideo  addenda  judicavi  quia  aliquid  deetse  potem 
ad  sancii  Aviti  mentem  plene  in  rem  nottram  aste- 
quendam  respectu  Eutjchiani  errori&ab  eoexagitati 
eodem  etiam  modo  auo  urffebatur  a  divo  papa  Leo- 
ne ;  sed  quia  inde  adhuc  uoeriut  illius  teotentia  ex- 
pUcaiur,  et  quia  proprie  ex  fragmeniit  tumpta  tunt 
quffi  tupersuntlibrorum  ilUut  Gontra  Piiantatma,  id 
eti  contra  Eutjchianum  errorem.  Ait  itaque  ; «  Qm 
factus  est  ei  e»  semintDaviisecundum  oameim^  Attt- 


m 


P.  BRAtDiS  mSSERtATIO  IN  S.  NICfiTAM.  —  GAP.  III. 


roit  duplicem  plena  descriptione  naturam.  Unam  in  A 
qua  secandum  Diyinitatem  factor  est  omnium,  et  al- 
teram  in  qua  factus  est  ex  semine  DaTid  secundum 
carnem.  In  guarum  neutra  substantia  suspicio  potest 
phantasmatis  inveniri  :  quia  sicut  per  se  invisibilis 
erat  Dirinitas  quse  inclinabatur  e  coelo,  ita  de  David 
stirpe  descendens  nibii  ludificatorium  habere  potuit 
veritas  carnis  Christi :  qu8B  non  solum  usque  ad  Da- 
vid  per  proavos  suos,  sed  per  ipsum  David  usque  in 
Adam,  expressa  parentum  nominatione  resolvitur. 
Et  ideo  dicit  Apostolus»  esse  exsemine  Davidsecun- 
dum  carnem,  ut  eum  consubstantialem  exponeret 
matri,  de  qua  utique  sum[>sitet  mortem;  cnmphan- 
tasma  nec  nascii  nec  mori  possit,  sed  principium 
ejus  deludere,  34  *  finisaue  vanuisse  sit.  »Haec8an- 
ctns  Avitus  Yiennensisintragmentis,  etc.,  numeroi, 
ex  eodem  tomo  X  Bibliothecse  Gallandii  pag.  749. 

Jam  i^tur  concludendum,  Nicetam  nostrum  epis- 
copam  civitatis  Romatiance  a  Gennadiomemoratum, 
in  saa  S^boli  Explanatione^  capite  4,  ubi  catholicum  b 
dogma  tradit  competentibus  suis  vere  in  Christo,  sic- 
at  uiyinitaUs,  ita  etiam  humanitatis,  et  ubi  refellit 
erroneos  illos  hsereticos  et  magistros  falladx,  qui  non 
vere,  at  aiebat,  sed  putcUive  ineamatum  Christum  di- 
cebajit,  ideoquetn  phantasmate factam  Dominiincar- 
nationem^  quta  nonverefuerit  miod  videbaturfSedocU" 
tosfefellerit  hominum;  concluaendum,  inquam,  Nice- 
tam  hanc  non  respexisse  ad  hmreticos  ilios  veteres, 
qui  in  adinventionibus  et  phantasmatibus  suis  Eutj- 
chen  praBcesserunt,  sed  plane  Cutjchen  ipsum  ejus- 
<rae  sectatores  intendisse  ;etquia  errorem  illum  un- 
aeaaaque  exponit  eo  prorsus  modo  ipsisque  formis, 
qaiDus  eumdem  habemus  apud  divum  Leonem  Ma- 
gnam  in  tot  epistohs,  quas  dedit  ad  ipsum  profli- 
ffandam  tum  m  Oriente  unde  eruperat,  tum  in  Occi- 
dentis  partibus  ubi  sufiTragia  sibi  comparare  satage- 
bat ;  et  quia  eisdem  sensibus  ac  momentis^  immo  et 
pene  verbisatituridem  Nicetas  adversus  errorem  il- 
loni,  quibus  ipse  sanctus  pontifex  usus  fuit  in  cele-  q 
bri  dogmatica  suaepistola  adPIavianum,  quae  perto- 
tamcatholicumorbemdiffusa,  ceufidei  regula  ubique 
habita  fuitetiamanteCbalcedonense  generaleconci- 
liam,  abi  demum  Eutjchetis  error  supremum  ictum 
accepit ;  et  quia  prsBterea  eadem  ipsa  quae  in  Niceta 
apparet  occurrendi  ratio  gliscenti  errori  ex  epistola 
ilia  ad  Flavianum,  sive  ex  ejusdem  sensibus  ac  mo- 
mentis  ac  pene  etiam  verbis,  elucet  etiam  communi- 
ter  in  Patnbus  vel  Eutjchi  coaevis,  vel  qui  non  ita 
loDgeposteumdem  floruerunt,  dequibasconstat  quod 
Entycnianum  reapse  errorem  insecuti  fuerunt. 

Quidnuncigitur  posttam  prolixam  disquisitionem 
de  Tero  ac  proprio  Eutychiano  errore  a  Niceta  nos- 
tro  in  sua  SymboH  Explanatione  exagitato?  Inde  ni- 
mirum  sequitur,  quod  Eutrchiano  errore  anterior 
esse  nequeat  Nicetas  hic  Exclanationis  Svmboli  au 
ctor.  Quod  si  Eutjchiano  errore  anterior  Nicetas  hic 
esse  non  potest,  jam  inde  liquet,  Romatianae  civitatis 
episcopnmNiceamceu  Nicetama  Gennadio  memora-  d 
tnm  ;  ^  Explanationis  Symboli  auctorem,  non  esse 
Niceam  seu  Nicetam  illum  Dacum  sancti  Paulini  No- 
lani  episcopi  amicum,  ejusdemguelaudibuscelebra- 
tmn;  qu8B  est  hujus  tertii  capitis  propositio,  quam 
adTersus  opinionem  clarissimi  Zabei  sustinendam  sus- 
cepi :  nam  Nicetas  ille  Dacus  Paulini  Nolani  amicus 
einsdemque  laudibus  celebratus,  procul  dubio  ante- 
nor  fait  Eutjchiano  errore,  qui  nonnisi  Niceta  Daco 
iam  pridem  vitafunctoprimumerupit.  Ab  Eutjchiano 
itaque  errore  descendendum  nunc  est  ad  hujus  Nice- 
t£B  Dad  Paulino  Nolano  amicitia  conjuncti  diligen- 
ter  inqnirendam  aetatem ;  quodabinitio  capitis  hujus 
secnndo  loco  mihi  erat  propositum,  et  quod  unum 
restat  ad  rem  conflciendam  de  qua   modo  agimus. 

Nicetas  itaqueDacus  ampliusin  vivisnon  eratcnm 
Entjchiana  hoeresis  ortum  habuit.  Hseresis  namque 
hfiec  abEutyche  archimandrita, et  jamsene,  utipatet 
ex  plaribus'  locis  Epistolarum  sancti  Leonis  Magni, 
ortom  in  Oriente  habuit  circa  annum  Domini  448. 
Patrcl.  LII. 


906 

Eodem  enim  annoin  concessu  episcoporum  et  abba- 
tum  habito  Constantinopoli  ab  illius  regiae  urbis  epi- 
scopo  Flavianoi  Eutjches  primumaccusatas  fuit  novi- 
illius  dogmatis,  quod  ipse  permonasterialibro  edito 
disseminabat,  ab  Eusebio  Dorjlaei  episcopo,  illius  an- 
tea  amico,  a  quo  etiam  frustra  monitus  fuerat;  35 
et  Eutjches  erroris  convictus,  et  in  errore  contumax 
damnatus  fuit,  ac  sacerdotii  honore  privatus.  Anno 
inse(}uenti  449,  sanctus  Leo  papa  celebrem  illam  ad 
Flavianumepistolam  deditcontra  Eutjcbianum  erro- 
rem,  quatam  perspicuecathoiicum  dogma  de  incar- 
natione  Domini,  et  de  duabus  in  Christo  naturis  os- 
tendit,  et  errorem  ipsum  Eutjchetis  tam  strenue 
profligavit.  Anno  demum  45i ,  celebratum  fuit  Chal- 
cedonense  concilium  oecumenicum,  in  quo.  rescissis 
omnibus  quae  in  latrocinio  Ephesino  per  violentiam 
et  fraudem  ab  Eutychetis  asseclis  ac  patronis  acta 
fuerant,  epistola  illa  sancti  Leonis  papae  ad  Flavia- 
num,  jam  peruniversum  orbem  diffusa,  et  undique 
venerabiliter  accepta,  ac  velati  Symbolum  fidei  aa- 
bita  contra  Eutjcbianum  errorem,  quasi  ex  ipsius 
Petri  ore  prolata  a  Patribus  acclamata  fuit. 
De  Nicetae  Daci  emortuali  anno  nihil  quidem   ex. 

Sloratum  habemus  :  sed  Nicetas  Dacus  procul  dubio 
oruit  fletate  Paulini  Nolani,  cujus  etiam  amicissi- 
mus  erat,  et  ad  quem  invisendum  o  Dacia  Nolam  se 
bis  contulerat,  utex  ejusdem  Panlini  scriptis  constat. 
Porro  Paulinus  Nblanus  ad  superos  evolavit  anno 
431,  aetrtis  suae  78,  cum  presbjter  Nolse  faisset  ante 
episcopatum  plures  annos,  et  ad  episcopalem  eam 
sedem  assumptus  esset  anno  circiter  409,  uti  ab  eru- 
ditis  ejus  Operum  editoribus  observatum  fuit.  Nice- 
tam  hunc  Dacum  natu  Paulino  majorem  fuisse,  ex 
pluribus,  Paulini  ipsius  de  eodem  focutionibus  non 
immerito  conjicimus.  Siquidem  eiparentem  eura,  et 
nuiQistrum  passim  appellat,  et  se  non  modo  prs  hu- 
militate  pauperem  et  tnsipientem,  sed  etiam  ulius  re- 
spectn  parvuitftn,  poemate  xxvi  de  sancto  Felice,  Na- 
tal.  9,  quod  edidit  in  secundo  Nicetae  adventu  No- 
lam  circa  annum  402,  cum  Paulinus  tunc  ageret 
aetatis  annum  circiter  49.  Idipsum  vero  alia  sunt 
quse  luculentius  adhuc  evincunt. 

Ante  annos  quatuor,  nimirum  anno  398,  primum 
Nolam  advenerat  Nicetas,  cumPaulinus  annum  age- 
ret  45.  Exstat  Pauiini  poema,  num.  17,  ad  Nicetam 
redeiintemin  Daciam,  de  quo  superiore  capite  plura ; 
quod  ad  reditum,  ex  primo  ejus  adventu,  non  exse- 
cando,  eruditi  spectare  censent.  In  hoc  poemate  per- 
sequitur  Paulinus  fusiori  stvlo  Nicet®  laudes,  qusein 
eo  maxime  sitae  erant,  quod  Bessorum  gentes,  et  Ge- 
tas,  et  Scjthas,  et  utramque  Daciam,  Kipensem  sd- 
licet  atque  Mediterraneam,  ipse  primus  ad  caulas 
Domini  adduxisset,  quoque  illarumgentium  efferata- 
rum  mores  ad  mite  Christianorum  ingeniam  con- 
vertisset.  Prsestat  jam  ipsum  audire. 

0  quibasiara  tanc  resonabit  illa 
Gaadiifl  tellas,  abi  ta  rigentes. 
Edoces  Christo  fera  coUa  miti 

Sabdere  gentes ! 
Qaaqae  Ri|)>nflBi8  Boreas  in  oris 
AlUgatdensis  flavios  prainis, 
Hic  gela  menles  ngidas  sapemo 

Igne  resoivis. 
Nam  simai  terris  animisqae  dnri 
Etsaa  Bessi  nive  dariores, 
Nanc  oves  facti  dace  te  gregantor 

Pacis  in  aalam. 
Qaasqae  cervices  dare    servitati 
Semper  a  bello  indomiU  negarant, 
Nonc  jago  veri  Domini  sabactas 

Stemere  gaadent... 
0  vices  remm  I  l)ene  versa  forma  t 
Invii  montes  prias,  et  emanti, 
Nanc  tegant  versos  monachis  latrones 

Pacis  alamnos.... 
Mos  abi  qoondam  fnerat  feraram, 
Nonc  U}i  ntas  viget  angeloram  : 
£t  latet  jastas,  qaibas  ipse  latro 

Yixit  inantns... 


M1 


P.  BhAlDitl  WSSBRtATIO  IK  S.  MCBf  Alt.  -  CAl».  W. 


Mft 


Bufe,  MleeU,  bone  Mnre  Chrifti 

?iirtibi  donat  lapidei  in  astra 
ertare»  et  yifiaeaera  templa  laiit 
jBdifioare.*. 
Te  patrem  dicit  plan  tota  Borra ; 
3Q  Ad  taoa  fatas  Scytb^  mltigatwr, 
St  eoidiscorsfera  te  magistro 

Pectora  ponit. 
Et  GetfB  camuit,  et  oterqoe  Daeus. 

Sai  eolit  terr»  medio,  vel  ille 
ifitis  malto  boTO  pileatos 

Acooia  ripn... 
Orms  in  muta  regione  per  te 
Barbari  discont  resonare  Gbristnm 
Ck>rde  Romano,  pladdamque  castl 

Vivere  pacem. 
Ste  tno  miUs  lopns  es t  OTili, 
Pasdtar  ooneors  Titnlos  leonf» 
Panros  extraoto  traeibas  eafemis. 

Aspiee  iadit. 

Patet  ex  his  qoanti  mtritt  yir  fotrii  NiettM  iUt 
Daeus,  de  quo  tanta  canit  liio  PauliDoe,  Patet  intu* 
per  quanta  jam  tuno,  anno  scilicet  398*  cum  Pauli- 
nus  annumageret  45,  nrmtiterit  Nicetai  regionibus 
iDia.  quoipsiut  oura  a  barbarie  refoeat»,  adeo  in 
Chrisuana  institutione  ao  cultu  profecerant,  ut  nihil 
pene  aliis  jamdiu  eioulUs  Ghrietianorum  regionibut 
UiTiderent.  Si  ibi  mmackorum  cGBtut  in  mtmHkuM,  u 
tolitariorum  cellule  tnatiirti,  ti  ubique  rUu$ang$Uh 
rtAin/profecto jam  ubique  tunc  temporit  oonstituta 
eensenda  ett  Christiana  religio  per  Nieeta  apotiola- 
tum  in  Dacia  Barbara  trant  Danubiam  potita  et iam 
ubique  tacra  «det  odificattt,  ubique  tacerdotet  atque 
ministri  illius  opera  ibidem  instituti ;  adeo  ut  abtque 
ullo  noTi  iliiut  gregit  detrimento  potuerit  ipte  lon- 
gtm  tuscipere  peregrinationem»  eamque  non  multo 
pott  aflgredi  iterato,  ut  Paulinum  infiteret.  et  tan- 
ctiFelicisNolani  tepulcrum  Toneraretur.  Ad  hacTe* 
ro,  et  qoidem  tam  magna,  obtinenda  in  regionibut 
illis,  et  ierrarum  ampiitudiDe,  et  populorum  fre- 
quentia,  et  climatitasperitate,  et  morum  feritate»  et 
locorum  intuetudine  difficillimis,quit  non  fidet  ma« 
ximam  jamtuncsusTitaepartem  impendere  Nicetam 
debuitte?  Tunc  igiturcum  Paulinut  in  primo  Nicetfe 
adTontu  quadragesimom  qointom  annom  affebat, 
recte  conjicimos  natu  majorem  Nioetam  iptum  fuiste, 
qui  tantit  iam  indaruerat  apottolatut  meritit  apod 
barbarat  illat  gentet. 

Et  Paulinus  quidem  ipte  inooitnen  obteore  in  •«• 
dem  carmine  miyorem  hotpitit  etamicisiii  Atalein» 
cum  illum,  pro  totlaboribut  ao  meritit,  ad  ooelettit 
regni  mercedem  poetioo  more  Toloti  comitatut»  eum* 
dem  poni^  spectato  haod  dubieordinario  Titee  eorto, 
morte  seiptom  pneeetturum,  indeqoe  tibi  opem  a 
Deo  precaturum,  illiut  intoito  amieitis»  qo»  noUa 
yi  rompi  yalet.  Ita  namqoe  pergit : 

Has  opes  condens  Oomiae  pereaaL 
His  sacram  Incris  cumvlaat  UUnto«< 
Andies,  Intra  Domini  peftnntt 

Gandia  Isetus. 
His,  preeor«  cnm  te 
Ceperit  fretmm  nnmeroaa  e«to 
In  cboris,  et  nos  pietateehari. 

Pectoris  abde. 
Nam  Deo  grates,  qoed  atMie  lanto 
Nos  tibi  adstrinxit  per  optrta  riaela» 
Vis  nt  intemam  Taltal  ealsatm 

Rumpere  nuUa. 

Cum  igitur  Paulinot  Nolannt  obierit,  oli  topjPi  in- 
nuimus,  anno431,  etduobosanDisoctuagenariomi- 
nor,  Don  ieW  sane  conjectura  ioferimus  ex  diotis, 
taltem  decennio  aoie,  nimirum  ciroa  annum  Cbritti 
420,  ad  superos  eTocatum  fuiste  Nicetam  pacum  ; 
etiamsidemusad  octuageDariam  ipsuaperTenisse®ta- 
tem,  qus  tamen  non  ita  facile  admittenda  ridetur  in 
apostolico  Tiro  tantarum  gentium  patre,  innumeris- 
que  laboribus,  necnon  et  longis  itineribus  ferotimili- 
terfracto.  Porro  cum  eetat  NicetseDaci  nontesepro- 


Atenderitnltraannum420,  cum  nempe  Eotrchiant 
hflsresis  ab  ortu  suo  trlginta  prope  annls  adhoc  di« 
siaret ;  cumque  Eutjchrana  hsBrests,  a  Nicea  tea  Ni- 
ceta  episcopo  ciTitatls  Romati^n»  a  Gennadlo  me- 
morato.  in  SymMi  Explanatiom  tam  aperte,  ntl  ti- 
dhnus»  innuatur,  immo  etlam  37  impogoetur ;  oec- 
non  et  iisdem  sensibus  acmomentis.  quln  etiamipsis 
pene  Terbisimpugnetur,  quibusadiTo  Leonelfagno 
tanta  auctoriiatis  et  eloquenti»  ri  impugnata  ac  pe- 
nitus  prosirata  fbitinsuaadFIaTianumepittolit,  ooa 
ad  anoum  speciat449,  quibusqueeiiameademette- 
queoii  feiaie  communiier  impeiebatur  ab  ecdetias 
prfiBsqlibus,  penes  quos  Leonis  eplstola  ceu  fidei  re- 

Sula  Tenerabiliier  habebatur ;  hinc  propterea  (confl- 
enter  dicam)  liquei,  Nicetam  Dacum  minime  aucto- 
rem  me  opuscun  EgtUmationis  SymbQli  ad  oompe- 
tenUi,  ac  proinde  Romaiians  ciTiiatis  epltcopom 
Niceam  teu  Niceiam  a  Gennadio  memoratum,  non 
esse  Nicearo  seu  Niceiam  illumDacumtanctiPautini 
n  Nolanl  episcopi  amicum,  ejutdemque  laudibut  cele« 
'^  braium  ;  quee  erat  hujus  ieriii  capltis  propoaitio. 
Unam  bic  tamen  et  alieram,  antequam  nro^^^dia- 
mur,  pravenire  difficultatem  juTat,  quce  objici  not- 
sent,  quasque  atic<\jus  foriasse  momenti  adTertua  nac- 
tenut  dicta  cuipiam  Tideaniur.  Bsio  ita^ue  prima. 
Sint  quidem  Teluii  paralleli,  dixerit  ahqoitj  allati 
duo  iextus  ex  sancto  Leone  Magno,  atque  ex  beato 
Niceta,  UQde  proposliioni  nostrs  pondus  ao  robnr ; 
ita  ut  e  duobus  hlsce  scriptoribus  alter  ab  altero  ten- 
sus  acceperit  aiqoemomentai  necnon  et  Terba  ipsa 
ad  impugnandum  errorem,contraquem  ambo  dimi- 
cabant ;  auis  tamencertos  nos  reddil  beatum  Nlcetam 
ex  epistola  sancti  Leonis  Maffnl  ad  FtaTianum  hau* 
sisse  quse  scripsit  insua  SymooHEo^ianadone,  ca^it 
4,  adversus  erroneoi  illos  Aan*t/tcof  quos  appeUat.  uti 
nos  probare  conati  sumus ;  et  non  potiut  sanctom 
ipsum  Leonem  Magnum  sensus  suos  tumptitse  ex 
preexistenti  opusculo  beati  Nicetse ;  qui  propterea, 
et  reapse  fnerit  episcopus  ille  Uacus  sanctt  Paolim 
Nolani  amicus  eodemque  etiam  seiate  proTOc  tior»et  id- 
eirco  non  Bu^chen,  sed  Toieres  BotTchetit  antaees« 
P  soresatque  magl^ttros.  uti  fert  sententia  claristimi 
^  Zabei,  ipse  exagiiaTertt  Terbis  illis  e  Sumbolt  JEcpJa- 
noltone  relaiis ;  quibus  postea  sanctus  Leo  tatia  ac- 
commode  usus  fuerit  aa  eumdem  Teterum  haspetieo- 
rum  confodiendum  errorem,  at^te  tua  In  Butjcht 
rediTlTum  ?  Bulc  iamen  dinicultati  non  ineongmeoc- 
curram,  si  dlcam  primo  certum  esse  sanctum  Leo- 
nem  MagoumBut^chetiserrorem,impuj^a8t6  in  taa 
ad  FlaTianum  episiola ;  et  certum  panter  etse  Nice- 
t»  nostri  seDsus,  momeniai  ac  Ttrba  prope  ipsa  pe- 
nitus  coDTenire  cum  divl  Leonis  sensibus,  momentts, 
ac  pene  etiam  Terbls,tumioiIla  episioIa.tum  inaliii 
locis,  ubi  Gutychianum  erroremexponit,  et  ubieom- 
dem  coDTellit,  uil  iam  fusius  ostensom  fuit.  Nnllom 
ittque  dublum,  et  Nicetam  eumdem  cum  dlTO  Leone 
respexisse  Eutychianuni  errorem»  quem  tam  perfede 
cum  IHo  exprfmU  atque  conTclIit ;  ac  proptarea  non 
diTum  Leonas)  ex  Niceta,  sed  Nlcetam  tompaitse 
D  qu»  scripsit  e:^  oIto  Leone,  qui  oomium  primut  in 
Occidente  Butychianom  errorem»  ttatim  ab  orUi  illiot 
ex  Gu^ehe  itm  sene,  impeilTit  atqoe  confodit  Oi- 
caod  tecundOi  nonitaflicileexistimandumetaediTom 
Leonen:!  Tcluti  ad  Terbummutuatum  fuisseexalienis 
lucubrationibusi  qua  ipse  in  illa  sua  ad  FlaTiaBum 
eplstoU  exararet;  non  enimalihi  io  alUt  diTi  Leonis 
scriptis  exemplum  hujusmodi  inTcnitur.E  contrario 
Tcro  Nicetam,  qulsquls  Interim  ille  merit  post  illom 
Daoum  de  quo  egimus,  optime  sibi  et  materist  qoam 
tradebat  consululsse,  ti  aicamus  ex  epistola  Roauni 
pQntiflcis  ad  FlaTianum  pene  ad  ferbum  sumpsitse 
quoi  tulit  ad  impugnandum  errorem,  ^uem  compe- 
t^tet  auos  prsecaTere  docebat :  ea  enim  erat  epi- 
stold  qosB  in  toio  Christiano  orbe  notissimaeaset  at; 
que  ceiebraiissima  et  in  EcdesiauniTersa  Teloti  fidei 
regula  baberetur  in  tradendo  3Sti^^^^^i^  ^* 
sterio,  uti  Jam  Tidlmut. 


M# 


P.  BRAID^E  DMSEBTATIO  tH  8.  NlCEtAftt.  -  CAP.  fli. 


U6 


Praterea  maluerit  fortassse  sanctas  Leo  et  gensibtia  A 
et  momentis,  et  iisdem  etiam  pene  Terbis  ati,  qaibos 
aoterior  scriptor  usus  fuisset,  ad  dafma  coimtman- 
dom  quod  in  sua  illa  epistola  defeDoebat ;  numquid 
scriptoris  bujus  nomen  sanctus  pontifex  siluisset  ? 
Minime  sane ;  sua  enim  intereat  Cbristiano  orbi 
ostendere  Patrum  doctrinam  eam  esse  quam  ipsede 
incarnationismjsterio  in  illa  epistola  tradebat,  eta 
Patmm  traditione  longe  abborrere  Eutjcbetis  fig- 
mentom  quod  ibidem  confutabat :  id^oque  ejus  erat 
indicare  nomina  eorum,  quorum  aoctrinam  ac  verba 
pene  ipsa  referebat.  Siluerit  tamen  in  illius  epistolffi 
textu  Nicetae  nomen  sanctus  pontifez,  ne  solius  Nioe* 
tffi  mentionem  faceret  in  re  de  qua  orat  aut  plurium 
meminisse,  ut  traditio  appareret,  aut  certe  nulliui ; 
numqutd  in  sjllabo  testimoniorum,  quem  sanctui 
ipse  pontifex  post  conciliabulum  fiphesium  et  ante 
Qialcedonense  coocilium  per  le£[atosin  Orientemmi- 
sit,ut  doctrinam  sun  ad  Flayanium  epistol»  Latino- 
rum  ac  Grsecorum  Patrum  doctrin»  oobffirentem  B 
oitenderet ;  quemque  postea  auctiorem  ad  Leonem 
etiam  Augustum  transmisitcumsuapeculiari  epistola 
ad  ipsum  data,  qu&s  est  ordine  165,  ne  fides  catbolica 
in  eodem  Chalcedonensi  firmata,  Marciano  impera* 
tore  ac  fidei  defensore  defuncto,  ex  no^is  bffiretico* 
rum  mo]itionibus  periculum  pateretur :  numquid^in- 
qoam,  in  hoc  sjllabo  omisisset  Nicetffi  textum  tam 
pneclarum  tamque  perspicoum,  immo  omnibua 
aliis  aperte  dixermi.  clariorem,  inserere,  uttraditio* 
nem  Patrum  ostenderet,  si  Yere  illa  ad  FlaTianum 
epistola  hoc  Nicet»  textu  profecisset?  Adeantur  te- 
stimonia  illa  Patrum  qu»  sanctus  pontifex  collegit^ 
qoaeqoe  ioeditionibus  conciliorum  legi  poisunt  actio- 
06  seeondaconcilii  Gbalcedonensiapostepistolamiad 
PlaTianom,  necnon  etiam  fosiora  post  afiam  jamci- 
tatam  ad  Leonem  Au|[ustum  epistolam  in  editione 
Operum  sancU  pontificis  fratrum  Balleriniorom  ;quo- 
raiD  etiam  super  hisce  testimooiis  legi  possuot  ad- 
monitiones  prffiTias  ad  hanc  eamdem  epistolam  atoue  q 
ad  prsBcedentem  28,  ad  FlaTaniom.  lo  bac  porroTe- 
sUmoniorum  serie,  multa  ex  Hilario,  Ambrosio,  A«« 
ffostiao  inter  Latinos  ;  multa  etiam  ex  Atbanaaio, 
Ghrrsostomoi  Nazianzeno,  Basilio,  Theopbilo  atqoe 
Cjrulo  Alexaodrinis  inter  Grsecos  Patrei  coUecta  ti- 
debimosa  saocto  pootifice,  atqoe  eo  Qot  colIe€te,ot 
omnibus  esset  perspectum  v§nirabUium  Palrum  pr»> 
dicaiianibus  not  concordare^  it  non  aliud  no$  prmdi' 
eart  quam  quod  sonelt  Fatrei  nosiri  toto  arb$  doono- 
runit  nu  quemqmm.  o^  illis^  niii  $olo$  impio$  hmr$ti- 
CQ$  di$crepar$ ;  oti  in  eadem  ad  Leonem  Aofostom 
epistola,  capife  iO,  idem  saoctos  pootifex  profiteba- 
tar.  Testimonlum  profecto  Nicetsi  nostri  inter  hsse 
testimonia  Patrum  minime  omisissetsanctosLeo^  si 
tuiic  hoc  quoque  tesUmooiom  exstitisset,  moltoqoe 
minos  si  ipse  eodem  io  sua  ad  FiaTaoium  episiola 
osos  foisset.  Non  itaqoe  saoctos  Leo  ex  oposeolo  to- 
tostiori  sancti  Nicetn,  atqoe  ex  illios  diotit  qoffi  es- 
sentcontra  Eutjchetis  antecessores  atqoe  magistros;  r^ 
sed  sanctosNicetas  exepistoIasaoctiLeoois,  etstnsma 
etmomenta,  etpeneetiam  Terbasompsit  aaeomdem 
qaem  saoctos  Leo  EutjcheUs  ipsiusconTellendom 
errerem.  Ipse  propterea  saoctus  ponUfex,  qui  nikak 
oamino  Niceta  nostri  retulit  in  tesUmomis  Patrom 
qosB  collegit  ad  propriffi  doctrintt  confirmationem  ; 
ipse  est  qui  Tsre  cer(of  no$  reddit,  et  nihU  se  ex  Ni- 
ceta  Dacorum  episcopo  sanoUque  Paulini  Nolani 
amico  sumpisse  io  epistoia  ad  FlaTianom,  et  Nieetam 
poUos  aliom  Daco  posteriorem  ex  illa  soa  epistela 
profecisse,  ot  doyma  39  catholioom  soismet  sttisb- 
bos  ac  peoe  Torbis  tutissime  traderet  inTictiNimeque 
defenderet. 

Ne^ue  aliouis  addat  fortasse,  deboisse  saltem  Ni- 
cetam  dlTi  Leoois  epistol»  meoUonem  facere  in* 
ExpiancUione  soa,  si  Tereax  eadem  epistolasompsis* 
setquffi  dixit  adrersosillos,  quos  ipse  appellat  trr^ 
neoe  Amreiicoe.  SyatoZi  oam4|ue£aP]iian«liobeaU  nos- 
tnNIcetn  ad  compeUntee,  ejus  est  iodolis  coocio, 


tom  ex  natora  soa,  tom  raUone  aoditorum  eempeten^ 
Uom  qoibos  habita  foit,  qoffi  simplioem  doctrinffi  ea* 
positionem  ao  eUam  illostraUooem  admittat,  joxta 
ordioem  arUculorom  qoibos  Sjmbolom  constat,^n 
plla  deboerit  alicojos  operis  seo  neminis  allegatione 
infarciri,  excepto  codice  saerarom  litterarom,  eojos 
Sjmbolom  apostoioromio  prffioipois  fideirebusquod- 
dam  est  Teluti  breTiarium,  ot  Patrea  omnes  loooon* 
tor,  et  ex  commuoi  seoso  Patrom  ipse  qoeqoe  Nioe« 
tas  Emplanaiionie  ejosdem  eapite  15.  Non  i^rtebat 
itaque  competentium  mentem  ({uodammodo  fatigare 
alicigus  nominis  seu  luoubraUonis  indieaUone,  qoi- 
bus  sat  erat  diTioa  oracola  sim[)lioiter  intelligere,  et 
ETangelii  in  hane  rem  tesUmonia,  ot  oatholieam  to* 
ritatem  asseqoereotor,  seqoemeUpsos  ab  hffireUoe* 
rom  insidiis  totos  redderent  Qooad  alios  Tsre  qoi 
Nicetffi  Ewplanaiionem  lectori  esseot,  qoid  opos  erat 
iodicaUooe  bojus  loci  ex  epistola  diTi  pap«  Leoois 
ad  FlaTiaoum,  si,  ut  dietum  fuit,  epistoia  bsse  or» 
bem  uniTcrsum  perTagata,  ot  regula  fidei  apnd  ea^ 
tholicos  omnes  habebatur,  et  in  omnium  ore  tunc 
temporis  posita  erat  t  SemeUpsos  igitor  saUs  se  pro« 
debant  apod  catholioos  diTi  Leoois  seosos  ex  epistola 
ad  FlaTiaoom,  obicom(|oe  eoooUarentor,  quio  esset 
oeeesse  auctorem  propno  nomine  indieare.  Aeoedit, 
qood  tota  diTiLeoois  papffiexepistoIaadFlaTianom 
iilios  lod  aoetoritas,  tota  ex  ETangelicffi  historiffi  fa^ 
oUs  ae  texUbos  eonstat,  goffi  ab  eo  aiferootar,  et 
oooferuotor  simol,  ad  doplicem  io  Ckristo  natoram 
astrocndam,  et  ad  diTsrsas  disUngoeodas  in  eodem 
pro  otriosqoe  oator»  differentia  operaUones.  Minos 
iffitor  neeesse  erat  ot  diTi  Leoois  menUo  fleret  apad 
Nieetam,  qoaodo  non  tam  diTi  Leonis  aootoritas, 
qaam  aoctoritas  oTangelioa  a  diTO  Leone  prolata,  et 
a  Nieeta  in  soom  sermonem  assampta  rem  contra 
Eotjchen  oonficiebat.  Demom  sanctos  ipse  Lee,  qoi 
cootra  EotjcbeUs  blasphemias  oelebrem  illam  ad 
FlaTianum  epistolam  ooncionaTit,  quiquesoperioroai 
Patrom  fidem  in  eadem  se  prodicare  gloriabator, 
qoemoam  ex  Patribos  ibidem  peeoliariter  nomina« 
Tit,  lieet  eorum  tesUraonia  a  se  data  opera  colleeta, 
poblidqae  joris  faeta  otjam  Tidimos,  pro  oeolis  ha« 
beret,  et  lieet  ex  eorom  sensibos,eoromaue  ex  ETan- 

gslio  peUUs  argomentis  io  eadem  epistola  procolda^ 
io  profedsset  ? 

Sedjamadalterara  difflcoltatem  gradom  faetaosas 
oportet,  qoffi  majeris  fbrtssss  pooderis  alicoi  Tidea- 
tor.  Si  Tere  Nioetas,  inqaiet  qaispiam,  in  SfmkoH 
SaplmnaHone,  eapite  4  haboit  statotom  animo  erro« 
rem  Eotjchetis  impsgnare,  eumqoe  ae  illios  asseelas 
indieare  per  Torba  ilia,  erroneo$he$rei9eo$f  oor  Eo^ 
cheo  ipsom,  et  Botjchiaoos  nomquam  nomioe  prtH 
prio  appellaTit  ?  Quinimmo  cam  capite  ExpUmaiumi$ 
lOTanoromhffireticorom  PseudoeceledasaCfaristta* 
no  Tiro  fogiendas  nominaTerit,  Tidelicet  Manlehffio- 
ram,Cataphrjgaram,Marciooistarora ;  corPseadoee* 
cledam  Eutjchiaoorum  dloit  omoioo,  ^o»  profiscte 
tanemaximetemporisexpressenominandebuisset«at 
ab  hae  prffisertim  oompetentes  Ghristiaoi  facti  caTerent 
noTO  se  sinerent  ab  ButTcheUs  assedis  dedpi,  qui 
Tiros  soom  sob  specie  pietatis  effondere  eonabantor, 
eUam  post  iotom  sapremom  qoo  40  ^^  Ghalcedooeo  si 
concilfo  percolsi  fueront  f  Verom  ad  primum ;  quid  mi- 
rora,si  Botjehen  Nicetas  atqae  Eutjchianos  in  Explm' 
naifontssun  capite4  proprionominenon  indicaTerit, 
dum  eorom  imposnaret  errorem  ?  De  errore  nimi- 
rom  res  erat,  non  de  errorisaoctore,oeqoe  de  asseclis 
e|ss,  nimiomtooctemporisootis  ob  excitatas  eorom 
em^s  eaosa  in  Eedesia  tarbas.  Cum  porro  receos 
eropisset  hie  error,  et  Eotjchetis  nomen  jam  ondi- 
qoe  esset  compertom,  oerte  neeesse  non  erat  ot  Ni- 
cetas  oompetentibos  nomen  enontiaret  aoctoris  erro* 
ris  quod  jam  ipso  indicato  errore  sese  prodebat.De 
aliis  qooqoe  anterieribos  Eutjcbiano  erroribos  ser- 
menem  habuit  Nieetas  in  Emplanaiione  sua,  uU, 
exempli  mUa,  de  errore  Arianimin  oe»tra  Filiom 
Deiy  ac  de  errore  Macedooianorom  cootra  Spiritom 


9ii 


P.  BRAIDiG  DISSERTATIO  IN  S.  NIGBTAM.  —  CAP.  IIL 


91) 


sanctum,  capite  9^  ubi  ita  aiebat :  «  Si  quis  haereti- 
cus  sub  nomineCDristianoantChristum  tibi  creatu- 
ram  tradit^  aut  Spiritum  sanctum  alienum  esse  a  Pa- 
tris  et  Filii  gioria  persuadet,  sittibi  tamauam  ethni- 
cus  etpublicanus,quiate  adidololatriam  aeducit,cum 
creaturamcolerepersuadet.  >Ubinam  veroautArium 
aut  Macedoniumi  aut  Arianos  aut  Macedonianos.yel 
hic  yel  alibi  Nicetas  in  Explanatione  sua  nominayit? 
Non  estergo  curjure  dicamusEutvcbianumerrorem 
non  respexisse  Nicetam  capite  4  ExplantUionit,  quia 
neque  Eutychen,  neque  Eutjchianos  proprio  nomine 
indicaYit.  ^       . 

Sed  cur  saltem  Eutychianorum  Pseudoecclesiam 
non  nominavit  capite  iO,  ubi  aliarum  trium  Pseu- 
doecdesiarum  expressam  fecit  mentionem  ?  Pacilis 
est  responsio  ad  nanc  quo^e  alterius  difficultatis 
partem.  Sancti  enim  Leonis  Magni  aevo,  ac  similiter 
Nicet»  nostri  Aquileiensis  aetate,  nondum  peculiares 
societatesetEcclesias  aCathoIicis  distinctassibi  con- 
stituerant  Eutychetis  discipuli  ;sedhacillac  dispersi 
incatholicis  ipsis  Ecclesiis,et  inter  catholicos  viven- 
teS|  errorem  suum  diffundebant,  et  catholici  semper 
yideri  volebant.  Non  erat  igitur  cur  Nicetas,  sicuti 
commemorabat  Pseudoecclosias  Manichaeorum^Cata- 
phrrgarum,  Marcionistarum,  hsBreticorum  veterum 
quijamdiu  a  catholica  societatedefecerant :  itacom- 
memoraret  etiam  Pseudoecclesiam  Eutjchianorum, 
qui  recens  exorti  nondum  coaluerant  in  peculiarem 
sectam  a  Catholico  grege  distinctam,  et  peculiaribus 
sacris  addictam.  Sanctus  vero  ipse  Leo  nanc  nobis 
Buppeditat  responsionem  in  epistola  i57,  quam  anno 
457  scripsit  ad  Anatolium  episcopum  Gonstantinopo- 
litanum,  in  cujus  clero  aliquis  erat,  et  quidem  pre- 
sbjter  nomine  Atticus,  qui  Eutychetis  doctrinam  se- 
ctabatur  atque  docebat.  c  Jampridem,  inquit,  dile- 
ctioni  tuse  scripsisse  me  recolo,  ut  in  clero  EcclesisB 
tuae  nuUum  EutjchianaB  haeresi  consentire  patiaris : 
quoniam  capitis  periculum  respicit,  si  quid  saucium 
inveniatur  m  membris.  Sed  cum  hoc  nulla  adhuc 
correctione  purgatum  sit,  et  Atticum  presbjterum 
tnum  ad  eam  insolentiam  profecisse  cognoscam,  ut 
in  Ecclesja  contra  catholicam  fidem  et  CbalcedoneD- 
sem  sjnodum  audeat  disputare ;  cogor  vehementius 
de  tuadissimulationecausari....  Etideo  acriusmo- 
neo,neque  amplius  dissimuJandum  esse  protestor,  si 
hominem  pestilentem  ulterius  in  tua  habendum  com- 
munione  credideris;quem  nos,  si  fieri  potest  emen- 
dari  malumus  quam  perire :  ut  scilicet  si  correctum 
se  videri  cupit  et  in  societate  ecclesiastica  permane- 
re,  de  eo  loco,unde  contra  cathoiicam  Fidem  multa 
disseruit,  anerte  tunc  ipsius  fidei  pradicator  appa- 
reat,et  nihilEutjchianidogmatis  prsetermittat^quod 
non  manifestatione  su®  professionis  Christiano  po- 
pulo  audiente  condemnet :  ne,  ut  dixi,  plurimum 
41  dissimulatio  istatemaculet,si  vel  hic  tamnoxius, 
velAndreaB  impietatis  ipsius socius,  nec  correcti  fue- 
rint,  nec  repulsi.  >  Commixti  igitur  eo  tempore  ad- 
huc  erant  Eutvchiani  catholicis,  nec  altera  miUi  pe- 
culiarem  Eccfesiam  seu  societatem  constituebant,  a 
qua  abhorrerecatholicidebuissent,et  a  qua  abhorrere 
competentes  suos  post  acceptum  baptisma  Nicetas 
noster  doceret.  Si  hsec  peculiaris  Eutjchianorum  so- 
cietas  et  Pseudoecclesiatunctemporis  jamextitisset, 
non  erat  cur  Atticus  presbyter  ad  clerum  Constanti- 
nopolitanum  pertineret  sed  ipse  cum  Andrea  illius 
socio  jam  ivisset  ad  suorum  Pseudoecclesiam seu  so- 
cietatem,  et  sacra  habuisset  seorsim  a  catholicis ;  un- 
de,  veluti  de  eo  qui  foris  esset,  non  erat  cur  Anato- 
lius  episcopus  a  divoLeone.ipsiuscausa,  dissimula- 
tionis  argueretur.  Sihaec  autem  peculiaris  Eutychia- 
norum  societasseuPseudoecclesialocum  nonhabebat 
in  Orientis  partibus,  neque  in  Constantinopolitana 
urbe,  unde  Eutjchianuserrorerupit,minus  ootinebat 
in  Occidente  proculdubio,  et  in  Italiee  regionibus  ; 
ideoque  minus  etiam  erat,quoad  de  hac  hsereticorum 
societate,  veluti  de  Pseudoecclesia,meminisse  debue- 
rit  Nicetas  Aquileiensis.  Addendum  vero,  quod  idem 


A  sanctus  Leo,sequentietiamanno459»in  epistola,  ^64, 
ad  presbjteros,  diaconos  et  clerices  ejusdem  Ecde- 
siae  Constantinopolitan»,  ita  scribebat :  «  Nullum  si- 
natis  vobis  Nestorianavel  Eutjchiana  infectum  per- 
versitate  sociari.  »  Conabantur  itaquecum  cathoiids 
societatem  habere ;  ideoque  nullam  hactenus  ex  se- 
metipsis  societatem  seu  Pseudoecclesiam  constitue- 
bant.Ubi  etiam  animadvertamus  oportet,  auod  non 
solum  Eutjchiani  recens  exorti,  sed  neque  Nestoriani 
qui  eos  viginti  circiter  annos  prflecesserant,  adhuc 
erant  tunc  temporis  ita  ita  societate  copulati,  et  aca- 
tholicaEcclesiacommunionepeculiari  distincti,  utEc- 
clesiam  quamdam  seu  Pseudoecclesiam  facerent  a 
catholica  ipsa  diversam,  a  quaproptereaadmonendi 
essent  fidetes  ut  sibi  caverent. 

Et  re  quidem  vera,  aut  nuUi,  aut  ferme  nuHi  hs- 
reticorum,  qui  Ecclesiam  lacesserunt  atque  turbarunt 
erroribus  suis,  scissionem  ab  eadem  fecere,  aut  ab 
ipso  suorumerrorum  exordio,aut  prima,utitadicam, 

B  eorum  insurrectionis  aetate,  ut  Ecclesiam  sibi  pecu- 
liarem  conderent  a  cathoHca  separatam  ^etiamsi  per 
anathematis  sententiam  seu  in  provincialibus  seu  in 
generalibuB  conciliis  latam,  a  catholicorum  fidelium 
communioneet  ab  ingressu  sacrarum  cedium  arceren- 
tur.Homiere  siquidem  semper  haretici  homines,  vel- 
uti  absolutam  impietatis  su»  condemnationem,  hanc 
alterius  coetus  a  catholica  communionedistinctiere- 
ctionem,  et  nullumintereanonmoveruntlapidemut 
latae  contra  eos  sententiae  aut  reformarentur  aut  re- 
vocarentur  :  nec  nisi  demum,  obfirmato  temporis 
lapsu  impietate,omnique  amisso  pudoreet  aceedente 
etiam,  ut  plurimum,  regi»  deceptse  autoritatis  in- 
fluxu,  eo  aevenerunt,  ut  secessionemaperte  acatho- 
licis  facerenti  ut  ad  sacra  separatim  coirent,  et  ut 
aliam  veluti  Ecclesiam  constituerent  in  similitadinem 
illius  aqua  ipsi  defecerant.  Sit  proomnibus  in  exem- 
plum  Ananse  hffireseos  et  Arianse  Pseudoecdesi»  hi- 
storia.  Ab  ortu  hujus  pestis  omnium  teterrim»  usque 

Q  ad  Nicaenam  svnodum,  eta  Nicsna  sjnodo  usquead 
consilium  Sardiense  quod  anno  347  celebratnm  Aiit, 
Ariani  numquam  inter  se  peculiaremquamdam  con- 
flaverant  Psendoecdesiam  a  catholica  separatam  : 
quinimmo  cum  catholids  unionem,  semper  aifecta- 
runt,subdola  erroris  sui  in  catholicum  sensum  expo-  • 
sitione,  pluribusque  fidei  captiosis  professionibns  h- 
cUs  in  simplicium  deceptionem,ut  omnibus  notam  est 
Hinc  piissimus  ille  Constantinus  42  Augnstus,  qai 
adversasomnes  hffireticorum  atque  schismaticorum 
sectas  legem  tulit,ut  apud  Eusebium  Vitffi  Constantini 
libro  m,cap,64etse<iq.,mentionem^dem  fadtNo- 
vatianorum,  Valentinianorum,Marcionitaram,  Panli- 
nianistarum  et  Cataphr^garum,  qui  tune  erant  fo^ 
tasse  prsecipui  qui  in  Oriente  adversum  catholicam 
Ecclesiam  grassarentur  :  at  nuilam  omnino  Ariano- 
rummentionembabet  ;et  hoc  non  alio  certedecausa, 
nisi  quia  Ariani  homines,quamvis  jam  tunc  etnnmero 
et  audacia  et  auctoritate  valerent,  catholicas  nihilo- 

j)  minus  sacras  sedes  adibant,  catholicam  prffitenden- 
tes  unitatem  acsimulantes  fidem,cavebantqae  quam- 
maxime  sodetatem  quamdam  constituere  qn»  a  dam- 
nato  auctore  erroriseorumnomenhaba«t,ntmonet 
etiam  Sozomenus  Hist.  Eccles.  libro  u  cap.  32.  Hinc 
sanctus  quoque  Julius  papa,  qui  circa  annum  341 
scripsit  ad  episcopos  Onentales  Eusebianaefactionis, 
ut  apudsanctum  Athanasium  Apologiffi  contra  Aria- 
nos  num.  21,  eos  inepistola  suaveluti  fratres  habet, 
ac  veluti  membracatholicfficommunionisalloquitur: 
quod  indicio  est,ipsotesteSocrateHi8t.  Eedes.  libro 
u  cap.  18,  nequetunc  Arianos  Ecclesiam  sibi   aliam 
a  catholica  separatam  adhuc  insUutisse.   Propterea 
uti  idem  Socrates  ibidem,  cap.  22  et  Sozomenus,  lib. 
lu  cap.  13,  post  condlium  tantummodo  Sardicense, 
et  post  conaliabulum  Philippopolis.  id  est  post  as- 
num  847,  Arianos  inter  et  catnolicos  aperta  separa- 
tio  facta  fuit,  unde  PseudoecdesiaArianorumortum 
habuit,  auffi  tam  late  in  oriente  patuit,  favore  pns- 
sttrtim  duorum  Augustorum  Conttantii  et  Yale&ttf , 


913 


P.  BRAIDi£  DISSERTATIO  IN  S.  NIGETAM.  —  GAP.  UI. 


9i4 


qasque  etiam  in  Occidentis  partibus  plurimnm  diu- 
que  valuit,  oi^era  maxime  Barbarorum,  qui  post  la- 

Ssum  Romani  imperii  hac  infecU  doctrina  rerum  in 
^cidente  potiti  fuerunt.  Prima  fortasse  peculiarium 
sacrarum  aedium  mentio,  ubi  Ariani  separatim  a  ca- 
tholicis  conyenirent,  habetur  in  Ecclesiastica  Histo- 
ria,  apud  Socratem,  lib.  u,  cap.  23;  apud  Sozome- 
Bum,  libro  ni,  cap.  30  ;  et  apud  Theodoretum,  libro 
u,  cap.  i%  ubi  Gonstantius  imperator  Magno  Atha- 
nasio  ab  exsilio  ad  sedem  suam  Alexandrinam  reyer- 
tenti,  anno  349,  opera  Gonstantis  qui  pro  illo  apud 
fratrem  intercesserat,  unam  ex  sacris  aBdibus  qu» 
AJexandriaB  erant,  petit  pro  Arianis  suis,  ubi  sacros 
eoramconTentus  seorsim  a  catholicishaberent ;  guod 
tamen  mira  Athanasii  dexteritate  non  cessit  ilii  pro 
Yoto.  Nullius  igitur  et  momenU  adyersus  ea  qu8B  at- 
talimus  de  Eutychiano  errore  a  Niceta  nostro  in  sua 
Sfmboli  Explamatione  indicto  atque  impugnato,  ca- 
pite4,  animadyersio  illa  quaquisopponereteumdem 
nihil  ^xisse  de  Eutjchianorum  Pseudoecclesia,  ca- 
pite  iO,  ubi  alias  aliorum  haereticorum  Pseudoeccle- 
sias  nominayit.  Jam  nunc  ad  reliqua  pergamus. 

AD  CAPUT  TBRTIUM  AIKSTARiUII* 

Romatinaae  ciritatif  episcopum  Niceam  seu  Nice- 
tam  a  Grennadio  memoratum,  non  esse  Niceam  seu 
Nicetam  illum  Dacum  sancU  Paulini  Nolani  episcopi 
amicum  ejusdemque  laudibus  celebratum,  hactenus 
ostendimus  ex  Butjchiano  errore,  quem  Niceas  seu 
Nicetas  auctor  opusculi  de  Symbolo  dd  competenies  in 
hac  8ua  lucubratione,  ad  sensum  eivi  Leonis  Magni, 
aliorumqueilliuiacconsequenUs  aetaU8,peculiari  ser- 
mone  exa^tat ;  quemque  Nicetas  ille  Dacus  triginta 
prope  annis  rita  functus  ante  ortum  Eutjrchiani  43  ^^' 
roris  eo  prorsus  modo  exagitare  non  poterat.  Kem 
inde  confectam  quidem  ita  arbitramurr utnullo  indi- 
geat  alterius  probationis  adminiculo .  Nihilominus  quo- 
niam  et  alia  seseofferunt,  quss  juxta  criticorum  pla< 
cita  maxime  faciunt  ad  yeritatem  asser|aendam,  ubi 
de  auctoribas  homonymis  quaBstio  est,  eorum<|ue  0[»e- 
ribu8,cuju8  nempe  hasc  aut  alia  sint :  nonnihil  et  nic 
iinmorandum,ne  quidquamomittamusexiis  quas  rem 
non  modo  magis  magisque  confirmare,  sed  etiam  il- 
lastrare  yaleant,  Quae  hactenus  dicta  sunt,  tempus 
respiciunt  quo  Nicetas  iile  Dacus  floruit,  ut  omnmo 
esse  non  possit  idem  ac  Nicetas  RomatianaB  ciTitatis 
episcopus,  quem  constat  ea  tradidisse  in  sua  S^nboli 
Explanatione  quaB  ad  aBtatem  NicetaB  Daci  minime 
pertinebant.  QuaB  nuncadjicienda  veniunt,  ad  locum 
spectantin  quo  Nicetasille  Dacusepiscopatumgessit; 
ita  utquasdam  in  NicetaBRomaUamidictisdeprehen- 
dantur,  ^aB  Nicetae  Daco  sancti  Paulini  Nolani  amico- 
ac  Dacicis  genUbustrans  Danubiumpositis,  ubi  Nice- 
tam  hunc  episcopatum  gessisse  ostendimos,  haud- 
qaaquam  conyenirent.  Ea  yero  quaB  hic  in  medium 
afferenda  sunt,  non  modo  ex  Symboli  Explanalione 
oraimus,  sed  eUam  ex  uno  fragmentorum  Vindobo- 
nensis  codicis  quae  damus  post  opascula ;  ex  quo 
etiam  nonnulla  alia  afferemus,  qusB  argumentum 
nostrum  ex  locosumptumyalidiusconfirmabunt,  ac 
▼iam  sternent  ad  ea  qosB  sequenti  capite  quarto 
dictnri  sumus,  ubi  Niceam  seu  Nicetam  RomatiansB 
ciTitatis  episcopum  aperte  Niceam  seu  Nicetam  esse 
probabinus  episcopum  Aquileiensem. 

Niceas  seu  Nicetas  RomatianaB  ciyitatis  episcopas 
in  Bxplanatione  Symboli  ad  compeienies,  capite  1, 
haec  habet, :  c  Qui  eredit  in  Ghnsto...  abrenuntiat 
inimico,  etangelis  ejus....  Deinde  et  operibus  ejus 
malis,  et  culturaB,  idolis,  sorUbus,  et  auguriis,  pom- 
pi$,  eiiheatris,  fornicaUonibus,  et  ebrietatibus,  cho- 
ris,  atque  mendaciis.  >  In  terUo  Tere  Fragmeniorum 
haec  alia  consimilia  habet,  sed  aliquanto  fusius  ex< 
plicata  :  «  Non  enim  ante  ad  confessionem  venitur, 
nisi  prius  fuerit  diabolo  renuntiatum....  Ideo  oportet 
prins  repudiom  dicere  diabolicaB  vanitaU....  Deinde 
abrenuntiat  et  operibus  ejfus  malignis,  id  est  culta- 
ris  et  idolis,  sortibus  et  auguriis,  pompis  et  tkeatris 


A  furtis  et  fraudibus,  homicidiis  et  fornicationibus,8u- 
perbiae  et  jactantiaB,  irae  et  avaritiaB,  comessaUoni« 
bus  et  ebnesitaUbus,  choris  atque  mendaciis,  et  his 
similibus  malis.  >»  Haecsanctus  Nicetas  aiebat,fidele8 
suos  commonefaciens  quid  «ibi  vellet,  et  quam  late 
pateret  abrenunUaUo  illa  quas  ex  vetustissimo  Ec- 
clesiae  more  exigitur  ab  iis  qui  in  Ecclesiae  sinum  re- 
cipicapiunt  per  bapUsmum,  et  qui  proxime  fidei 
professionem  emissuri  suntanteguam  salutaribusun- 
dis  abluantur.  Ubi  nemo  non  videt  sanctum  anUsU- 
tem  in  utroque  loco  non  simplicem  EcclesiaB  formu- 
lam  recitare,  qua  abrenuntiaUo  exigebatur  a  baptis- 
mum  petentibus,  sed  explicaUonem  poUus  illius  for- 
muIaB  exhibere ;  ut  intelligerent  ejus  vim  adomnem 
vitae  cultum  perUaere,et  sub  unius  vocis  forma,  ope- 
rum  nempe  aiaboli^  omnia  ChrisUano  nomini  adver- 
sanUa  contineri. 

Eadem  quidem  erat  priscis  EcclesiaB  saBCulis  abre- 
nunUaUonis  in  universa  Ecclesia  consueludo,  sed  non 

D  eadem  in  ipsissima  ubique  formula,  id  est  non  eis- 
dem  ubique  verbis  concepta.  Glarissimus  Josephus 
Vicecomes,  qui  in  eruditissimo  suo  opere  De  anti- 
quis  baptismi  RiUbus  ac  Gaeremoniis,  libro  u,  ca- 
pite20,de  renuntiationis  formis  agit,  et  veterem  re- 
nuntiationis  formamcumnostra  convenisseostendit, 
multa  affert  ex  Ecclesiae  Patribus,  in  quibus  licet 
idem  ubique  abrenunUaUonis  sensus,  non  A^eadem 
tamen  ubique  verba  apparent.  Idem  praBsutit,  et  ad 
eumdem  scopum,  etiam  Josephus  Gatalaunus  in  suis 
Gommentariis  ad  Rituale  Romanum,tomo  I,  tit.  2, 
cap.  2,  §43,  diaboli  pompw,  quibus  renuntiandum 
erat,  in  veteribus  formulis  abrenuntiationum,  licet 
non  semper  et  ubique,  frequentissime  nihilominus 
exprimuntur  :  et  dubium  niulum  est,  abrenuntiatio- 
nem  hanc  originem  duxisse  ab  illa  veri  nomi- 
nis  pompa,  quas,  vigente  in  Romano  imperio  ido- 
lorum  cultu,  circensium  partem  maximam,  immo 
praBcipuam  constituebat.  De  hac  Tertulliaunus  in   ii- 

P  oro  deSpectaculis,  capite  7  :  «c  Sed  circensium  paulo 

^  pompatior  su^gestus  ;  quibus  proprie  hoc  nomen, 
pompa,  praecedit.  >  Quaenamvero  haecfuerit,  itapro- 
sequitur  :  «  Illa  quorum  sit,  in  semetipsa  probat  de 
simulacrorum  serie,  de  imaginum  agmine,  de  curri- 
bus,  de  thensis,  de  armamaxis,  de  sedibus,  de  coro- 
nis,de  exuviis,  quanta  sacrificia  praecedent,  interce- 
dant,  succedant,  quot  coIlegia,quot  sacerdotia,  quot 
officia  moveantur,  sciunt  homines  illius  urbis,in  qua 
daemoniorum  conventus  consedit.  »  Gonstat  itaqae 
pompam  vere  ac  proprie  antiquitus  fuisse  simalacro- 
rum  illam  solemnemdeductionem,qu8e  honoris  causa 
per  publicas  Urbis  vias  ad  circum  usque  habebatur, 
antequam  circenses  ludi  ederentur  :  uti  etiamlate 
ostendit  Oouphrius  Panvinius,  de  Ludis  Gircensibus 
libro  n,  capite  2.  Hinc  primis  illis  Ecclesiae  saeculis, 
in  quibus  idolorum  cultus  dominabatur,nihil  solem- 
nius  in  Ghristiana  initiatione,  quam  ad  renuntiatio- 
nem  diaboli,  angelorumejus.  atque  operum,  pompam 
etiam  addere,  quae  vere  ac  proprie  simulactrorum 
gestationem  exprimeret  in  circensibus  fieri  solitam, 
unde  maximagenUIium  numinibus  religio  accedebat. 
De  hac  itaque  circensium  pompa,  in  renuntiatione 
praevia  ad  baptismum,  proculduoio  intelligendus  Ori- 
genes,  homilia  10  in  Iibrum  Numerorum,  ubi  hasc 
nabet :  c  Recordetur  unusquisque  fidelinm,  cum  pri- 
mum  venit  ad  aguas  baptismi,  cum  signacula  pnma 
suscepit,  et  ad  fontem  salutaris  accessit,  qnibus  ibi 
tunc  usus  sit  verbis,  et  quid  denunttaverit  diabolo, 
hoc  est,  se  non  usurum  pompis  ejus,nequeoperibu8, 
ejas.  >  De  hac  ipsa  circensium  pompa  mtelligendus 
etiam  Tertallianus,  qui  in  libro  de  Gorona  Militis, 
cap.  3,  ita  aiebat  :  <c  Aquam  adituri,  ibidem,  sed  et 
aliquanto  prius  in  Ecclesia  sub  antistitis  manu  con- 
testamur,  nos  renunUare  diabolo,  et  PompXy  et  an- 
gelis  ejus.  »  Et  in  libro  de  Spectaculis,  capite  4  : 
«  Gum  aquam  ingressi  GhrisUanam  fidem  in  legis 
8uaB  verba  profitemur,  renuntiasse  nos  diabolo,  et 
pompce,  et  angelis  ejus,  ore  nostro  contestamur.  » 


H* 


P.  BRAIDiE  DISSERTATIO  IN  S.  NICBTAMw»  GAP.  IH. 


«16 


Pompa  tamen  in  eirceDsibus  desiit  post  initium  sse-  A  niebant?  Salrianus  profeeto  snpncitaUis,  qui  totu 


culi  quarti.  uU  prflBlaudatus  Panvlnius  anlmadverlit 
in  citato  de  Cfrcensibus  libro  ii,  .capite  vero  18  ; 
a  Nam  Christianorum  sacris,  inquit,  mitiatus  (Con- 
stantinus,  antiquam  superstitionem,  qu»hac  suppli* 
cationum  pompa  maxime  conser? abatup,  quantum 
potuit,  et  temporum  illa  conditio  tulit,  circa  annum 
ChristiSaSlabefactavit.  »  Renuntiatio  nihilominus 
pompa  seu  pompis  diaboli  in  Christianorum  initia- 
tione  perduravit.  Quid  vero  per  diaboii  pompam  in- 
telligebatur,  si  amplius  in  circensibus^omp(Fproprie 
dicts  usus  non  erat?  Omissa  nempe  in  circensibus 
pompQt  boc  est  simulacrorum  gestatione,  omnis  re- 
fiquui  circensium  apparatus  ac  cultus  dlu  postea, 
eUam  sub  Christianis  principibus,  quamvis  invitare- 
ligione,  perduravit ;  cujusmodi  erant  naumachia, 
equestres  atque  pedestres  pugnse,  venaUones  cum  fe- 
ris»  quadrigarum  equorumque  cursus^  et  alia  hujus- 
modi :  et  pompas  teu  pomparum  ^5  diaboli  nonune, 


erat  in  objurgandis  staUs  sun  ChrisUanis  ob  circan* 
tium  ludorum  theatraliumquespectaculorum  deiecta- 
Uonem,  quibus  datam  in  bapUsmo  fidem  ipsoi  men- 
UriproQtebatur^eosdemexprobrabatbarbararumgen- 
Uum  adducto  eiemplo,  apud  quat  fidenter  aiebat 
neque  circenses  reperiri  neque  theatra,  quibut  eo- 
rum  mores  corrumperentur.  «  QuidsimUe  apudBar- 
barot(aiebatille  Ubro  vi  supra  citato,capite7)  ?  Ubi 
apud  illos  circentes,  ubi  theatra,  ubi  scelos  mverta- 
rum  impuritatum,46  ^^^  ®'^  *P^^  nottrad  ac  talutis 
ezcidium?  »  Non  erat  itaque  cur  Nioetas  iUe  Dacut 
tancU  Paulini  Nolani  amicus  in  exponendit  opmrihm 
diabolif  quibus  novi  illi  ChrisUani  bapUamum  acce- 
pturi  nunUummiserant  pom^ commemoraretaiqoe 
tkeatrat  utintelligerent  et  hitquoque  diaboU  inven- 
Us,  qu8B  apud  eotdem  non  exstabant^  illot  ranioi- 
Uaste.  Quod  si  concedere  eUam  vehmas  nonnalla 
apud  illat  barbaras  gentet  exUtte,  qn»  contimilia 


quibut  ad  bapUsmum  accetsuri  renunUabant,  hsc  B  essent  circentibut  iudis  ac  tpectacuUt  theatroram 


ludicra  veniebant ;  quee  parUm  vanitatem  quamdam 
ChrisUano  homine  mdignam  praeseferebant,  partim 
immanitatem  a  CbrisUanareligione  abhorrentem  in- 
tuentium  oculis  exhibebant,  et  omniademum  ethnl- 
castupersiUUonisoriginefoedatacensebantur.  In  hunc 
porro  sentum,  quar^o  taculo  ad  finem  vergente,  hu- 
lutCQodi  renunUaUonem  pompcd  teu  pomparum  dia* 
boli  expUeabat  sanctus  Cjrrillus  Hierosoi;rmitanus  in 
catechesilQ  m/stagogica  1,  num.  6,  ubi  ita  aiebat : 
«  Postea  dicit :  Et  omni  pompsB  illius,  Pompa  vero 
dial>oU  ett,  theatrorum  insaniad,  equorum  cursus 
in  hippodromity  venaUones  in  circo,  et  reliqua  hu- 
jusmodi  vanitas,,..  Ne  Ubi  studio  et  cordi  sit  theatri 
intania,  ubiconspiciasmimorum  petulantias....  ne- 

?iue  iila  eorum  qui  in  drcensibus  veniationibus  sese 
eris  exponunt...  Fuge  eUam  equorum  surricula, 
quod  prortut  insanum  ett  tupinatque  animas  dejicit 
tpectaculum.  Hfloc  enim  omnia  diaboli  pompaB  exi 


apud  Romanos,qu«quedta6oZt,optrameritodicipot- 
sent  quibut  in  bapUimo  et  ipti  renunUassent  *,  car 
Nicetas  ille  Dacus  ad  ea  indicanda  Romanas  voces 
usurpasset  pomp9  atque  tkeairiy  quA  e^te  apud  il- 
lat  gentes  Romanis  moribus  non  attuetas  nnluat  es- 
tent  significaUonii  ?  Cum  igitur  videamus  Nicoam  tei 
Nicetam  RomaUan«oivitaUt  epitcopom,  aGonnadio 
memoratum,  in  oputculo  tuo  de  Sjfmbolo  ad  tomp» 
tsntei,  atque  in  terUo  ex  fragmenUt  iptias  q;nm  tu- 
pertunt,  voces  usurpatse  qacB  minime  convenissent 
apudbarbarasgentet  inDacia  trantdanabianapoii- 
tat,  ubi  Nicetat  tancU  Pauiini  Nolani  amioat  episeopa- 
tum  gestit ;  hincmerito  inferimutex  loco  eUam  epi- 
scopatut  hijgut  Nicetn  Dad,  Niceam  teu  Nicetam 
RomaUan»  civitaUt  episcopum,  de  quo  Gennadiot, 
non  ette  Niceam  seu  Nicetam  Dacam  tancU  Paoliai 
Nolani  amicum»  ejusque  laudibut  Celebratam. 
Quitnam  i^itur  nicNicetas  RomaUane  dvitatis  epi- 


ttunt.  »  Enigiturquidpomparnomineveniebat  in  re*  G  tcoput,  qui  circenset  ludot^ettheatrornm  tpectacala 


nunUatione  [>rovia  ad  bapUsmum,  postquam  pompa 
Ula  veri  nominis,  qusa  in  circensibus,  habebatur,  suo- 
lata  fuit.  Eodem  prorsussensu  etiam  quinto  soeculo, 
Sidvianus  depompit  Ioquebatur,quibus  renunUaUoab 
iniUandis  fieoat :  per  eas  nimirum  intelli^ens,  non 
jam  obsoletat  numinum  paganorum  in  circensibus 
gestaUones,  led  circentia  alia  iudorum  spectacula 
quflB  supererant,  et  theatrorum  sceoas,  quibus  dole- 
bat  maxime  ChrisUanos  hominet^  contra  lolemne 
eorum  propositum,  animo  tam  cupido  ac  tam  vehe- 
menti  iibiaioe  inhiare,  uU  fuse  per  totum  librum  vi 
de  Gubernatione  Dei,  prsedpue  vero  capite  6. 

Nuoc  ut  ad  Nicetam  nostrum  sermonem  converta- 
mus,  qui  non  semel,  sedbis,  uti  vidimus,  de  renun- 
tiatione  loquens  quie  diabolofiebatabaptitmum  pe* 
tentibui,  nompas  memorat  ac  theatra  ;  pomparum 
nomine,  atque  a  tbeatris  prsBserUm  distincto,  circen- 
tia  profecto  tpectacula,  que  dempUs  simulacrorum 


g< 

ulius  eetatis  homines  ardentissime  deperibaot,  eum 
dem  intellexisse  nemo  negaverit.  Nemo  quoque  infl- 
cias  ierit  ex  Nicetas  texUbus  supra  allaUs  saUs  de- 
preheodi,  in  renuntiaUonis  formula  ab  illo  pro  ficcle- 
tiffi  su»  more  usitata  proprium  pompx  vooabulum 
defuiste,  quodgenerah  opei*umdtaboli  nuncupaUone 
tupplebatur :  ex  quo  demum  recte  conjicimut,  et 
circentia  spectacula  et  theatra,  more  prorsus  Ro- 
maoo,  apud  illos  viguisse  ad  quos  ipse  sermonem 
habebat;  cum  in  explicatione o^erum  diaboli.  quibus 
Christo  nomen  daturus  renuntiabat,  non  omiserit  et 
pompai  qu8B  tunc  temporis  essent  in  usu,  et  thealra 
quoque  recensere  ;  quas  omnia  Romani  orbit  oblccta- 
menta  propria,  seu  poUut  corruptelaB  illec^brai  cen- 
sebantur.  Jam  vero  quis  umquam  dixerit  circensia 
hujusmodi  spectacula,  quas  pomparum nomine  expli- 
carentur,  et  Iheatra  quoque,  in  Dacia  Transdanubiana 
exsUtisse  inter  barbaras  illas  geotes  quaB  Dacorum, 
Scytbarumi  Bcssorumif  Getarumque  nominibut  ve- 


in  tuit  oputculit  nominavit?Non  h^jttt,tea  aeqaen- 
tiscapiUt  ea  ett  inquitiUo ;  ubi  aperte  atterimos  ac 
probamut  Niceam  seu  Nicetam  nomatiana  civitaUs 
episcopum  a  Gennadio  dictum,  ette  Niceam  sea  Ni- 
cetam  episcopum  AquUeiensem.  Prieludere  iamea 
quodammodo  sequenU  capiU  non  erit  inconfraam, 
asserendo  nimirum  eUam  ex  pomportim  ao  theakv 
rum  vodbus  a  Niceta  usurpaUs  non  stgre  posse  ia- 
ferri,Nicetam  hunc  RomaUanse  civitaUs  epissopom  a 
Gennadio  dictum,  Niceam  seuNicetam  fuisse  eptteo- 
pum  Aquileiensem.  Ac  primo  quidem  Aquileieniif 
episcoput  pomposatque^Wtra,  quibut  GhriiUani  in 
bapUtmate  renunUatsent,  recte  poterat  nominare  ; 
eum  ambigendum  non  tit  in  Aquileienti  olim  eele- 
berrimacivitateetciream  exsUUtteabipofniMi  kabe* 
rentur,  aliaque  illius  loci  spectacula,  tnm  ante  Gon- 
stanUnum  Magnum,  tum  eUam  pottea,  et  thetUra  «• 
miUter  in  quibut  tcenica  ederentur.  Qaod  AqaiieiA 


;estaUonibus  adhuc  supererant,  quorumque  amore  D  ciicus  olim  fuerit,  inquo  pompeB  agerentur  timala 

crorum  ttaUs  diebus,  nullibi  quidem  in  monomentis 
eorum  temporum  qu»  supersunt  dare  exprettam 
habemut  *  sed  tamen  multa  tunt  aae  saadenl.  Aqai- 
leientet  olim  non  modo  Jovit  ac  Beleni,  tea  ApoUi- 
nis,  sed  etiam  SoUscultoreterant,  quemtub  Mitlirv 
nomine  indicabant,  uti  adarissimoprsMulePhiUppo 
a  Turre  ostensum  fuit  in  dissertaUone  de  Beleno, 
pag.  iSi,  qua  exstat  cum  toit  MonuinenUs  Veteris 
Antii.  Porro  drcensibus  ludis  praedpue  Sol  eoleba- 
tur,  uU  pluribut  probat  idem  docUttimas  prissal  de 
Mithra,  etc.,capite6,  in  eitdem  Monumentis  pagina 
S19.  Circus  igitur  Aquileienn  dvitaU  non  defaisst 
videtur. 

Praterea  idem  prastul  clarittimat  in  dittertaUooe 
de  Diis  Aquileientibus  ibidem,  pag.  315,  otteedit 
eUam  eelebre  Jotni  temptumt  et  Clapttolium,  ad  urbu 
domince  imitamentum,  Aquileia  etetitu ;  tiouU  Capi- 
tolia  habuitteiHuttres  urbetRaveimam,FlorenUao, 
Medioianum,  Carthagioemi  piuresqoealiat*  ei  taain 


flir 


P<  BRAIDiE  MSSKETATIO  IN  8.  NICETAM.  -«  GAP.  III. 


948 


in  prinls  Aogasiami  eolUgit  docUMlmui  Maroui  Vol-  A 
serua  Rerum  Vindelicarum  libro  Y|  pag.  209  postro- 
mm  ediUoAii»ui  ipte  aiobat.  firuit  oUam  idem  a  Turre 
ejL  ^7  inscripUoDibusAquileioiuibusasoilluitraUfli 
Aotfustalium  coUegio  Agnileloosom  ciyitatom  doq 
csuraisoo»  uU  in  dissortaUoDO  do  GoIoDiaForojuUoDsi 
ibidem,  pag.  366.  Addit  iDsupoTi  pag.  959|  doourio<* 
nam  ordiDomi  qui  A^uUeiiB  oistabati  quiquo  iostar 
seiintus  orati  sploDdissimum  ordioem  appeUatum 
fuisM  in  lapidibusi  quorum  iUic  mootioi  ao  proiode 
probabiUtori  dod  soous  ao  deourionos  Gapusi,  quo* 
rum  Gicoro  momioit  Agrar.  %t  Dumefo  coDtooario 
eoMUtissoiqoodcortoampUssimum  babebatur«  QaiD^ 
immo  ot  oonsalum  Aquiloioosifl  eifitatis  mooUo  oon 
iafrequoDs  io  lapidibus  apud  oumdom  auctorom,ibi^ 
demiOaplioaUs«ltoct  CQkmtu  et  mimiciptVsoensiiteroM 
digniiatm  0frcp($f*miitaHiviridochMi  ipsoibidomi 

E.  Soquonti  860.  QuidDi  igitur  et  oiroum  Aqalloia 
aorit»  ubi  oircoDSos  ludi  ederooturiet  sotnpii  dla* 
Idololalria  tigente  circumferreDtur  ?  Jam  ot  aUas  B 
Homani  orbis  civitatosi  prceter  Romam«  circo  deco* 
reiaa  folsse  aoimadtertiteraditissimus  PaD?iDittS|  do 
La4is  oircoDsibus  libro  ii|  oap.  17,  nimirum  Medio^ 
leoam  io  Italia,  ADUoobiam  io  Sjria,  Arelatom  In 
Galliai  et  alias  allbi }  quarum  plerasquo  rooonse^ 
tom  in  ipsa  Italia,  uU  Anagniam  ot  Assislam  et  Ala« 
ifioia.  tum  unique  torrarum,  JoaoDOs  Argolus  Id  do* 
tia  edDancPantinUlooumi  ubi  eUamgoneratim  sub- 
ditt  qQodmuUiquidem  eircifuer$iuk%inimJiomana 
$0  e^piieuii  patentiaierigebaniur^Ci^m  itaquo  Medio- 
lano  Qon  inferior  osset  Aquileiensis  cifitas ;  cum  toro 
et  Ana^nia  et  Assistoot  Alatrio  longo^r»starot)  non 
immento  coojoctaro  fas  estciroom  Aauiloiss  exsUtisso 
una  cum  csiteris  alUs  »dibus,quaBurDem  maximami 
oplondidissimami  atque  opulentissimam  decorarent. 
Id  foro  multo  eUam  firmius  inferendum,  sl  quss 
eactoros,autglori»  tantsB  urbis  coiotI,  aut  ab  eaex* 
eisa  non  longo  posiU,  de  oadem  scripto  reliquoranti 
enimadTortantar*  Ba  oongossit  eruditus  nostor  Nioo*  Q 
laus  MadrisiuB  in  UbeUo  Italico  scripto,  cui  Utulus  : 
Apohgiaper  rantico  ttaio  econditumedella/amoia 
Aquiliffat  UUoiedito  aooo  17ii,  pag»  31.  Hic  Qom* 
po  HorodiaDum  legimus  quifiKurtmam  ftalict  urbem 
Aqoiloiam  appeliaTit ;  bic  Juliaoum  Augustum,  qui 
eamdem  opulentimemporium  dixlt ;  bic  Frocopium, 
qui  ipsaip  profdivitem  atque  immentam  civUatem 
appeUaTtt,  ao  paulo  post  magnUudine  tfistgnem»  et 
etvium  frequentia ;  nio  Justiaoum  Augustum,  qui 
^OMt^om  omnttim  $ub  Oecidente  urbium  maximam 
foisse  testatus  fuit ;  bio  LatpraDdum,  qui  eam  or- 
bem  magnamt  atqueimmen$um  in  modum  frequen- 
tem  oxsUUsso  dixit ;  hic  aUos  quoquo  reoeotiores, 
qui  in  eius  magniliceDtiaB  laudes,  yeterum  auctori- 
tato  ducti^effunduotur.Quis  igitur  negaTerlt  tampra»- 
clarfs  urbiciroum  affuisBe,tum  anto  GonstantiniMagni 
«tatom,  tum  oUam  postoa,  licet  de  eo  nulla  exstent 
oerta  in  ToterumscripUs  eorum  temporum  poculiaria 
documenta?  n 

Attamen  otst  certa  desiot  de  circo  Aquileiensi  ot 
pecaUaria  inscriptisyeterum  documenta,ooDdesuQt 
omoiooiDdioiaqusdam,  uodo  coojooturflB  Dostrasro- 
borari  queaot.  SaocUssimusAquileieQsem  episcopus 
ChromaUus,  qni  quarto  desioeoto  et  quioto  ioeuote 
ssculo  AquUeieosibus  pnefuit,  tractatu  1,  capiteS, 
io  Evaogelium  MatthflBi^  qui  exstat  io  Bibliotheoa 
PaUrum  AodreiB  Gallaodii  tomo  Vin,ita  ad  Aquileietl- 
sem  populum  loquebatur:  Vice  agooothetaQ  toI  mu- 
oerarii  oertatoribus  io  hoc  stadio  spiritali  pramium 
graode  propooit  (Ghristus) ;  ut  dum  aspiciuot  prss- 
miumioec  labores  timeaot,  nec  pericuia  perborre- 
scant.  I»  Nisi  Toro  dioore  Tolimus  GhromaUum  Aqoi- 
leieosibus  suis  exemplum  protulisse  de  robus  ipsis 
non  ooUs,  quod  profecto  absonum  est;  et  agonothe- 
tas^^S  idest  certamiQum  iudicos,  etmuoerarios,eo8 
seUicet  qui  oertamioa  edeoaot,  et  stadium  quo<}ue, 
Id  est  looam  io  quo  certamioa  edebaoturi  A({uiIeieD- 
sesagnoTtsso  fatoDdum  est;  ideoque  res  nujusmodi 


Aquileia  actas,  et  AquUeia»  stadium  faisse  ubi  ago- 
rentur.  Stadium  porro  etiam  circu$  dictus  fuit  ob  r$i 
$imiHtudin$m,  uti  aliquando  etiam  ctrctis  maximui 
BomcB :  licet  hoc  nomen  GrcBcorum  ootiu$  $U ;  nam 
quodLatini  circum.  ip$i  etadiumt  vetagonvocavere^ 
iiout  animadTorUt  laadatus  PanTinius,  deLudis  Gir- 
censibus  libro  n,  caDitel.Circum  igitur,quistadium 
oUaoa  GrsBca  tooo  oioeretur^  AquileiflB  fuisse  Chro- 
maUi  tf  mpore,  ex  ChromaUo  Ipso  non  SBgre  ioferi- 
mas.  St  autem  post  ChromaUum,  sjrochrooum  et 
cooterraooum  auctorem,  locus  io  hujusmodi  argu- 
mooto  esse  potost  Prooopio  Ca}sarieosi,quisexto  jam 
adulto  ssBoalo  historias  Creece  scripsit ;  hic  certe  do 
Bello  Vaodalico  libroi.  cap.3,ioter  Historiae  Bjzao- 
Udv  soriptoros,  tomo  I,  pro  more  Coostaotioopoli- 
taoiB  urbis  quflB  circum  loibi  exstantem  hippodro-» 
num  appollabat,  uU  oUam  mooet  idem  PaoviDius 
aitaU  operis  Ubro  t,  oap,  S7;  hio,  ioquam,  hippo* 
dromam  memorat Aquiieieosem,auem  LaUous  illius 
interpres  circum  reddidit,  ubi  reiert  quod  Joaooes 
IVrannus,  Tbeodosio  Juniore,BaTeoossbeIIocaptus, 
et  Aquileiam  deductus,ibidem,  aQtequam  oecaretur^ 
aseUo  per  hippodromum  ad  igoomioiam  TOctus  fuit, 
spoctaDtis  popull  ludibriis  datus  :  quod  ad  aooum 
perUoet  m  ant  425.  H«eo  autem  circi  Aquileieosis 
Prooopii  meotio,  etsi  post  iotegrum  elapsum  siecu- 
lum  sl>  AtUlaDa  AauileiBBclade,eoque  eUamampUus 
d>  eTeotuaaem  roferebat,et  etsi  ab  auctore  looge  ab 
hts  regiooiDos  poslto,  oostra  tameo  de  circo  Aqui- 
leiensi  probe  roborat  coojecturas.  Prnterea  solerus- 
simus  AquileieDsium  aotiqaitatum  ioTesUgatorcaoo* 
oicasBertoU,  io  opere  suo  cui  tituius:  le  Anliehita 
d^Aquitda,  pag.  254.  exTeteriiodicatiooecujusdam 
loci  Aqoileieosis  clTitaUs,  qui  dicebatur  juxla  tur* 
rim  Ar^«i,iofert  amphitheatrum  AquileiiB  exUUsse. 
Fuerit  forUsse  istud  edificium  eUam  AquileisB,  licet 
najusmodt  moles,  maxime  Toro  lapides.ooo  ita  es* 
sent  frequentes.  uU  darissimus  Scipio  Maffeus  ani« 
madTorttt  dealiAnfiteatri,  cap.  7  et  9 ;  et  licet  ipso 
fatoatur  nihilumquam  in  anU({ui8  monumeoUs  Sibj 
occurrisso  de  Aquileiensi  amphitheatro.Quid  Toro  st 
Arenm  nomine  circus  potius  inteUigendus  sjt.  qui 
non  raro  etiam  arena  dictus  fuit,uti  Maffeus  ibidem 
oapite  10?  rarris  quoque  circum  magis  quam  amphi» 
Uieatrum  indicaro  Tidetur,  uU  constat  ex  lcombas 
quscircam  nobis  exhibent,maximoapadPanviDium 
aeXudis  Circensibus  ;  atque  ex  numismatibos,  qusi 
nobis  oxhibent  amphitheatra.  Hinoitaquecirci  Aqui- 
leieosis  eoiuectura  Talidius  roboratur.  Atduehec  de 
circo  Aquilei»  staote  :  qnm  aliquaoto  fusius  diel  iD 
re  hacteous,  ut  putamus,  iotacta,  dod  fuit  omolQO 
iDcoogruum. 

De  arco  Tcro,  qai  AquUeisB  exstiterit.cum  dictum 
sit,  plura  addere  de  theatro  ooo  est  nocesse,  quod 
orat  miooris  operis  atque  impeodil  ndiflcium,ac  fro- 
queos  propterea  io  miDoribusetiamurbibusac  muni*- 
cipiis,  neque  insolens  interdum  in  ipsis  pagis,uU  ex 
olarissimo  Mazochio  de  Campano  Amphttheatro,ca- 
pito  8;  siTo  ex  marmore  exstructnm  haborotur,siTe 
ex  ligno,  siTo  ex  marmore  simul  ac  Iigno,uti  monu- 
menU  docent.  In  urbe  illaampUssima  acprmdlTite, 
quffi  eUam  commercii  causa  extororum  rrequenUa 
abundabat ;  qusB  Augustorum  sope  priesenUa  hone- 
stata  fuit,  tum  ante  ConstanUni  SBtatem  tum  eUam 
postea,  ut  historiffi  tradunt,  ac  leges  ibidem  dat» 
ostendunt,nihil  certe  defuisse  Tidetur  ex  49  i>^  4^» 
adoblectamentumnon  modo.sedetiam  adluxum  spe- 
etarent,  qusBque  tribuerent  quovit  modo  ad  satisia- 
ciendum  multitudini,spectaculi8  maxime  ac  scenicis 
dedit».  Cnigitur  quomodo  RomaUanus  Oennadii  Nt- 
cetas  ex  usurpaUs  Tocibus  pomparum  atque  theatri^ 
quM  Dacum  ulum  esse  non  sinunt,  prodat  sepotlus 
Aquileiensem;  maxime  yero  com  Niceas  seu  Kicetas 
alter  non  adsit,  do  cujus  episcopatu  inquirendum 
Toniat. 

Ne  quisinterimexcisamopponatAqaileiensem  ur- 
bomNicetiB  Aquiloinsis  temporo»  ita  at  in  ea  neqao 


9i9 


P.  ARAIDiE  DI8SERTATI0  IN  S.  NICETAM.  —  CAP.  ffl. 


MO 


circus  pro  ludis,  neque  theatra  pro  scenicis  specta-  A 
culis  amplius  exstarent.  Sufficit  nempe  quod  paulo 
ante  exstiterint^ut  in  renuntiationis  explicatione  pom- 
pas  atque  theatra,  veluti  res  audientibus  omnino  per- 
spectas,nominare  Aquiieiensis  prsBsul  potuerit.  Prs- 
terea  non  ita  fortasse  Aquileiensis  civitas  excisa  fuit, 
nt  illico  majora  etiam  ac  solidiora  8Rdificia,(iuemad- 
modum  circi  crantatque  theatra,pr®sertim  in  prflBci- 
puis  urbibus,  solo  asquata  fuerint :  neque  ita  certe 
excisa  fuit,  ut,  saltem  post  Hunnorum  ex  Italia  dis- 
cessum,  aJiqua  ex  parte  iterum  habitari  non  potue- 
rit ;  quod  ipsa  divi  Leonis  Magni  ad  Aqnileiensem 
Nicetam  data  epistola  quadamtenus  indicare  vide- 
tur. 

Prseterquamquod  ea  erat  tunc  temporis  populoram 
insania  atque  dementia  erga  circenses  iudos  et  thea- 
trorum  scenas,  ut  ipsi  qui  supererant  cladibus  civi- 
tatum  pauci  cives  hoc  sibi  yeluti  remedium  fiBruronit 
poscerenty  ac  procurarent  Adeundus  propterea  co- 
8BVU8  NicetfiB  Aquileiensi scnptor Sal vianus  m  supraci-  B 
tato  libro  vi  de  Gubernatione  Dei,in  quo  totus  est  ad 
eornm  objurgandum  insaniam,qui  etiam  excisis  urbi- 
bus,  adductis  necatisquecivibus,ac  populatis  re^oni- 
bus,pro  circensibus  tamen  ac  theatralibus  deperibant. 
En  quomodo  de  his  loquatur,  qui  amissis  in  vasta- 
tione  Barbarorum  theatris  ac  circis,theatralia  nihiio- 
minus  atque  circensia  alibi  sibi  poscebant :  <c  Gujus- 
libet  civitatis  incoise  Ravennam  aut  Romam  vene- 
rint.  pars  sunt  Romanse  plebis  in  circo,  pars  sunt  po- 
puli  Ravennatis  in  theatro  ;  »  ita  cap.  9.  De  his  vero 
qui  urbium  excidio  superfuere,et  nihilominus  specta- 
cula  sibi  in  eisdem  urbibus,  uti  antea,  desiderabant, 
ita  capite  15  :  «  Pauci  nobiles,  qui  excidio  super- 
fuerant,  quasi  pro  summo  deletsB  urbis  remediocir- 
censes  ab  imperatoribus  postulabant.  >  Trevirorum 
urbs  eaerat, Ga/lortim  summa  atque  opulentissima  ab 
auctore  dicta,hoc  factum  passa  initio  sasculi  quinti,et 
hoc  sibi  soIatiumdeprecataabimperatoribusHonorio 
atque  Constantio,uti  notat  Baluzius  cum  Yalesio  ad  C 
hunclocum.  Hujus  proptereaurbibusexcidiumlongo 
sermone  prosequitur  Salvianus;  et  ad  eamitademum 
orationemconvertit,inremnostramvaIdeaccommode, 
«c  Gircenses  ergo,  Treviri,  desideratis,et  hoc  vastati, 
hoc  expugnatf,  post  cladem,  post  sanguinem,  post 
supplicia.  post  captivitatem,  post  tot  evers8B  ur- 
bis  excidiar  Quid  tacrymabilius  hac  stultitia,  quid 
luctuosius  hac  amentia  ?....  Theatra  igitur  quaentis, 
circum  a  principibus  postuIatisVCui,qu8Bso,statui,  cui 
populo,  cui  civilati  ?  Urbi  exust®  ac  perditsB,  plebi 
captivaB  et  interemptss,  quse  aut  periit  aut  luiet;  de 
qua  etiam  si  quid  superest,  totum  calamitatis  est ; 
quaB  cuncta  aut  moBstitudine  estanxia,  aut  lacrymis 
exhausta,autorbitate  prostrata,  in  qua  nescias  pene 
cujus  sit  sors  pejor  acdurior,  interfectorum,  an  vi- 
yentium.  Tant»  enim  sunt  miserise  superstitumy  ut 
infelicitatem  vicerint  mortuorum.  Ludicra  ergo  pu- 
blica,  Trever,  petis  ?  Ubi,  quaeso,  exercenda?  An  su- 
per  bustaet  cineres,super  ossaet  sanguinem  perem-  d 
ptorum?  $0  Q«»  enim  urbispars  his  malis  omnibus 
vacat?Ubi  non  cruor  fusus,  ubi  non  strata  corpora, 
ubi  nonconcisorummembra  lacerata?  Ubique  wcies 
captffi  urbis,ubique  horror  captivitatis,  ubique  imago 
mortis.  Jacent  reliquiaB  infelicissimoB  plebis  super 
tumulos  defunctorum  suorum,  et  tu  circenses  rogas? 
Nigra  est  incendio  civitas,  et  tu  vultura  festivitatis 
usurpas?  Lugeot  cuncta,  tu  lastuses?  »  HaBcSalvia- 
Dus  dc  Trevirorum  civitate,  et  ad  Trevirenses  cives. 
Quidigiturmirum,si  proillorum  temporum  demen- 
tia  erga  spectacula,  et  si  pro  morum  pravitate,  qu® 
Dei  iracundiam  provocabat,ac  Barbarorum  manus  in 
Occidentis  perniciem  urgebat ;  quid  mirum,  si  Aqui- 
leia  ipsa  Trevirorum  sorlem  cxperta,  exemplo  ipso- 
rum,  post  Attilanam  cladem,  in  paucis  civibus  qui 
supererant.et  Barbarorum  gladios  evaserant,circen- 
sibus  pristlnis  inhiaverit  atque  theatris  ;  ut  Nicetas 
episcopus  in  explicatione  operum  diaboli,  quibus  ba- 
ptismum  petentes  renuntiabant,et pompa«  et  Iheatra 


memorare  debuerit  ?  Sed  de  his  satis  ;  et  fortasae 
etiam  latius  quam  oportebat. 

Non  est  tamcn  omittenda  ipsa  rennntiationis  vera 
formula,  qusB  a  Niceta  nostro  in  tradendo  regenera- 
tionis  sacramentofuerit  usurpata.Jam  in  antecessum 
monuimus,  Nicetam  in  supra  allatis  textibus  ex  Sym- 
hoH  Explanatione  ad  competentes,  et  ex  tertio  Fnig- 
mentorum,  non  simplicem  formulam  retulisse  in  sua 
Ecclesia  adhiberi  solitam,  sed  potius  formulaB  iilios 
explicationem  ad  instructionem  fidelium,  ut  scilieet 
intelligerent  auam  late  pateret  renuntiatio  ab  iisfacta, 
in  baptismaus  susoeptione  :  quod  certe  ipse  quoque 
satis  innuit  pervocem  id  est,  quam  prseponit  enume- 
rationi  rerum  illarum  quas  sub  nomine  operum  liid- 
holi  venire  docebat,  et  per  ea  quoque  verba,  ef  kis 
similibus  malis,  quibus  enumerationem  claudit.  Si 
NicetflB  allata  verba  diligentius  expendantar,apparet 
profecto  formulam  in  ejus  Ecciesia  adhiberi  solitam, 
fuisse  illam,  quAB  duplici  constabat  renuntiatione,et 
omnium  pene  simplicissima  erat ;  nimirum :  diabolo 
et  angelis  ejus,  deinde  et  operibus  ejus,  absque  alio 
verborum  additamento.Ex  Operibus  supra  atatts  Jo- 
sephi  Yicecomitis,  et  Josephi  Catalani,  qni  renuntia- 
tionis  ritum  expenderunt,  constat  aliquibus  in  locis 
obtinuisse  unicametiam  renuntiationem  omnia  com- 
prehendentem  qusB  alibi  dividebantor  in  plures,  in 
quibusdam  aliis  duclicem  fuissein  usUyCommaniaatri- 
plicem,  quadruplicem  etiam  alicubi,  jaxta  rerum  ae 
verborum  divisionem.Constac  insuper  nonunomubi- 
que,  sedvariumfuissectiam  usum  verborumin  ipsa 
elicienda  renuntatione.DupIex  efat  renuntiatio  qus 
obtinebat  in  Ecclesia  Medioianensi  sub  divo  Ambrosio, 
paucis  et  ipsa  concepta  verbis;  atque  aberat  omnino 
pompos  vox,  licet  commoniteralibiessetinusu.  Pr»- 
stat  eumdem  sanctum  doctorem  audire  non  ano  in 
loco  de  hac  re  scribentem.  «  Post  hsBc  reseratasant 
tibi  sancta  sanctorum,  ingressus  es  regenerationii 
sacrarium,  repete  quid  interro^atos  sis,  recognosce 
quod  responderis ;  renuntiasti  diabolo  et  operibui 
ejus  mufioo,  et  luxurice  ejus, » Ita  in  libro  deMjsteriis, 
capite  2.  Clarius  idem  Ambrosius  in  opere  deSacra- 
mentis,  quod  sub  ejus  nomine  circumfertur»Iihro  i, 
capite  2.  c  Quando  te  interrogavit :  Abrenantiasdtis- 
bolo  et  operibus  ejusf  quid  respondisti  ?  Abrenuntio. 
Abrenuntias  s(Bculo,etoperibuseius?  qaid  respondisti? 
Abrenuntio .  Memor esto  cautionis  in$d,n  In  Hexaeme- 
ron  vero  lib.  i,  cap.  4,  omnia  simul  renuntiationis 
verba  in  unum  comprebendens,ita  scribebat : «  Dese- 
rit  qui  abluitur  intelli^ibilem  illam  51  Pharaonem 
principemistiusmundi,dicens:  Abrenuntio  tibiyd^- 
oole  et  angelis  tuis,  el  operibus  tuh,et  imperiis  tuis.  » 
Porro  quidquid  sit  de  modica  diversitate  verboram, 
qu8B  Ambrosium  inter  et  ipsum  Ambrosium  apparet  in 
renuntiationis  formulaouamipsein  allatis  textibusno- 
bis  exhibet.  qusBque  Meoiolanensis  EcclesisBsusB  tunc 
fuis8edicendaest;nemo,  arbitror,  diffitebiturrenan- 
tiationis  formulam  ab  Ambrosio  nobis  traditam  maxi- 
me  convenire,  ac  pene  eamdem  esse  cum  ea,  qaa 
NicetaB  fuit,  auctoris  Explanationis  Smnboli  ad  com- 
petentes,  et  tertii  fragmenti  ex  ipsius  deperditis  luca- 
hrationibus.Utrobique  nempe  duplex  renuntiatio  ap- 
paret;  utrobique  diabolo  renuntiatur  et  angjetis  ejus ; 
utrobique  etoperibus  ejus;  ac  simul  utrobique  deest 
pompee  seu  p<mpnrum  vox,qu©  csBteroquin  adeo  fire- 
quens  ac  pene  communis  erat  in  formulis  renuntia* 
tionum.IsthaBcveroNicetianaBrenuntiationisformoI» 
similitudo  cum  alia  EccIesiflB  Mediolanensis  subdivo 
Ambrosio,non  exiguum  prsBbet  indiciumagnoscendi 
in  eodem  Nicetaepiscopum  Aquilciensem.Quisenim 
i^noratquanta  Aquileienseminteret  Mediolanensem 
licclesias  iis  temporibus  esset  necessitudo,  immo 
quanta  veluti  consanguinitas;cum  jamdiu  seseinvi* 
cem  harumEcclesiarum  antistites  episcopali  ordina- 
tione  donarent,ac  mutuis  sese  foverent  officiis.utiex 
historiis  abundecolli^mus^et  clarissimusDeRubeis 
non  uno  in  loco  Aquileiensium  Monumentomm  ani- 
madvertit,  sicut  etiam  eruditissimus  Oltfocehius  in 


9Si 


P.  BRAIDiG  DISSERTATIO  IN  S.  NIGBTAM.  —  CAP.  lU. 


9n 


sua  Bcclesiia  Mediolanensis  Historia  Ligastica  paucis  A 
ab  hinc  annis  in  lucem  edita.  Sed  ad  alia  prope* 
randum. 

In  eodem  tertio  fragmento,  continuo  post  ea  yerba 
qufiB  supra  retulimus,  quibusque  diaboli  opera  expli* 
cayit,  ita  peigit  beatus  Nicetas,  eos  objurgans,  qui 
eontra  renuntiationem  factam  opm^  diMoU,  tott 
erant  in  superfluo  camis  ornatu,  et  in  nimio  sibi 
procurando  corporiscultu.  «  Quid  dicimus  de  his  qui 
luperfluo  camis  ornatu  jactare  se  Tolunt,  et  videri 
mirabiles  t  Taceo  de  exquisitis  inutiliter  Testimento- 
ram  subtilitatibus.  Oro  yos,  quid  faciunt  in  viris  ca- 
pilii  aquo  (ucii)  crispati,  com»  retro  quidem  cerricem 
coopenentes ;  ante  autem  frontem  penitus  abscon- 
dentesy  ita  ut  nec  signo  Ghristi  {crueis)  locus  liber  re- 
linquatur  in  fronte,  et  eumdem(ttiide)  se  putant  ha- 
berealiquamgloriam  yel  decorem,  inaeturpitudinem 
etignominiam  contrahant.Similiteretmulieres  caput 
ligantesutscutum,  ut  fronstamquamTallisinterduos 
subsistat  colles,  ut  de  auribus  pondera  lapillorum  3 
auro  ligata  dependeant,  ut  bracbia  honerentur  (on&' 
ren/tir)  auro,  eteerTicempremantcatenseyellapides ; 
et  i>edious  sanguinesB  calciamentis  flammuIaB  rutiient. 
Quisusnsinhis,  quffi  utilitas  iuTenitur,  nisi  sola  inanis 
pompa,  et  mens  desiderio  infantili  corrupta  ?  »  Haec 
Nicetas  in  citato  Yindobonensi  fragmento.  Quod  hic 
primum  occurrit  animadTersione  dignum,  ea  est  in- 
crepatio  qua  Nicetas  episcopus  eos  perstringit,  siTO 
mares  sito  feminas,  qm  exquisito  corporis  cuitn,  ni- 
mioque  omatunm  luxu  supirbiam  illam  atque  jocton- 
Ham  ostendebant,  quse  inter  diaboli  opera  ipse  prius 
enumeraTcrat,  quibusque  sacramentobaptismatis  ini- 
tiandirenuntiaTerant.  Si  porroconsulamus^qusejam 
in  antecessum  retulimos  ex  poemate  sancti  Paulini 
Nolani  de  Dacorum,  Scytharum,  Bessorum  Getarum- 
que  populis  recens  ad  fidem  couTersis  per  Nicet» 
prtBOicationem ;  si  animorecoIamns,quffiibidem  mag* 
naac  mira  idem  sanctus  prffisulcommemorat  in  lau- 
dem  Nicetffi  sui  de  sancta  illarum  5S  gentium  con-  q 
Tersatione,  qua  priscam  EcclesisB  nascentis  aetatem 
SBmulabantur  ;  quis  credat  mutatam  tam  subito,  sub 
oculb  NicetiB  ipsius,  uot»  illius  Ecclesin  faciem,  ut 
illi  necesse  fuerit  eos  fideles  tam  ^raTiter  objurgare, 
quod  a  data  fide  in  regenerationis  sacramento  per 
renuntiationem  fdLCisiaoperibfUsdiaboli  Teluti  recessis- 
sent  ?  Non  igitur  NicetffiDaci  Tidentur  esse  illa  Terba, 
sed  alteriuspotius  Nicetae  qui  Ecclesiam  jamadultam 
excoleret,  uoi  sensim  abusus  irrepserint  qui  pastoris 
essent  increpatione  notandi;  ideoque  Nicetas  potius 
Aquileiensis  ille  fuit,  qui  haec  in  sua  Aquileiensi  Ec- 
desia  insectUbatur. 

Prseterea  singillatim  etiam  nonnulla  animadTer- 
tenda  occurmnt  in  allatb  ex  hoc  Nicet»  fragmento 
locutionibus.  «  Taceo,  inquit,  ille,  de  exquisitis  inu- 
tiiiter  Testimentorum  subtilitatibus.  >  Quid  sunt  istSB 
subiUitates  vettimentorum  inutiUter  exquisitm  f  Vesti- 
menta,  ut  apparet,  non  quidem  ad  usum,  sed  ad 
luxnm  unice  eomparata ;  Tsstimenta,  arbitror,  abso-  ^ 
lutaB  perfectionis  non  modo,  elegantisque  operis,  Te- 
mm  etiam  mine  tenuitatis ;  qualia  sunt  quae  pannis 
constant  lcTissimis,  summa  arte  ac  labore  confeHCtis 
ex  lanasaut  gossjpii  aut  lini  autserici  filis  exilissime 
ductis.  Hujusmodi  Testimentorum  subtilium  abusus, 
qui  non  modo  C^ristianam  moderationem,  sed  Tcre- 
condiam  qooque  persaepe  laederet  atque  pudorem, 
meminebat  fortasse  HieronTuius  in  epistolaad  Lstam, 
^affi  407  est  in  editione  Vallarsii,  num.  iO,  ubi  eam 
iostitnens  super  disciplina  filiolffi  :  m  Talia,  aiebat, 
Testimenta  paret,  quibus  pellatur  frigus,  non  quibus 
Tostiu  corpora  nudentur.  »  Hanc  autem  subtilitatis 
Tocem  quoad  Testimenla,ut  luxumnotaret  Christiano 
homine  minus  dignum,  suropsit  fortasse  Nicetas  ex 
propheticis  locutionibus.  Nara  apud  Isaiam,  cap.  xix, 
9,  ubi  describiinT  onus  jEgypti :  Confundentur,  aiobeii 
pTopheUi,quioperabantur  linum,  pectentes,  et  texentes 
suimuA ;  ubi  per  hsBC  subtilia  linese  Testes  maxime 
intelliguntur  summie  tenuitatis,  quaein  Mgjpio  texe- 


bantur.  Non  dissimili  modo  apud  Ezechielem,  cap. 
XTi,  10,  eadem  tox  usurpatur,  ubi  de  Jerusalem  ci- 
Titate  sermo  est,  quam  auxerat  Dominus  dignitate 
atque  decore  in  conspectu  omnium  gentium :  Bt  ve- 
stivi  te,  inquit  Dominus,  diseoloribus,  et  ealeeavi  te 
janthino  :  et  cinxi  te  bysso,  et  idui  te  subtiubus.  Hic 
Tero  subtilia  expositores  interpretanturpro  Testibus 
in  genere  tenuibus  ae  delicatis,  et  praecipue  pro  pal- 
lio  serico,  admodum  exili  stamine  confecto. 

Quidquid  autem  intellexerit  Nicetas  in  hoc  frag- 
mento  pro  exquisitis  inutiliter  vestimentorumsubtilita' 
tibus,  siTC  linea  nempe,  siTe  alterius  materie  Testi- 
menta,  tanto  tenuitatis  artificio  elaborata ;  nemo  qui- 
dem  sibi  facile  persuaserit,  delicatas  hujusmodi  Testes 
apud  feras  ae  barbaras  gentes  trans  Danubium  sitas, 
NicetaB  Daci  tempore,  iuTeniri  potuisse  ;  sicuti  neque 
gentes  illas  horum  Testimentorum  luxu  ita  fuisse  de- 
lectatas,  ut  inde  corripi  ab  episcopo  ac  parente  suo  Ni« 
ceta  mererentur.  Iterum  recolantur,  quae  de  gentium 
istarum  barbarie  a^restibus|que  moribus  ex  sancti  Pau- 
lini  Tersibus  supenus  relatis  erui  facillime  possunt ; 
et  unicuiquepatebit,nifalIor,  artesomnes,  quseluxus 
essent,  et  que  ad  nimium  Titas  ac  corporis  cultum 
spectarent,  longe  prorsus  ab  illis  regionibus  fuisse, 
sicuti  etiam  barumce  rerum  delicatarum  studium, 
necnon  et  earumdem  acguirendarum  facilitatem  ex 
aliis  Romani  imperii  regionibus,  quae  nuilam,  ut  plu- 
rimum,  aut  certe  exiguam  cum  gentibus  barbaris  et 
a  Romano  imperio  slienis  commercii  societatem  ha- 
t>ebant.Econtrarioquid  59  nonhoiusmodi  Aquileien- 
sibus  couTeniret,  incolis  ciTitatis  illius,  quaB,  floren- 
tibus  rebus,  omnium  esset  post  Romam  Italicarum 
maxima,  atqueemporium  ditissimum  quo  totius  Orien- 
tis  ati^ue  Occidentismercescopiose  confluerent ;  quoB- 
que  etiam  post  Attilanamcladem,  non  illico  apristino 
statu  ac  dignitate,  atque  ab  omni  prorsus  exterorum 
frequentia  ita  penitus  dejecta  fmt,  ut  non  diu  pos- 
tea  ciTCS  illius  m  Titae  curtusque  ratione  aut  luxum 
Teterem,  aut  Teteris   saltem  luxus   similitudinem 

Suamdam,  et  quidem  in  Christianis  reprehensione 
ignam,  senrare  potuerit  ? 
Alia  veniunt  in  eodem  Nicetae  fragmento  notatu 
digna ;  eaquesunt  elegantes  illae  simulque  graphicas 
descriptiones,  quibus  Telut  ob  oculos  ponebat,  eo- 
demque  tempore  reprehendebat  superTacaneum  ca- 
pillorum  cultum  in  maribus  primum,  postea  in  mu- 
lieribus,  quas  etiam  arguit  quodcerTicemet  aures  et 
brachia  Tario  protiosi  cultus  omatu  onerarent.  c  Oro 
Tos,  inquit,  quid  faciunt  in  Tiris  capilli  acn  crispati, 
comae  retro  quidem  cenricem  cooperientes,  ante  au- 
tem  frontem  penitus  abscondentes,  ita  ut  nec  signo 
Christi  (crucis)  locus  liber  relin<iuatur  in  fironte  ?  » 
Loquitur  bic  Nicetas  deTetustissimoillo  signocrucis, 
non  quo  frons  tangebatur,  manu  postea  ad  pectus  de- 
ducta,  inde  ad  utrumque  latus  scapularum  relata, 
quod  signom  crucis  majus  appellan  potest,  et  quo 
communis  hodie  Ghristiani  utuntur;  sed  notius  de 
illo  signo  crucis,  quod  totum  in  fronte  pernciebatur, 
ducto  pollice  supra  frontem  in  modum  crucia,  quod 
signum  minus  recte  dicemus,  cujusqne  usus  etiam 
apud  nos,  at  minus  frequens,  habetur.  De  hoc  certe 
minori  signointelligendusTertulIianus  in  Tulgatoillo 
textu,  qui  legitur  in  libro  de  corona,  capite  4  :  «  Ad 
omnem  progressum  atque  promotum,  ad  omnem 
aditum  etexitum,  adcaiciatum,  adlaTacra,  admen- 
sas,  ad  lumina,  adcubilia,  adsedilia,  quacumquenos 
couTersatio  exercet,  frontem  crucis  signaculo  teri- 
mus.  »  De  hoc  eodemetiamsanctus  Augustinus  Enar- 
ratione  in  psal.  l,  num.  4,  ubi  concjuerebatur  quod 
hoc  signo  se  munirent  in  fronte  Chnstiani  atiam  in 
ipso  circo,  quoties  aliqua  de  causa  expaTescerent, 
quin  interim  animadTerterent  ex  signo  ipso,  locum 
eisdem  esse  non  debere  in  Tanitatibus  et  insaniis, 

Jiuibus  spectantes  aderant.  «  Quam  multos  hodie, 
ratres  nostros  cogitamus  et  plangimus  ire  in  vani- 
tates  et  iosanias  mendaces...  Qui  si  forte  in  ciroo 
aliqua  ex  causa  expaTOScant,  continuo  se  signant,  et 


Ml 


P.  BRAIDiC  DISSERTATIO  IN  S.  NIGBTAM.  ^  GAP.  IV. 


IM 


staai  illie  portantes  in  fronte,  nnde  abscederent,  si  A 
hoc  in  corde  portarent !  »  Gum  itaque  de  hoc  signo 
loquatur  etiam  Nicetas,  quod  totum  fiebat  in  fronte« 
fronUm  nimirum /«rtnoo  ut  aiebat  Tertullianus,  etin 
front$  proptereayelutiimpressumilludquodammodo 
portando  uti  Augustinus :  hinc  liquet  nudam  atque 
apertam  Christianorum  rrontera  essedebuisse,  et  ne- 
quaauam  capillis  obductam,  ao  p$nUui  ahioonditamt 
ut  Cnristiam  eodem  se  signo  munire  ad  omnem  eo« 
rum  actum  lacile  possent.  Merito  igitur  conquereba- 
tur  de  Christianis  suis  beatus  Nioetas,  qui  noTum 
comae  et  capillorum  eultum  amantes,  frontem  suam 
ita  capillis  tegebant,  ut  looum  Ub$rum  non  relinque» 
r$nt  eideqa  ter$ndm  iignaculo  cruciit 

Numquid  vero  suspioandum,  abusum  hujusmodi 
irrepsisse  in  Nicetas  Daci  episcopatu.  inter  gentes  il* 
las  trans  Danubium  sitas,  quss  ante  Nioetie  prsddica* 
tionem  ab  omni  essent  politiorioultu  alienas,  quisque 
per  apostolicos  NicetsB  labores,  Ghristiano  gregi  an- 
numeratse,  adeo  inChristi  religionenrofeoerant,  ut  de  R 
illis  tam  mira  Paulinus  Nolanus  calebrare  potuerit  ? 
Abusus  hic  potiusex  illis  S4.®'^'  Qui  facile  obrepunt 
in  populis  nmiio  rerum  cuTtui  operam  dantibus»  qui- 
busque  omniasuppetuntquse  aaTitaBQommodumi  ad 
luxum,  atque  splendorem  spectant ;  in  populis  quo« 

?[ue,  in  quiDus  Christiana  religio  temporis  lapsu  de- 
er?et|  etinffuibusa  pristina  fitffi  seYerioris  consue- 
tudlne  Christiani  lasoiYiores  faoile  recedunt.  Aqui- 
leiensi  propterea  Nicetffii  potius  quam  Daco,  ofa^ur- 
gationes  islsd  conveniuntin  Ghristianos  plus  nimis 
capillorumoultui  indulgentes,  ut  signo  orucis  in  fron- 
te  faciendo  locum  non  relinquerent.  Quod  autem 
conjeoturam  banc  nostram  maffis  adhue  confirmai, 
Yetus  estlapsis  Aquiieiensisanagijrphooperesimlptus, 
et  a  oanonioo  Bertoli  editus  in  suis  AnHohitdd^Aqui-' 
l$jiat  alias  oitatis  pagina  16,  ubi  sine  videre  est  ju« 
Tenem  eauum  leeTa  manu  tenentem.  et  frontem  oti* 

Riilis  obductam  habentem,  qualem  nimirum  describit 
[icetas  in  suo  fragmento.  Lapis  quidom  paganusest,  q 
non  Ghristianus,  uti  et  inscriptione  apparet,  quis  ox- 
statinaltero  lapidis  latere  ;et  ideo  adNioeta  Aqui- 
leiensis  otatem  probabiliter  non  pertinet,  in  qua 
etiamsi  penitus  aoolita  idololatria  non  esset,  hujus- 
modi  tamen  non  erat  quea  sese  inscriptionibus  et 
anMl^rphis  eiplicare  ae  prodere  facile  posset.  Verum 
sufnoit  hujusmodi  capilforum  oultumolim  fuisse  in- 
ier  Aquileienses,  etiam  paaanos,  ut  postea  reiumt 
potuerit  ab  Aquileiensibus  ipsis  Gbristianis,  qui  Ta<> 
nitateducti  obsoletas  inquirerent,  acrenoTarentoul* 
tursa  formas,  et  qui  tepore  quodam  religionis  non 
omnimode  abherrerent  a  Toteri  paganorum  suorum 
consuetudine.  Iloc  Tero  de  Tiris ;  quid  deinde  in  mu* 
lieribus  reprehenditNicetasin  eodem  fragtnento? 

Prosequitur  nimirum  Nicetas  objurgationem  suam, 
dicens  :  t  Similiter  et  mulieres  oaput  ligantesut  scu* 
ium,  ut  frons  tamquam  Tallis  inter  duos  subsistat 
oolles»  ut  de  euribus  ponderalapillorum  auro  ligata 
dependeant,  utbrachia  onerentur  auro,ut  cerTicem  |. 
premantcatenffiveilapides.etpedibus  sanguineascal-  ^ 
eiamentis  flanunuln  rutilent.  •  Deinde  obiurgationem 
utramque,  tam  Tiris  faotam  quam  muiieribus,  ita 
concludit:  •  Quisusus  in  his,  quss  utilitas  inTonitur, 
nisi  sola  inanis  pompa,  et  mens  desiderio  infantili 
corrupta  ?  »  Hic  quoque  Tidere  est  ita  exquisitum 
aique  pompaticum  mulierum  cultum  a  Nioela  deli^ 
neatum,  ut  diffioiie  admodum  credi  possit  eumdem 
obtinuisse  inter  barbaras  Daoorum  gentes  trans  Da- 
nubium  positas»  diffioiiius  Toro  inter  noTos  illos  fi- 
deles  reoens  a  beato  Niceta  Christianorum  populo 
e^gre^atos»  Quid  Tero  si  6t  liic  opportune  lapsis  Aqui- 
leiensis  oocurrat,  uade  inferre  possimus  Aquileien- 
sium  mulierum  oultum  respondere  Nicetffi  TOrbis  al- 
latis  ;  ideoque  non  Daci,  sed  Aqaileiensis  potius  Ni- 
oetaB  verba  illa  esse  qus  attulimus  ex  Vindobonensi 
fragmento?  Exstat  sanelapis  hujusmodi  in  prffldtato 
opere  Antichitd  d'Aquileja,  pag.  S53,.ubi  mnlierem 
Tideas  anagljpho  opere  scalpiaia  ad  ptoiaa  osqtta, 


nec  ita  quidem  exoellentirUi  TidetaTf  artifieafttlliiiia 
proinde  appareat  in  bonarum  artiom  declinationei 
ac  foriasse  Chrisliana  etiam  reli^one  adulia  opiu 
iilud  Aquiieio  prodiisse,  cum  niiui  quoqaa  iiu<£im 
adsit  quoa  idololatriam  sapiat.  Videaa  porro  molM- 
rem  hanc,  crinibus  aecussatim  implexis,  oaput  %•• 
tum  habentem  ut  icutum  \  rideas  illius  fronicmfUm* 
auam  vallom,  inter  duoi  8ubiiit$re  coUh  o  orinibvt 
nino  inde  surffonies ;  Tideas  foriassa  eiiam  d§  tmribu» 
pondcra  tapiUorum  dependintia,  auro  oerie  liipU^  ; 
Tideas  demum  etiam  eervicem  cat$nie  tei  lapiAAu$ 
priiiom  in  medio  inter  utrumqae  collam*  Hii  iffiinr 
prsslusisse  sufficiai  seqaenii  capiii,  in  quo  Taiiaiori- 
bus  argumentis  probandum  ex  instituto  •nsoipiraoa 
Niceam  seu  Nicetam  5g  illum  Romatianum,  qa«n 
Dacum  esse  non  posse  osiendimus  liaotentti  induciia* 
nibusex  tempore  primum,  deinde  eiiamax  looo  da* 
ctis ;  Niceam,mquami8ea  Nioetam  illum  Romaiianam 
a  Gennadio  nunoupatum,  osse  profeoto  Niooam  ata 
Nicetam  episcopum  Aquileiensem,  qui  sancii  LooiMs 
Magni  tempore  floruiii  et  ad  quem  «liasdoni  •aMti 
pontificis  exstai  episiola. 

OAPUT  IV. 

homatimcc  civUalii  epiicopui  Niceai,  $$u  tHeeioi^  0 
G$nnadio  memoratui,  eit  duhio  proout  metfoi»  tiu 
Nicetai,  epiicopui  Aguileiemii,  qui  iancti  teanii 
iiagni  tempore  florutt,  $t  ad  qu$m  ejuiJUm  iandi 
pontificii  exitat  epiitota, 

Quis  demum  sit  Nicoiasille  teu  Nioeias  RomotiaM 
eiTitatis  episoopus  a  Gennadio  memoraias,  oi  duoram 
auotor  opusouiorum  quesgermanaosiendimuBi  noae 
poiissimum  ioquirendum  Tonit :  eumquoi  qaom  non 
esse  Niceam  seu  Nicetam  Dacam  sancti  Paaiini  No- 
lani  amieum  huousque  probaTimus,  sicuii  noque  il« 
lias  esse  in  Dacia  Gisdanubiana  Bomesianss  siTe  Re- 
mesiannTolRemissiana  aut  Romatianis  ciTiiaite  opi* 
scopum ;  eum,inquam|  asserimus  esse  reipsa  Nieoam 
sea  Nicetam  episcopum  Aquileiensem,  qni  •aneti 
Leonis  Magni  tempore  floruli,  et  ad  quom  sjnadem 
sanctipontifiois  decretalis  exstat  epistolo*  A  groTiori 
nimirum  disquisitione  ad  graTissimam  aano  aooadi* 
mus,in  quaopiandum  qaidem  esset  laottleniioraad- 
esse  argumenta  qu»  rem  oonfioereni  aportisaime : 
sed  in  qua  nihilominus  talia  suni  qum  otiam  ooiye^ 
ciando  in  medium  proferemus,  ui  assensum  eihii  ni 
faliimur,  ultro  Taleani  promerori. 

De  Nicet»  Aquileiensis  episeopi  9iaie  oi  paoea 
prttmittam»  quas  extra  controTersiam  sani  posita  ; 
illud  in  primis  est,  Niceam  huno,  uti  recie  animad- 
Tortit  etiam  clarissimus  Bernardus  MaHa  Do  RulMis 
in  Momumeniis  Gcolesin  Aquileiensis,  cap.  17,  eol. 
i5i|non  esse  illumqui  tempore  diTiHieronjrmi  A^oi* 
leiensisEcclesi«h^podiaoonaserat,etad  qaem  cjaa» 
demsancti  doctoris  familiarisexstat  epispola,  qo»  ad 
annum  circiter  spectat374,  utapud  eJasdomOporoBi 
editores ;  «tas  enim  istius  inde  reoie  porpoosa  noa 
paiiiur^  ut  locum  episeopatus  Nicetsd  noairi  in  Loo* 
nis  magni  pontlficatu  sili  implere  potuerit«  Altorani 
est,  anno  494,  post  Attilanum  Toro  Aquiloiae  exci- 
dium  anno  seoundo,  Nicetam  nostrum  in  Aqaiioiensi 
sede  successisse  episcopo  nomine  Secundo,  non  ao- 
tem,  ut  alicui  Tisum  Ghromatio,  qui  saceesiores 
alios  habuit  quinque  ante  Nioetam  :  deinde  anno 
458,  datam  ad  consultationes  illius  epistolam  diTi 
LeonisMagni»  qumest  inier  ejusdem  epistolas  oditio- 
nis  VenetflS  Veronensium  fratrumBaIieriniorum,nttB. 
159 ;  demum  anno  485  ex  hao  Tita  nugrasae»  uti  ex 
AquileiensibusGhronicishabeaius,qaibus  in  hacparie 
tiri  docti  oonsensum  minime   recusaroni. 

Hione  igitur  Aquileiensis  Nioetar  Leoni  Maane 
008STUS  idem  fuerit  ao  Niceas  seu  Nicetas  Romaiia- 
n»  ciTitatis  episcopus  a  Gennadio  memorataSy  atqae 
duorum  auctor  oposculorum^  qusB  germana  capite  I 

SrobaTimus?  Ita  nimirum  :  nam,  quesso,  si  opnsoali 
ixelamationii  Symboli   adcompitentH  aactor   asse 
non  poiesi  Nieeas  seu  Niceiaa  Dacoa  saiioii  Paulioi 


•M 


P.  BRAIDiE  DI88BRTATIO  IN  8.  NICBTAH.  ^  CAP.  lY. 


tfe 


Nol  tni  amicus  tj  usdemque  laudibus  §^  celebr  Atus,de 
quo  UBO  UDium  exsUi  questio»  quoniam«  uti  fidi* 
mufl  de  hffiresi  Butycbiaua  in  Explanatione  illa  sermo 
babetur,  quam  NiceUs  Dacus  »taU  sua  nequibat  at- 
tingere,  a  aua  immo  longe  adhuc  abfuisse  osUndi* 
mus  cum  ad  superos  eTolavit ;  quid  est,  quod  a  Ro« 
mani  codicis  auctoriUU  in  bibliotheoa  Ghisiana  nuper 
deUcti  discedere  nos  compellat,  ut  ubi  hic  olart  et 
per8picue,nuUa  characteris  differentia^nuUa  Yitiaiio- 
nis  noU,  nuUo  si^nolitur»,  nulios  posUrioris  maaua 
Tesiigio,  habet  simpliciter  ExpiantUio  Symboli  beaii 
Nic$UB  Aquileimiiis  ipimpi  habita  «d  oompetintiB, 
oos  legere^  aut  cerU  concipere  animo  debeamttSi 
prout  clanssimus  Zabeus  autumat,  bmi  Nic$imt 
Vil  Nie$M  RomaliaMin  Dacia  tpiicopif  Nieetas  ille 
Dacns  sancti  Paulini  Nolani  amicus^aucUr  illiusopu- 
scali  ease  non  potest :  Nicetas  alUr  non  exsUt»  aui 
eerU  non  asiruitur»  qui  Emplanationm  S^boli  de- 
deritiidcom»e(eii/tf«»atque  in  ea  de  Eu^chiana  hsMresi- 
sermonem  nabere  poUerit»  et  iUcum  NieeU  nosiro 
Aquileiensi  ali({ua  saltem  veriUtis  speoie  decertare  i 
•tat  ergo  fldes  mconcussa  Romani  eodicis  Ohiaianii 
qui  aucUrem  Explanationii  SymboU  ad  emnpoioniH 
NiceUm  Aquileiensem  facit ;  et  cum  aucUr  uoius  opa* 
souli  alterius  pariier  quidemsii  ad  iap$am  Vir$in$m 
ap^atii  nostra  vtffet  propositio»  quod  Romatianii 
ciTiUtis  episcopusNiceasseuNiceUsaGenniuiio  me* 
moratus,  sii  dubio  prooul  Niceas  seu  Nieeias  episto- 

8ot  Aquileiensis,  qui  sanoti  Leonis  Maffni  tempore 
oruit,  et  ad  qutm  ejusdemsaneti  ponUficis  exsUt 
episUla. 

Si  aocUriUUm  Tero  addere  placeat»  aocodit»etto4 
Tireruditu8GaroIusFea,ciuiprimus  nobis  aono  i790 
in  iua  Miscellanea  Filologica  Critiqua  An  tiqoaria,Umo 
I»  pog.  7  (qu»  Umen  neseio  quo  faU  ulira  pHmum 
tomumprogressa  non  est),  hujus  nuperrimi  Opttsculi 
d$  Spnbolo  ad  eomp$tent$ii  uii  in  nibliotheca  Ghi* 
iiana  RomBlattntis  notitiam  pr«buit,  quiqttO  etiam 
illttdopporione  nobis  exhibere  pollicittts  fueratiquod 
impletum  non  Tidimus ;  Carolus»  inquaOi»  Fea,  pro 
sna  hujusmodi  renim  peritia»  clare  asserere  non  da« 
bitaTerit,  juxU  critioes  regulas  hoo  opusculum  esse 
illiui  AquUeiensis  Nioettp  quf  ad  ianetum  Leoaem 
Magnum  Tarias  proposuit  Quii8tiones»PrassUi  eum* 
dem  audireiUciUUIocobreTiUr  soribenUm,  proui 
iimplex  reiindioatio  postuIabat.«  EaplanatioSpnboli 
b$ait  Nie$t<B  Aquileiemii iptieopi  habita  ad  eompeim^ 
i$$;di  auello  sUsso  NioeU,  ehe  propose  Tarie  ques^ 
tioni  sul  mairimoniodeiGoti  Ariani  asan  Leone  Ma* 
gno,  ia  risposU  del  quale  esisU  fra  le  sue  opere»  Di 
lui  parlano  a  lunffo  il  De  Rnbeis,  il  Liruti,  ed  altri ; 
manon  parlano  ai  quesfopuscolo,  ehe  io  eredosuo» 
]>er  quanto  si  pu6  afTermare  colle  regole  della  cri* 
tica.  9  Ita  ille  t  qoi  certe  non  sine  causw  eognitione 
jadicaTit ;  utpoU  qui  et  codicem  illum  GhTsianum 
propriis  ocolis  aspicere  potuit  ac  procul  dubio  etiam 
aepexii,  etLirntum  nominat  ac  De  RubeiStquOicerie 
eum  aliii  ploribus,  anU  hujus  codicit  deUotionem» 
ienUntiffisoefattUresnonhabebat.  UtinamTero  de- 
disset  ille  nobis  hujusmodi  opusculum  :  opinionem 
eerU  suam  iU  firmasset»  ut  nobis  nnnc  mmime  ne- 
ceiio  forei  pro  eadem,  riribui  licel  imparibus,dimi** 
eare. 

Rem  itaque  proseqoi  libet,  et  animadTersione  ali* 
qaa  illusirare.  Aut  erratit  Gennadius  Massiliensis, 
qui  Nicetam  nostrum  RomatiansD  ci? iUiis  scripsit 
episcopum»oam  scribere  debuisset  episcopum  Aqui* 
leiensem ;  aut  erraTit  Romanus  coaex»  qui  Nicetam 
exbibuit  episcopum  Aquileiensem,  cum  tradere  de* 
buissetepiscopom  ciTiUiisRomatianii.Si  error  reipsa 
ft7  si^  ^Q  aJterutro;  cui  potius  habenda  fides  est» 
(lennadio,  an  Romano  codici  ?  Porro  Gennadius,utut 
diliffens  habeatur  ac  solers,  scriptor  Undem  neque 
Bccleiia  Aquileiensi  proximu8,nequelUlui  est^neque 
andequaque  emacuiatus,  uti  suo  looo  dicemus ;  et 
icripter  etiam  est|  qui  aliena  refert»  et  qui  forUsse 
fton  omnia  viderit  de  quibui  terib^baii  imme  plura 


A  etiam  relatu  iciTerit  <iuam  ipie  per  iOie  eogooTtfit. 
Romanus  Ttrocodex  ipsa  esi£^ieetflBeluoubratio,quM 
nomen  prodit  partntis  sui,  et  episeopatai  deiignai 
loGum.  Bicnimirum  Telutideseipso  Ustimooium  per^ 
hibet^ille  de  alio.  Quis  Toro  non  potius  credat  operi 
gennino  prttferenii  nomen  auoUnssuitquam  scriptori 
alieno  acdissiU  aliter  referenti?Bomanusetiam  oo* 
dex,  quamfissttcttli  xiT  in  oliaraetere  ostendat  fa« 
eiem,  nullum  dubium  quin  ex  Tetustiori,  et  forUsse 
ex  coMTO  ipsi  auctori  codice»  ssbcuIo  xiv  exscriptui 
iit.  Cum  Tero  ex  epiitola  iupraoiUta  sanoti  Leonis 
papiead  Nieetam  Aquileiensem  edoceamur  Roman» 
fioclesiae  diaconum,  Adeodatum  nomine,  ab  Aquileia 
Romam  re?ersum  Nioet»  Aquileiensii  episeopi  con- 
iultationei  adpontificem  detulisse;  non  male  quidem 
quispiam  conjecUTorii,  immo  Toro  eque  pro  illiui 
Umporis  disciplina  Judicabit*  illum  Romam  attulisse 
NicetflB  AcTttileiensisopuseuIum  de  Spmbolo*  atque  hoe 
prfiB  aliisNicetffi  ipsiusopusculis  seregissequodLeoni 

B  papsB  et  Romanis  omnibus  exhiberel,  utpoU  Ustem 
fldei  qu9  in  Aquileiensi  Eceletia  publioe  tradebatttr; 
maxime  Toro  habiU  ratione  ad  novom  Butjrehianttm 
errorem,  paulo  pridera  Um  strenue  a  diTO  Leone  in 
eelebri  epiiUIaad  PlaTianum  profligatttmteiaNiceU 
il^sis  Leonis  sensibusao  momentii,immoetiam  Tor- 
bii,  utiTidimui,  ex  eadem  epistola  sumpiis  exagiU- 
tum.  finigiturforUsse  exemplar  EmplanationiiSifnh 
boli  ad  iosum  quintam  iSMUlum  periineni,  unde  poiU 
ea  iaoulo  xit  eduetum  fuiiapographum  Qhisianum, 
qaod  Umditt  in  bibliotheoarum  fonilii  latitaTit,  ae 
tandem  nosira  hao  »Ute  in  lueem  prodiit  ad  ecole- 
iiaiticam  lihrorum  iupellectilem  noTO  hoo  oimelio 
iane  pretioiissimo  augsndam,  ad  oatholieorom  dog* 
matum  traditionem  ▼aTidittsconfirmandam«neononei 
ad  noTam  in  ecdesiasticahisUria  Ittcem  cffundendam* 
Nonigiturex  Gennadiano  opere  (ubi  error  in  al« 
terutro  subsit,  qui  nulla  possit  eoneiliatioBeettferri}; 
non  ex  Gennadiano  opere  oorrigenda  est  insoriptio 

Q  Romani  codiois,  sed  poiius  ex  Romano  oodiei  oorri* 
gendus  Gennadius  esi.  Cum  nondum  ulltts  eodex  ap* 
paruissei,  qul  diffleulUUm  de  Romaiiana  eiTiUU 
Gennadii  in  Nioeta  iuo  dirimeret,  eumdemque  clare 
et  perspioue  AquHtienam  episcopum  appellaret ; 
prudeniissime  segessiite  faUor  scriptores  grarissi- 
mos,  qui  minime  ausi  suni  ex  Romatianfli  oiTiUUi 
nomine  episoopatum  Aquilciensem  prodere,  neque 
oardinali  Baronio  subscribendum  puUrttni,  aliisque 
paucis^  quid  haud  saiis  quidem  tunc  flrmisrationibui 
Aquileieniem  hujui  Nioetss  Genhadiani  epiiCopatum 
tuebantnr,  asserentes  oonfidenUr  Aquileiennm  rea- 

Sse  ciTiUtem  pro  Romatiana  iila  in  Gennadio  haben^ 
am.  Quinimmo  ignoscendum  quoque  eisdem  existi* 
mo,  quod  Remisianam  aut  Remesianam  seu  Romes^ 
iianam,  eU.,  in  Daoia  iOTenieniei  apud  geograpbos 
aliosque  soripUres  TeUres^necnon  aliumquoque  Ni- 
eeUm  episcopum  Dacum  sanoti  Paulini  Nolani  ami" 
enm,  autumarunt  hune  non  dttbie  ene  Nieetam  a 
n  Oennadio  memoratum,etRomatianamillamGenna* 
dii  eiriUUmfaciIee8sepoSie»pro  Toeis  similitudine, 
Remisianam  aut  Remeiianam  ieuRomessianam,  eU., 
in  Dacia  Cisdanobiana,  eujus  soriptores  ac  ffeogra- 
phi  Teteres  meminere.  At postquam  omnibus  Unotus 
codexdemumapparuiiiSSQtii  nulianeque  falsiUtis 
neque  inUrpolationis  noU,  immo  tanto  sinceriUtis 
eharaoUre,  Ura  simplici  assertione.  unum  ex  iliis 
sepUm  opusoulis,  a  Gennadio  Nioet«  Romatianii 
ascriptis,  Nioet»  Aguiltiensi  episoopo  tribuit,  qni 
etiam  tflJiaaffertinsinu  illius  opusouli,  qufls  minime 
possunt  Nieetfls  Paco  Paulini  Nolani  amico  oonTe«* 
nire ;  quii  ex  eodem  codiee  tam  optimfls  notfli  rem 
actam  non  judicaTerit,  acnequaouam  amplius  reoui* 
rendum  inuaciflaRemisiana  seuRomessiana  autRe- 
mesiana,  eU.,  episcopum  cifitatii  RomatiansB  Gen- 
nadii,  quem  Romanus  codex  episcopum  Aquileien- 
sem  esseasaerit;  proindcque  Romatiana^  ciTitatisepi- 
ioopam  Niceam  ieu  NioeUm,  ipiom  etso  Nieeiam 
epiicopam  AquileieBtem? 


tt7 


P.  BRAIDiE  DISSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  CAP.  IV. 


918 


lascriptionem  seu  titulum  opusculi  falsatum  putat 
clarissimus  Zabeus  ab  illius  exscriptore,  qui  forte  le- 
ffens  in  codice  vetustiori  Explanatio  Symboli  beati 
IficeU»  episeopi,  addiderit  ipse  arbitratu  suo  Tocem 
Aquileimtis,  ex  notitia  quam  habere  j>otuerit,  ali* 
quem  Aauileiensium  episcoporum  ex8titi88e,Nicetam 
nomine.tta  in  dissertationis  partei,  num  20.  Hoc  yi- 
delicet  Zabeo  necesse  erat  excogitare  ad  propriam 
opinionem  tuendam,  et  ut  nimis  apertam  Romani 
codicis  auctoritatem  declinaret :  at  nescio  quo  Tade 
hanc  benemerito  amanuensi,  cui  serTatum  debemus 
tam  prstiosum  Nicet»  opusculum,  impin^at  arbitrii 
culpam ;  cum  culpss  nullius,  nullius  aiterius  arbitrii 
Testi^ium  in  totailla  opusculi  exscriptione  occurrat. 
Ouinimmo  neque  Terosimilem  esse  censeo  arbitra- 
riam  illam  in  opusculi  tituio  additionem  Tocis  Aqui' 
Uiensie  *  et  insuper  inscriptionem  iilam»  seu  titulum 
opusculi  talem  esse  puto,  qui  primssTam  suam  et 
originalem  sinceritatem  oslendat ;  quod  nunc  Ti- 
dendum. 

Et  primo :  aut  Tocem  Aquileiensis  arbitrario  addi- 
tam  putat  Zabeos  in  codice  Tetustiori  hujus  Exfla' 
nationis  SymboU,  qui  fuerit  exempli  gratia  ipso 
quinto  saculo  exaratus  ;  aut  in  alio  posterioris  ssTi  ; 
autdomumabexscri[>tore  postremossculixiT,  cujus 
est  codex  Romanus  in  bioliotheca  Qhisiana  nuper 
detectus,  et  adhnc  in  toto  orbe  unicus.  Jam  Tero 
soculo  quinto,  nimirum  ipsius  Nicet»  Aquileiensis 
ffitate,  et  non  longe  ab  obitu  Nicets  Daci,  talis  esse 
non  poterat,  duorum  horumce  Nicetarnm,  maxime 
autem  in  Ecclesiis  Italiao,  ignoratio,  ut  unus  pro  al- 
tero  ab  amannensipro  arbiurioexco^nitionisdefecta 
scriberetur.  CerteNicetas  Aquileiensis  Romss  ignotus 
esse  non  poterat,  tum  ob  epistolam  sancU  papo  Leo- 
nis  ad  ipsum  datam,  tum  ob  Adeodati  Romanaa  Ec- 
clesiae  diaconi  testimonium,  qui  ab  Aquileiensi  Ec- 
clesia  redux  postulationes  Nicet»  Aquileiensis  ponti- 
flci  detulit,  et  procul  dubio  de  eodem  etiam,  ac  de 
illiut  Ecclesia  nuper  ex  Attilanee  cladis  angustiis 
emersa,  cum  Romano  clero  ac  popolo  Terba  habuit. 
Nicetas  etiam  Dacus  sancti  Paulini  Nolani  amicus, 
qui,ipsoPaulino  testeepistola  29  ad  SeTerum,  (io- 
ctisstmus,  ex  Dacia  Romanis  merito  admirandus  ad- 
venerat,  ignotus  homo  non  erat,  ut  amanuensis  pro 
illo  Nicetam  Aquileiensem  intruderet  in  ExpjanattO' 
nis  Symboli  inscriptione.  Si  igitur  ponamos  Explana* 
tionem  hanc  cum  inscriptione  sua  a  codice  prodiisse 
sfleculi  quinti,  qui  etiam  codex  Rom»  exstiterit,  uti 
probabiliut  censeri  debet  cum  nihil  adsit  quod  ad- 
Torsetur ;  nequaquam  talis  iffnoratioin  codicisexscri- 
ptore  credi  potest,  ut  unum  Nicetam  pro  altero  ipso 
<l(uinto  ssBculo  arbitrario  scripserit  in  illius  opuscuU 
titulo. 

Minus  Tero  intrusionis  illius  suspicio  esse  potest, 
si  Explanationem  iilam  exscriptam  Telimus  ex  codice 
postquintumsasculum  exarato.  Cum  enim  59  P^^^ 
quintum  sasculum  usus  etiamin  Occidente  inoIeTerit 
archiepiscopos  appellandipraMulesilios  quimetropo- 
litica  auctoritatefulgebant,qui  ususjam  communissi- 
mus  factus  fueratssculo  Tm,  inuniTersa  Occidentali 
Ecclesia,  ut  apud  eruditos  conttat,  et  monoit  noTis- 
sune  darissimus  abbas  Fumagallius  in  suis  Diploma- 
ticis  Inttitutionibus  Italice  editis,  tomo  II,  Iibro  ii, 
parte  ii.  cap.  14,  num  8,  nec  non  et  in  codice  di- 
plomatico  Santambrosiano,  pag.  60,  nota  (2),  sicut 
etiam  nuper  darissimus  item  Cajetanus  Marinius  in 
eruditissimo  suo  opere  I  Papiri  Diplomatici  pag. 
889,  in  annotatione  (15)  ad  papyrum  87 ;  exscriptor 
praodicto  quinto  saeculo  posterior,  et  Nicetarum  non 
satis  conscius,  post  Toces  illas  Nicetm  episcoffi,  non 
ita  facile  addidisset  Aquileiensis,  quando  nimirum 
Aquileienses  prasules,  jamdiu,  et  ante  Nicetam 
ipsum,  metropolitae,  archiepiscoporum  inducto  ti- 
tulo  et  ipsi  cum  caeteris  gaudebant  ;  sed  addidisset 
polius  Romatianoe  in  Dacus,  quod  melius  ea  setate 
cum  simpiici  episcopi  titnlo  couTeniebat :  aut  si  to- 
luissetde  industria  Tocem  A^^tenm  intmdere,  non 


J^  omississet  praecedentemepiscopi  titulum  in  illum  ar- 
chiepiscopi  commutare,  ut  consuetudini  post  auin- 
tum  saeculum  inductsB  inserriret,  et  tam  praedarae 
sedis  honorem  non  minueret.  Quid  autem  si  censea- 
tur  orta  intrusio  Tocis  Aquileiensis  in  opuscali  in- 
scriptione  ipso  saeculo  xit,  quo  Romanus  codex  bi- 
bliothecae  Gnisianae  exaratus  dicitur  ?  Tunc  Tidelicet 
neque  episcopi  neque  archiepiscopi  titulo  utebantur 
praesules  Aquileienses  sed  ex  iuTeterata  saeculorum 
prfiecedentium  consuetudine  patriarcharum  Tocabulo 
appeilabantur,  uti  ex  ecclesiastica  historia  Aqoi- 
leiensi  satis  notum.  Minus  itaque  apposite  intrutisset 
tunc  temporis  exscriptor  Opusculi  Tocem  AqutUiensis 
post  illas  Nicetos  eptscopi,  sadtem  absque  immuta- 
Uone  praecedentis  Tocis  episcopi  in  Tocem  patriarcka, 
quae  sola  erat  prsesulum  Aquileiensium  appellatio, 
(IU8Bque  usurpatalegiturquoad  Nicetam  iptumetlam 
inkaiendariit  Aqnileientis  Ecdesiae  typit  editit,  quae 
ipseTidi,  abannosaltem  i65l,usgueaa  annuml753, 

Q  ubi  ad  diem  22  Junii  officium  indicitur  Nicem  pa- 
triarchoB  Aquileiensis  confessorts,  NuIIo  igitur  modo 
Terosimilis  Tidetur  additio  Tocit  Aquileiensis  in  Ro- 
mano  codicebibliothecae  GhisianiB,  quse  a  clarissimo 
Zabeo  Judicatur  ab  illius  exscriptore  facta ;  sed  tox 
illa  pnmaeTae  cum  codice  ipso  oris^inis  censenda  ett. 
ticuti  tota  illa  intcriptio,  quae  eiaem  Tod  auctorita- 
tem  addit,  guod  mox  Tidendum. 

Hsec  nimirum  Romauai  codicit  inscriptio  ita  seha- 
bet :  Explanatio  Symboti  beati  Niceta  AquiUiensis 
episeofi  habita  ad  compeUntes.  Nitor  et  simplicitas 
hujusinscriptionis  quintum  saeculnm  apprime  sapiun  t, 
etmireconcordant  cum  nitor«  ac  simplicitaU  totius 
oputcuii,  ob  guas  dotes  a  Gennadio  commendatur  : 
iaeoque  haec  ipsa  opusculi  inscriptio.nitoris  ac  sim- 
plicitatis  merito,  jure  optimo  conferri  potest  cum 
inscriptioneetiam  epistolse  diTi  Leonis  Magni  ad  Ni- 
cetam  ipsum,  quae  talis  est :  Leo  episcopus  Nicetm 
AquileiensiepUcoDosalutem.  Titulum  beati,  ({uemNi- 

G  cetae  nomini  praenxum  Tidemus,  nonimmeritoconje- 
ctaTerimfuisseabinitioapposituma  primo  opustuli 
exscriptore,  et  fortasse  ab  ipso  Romanae  Bcclesiae 
dianoco  Adeodato,  qui  probabiliter  ex  Aquileia  Ex- 
planationem  Symboli  Nicet»  epitcopi  tecum  detulit 
Romam,  uti  antea  innuebam.  Certe  beati  denomina- 
tio  honoris  titulns  erat,  qui  illa  otate  etiam  Tiventi- 
bus  episcopis  passim  deferebatur,sicuti  plura  nos  do- 
cent  ej  usdem  sseculi  monumenta,maxime  vero  epitto- 
laruminscriptiones  nonpaucse,  quaein  ftO  Operibus 
sanctorum  Patrnm  habentur.  Ejnsmodi  titufo  beati 
donabantureadem  otate  etiam  insignes  doctrina  ac 
pietate  Tiri  Tita  functi,  et  illi  praecipue  quorum  in 
EcdesiaeiBdificationem  exstabant  Opera  :  et  celebre 
est  decretum  Gelasii  papae  ad  annum  pertinens  494. 
de  Authenticis  Libris,  et  de  Apocryphit  Scriptoris, 
in  concilio  70  episcoporum  Romae  habito,  quod  ti- 
dere  est  in  conciliis  Labbei  cura  Goleti,  tomo  V, 
col.  387,  et  apud    Fontanimum  de  Antiquitatibns 

D  Hortae  in  appendicesub  num.  1,  ubi  titulo  beatomm 
singillatim  recensentur  omnes  ii  quorum  Opera  com- 
mendantur  Teluti  recipienda :  nimirum  beatiCjpriani 
martyris  et  episcopi,  oeati  Gregorii  Naxianxeni  epi- 
scopi,beati  Basilii  Cappadodae  epitcopi,  beati  Atna- 
nasii  Alexandrini  episcopi,  beati  Cjrilli  Alexandrini 
episcopi,  beatiJoannis  Contantinopolitani  episeopi, 
beati  Theophili  Alexandrini  epitcopi,  beati  Hilarii 
PictaTientit  epitcopi,  heati  Ambrosii  Medioianensis 
episcopi,  beati  Augustini  Hipponensis  episcopi.  beatt 
Hieronjmi  presbjteri,  beati  Prosperi  Tiri  rdigiosis- 
simijbeatlLeonispapse.Siiffitnr  beati  titulo  insigni- 
tum  Tidemus  Nicetam  Aquileiensem  in  ejusdem  opu- 
sculi  inscriptione  ;siTeadhuc  TiTens,  siTepaulo  post 
decessum  ita  fuerit  ab  exscriptore  opusculi  appella- 
tus ;  inscriptio  illa  procul  dubio  scribendi  modum 

Rraebet  et  disciplinam  ejnsdem  quinti,  saeculi,  in  quo 
icetas  Aquileiensis  floruit. 
Istud  Tero  eo  etiam  magis  elucet,  quod  beatus  ip- 
se  Nicetas  timplid  epitcopi  titulo  nominatur  ;  quod 


919 


P.  BRAIDifi  DI8SERTATI0  IN  8.  NICETAM.  —  CAP.  IV. 


ad  ejasdem  sfficuli  dit ciplinam  perinde  pertinetylicet 
Aqoileiensis  Ecclesia  jam  pridem  metropoleos  honore 
falgeret :  ipsa  namque  circa  annum  Cnrisrti  369,  in 
sancto  Yaleriano  episcopo  Aquileiensi,  qui  rem  ca* 
tholicam  contra  Ananos  strenue  tuitus  fuerat,  om- 
nium  prima  inter  ItaliaB  Ecclesias  hoc  honore  deco- 
rata  fuit,  Damaso  pontifice  Maximo,  uti  post  viros 
clarissimos  noyiter  etiam  scripsit  eruditissimus  noster , 
maltisque  editis  Operibus  clarus,  Innocentius  Maria 
Liratus,  e  Pata^ina  nuper  Benedictinorum  familia, 
nunc  autem  episcopusVeronensiumin  Exercitatione 
Patayii  cusa  annol787,  de  sero  Metropoleon  Eccle- 
siasticarum  Ortu  in  Occidente,  capite  2.  Btsi  vero  se- 
pUmi,  atoue  etiam  sextissculi  adtint  exempla  in  Oc- 
cidentali  Ecclesia,ex  quibus  deftrehendimus  metropo- 
litanos  episcopos  jam  tunccoepisse  archiepiscoporum 
titulo  augeri,  uti  cum  aliis  supralaudatus  Cajetanus 
Maurinius  loco  citato  ;  quinti  certesfleculinuliumin- 
▼enire  est  in  sinceris  monumentis  :  atque  idem  prae- 
clarissimus  vir  pajpjrum  suam  illustrans  86anni553, 
in  quaprsRSuIum  Ravennatensiummentio  cum  titulo 
arcniepiscoporum,  in  annotatione  (31)  ad  eamdem 
pa^.  ^,  admonet  ipsius  Ecclesiae  antistites  simplici 
episcoporum  nomine  semper  appellatos  fuisse  in  pa- 
pjris  praedicto  anno  553  anterioribus  ;  licet  erudite- 
rnm  concordi  testimonio  constet,  Ravennatensem 
Ecclesiam,  jam  inde  absBtate  saltem  diyiPetriChrj- 
sologi,  ecclesiasticam  metropolim  factam  fuisse.  ea 
etiam  de  causa,  quod  Rayenna,  re^a  tunc  esset  ci- 
Titas,  ut  ai>ud  eumdem  Lirutum  citato  loco  habe- 
mus.  Cum  igitur  hicvideamus  Nicetam  nostrum  Aqui- 
leiensem,  guamyis  metropolitam,  episcopumsimpli- 
citer  appeliatum  eo  prorsus  modo  quo  alii  Orientis  et 
Occidentis  metropolitaB,  Athanasius,  ex.  gr.,  et  Theo- 

6^1]^^  episcopi  Alexandrini,  et  Ambrosins  episcopus 
[ediolanensis,  aliique  in  prsdicto  Gelasii  decreto  re- 
censiti,  nec  non  et  eo  j^rorsus  modo  quo  eumdem 
Leo  M affnus  appellavit  m  epistola  ad  ipsum  data  ; 
quis  inde  quoque  non  colligat,  inscriptionem  illam 
seu  titulum  opusculi  de  Symoolo  talem  esse,  qui  pri- 
maeTam  suamsinceritatem,^!  et  originalem  qumti 
Bsculicum  eodem  opusculo  faciemostendat,acpro- 
pterea  improbabiliorem  omnino  reddatintrusionem 
illam  Tocis  Aquileiensu  a  clarissimo  Zabeo  excogi- 
Utam? 

Sed  jam  ab  opusculi  inscriptione  adipsum  opuscu- 
lum  descendamus  ;  ubi  primo  ea  sunt  p^endenda 
qus  tempus  quodammoao  NicetsB  Aquneiensit  desi- 
gnant,  deinde  qus  Aquileiensis  Ecclesias  fetum  opu- 
sculum  iUud  ostendunt.  Jamsupra  notarimus  Aqui- 
leiensis  Nicets  episcopatum  anno  454  inchoatum,  et 
ad  annum485productumfuisse.  Episcopatum  nempe 
inchoayit  Nicetas  anno  post  datam  adiTO  Leone  epi- 
stolam  adFlaTianumqumto,  et  postconcilium  Chal- 
cedonense  tertio  ;  cum  sciIicet,quamTi8  Eutychianus 
error  ubique  ab  Ecclesia  reprobatus  et  anathemate 
perculsus  fuisset,  nec  rires  tamen  perdiderat,  nec 
amiserat  sectatores.  Cum  igitur  Aquileiensem  cathe« 
dram  Nicetas  episcopus  conscendit,  £utychianus  error 
prsB  caeteris  erat,  contra  quem  oportebat  EccIesiaB 

f^astores  gladio  .Yerbi  Dei  dimicare,  nec  non  et  pecu- 
iari  studio  disertisque  Terbis  fidelem  populum  con- 
munire,  ne  se  abripere  pateretur  a  noTis  seducto- 
ribus,  li  quibus  non  ita  tunc  solummodo  periculum 
imminebat  sicut  ab  haereticis  prsecedentibus,  sed  qui 
ideo  etiam  periculosiores  erant,  quia  sub  specie 
tuend8Bfidei,  et  Nestorianie  hsreseos  profligandie 
suum  effundebant  errorem.  Quid  autem  Nicetas  in 
opusculo  de  Symhclo  ad  cofnpetentet,  ubi  reapse  ex 
professo  illa  noTella  germina  catholids  erantdogma- 
tibus  imbuenda,  atque  in  professione  Ter»  fidei  con- 
solidanda  ?  Dogma  nimirum  de  Tera  in  Christo,sicut 
diTinitate,  ita  humanitate,  ita  competentibus  tradit, 
capite  4,  quod  in  antecessum  retulimus,  quodque 
inrerius  etiam  subjiciemus,  ut  et  elocutionis  ti,  et 
momentorum  robore,  et  orationis  instantia,  et  qua- 
dam  etiam  prolixltate  sermonis  satis  ostendat  hoc 


A  esse  pr©  caBteris,  de  quo  tunc  oportebat  et  aliquanto 
fusius  dicere,  et  ardentiori  studio  instare,  nese  sine- 
rent  in  errorem  abduci  ab  adversariis,  qui  praesto 
essent  adeorum  mentes  decipiendas,  si  imparatas  et 
minus  cautas  iuTenissent.  Quid  Tero,  quodEutychen 
et  Eutychianos  falsadocentes  ibidem  designans  Nice- 
tas,  non  proprio  eos  nomine,  sicuti  alios  quosdam 
hsereticosqui  schismaticosabeorum  primipilisappel- 
lat,  sed  quasi  notissimos  cunctis,  atque  insiaiosa 
doctrinapraBsentes,  communi  nomenclaturacomme- 
morat  dicens;  erroneoi  hcereticos  et  magistroe  faU 
lacicB? 

Adhuc  apertiora  nihilominus  sunt  quse  sequuntur, 
ad  indicandum  Nicet»  Aquileiensis  tempus,  immo 
etiam,  ut  opinor,  primos  episcopatus  sui  annos.  In 
dtato  capite  4  Explanationu  Symboli  non  Eutychetis 
error  tantummodo  a  Niceta  impetitur,  uti  ridimus, 
sed  etiam  error  Nestorii :  hic  autem,  quamTis  Euty- 
chiano  errore  Tiginti  circiter  annis  anterior,secundo 

B  loco  ponitur  ;  et  dum  in  illo  nimius  fortasse  Tidetur 
Nicetas  quam  simplex  Symboli  explanatio  requirat, 
in  hoc  e  contrario  brcTissimus  est,  quasi  sdlicet 
parum  aut  nihil  oporteret  de  eo  disserere,  qui  jam, 
noTo  Eutrchetis  erumpente  errore  opposito,  Tires 
propemodum  amisisset.  En  illius  Terba,  fquse  hic  de 
utroque  errore  subjidmus,  ut  facilius  conferantur  : 
<c  Crede  hunc,  qui  ex  Tirgine  natus  est,  nobiscum, 
esse  Deum  ;  Deum  ante  ssBcula  de  Patre  ;  homi- 
nem  ex  Virgine  propter  homines.  Vere  incamatum, 
non  putatiTe,  sicut  quidam  dicunt  erronei  haeretid 
erubescentes  mysterium  Dei.  In  phantasmate  dicunt 
factam  Domini  incamationem  :  quia  non  Tere  fuerit 
quod  Tidebatur,  sedoculos  fefellerit  hominum.Quod 
absit,  absitomninoaDei  Teritate.  Si  enim  falsa  incar- 
natio^2est,fAlsaeritet  salus  hominum.Quod  si  Tere 
talus  m  Christo  est,  Teraaequeincamatioest.Inipso 
utrumque  existens  ;  homo,  quod  Tidebatur  ;  Deus, 
quod  nouTidebatur.  Manducans  ut  homo;et  pascens 

G  quinque  millia  hominum  quinque  panibus^quia  Deus 
Dormiens  ut  homo  in  naTi ;  sedTentis  et  mariimpe- 
rans,  quia  Deus.  Manus  cruci  affigens  Telut  homo  ; 
sed  paradisum  confitenti  se  latroni  tribuens,  quia 
Deus.Mortem  postremosuscipiens  deposito  ad  modi- 
cum  corpore,  ut  homo;sed  quatriduanum  mortuum 
de  sepulcro  susdtans,  quia  Deus.  Utrumque  ergo 
credendus  est  Christus  ;Deu8,  ethomo:  quia  sicut 
homo  ex  passionibus  agnoscitur,  ita  D^us  ex  diTinis 
operibus  manifestatur.  Babes  ergo  unde  respuas 
magistros  fallacisB,  »  Hactenus  contra  Eutychianum 
errorem  Nicetas  :  qniB  Tero  continuo  subdit,  sunt 
contra  crrorem  Nestorii  :  ait  enim  :  «  Si  quis  tibi 
hominem  tantummodo  Christum  fuitse  in  auribut 
tusurrare  tentaTerit,  dicito  quia  homo  per  praedicta 
factus  est.  QuemexTirtutibus,  etprofessionibusjam 
cognoTi,  dicente  ipso  SalTatore  ad  Judseos :  iSi  mihi 
non  vuUis  credere,  vel  operihus  credite,  et  cognoscite 
quia  egoin  Patre,  et  Pater  in  me.  >  Quid  sibi,qu8eso, 

B  Tult  hflBc  ordinis  inTersio,et  hsec  loguendi  disparitas 
de  Eutychiano  errore,ac  de  Nestonano  ?  Quid  nimi- 
rum  ett,  quod  hic  Nicetat  non  a  Nestoriano  errore 
qui  primut  eruperat,  sed  ab  Eutychiano  monitionem 
tuam  incipit?  Undeest,  quodet  tam  accurate  Buty<* 
chianum  errorem  exponit,  et  tam  diligenter  et  tam 
Talide  antidotum  prsbet  contra  eum,  sumptis  ex 
eTangelica  historia  argumentis,  dum  e  couTerso  pres* 
sius,  et  paucit  Tcrbis  f^estorianismum  notarit;  nisi 
quia  Eutychianus  error  tunc  temporit  erat  adTcrsut 
quem  munire  fideles  oportebat  quammaxime,  dum 
interim  Nettoriana  haeresis  patronos  et  sectatores, 
saltem  qui  magni  nominis  essent,  Teluti  prorsus 
amiserat  ? 

Verum  et  dictiones  ipsas  accuratius  intueamur  in 
utroque  notando  errore  adhibitas,  qus  certe  non 
fortuito  sed  consulto  suntpositfle  ;nihil  enimcenseri 
potest  in  Symboli  explanatione,  quod  non  omni  ex 
parte  tit  mature  perpentum.  Cum  itaque  de  Euty- 
chiana  hffireti  primo  loco  loquitur,ait,quod  hsBretid 


m 


P.  BRAID^  DteSERTATIO  IN  S.  mcfiTASt.  -  CAP.  IV. 


M 


dicunt,  et  bis  idem  repetityerbum :  quod  de  publica  X  ^^^i^^  ^^  ^^  appareDtsatii  manifetta.  Resigltur  ena- 
et  aperta  istoruai  ooloquendi  ratione  intelliffendum     cleanda  est. 


yenit,  quiquamvisjammultumfayorisetauctoritatii 
amisi88ent,maximepo8t  evulgatam  toto  orbe  ei)isto- 
lam  divi  Leonis  ad  Flavianum,  et  post  oecumenicuni 
Ghalcedonense  concilium,nihilominu8,ut  ett  omnium 
hffireticorum  ac  fuit  semper,  errorem  t uum  praedl- 
carenon  desinebant.  Gumvero  adhaeresimNestoria- 
nam  sermonem  vertit,  Nestorianos  jam  non  palam 
dicere.  sed  in  aunbus  iusufrare  ait,  et  auidem  non 
sine  aliqua  circumspeclione,  ac  simul  etiam  cuncta- 
tione,  tenlando  nimirum  veluti  clanculum  acgrada- 
tim,  prout  illi  sc  ^erunt  qui  minus  fidentes  et  cum 
timore  de  re  quapiam  aliquem  alloqui  aggrediuntur 
qui  etiam  nou  ilhco,  nec  quandocumque,  sed  data 
opportunitate  ^ersonas  loci  ac  temporis  id  faciunt. 
Quid  namque  istud?  Nestoriani  scilicet  statim  ab 
exorta  Eutjrchiana  hfieresi  vires  suas  amiserunt,quippe 
quiet  catholicos  ipsoset  EutjrchianoBadversoshabe- 


Quodnam  fuerit  Aquileiensium  Symbolum  peculiare 
aRomano  distinctum,  seu  potius  q[uaenam  fueriat 
Aquileiensium  additamenta  peculiaria  adRomanom 
Sjmbolum,  ex  Ruflno  Aquileiensi  habemui  In  sno 
celeberrimo  Commentario  in  Symbolum  apostolo- 
rum,  quem  tot  laudibus  antiquitas  commendaTit ; 
necnonex  Fontanino  HistoriaLitteraria  Aquileiensis 
libro  V  capite  14,  et  ex  De  Rubeis  Monumenta  Eccie- 
si»  Aquileiensis,  capite  7,  de  Liturgicis  aliisque  ta- 
cris  Bitibu8>  etc,  capite  8,  et  dissertationet  Varic 
Eruditionis,  capite  2.Tria  erant  hujusmodi  Aqaileien- 
•ium  additamenta  ad  Romanum  Symbolum  :primani 
scilicet  voce8,tntH£i6i7t  et  impassibili,aid  Deum  Patrem 
omnipotentem  ;  alterum,  descendit  ad  infema,  ad 
Jesum  Christum  crucifixum  et  sepultum  ;  tertiam, 
yoTh^juSt^d  carnisresurrectionem,  aua  nimiram 
dioebant,  hujus  earnis  resnrrectione.  o4  ^^  haec  Dfse- 


rent :  catholicos,  p'ro  fldei  inCegritate,quamadversu8  n  ter  yariationem  aliquam  minoris  momenti,  ut  Credo 
.  1  ._i-__i.._.  i:...i__L. ,  °  in  Deo  Palre,  ^TO  Credo  in Deum  Patrem \  ei  ii$Let 


quascumque  hsereses  tuebantur ;  Eutjchianos  vero 
ex  ipaa  novi  eorum  erroris  indole,  qui  ex  nimio,  et 
imprudenti  fervore  insectands  NestorianiB  kaBresii 
ortum  habuit.  Nestorianaitaquehasresis^Eutjchiana 
exorta,  vires  suas  amiserat,  neque  amDlius.utiprius, 
se  prodere  audebat.  Quid  tunc  audere  potuisset 
63  Nestoriana  heeresis  in  orbecatholico,  cum  catho- 
Iici  ipsi.iidemquestrenuicatholicaeTeritatis  assertorea 
adversus  Eutjchetis  conatus,  ab  Eutjchianis  passim 
Nestorianismi  impudentissime  insimularentur,  ut 
omnibus  notumestoui  eorum  temporum  acerrorum 
historiamcalleanttNon  igitursine  ratione  diversum 
agendi  modum  Nicetas  exposuit,  Eutychianorum,ac 
Nestorianorum  ;  illorum  nempe  aperie  dieentium, 
horum  vero  in  auribus  susurrare  tentantium, pro^riou 
unj uscuj usque  partis  errores.  Haec autem  di versimode 
fese  exprimendi  ratio  in  hac  Sym6o/i  Exptanatione 
a4  competentes  quoad  Nestorianum  et  Eutjchianum 


in  Christo  JesUt  pro  et  in  Christum  Jesum,  ete.  Quod 
in  usu  fuerint  apud  Aquileiensestria  hsc  addimenta 
Rufini  tempore,  nullus  dubitat :  quamdiu  vero  po$t 
Rufinum  perduraverint,  hoc  videndum. 

Clarissimus  rerum  et  antiauitatum  Ecdesiie  Aqoi^ 
leienais  investigator,  et  a  Zaoeo  ssspissime  ac  merito 
laudatus  Bernardus  Maria  De  Rubeis  in  ea  est  sen- 
tentia,  quod  sexto^  atque  etiam  quinto  seculo,  ma- 
xime  vero  in  pubhcis  Sjmboli  exnositionibus  occa- 
siono  «cru^tniorKm,Romanum  Sjmoolum  etiam  apud 
Aquileienses  plenissime  obtinere  potuerit,absqueilii8 
trfbus,  quae  memoravimus,  additamentis.  c  Dimissis 
additamentatis.aitilleindissertationibus  Variae  Bm- 
ditionis,  capiteS,  Bum.5,  formuIamsimplicioremRo- 
man»  Bcclesifie  prsevaluisse  in  Ecclesia  Aquiieiensi 
dubito  nullus  ;  colligiturque  ex  insigni  retusto  mo- 
numento,  quod  est  Aquileiense    catechumenorum 


errorem,  hfficetiamordinisvelutiinversioinutroque  n  scrutinium*  Tjpisillud  editumexstat  in   citatadis- 


recensendo,  hsBcmajor  vis  atque  eontentio  in  refu 
tatione  posterioris;  h£BComnia,inqoam,mirifice  pro* 
bantatqueconflrmantjNicetam  hujus  Explanationis 
auctorem  proprie  pertinuisse  ad  ea  tempora,quibui 
Eutjchiana  haeresis  talidius  erat  profliganda  ;ac  pro* 
inde  Nicetam  hunc  esse  reapse  Nicetaip  nostrum 
Aquileiensem,  prout  fert  opuscuU  titulos  m  Romano 
codice  Ghisiano  ;illum  nempe  Nicetam  quianno  454 
episcopalem  oathedrain  AquUeiensem  conscendit,qui 
propterea  Leonis  Magpi  vivebat  otate,  et  ad  quem 
ejusdem  sancti  pontmcis  exstat  epistola  Decretalis 
Quidni  et  hsc  eadem  loquendi  ratio  in  Symboli  Explar 
natione  primos  Niceta  episcopatus  annos  designet» 
uti  antea  innuebamus  ;cum  sciiicet  Eutfchianismus 
a  primis  ejusdem  propugnatoribus  atque  propaffato* 
ribtts  adhuo  pervicacius  defenderetur,  ac  propterea 
Ne8toriani8mus,qui  neutiquam  exstinctus,  quietiam 


serlatione  nostra  de  Liturgicis,  aliisque  sacris  Riti- 
bus,  etc.,  eapite  9  et  11,  etc.  »  Hinc  duas  Symboli 
exDOsitiones  exstare  ait  in  illo  scrutinio  Aquiieiensi, 
aa  scrutinium  postremum  auod  appellat;  brevem 
nempe  unam,  prolixiorem  alteram,  in  quarum  nulla 
apparent  addimenta  a  Rufino  notata.  Post  proli- 
xiorem  yero,  quam  integram  exhibet,quamaueauta- 
mat  a  divo  Petro  Ghnrsologo  concinnatam,nac  sob- 
dit :  c  Quo  iFero  hanc  Sjmboli  in  scrutinio  Aqnileiensl 
expositionem  attentus  perpendo,  eo  magis  pronos 
existimo,ut  eadem  inter  ejusdem  Chrjsologi  sermo* 
nes  locum  habere  possit,  proque  ejusdem  sancti  Pa- 
tiis  inedito  sermone  habeatur  :  stjlus  namque  con- 
Tenit  apprime,  Id  vero  colligendum  milii  est,  banc 
Sjmboli  expositianem,ip8um(^ue  Romanum  Sjmbo- 
lum  ^uod  exponiturj  jam  qutnto  aut  sexto  s»cuIo 
esse  m  usu  potuisse  m  Ecclesia  Aquileiensi.  »  Porro 


postea  suas  resumpsit  vires.  tunc  Teluti  tempori  si  sanctus  Petrus  Chrjsologus  episcopatum  inchoavit 
cedensiatitarecogeretur?  Seaadaliaproperandum,  anno  GhristiiSO,  Tei  440,  qui  fuit  postremus  Sixti 
quares  hactenusdictasma^smagisqueconfirment,  D  papo  111«  in  que  sanctus  Petrus  ad  navennatensem 
In  illa  Symboli  Explanattom  non  modo  ea  luibe-      seaem  electus  et  ordinatus  dicitur  a  clarissimo   ab. 

Bacchinioin  dissertitationeSad  Agnellum  suamparte 
11,  num.  6,  et  in  observationibus  ad  Vitam  S.  Petri 
Ghr jsologi ;  et  si  ad  annum  45i  eomdem  vitam  pro- 
duxisse  ponamus,uti  alias  dictum  est  ex  eodem  Bac- 
chinio,  prolixior  illa  Sjmboli  expositio  jam  in  osu 
esee  poterat  apud  Aquileienses  in  serutiniis  oatechu- 
menorum  aliquot  annis  ante  Aquileiensem  NiceUe 
episcopatum,nuta  nimirumsedente  antecessore  ejus 
Secundo,  etaaquot  etiamannisante  Attilanam  Aqui- 
leiensem  cladem.  Qu»  si  Tera  sunt,  non  est  iguur 
curZabeus  Explanationem  illam  Symboli  Nicetm  epi- 
scapi  inde  neget  esse  nosse  fetum  Nicete  episcopi 
Aquileiensis,  quia  in  iila  non  Sjmbolum  Aquileie&se 
cum  tribus  illis  Additamentis#  sed  commune  Roma- 
num  Sjmbolum  exponatur. 

Quid  Terosi  multo  etiam  ante  Nioetfletempui  pro* 
babiUter  coepit  in  Bcclesia  Aquileiensl  llomanum 


mus  qu«  quodammodo  tempus  Nicet»  Aquileiensis 
designant^utijam  Tidimus;sed  etiam  quis  Aqttileitn«* 
sis  Ecolesia  letum  Opusculum  illud  ostendunt  No- 
lim  tamen  Tideri  nimis  oonfidenter  agere,  si  opuscu- 
lom  illud  AquileiensisBccIesioessefetumindeosten- 
dereinprinusaggredior,  undenon  esse  elarissimus 
Zabeus  in  sua  dissertatione  affirmabat  Non  e8se 
fetum  Ecciesia  Aquileiensis  Explanationem  illam 
Sym^Mi  eruditus  Tir,  et  longa  quidem  oratione,pro- 
bare  indestuduitin  dissertationissuffiparteu,  num. 
8  et  sequentibus,  quia  non^eculiare  Sjmbolum  Ec- 
clesia  Aqoileiensis  Nieetas  ille  explanandum  susce-* 
pit,  sedcommuneS^piboIum  Totus  EocIesiflsRoman», 
cum  additione  Tooi8  oathotieam  ad  Ecclesiam,  et 
postremi  articuli  vitam  xternam*  Esse  Toro  fetum 
Beelesisi  AquUeiensis  ExplaBationemillamind^ipse 
propugno,  qula  Aqoileiensis  peculiarts  Sjmboli  Te* 


iii 


P.  taAlDiE  DISSERtATIO  m  S.  NICETAM.  -  CAP.  IV. 


034 


SjmbolQin  provalere»  et  tria  illt  Additamenta  cum 
paacis  aliis  Tariantibus  ^aulatim  in  desuetudinem 
abire?  In  ultima  Augustianorum  Operum  editione 
Manrina  exstat  sermosub  numero242,  in  Appendice 
tnnc  primum  collocatus.  qui  sub  Augustini  nomine 
in  anterioribus  editionibus  inter  alios  ejusdem  ge- 
nuino^  sennones  locum  babuerat.  De  djmbolo  cst 
hic  sermOt  qui  etiam  Sprmbolum  ipsum  post  prasfa- 
tiunculam  ^amdam.  inteffrum  exbibet.  antequam 
per  partes  illud  explananaum  suscipiat.  Peculiare 
Tero  in  hoc  Symbolo  est,  quod  cum  Terme  prorsus 
conreniat  cum  yeterifi^  Romano  Sjmbolo,  addita 
Toce  ca^Aoltcam  adEccTesiam,etuItimo  articuJoottom 
mtemam,  necnon  aliqua  alia  dictionequee  in  hodierno 
Sjmbolo  apostolorum  habetur,  quasque  fortasse  ab 
ainan9ensi  inferioris  ceTi  per  oscitantiam  currente 
calamomemoriterillatafuit;  duo  tamen  continet, 
«(  tribus  qu»  notarimuSi  smgularia  additumenta 
Aqnileiensis  SjmboIi,nempe  descendit  ad  infema,  et 
An/tiS  camis  resurrectionem,  prffitermisso  addita« 
mento  priori  invieibiU  et  imvasiibili,  sicut  etiam  re* 
licta  modica  illa  superius  notata  variatione  ablatifi 
casus  pro  accusatiyo,  quae  in  Aquileiensiformula  ex- 
stabat  Cum  diri  Augustini  episcopi  Hipponensis  liie 
Sermo  non  sit,  ut  communi  eruditorum  calculo  con- 
stat;aaidnifueritex  aliqua  saltem  parte  Au^tini 
Aqnileiensis  episcopi,  (]ui  sancto  Gtiromatio  in  epi* 
scopatu  successit,  el  qui  ejusdem  sancti  Augustini 
episcopi  Hipponensis  Yivebat  state  ?  Profecto  non 
esssetntec  prima,  eiusdemnominisejusdemquetem- 
porisratione,orta  allucinatio  :quinimmo,  ut  ex  ipsa 
re  quam  agimus  exemplum  sumanus,  Augustinus 
ipse  Hipponensis  creditus  fuit  Augustinus  ille  ad  quem 
oblatusiegitur  quidam  libellusfidei  Pelagianorum,qui 
in  Appendicibus  Augustinianis  editus  fuit,quique  eru* 
ditorom  rirorumjudicio  a^udDeRubeis,ethuius  quo-' 

Xae  clarissimi  Tiri  sententia  in  Monumentis  ficclesi» 
^uUeiensiSyCapite  14,  oblatusreapsefuisse  Augustino 
episcopo  Aquileiensi,  sancti  C3iromatii  successori^  a 
pr^sbjrteris  aliisque  de  clero  Aquileiensis  proTincisB, 
qni  Pela^analabe  infecti  erant,  atque  tractoris»  seu 
tractatoris  epistolse  Zozimi  pap»,  in  qua  Pelagius 
CsBlestinsque  damnati  fuerant,  subscribere  detrecta* 
bant,  Si  igitur  Augustini  episcopi  Aquileiensis  est  ille 
sermo,  uti  Aquileiensia  illa  duo  singularia  Testigia 
snadent,  jam  Aiigustini  istius  tempore,  ipso  nempe 
initi  saeculi,  quinti»  et  paulo  anteseupaulo  post  Ru- 
fini  mortem,  qui  septuagenarius  obiit  in  Sicilia  an- 
no  410,  uti  ex  Fontanino  in  Yita  illius  Tidemus  in 
Ecclesia  Aquileiensi  coepisse  morem  tradendi  expli- 
candiaue  Romanum  Sjmbolum,  posthabita  Aqui- 
leiensf  Teteri  formula ;  et  coepisse  quidem,  non  uno 
ictn,  ntitadicam.sedpaulatim*  cum  hicunumtan« 
tummodo  exAquileiensibus  addimentatisprfietermis-» 
snm  appareat,  aum  ab  aliis  Sjmboli  expositionibus 
if^m  in  Aquileiensi  scrutiaio  catechumenorumsupe* 
nns  memorato  locum  habent|  tam  breyi  scilicet 
qnam  prolixiori^quoquemediocircitereodem  quinto 
sseenlo  in  Aquileiensi  Ecdesia  obtinere  poterant. 
omniapenitus  triailiaadditamentaexsulabant.  Quoa 
nunc  ex  dictis  inferri  potest,  illud  est,  Nicetse  Aqui* 
leiensis  tempore  procul  dubio  Teterem  Aquileiensis 
Sjn^Ii  formulam  cum  tribus  illis  additamentis^sal- 
iem  In  publicis  Sprmboli  expositionibus,  penitus  in 
desuetudinem  abiisse ;  ac  proinde  non  recte  a  Zabeo 
dednci  Aguileiensis  Ecclesia  fetum  eue  non  posse 
Eceplanaixonem  symboH  sub  nomine  Nicetas  episcopi 
Aqnileiensis  nuper  ex  Ghisiano  Romano  codice  em* 
tam,quiainilla,non  Aquileiensisvetus  formula  cum 
tribns  suis  addimentis,  sed  Romana  prorsus  exhi* 
beatur. 

At  dixerit  fortasse  quispiam :  si  non  recte  Zabeus 
eonjidt,  Explanaii<mem  Symboli  ex  Romano  eodice 
nnper  erutam,esse  non  posse  fetum  Aquileiensis  Ec* 
desiae»  quia  in  illa  non  vetus  illud  Sjmbolum  Aqul- 
leiense  sed  Romanum  competentibus  traditur ;  qno* 
modo  quis  inferre  poteriti  Explanationem  illamTere 


A  esse  fetum  Bcclesi»  AquileiensiSj  quia  pecoliaris 
Sjmboli  Aquileiensis  Testigia  in  ea  apparent  satis 
manifesta?  Uoc  nimirum  est  quod  nunc  animadTer- 
tendumTcnit  ut  Aquileiensis  GccIesiflB  fetum  Tereesse 
Explanationem  illam  A^^^^^'''^^'^^'^^^™^**»*™ 
aliud  est,  non  Tiffuisse  Nicetse  Aquileiensis  tempore 
Teterem  morem  tradendi  exponendique  SjmboJi  ad 
Aquileiensem  Tstustam  formulam  cum  tribus  illis 
aaditamentis  Aquileiensi  Ecdesiae  peouliaribus :  et 
aliud  est,  Nicetee  etiam  Aquileiensis  tempore  adhue 
exstasse  Aquileiensis  Teteris  Symboli  Teluti  Testigia 
ausedam,  exquibus  dignosdpossitTere  Aquileiensem 
fetum  esse  opusculum  aliquod,  quod  aliunde  non 
repu^net  eidem  Ecclesiae  ascribi  posse,et  quod  aJiun- 
de  etiam  probetur  ddem  couTenire.  Hoc  Tero  iilud 
est  quod  aiebam,  inde  sdlicet  me  ostendere  opuscu* 
If^mlSxplamtioniM  Sj/mboli  ad  compstentei  esse  fetum 
Ecdesiss  Aquileiensis,  unde  non  eue  clarissimusZa- 
beus  affirmabat. 

B  Non  totam  simul,sed  paulatim  derdictam  fuissein 
Aquileiensi  Ecdesia  Teterem  suam  STmboIi  formu- 
lam  in  publicis  Sjmboli  expositionibus,etsi  proba» 
tum  non  esset  satis  ex  supra  dictis,  confidenter  addam 
usque  ad  probationis  vim  Tel  conjectando  deduotum 
fuisse.^  Hoc  autem  etiamd  ex  dictis  non  plane  eon* 
staret,ipsa  rerum  hu^usmodi  natura  nos  doeeret;  ei 
c|ua  Tidelicet  disciraus,  in  talibua  gradatim  semper 
incedere  oportere  ad  eTitandas  ofifensiones,qiuB  non 
raro  excitantur  ex  innoTationibus  hiyuamodi  qosi 
derepente  fiant,  Teluti  opinioni  publicee^publiosBqne 
institutioni  iniecta  tI.  Quis  igitur  noa  intelligat  Te- 
terem  Sjmboli  Aquileiensem  formulam  eum  addita- 
mentis  suis  diu  apud  Aquiieienses  perdurafe  de* 
buis^,  etiamsipublioe  inecclesiastids  institutionibus 
amplius  non  traderetur ;  ita  ut  Tetus  illa,  ab  iis  ma- 
xime  qui  RuBni  tempore  baptismum  susceperunt» 
quique  sub  Gbromatio  et  Augustino  aliisquefortasse 
episcopis  adhuc  in  TiTis  erant,  priTatim  saltem  red* 

C  taretur,  eaaue  ab  iis  ipsis  traderetur  filiis  atqne  ne» 
potibusperaiscenda^qui  tandem  ntramqueformulam 
primis  Uiis  temporibus  perfeete  callerent,et  ntraque 
etiam  pro  libito  uterentur  T  Illud  nempe  tune  eTO* 
nisse  merito  ^onjicimos,  quod  nostra  atate  faetam 
neque  una  Tice  neque  uno  tantum  in  leco  vidimot, 
si  non  quoad  Sjmboliapostolieiformu]am,qnisiam 
a  ssBculis  eademsemperest,quoad  profecto  iilas  ndei 

Srofessiones  Italica  simulao  Ternacula  linguaTulga* 
is,quasactusfidei  communiter  appellamus,qtt«qtte 
ad  rudiorum  memoriam  juTuidam  breTiores  nune 
editffi  fuerunt,  quam  illseessent  que  a  patrihut  atqne 
ab  aTis  nostris  redtabantur  ex  celebri  ao  perTaaata 
institutione  Gbristiana  Tenerabilis  Bellarmini.  Quid 
inde  factum  ?  Faotum  nempe,  ut  aetus  fidei  Teteref 
in  ore  patrum  aTorumque  nostrorum,qui  eoedem  ab 
ineunte  letate  didicerant^Ticerent  adhuc ;  it  Teteret 
simulac  noTiaquampIurimispostea  ediseerentur;  ut 
demum,  noTis  etiam  communiter  obtinentibus  TsitO' 
D  res  ipsi  non  omnino  in  obliTionem  Tenirent ;  qned 
notum  est  omnibus.  Nihil  itaque  magis  eonsonnm 
natur»  rerum  hujusmodi.auamut  RMnano  Sn^le 
in  Aquileiensi  ficdesia  induoto  ad  ttsnm  pnblienmi 
Sjmbolum  ejusdem  Tetus  eum  additamentis  anttad- 
huc  in  Aquireiensiumoremaneret,ettriaillaaddita* 
menta  nota  essent  omnibus,  atque  etiam  «sur^ren- 
tur  passim  ad  Roman»  fermulss  Tdati  daiiorem 
explicationem.  Quod  Tero  apud  priTates  quoscam* 
que  in  usu  positum  fadle  intelli^mus,aaiaiii  locnm 
habuerit.  immo  etobtiQuerit  demdustrfaapndAqui* 
Idensisficdesio  prsesnles  in  iis  Sjmboli  ezplanatle* 
nibus,  quas  publioe  dabant  ad  catechumenos  sen 
competentes  instituendos  t  Ubi  porro  hnjnsmodi 
Aauileiensis  S  jniboli  Tduti  Tostigia  apparent  in  Sjm- 
boli  explanationibus  quas  ipanm  Romannm  Symbo' 
lum  tradant,  non  immerito  AquileiensisBeclesivfe* 
ttts  Bxplanationes  ill»  censeri  possunt ;  habeat  enim 
formam  qui|mdam,07  ut  itadioam,  et  Tolnli  facieair 
qufs  genus  mdicat  unde  originem  trahunt. 


9^5 


p.  mkmje.  dissertatio  in  s.  NiceTAM.  -  gap.  ui. 


6M 


Qaid  igitur  in  Nicet®  nostri  Explanatione  sese  of- 
fert»  guod  yestiginm  veteris  Aquileiensis  SymboH 
censenqueatfUtinde  inferamus  Explanationemiliam 
yere  esse  fetum  Ecclesi»  Aquileiensis  ?  Ex  primo  sci- 
licet  Aquileiensis  Sjmboli  additamento,  facilioris  in- 
telli^entiee  et  uberioris  explicationis  gratia,  apparet 
yoxtnvi$ibUiseLdJ)e\im  Patrem,capite  2  ;  sicut  etiam 
Tox  im]fassibilis  capite  5,  ubi  legimus  :  «  Deus  enim 
impassibilis  semper  est :  »  quam  alteram  vocem  in 
hac  Explanatione  a  Niceta  usurpatam  Zabeus  non 
animaavertit,  et  de  qua  immo  scribebat  Dissertatio- 
nis  parte  li,  num.  6,  quod  ibidem  hoec  tox,  « tmpoi- 
st6ut<nememoratur  quidem. »  E  tertio  additamento, 
non  habet  profecto  Explanatio  nostra  yocem  ipsissi- 
mam  hujus  ad  carnis  resurrectionem  ;  sed  bis  habet 
▼ocem  tux,  id  est  tuxcarnis  resurrectionem  capite  12 
et  i3,  prout  reguirebat  sermonis  nexus  atqne  pro- 
prietas,  qoo  audientium  sin^uli  ibidem,  yeluti  singil- 
tatim  ab  episcopocompellati.  edocebantur:  quam  yo- 
cem  tucB  ibidem  positam,  nemo  non  videt  ex  yoce 
ft«/tK  Aquileiensis  Sjmboli  deriyatam,acratione  ipsius 
in  Explanatione  sitam  ;  ut  ex  Aquileiensis  EcctesiiB 
penu,  atgue  ex  satis  nota  eisdem  additione,  Aqui- 
teienses  ipsi  yim  articuli  de  carnis  resurrecUone  et 
facilius  et  penitius  assequerentur.  Vestigia  itac^ue 
yeteris  Sjmooli  Aquileiensis  EcclesiaB  in  Explanatio- 
neNicetce  episcopi  satis  apparent,  utinde  inferamus 
Aquileiensis  EcctesieB  fetum  explanationem  illam  es- 
se,  ac  proinde  illius  auctorem  Nicetam  nostrum  Aqm- 
leiensem  prodere,  prout  fert  illius  opusculi  m- 
scriptio. 

Horum  A^ileiensium  vestigiorum  yim  aliquam 
etiam  clarissimus  Zabeus  intellexit  dissertationis  suab 
loco  citato,  et  subseqnenti  etiam  num.  9  :  sed  cum 
persuasum  haberet  Aquileiensem  episcopum,  nulla 
facta  eetatisdifferentia,  debuisse  Aquileiense  Symbo- 
lum  tradere,  non  yero  Romanum,facileseab  nujns- 
modiobjectioneexpedireputayit.siyocem  illam  tn- 
visihilem,  quam  solam  ipse  de  Deo  dictam  ex  A^i- 
leiensi  Sjrmbolo  ibidem  animadyertit,  et  si  aliam 
quoque  tuce  ad  camis  resurrectionem  positam,  non 
ad  mentem  Aquileiensisejusdem  Symboli,nequepro- 
pter  rationes  eas,  ob  quas  in  Sjmbolo  a  nutfonbus 
nostris^  uti  aiebat  Rufinus,  inductsB  fuerunt^a  Niceta 
usurpatas  m  Explanatione  sua  assereret;qnodetiam 
ex  Rufini  ipsius  Commentario  comprobarenonomi- 
sit,  qui  sane  additamentorum  Aquileiensium  etiam 
rationem  nobis  ibidem  tradidit.Verum  sijamNlcetae 
Aquileiensistempore  ususpublicus  Aquileiensis  Sym- 
boliin  Ecclesia  Aquileiensi  obsoleyerat,  iam  amplius 
non  exstabantin  Aquileiensi  EccIesiarationesillaBpro 
guibus  addimenta  ipsa  in  Sjmbolo  a  majoribus  in- 
ducta  fuerant;  ac  proinde  neque  eratcur  Nicetas  in 
Testigiis  ilHs  A^uileiensis  Sjmboli  qu«  in  sua  Expla- 
natione  inseruit,intendere  deberet  animum  adratio- 
nes  eas,  quse  horum  additamentorum  ex  Rufinocau- 
sa  fuerunt  ab  initio  apud  Aquileiensium  setatis  suse 
majores, 

Kufini  yero  nomen  hic  nos  admonet  ut  dum  Aqui- 
leiensis  EcclesiaB  fetum  Explanationem  Symbolimce' 
tffi  episcopi  asserimus  ex  eo  guod  yestigia  prsebeat 
yetcrisA<nuileiensisSjmboli,  ficet  tunc  pubfice  jam 
desiyerit  m  usu  esse;  admonet  inquam,  Rufini  no- 
men,  ut  non  omittamus  inde  quoque  argumentum 
nostmm  au^ere,  quod  in  Explanatione  illa  multa 
adsint  Rufini  Gommentario  plane  conformia,  et  ita 
quoque  conformia,  ut  inde  petita  a  Niceta  episcopo 
facile  ^uis^uam  sibi  persuadeat.  De  Rufini  itaque 
Acraileiensis  Gommentario  in  S^mbolum  ut  diqua 
68  pnemittamu8,Gennadii  testimoniumminimene- 
gligendum,quitanti  factum  fuisse  priscisillistempo- 
libusGommentarium  illudSjmboli  asseruit  DeViris 
iilustribuscapite  il,  ut  in  ejus  comparatione,aliinec 
ewposuisseeredantur,  IUud  quoque  in  hujus  Rufiniani 
operis  laudem  facit,  guod  dignum  yisum  fuerit  ali* 
quando  Gjpriani  et  Hieronjmi  scriptis  accenseri.Quo 
anno»  quoye  in  loco  pontus  Commentiuium  illud 


A  ediderit  Rufinus,  qni  maximam  yitsepartem  i>eregre 
duxit,  nihil  compertum  apnd  scriptores.  Quis  vero 
fuerit  Laurentius  ille  papa  id  est  episcopus,  cui  Com- 
mentarium  suum  Runnus  nuncupayit,  etsi  certo  sta- 
tui  non  possit,  minime  tamen  yidetur  mihi  conte- 
mnendaconjectatio  darissimi  Fontanini  Hist.  Litte- 
rar.  Aquil.  hbro  y.  capite  14,  num.  i.  unum  tcilicet 
fuisse  ex  episcopis  metropoti  AquiUiensi  attrtbutts, 
puta  ConcordicB,.,.  cuius  sedes  vacat  apud  Ughellum, 
ante  sceculum  sextum,  Id  enim  arguit  eruditus  prsesai 
ex  dicendi  modis  quos  Rufinus  adhibet  in  Conmien- 
tario  suo,  qui  indicare  yidentur,  et  se,  et  illnm  coi 
opus  nuncupayerat,  adeamdemA<}uileiensem  Eccle- 
siam  pertinuisse  ;  uti  exempli  ^atia  num.  6,  ubi,  de 
yocibus  illis  invisibili  et  impassibili  agens  apnd  Aqni- 
leienses  in  Sjmbolo  usurpatis,  Sermones  istos  ait, 
constat  apud  nos  addiios  KiBreseos  causa  SabelHi^  il- 
lius  profecto  quse  a  nostris  Patripassiana  appellatur  : 
et  mox  :  Ut  ergo  excluderetur  talis  impietas  de  Patre, 

B  videntur  hcec  addidisse  majores  nostri,  Suniliter  nam. 
43,  nbi  additamentum  exhibet  Aquileiensium  yocis 
hujus,  ad  carnis  resnrrectionem :  Satis  caute^  inqoit, 
Ecclesia  nostra  fidem  SymboH  docet,  qjWB  in  eo  quod 
a  cceteris  traditur,  camis  resurrecttonem,  uno  ad- 
diio  pronomine  tradtdit  hujus  camis  resurrectionem. 
Quid  porro  hic  Ecclesia  nostra,  nisi  Ecclesia  Rofini 
fuisset  una  simul  et  Laurentii,  ad  quem  Rufinus  aeri- 
bebat  ?  Quid  illic  apud  nos,  quid  maiores  nostri^ 
Aquileienses  nimirum,  etnon  alii,  utiextextupatet; 
si  et  Laurentius  non  ex  illis  erat,  quorum  erat  Rafi- 
nus ;  et  si  non  eosdem  quos  Rufinus  in  Aquileiensi 
Ecclesia  majores  habuisset  etiam  Laurentius  ?  Non 
me  quidem  latet  clarissimoDe  Rubeis  minus  arride- 
re  hnjusmodi  Fontanini  conjectationes  in  dissertatio- 
nibusVariae  Eruditionis,  capite3,quod  praefat»  Ru- 
fini  locutiones  consistere  possint  etiam  nullo  habito 
ad  Laurentium  respectu ;  et  quia  iidemloqnendi  mo- 
di  familiares  Rufino  sunt  in  eodem  Gommentario, 

C  etiam  ubi  ad  AquileiensemEcclesiam  peculiariter  re- 
ferri  non  possunt.  Pace  tamen  dixerim  tanti  yiri  : 
non  mihi  hsec  yidentur  ejusmodi  esse,  ut  Fontanini 
conjecturam,  quae  tandem  conjectura  est,  penitnsya- 
leant  eleyare :  et  nihil  interest  quod  Rufini  locutio- 
nes  consistere  possint,  etiam  non  habito  ad  Lauren- 
tiumrespectu,  dum  reapse  oppido  melius  cednnt  sl 
etiam  ad  illum  referantur,  ut  cuiquam  legenti  patere 
potest :  et  satisquoque  notum  est,  loquendi  modos, 
etiamsi  auctoricuipiam  familiares,  suam  semper  ha- 
bere  ex  adjunctis  yim,  qua  uno  loco  aliter,  aliter 
alio  intelliffanturabsque  ulla  ambage  ;  ac  propterea 
minimeinde  infirmariconjecturas,  quaeyahdiorisar- 
gumenti  defectu  etiam  ex  loquendi  modis  passim  a 
criticis  eruuntur.  Illud  yero,quoad  Rufini  u>mmen- 
tarium,  hic  insuper  annotandum  cum  eodem  De  Ru- 
beis  loco  cilato  ;  videlicet,  sseculo  vi,  Venantium 
Fortunatum  in  sua  Sjmboli  Expositione  quae  exstat 
initio  libri  XI  Carminum  etProsarum  ejus,ita  ex  Rn- 

Q  fino  Aquileiensi  mutuatum  fuisse  quae  ibidem  scri- 
psit,  ut  yideatur  ipsum  Rufini  Gommentariom  veluti 
data  opera  in  compendium  rede^isse,quod,collatio- 
ne  locorum  facta,  idem  vir  clarissimus  eodem  loco 
etiam  patefecit. 

89  ^ui^c  igitur  ut  ad  propositum  accedamus,  faten- 
dum  quidem  est,non  inyictissimum  fore  argumentnm, 
ad  probandnmEccIesiffi  Aquileiensis  feium  ExplanO' 
tionem  illam  SymboH  Nicet®  episcopi,  quaedam  qu» 
hac  illacin  ipsa  appareant  Gommentano  Aquileien- 
sis  Rufini  conformia  ;  Gommentarium  enim  Rufini 
nec  ita  solis  Aquileiensibus  episcopis  innotnit,  ut  ii 
tantum  eodem  uti  valerent;  necita  peculiare  pro  Ec- 
clesia  Aquileiensis  fuit,  ut  aliiquoqueepiseopi,  si  lu- 
beret,  eodem  uti  non  possent.  Verum  post  ea,  qnae 
hactenus  dicta  sunt  de  Nicetae  nostri  Explanatione, 
queeque  eam  Ecclesiae  Acniileiensis  fetum  non  uno  ex 
capite  evincunt ;  quis  inncias  ieirit,  rerum  ac  sen- 
suum,  necnon  et  yerbomm  cenyenientiam,  quse  de- 
prehenditor   inter  Explanationem  Symboli  Nicet® 


fS7 


P.  BRAIDiS  DISSfeRTATlO  IN  S.  NICETAM.  —  GAP.  IV. 


9Ai 


episcopietGommentariamSjmboliRufini  Aquileien-  A  est :  oemo  eoim  Pater  est  sioe  filio.  Paterergo  per 


8is,  magis  magisque  comprobare  Explaoatiooem  il- 

lam  yere  Aqoileieosis  alicujus  episcopi  ceoseri  posse, 

ac  propterea  illius  absque  dubie  cujus  oomeo  prcB- 

fert  ?  Rufioi  Aqoileieosis  Commeotarium  de  Sjrmbolo 

jam  ab  ioitio  io  Aquileieosi  Ecclesia  ionotuisse  dubi- 

tari  nequit :  mious  vero  dubitaodum,   si   pooamus 

Commeotarium  illuda  Rufiooscriptumdum  AquiJeise 

de^eretsubCbromaiioepiscopo,  etLaureotium  illum 

CQi  Conmientarium  DUDcupa?erat  ad  Aquileieosem 

Ecclesiam  pertiouisse.  Prseterquam  quod,  etiamsi 

longissime  positus  ab  Aquileiensi  urbe  Commentarium 

SQum  scripserit  Rufinus,  illudque  Laurentio  illi  dica- 

▼erit  qoi  lortasse  ex  Aquileiensibus  non  esset,   duo 

tamen  suspicari  minime  possunt ;  toI  scilicet  Eccle- 

siam  Aquileiensena  non  curasse  ut  sibi   compararet 

tam  prseclaram  filii  ac  pretbjteri  sui  lucubrationem, 

qnse  CbristianiB  fidei  sjmbolum  illustrabat,  et  Aqui- 

leiensibus  additamentis  testimonium  tam  illustre  red- 

debat,  Tel  Rufinum  ipsum  non  eamdem  mature  mi- 

sisee  ad  Aquileiensem  Ecclesiam  matremsuam»  ubi, 

ipso  teste  Apologice  libro  i^  capite  4,  sub  Yaleriano 

episcopo,  dummonachum  ibidem  a^eret,  perbaptism 

graiiam  regeneraius  simiaculum  (idex  o(msecutus  fuerat 

et  patrem  ac  doetarem  Symboli  ac  fidei  opinatissimum 

ipsius  Ecclesiae  diaconum  babuisse  gloriabatur.  Prte- 

terea  si  Cbromatio  Aquileiensi  episcopo  adbuc  in  yi- 

Tis  agente,  (^uocum  necessitudo   maxima  amicitiae 

Rufino  erat  id  estsi  ante  annum  407  opus  illud  suum 

Rufinus  guocumque  loco  positus  elucubravit,   quod 

probabihus  esse  videtur,  yix  credi  potest  non  iilico 

Aquileiensibus  Rufini  Commentarium,  saltem  Cbro- 

matii  ipsiusopera.innotuisse.  Quod  Tero  Rufini  Com- 

mentarium  Aquileiensibus  innotuerit,  ac  simul  eo- 

dem,  oti  absolutissima  ac  probatissima  de  Symbolo 

locobratione,  et  unica  fortasse  bujus  ^neris  qusB  in 

Occidentali  Ecclesia  tunc  esset,  Aquileiensesepiscopi 

uterentur,  facillime  concipi  potest  ab  iis  quibus  non 


Filium  est,  babens  utique  Filium  cnjus  sit  Pater.  » 
RuGnus  vero  iisdem  pene  verbis,  eodem  num.  4,  prse- 
luserat  dicens  :  «  Patrem  cum  audis,  Filii  intellige 
Patrem...  sicutenimnemo  diciturdominus,  etc...ita 
et  Pater  nullo  pacto  quis  did  potest,  nisi  filium  ha- 
bens.  Hoc  igitur  ipso  nomine  quo  Deus  Pater  appel- 
latur,  cum  ratre  pariter  subsistere  etiam  Filius  de- 
monstratur.  »  Iterum  Nicetas,  capite  3  :  «  Jesus  qui- 
dem  HebrsBorum  lingua  interpretatus,  Salvator  intel- 
ligitur.  Christusvero  regiae  dignitatisappellatioest : 
veluti  Salvator  et  Rex,  unus  atque  idem  Christus 
Jesus.  •  Rufinusautem.  Gommentarii  num.  6,  ita  scri* 
pserat :  t  JesosHebra:ivocabuIiestnomen,quod  apud 
nos  Salvator  dicitur.  Cbristus  a  chrismate,  id  est  ab 
unctione  appellatur...  Christusquoque  vel  pontificale 
vel  reffium  nomen  est. «  Nicetas  Explanationis  capite 
5  ita  de  passione  Domini  loc^uebatur  :  t  Et  vide  ne 
erubescas  in  passione  Domini  tui...  Necsane  est  un- 
B  de  confundaris,  si  inquosacramentopassusestChri- 
stus  intelligas.  PassusestnonDivinitate,  sed  carne.  » 
Rufinus  vero  de  eadempassione,  num.  16  etl7  Com- 
mentarii  sui  heec  aote  Nicetam  dixerat : «  Sed  fortasse 
terretur  aliquis  in  hujuscemodi  doctrina,  quod  quem 
paulo  ante  cum  Deo  Fatre  diximus  sempiternum,  ac 
de  ejus  substantia  esse  progenitum...  nunc  de  ejus 
morte  tractamus.  Sed  nolo  terrearis,  o  fidelis  audi- 
tor,  etc...  Nonergo  damno  aliquo,  aut  injuria  Divi- 
nitatis  Christus  in  came  patitur,  etc.  »  Nicetas  de  Spi< 
ritu  sancto  hsc,  capite  7  :  t  Hic  Spiritus  sanctus  unus 
est  sanctificansomnia...  Ipse  prophetas  constituit, 
apostolos  implevit.  »  Rufinus  in  Commentario,  num. 
35,  de  eodem  Spiritu  sancto  ita  scripserat  :  c  Hic 
Spiritus  sanctus...  cuncta  sanctificans  ; »  etnum.  36 ; 
€  Hic  Spiritus  sanctus  est,  qui  in  veteri  Testamento 
Legem  et  prophetas,  in  novo  Evangelia  et  apostolos 
inspiravit.  •  Nicetas  de  sancta  Ecclesia  ita  capite  10 : 
Ecclesia  quid  aliud  quam  sanctorum  omnium  con- 


sit  ignota  Rufini  fama,  qua  etiam  vivens  fruebatur  q  gregatio?  »Et  Rufious  in  Commentario,  num.  36, 

apnd  insianiores  suffi  setatis  viros,  maxime  vero       * • '  •    «^— * —  i?^-i^-;-«.  «-«^^..j —  «— ^ 

apud  Aquileiensis  EccIesiflB  clerum,  aui  tanta  tunc 
temporis  etdoctrine  et  sanctimoniae  laude,  ipsoHie- 
ronjmo  teste,  florebat;  quidquid  dissidii  inter  ipsum 
ac  eumdem  Hieronymum  esset  Origenianorum  ope- 
rum  causa,  de  quo  tanta  hactenuseruditi  in  utram- 
que  partem.  Quod  si  etiam  sexto  s«culo  Venantius 
Fortunatos,  non  Aquileiensis  quidem  vir,  etsi  ortu 
conterminus  Aquileiensi  provinciee,  ex  Rufini  Com- 


mentario  sumpsit  unde  suam  Svmboli  Expositionem 
conflaret,  dum  fortasse  in  Gallia  versaretnr ;  quid 
non  fecerint  quinto  s«eculoAquileiensesipsi,  quime- 
rito  supra  csteras  Occidentis  Ecclesias  de  tam  insi- 
gni  presbyteri  sui  Commentario  in  Sjmbolum  glo- 
rian  poterant? 

Sea  jam  ad  locorum  collationem,  Nicetam  inter  et 
Rufinum,  accedendum  ^O^^^*  ^  ^^^  incipit  a  credu- 
litate  confessio,  »  aitNicetas  \nExplanationesymboli, 


Fta  scripserat :  «  Sanctam  Ecclesiam  credendam  esse, 
non  ut  Deum,  sed  ut  Ecclesiam  Deo  congregatam.  » 
Perffit  Nicetas  eodem  capite  dicens  :  <i  Suot  quidem 
etflliee  pseudoecdesiffi,  sed  nihil  tibi  communc  cum 
illis;utputa  Manichaeorum,  Cataphrjgarum,  ^l 
Marcionistarum,  vel  cffiterorum  hffireticorum,  siye 
schismsticorum ;  quiajam  desinunt  ist®  Ecclesi» 
esse  sanctffi.  >  Rufinus  quogue.  num.  39,  ita  prffiluse- 
rat,  rem  tamen  pro  operis  instituto  fusius  perse- 
quens :  «  Multi  enim  et  alii  Ecclesiasconffregaverunt 
ut  Marcion  et  Valentinus,  et  Ebion,  et  Manichffius. 
et  Arius,  et  caeteri  omnes  hffiretici.  Sed  iilffi  Ecclesiffi 
non  sunt  sine  macula,  vel  ruga  perfidiffi....  Conci- 
lium  namque  vanitatis  est,  quod  agit  Marcion,  etc.  » 
Nicetas,  capite  12,  de  Carnis  resurrectione  ita  com- 
petentes  instituebat :  «  Consequenter  credis  et  car- 
nis  tuffiResurrectioncm  ;  »  et  capite  13  :  «  Qui  in 
Chrbtum  credis,  carnis  tuae  resurrectionem  profite- 


capite  S.  «  Nihil  estquod  in  vita  geri  possit,  si  non  n  ris.  »  Rufinus  vero  in  Commentario  scripserat  num 

credulitas  ante  praecesserit,  »  aiebat  Rufious  Com-      -^  .«..:...  / :.x -;«^  ^«k;^   «  t..k^» :-  ^„ 

mentariiin  Sjmbolumnum.3;  ettamiliequamhicad 
eamdemSjmboli  primam  vocem  crcdo  explicandam. 
«  Credis  ergo,  sequitur  ibidem  Nicetas,  in  Deum  Pa- 
trem  omnipotentem  :  Deum  ingenitum,  qui  oitus  a 
nullo  est,  a  nuUo  coepit :  Deum  invisibiiem,  quem 
nullus  camis  oculus  videre  sufGcit  :  Deum  incom- 
prehensibilem,  qui  omnia  comprehendit :  Deum  im« 
mntabilem,  qui  non  mutatur  temporibus,  nec  sene- 
sdt  ffitate,  sedsemper  idem  est.  Qui  non  in  tempore 
coBpit  vivere,  sed  semper  vivens,  nullum  patitursuc^ 
cessorem.  i  Quid  autem  Rufinus?  «  Deum  cumaudis, 
aiebat  Commentarii  num.  4,  substantiam  intellige 
sine  initio,  sinefine,simplicem,sineulIaadmixtione, 
invisibilem,  incorpoream,  ineffabilem,  inestimabilem, 
in  qua  nihil   adjunctum,   nihil  creatum   sit.  Sine 
auctore  est  enim  ille,  qui  est  omnino  omnium  au- 
ctor.  1  Pergit  Nicetas  ibidem  :   «    Hunc    confiteris 
Deum,  sedeumdem  confitearis  et  PatremFiliinecesse 
Patbol.  LII. 


43  :  «  Hujus  (carnis)  sine  dubio,  quam  habetis  qui 
profitetur....  quo  sciat  unusquisque  fidelium  carnem 
suam,  si  mundam  servaverit  a  peccato,  futuram  esse 
vas  honoris.  »Deeadem  re  Nicetas,   capite  43,  ita 
premonebat :  «  Multi  quidem  sunt  hffiretici,  c[ui  dis- 
torquent  fidem  resurrectionis,  vindicantes  solius  ani- 
miB  salutem,  negata  carnis  resurrectione.  Sedtuqui 
in  Christum  credis,  camis  tu»  resurrectionem  profi- 
teria.  In  hoe  enim  Christtis  et  mortuus  est,  et  resurre- 
xiiy  ui  etviventium,  ei  mortuorum  dominetur.  »  Per 
vocem  viventium  animas,  per  vocem  mortuorum  cor- 
pora  intellexit  Nicetas,  carnisprobans  resurrectionem 
ex  allata  Apostoli  auctoritate  Rom.  XIV,  adversus 
eos  qui  solius  animse  salutem  admittebant,   ne^ata 
carnis  rerurrectione.lnhacporro  intelligendiratione 
animas  et  corpora  per  voces  vicentium^  ac  moriuorum 
Nicetffi  prffiiverat  Rufinus  :  quamvis  hic,  non  ad  re- 
surrectionem  carnisastruendam,  sed  ad  explicanduni 
vivorum  t^cmortuorum  extremumjudicium,singulari 

30 


P.  nnkmM  dissbrtatr)  m  s.  NiQHtAit.  ^bhP.  i9. 


K« 


opinandi  modo  otoof  animas,  mortuoB  corpora  iniel^  A  •e<leiii  Mi^tkikt  Atqtt0  iU  MthB,  iiill  in«A  tttC  finit 
ligere  Toluerit,  Gommentariisuinum.  89,  hiBterbis :      opitllo  ;  quod  Mi^  tidendiiftn 


<(  Quod  autem  dicltur  Judicare  Tiros  etmortuos,  non 
ideo  dicitur,  quod  alii  tiTi,  alii  mortui  ad  judicium 
feniant :  sedquodanimassimuljudicabltetcorpora. 
itk  quibus  tIvos  animas,  mortuoscorpora  nominaTit.  » 
Haetenus  Nicetas  et  Rufinus  simul  comparati. 

Ut  autem  objectioni  occurram,  qu8B  institui  poiset ; 
negandum  quidem  noo  est,  in  eodem  argumento, 
maxime  tero  in  Sjmboli  explanatione,  facue  esse  nt 
auctores  inter  se,  non  modo  sensibus,  sed  aliquate- 
nus  etiam  Terbis  qtiandoque  conTeniant,  licet  alter 
alterum  numquamTiderit.  tioc  tamennon  frequenter 
assolet,  sed  tantnm  accidit  aliquando  ;  neqne  in  ea* 
dem  lucubratione  deprehenditurrerum  Teluti  series, 
qu8B  parallelum  quoddam  cum  altera  ejnsdem  argu- 
menti,  ut  ita  dicam,  conttnuum  prsobeat :  ideoque 
tton  hic  unum  aut  eJtemm  locum  Nicetn  eum  RU' 
fino  contuli,  sed  data  opera  plura.  Inde  igitur  patet 


QMto  bHma  f^ute  oeeurruflt  opti»CQlaM  lllttd  l^ 
genti  M  Virainein  lajnam,  ea  sttdt  ttoe  noil  M 
prdeclafum  speeimi^tt  exlili>ent  optimemftlittiieflomi* 
tismie  Beeleeitt  loei  illiuft  iibl  Aiitiot  ^p|lco^Ut& 
^ebat,  ex  eommemor^tb  Tidelicet  tbktnni  im^t 
EteMm  DH  i^dh  $imdio  Dminkm  RmrmHmin, 
neenoB  lut^nigiHarum,  et  hpmorum  spiriHuU^m' 
Hiy  ete.  *  sedetiam  qua  MAgillatlm  memoMleoBUUii 
Ibldem  poeitum  Mehahim  TirgintttD,  qtkaiselMlite^ 
Deo  dliiiitfl&  M  Tirginltatett)  proftosie,  oeMJkiH  tf^ 
scopi  enra  fotebantut,  et  pietatls  ^sanellmobittfttti 
Dei  Eeelediam  illttstrabiitit.  EradHltlri^titioUtiioti^ 
gnmentum  lllustrare  TOlttetunt  de  saerai^m  tiivifKiiB 
edetibtiii,  qni  prlscie  Be^Iesile  siecnlii  Iti  Oeemafttifi 
BiSelesia  obtitiebant,  «1  boe  matittie  o^ttsettH»  (d  F^ 
dinm  htpiQm  pieraqtie  hanMt^  thim  ad  eMni  Ifii- 
tittitttto  spectabaM,  quM  teiation»  Htticii  e6oeMtt, 


non  amblgue,  minime  fortulto,  et  ex  rerum  teluti  b  dttte  hftbitumeitmm,  proces^nm  ib  Beclesiitn,il  iHi 


conTenientia,  scriptorei  istos  inter  se  rebus  et  sen 
8ibu8>  ac  etiam  teroie  plerumque  conTenisse ;  sed  Nl- 
eetam  reapse  muJtit  ex  Gommentario  Rufini,  Telutl 
ex  nberiore  et  kbsolutiore  tractatu,  in  stlam  S^boU 
Ewpianationem  traduxisse  adcompe^m^M  institnendos^ 
serTata  tamen,cum  orationis  brcTitate  quaeloci  erat 
ac  temporis,  etiam  simplicitate  ac  nitore  proprii  ser- 
monis;  qnsB  duo  non  eeqne  eadem  in  Rufino  snnt, 
homine  scilicet,  ob  multam  aetatem  in  Orientis  par> 
tibns  actam,  Grscis  litteris  assueto,  qnique  totim 
etiam  Latini  semonis  in  tam  muUis  annii  aminrit, 
nt  ipse  ad  Ghromdtium  Aquileiensem  scribebat  in 
prsfatione  ad  Eusebii  Historiam  a  se,  hortatn  iilius, 
Latinam  factam. 

Quid  nnnc  igitur  ad  rem  nostram  7S  concluden- 
dum  ?  Postquam  superiori  caplte  jam  probaTimus,  ex 
Eutycbetis  errore  in  opusculo  Explanationi$  Symboli 
ad  competentes  perspicue  memorato  atque  perculso, 


fitiiusmbdi  Itttinebatlt  jroHa«f^iim  hetttM  t»fi^ 
in  ttoe  opusenlo,  mito.  $8,  7jl  indlcAttim  IliiM»ittt, 
qno,  domump^H^  oMle^  saerS  tlMtte«,  haMUttitt 
h^ansibant ;  qnod  etiafll  in  mtm  emtate  eitbm  f^ 
qno&d  eas  de  quibui  opnftctritim  ttostrtiBS,  H  tm. 
IS,  non  esgte  eonjleimus.  Diem  mttm  DetfMM 
Resurfeeiionie  eonteerationi  tir^nom  destinatea,  ln 
qua  diviho  ftlteH  sese  olfet^b^nt  IHfef  fn^tMiMqiAf 
mnm,  et  irUer  eamHMoi  t^egiH  aikstii,  M  lii  (n»> 
breeeulis  altoentione  ad  eas  peracta,  sam  teM^  ^ 
jebantnr,  omtii  popnto  adetamaftte  .'  Amen,  ei  MQflit- 
ris  49  et  iO,  edoe^mnr,  Babitus  pt^Tet^a  vlrfMi 
hmnitur  flnm.  23.  neenon  et  prcHmui  in  BeMm 
iftrginei  ehori,  kd  moitias  noetvmas,  adetmfiN^ij^- 
Mtnm  hymnomm,  et  ad  CiBlestts  leeiiones.  Nttto.  H 
Ittstruimui*  qttdqtie,  hune  saeraratti  Ti^dtteitt  cteteiii 
hnbuisee  tfi  eeelesitk  locnm  tabnlis  sepatSiim,  in  ^ 
Mbant  h  reliquis  fldelibue  honoHs  gratle  segfec^n, 


sicut  etiam  ex  nota  eetate  Paulini  Nolani  episcopi»  rt  Ad  ijuem  etiam  relijfiosse  ae  tiobiies  mnitiMai  eemtif^ 


necnon  ex  iis  quae  in  auctario  addidimus,  Romatianee 
CiTitatis  episcopum  Niceam  seu  Nicetam  a  Gennadio 
relatum^  non  esse  Niceam  seu  Nicetam  illum  Dacum 
ejusdem  8anctiPauIiniamicum,ac  ipsius  landibusce- 
lebratum  :  cum  ttunc  insuper  constet  nullam  esse  ra- 
tionem  cur,  quoad  opnsculi  111  ins  auctorem,  dlsceda- 
mus  abauctoritate  Romani  codicisGhisiani  undeopu- 
sculum  illud  unice  habemus,  et  Nicetam  Daeum  sen 
alium  quemtibet  pro  Niceta  episcopo  Aquileiensi  ibi* 
dem  scripto  accipiamus ;  cum  inscriptio  opuscuH  ni^ 
hil  habeat  quod  mterpolationisaut  ertoris  suspicio^ 
nem  praBbeat,  qulnimmo  ea  sit  gu8B  undequaque 
quinti  sfiBcnli  tetatem  prodlit,  ubi  etiam  Nicetas  unus 
pro  altero  non  ita  facile  sCribi  poterat ;  cinn  opuscu- 
fum  ipsum  Nicetse  Aquilelensis  tempus  non  obscure 
designet,  et  alia  etiam  habeat  qnee  lllud  Ecclesiee 
Aquileiensis  fetum  ostendunt ;  cum  ad  heec  omnla  ae^ 
cedat  opusculi  htijuscumRuflni  Aquileiensis  presbj^ 
teri  Gommentario  de  eodem  argumento  claraconsen- 


mrrebiimt  earum  ()*«ito|i^teft^|;etqiii  itt  jW^rfflW* 
Us  ipsatnm  Tirginnm  stripm  irigH-wttt  prmepte  ^ 
diyo  apostolo  Paolo  desumpta,  ad  Tirghie^et  ^w^ 
tittem  spectantia.  Ei  namni^s  denique  t^eif^,  ^' 
tet  pecnliarlsepiscopi  solHcitttdt^ehra  htine  firptniii 
coetum,  fex  ibl  indkatti  tum  spirhtli  eaMttt  Mke- 
tkne,  tum  smeta  eotnmaniHone  ttecnon  et  ttpetitiB^ 
hymmvirgiHitatii,  tiho  et  )(6rim  prttposiH,  et  ^ 
vantiam  pAriter  deeantahm.  HWfe  m  opusctila«l  f^ 
finem  mnam  de  sachinm)  Tir^tttim  eoetti  M  eoDf' 
litnto,  ttbi  heBc8inffnla  ddTalfdlns  objurgaodamlif 
aam  tirgittem  ditiebanitir ;  et  pfeeclara  sane,  aden- 
ttiiam  Attimo  cottcipi«ttdatb  ililus  Bcclesiie  fbnniB|f 
hi  quA  ittitittttio  httjttsmbdf  Tlguis8et  tam  rite  ordi- 
nata,  tantaque  disciplina  exculta. 

Hlc  poifro  sdtratimiTirginom  ccetos  inihni^ 
irt^mHtmcoactns,  tantaque  dlsclplitta  instraeteii4^ 
Tidimns  Inopn^uh)  tiostrt)  expressam^ftt^tfleapw 
Nlceam  den  Nicelam  illum  In  Oacla  TraDsdaiitMAfi* 


sio  rerum,  sensuum  atque  Terborum  ;  Jam  sequitiir,  "  eplscopns,  de  qtio  superius  loqnebamurt  Wftw  V^ 
«. — 41 :-.:..4:.  .^: «: itTfL^.^      ffectoapndPAtllfttnm  Nolattttmdeistltt^odisaeHMH» 

yi^num  Ccetit  nenes  Nicetam  suum  in  Dada ;  *  $v^ 
tamett  tttin  mnita  in  rem  GhristianAm,  ac  te»  »»* 
biHe  ipse  (sAnit  In  carmine,  cni  titultts  :  Ai  i^fWftw» 
tedettnMh  fh  DfJtdam  >  nti  Tidimns  capHelerti».  Cott 
pt^cipunm  ECclesiee  decus  aacratae  Virgittes  tJeweiP^* 
tttt'  h  iHtitiis  Ecclesifltt  Patribni,  qttiTirgittiU«mefr 
tnm  ex  diTlnls  pneconiiB  metiebantur  :  silttOTJMj 
hujttsttiodi  in  Nicetw  Daci  episeopalf  cttra  vignis*|j 
nentiqnam  de  eodem  siluisset  Paiilifltta,  qnl  tanieii» 
mitgntoi  NiCetee  laudem  non  omisiteotfiiitemeWj*» 
tfersos  mottaehis  tatroties  in  montibns  deteiites,  et** 
tmtemjnstnm,  qnibttsipselatroffiaiiHtinit^,  n»2 
k)cis  cjusdeiti  cdrmlttla  ibldemrelatla.  Praetereaqnw 
ta,  nihil  Tero  ex  altero  ad  Virginem  iapsam,  sen  tfe  .,  W  l)adam  tnttts  Datotibhim  positam,  mtito»i  cw 
lapsn  Yirtgiinisconseeraim;  qnod  t«men  cum  ejnsdeth  ^  regiotiem  a  Pliuiitio  dictam ;  qntd  nimimm  niler  Da- 
4it  auctoris,  ntl  ostenenm  capite  primo,  flonnihil  fa-  eos  et  Bessos  et  Getas  et  ScTthas,  mas  «It  qvon^ 
dle  habere  potertt  qtiod  Aqnileieneem  piurefitis  mi     fkertxt  ferarkm,  eodem  teste,  anteNlee«aift«w^«<^ 


Romatianae  ciTitatis  episcopum  Niceam  seu  Nfcetatti 
e  Gennadio  memoratum,  esse  dubio  procnl  Niceam 
seu  Nicetam  episcopum  Aqnileiensem,  illtim  nempe 
qui  sancti  Leonis  Magni  tempore  floruit,  et  ad  qoera 
ejusdem  sancti  ponimcis  exstat  epistola ;  quod  etrat 
hoc  quarto  dissertationis  capite  ostendendnm. 

HANtTSiA  AD   CAPDT  QUARTtJM. 

Hoiccapitinihilomittus,  majoris  ilhrsiratioD^  gttt- 
tia,  mantissam  lubet  adjicere,  qneslectoribus  fbrtasse 
tton  erit  ingrata  ;  ipsi  enim  non  immerito  dixetint8e 
hactenus  multa  intellexisse  ad  propositam  rem  ex 
opusculo  Explanationis  SymboH  ad  competentes  peli^ 


#44 


P.  BMfAM  DlMERtAtlO  M  g.  If ICetAil. -«  OAP.  IV. 


941 


nem  ;  quid,  ioqttatti,ibidtm  tooaa  illee  nobilium  ma-  A 
tnmarum  sacrarumTirginiim  osciUa  petentium  ?Non 
haec  barbaramm  g^ntium»  quae  vix  ferinos  mores 
exaerint,  sed  Romani  orbis  Tocabula  sunt :  et  minus 
apposite  has  voces  usurpasset  Nicetas  Dacus  in  re- 
gionibus  illis,  trans  Danubium  positis^etiamsi  reipsa 
inttf  iilat  gentas  aUqaa  •istititMi  famiUarain  Mdi- 
aamqii*  diaer*tio;que8  tamen.siciit  ««tiipar  a  Romar 
ftte  iBoribus  iailitstisfBe  looga  aliMMi,  ita  Romana 
eioqiilo  non  Aieffat  indieandak 

HsBC  nimirum  nos  docent  ad  Nieoiam  DMia  mi- 
nima  pertinartt  nosse  opascalum  sau  UlMllam  ad  la- 
pwem  Vtr|^n«in,deqiieiHineagimaf  :ilaualioeaadem 
auffieienier  oeteiidant  oj^usculum  ill«d  eeee  profecto 
Nicet»  ^i^epimopi  AquileienBis,  «i  insaper  reeolan^- 
inrmKioanteeessem  probafimiHtOpuiealumaeilieet 
telaa  germamim  esse  alteriae  Bmptimlmmi»  S^mbM 
t^  eomfiMUm,  et  iliam  fophiBationem  eiGttU  ab 
«late  Nicet»  Dad  alienamy  ita  NleeliB  A^ileiensit 
»iaU  eoasonam,ei  fieclesiee  etiam  Aquileienek  peca-  % 
linri  eliaraelere  signatam.Venim  qa<yd  inhane  man^ 
tleea  prfleeipuiim  nobis  eet.  indicia  illa  eani  qw  ex 
hoe  eodem  opoeeulo  depr^iendi  poeBlai.  unde  Aqoi^ 
Menels  iHittiorlgo,  etst  non  dare  paleai,eallem  aii" 
qmtenas  dlgnoeealnr.  Bi  generalia  qaidem  indieia 
eteiant  ami^esima ;  qnfe  enim  non  inteltigiA  prwen- 
^MI  in  Koc  opaeenlo  lapsam  Yirginem  objnrgantem, 
priefaisee  BedesiA  jamdia  ineUtaiflB,qunqae  pmde* 
eeesornm  aniiBUtammeritoi&  ianiumegregieCerm» 
eplendorera  adeleTerit,ut  ineignioreB  erbis  feqaarei  t 
QuflB  deaidiMiiligi*feetrytnoli'  eopra  retalimaB  IneiMfafe 
eiio,  qoa  de  ritn  ei  forma  in  titginitos  e^fMf^.^ee 
de  earam  Mttn  ei  pfocmUt  atqoe  inira  eeeleeiam 
lo09,abandeprebaniqn»diclffiuss.Taiem  aoieffi  faiese 
Nieetes  noktri  SBiate  AqoileienBemBcelefllam.Baiicto 
ram  Valeriani,  GbromaUl,  alioromqae  epieeeporam 
eoilieitadiWBilitermalam,  eorumqaemerllometropo* 
leoB  honore  enetam,  qulB  affibigat  f  Geleberrimum 
eone  f n  Aaaildensi  »^eleBfa  exstHisee  lam  qaarto  n 
eMulo  teiqulnte  ineante  clericomm  c(mnm  qm  me* 
merH  supra  cffiteros  a  dito  HiefOHjn^ooculate  iesle 
laodari,  einnde  (^osiea  ep^ndltjsfmt  ac  proh9iimmt 
ptodiere  episcopi  aMfe  qnoque  reffendls  CeclesilB  de 
•UnaU,  ei  i|^o  di?o  Hferonjmo  Tn  G!m>nioo,necnon 
et  Rnflno  ApologifB  snee  Hbro  \,  nom.  4,  edooemar. 
lionaeteriam  qaoqne  rirorom  eodem iempere  laada- 
tiseimam  AqailefA  flomisse,  tibi  aKqnammi  Rainus 
RMe  aiqneilBeif  onjrmas  mat^iis  seoffieih  ool«eranl,et 
pietaUs  ac  doelrinfle  laade  tertarQni,  abf  eiiam  alii 
apeciaUssimi  yiri  emicuere  adiyo  Hieronjmo  inBuis 
ppiBtolfB  metHoraU,  (^r^rsogonus  et  HeUodoras^ouo- 
mnt  aller  epiBcepttB  posteaex8tiUtAltinaUam,iiidem 
M  ipBo  Hi^onjrmoaeRufinointeliigimiiB.Necminor 
In  mi^ietMi  sexu  apud  Aquileienses  eadem  aetate  tir- 
tns  eaitalt,ettmnon  deessentqrise  fnpropriiBdoniibaB 
^lrgft^tis  proposiinm  ctistodirent,  et  ita  m^Uora 
charigfnttta  csmulartntur;  nU  ex  epistola  xfitf  Hiero- 
njml  1,  af>l  C^remaiius  et  Gasebias  f^atfe8,aaaeam  ^ 
forfno  amico,  ct  tnatre,  ac  sororitms  -rirefnfbaB  In  " 
^dem  domosaneteiriventibus  dignis  laudmue  ektol- 
tail^.Qtfdniigitar  et  itKmastmim  tirgin^e^  Aqol- 
leiensf  Ecdedatunc  temporis  exsUterft,  recipiendiB 
nlendisque  tirginif^Os  institutum,  anm  rita  pecullari 
ab  episcopo  idcfo  tdamine  tegtrentnr  ?  lam  si  boc 
pateat  in  Aqafteiensi  Ecdesfa,sa1tem  Nf  cetae  tempore, 
exsUtisse,  adeunt  indicia  quae  reqniHmus,  et  pecofia- 
rfa  quidem,  ut  de  opusculo  ad  lapsam  Klr^em.eUam 
ex  iiUusintimo,  tit  ita  dfcam^Judicemus  ;  ettirgina- 
tem  iliam  monasUcam  disciphnam:  quam  ex  eodem 
onascuf  o  deprehendimus,  disciplinam,  sane  saerarum 
tmfnam  Aquiieiensls  Bcclesiae  teneamus. 

fion  Bopersatit  quidem  apetta  ejasdem  ceti  nioiiu- 
ttenta,  qu«  de  -mginali  monart^rio  fn  A^utfelttisi 
ttcclesfa  tuhc  rtanle  ii<w  dt>feeant :  tilbllomfnai  non- 
AUtttt  hab^us.qofbtts  monumetttomm  fnogiammia- 
itettttenDsiinppleamtis.  Andreas  DandutusinChlronko, 
in>«  tt|  cOjp.  1.  apudllur&toiotim,  Senptetlrt 


Italicarum,  tomo  X|I,  coK  iOdt  referi  Heiiam  Aqal^» 
leienBem  anUBtitem,qiii  Bexte  inolinante  Becuio  eaiii 
regebat  BcoleBiam,  temptum  qnaddam  pagdnorwm..' . 
tn«mft^/(/rer«tf>«aftiiittR  monatteritmptuHatnm.t 
traffsmn^afM.Si  fides  habendaanetoriBaeculi  xTi,de  re 
ad  Bextom  s«cuittm  7  6  P^i^^Q^^uc^ri  ciiteroquin 
grarissimo,  critieiBque  tiria  probato,  et  qui  multa 
prsB  ocuiii  habere  potuit  Tetera  documenta,  qu«  ad 
noB  miaimeperTenerant);  ecee  mmiiis^t  virpinalii 
menUo  in  Beolesia  Aquileieosi  altero  post  Nipetam 
BtBcolo.  Veram  non  bttc  prioM  monail«rtt  iriryttta^ 
fUndaUo  dieipeiBBtapudAquileieaBeB,  sed  magisatt*- 
coBsio  loei  in  cotnmodum  Baerarom  Tirginiim,qttarttO| 
nameruB  noTtts  eedes  forlasBe  nequireretEt  Dandtt* 
IttS  quidem  in  allaUBTerbis  Tideior  Heiifie  merito  tri» 
bttiBse  peUus  M<^aiiortiiii  tempU  tranmmtati&nem  ad 
ChrieUaoBe  reJigioniB  uBam^qoam  niOfMf^ii  pi«Bto- 
rum  erecUooem ;  eujus  si  Tere  primtta  insUtuior  et 
aoctor  tttoc  fuisset  Helias  io  Eeciesia  Aquiieiensi,  id 
loBe  eo  loci  Indicare  eoneepUe  terbis  ooo  omisissei. 
Sed  aiteri,  el  Aquileiensis  ^aidem  ejosdem  iusdesiei 
monumento  ceriisBimo,  animum  adjieiamuB. 

^xstat  coneilittm  PWojttliiBnse  a  sancio  Pattliao 
patriarcha  AquileienBi  eelebiraittm  anno  1%%,  ierUo 
nimirum  post  Nieetie  AqttileiensiB  aetalera  elapeo  ee^ 
eale,  quod  Tidere  esi  io  condiiorum  eolle^ooibuB, 
ei  inier  Opera  ejusdem  sanoii  prBesalie  o  ciarisBimo 
nostro  Joanne  rranciseo  Madrisio  Neriani  Oraiorii 
presbjrtero  edila  pag.  6&,  obi  caoone  11  Imbc  leguo- 
tur  :  ^  Placuiide  feminis  eujuseumqtte  coodlUooie, 
poeltis  scilieet,  toI  Tiduis,  qttcs  tirginiiaiie,  slTe  oon- 
tinenUtepttMOMlnm  sponianee  polliceoteB,  Deo  emao- 
cipatae  fuerint,  et  eb  oootinenUae  sigmim  oieramee- 
9tem,  (^asi  religfosam,  Bicui  antiqums  m^  fimt  in  kis 
regiomHs,  indulse  f«erini :  Hoet  noo  sint  a  eaurdote 
$aerat«,  inhoc  tamenpn>posiio  eas  perpeiim  perse- 
terare  mandamaB.  >»  neqjuenli  tero  canone  18  hoc 
etiam  jubebatur  :  «  Hoe  intiolaio  styio  jusieBancire 
prospeximus,  utmoiMiB<erMipttellarum,qu8esub  disci- 
plinse  regala  degunt,  ekeimctiui  muHitii  ^atietris, 
bullo  pateant,nisif9rieettmraacompelleote  necessi- 
tate,  adSia  virorum.  ^Mi  neoue  preebyleri  teil  diaco- 
nes,  etc...  Quin  eiiamnec  epfscopus  absque  sacerde- 
Ubns  Td  elericis  suis,  etc...  Sed  sire  ipse,  site  quee- 
libei  religiosaperBona...  dignomf^ritut  adeant  Aa?c 
Deo  iicata  ioca^  noo  iditer,  sed  eum  idoneis  tesUbus 
per^ant,  nepropleriocautam  prsesumptionem  san- 
cifleKcclesiffi  imfamietwr  en^etdcmordo.  »  Qaee  ex  his 
duobus  canonilMis  Aquileiensis  Bcelesiie,  octaTo  la- 
bente  seeeufo  edfUs,  conjieere  possiHnas,  bBeeettnt  : 
aliud  scilicet  f^isse  in  Aquileiensl  Eeclesia  simplex 
virginttatis  sea  eoii<tfiifiilt«  propositmm,  quod  eponia' 
nee  pueHw  tel  vidux  polUcehanttur ;  el  aliud  telttU  so- 
lemne  illarum  Tirginum,  qufle  a  eacerdote^  id  est  ab 
epi8Copo,saera6anttir.  Quod  Tero  seseritur,  mcoI  an- 
ttquusmosfuit  in  his  rt§ionHms,  absquealla  tI  r^rri 
posse  Tideturad  utramque  iDsiituium  ;  ita  nempe, 
quod  ab  aniiquo,  id  est  ab  aliquot  ante  ipsumPauti- 
num  Bfleculis,  in  Aquileiensi  EeeleBia  uiramque  tI- 
guerit ;  slcut  eUam  quod  uiriusque  insUtuU  faerit  ni- 
gram  vestem  induere  ob  cmtinentix  M^m.fllud  vero 
qood  dicitur,  iicet  non  sint  a  eacerdoie  saeratm  IHae 
Tfrginesseatidneedcquibus  prinMs  canon  loquitor, 
innuere  tidetar,ex  morerirginum«emifomm,eUam 
alias  simplicfs  proDOsiti  jam  ah  anti^onigram  eestem 
sumpsisse,  Hcet  fortasse  non  iUdem  velo  uterentur^ 
quod  proprie  saeratarum  tirginum  eral,  quo  in  ipso 
consecrationis  actu  ab  episcopo  tegehantur,  quodque 
erat  consecrationis  ipsarumveluliinateriaac  signum, 
sicuii  etiam  subsecutis  iemporibus  semper  fuit. 

Sed  quod  ad  monasterium  preecipue  perUnet,  illud 
est  quod  aitero  sancitarcanone,  ut  nempe  monasteria 
puellarum  quce  suh^^disaipiistmregula  degunt,ohstrU' 
ctius  munitis  claus^is  nuUopateant  <Kb7o  v/rorum.Puel- 
1»  '\siai,quassubdisciptincB  reauta  degunt^  procul  dubio 
sunttir^nes5acra/af,distinctae,abalii8^eeutirginibus, 
Beutidms,dequibu8incaMNieprBiceden1i,qu8BsimpIex 


P.  BRAib^  DISSfeRTAtlO  tN  8.  NlCEtAii.  —  CAl>.  iV. 


d43 

TirgiDitatis  seu  continentia  propositum  emiserant, 

SuffiqufiB  exipsa  distinctione  norum  canonum  non  vi- 
entur  sub  alicujusdisciplinaepeculiaris  regula  fuisse 
sedliberein  propriis  domibus  habitasse.  Jam  vero 
quod  in  altero  hoc  canone  sancitur,  ut  heec  monaste' 
ria  puellarum  subdisciplinffireguladegentium  o6*<n*- 
etiut  munitis  claustris  nullo  pateant  adilu  virorum, 
eyidenterostenditmofUM^erfahujusmodiinAquileiensi 
Ecclesiajam  pridem  stetisse,quando  nimirum  non  ita 
erant,  uti  decebat,  omnibus  clausa,  minus  vero  ita 
obstruetius  munita  earum  claustra,  ut  nulli  omnino 
paterent.  Quod  autem  a  S8ecuh's  ante  Paulinum  hu- 
jusmodi  exstiterint  monasteria  in  Aquileiensi  Eccle- 
sia»  ipsa  hujus  canonis  proyidentia  ostendit,  quae  ex 
aliquo  orto  sa)usu  procul  dubio  mcmavit:  quod  namque 
abusuumgeneralis  yeluti  indoles  est,  ut  nonnisi  longo 
temporis  Tapsu  paulatim  inducantur  :  quod  longius 
etiam  sit  oportet  in  personis,  coetibus,  atque  hcis 
Deo  dicatis ;  ibi  etenim  abusus  ipsi  ex  locoruna  ac 
personarum  instituto  peculiareni  quemdam  renixum 
patiuntur,quem  nonnisi  diuturniori  conatuetsensim 
tandem  yaleant  superare.  Quid  igitur,  mirum,  si  ex 
hujusmodicanonibusAquileieBsis  Ecclesi»  octavila- 
bentis  s^eculi  inferamu8,in  eadem  Aquileiensi  Eccle- 
sia  saoratarum  virginum  monasterium  exstitisse  etiam 
saeculo  quinto  sub  Nicetee  episcopatu,  ac  propterea 
monasterium  virginale  in  libello  adlapsamVirginem 
nominatum,  moncuterium  esse  virginum  saeratarum, 
quod  in  Aquileiensi  Ecclesia  Niceta  episcopo  stabat ; 
ideoque  libellum  iptumincidiumhoc  praeseferre  Aaui- 
leiensisoriginis,  sicutaliasui  generis  exhibet  incidia, 
quiejam  vidimus,  etiamlibellus  alter  Explanationis 
Symboltt  Preeterea  sancti  Paulini  canon  12  addit 
etiam  anee  peculiaris  providentise  causam  his  verbis 
expressam :  Nepropter  incautamprcesumptionemsan- 
ctseEcclesise  infametur  angelicus  ordo,  Quidni  pree 
oculis  sanctus  antistes  tunc  habuerit  et  peculiarem 
lapsum  iliius  vir^inis  de  aua  Nicetas,  et  hbellum  ip* 
sum  objurgationis  a  prffiaecetsore  suo  elucubratum, 
ubi  auctor  vehementer  dolebat  ex  illius  lapsao  faci- 
nore  maculatam  esse  Ecclesiam,  ac  totam  peneillius 
/w(?mo6i««ra/ttiii;etipsalapsa  vigo  ad  loquendum 
inducta  fatebatur,  propter  se  confusumemfactam  esse 
omnibus  famulis  Domini  et  eum  aigne  colentibtfs  ? 

Verum  non  omnino  desunt  monumenta  ipsius  Ni- 

cetffi  Aquileiensis  aetatis^  quse  sacratarum  virginum 

Aquileiensis  Ecclesiae,  ac  propterea,    uti  ex  dictis 

conjicere  licet,  in  monasteno  etiam  virginali  degen- 

tium,  meminerint.  Papyris,membr€Lnisetchartisde- 

fidentibus,  superest  lapis  omni  aere  pretiosior,  qui 

sepulcralem  inscriptionem  exhibetuniusex  his  socra- 

tisvirginibus,  cui  uolumbx  nomen,qu8B  etiam  cultum 

immemorabilem  in  Aquileiensi  provincia  obtinet ; 

maxime  vero  apudincoIasForojuliensis  pagi,08opum 

dicti,  ubi  cum  ipsius  reliquiis  stetit  ad   hsec  usque 

lempora  in  superposita  arce  aedicula  ejus  nomine  Deo 

dicata.  Inscriptionem  hanc  vidit  atque  descripsit  in 

eadem  aedicula,  anno  1717,  clarissimus  Fontaninus, 

quam  postea  fisre  insculptam  evulgavit,  ac  eruditissi- 

mo  RomsB  edito  Italica  lingua  Gommentario,  anno 

1726,  illustravit.  Hanc  ipsam,  et  fortasse  nonnihil 

accuratiusposFontaninum  cffilatam,  yidereestetiam 

apudJoannemDominicumBertoli,  quieamdem  Fon- 

taninotesteiterato77insp6^i^^Q  suoltalico  opere 

Antichitd  d*Aqu%leja,  pag.  333.  Ea  autem,quaB  salvi- 

ficffi  crucis  signo  incipit ,  superius  quoque  in  inferius 

in  medio  Tabulce  repetito,  ex  ambabus  simul  collatis 

incisionibus  est  hujusmodi : 


t  BIC  IN  PACE  REQVI 
ESCIT  COLVBA  VIRGO 
SACRATA  DI  QVE  VI 
Xrr  IN  DNO  ANNOS 
PL  M  NONAGINTA 


d44 


A  D  P  SVB  D8  VIII  IDVS 

AGVSTAS  OPBLIO 
NE  V  C  CONS»  IN»  SEO 

t 

Hancvero  inscriptionemitalegitclarissimttspnnul: 
Hic  in  pacere/qutescit  Columba  virgo  sacrataJkitiim 
vixit  in  Dominoannosplusmmus  nonagirUa,Ikp(mk 
sub  die  octavo  idus  Augustas,  Opilione  viro  darim- 
mo  consule.  In  scecula. 

Ex  consulatu  Opiliimis^  qui  hic  notatur,  et  queiD 
ad  consulem  hujus  nominis  primum,non  veroads^ 
cundum  annis  septuaginta  et  uno  posteriorem,  yir 
clarissimus  pertinere  probat,  infertipseclepofi/ionai 
huius  sacratCB  virginis  ad  annum  Christi  pertincre 
45$,  id  est  ad  annum  proximesequentem  AttilaDoiD 
Aquileiensis  urbis  excidium.qui  itidem  proximeprc* 
cessit  Aquileiensem  a  Niceta  capessitum  episcopa* 
B  tum  anno  454,  uti  superius  innumius.  Popularis  m- 
ter  illos  incolas  fert  traditio,  ibidem  reapse  sacnUm 
illam  mrginem  nonagenariam  su»  vit»  cursQm  coo- 
summasse  ;  et  adhuc  in  illius  arcis  rupeinaccessibilis 
specus  non  tam  ostenditur  quam  indicator,  abi  ipu 
latuit,  quamdiu  eo  loci  in  Domino  vixU.  Infert  isitor 
eruditissimus  praesul  sacratam  hancoimnmadcc^ 
tum  virginum  pertinuisse  AquileiensisEcdesiffiiqus 
imminente  Attilana  irruptione  ab  AquileieDsi  orbe 
aufugeritaddeclinandam  prffivisam  cIadem,8eqoeiD 
hoc  Gussito  atque  abdito  loco  celaverit,  trigesiiDO 
quartoab  eadem  urbe  Japides  ab  occidenteinsepteo* 
trionem  sito.  Quidni  et  nic  fortasse  habueril  biw 
virgo  natale  solum ;  et  ideo  in  tanta  posita  neceish 
tate  ad  loca  non  sibi  penitus  ignota,  iibietiampofa| 
larium  suorum  solatio  uti  posset,  tutius  coofugent. 
Ita  quoque  mihi,  nec  invite,  ut  opinor,  liceat  conje* 
ctare.UIustraturusporroclarissimusFonlaniDushQjos 
lapidis  inscriptionem,  etprobaturushujusmodisacri- 
C  tas  tnr^ne8  jamtunc  consuevisse  in  monastermior 
bitare,  plura  profert  de  more  suo  ex  eedesiastica 
traditione  monumento,  quae  hanc  astruimt  tonc^ 
gentem  tum  in  Oriente  tum  in  Occidente  discipu* 
nam  ;  inter  quee  primum  locum  obtinet  libellus  fio* 
ster  ad  lapsam  virginem,  seu  uti  ibidem  notator  * 
lapsu  Virginisconsecratae,  quem  Fontaninos  noo  do- 
bitabat  ad  Nicetam  Romatianffiin  Daciacivitatuepi' 
scopum  pertinere>  sicuti  truditorumcommonisiei^ 
bat  opimo,  cum  cffitera  omnia  opuscula  quse  Genu* 
dius  m  Romatiano  Niceta  commemoratpenitoslate- 
rent. 

Diffitendum  hictamen  non  est,  allatam  FpntanuDi 

interpretationem  scpulcralis  lapidisForojaiienfflssfl' 

cratce  virginis  CohimbcB  adversarios  nacUun  lowe, 

qui  allucinatum  dicerent  preesulem  cIari88imani,aao 

postrema  inscriptionis  sigla  IN»  SECt  piam  qnundao 

acclamationem  seu  apprecationem  ratus,  Tolflit  ei 

interpretari  in  scscula,  cum  potius  illa  verba  inleiii- 

D  ffendaessent  veluti  compendiariae^S^'"}^'**"^? 

uliu8inscriptionis,qu8e  proindenon  inscecula\e^^°* 

forent,  sed  indictionesecunda;  quo  fieret  ut  non  aD* 

nus  quidem  indicaretur  consulatus  OpUioMS  pnou, 

sed  potius  Opilionis  secundi^  ac  propterca  non  80- 

nus  Christi  453,  sed  annus  524,  qui  annus  re^ 

pse  fuit  consulatus  Opilionis  hujus  secundi,  et  « 

quem  secunda  itidem  indictio  incidebat.  Non  wc 

quidem  mutatio  tanta  esset  quee  nos  opinione  pr^* 

sus  dejiceret,  in  eo  quod  ex  allata  inscripUow 

ad  rem  nostram    mutuamur.  Si  enim  ad  anna^ 

eUam  524  inscripUo  illa  perUneret,  testmioniiP 

semper  exhiberet  Mcraianim  vtr^miwi  instituuis 

Aquileiensi  Ecclesia  non  multo  post  Nicet»  A^* 

leiensis  aetatem  ;  atqueesselpromde  quod  non  «p 

conjiceremus  idem  insUtutum  viguisse  etiam  sun  Jj« 

cettt  ipsius  episcopatu,  necnon  et  monastervnifn ^ 

ginale  tunc  exsUUsse,  licet  nondum  claustrts  «mw- 

tum,  sicuU  ocUvo  labenU  saeculo  aanctus  Paannai 

precipiebat ;  unde  ex  eodem  Umo  egredi  fortai8«  u- 


945 


P.  BRAIDiE  DBSTOTATIO  IN  S.  NIGETAM.  —  CAP.  IV. 


946 


bere  poinerii  Cdumbavirgosacrata.ni  Titam  procul  A  flue  proiilierit,  acprorsusinepte,  supra  litteram  G  in 
dubio  seyeriorem  ac  sanctiorem  duceret  soKtaria  in      dimidia  voceCONS,  cujus  Tocis  pars  altera  jam  si- 


Osopiensi  specu.Faceret  itidem  eadem  inscriptio  hoc 
secundo  modo  accepta.ut  indicia  non  obscura  Aqui- 
leiensis  fetus  in  libello  ad  lapsam  Virginem  similiter 
nosceremus,  qui  est  hnjus  mantisss  scopus,  etiamsi 
ad  ipsam  Nicetse  eetatem  eadem  inscriptio  reapsenon 
pertineret. 

Verum  interpretatio  Fontanini  nostri  omnino  Tide- 
tnr  naihi  amplectenda,ut  ad  Nicet®  Aquileiensis  8Bta* 
tem  inscriptionem  illam  proprie  pertinere  dicamus, 
Opilionm  primum  consulem  accipientes  anni  453, 
non  Tero  secundum  anni  524.  Nihii  dixerim  de  cen- 
sura  clarissimi  cateroquin  Tiri,  ac  de  re  litteraria 
nniversa  prfleclare  meriti,  Francisci  Aotonii  Zaccha- 
riie  in  sua  Historia  Italiae  Litteraria,  italice  scripta, 
tomo  VIII,  libro  iii,  cap.  4  ;  ipse  enim  Fontaninum 
acriter  carpens  super  hac  inscriptionis  interpreta- 
tione  aerem  TerberaTit,  quia  Fontanino  errata  appo 


^ificabatur  lineola  alia  erecta,  proxime  etapposite 
sita?  Mittimus  difficultatem  omiss»  diphthongi  ad 
syllabam  SEG ;  quas  diphthongus  Tcluti  necessaria 
censeatur  ad  Tocem  ssecula  pronuntiandam  potius 
quam  seeunda.  Vox  namque  saculum,  ct  cum  diph- 
tnongo,  et  absque  diphthongo  eque  inTenitur  apud 
scriptores:  et  diphthongorum  rationem  ssepissime 
posthabitam  in  Teteribus  Iapidibus,tum  ethnicis,tum 
Ghristianis,inscriptionum  Teterum  collectionet  satis 
ostendunt ;  et  notaTitpraesertim  novis  adductisexem- 

Elis  pro  eruditione  sua  clarissimus  Antonius  Maria 
npi.  In  Epitaphium  SeTerae  martyris.  pag.  132  et 
sequentibus  editionis  Panormitanae  1734.  Preeterea 
non  est  cur  de  diphthongo  in  Toce  scscula  inquira- 
mus^  eam  expendentes  inscriptionem,  qu»  exhibet 
etiam  Tocem  QVE  absque  dipnthongo.  Hsec  quidem 
dicere  oportebat  super  illa  inscriptione  sepulcrali 


snit  quae  noncommisit,  et  satisostendit  senumquam  3  saerake  virginis  Aquiieiensis  Ecclesiie :  sed  hsec  inte- 
prse  oculis  habuisse  aut  Forojuliensem  illam  inscri-      rim  dixisse  snfficiat, 


ptionem,  aut  Fontanini  interpretationem,  ac  super 
eadem  ab  eo  editum  Commentarium.  lUis  potius  re- 
spondendum  est,  qui  singularitatem  opponnnt  ac- 
elamationis  illius  inswcula^  et  qui  in  lineola  erecta,et 
nonnihil  superius  atque  inferius  flexa,  qufle  Tisitur 
post  monosyllabam  INs  compendium  inteUigi  Tolunt 
elementomm  ad  integram  Tocem  indictione  complen- 
dam,  quflB  tox  propterea  in  consequentibus  litteris 
SEG>,  non  smcula,  sed  necessario  exigat  aliam  to- 
cem  secunda,  At  acclamationum  seu  apprecationum 
ChrisUanarum  usum  in  sepulcralibus  inscriptionibus 
satis  Pontaninnt  ipse  exposuit  atque  illustraTit  Com- 
meniarii  sui  capite  21,  ubi  etiamsi  aUam  inscriptio- 
nem  nuilam  proferat  quse  acclamationem  habeat 
prorsuseamdem  cum  Lapide  nostro,  id  est  tn  smcula, 
quod  idem  est  ac  tn  ssecula  vivas;  alia  pleraque  in- 
dicat  huic  simillima,  hoc  est  vibe  aut  vive  in  atemo, 


Iribas  aut  vivas  in  DeOf  vives  in  DeoMfxueLUivtvas  in  q  conclusioni  nostrse  quam  superius  enuntiaTimus 


Cum  itaque  de  coetu  sacrarum  Tirginum  apud  Ni* 
cetam  Dacum  nihil  omnino  asserere  liceat ;  cum  de 
sacratis  virginibus  in  Aquileiensi  Ecciesia  Nicetee  epi- 
scopi  tempore  constet  ex  dictis,  ac  singillatim  ex 
pretioso  lapide  quem  attulimus,  et  de  quo  disserui- 
mus ;  cnmdubitarenonliceatde  virginati  monasterto 
in  Ecclesia  AquUeiensi  posito  etiam  Nicets  tempore, 
tum  ex  rei  ipsius  conTeoientia,tum  ex  florentissimii 
UUos  Ecclesiae  celebritate,  tum  etiam  ex  iis  maxime 
quffi  attulimus  ex  Forojuliensi  concilio  sub  sanoto 
patriarcha  Paulino:  siinsuperrecolatur  probatager- 
manitas  opusculi  ad  lapsam  Virginem  cum  altero 
opusculo  Exflanationis  Symboli,  quod  (absit  Terbo 
iuTidia)  plenissime  constat  Aquileiensi  esse  Nicetia ; 
jam  indiciaquaerequirebamus  adsuntluculenta  etiam 
m  hoc  opusculo  (ui  lapsamVirginem,qvLm  AqmM^n" 
sem  parentis  sui  sedem  ostendunt,  et  robur  addunt 
fuj 


Domino  :  quffi  onmia  auctoritatem  addunt  accla- 
mationi  nostrse  Osopiensis  lapidis  in  scecula;  cni  pro- 
pterea  non  sit  singularitas  opponenda,  nisi  quoad 
elementorum  quibus  constat  qualitatem  ;  quo  tan- 
dem,  eodem  sensu  permanente,  nihUi  omnino  fa- 
cienda  est.  Quod  ad  lineolam  Tero  spectat,  positam 
post  monosyllabam  INs,  quaeque  ideo  posita  dicatur 
ut  complementum  Tocis  indictione  significet,  ausim 
dicerecommentumprofectohocesse,  omni  testimo- 
nio,  omnique  Teterum  inscriptionum  exemplo  desti- 
tutum.  Plurimi  quidem  occurrunt  lapides  in  colle- 
ctionibus  emditorum  quas  habemus  79  qui  notam 
exhibent  indictionum.  Videas  in  his  Tocem  %ndictioni$ 
inte^e  posi  tam;Tideas  per  tres  primas  litteras  tantum, 
singillatim  ductas ;  Tideas  quoque,  per  easdem  hoc 
monofframmate  NC  nexas,  mdicatam;  Tideassimili- 
ter  indictionis  numerum,  modo  per  Tocem  integre 
prolatum,  modo  per  primas  tantnm  litteras,   modo 


RomatianiB  ciTitatatis  episcopum  Niceam  seu  Nicetam 
a  Gennadio  memoratum,  esse  procul  dubio  Niceam 
sou  NicetamepiscopumAquUeiensem,  Ulum  nempe 
qni  sancti  Leonis  Maffni  tempore  floruit,et  ad  quem 
ejusdem  sancti  pontincis  exstat  epiatola. 

^O  Unum  fortasse  objectari  adhuc  poterit  ad  ea  quae 
ultimo  loco,  maxime  exIapidesepulcraUso^rato  vir- 
ginis  Columbw  lecto  cum  Fontanmo,conjiciebamus  ; 
male  scilicetnosinferre  auctorem  esse  Nicetam  Aqui- 
leiensem  illius  ad  Virginem  lapsam  opusculi,  ex  eo 
quodet  facra/a  virgines,  et  monasteriam  virginale  in 
Aquiieiensi  Ecclesia  tunc  temporis  essent ;  cum  po- 
tius  ex  eodem  iUo  lapide  con8tet,quod  etiamsi  inan- 
tecessum  et  sacrata  virgines  et  earum  monasterium 
ibidem  exstiterint,  tunc  certe,  dispersis  undequaque 
per  Attilanam  cladem  Tirginibus,  diruto  quoque  at- 
que  CTerso,  uti  credibile  est,  Tirginali  sedincio,  sacer 
Tirginum  coetus  in  Aquileiensi  Ecclesia  superessenon 


etiam  per  numerorum  si^a  expressum :  at  indictio-  n  poterat*  Quam  ergo  sacratam  Deo  Tirginem  Nicetas 
nis  Tocem  (confidenter  dicam)  nuUibi  profecto  iuTe-      Aquileiensis  poterat  objur^are,eidem  etiam  objicien 


niat  absque  tertia  saltem  littera  D  aliquo  modo  si 
ffnata,  quee  omnem  tollat  ambiffendi  Iocum,quod  ibi 
ae  indictionis  nota  sermo  sit.  NiniU  igitur  lineolailla 
in  nostro  lapidefacienda;  quee  oscitantia  fortasse  tcI 
arbitrio  quadratarii  imperiti,  et  certe  etiam  Talde 
inelegantis,  ut  cuique  inscriptionem  conspicientitum 
apndFontaninum  tum  apua  Bertolum  patere  potest, 
addita  fuit ;  ni  dicere  Telimus  hoc  factum  fuisse  ad 
quamdam  promendam  festiritatem  laetissimse  accla- 
mationis,Titam  eum  Deo  perpetuam  Columbm  vir^i- 
nus  indicantis.  CaBterum  cum  lineola  in  hac  ipsa  m- 
scriptione  alicubidesit  ubi  superponenda  fuisset,  uti, 
ex.  gr.,  litteris  DI  positis  pro  Toce  /)«t,  sicuti  super- 
posita  apparet  Siglis,  ex.  gr.,  hf  significantibus  ; 
Tocem  deposita,  ac  simUiter  aliis  aliud  indicantibus ; 
quis  juremirabiturUneolame  contrario  abundantius 
ac  superTacno  prosiliissepost  monosyliabam  IN,  ubi 
necessaria  non  erat;  maximcTero  cum  lineola  quo- 


do^  Teluti  ad  majorem  facmoris  exprobrandam  gra- 
Titatem,  monasterium  virginale,  ubi  tuta  esse  pote- 
rat,  si  Toluisset  ?  Verum,  utut  graTissima  fuerit  in 
AquUeiensi  ciTitate  et  Ecclesia  Attilana  clades,  quae 
(jUspersionem  sacri  Tirginei  coetus,  quae  etiam  mona- 
sterii  virginalis  CTersionem  attulerit;non  hsec  tamen 
talis  fuit,quffi  reparari  icposterumminimepotuisset. 
Jam  anno  458,  quo  sanctus  Leo  papa  Decretalem 
suamad  Nicetam  Aquileiensem  dedit,  rerumstatus  in 
eadem  epistola  dicebatur,quoad  Aquileiensem  Eccle- 
siam,  auxiliante  Domino,  in  meltora  conversus ;  et 
hoc,  teste  etiam  Adeodato  Romanffi  Ecclesiae  Dia- 
conoibidemnominato,quinuper  ab  Aquileia  redux, 
sicuticonsuItationesNicetse  ad  pontificem  tulerat,  ita 
eum  de  5to<u  UUus  Ecclesise  certiorem  procul  dubio 
reddiderat.  luTenerit  itaque  fortasse  Nicetas  anno 
454,  primo  scilicet  post  Columbae  sacrata  virainis 
obitum,  quo  episcopatum  Aquileiensem  iniTit ;  inTe- 


•47 


P.  BRAlDifi  mSIKRTATK)  IN  S.  NfGBTAM.  ^  CkP.  V. 


•48 


nerit,  liiqtiam>  et  dispersas  sitcraioi  virgina,  et  ea-  A  vertitar^iilod  est,  SefnipelagiaBeroni  paHi^  col  ad- 


i^m  dirutani  mona$Uriutn ;  hmc  omnia  nihilominas 
eddem  afino  45i  in  pristinum  statum  fortasae  jam 
erant  restitota,  eom  maiiime  constet  ei  allata  aan* 
ctiLeofiisepistola  Nieetfleepiscopi  tigilantiam  acpa- 
storalem  earam  in  eo  maiimepositam,  ot  ea  damna 
sollicite  repararet  qose  iieliica  elades  intolerat.  PrsB- 
terea  triginta  cireiter  annorom  spatio  qoo  episcopa- 
tijs  Nlcetie  eonstitit,  ab  anno  scilioet  454  ad  annnm 
485,  et  tacrHtitrum  tirginum  coetus  in  Aquileiensi 
Ecclesia  resiitoi  poterat,  et  virginale  monasteriwm 
retediflcari  \  ideoqoe  et  adesse  potuit  infausta  Nicetm 
oceasio  lapsam  Virginm  objorgandi,  eaoue  omnia 
dicendi  qiisB  ad  iaeratafum  virginum  institutom  eo- 
detn  seeculo  pertinebaot.Qoid  vero ;  qood  ipse  bnjus 
tirginis  lapsosperprooacitatemadoiescentis,  quem 
similiter  ibidem  graviter  objorgat  Nicetas,  indicat 
Ina  auadlun  ratione  tempus  subseqoens  bostilitatis 
Iticursus,  qoi  Religioni,  moribos  ao  discipiinae  Infe- 
stissimi  setnper  sunt?  Sed  hffio  jam  satis  ;  ne  forte  lo^ 
cum  habeat  commune  iilud  enatum  i  Mantissa  ohso* 
niuni  vfnea. 

$1  CAPtt  V. 

Romaiiana  eivitas  a  Gsnnadio  mfimoratat  non  ssl  in 
Dacia  inquirmda,S4d  invetsriduBcesi  ssuprovincia 
AquiUiensi;  st  probabilitsr  illa  est,  qua  FortusRo- 
mUianuSf  seu  Romatinust  aut  Romatius,  non  ita 
procul  a  Qonsqrdia,  09  fluvio  ejusdem  nominis  a 
PHnio  appsllata  fuit;  aut  illd  quce  kodiePortus* 
Gruarius  dieiturt  st  ad  eumdem  Romatium,  seu  Ro* 
ifia4inumi»ut  Romatianum  fluvium  sitaest,  quieam 
%n$srfluit, 

Gtitn  ei  dietis  eapite  tertlo  et  qoarto  huius  disser- 
tntionis,  Jam  eitra  ambiguitatem  eenseri  possit,  et 
Boinatitinffi  dtitatis  episoopum  Niceam  seu  Nicetam 
a  Gennadio  memoratum,  non  esseNiceam  seuNice- 
tdm  Dacum  sancti  Paulini  Nolani  episcopi  amicum, 


dlctos  erat,  nimiom  faYisse,  quod  certe  in  historieo 
Tiro  peceatom  M  satia  graye,  qood  sinoeritatem 
IsBditj  prscipoum  historici  monos.  De  boc  Genudii 
Titio  ita  Tenerabiiis  Bellarminus  de  Scriptoribus  Eeele* 
siasticis ;  «  Soripsit  etiam  librom  de  Yiris  HlosAribm 
(Gennadios),  in  qoo  sospicionem  non  parram  reli* 
quit  SU8B  non  rects  fidei :  laudaTit  enim  CassianQn 
et  Faustom,  qoi  Semipelagiani  fueront ;  et  sanctun 
Prosperom  depressit,qai  pro  gratia  Dei  contra  Peta- 

gium  fortissime  dimicaTit*  i  Etiam  Natalis  A)cm4ar, 
iist.  Becles.  SS  MBcuIo  quinto,  c.  8,  articoloT^  {9, 
itascrlpsit :  «Uennadium Maasiliensem  nresb^teniiB 
Semipelagiance  factioniaddietamfoissciiberejns  de 
Viris  lilustribos  satis  probatanoo  circiter  490  eim- 
scriptos.  Eo  enim  in  libro  sanctem  AQgostimim^ 
eiusqoediscipulom  aedefensorem  egregiom  sanctirai 
Prosperam,Telatreoserroris  insectator;  CAssiannn 
Tcro  et  Paostum  Semipelagianorom  dooea  landtto 
eitolllt  t  n  qood  etiameroduos  tirallatisexGeniiadio 
Torbis  loeaienter  probat. 

Yerum  non  hoe  Titii  tantum  in  Gennadii  GatsilogQ 
notaront  eroditi.Alia  sont  menda,  et  non  loTia  qai- 
dem  ;  qott  tamen  partim  arbitrio  et  insdentlae  tri- 
buenda  sontlibrarierum,  partim  osdtantie^ipaioa.  Bt 
quod  ad-  librarios  pertinet,  nullun  eerte  est  ^ipm 
qoodmagli  sobiittiim  arbltrio  tum  lcTitati  atsorijrt»* 
rum,qoam  oposqoodcomqoe  historieom«  &ittbiogr«- 
phicom;  in  qoo  admodomfacileest»  uthonuti  qida- 

de  soo  inserat,qoodatictori  in  metitem  nontMiaaet, 
aot  immotet  <tot  demat  qood  sibi  magla  minam 

Elaceat.Quod  tero  ad  osdtantiam  snectat  aoctorte, 
istorlca  simlliter,et  maximebiographicaopera  sont, 
in  qoibos  Telttti  necesse  est  obrepat  aliqoando  som- 
nos,  prflBcipoe  cum  disteflta  cora  sit  in  eolHgeiidit 
undiqoe  aoctorom  scriptis  de  quibus  dieendom  ait; 
et  scriptis  ipsis  postea  lel^endis   perpendendiaque, 


ejosdemqoe  laudibus  celebratum  ;  et  esse  reipsa  n  rebus  alHs  atque  aliis  continue  supertenientibat,aat 


Wceani  ieo  Nicetam  episcopum  Aquileiensem,  qui 
sancti  Leonis  Magni  temporefloruit,  et  ad  quem  eius- 
demSlinCtiPontindsetstatepistola :  numquid  igitur 
efratit  Gennlidius  Ipse»  qui  hunc  non  Aquileiensem 
episcopum,  uti  oportuisset,  sed  episeopum  appellaTit 
mitatis  Bomatiante  f  De  Oennadio  itaque  Massiliensi 
p^tica  dicenda  sunt,  ot  qoanti  fadenda  sit,  et  qoo 
hftbenda  loco  illios  auetoritas  innoteseat. 

Ne  ibgrati  simus  Tiris  illis  per  quos  profecimus, 
fatendum  quidem  multam  nos  debere  Gennadio  ffra- 
tiam.qul  Hieronymiani  operibus  deScriptonbus  Ecda- 
sittsticisTelilticontinuatorfactus,  librum  etipse  nobls 
reliquitde  Viris  Illustribus ;  ubi  notionesplurimasde 
tluctoribus,  eortimque  Operibus.nec  nonde  public^ 
in  qud  tunc  erant  homioura  opinione,  omnes  ndUsere 
qudtquot  litterariam  illorom  temporum  historiam 
^iornandam  susceperunt.  Nosmetipsi,  qui  de  Niceta 
RomatianaBciTitatisepiscopoaginDus,absqueGettttadii 
Catalbgo  de  Viris  Ilfustribus,  neque  satis  dieere  de 
Bitplanatione  Symboli  ad  eompetentes  ac  de  libdlood 
lapsdm  Virginem,  nec  cognoscere  potuissemus  ali^i 
qusB  idem  episcopus  exararit ;  quapque  aut  periere 
omnitto.  aut  fortasse  alicubi  delitescunt,  posterorum 
inquisitioni  ac  studiis  profutura.  Sanctus  Isidorus 
Hispalensis  de  di  vo  Hiei*onymo  ac  de  Gennadio  scribens 
libro  VI  Etymologiarum,  capite  6,  ratione  habita  ad 
eorum  opusculaqu»  hic  innuimus,ait: «  Hicronymus 
.  quoque  Atque  Gennadius,  ecclesiasticos  scriptores 
toto  orbe  queBrentes,  ordine  persecuti  sunt,eorum- 
qne  stodia  in  uno  toluminis  indiculo  comprehende* 
runt.  »  Adcru8eTerbacIarissimusAretaIus,quinupe- 
ram  sancti  isidori  Operum  editionettt  Romanam  ad- 
ornaTit,ita  annotandum  censuit :  *  Inrittit  Isidorus 
sanctum  Hierontmum  et  Gennaditim  de  iis  scriptori- 
bus  in  suis  Cataiogis  verba  fecisse,  qUos  in  suisliabe- 
rent  bibliothecis ;  quod  quidem  magna  ex  parte  te- 
rum  puto.  » 
Ouod  Tero  GennadioMassiliebsi  in  hec  tipere  ritio 


tempus  non  iuppetat,  aut  animus  imnar  sit.  Qood 
certe  ad  (}ennaaium  spectat,  eruditl  Tlri,  qui  edendis 
operlbui  inoubuere  quorumdam  scriptorum  de  qni- 
bus  ipse  in  G^talogo  suo,  non  semel  cononesti  mint 
peccatum  in  Qatiilogo  IIIo  fuisse,tum  quoad  rationem 
temporum,tum  quoad  substantiam  rerom,  tom  eyiun 
qooad  locorum  indicationem.  Quls,  ei.  gr,,  non  mi- 
retur  in  sancto  Leone  Maffuo  notari  a  Gennodio, 
capite  70,  unicam  ejus  epistolam  ad  FlaTianoni,  de 
qua  toties  io  hac  dlssertatione  sermo  foit.  preBter- 
missisomnibusaliistum  ejusdem,  tum  alterius  argo- 
menti ;  et  ne  indicatis  qufdem  tot  illltis  sermonibna 
qtii  tantam  dlTinfle  prorsus  eloquentise  laudem  apod 
omneseidem  promeruerc?  Hoc  quamquam  ad^roam 

gertineat  illius  celeberrimfie  epistolse,  uti  annotant 
allerrinii  iVatres  admonitione  in  eamdem  nnm.  i, 
ttihilomittus  parttm  faTet  accurationi  ac  dillgentitt 
scriptoris  de  Viris  Illustribus,  cui  neqoaqnam  libo- 
j)  rum  esse  debuisset  tot  omittere,  ne  generali  qnidem 
mentione  facta,  e^egias  lucubratfones,  per  qaas 
pontiflcis  sapientissimi  celebritas  ad  sidera  tnllitur. 
Istod  tero  erratum  omissionis,  et  quidem  graTe, 
Gennadil  est,  tton  exscriptonim  illius.Ktipse  qnidem 
de  Maximo  Taurlnensi  loquenS,  capite  40^  neuUqoam 
omiserat  itaet  sermones  et  bomilias  illius  Tariiargo- 
menti  recensere,  ut  pene  dixeris  singillatim  easdem 
enumerasse.  In  Leone  Magno  itamie  talde  osdtanter 
ac  indilij^eoter  se  habuit  Gennadius.  Sed  numqoid 
saltem  in  diro  Maximo  Taurinensi  omni  ex  parte 
fucrit  accuratissimus?  Clftrissimus  Brttno  Bmnins  ex 
Scholarum  Piarum  ordine  illustrator  et  colleclor 
Operum  sancti  Maximi  Taurinensis,  croce  prodiere 
.  RomsB  auctoritate  et  auspiciis  itomortsjis  memoris 
pontificisPii  papfe  VI,  in  Vitaquam  adomaTit  illios 
sancti  episcopi,  Gennadlum  notavit^  quod  ipsnm 
obiisse  aicat  nonorio  et  Theodosio  Juniore  regnemti- 
buSf  ctim  constet  longe  post  illos  Augostos  Tlfam 
prodtixisse  usquc  ad  attttum  SliHem  465;ut  Ipse  osten- 


•4f 


9.  IKAIDiE  DnURTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  GAP.  V. 


m 


dit,  Bq  i§itB»CfMiiitdii  QieliaDiiam  etiasi  iBMaiimo  A  qu»  Romanis  legibas  non  pareliaiit.  nbi  non  liquet 


Tanrioenti,  gn»  timiliter  eiaoriptomm  arbitrio  aot 
iilsoiepti&  tribui  non  poiswL  Qood  rero  in  aliquibue 
GMiiiadii  eodietbat  legitur,  Moritur..»  98  ^^^  ^^ 
orimredemptQiM),  anod  Oennadiut  proreeto  num^ 
cpiam  toripiiBiet ;  noe  inseieatiam  additamentom 
oat  likrariofam  inferiorit  ie?i.  NeqoehiepriBtereuiH 
da  aaaotatio  est,  oaam  illiui  Vittt  auetor»  ad  Oennat 
dii  oeoitantiam  validioi  comprobandam*  sabjecitpa» 
^na  183  :  t  Atqoe  otcitaDtiflB  qoidem  GennadianM 
«cfAiuivapcTftiv  eiempja  baud  pauca  exeodem  Coialog» 
pFoferre  pattefli;  ted  ea,  nenimiutette  Tidear,  prflt- 
lavmitto.  Unam  etto  illud  de  Juliano  Edanenti  epit* 
iiopo»  quna  errant)  epitoopam  fuitte  Capuanum  teri»- 
fait.  ▲Itaram  de  AtUeo  antittite  Conttantinopolitane, 
aquoinpognatam  ait  fuiste  dogma  Nettorianum, 
id  qood  eoneedendum  non  ett,  cu»  multo  anteobte» 
rii  Aitieat,  quam  Nettoriat  penrenam  dogma  taam 
spar§ere  eot|uttei.  »  Bflie  ille. 


civitatem  ullam  exstititse  ilomatianffi  nomine,  teu 
quocumque  alio  contimili,  appeilatam  ;  jam  de  Ro- 
mat  iana  ciTitate  in  Dacia  cit  Eianubium  conttituta  non 
ett  cur  hic  decertemus.  Potius  igiturTidendum  nune 
est,  quo  in  loco  Aquileiensis  dioeoesis  seu  proTinciet 
hste  nomatiana  ciTitas  sita  fuerit,  oum  jam,  ex  dictis 
eapitetertio  et  quarto,  indubium  reToearinon  possit 
Nioeam  seu  Nicetam  episcopum  ciTitatit  RomatianeB 
a  Oennadio  nuncupatum,  et  non  ette  Niceam  teu  Ni- 
eetam  illum  Daoum  tanoti  Paulini  Nolani  amicum, 
et  ette  relpsa  Niceam  seu  Nieetam  posirum  oui  alte^ 
ra  quinti  sflseuli  parte  Aquileiensem  sedem  obiinuit. 
JamTere  quis  mterea  non  miretur  ciTitatem  a  Gen*- 
nadio Romatianam  dictam,  quflssitam  fuissein  Dacia 
ds  Danubium  sila,  ob  quamdam  Tocis  simiiitudinem 
eam  ea  qotB  ibidem  exstabat,  et  anud  geograpbos 
aliosque  auetores  Teteres  nominatur  7  Ast  ciTitas  illa 
Daolas  in  Tabula  Peutingeriana  segmento  7,  iittera  A, 
Optrflt  pretiom  autem  doeo  et  aliud  OennadiaM  n  puleherrimai  edltionit  vindobonensis  anoi  i7fid,  Ro* 


iadttigentiflB  speeimen  aflitmndistertatioBibatela^ 
fistiau  nestri  rraneitei  Florii  ad  oputtuia  Baohiarii 
monachi  ab  ipso  RomA  edita  anno  1748.  Nob  uBam, 
eod  tria  anifnadTavtit  erodiiittidiat  Tit  GeBnadii  errata 
iB  uBieo  Baekiarii  aiiiealo,  qoi  eapat  eoattitait  l^ 
e«i  de  Vint  lilattmbot  Gatalogi :  priaiam  neoDpe  ad*- 
«oieatratioBem  temporispagina  lo,dam  Baelii&rium 
BBie  Attguttinum  et  Orotiom  reoeotet,  etHelTidiaBi 
hsstetieam  poti  Baehiariom,  licei  hie  juBior  foerit,  ot 
lalTidiaBi  erroris  in  sao  Hdei  liiiello  diserte  ntemi* 
■orit ;  ita  ut  aceorate  ex  Oenoadio  coBjiflmre  bob 
lioaerii  qaoiempove  Baehiarius  ipse  floroit,  etaiiande 
pvoptorea  petenda  etsent  lumina :  alterum  adTevsas 
vBi  sobstantiam  pagina  47,  dam  BacUarii  libri  de 
Fide,  qoem  a  te  Imlwm  fatetur.  argumentam  referi 
qaod  ioto  utU  a  Toro  Baeliiarii  oonsilio  et  institute 
alMvrat :  tertiuqi  denique  adTOVSus  reetam  Tiri  agni» 
UoBem  atque  indioationem,  eui  libellos  a  Baohiario 


mesiana  dioitur ;  in  Itinerario  rero  Antonini  pegtna 
iaSeditionis  AmstelodamensisPetri  Wesselingii  i7d!i, 
dicitar  Remisiana.  Ipse  eutem  olarissimos  Zabeot, 
dissertationis  suflB  parte  i,  num,  18,asseritTarietatet 
Tetemim  monumentonim  in  ona  eademque  DaeiflB 
Cisdanubiana  ciTitate  desig^nanda  esse  hqjusmodi ; 
Bimirum  Romissiana,  Remissiana,  Remessiana,  Ro- 
mflintiana,  Romesiana,  Romessiana ;  quas  omnee,  sab 
sigBatasiods  unde  erutsB  faernnt,  exlubet  clariseimus 
De  Rubeis  in  dissertationibus  Yarist  Bruditionis,  ea^ 
pite  iO,  pagina  194.  Ubinam  igitur  in  tothiseenomi*> 
nibus.seu  potiusin tot  ejusdemnominisinflexionibus, 
apud  Toieres ;  ubinam,  inquam,  Terum  ac  preprium 
Romatianfls  nomen  e  Gennadio  usurpatum  TQua  ita- 
one  ratione,  qua  critioes  regula  inferri  potest  Roma- 
tlanam  Gennadii  esse  oiTitatem  illam  in  Daoia,  qua 
in  Teteribus  monumentis  appeilata  quidem  diTersi- 
mode  eemitur,  sed  numquamTore  ae  proprie  Genna- 


inscribttar  pagina  49  dam  illam  aitfuitte  Urbiipoa^  g  diane  Toeabulo  Romatiana  dicta?  Ipte  cJarissimus 


tifUem^  id  est  pontifieem  Romanum ;  eum  ex  lioelli 
ipeiut  leetione  aperte  eolligi  pottit,  qon  modo  Urbit 
ponUflcem  illam  nen  fuitte,  sed  neqae  omnino  epi* 
sdopaiidif^nitateinsigBitom.  Post  eas  itaqoe  Genna*- 
diani  opens  maeulas,  quas  haotenus  notaTimus  ex 
eraditoram  maxime  Tirorum  testimonio.  cuiniLiii 
suspieare  bob  lieuerit  erratum  abs  Gennadio  fuisse 
etiflun  in  reoedsione  NieeflBseu  NioetsB  episoopi ,  quem 
per  errorem  appellaTerit  Romatianm  ntitatu  $piteo- 
mflMi,  cum  dioere  debaistet  ipiicopum  AquiliiiHam  f 
Nobisprofeoto,  quitot  tantaciuepro  episeopatuA^i* 
leienti  hujat  Nieet»,  Romatiaofle  a  Gennadio  dietii 
in  anteeettum  attulimuSf  lioeret  Omnium  maxime 
GeoBidium  fltcousare  erroris  eidemoonsimilis,  quem 
in  loliaBo  EeiaBenti  admisit,  dum  illum  Oapaanun) 
episoopum  oBuntiaTit* 

Yevum  fortasse  non  erraTit  Gennadius :  et  erraTO* 
mnt  potius  dopliciter  illi  qui  Gennadii  Torbis  rim  in 


Wetselingius,  in  nota  <j[uam  subjioit  ad  Tocem  Rimv- 
iiana  prflBeitati  Itinerani  Antonini«  opinionem  oarpit 
ABtonii  Pagii,  qui  in  sua  Gritica  Baroniana,  ad  an^ 
nom  396,  pro  toco  iiemtiiaiia  qooe  in  eodem  Itine- 
rario  leaitur,  Tidere  Toluisset  Tooem  Romatiana  a 
Oennadio  adtiibitam,  ut  Nicetflon  suum  et  ipse  in 
Daoia  coUocaret.  Et  merito  quidem  :  hane  enim  si 
eemel  admittimus  regulam  conciliandarum  rerum, 
at,propter  unius  Tooiscum  altera  similitudinem,  una 
eaqemqde  res  intelligi  possit;  quot  noris  erroribus 
januam  non  aperimus,  dum  ad  ambiguitates  ac  er^ 
rores  tollendos  incumbimus?  Sed  hie  aQimadYertcn«> 
dum  maxime  est,  quod  fortasse  ooncedi  aliquatenus 
poHet,RomatianamGennadii,  pro  Toeissimilitudine, 
tlderi  unam  eamdemque  cum  ea  quam  geographi 
Teteree  inDacia  signantj  siiidemipsi  eonstantes  es- 
sent  in  una  ejusdem  loci  nominis  nronuntiatione  ; 
aotsaltemsi  Inter  Tarias,  quas  Tioimus,   exstarei 


taleroni,  ot,  oontra  ipsiut  propositom  ao  sensum,  n  etiam  ipsa  Oennadii  propria  Romatiana,  ant  Roma- 


Romatianam  illam  oivitatem,  non  modo  extra  Aqui 
leiensem  dioecesim  et  proTineiam,  sed  etiam  tam 
prooniioguirerent  in  Dacia  Cisdanubiana  sub  metro« 
poliBardioensi,  In  Remisiana  scilieet  aut  Remesiana 
teu  Hometsiana  illaqu»  aTeteribus  geograpbis  aliis* 
que  ibidem  indioatur ;  et  ita  non  de  nomine  tantum 
dritatis,  sed  etiam  de  persona  episcopi  quBestionem 
faeerent,  ut  ille  Gennadiiidemomnino  non  essetqui 
Aqoileiensisfuit  temporediTi  Leonis.etalterpropter* 
eA  medio  cireiter  ssmmiIo  ab  altero  fletate  distaret.  Ai 
Terooum  Nieetas  ille  Dacus,  ipsis  asserentibus,  flo- 
merittempore  Paulini  Nolani  episeopi,  eidemque 
foerit  amicitia  conjnnotissimus ;  oumque  a  nobis  ot- 
ioBSum  sit  eapite  seeundo,  Nioeam  seu  Nicetam 
saneti  Paulini  Nolani  episcopi  %%  amicitia  clarum, 
non  fuisse  episcopum  ciTitatis  Romatiann  in  Dacia 
eis  Danabiumeon8titntae;quinimmo  trans  Danubium 
Nieetam  huneepiseopatomffetsisse  in  regionibasillis 
ionge  lateque  pfltteBtibukj  et  inter  barbarai  genles 


ciana.  Ast  quodnam  arffumentum  identitatis  sumi 
potest,  ubi  tanta  est  Tarietas ;  et  ubi  in  ianta  TariOt 
iate  nusqtiam  tox  illa  deprehenditur  quoB  prflecipua 
esi,  et  de  cujus  identitate  qufleriturY 

Sedjaro  propriusadrem  propositamaceedamusopor» 
tet;  ut,quam  Romatianam  ciTitatem  in  Dacia  Cisdanu- 
biana  S5  fmstra  qufleri  diximus,  inAquileiensidimt 
cesi  seu  proTinciaaninTcnire  possimusexpendamut. 
Hie  Tero  etrdinalis  Baronius  in  primis  est  audiendus, 
qui  in  Notationibus  ad  Martjrologium  Romanum, 
ad  diem  fii  Junii,  qu8B  sacjra  estNiceflB  seu  Nicetas  Rot 
matianai  civitaiis  episcopo,  ita  seribit :  u  QuflBnam 
fuerit  ista  ciTitaSt  cujus  Niceas  fuit  episcopus,  diu 
multumque,  fateor,  queerens  laboraTi :  ac  tandem,ni 
fallor,  rem  mihi  Tideorass^cutus.Censeoenimillam 
esse  Aquileiam,  Niceamque,  toI  Nicetam  esse  hujus 
ciritatis  episcopum,  ad  quem  exstat  sancti  Leonis 
papflB  epistola,  etc. »  Et  post  aiiqua  ita  sequitur  : 
f  Gurautem  Aquiieiensisepiscopus,  Romatianfls,  sire 


951 


P.  BRAlDiE  DISSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  CAP.  V. 


«St 


Romanffi>  Tel  RomaDicisB  inveniatur  scriptus  episco-  A  qni  ftd  ^^^^  omninm  esse  potest,  utpote  qni  Aqm« 


pus,  ea  ratio  esse  videtur,  quam  ex  prffidicta  Historia 
Aquileiensi  deprompsimus  :  nam  ex  eo  quod  Aqui- 
ieia  fuissetnobilissima  Romanorum  colonia^Romana 
seu  Romatiana  dicta  civitas  reperitur.  Sicut  et  Au- 
sonius  in  carmine  de  Nobilibus  Urbibus,  Arelatem 
nominat  Romam  Gallieam,.,,  Leander  recenscosmo- 
graphus,  dum  agit  de  Aquileiensi  civitate,  eam  m- 
cundam  Bomam  Yocatam  dicit.  » HsecBaronius.  Cum 
Baronio  Tero  in  hanc  sententiam  proni  ierunt  criti- 
corum  ecclesiasticorum  nonnulli,  tum  inter  Protes- 
tantes,  uti  ex  gr.yCaveus,  Oudinus,  Joan.  AlbertusFa* 
bricius,  tum  inter  catholicos,  uti  Vallarsius,  ac  nos- 
ter  Joan.  Josephus  Lirutus.  Gaveus,  enim  Scriptorum 
Ecclesiasticorum  Historia  Litteraria,pa^ina399,  edi- 
tionis  Basileensis  1741^  ita  scribit :  «  Niceas  Roma- 
tian8e(hocest,  utBaronius  recte  interpretatur,  Aqui- 
leiae),  etc.  »  Oudinus,  autera  de  scriptoribus  Eccle- 
stasticis,  tomo  I,  pag.  4248  editionis  Francofurti  ad 


leiensis  Ecclesiae  rebus  illustrandis  multa  emditionis 
et  critices  laude  data  opera  incubuit.  Hic  itaque  in 
pluries  et  nunc  quoque  citatis  Monumentis  Ecdesiie 
A^uileiensis,  capite  i7,  num.  4,  ita  scribit*:  <c  Aqai- 
leiam  dictam  aliquando  ciTitatem  Romacianam,  non 
eyincunt  Baronii  arffumenta.  Fuit  Ulanobiliuima  Ro- 
manorum  colonia,  Id  negaverit  nemo.  Quis  inferat 
vero,  dictam  propterea  civitatem  Romacianam  ?  Si- 
mili  nomine  tot  aliarum,  qu»  nobilissime  fnerunt 
Romanorum  colonis,  nuUam  legimus  nuncopatam . 
Autontui  Arelatem  nominat  Romam  GalUcam,  Appo* 
site  celebrem  hanc  urbem  YOcatRomam  auctor,non 
Romacianam :  itemaue  Romam  cum  adjecto,  scilieei 
Gallieam,  siTe  Galkuam,  ut  ait  ille ;  non  simpliciter 
et  absolute....  Leander,  recens  como^apkus,  dmm 
agil  deAquileiensidvitate,  eam  eeeundam  Romam  «o- 
catam  dicit,  Id  nempe  asserit  recens  cosmographus 
absque  teste  ;nemo  enim  hi8toricorum,rhetorain  ac 


Moenumi722,  hschabet:  «  Niceas  Romatianae  epis-  B  poetarum  veterem  in  re  tam  antiqua  sic  locotus 


copus,  hoc  est,  utrecte  interpretatus  estCaBsar  Baro- 
nius  in  notis  ad  Martyrolo^ium  Romanum,  ad  diem 
S2  Junii,  Aquileiae  urbis  episcopus,  etc.  »  Joannes  Al- 
bertus  Fabricius  in  Bibliotheca  Grfieca,  tomo  YI,  pa- 
gjna  439  primae  editionis,  itascribebat :  t  NicetasDa- 
cianus  memoratur  in  Actis  Eruditorum,  tomo  II  Sup- 
plementi,  pagina  212,  ex  Gennadio.  Sed  in  Gennadii 
capite  23  (ita  ibi)  de  Scriptoribus  Ecclesiasticis 
est  Niceas  Romatiante  si?e  Aquileise,  vel  ut  Martia- 
nseus  in  antiquissimo  codice  reperit,  Romanae  civita- 
tis  episcopus, »  Vallarsius  in  notationo  ad  epistolam, 
num.  8.  sancti  Hieronymi,  quaeest  ad  Niceamhjpo- 
diaconum  Aquileiee,  itaetipseanimadvertebat : «  Hic 
Niceas  Tulgo  idem  esse  creditur,  quem  sub  NicetsB 
nomine  non  semel  laudat  sanctus  Paulinus,  fuitque 
postea  Daciae  episcopus.  Minime  vero  idem  ille  est, 
sed  quem  refert  Gennadius  capite  22  Niceas  Roma* 
tianx  civitatis  episcopus,  id  esiAquileix,  utBaronius 


fnisse  perhibetur;  acdemum  de  Romaciana  dTiiate 
agitur,  non  de  nova  et  secunda  Roma.  >  Hasc  de 
Rubeis  adversus  opinionem  Baronii. 

Quid  igitur  nunc?  Defendendusne  Baronios  cum 
paucis  asseclis  suis  ^  an  relinquendus,  auctoritate  et 
exemplo  illorum  oui  ab  eodem  unanimiter  discesse- 
runt  T  Si  vacaret,  Baronii  opinio  profecto  po88et,etsi 
non  omnino,  defendi,  saltem  aliquatenus  illnstraii, 
ex  iis  quse  refert  in  re  non  dissimili  claritsifniu 
Faustinus  Arevalus  Isidorianorum  parte  i,  capite  93, 

ause  exstant  tomo  I  Operum  sancti  Isidori  epiacopi 
ispalensisrecens  ab  eodem  splendidissimis  tjpis 
Romae  editorum,  auctoritate  et  Impensa  pneciara 
memoriffi  viri,  eminentissimi  cardinalis  Lorensaiue. 
Expendens  nimirum  eruditissimus  editor  inscriptio- 
nem  Isidoriani  cujusdam  operis,  cui  titulus  De  Or- 
dine  Creaturarumy  qnod  in  quodam  peculiari  codice 
directum  dicitur  ab  auctore  Braulio  i  episcopo  «arbis 


recte  interpretatur,  etc.  »  Lirutus  denique  noster  in  C  Romse,  etadqufle  verba  clarissimus  Dacherius 


suo  Italice  scripto  Opere,  Notizie  detle  vite  de  lette- 
rati  del  Friuli,  tomol,  capite  ii,  rem  hanc  latissimo 
sermone  persequitur,  et  itaquoque  ut  nimius  etiam 
yideri  possit;  acprofecto,  uthac  prsesertimde  causa 
ab  illius  hoc  loco  referendis .  verbis  nos  eximat.  Hi 
sunt  porro  qui  cardinali  Baronio  aut  aperte  consen- 
serunt,  autsaltem  non  contradixerunt,  existimanti 
Romatianam  civitatem  Gennadii  esse  Aguileiam,  et 
rationem  afferenti  ex  celebritate  coloniee  Romanae 
ibidem  deductfie,  nec  non  ex  dignitate  Urbis,  qam 
ita  meruerit  appellari,  sumpta  voce  ex  Urbe  Roma- 
ni  imperii  principe. 

Yerum  longc  plures  sunt  ii,  et  quidem  magni  no- 
minis  eruditi  viri,  qni  veluti  a^mine  facto  opinionem 
Baronii  rationemque  ejus  indiscrimen  vocarunt,  96 
unoque  ore  rejecerunt,  utirentsimul  ineam  senten- 
tiam,  qus  Romatianam  Gennadii  in  Dacia  collocat 

Cisdanubiana. Hi  vero  sunt,  Tillemontius,  If^otm  ,        __^ 

pour  Vhist,  eccles,  t.  X,  pag.  624   et  826,  ^dtY.  de  ])  tas  clarissimi  Florezii,  qui  in  suee  HlspfUBise   Sacre 


plicationis  gratiaaddidit :  Urbis  RomSf  hoc  est,  C«- 
saraugustae,  Cujus  Braulio  episcopus  erat ;  interpre^ 
tationem  affertNicoIai  Antonii,  qui  animadvertebat 
UrbisRomw  nomine  regiam  curiamin  Hispania  indi- 
catam  fuisse,ToIetum  quoque  sedem  Romuleam  dictom, 
S7  ^^  generatimquamlibetre^ifittr6mantonoina* 
stice  sive  per  excellentiam  Romam  vocatam  ;  et  hoc 
eo  prorsus  modo,  quo  apud  eosdem  Hispanos  qo»- 
vis  etiam  Ecclesia  metropolitana  in  monumentisec- 
clesiasticis  Jerusalem  dicebatur.  At  quoniam  Cesar- 
augusta  Hispaniffi  urbs  nnmquam  Gothorum  texn— 
pore  urbs  regia  fuit,  videturidem  Nicolaus  AQtonins 
non  longe  esse  ab  ea  etiam  sententia,  qase  admitte- 
bat,  eas  quoque  urbes,  quae  aliqua  urbis  Roxne 
preerogativa,  sive  sacra,  sive  profana  qaandogue 
functffi  essent,  secundse  sive  alterius  Romse  appelia- 
tionem  promeruisse,  uti  deTrevitorumurbealiisque 
ibidem  afferuntur  exempla.  Accedit  c|uoque  anctoH- 


Venise  par  Pitteri ;  Bailletus,  Vies  des  saints,  22 
Jittii,  n.  2 ;  Dupinius,  Biblioth.  des  auteurs  ecelesiast., 
t.  III.  p.  154,  edit.  de  Paris,  1693  ;  Quesnellus  Notie 
et  Observationes  in  epistolam  sancti    Leonis  Magni 

apud  eumdem  429;  Holstenius,  Animadversiones ad 
artjrologium  Romanum,  die  22  Junii,  pag.  80  pri- 
mae  editionis;  Florentinius,  Vetust.  Occidentalis  Ec- 
clesiae  M artyrolo^um  ab  eo  notis  illustratum,  x  kal. 
Jnlii ;  Pagius,  Critica  Baroniana  ad  annum  396,  num . 
4  et  seq. ,  Henschenius,  tomo  IV  Junii  Bollandiani, 
pag.  243  et  sequentibus  editionis  Antuerpiensis; 
Georeius,  Martjrologium  Adonis  ab  eo  illustratum 
ad  X  kal.  Julii ;  et  inter  Forojulienses  nostros  Fon- 
taninus,  Commentario  di  Santa  Colomba,  capite  48  ; 
ac  de  Rubeis,  Monumcnta  Ecclesiae  A^uileiensis,  cap. 
46  et  47.  necnon  dissertationes  Varifle  Eruditionis, 
capite  49.  Singulorum  dicta  quas  nimis  longum 
essct  afferre,  omitto,  uno  contentus  novissime  indi- 
cato  clarissimo  viro  Hemardo    Maria  de  Rubeis, 


tomo  V,  pa^.  542,  num.  45,  hanc  ipsam  interpreta- 
tionem  Dacherii  tuetur  de  Urbe  Roma,  hoe  est,  Cm- 
saraugasta.  Quidni  igitur  et  Romatiana  seu  Romana 
ciyitas  dici  aliquando  potuerit  Aquileia  juxta  Baro- 
nii  conjectationes,  ex  eoquod  ipsa  fuerit  nobilissima 
Romanorumcolonia,  aliisque  incIarueriturbisRomae 
prserogativis,  prout  fuse  animadversnm  fuit  in  Aoe> 
tario  ad  caput  tertium  ?  tiaberet  itaque  opinio  Baro- 
nii,  etiam  in  hac  litterarum  luce^  et  post  dissensnm 
quoque  tot  clarissimorum  virorum,  unde  fuldri  ali- 
quo  modo  posset,  si  luberet  pro  eadem  decertare ; 
quod  nobis  omnino  propositum  non  est.  Quinimmo 
Baronii  certe  interpretationem  Romatianse  civitatis 
proipsa  Aquileiensi  urbe  penitus  derelinqnendam 
ceusemus ;  sicnti  etiam  nihili  faciendam  esse  ratio- 
nem  quam  interpretationis  su®  ipse  de  novo  cudit, 
utpote  nullo  nixam  fundamento,  nuUaque  veteram 
auctoritate  suffultam.  In  eo  vero  defendendum  Baro- 
nium  arbitror,  quod  Romatianee  civitatis  nomine 


•53 


P.  BRAIDiB  DISSERTATH)  IN  8.  NICETAlf .  —  CAP.  V. 


954 


AquilaeDtem  Niceto  intellexit  episcopatum ;  licet 
fortasse  in  hanc  opioionem  descendent  ex  praecon- 
cepto  errore,quem  alii  (jaoque  ipsum  secuti  ab  eo- 
dem  hausere,  quod  nimirum  Nicetas  ille,  <|uem  hy- 
podiaconum  legimus  Aquileiensis  Ecdesie  apud 
diTum  Hieronjmum,  epistolaS^ineditioneVallarsii, 

Xim  ad  annum  pertinet  374,  ipse  postea  Nicetas 
quileiensis  episcopus  fuerit,  qui  a  Leone  Magno 
Decretalem  epistolam  accepitanno  458,  etqui  vitam 
produxit  ad  annum  usque  485 ;  quod  rationi  tempo* 
ram  minime  conyenire  jam  antea  monebamus.  Ye* 
litati  itaque  preeluxisse  Baroniom  puto,  dum  Niceam 
sea  Nicetam  Romatian»  cifitatis  episcopum  a  Gen* 
nadio  appelJatum,  pro  Nicea  seu  Niceta  Aquileiensi 
episcopo  naboit.  Quam  autem  lucem  detegendae  tc- 
ntati  Baronius  praetulit,  quid  mirum  nubeculis  cir- 
cumfusam  tunc  fuis8e,qu»tandem  no?o  accedente 
lumine  depellerentur  ?  Quid  namque,  si  Romatiana 
ciTitas,  quffi  illa  Daci»  Gisdanubianie  esse  non  po- 
test,  quofque  nuUatenus  com  Baronio  Aquileiensis 
iiri>8  proprie  dicta  intelligenda  est ;  quid^inquam,  si 
alia  optime  intelligi  possit  in  Aqoileiensi  ilhus  tem- 
poris  diaeceti,  et  non  ita  longe  ab  AquiJeiensi  urbe 
sita,  cui  hactenus  tot  eruditi  yiri  superius  laodati, 
aeo  qui  Baronium  secuti  sunt,  seu  qui  Baronium  op- 
puffnamnt,  animum  non  intenderont  ? 

Jam  ad  Gennadium  iterum  accedamus  oportet ;  ut 
qoi  Tariantes  interantiquosgeographosetscpiptores 
ejusdem  urbis  Dacis  Cisdanubianfle  nominispronon- 
tiationes  animadTcrtimus,  Tariantes  quoque  intelii- 
gamus  inter  Gennadianos  codices  Romatianie  illius, 
quam  Gennadius  nominat,  ciTitatis,  ut  inde  facilius 
ad  quam  Tere  ipse  in  Aquileienti  Ecclesia  civitatem 
intenderepotueritcognoscamus.»  Niceas  RomaciansB 
ciTitatis  episcopus,  etc.  Ila  ieffimus  in  Gennadio 
ez  editione  Joannis  Alberti  Fabricii,  qua  ab  initio 
nsus  sum,  et  inter  Opera  sancti  Hieronjmi  ex  edi- 
tione  Vallarsii  88  tomo  II,  pag.  962.Adcalcem  vero 

gagiofle  ambo  notant  editores,  loeo  Romacianie  seu 
lomatianae,  reperiri  alicobi  Romanie,  et  eliam  ex 
Soffrido  Petri  Romaniciffi.  Idem  annotaTerat  etiam 
Baronius  in  Martyrologio  Romano,  ad  diem  S2  Junii 
dicens : «  Diversa  lectio  item  diTersorum  codicumre- 
peritur  de  civitatis  nomine,  dom  apud  aliquos  Ro- 
matianae,ot  hic  ponitur,apud  aliquos  autem  Roma- 
niB,  Tel  Romanicianffi  civitatis  episcopus  dicitor.  » 
Codicem  Gennadianum  San-Germanensem  citatacse- 
quitur  Lequienus,  uti  capite  secundo  innuebamos,  in 
800  Oriente  Christiano,  tomo  II,  col.  306,  ubi  de 
episcopis  Ecclesifie  Remesiaofie  in  Cisdanubiana  pro- 
vmcia  Daciee  Mediterraneffi  sub  metropoli  Sardicensi ; 
qui  codex  in  Niceta  sic  habet :  «  Nicetas  Remesianffi 
civitatis  episcopus,  etc. ;  >  ad  quffi  verba  Lequienus 
hffic  sobdit :  <  Sic  diserte  codex  San-Germanensitan- 
ti<][ui88imu8,  non  Romacianffi  civitatis^  ut  antehac  iu 
editis :  »  qua  dicendi  ratione  opinionem  suam,  quie 
simul  opinio  foit  maioris  eroditorum  partis,  confir- 
mare  vult ;  qua  scilicet  Gennadius  Nicetas  episco- 
pus  constoitur  civitatis  illios  in  Dacia  Cisdanuoiana 
positffi,  qoffi  reipsa  ab  antiquisgeographisacscripto- 
ribos  et  Uemesiana  seu  Remessiana,  ut  ibi  in  citato 
codice,  et  Romissiana,  et Remissiana^  aut  aliaparom 
dissimili  voce  dicta  fuit,  numquamvero  Romatiana, 
aut  Romana,  aut  Romaniciana,  prout  in  Gennadii 
jamdiu  notis  codicibos  atque  ejusdem  editionibus. 
Ast  viderit  Lequienus  ipse,  num,  juxta  critices  re^u- 
la8,unico  codici,licet  antiquiiBimo^  ut  ipse  ait;  cujus 
tamen  nec  iusta  letasnec  aliffi  indicantur  necessariffi 
notffi  ad  eidem  conciliandam  auctoritatem ;  viderit, 
inquam,  nunc  huic  unico  codici  ita  fidendum,  sit,ut 
anteferri  absolute  possit  aliis  omnibus  hactenus  co- 
gnilis  Gennadianis  codicibus,  eique  maxime  Valli- 
cellani  pridem  in  Urbe  coenobii  postea  Vaticaoffi 
bibliothecffiy  quem  ob  admirandam  vetustatem  tanto- 
pere  celebraruot  eruditissimi  viri  Holstenius  atque 
Geor^us,  ubi  de  Niceta  hoc  sermonem  habent,  aller 
in  Animadversionibus  ad  Martyrologium  Romanum, 


A  die  2i  Junii ;  alter  eadem  ipsadie  inMartjrolo^um 
Adonis,  necnon  et  Florentinius  atque  Pagms  ibidem 
a  Geo^iocitati ;  qui  codicesomnes  numquam  vocem 
Remesianffi  exhibent,  aut  aliam  huic  consimilem 
juxta  geographos  ac  scriptores  veteres  in  notitiis 
Daciffi  Cisdanubiauffi.  Viderit  quoque  num  anteferri 
similiter  possit  codex  ille  soos  San-Germanensis  om* 
nibos  simol  Gennadii  editionibus,  quas  viris  erudi- 
tissimis  debemus,  quasque  pro  instituto  adornarunt 
inspectis  collatisque  cunctis,  quos  undique  invenire 
potuerunt,  Gennadii  codicibus.  Nobis  certe  codicis 
hojus  San-Germanensis  mentionem  hoc  loci  fecisse 
sat  erit,  quin  ulla  ejusdem  ratio  hic  ad  rem  nostram 
habenda  sit. 

Novam  veroGennadii  variantemcircaepiscopalem 
Nicetffi  locum  hic  addere  prsstat,  quam  nuper  obti- 
nui  a  codice  Gennadiano  membranaceo  xu  circiter 
aut  xni  sfficuli  satis  bonffi  noUe,  qui  exstat  in  tabu- 
lario  capitolari  insignis  colIegiatiB  ecclesinCivitaten- 

B  sis,  ope  humanissimi  viri  et  manuscriptorum  codi- 
cum  solertissimi  exploratoris.  Michaelis  a  Turre  e 
comitibus  olim  Vallistaximffi,  illiusEcdesiffi  canonid; 
quem  hic  honoris,  meiqoe  grati  animi  causa  nomi- 
natum  voIo.GennadianosistecodeXfin  hujus  Nicetffi 
articolo,  nonnullas  exhibet  communi  lectione  va- 
rietates,  et  sane  singulares,  de  qaibos  infra  oppor- 
tuno  loco  :  quod  vero  ad  dvitatem  spectat  episcopa- 
lem  Nicetffi,  ita  habet :  <  Niceta  Romathician»  d- 
vitatis  episcopus,  etc.  >  Hanc  eamdem  lectionem 
RotnatMciantB  ipse  postea  deprehendi  in  alio  89  ^^^ 
dice  chartaceo  saeculi^  ut  videtur,  xiv,  aut  desi- 
nentis  xiii,  signatoL,  qoiexstatinter  Guarnerianos 
codices  bibliotnecffi  oppidi  Sancti  Danielis,  in  quo 
etiam  esdem  singulares  varietates  apparent  quffi  in 
nnnc  dtato  codice  Civitatensi  ita  ut  non  cegre  con- 
jici  po8sit,spectato  quoque  amborum  veluti  domici- 
lio  in  eadem  dioecesi  atque  provincia,  unum  ex  alte- 
ro,  et  hunc  propterea  ex  illo,  edoctum  fuisse.  Habe- 

Q  mu8  igitur  unius  episcopalis  loci  Niceffi  seu  NicetM 
episcopi  in  editionibus  ac  codidbus  Gennadianis  uno 
excepto  codice  San-Germanensi,  has  variantes  le* 
ctiones  :  BomacianaB  civitatis,  Romotiance,  Romanm, 
Romantcianx,  Romanici»,  ac  demum  Romathicia$ice, 
Quis  autem  in  Aqoileiensi  tunc  tempoHs  amplissima 
dioecesi  locos,  quihisceappellationibus  respondeat? 
Nostrum  Lucretium  Treum  hic  audire  non  pigeat,vi- 
rum  sane  molta  ac  varia  eruditioneprodituni,  ^ui 
brevi  ac  simplici  8ermone,ad  instar  Gennadiani  La- 
talogi,anno  4725,  Utinensibos  tjpis  edidit  Sacra  Mo- 
numenta  provinciffi  Fori-Julii ;  cujusque  miror  num- 
quam,  aut  fere  numquam,  meminisse  scriptores  no* 
stro  posteriores,  et  maxime  soper  hoc  re  oe  qua  agi- 
mos :  virum  certe  meliori  fato  dignum,  et  ^ui  non 
magnffi  molis  volumine  molta  complexusestdigoissi- 
ma  scitu  ;  licet.  pro  illius  tempons  conditione  quo 
scribebat,  quffidam  etiam  habeat  censura  notanda, 
quffi  ipsemet  evitassctsi  in  ampliori  eruditionis  luce 

n  vixisset.Hic  primos  itaquefoitciQiBomatianam  Gen- 
nadii  et  Martjrologii  Romani  civitatem  in  Aquileien- 
81  Ecclesia  invenit;  ita  scribens  in  notis  quas  appo- 
suit  ad  caput  soi  operis  36,  cui  titulus  Dn  Saneto 
Nicea  episcopo  Aqutletense,  »  Bomatianffi  civitatis 
episcopus  forsitan  dictus  est  (Niceas  seu  Nicetas), 
quia  in  provincia  Fori-Julii  illis  temporibos  ut  plu- 
rimum  insonuit  hadc  vox,  prffisertim  oe  Porto  Roma- 
tino,  nunc  Portu-Gruario,  prope  Concordiam,  et  de 
flumine  Romatino,  modo  Lemen  dicto,  ibidem  ex- 
currente,  teste  Plinio,  libro  iii,  capite  18.  Prffisides 
Romani  missi  abimperatoribas,modoAquileiffi,  mo- 
do  Concordiffi  residebant :  ideo  et  episcopos  Aqui- 
leienses  similiter  fedsse  probabile  est.  Immo  Aqui- 
leia.  diruta,  Niceas  ad  rortum  Romatinum  forsan 
confugit,8icque  hacde  causa  Romatianus  episcopus 
dictus  esLAhud  insoper  favet  argumentum:  nonnul- 
li  quoque  episcopi  Aquileienses  sic  nuncopati  tue- 
runt^utdeseipsosanctosChromatius  insuo  Commen- 
tario  de  octo  Beatitudinibus...  Sit  quidem  alibi  alia 


9W 


P.  BRAIDiE  DISSERTATK)  IN  8.  NIGBTAH.  ^  CAP.  V. 


SM 


A  PordjulieDtiproTiQOia,  Gliiveriototte,  aliit  AQtMitsl 
Parto-^Qruaro.  »  lUm  eoatinenier :  «  JRorhu  Ihmaii 
nm,  oppidnm  Qamorun  ia  Ualia  Plinio»  nnae  i^ 
tui^Qrmrii^  il  B§rtQ-Grumro,  oppidnm  It&li«ia  om- 
tineia  Fori^JuIii,  ad  BmuUikm  fluflami  in  dilioM 
BeipnbHea  VenetM,  dnobnt  milliarlbne  tantaEn  dl- 
etans  in  fepleiitrionem  a  Qoneordia  urbe  exeiaa,  «i 
cttjns  ruhiie  creviii.  et  in  eo  eedee  eet  epliMpl  Cm^ 
eordis^a  VenetiisiOmill.  paesuum  distane  !n  ortttin 
08tifum,Utinnm  ¥ersus  io,  etab  Aquilela  il  la  m* 
easum.  »  H«e  ibi. 

Quod  igitur  %%  allato  Plinli  tettu,  quod  ex  attl* 
madversionibus  Gluverii  81  ^^  eumdera  tofttoni, 
quodtandemei  HoteanBietfiaudrandigeogfaplrfaa 
soriptis  inferro  lieet,  hooest!  In  eplsoopall  Aqiil* 
leiensi  ditione  anUqua»  antequam  ullum  appacMt 
reoentioris  Goneordiensis  opisoonalis  sedls  sloat 
etiam  et  CapruUnin  Testigium,  loeum  etstltigM, 
Romatianum  tune,  sen  Romantinum,aut  Romatltm 

H  diotum,  itt  eiroiter  milliariliue  ab  Aquileit  dlatM* 
tem  ;  qui  loeua  etiam  portus  fuit)  a  Romatlso, 
Romantino,  seu  Romatio  flumine  ita  appellaUie  ; 
qui  nuno  quoque  etstare  oreditur  In  BOdlorttO 
Portu^Oruario  ab  inoolis  ejusdem,  qui  proptoMa 
etiam  Pliniana  appellatlone  admodum  gforiaiitttr. 
Quidni  itaquo  h»c  Ipsa  fuerit  illa  Romatiana  tM^ 
tas,  seu  Romanioia,  aut  Romaaieiana,  aut  HOfna- 
thieiana,  sif  e  eUam  Romaaa,  qutt  ln  ediUoolbtie  et 
eodioibusGennadianis  legiturYGerte  a  RomaUomaii 
ManuUan^  ediUonis,Romatlaaa«etRomaolaoa«  €hm« 
nadii  cifitas  spoote  fluit;  a  RomaHno  vero»  seti  llo» 
mantino«  non  flsare  et  eadem  RomaUana»  et  Rofiio* 
nieia  et  Romanieiana,  et  eUam  Romathieiaaa  ^ro» 
eedit.  Bi  dieUs  igitur^  saUs,  ni  fellor,  consNtro  Ti« 
detur,  et  RomaUanam  dvitatem  a  Gennadlo  momo» 
ratam.non  esse  in  Dacia  inquireBdam,sed  ia  dloecosi 
Aquileiensi ;  et  probabiliter  lllam  etiam  eese  poeee 
qu89  Portus  Romatianus,  seu  RomtUous,  aot  Rofna» 


RomaUana  eivitas  episcopalis,  Nieeam  episcopum 
AquileienMin  nemo  negare  pQtost,  eto*  v  Heeo  Trenl 
noster  do  Romatiana  oiTitatei  non  ita  proenl  ah 
Aquileia  siia. 

Quidquid  interim  sit  de  nonnuUis  qun  hic  audet 
Treus,  ut  de  prfflsidibus  Romanis  qui  modo  Aquileias^ 
modo  Conoordite  residerent,  ac  dd  saneio  Cliromntio 
episoopo  Aquileiensi  qui  seipsum  appellaverit  Roma^ 
Uanum  episcopum ;  ^u»  pmnia,  utpote  nullo  auotoro 
prolata,  eidem  relmquimus  :  Romatianus  oerto  lo^ 
ouS|  e  Portu  Romatino  et  e  flumine  similiter  Roma« 
Uno,  qui  Plinii  auotoritate  fulcitur,  ei  suscipi  debet« 
ei  meretur  expendi.  Plinius  itaque  HistoricB  Naiura^ 
lis  libro  iii,  capite  18,  ex  cdiUone  Harduini  iia  ha« 
bei :  «  Sequitur  decima  regio  Italifls,  Adriaiioo  mari 
appoaiia...  Oppidum  AlUnum,  flumen  LiquenUa  es 
monUbus  Opiterginis,  et  porius  eodem  nominoi  oo* 
lonia  Conoordia ;  flumina  ei  portus  Romaiinum ;  Ti* 
laventum  majus  minusque ;  Anassum,auo  Varramus 
defluit ;  Alsa,  NaUso  cum  Turro,  ptieflttentes  Aaui'» 
leiam,  etc. »  Ita  Plinius.  Ad  imum  vevo  paglnae  noe 
annoiavit  ediior.  «  Romatinum»  QQ  Nune  LmiM  $ 
Qoneordiam  priBfluit ;  portqm  deniqueeffloii,  Por^ 
LtfMUino*  9  Hio  quoque  addendum,quoad  vocem  Ro* 
matinum  hujus  ediUonis,quod  in  rafissima  Pliniana 
ediUone  Veneia  Joannisde  Spira4469)qUam  oonsu» 
lui  in  insiruoUssima  bibliotheca  prmtanUssimi  viri 
omniqne  erudiUone  prfediU  Pbilippi  Plorii  UUnen- 
sis,  qui  mihi  humanissime  multorum  librorum  oo» 
piani  ftcit»  legitur  Romantimum  ;  et  in  alia  similiier 
Veneta  apudeumdemPauHManuUi  4550«  eum  emen^ 
daUonibus  ipsius  ManuUi,  ei  castigaiionibus  Sigis^ 
mundi  Golenii,  legiiur  AoHMiltum.  Allatnm  Plinii  io^ 
eum,quoad  Portum  Romatinom,  seu  RomanUnum 
dicas,aut  Romatium,  peeuliu^i  animadversione  ex^ 
pendit  etiam  Philippus  Gluveriuslialiee  AnUque  libro 
1,  capiie  48,  ubi  etiam  Plinii  verba  ad  Romatinum 
speoianiia,  et  ab  exscriptoribus,  ut  ipse  suspioatur, 

tanUsper  inversa,  in  ordinem  redigii.  Aii  itaque  :  ^  tJus,non  prooul  a  Gonoordia,  ei  fluvio  ejosdom  oo» 

>cabulo  ^  minis  a  Plinio  appellata  fiiit. 


«  Flumen  Goncordiamperfluii.vulgari  nunovocabulo 
Leme  et  Lemene  dictum  t  oujus  osUum  portum  efficit 
apudCapruIasinsulareoppidum,quod  vul^o  vooaiur 
Porto  Lematino.  Bx  quo  vocabulo  elare  liouet,  Ao* 
matinum  hunc  asse  omnsni  ao  portum  Plinii)  loeo 
proxime  perscripto.  Oppidum^  inquit,  AUimum;fiu^ 
m$n  LiquentiOt  et  portue  eodem  nomini.  Qohnia  Con^ 
eordia  f  fiumina  etportus  Aomoltntm ;  Tilavenium  ma* 
ju»  minuique  ;  Anoisiim)  9110  Varramuidefiuit ;  AUa, 
Natiio  eum  Turro^  proBJluente»  Aquileiam.  »  Et  post 
aliqua,itasequiiur:  K  E^o,  si  Plinio  errores  objioere 
piget,  sio  ab  eo  soriptum  eensiierim  i  Colonia  Con^ 
eordia,fiumina  et  portui  Romatinumtmtijui  minutque ; 
Tilaventum,  quo  Varramu»  defluitf  Anaseum,  Alta, 
J^Ta/ifo.Quippe  Romatinus  major  est  iis  qui  altius  su- 
pra  oppidum  Valvassonem  exortus,vulgo  vocatur  Le* 
mans .' RomaUnus  autem  minor  is  dicendus  est  qui 
ab  oppido  Sanoti  Viii  delabens,  apud  oppidum  Por- 
tum  Gruarum  i11ijungitur,vulgari  vocahulo  Lemetto: 
quoddiminuUvum  est  Italica  lingua  a  Leme ;  ita  uti 
recie  id  interpreioris  Bomatmum  ftumen  minut  t 
Hsec  Gluverius 

Audiendi  nuno  geographii  alii  in  hano  rem:ei  pri- 
mum  Hofmannus  JoajinesJacobus  in  Lexico  univer* 
sali  Historico-Geographico-Chronologieo,  etc,  ubi 
ka  scHbit :  »  Romatianuj  urbs  Carnor um,  Coneordia 
Ortelio  ;  seu  Portut  Romatinutf  sic  a  fluvio  dietus.  v 
Item  :  «  Romatinum,  Carnorum  fluvium  Plinio.hodie 
Veneiee  diiionis  esse,  ei  Limino  dici,  scribit  Lean^ 
der.  »  Fusius  aliquanto  in  eamdem  rera  Baudrandus 
Geographise  iomo  II,  ubi  post  recensitara  RomaUa* 
nam,8eu  Remissianam  urbem  DaciaB,ita  deRomaUno 
nostro  fluvio  et  portu  scribit :  u  Romatinum,  fluvius 
Carnorum  Plinio,  Lemene  nunc,  teste  Leandro  oum 
aliis,  ex  Alpibus  Carnicis  inier  LiquenUam  et  Tila- 
venium  fluens,  mareque  AdriaUcum  ad  Conoordiam 
urbem  subiens.  «  Idsm  sequiiur  :  «  RomotinUt  Por- 
(al)locusCamorumPlinio>  nnaa  Pbrtii  Lemattno,  ia 


8ed  aiebam  quooue  in  hujus  eapitis  lemmata,  Ro- 
raatianam  Gennadii  civitaiem,  eam  ene  poese  qaoi 
hodie  Portus-Gruarius  appellatur  et  ad  enhideiil  Ro« 
maUum,  seu  RomaUnum,  aui  RoroaUannm  flnrlom 
sita  est,  qui  eam  interfluit.  Quffirendnm  nune  Igilor 
venit,  num  porius  Romaiius  seu  RomaUnus  de  qw 
Plinius  loeo  snpra  oitato,  ac  propteroa  num  elTitai 
eUam  Romatiaaade  qua  Oennadius  in  Nlceta,  llcleflB 
omnino  sint  cum  hodierno  Portu«Grntrio  ad  Rocna* 
tiumsimiliterseuRomaiinnmfluvlum  siio,  sodoliro 
Goneordiam,  aquaduobus  oireiter  milHarlbus  diatat, 
et  ubi  Goneordiensis  opiseopi  nune  sedes  est  f  Cor- 
tum  est  apud  historicoi,  hodierni  Portns  Omarii  lo- 
eum  ex  ruinis  Concordiensis  eivit&tls  crevieee  poet 
AtUlanam  cladem.Concofdiaitaquesianieatqne  flo« 
rente,  Portus-Gruarii  locus,  aui  pagi  aut  viei  condi- 
Uone,  exsiabai  3  at  portum  ipsum   fbisse  Romati* 
^  num  a  Plinio  memoraium  handquaouam  dlxerfoi, 
"  eum  RomaUnus  Plinii  portus  probabllius  steterit  ud 
osUum  Romaiiniflummistrans  Conoofdiam,  eujoa 
quodaromodo  ciTitatis  portus  erat  ad  aestuarinm  el- 
tus.  1d  certe  indicare  Tidentur  Plinli  Terba  superios 
allatai  Colonia  Oonoordia ;  fiumina  tt  fortut  Htmuh 
tinum:  id  esi  concordia  primttm,  deinde  flonEiofl 
quod  eam  alluit,  ac  postea  portus  trans  insam  Coo* 
cordiam  ad  fluminis  osUum,  siTO  ubi  fluminis  enreos 
desinit.  Plinii  verba  ita  eUam  intellexemnt  seripto- 
res  hujusmodi  rerum  peritissimi  atque  graTisarmi. 
Jam  superius  annotatum  Tidlmusab  Hardulnoad  lo- 
oum  Phnii  allaium,  quod  Romatinut  flutius  Ooneor* 
diampreefluit.portumdeniqueeffieit ;  igiiur  post  Con^ 
cordiam  secundo  flumine  Romatinus  portns,  Jnxta 
Harduinum,  siius  erai ;  immo  ad  luminis  ostinm, 
ubi  portum  ipsum  flumen  effloiebat.  Pr»terea  in  ItA- 
lia  Antiqua  Philippi  GluTeriilibroi,  capiie  il,  exstat 
ejusdemtabula  Venetim,  Hittria^  el  Camiei  a§ri,  ia 
qna  portas  Roraatinus  PHnli  signotur  post  Oo&oor- 


M7 


P.  BRAIDif:  DISSIRTATIO  IN  *S  OTCETAM.  -  OAP.  V. 


m 


diam  ad  ostiutn  Romatiani  fluroiDii  quod  in  «stoao  A 
rium  labitur,  ubi  etiara  insula  ante  oatium  ipsum 
eoni pioitur«  qun  probabiliter  eumdam  portum  oon» 
stituebat.  Ipse  vero,  capite  i%  tabulam  suam  exp)ti> 
eans  ad  sensum  Plinii,  ita,  uti  superius  vidiraua^ 
aiebat.  »  Flumen  Conoordiam  perfluit*..  oujus  ostium 
portum  efflcit  apud  Caprulas  msulare  99  Qppidum< 

Siii  mlgo  Tocatur  Porto  Lematino.  Bx  quo  toeabulo 
are  liquet,  Romatinum  hunc  esse  amnem  ae  por* 
tam  Plinii,  loco  proxime  perseripto.  »  Idem  habe- 
mus  in  tabula  quoqne,  (|uam  edidit  darissimas  ¥U 
HasiuS)  Venetiae  superions  et  inferioris,  sive  terre* 
tiris  et  maritin«,tomo  UI  soi  nuperrimi  Italioi  ope« 
ria^  eui  titulusi  Memorie  Storiche  de'  Yeneti  primi  e 
eecondi ;  ubi  etiam  SBstuarii  hujus»  in  quod  labitnr 
Romatinus,  tum  littoralia,  tummsulasjam  tuno  ha* 
bitatoribue  abundasse  icribit  ante  Venetorum  lem- 

S>ra,  id  est  etante  adhuc  Homano  imperio,  et  ante 
arbarorum  in  Itaiiam  inoursiones.  Ue  situ  autem 
hujus  Homatini  portus  Filiasius  loquens  eapite  48  b 
oilati  tOBiilIl,ita  scribit :  •  11  Letnentt  tHora  Aofiia- 
iino  duamato.alla  sua  foee  il  porto  Rotnmimo  formata 
•econdoPlinio»  che  il  porto  merittimo  dofea  esseri 
di  Concordia....  Questo  porto  se  fosse  poi  qnello  dl 
Cacrle^  o  quollo  di  Sitnta-Morgmriim,  od  altro  Tidne 
e  diffieile  il  sapere,  perehe  ancbe  in  queir  estuario 
suceessero  grandissime  mutasioni.  »  Ita  Filiasius. 
Coiietat  Itaqae  portum  Romatium  seu  Romatlnum  a 
Plinio  memoratum,  non  esee  tere  ac  proprie  hodie^ 
unm  Portum-  Gruarium»  lieet  et  hie  ad  eumdem  Ro* 
matium  seu  Romatinum  flutium  sit  eonititatus. 

Atsi  portus  Romatiassen  Romatinus  a  Pliiiio  me^ 
moratos  nequit  f sse  hodiemus  Portus-Gruarius.  fne«- 
ritne  saham  portus  hio  Gruarins  illa  oititas  Rona«> 
iiana,  dequaGennadius  inNieetaf  Idtarosatisetiaiti 
probabile  esse  existimo.  Hortum  eerte  Gruarium  oi* 
tra  Goncordiam  positum,et  aGrnariitillula  undeBo«> 
ineD  accepit  ad  meridiem  non  longe  ditsitum,  et 
ruinis  Concordin  cretisse  commupis  opinio  est.  Con-  ^ 
cordia  itaquediruta  in  Attilana  elade  una  eum  Aqai*> 
leia  atqne  Altino,  darissimis  eititatlbus  hine  inde  a 
Goncordia  sitis,  Portus-Gruarius  innotam  quamdam 
quamcito  coaluiteititatem,quftineola8  fortasseae*' 
eepit  etiam  Romatini  portus,  qui  proeuldubio  eam- 
dem  oum  Goucordia  cujus  pmiui  erat.  et  a  qua  non 
longe  distabat,  sobterat  a  Barbarisruinam.  Hioo  Ro<- 
matinus  Plinii  portui«  seu  in  insula,  aeu  in  intefno 
Astuarii  littore  sitos,  post  epooham  Attilann  cladis, 
id  est  post  annum  4ml,  urgente  fortasse  postea 
•tiam  aquarum  impetu^  ut  in  huiusmodi  loois  fre«- 
quenter  accidit,  ubi  maxime  manushominum  desint 
protinus  reparantes  ;  Romatinus,  inquam,  Plinii 
portus  teluti  ab  orbe  etaBuit,  atoue*  ipsius  quodam* 
modo  loco  surrexit  Portus-Gruarius,  qui  iam  Genna* 
dii  SBto,  quinto  nimirum  labente  siBculo,  simul  et  por» 
tns  et  cititas  facile  potuit  appellari ;  et  Portus-Groa<' 
riut  nempe,  et  cititas  Romatiana :  Portus  qui* 
dem,  noroine  retendo  ab  antiquo  portu  Romatino  ^ui  tv 
ad  ostium  flominis  steterat ;  addito  quoque  nomine 
cititatis  Romatianc  ex  eititatls  forma  quam  portus 
hic  de  noto  aeceperat,  et  ex  Romatino  seu  Romatio 
flumine  quod  illam  interfluebat.  Cieterum  •  nei  sc- 
coli  barbari,  aiebat  Filiasius  siipra  citatus,  tomo  III, 
capite  42,  nei  secoli  barbari  il  nome  di  ^to  datasi 
a  tuti  i  luoghi  di  trafflco  su  flumi  situati,  e  oome 
rebbero  Porto-BuffoUto,  Porto-Qruoro^  eto,  a  Du« 
fresnius  tero.in  Glossario,  terbo  CivittUf  annotabat, 
c  nomine  civitatis,  non  modo  urbem  caput  gentis, 
aut  unum  ex  oapitibus,8ed  etiam  totum  urbisagrum, 

fiagumve,  aut  dioBoesim  apud  teteres  designari.  » 
liouB  proprie  itaqtie  a  proximo  tico  Gniario  Portus 
ille  Grnanus  appellari  potuit  ab  incolis  post  Attila- 
nam  cladem  ;  cum  potius  portus  Romatius  seu  Ho- 
matinus  notus,  a  romatino  teteri  cui  successerat, 
appellari  debuisset,sicuti  reapse  erat ;  iromo  meIiU8,a 
nbva  cititatisformaquam  acquisierat^cititas  Q3  ^^ 
matiana.  Quid»i  igitur  hunc  proprie  cititatem  Por- 


tus-Gruarii  Gennadius  intellexit,  cum  Nicetam  no- 
strum  Aquileiensem  scripsit  episcpfmni  eMimtit  Ro- 
mmiianmi  Quidni  etiam  de  industria  Romatianam 
eititatera  dixtrit  ex  loco  sibi  fbrte  noto,  eujustamen 
commuBe  apud  inoolas  tooabulum  Porlaa-^ifrMart^ 
ignorai*et ;  loeura  scUicet  designaat  ciritatit  illius 
ouam  et  dritatem  notset,  ot  sciret  ad  Romatinum 
nurium  potitam,  eumdem  soilicet  oui  jam  nomen  de* 
devat  teteri  poriui  ad  illius  ostium  tn  proximo  astua* 
rio  sito  ?  Romatiana  itaque  Gennadii  cititas  in  Ni- 
eeta«  quet  non  ett  in  Daeia,  sed  in  Aquileienti  teteri 
dioBeetl  teu  pretineia  inquireoda,  aut  poHut  ille  fuit 
a  Plinio  memoratot  adottium  RomaUi  teu  Romatini 
flntii  ;  aut  etiam  cititat  illa,qufle  ad  eumdem  flutium 
tita,  ac  Portut-Gruariut  dicia,  pott  ruinam  Goneor- 
disB  cretit,  ac  iocum  quodaramodo  tenuittum  iptiut 
GoncordiflB,  tom  Romatini  portut  qui  ad  ottium  flutii 
ttetwat. 

Claudendum  tamen  hoo  capnt  Bon  ett,  antequam 
nonnihil  proferamut  etiam  de  tooe  Romanmt  qufl^  io 
aliquo  Gennadii  oodice.  ut  tupra  tidimuti  intenitor« 
loco  eommoniorit  Romaiianm ;  ita  ut  teriptum  appa* 
reat,  Niami  Rommnmciintati$9pitoopm$t  uti  etiam  FA» 
brieiut  annotabat  loeo  tupra  eitato.  Bt  GeiinadiaBii 
illit  eadidbut  qui  tooem  H«»aBflDexhibBbaBt>  eadera 
tox  foriatteirrupit  etiam  iu  aliqtioexlfariyrologiiti 
tt  ntromoae  tatit  eompertam  erat  olarittimo  DoRu* 
beit,  qui  leetionit  hujat  tiBgularitatem  notare  noo 
oraitit  tom  in  Monomentit  ■ooletiflD  Aquileientit  ea«- 

Site  47,  nnrai  4«  tum  in  ditteriationibut  VariflB  firu* 
itiooiti  oapite  49  num.  4.  Eamdem  tioem,  cjuam 
NioeflM  teu  Nleetat  pauus  fuit  etiam  Aquileiensis  Ni- 
eetflB  prflsdceestor  Ghromatiuti  qui  Romtnut  itidem 
epitcoput  appellatut  ftiit  in  tetustitsimo  eodice,  ex 
quoiUiusopuscuIaprimus  tulgatit  Joannet  Siohardut 
datileflsapudAdamumPetrum,  annoi528,in  forma 
octati  tub  boe  titnlo  :  CkrommiH  doeiiuimi  epitcofn 
Romani^  ete.  In  tariaoum  abiittent  eruditi  adhtuus 
toeit  notitaiem  in  Ghromatio  episoopo»  quem  scie^ 
bant^  noli  ntique  Renanum,  sed  Aquileiensem  epi- 
scopum  exstitisee,  ei  claristimum  quidem,  tum  Hie^ 
ronymij  tum  aliorum  illiut  sstatisprattantitsimorum 
tirorom  tetiimonio»  en  qoomodo  idem  De  Rubeit, 
pro  eruditione  saa,  et  pro  rerum  Aquileieiisium  sin- 
gnlari  poritia,  qua  exeellebat»  rem  explidaterit. 
t  Aliam  profeeto  eonjeeturam  (de  Chromatii  patria) 
ex  titulo,  qni  Ghromatii  Gperibos  infra  recensendis 
prsdflgitor  in  eliquibus  editionibus  :  interibuntur 
nempe  opotcnla  («aroiiialf t  Romani  epiicopi. .  < « Occur- 
rit  portus  Romatius,  de  quo  Plinius  Libro  lu,  etpite 
48,  in  Yenetia,  deoima  Italifl»  regione,  tio  habet  t 
Colonia  Coneordiai  Flumen  et  poriuM  RomatiUm*  Di* 
etum  etiam  legimus  port  um  Romatinum  ,q  ui  oppidum 
est  (hodie  incolis  Porto-Oruaro)  ad  Romatium  flutium 
(tulao  Limino)  apud  Coneordiam  urbtm  excisam. 
QuidniChromatiusdictus  fuerit  Homanus,  tel  potius 
dici  debueritRomatius  etRomalinus  patria.  episco- 
pus  Aguileiensis  ? « Ita  )n  MotiumentisKcclesiae  Aqui- 
Jeiensis,  oapite  iO,  num  2.  Deinde  eapite  17,  num. 
4,  ubi  Baronii  animadversioni  prosancto  ISiceta  Aqui- 
leiensi  occurrebat,  ita  de  Romani  episcopi  titulo  ad 
sanctum  Chromatium  aientis  :  Sanctus  Chromatius 
prffdecestor  tancti  Niceta,  in  commentario  de  octo 
Beatitudimbus,  inscriptus  repentur  episcopus  Roma- 
nia  :  hsc  in  eumdem  sensora  addidit*  «  Potuit  expa- 
iriae  fortasse  loco  tocari  Romanus  (sanctus  Chroroa- 
tius).  Dici  potius  debuerat  Romatinus  ex  portu  Roma- 
tio,  site  Romatino,  94  (juem  collocat  Piinius  prope 
Concordiam.  »  Demum  in  dissertationibus  Varifle 
Eruditionis,  capite  iSnum.  6.  ita  de  conieoiura  hac 
sua  scribebat :  «  Tot  inter  concjeturas,  mihi  etiam 
qufiBmentimeflBinciderat,  proferre  licuit  in  Monu- 
mentis  EcclesiaR  Aquileiensis,  oapite  iO  num.2,  ut 
nempe  eo  tooabulo  (Aotitant)  patria  Chromatii  indi- 
caretori  eaquefuerit  Concordia,  de  qua  sichabet  l^li- 
Dtus  libro  111,  oap.  48  :  Golonia  Ooneordiatfiutnen  ei 
portmi  lioiftoliiMM;adeequeGlirbmitiu8dieipeU«8  de- 


989 


P.  BRAIDiB  DKSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  CAP.  VI. 


MO 


buerit  Romatius,  seu  Romatinus  patria,  ac  deinde  A  patria  ioTestiganda  noQ  immoror :  ae  etiamsi  fortasse 


episcopus  Aquiieiensis 

Vidimus  ita(][ue  quam  apte  eruditissimui  De  Rubeis 
difJBcultatem  diremerit  nuncupationis  Romani  efiseofi 
inChromatioAquileiensi  ;et  quamapposite  in  Aqm- 
leiensis  EcclesiaB  finibus  locum  invenerit,  ad  quem, 
tenuissima  Yocis  diversitate,  seu  potiusmodicoejus- 
dem  inflexn,  Bomana  illa  nuncupatio  referri  posset, 
qu8B  Gliromatiiveluti  natale  solum,  ut  ipse  autuma- 
verat,  indicaret.  Guryero  nihilhujusmodi  vir  erudi- 
tissimus  exco^tavit,  ut Gennadianum  Nicetam,  quem 
Baronius  Aquileiensi  Ecclesiae,  non  satis  quidem  fir- 
mis  rationibus,  asserebat,  feliciori  ipse  ausu,quijam 
antea  in  Ghromatio  bene  cesserat,  eidem  vindicaret? 
Atqui  non  vox  tantummodo  Romanw  civitatis  Bliqno- 
rum  codicum  in  Niceta  episcopo,  sed  vox  communior 
et  explicator  Romatianx  quee  in  editisomaibus  legi- 
tur,  monere  illum  efficacius  debuisset,  tura  Bomatii 
seu  Romatini  fluvii,  tum  Romatini  portus,  ad  quem 


Homatinus  seu  Romatianus  [latria  esse  potueri^  non 
ideo  Romatians  civitatis  episcopum  a  Gennadio  ap- 
pellatum  fuisse  crediderim,  sed  alia  prorsus  potioH 
et  aptiori  de  causa ;  ac  primo  probabiliter  ex  eo 
quod,  antequam  episcopdem  Aquileiensem  sedem 
conscenderet,  episcopusauxiliarisfuerit  Aquileiensis 
ejusdem  Ecclesi»  ad  portum  Romatium  seu  Roma- 
tmum  situs. 

Romatinus  ille  portus,  qui  vulgo  hodie  Portus- 
Gruarius,  nunc  quidem  Goncordiensi  episcopo  subest, 
immo  Goncordiensis  episcopi  sedes  est ;  com  Con- 
cordia,  Romanorum  olim  colonia,  paucis  nunc  inco- 
lis  paucisque  habitationibus  constet,  quaevix  parvam 
pagum  aut  vicum  efQciunt ;  nec  aliud  insuper  spe- 
ctandum  prseferat,  prsBter  cathedralem  »dem  Tetii- 
stam,  et  pauca  rudera,  antiquiquidem  nominis  mo- 
numenta,  sed  non  adeo  insignia,  ut  cum  iis  vel  com- 
parari  queant,  quae  de  Aquileiensi  amplissima  urbe- 


Nicetam<pioque,saItemquoad  patriam,  referre  pos-  B  hodiedum  supersunt,  quse  idemsubiitcumConcotrdia 
_-x  „.-„Ai A ._  r.1- 4. 1 *  ^^       fatum  ex  Attilana  feritate.  Portus  tamenRomatinas. 

et  ipsa  Concordia  civitas,  quae  a  Romatino  hodierno 
portu  vix  duobus  milliaribus  distat,  Aquileienss 
latissimsB  dioecesis  pa^^s  olim  fuit,  tum  ante  Nicete 
setatem,  tum  etiam  postea,  ad  extremum  usgue  sae- 
culi  sexti  ;  in  quo  apparet  Concordiensis  episcopos 
nomine  clarissimus,  qui  apud  UgheUum  Italiae  Sacne 
tomo  V,  et  apud  De  nubeis  in  Monumentb  Rcdesiae 
Aquileiensis,  Concordiensium  episcoporum  seriem 
aperit.  Eruditissimus  quidem  prsesul  Fontaninus  Hi« 
storiee  Litterariae  Ac^uileiensis  libro  v,  capite  14, 
num.  i,conjectabat  mter  Concordienses  episcopos 
referri  posse  Laurentium  illum,  cui  snnm  Rufinns 
presbyternuncupaveratde  Symboio  Gommentarium. 
Ast,  utut  Laurentius  ille  vidatur,  ad  Aquileiensem 
Ecclesiam  pertinere,  sicuti  antea  monebamus  Fonta- 
ninum  ipsum  secuti ;  nulla  suppetit  raUo,  cur  ipse 
peculiariter  aut  Concordiensi,  aut  alteri  ex  Ecclesiis 


set,8icuti  egerat  in  Ghromatio ;  maximevero  post  ea, 

^uibusillipraeiveratin  Sacris  Monumentis  provinciae 
ori-Julii  Lucretius  Treus,  uti  superius  dictum  fuit. 
Verum  alter  Ghromatiusepiscopus,pr6eterAquiIeien- 
sem,  in  ecclesiasticis  monumentis  illorum  tempo- 
rum  non  aderat,  ad  quem  illa  Romani  denominatio 
aptari  posset  ;dum  interim  Nicctffi  duofloruere,  etsi 
non  eadem  prorsus  setate,  non  longo  tamentemporis 
intervallo  a  seinvicemdistantes  ;  quorum  uni  si  ali- 
ouatenus  civitas  Daciaeconveniret,  noneratcur  desu- 
dandum  esset  pro  altero,  quem  Aquileiensem  fuisse 
episcopum  nomo  negasset.  Alia  procul  dubio  nunc 
ctarissimo  viro,  post  detectam  Nicets  episcopi,  sub 
Aquileiensii  titnlo^  Explanationem  Symboli  ad  com* 
oe^en/e<,  placeret  opinio:  cumqueelucubratioilla,  et 
Nicetffi  Daci  sancti  Paulini  Nolani  amici  esse  non  pos- 
sit,  et  sane  Aquileiensis  Niceta  episcopi,  necnon  et 
Ecclesiae  illius  indicia  praeferat,  ut  vidimus ;  Roma 


tianam  illam  civitatem  Gennadii,  etiam  pro  Niceta  q  Aauileiensi  metropoli  attribnUs  assignetur :  et  pro- 
Aquileiensi  episcopo,  hic  in  Aquileiensium  finibus  in-  babilius  unus  ex  iis  episcopis  dicendns  est,  aui  anxi- 
venisset,  sicuti  pro  Chromatio  fecerat.  liares  episcopi  majorum  dioeceseon  erant,  de  qnibas 


Ast,  dicetaliquis,quid  RomaUana  civitasapudRo- 
matiumseu  RomaUnnm  fluvium  sita,addifficulatem 
nostram  plene  solvendam,  siinterim  Romatiana  haec 
civitatis  Aquileia  ipsa  non  est  ?  Fnerit  fortasse,  addi- 
derit  quispiam,  fuerit  Romatianacivitas  apud  Roma^ 
Uum  seu  RomaUnum  fluvium  Niceta  Gennadianipa- 
tna  :  non  erat  certe  cur  ex  patria  diceretur  Nicetas 
hic  RomatiansB  civitatis  episcopus,  si  reapse  Aqui- 
leiensis  episcopusfuisset.  Inventa  igitur  atqueasserta 
in  Aquileiensis  veteris  dioecesis  finibus  Romatiana 
Gennadii  civitate ;  ad  plene  nihilominus  comproban* 
dura  Aquileiensem  hujusNicetseRomaUaniepiscopa- 
tum,  adhuc  restat  solvendus  nodus  ;  qui  tamen,  ni 
fallor,  conjecturis  ex  ecclesiastica  eruditione  pcUtis 
saUs  eommode  sequenti  capite  dissolvetur. 

95  GAPUT  VI. 

Niceas  seu  Nicetas.episeopus  Aquileiensis,  Romalianm 
eivitatis  episeopusprooabiliter  dictus  fuit ;  seuquia^ 
antequam  episcopalemsedemAquileiensem  conscen- 
derettCpiscopus  auxiliarisfuit  AquileiensisEoclesice 
adportum  Romatium  sive  nomattnumsitus ;  seu  quia 
ad  portum  vel  dtntatem  ejusdem  nominis  non  infre- 
quenter  sedebat,  etiam  cum  Aquileiensis  Ecclesige 
elavum  teneret. 

PARS    PR1MA. 

Cur  Niceas  seu  Nicetas  Gennadianus,  quem  non 
illum  fuisse  qui  sancU  Paulini  Nolani  amicitia  clari- 
mit  atque  in  Dacia  episcopatum  obivit  jam  probavi- 
mus,  fuisse  vero  episcopum  Aquileiensis  Ecclesifle, 
sancto  Leone  Magno  pontifice  variis  raUonum  rao- 
mentis  evincere  conati  sumus  ;  cur,  inquam,  Niceas 
8euNicetashic,non  episcopus  Aquileiensis,  sedcivi- 
tatis  RomaUanse  aGennaaia  appellari  potuerit,  hic 
inqnirendum  venit.  Jam  in  hiigus  Nice»  seu  Nieetae 


nunc  nobis  agendum  ;  et  qui  fortasse  etiam  Concor- 
disB  aut  ad  portum  Romatmum  pro  Aqnileiensi  epi> 
scopo  sedere  potuerit,  sed  auctoritate  longe  alia  ab 
illa  qua  posteriores  episcopi  ibidem  96  decursu  tem- 
porisin  preprium  Utulum,uti  aiunt.consUtnU. 

Non  modo  vero  Concordiensis  et  nodiernus  Roma- 
Unus  a^er,  tum  Nicetae  tempore,  tum  antea  et  post, 
Aquileiensi  immediate  suberat  episcopo,  sed  wam 
RomaUnus  ipse  Plinii  portus,  quem  vidimus  trans 
Concordiam  probabilius  olim  positum  ad  osUum  Ro- 
maUni  flummis   prope  insulam  Caprulanam.  Late 
enim  tunc,  eUam  per  eadem  littora  Concordiensis, 
seu  RomaUni  poUus  dicas,  flBstuarii,  nec  non  per  in- 
suIascircumjacentes,A^uiIeiensisepiscopi  cura  non 
protendebat,  prout  gravissima  eUam  fert  opinio  da- 
rissimi  viri  Flaminii  Cornelii  Ecclesiarum  Veaetaram 
fv  tomo  XIII,  pag.  5;  cum  nondum  sdlicet  erects  foreni 
in  Venetia  mariUma  tot  Ecclesiae  episcopales  proprii 
juris,  quae  parUm  adhuc  perseverant,  partim  vero 
evanuerunt ;  cum  nondum  exstaret  prope  portum 
Plinii  Romatinum,  sive  prope  locum  ubi  RomaUnus 
Plinii  portus  fuerat.  ipsa  quoque  Caprulensis  Eccle- 
sia,  qu6e  nonnisilabente  saeculo  vi,  sancto  Gregorio 
Magno  ponUfice,  ortum  habuit,  uti  ostendit  vir  emi- 
nenUssibus  cardinalis  Norisiusin  dissertaUone  histo- 
rica  de  Sjnodo  Quinta^  capite  9  §  5,  contra  ac  sta- 
tuerat  Ughellus  Italifle  Sacrae  tomo  V,  in  Ecdeda 
Caprulensi ;  et  nU  fusius  explicat  noster  De  Rnbeis 
in  Monumentis,capite31num.  5,  acnovissimeosten- 
dit  peculiari  sua  dissertaUone  Italice  seripta,  ac  Ye- 
neUis  edita  tjpis  Coleti  anno  1796,  cni  Utulus  :   So- 
pra  a*  primi  veseovi  Caprulensi,  etc.,  itidem  noster 
superius  laudatus  InnocenUus  Maria  Lirutos,  nunc 
Veronensium  prsesul. 

Igitur  cum  absque  episcopo  proprie  sedis  quinto 
sfleculo  adhuc  essent  Concoraiensis  ager,  ac  RomaU- 


961 


P.  BRAlDiE  DI8SERTATI0  IN  S.  NlGBTAH.  —  CAP.  VI. 


m 


IIU8  quoquc  qua  longe  latequc  patct,  ac  propterea  A  cum  esset  gentium  episcopus  Romae  ordinatu»,  fnerit 


partem  constituerent  Aqoileiensis  peculiaris  amplis 
aimsque  in  Venetia  dioecesis ;  yalde  probabile  est 
ibidem  ab  Aguileiensi  prsesule  collocatum  fuisse 
anxiliarem  episcopum,  qui  gregi  ibidem  posito,  ex 
ipsius  Aquileiensis  episcopi  auctoritate,  prospiceret ; 
talemque  propterea  Niceam  seu  Nicetam  nostrum 
fuisse,  antequam  episcopalem  Aquileiensem  sedem 
conscenderet,  ideoque  RomatianaB  civitatis  episcopum 
appellatum  fuisse  a  loco  ubi  auxiliaris  episcopus  Ec- 
clesiffi  Aquileiensis  sedere  consueverat.  De  auxiliari- 
bus  itaque  majorum  dioeceseon  episcopis  in  ^enere 
agendum  nobis  est,  ac  sigillatim  etiam  de  episcopis 
auxiliaribus  EcclesisB  Aquileiensis.  Ubi  Tcro,  Con- 
cordicnsi  agro  atque  Romatino  nondum  in  dioecesim 

I>ropriam  constitutis,  ubi,  inquam,  constet  in  Aqui- 
eiensi  etiam  Ecclesia  priscis  temporibus,  ac  non  ita 
longe  a  Nicets  aetate,  auxiliarium  episcoporum  vi- 
guisse  institutum ;  in  tanta  rerum  obscuritate^   ac 


in  mte  Roma  episcopus,  unde  increbuit  episcopus 
Romae,  quod  est  alienum.  Vixit  Hippolyti  sbto  Caius 

presbyter,  idemque  Romae  gentium  episcopus Eo 

itaque  tempore  quoniam  Urbs  innumerabili  frequen- 
tia  populi  florebat,  indeaue  Christianorum  numerus 
augebatur  in  dies,  pontiflces  Romani  viros  lectissi- 
mosdoctissimosque  veluti  adjutoresadhibuerunt,  qui- 
bus  in  Ecolesiae  administratione  uterentur,  eosque  in 
episcoporum  gradu  esse  voluerunt.  »Ita  deMagistris 
quoad  primum  e  duobus,  quaeilli  diciposse  videbantur 
super  hac  re ;  quod  unum  guoque  hicsufficitretulisse 
Alterum  ejusdem  genens  urbis  Romss  episcopum, 
Macedonium  nomine,  sedente  sancto  Cornelio  ponti- 
fice,  exliibebant  Acta  quaedam  deperdita,  seu  Com- 
mentarii  dc  Novatiana  secta,  ab  Eulogio  patriarcha 
Alexandrino  cadentesecto  sseculo  confutati,  cujusque 
confutationis  similiter  deperditae  plura  excerpta  no- 
bis  servavit  Photius  in  codicibus  i82  et  280  suee  bi- 


distantia  temporum,  hoc  satis  nobis  est,  ut  inde  quo-  B  bliothecae.  Quidquid  sit  de  veritate  illius  facti    quod 


que  validius  conjiciamus,  Niceam  seu  Nicetam  nos 
trum  aliquando  ad  portum  Romatinum  auxiliaris 
EcdesiseAquileiensis  episcopi  munere  functum,ideo- 
que  fortasse  Romatiante  civitatis  episcopum  a  Gen- 
nadionon  immerito  appellatum. 

Actum  agtre  non  est  animns,  dum  hic  de  auxilia- 
ribus  majorum  dioeceseon  episcopis  aliquid  scribere 
propositum  est.  Argumentum  hoc,postveterumeru- 
ditorum  investigationes,  amplissime  exomarunt  re- 
centiores  quamplurimi  ecclesiastic»  hierarchisB  ac 
politi»  tractatores;  ut  vix  sperandum  sit  aliquid 
alTerri  posse  in  rem  hanc  ex  ecclesiasticae  historiae 
penu,  quod  eorum  effugerit  diligentiam.  Licebit  ni- 
nilominus  veluti  post  messem  colligere  spicas,  quoad 
rem  in  genere  acceptam  :  negue  ingratum  fuent  ali- 
auid  in  eadem  re  ex  Aquileiensi  etiam  antiquitate 
aepromere  quod  fortasse  aut  plane  novum,  aut  hac- 


Commentarii  illi  Novatianae  sect»,  ad  conflanclam 
catholicis  invidiam  etNovatianse  partis  vigorem  fidei 
extollendum,  exprobrabant  huicepiscopourbis  Romse 
Macedonio  ;  quod  nempe,  Novatiano  schismatis  au- 
ctore  suisque  asseclis  fidem  erecto  animo  in  persecn- 
tione  confessis,  ipse  Macedonius  turpiter  cedens  in 
eodem  certamine  fidem  sanctam  violaverit  (quod  Eu- 
loffius  a  Novatianis  falso  confictum  aiebat) ;  id  certe 
videtur  9S  inficiandnm  non  esse,  eo  scilicet  tempo- 
re,  sanctoUorneliopontificatum  aJrenle.fuisseRomn 
Macedonium  quemdam  episcopali  honore  insigni- 
tum,  qui  urbis  Romae  episconus  diceretur.  Quamvis 
enim  Commentarii  illi  Novatianae  sectae  ab  Eulogio 
confutati  scaterent  mendaciis  atque  figmentis,  quod 
prium  eorum  est  qui  malam  causam  tuendam  susci- 

fuunt ;  hujus  tamen  Macedonii  persona,  etepiscopa- 
is  etiam  ffradus  in  urbe  Roma  revocari  nequit  in 
dubium  :  noc  enim  falsitatis  communiter  proprium 


tenus  non  satis  perpensum  legentibus  acciderit.  

Q^^c^Joi^^u^B^^l^si&^^^^^^^s^i^^^^^^Q^^I^^u"  G  ^^*  utnon  omniaex  nihilo  fingat :  quod  aS  ilfudeu- 
consuetuainem,  ut  omnes,  aut  pene  omnes  presbyte-  dum  non  omnino  aptum  esset :  sed  maxime  ut  per- 
rii  episcopalis  sacerdotes,  episcopali  etiamordinatio*      sonarum,  et  locorum  et  temporum  veritatem  servet. 


nc  folgerent,  et  nonnulli  etiam  in  pagis  et villis  fuerint 
constituti  vbi  maiores  essent  fidelium  conventus,  ex- 
plorata  res  est,  et  apudChristianumLupumin  disser- 
tatione  proaemiali  ad  Nicaenos  canones,  capite  5,  et 
apud  alios  quoque  abunde  probata.  Licet  vero  postea 
non  ita  frequentes,  uti  primitus,  fuerint  presbjtero- 
rum  episcopales  ordinationes,  in  singulis  tamen  ma- 
joribus  Ecclesiis  nonnulli  erantepiscopali  charactere 
donati^  et  q^i  apud  episcopos  primarios  considebant, 
vicarias  ipsis  manus,  ubi  opus  esset,  de  eorum  man- 
dato  praestaturi ;  etqui  ab  episcopis  eisdem  in  dissita 
ac  populosiora  suarum  dioeceseon  loca  mittebantur 
ad  episcopalia  munia  obeunda,  ut  ea  fidelibus  adju- 
menta  salutis  praesto  essent,  quae  nonnisi  ab  episco- 

Sali  ordinatione  insignito  dan  possunt,  quaeque  ibi- 
em  difficillime  a  dioecesis  episcopo  suppedita  fuis- 
sent.  Utriusque  illius  veteris  instituti  non  desunt 
exempla  in  ecclesiasticis  monumentis  priorum  saecu- 
lorum,  quorum  aliqua  hic  juvat  afferre. 

Sanctus  ille  martyr  Hippolytus  episcopus  Portuen- 
sis,  de  quo  multa  et  variaeruditi,  etnuperrimeetiam 
clarissimus  Simon  de  Magistrisex  Neriana  congrega- 
tione  Oratorii  de  Urbe,  ac  episcopus  Cyrenensis ;  san- 
ctas,inquam,ille  martyrHippoIjtus,episcopus  Romae 
dictus  invenitur  in  antiquis  codicibus  ;  et  m  Daniele 
secnndum  LXX,  Romae  edito  ab  eodem  eruditissimo 
yiro  anno  1773,  adest  ejusdem  sancti  Martjris  opus- 
culum  Grsce  et  Latine  pag.  95,  sub  hoc  titulo.  Hip- 
poltiU  episeopi  Romx  (wrtffxdirou  T«fAu?)  Danielit  et 
Naouchodanosorivisionum  solutiones  ambarum  simul, 
In  pnefatione  vero  pagina  28,  haec  monuerat  claris- 
simus  editor  super  noc  peculiari  titulo,  quae  hic  ad 
rem  totam  illustrandam  afferimus.  «  Duo  nobispost 
complureseruditorum  sententias  de  titulo  Hippolyti, 
auo  didtur  inivxoTtoq  'Pufiiii;,  quemadmodum  saepe  a 
firtecis,  Terisioulius  dici  posse  visa  sunt ;  quod  ipse 


quo  ma^is  fucum  faciat  figmentis  suis,  ac  eisdem 
verosimilitudinis  characterem  quemdam  impingat. 
Fuerit  itaque  Macedonius  hic,  Cornelii  pontificis  tem- 
pore,  urbis  Romae  episcopus :  non  alius  certe  fuit, 
quam  unus  ex  episcopis  auxiliariis  ejusdem  Cornelii 
papae,  eo  prorsus  modo  quo  et  Hipplojtus  martjr  et 
Caius,  de  quibus  jam  vidimus. 

Tertium  urbis  Romae  episcopum,  Felicem  quem- 
dam,  sedente  sancto  Innocentioprimo^produntnobis 
Gesta  collationis  Carthajpnensis  inter  catholicos  et 
Donatistas  anno  411,  actione  i,  quae  in  conciliorum 
collectionibusexstant,  etcumsancto  Optato  episcopo 
Milevitano  editionis  Dupinii.  Hic  Felix  Roma  prom- 
gus  cumomnt  pene  Romana  nobilitate,  ut  in  Actis  di- 
citur,  quae  Gothorum  sub  Alarico  rege  immanitatem 
fu^ensadAfricanalittora  se  receperat,  occasione 
hujus  celeberrimae  collationis  Cartha^inem  venerat, 
^  sequeDonatistarumpartiaddixerat.  Hunc  Balduinus 
in  notis  huic  collationi  appositis,  putavit  unum  esse 
ex  iis  pseudoepiscopis  Donatistarum,  qui,ut  exOpta- 
tohabemus,  Homaepraeerant  Donatistis  suis,  Blon- 
tensibus  ibidem  appellatis,  qui  idcirco  urbis  Romae 
episcopi  titulum  usurpaverit.  At  cum  ex  collatione 
ipsa  appareat  catholicos  episcopos  nihil  emnino  hu- 
jusmodi  eidem  objecisse,  immo  ad  collationem  ad- 
missum  sub  eodem  titulo  episcopi  urbisRomae,addito 
tantom^  quod  id  intelligi  aeberet  absque  prxjudicio 
primarii  urbis  Romx  episcopi  Innocentii  papae,  qui 
tunc  RavennsB  degebat  apud  Augustalem  aufam,  ne 
hujus  Felicis,  uti  episcopi  urbis  Komse,  potior  quam 
par  erat  videretur  auctoritas;Iongeprobabiliusest,et 
nunc  Felicem  unum  ex  episcopis  auxiliariis  Romae 
fuisse  Innoeentii  papae,  qui  Gothorum  et  ipse  turbine 
pulsus,  ef  in  Africam  vectus,  siverit  se  Donatistarum 
n^audibus  a  catholieo  uoitate  depelliyCt  hanc  addiderit 
eisdem  gratiam  ad  fucum  hommibusfaciendumy  ut, 


m 


P.  BRAtbyE  UfeSlihfATIO  iN  «.  RlClktAM.  -(JAP.  VI. 


M 


qii&blvi^  a  Homana  cbmiQiiniofae  sejuncbs»  nthilo-  A 
miftus  priorl  tilulo  urbis  BomflB  episcopi  voluerit  ap- 
peilari. 

Patent  itaoue  auxiliares  episcopi  Romanorum  pon- 
tiflcum,  qui  RomeB  eisdcm  praesto  erant,  et  idcirco 
Romm,  aut  urbis  Romae  eplscopi  dicebantur.  Hanc 
vero  denominationemepiscopi  urbis  RomaB  posterio- 
ribus  sasculis  non  itidem  tributam  deprehendimus 
auxiliariis  Romanorum  pontiflcum  episcopis,  qui 
apudeosdemRomdedegebant.  Resnihilominuseadem 
semper  fuit :  alque  hic  illuslrationis  gratia  indicare 
lub6t  bullam  Slephuni  II  papse  anni  733,  qure  exstat 
apud  Uffhellum  Italiae  Sacrae  edilionis  secundae  cura 
Goleti,  lomo  II,  col.  hO,  in  qua  apparet  Anastasius 
quidam  episcopus,  qui  dicitur  primus  opiscopus  dias- 
eesanorumsanciaesedis  apostolicXt  nullo  addito  pecu- 
liaris  ac  propriae  sedis  titulo.  En,  ni  fallor,  episcopos 
auxiliares  octavo  aeeculo  summi  pontiflcis,  ex  eorum 
numero  qul  cum  eodem  Romn  commorabantur ;  et 
qui  ideo,  non  quidem  sicut  priscis  temporibus  epi- g 
K^opi  urbis  Romee,  sed  90  dicBcesani  episcopi  sanc- 
ta&  sedis  apostolics  appcllabantur.  Ricautem  Anas- 
tasius,  qui  dicitur  primus,  forte  intek*  huiusmodi  au* 
xiliares  episcopos  senior  erat  ordinationJ,  aut  etiam 
alia  de  eausa  omnium  dignilate  prificipuus. 

Sed  et  aliarum  etiam  per  orbemma)orum  sediiim 
exstant  hujusce  disciplinae  vestigia.  quorum  unum 
aut  alterum  cxhibere  sufficiet.  In  aclione  prima  coq- 
cilii  Ephesini  adversus  Nestorium,  apud  Labbeuna, 
tbrtio  iU  Conciliorum  edilionis  Venetae  curis  Coletii 
col.  4090,  legitur  epistola  sancli  CyriHi  episcopi  Ate- 
xandHni  ad  juosdam  de  Ctero  uonskinUnopolliano 
super  Depositione  Nestorii ;  atque  haec  fepistola  ins- 
tribitur  uomario  et  Potamioni  episcopis,  et  domino 
Dalmatio  monasleriorum  archimandritss,  et  Timolheo 
et  Eulo§iopresbyteris,  Ecclesia  igitur  Constantinopo- 
litana,  praetef  archiprjipsulem,  regiae  illius  urbis  an- 
tistitem,  habebat  in  clero  suo  episcopos,  quos  certe 
credere  fas  est  auxiliarios  fuisse^usdem  Constcuati-  ^ 
nopolitani  anlistitis ;  non  enim  aha  de  caiisa  episcopi  ^ 


asseclas  Joannis  Antiocheni  qui  Neslorii  ^artes  liie- 
batur,  et  pecuHarem  conventum  suorum  m  Nestoril 
gratiam  Ephesi  efferat ;  bis  leglmus,  inquam,  fuissb 
etiam  episccpossmus  nominis^utpote  nuuas  civitatei 
obtinentes  ;  et  bi  actione  i,  pol.  1183,  singUlaUm 
etiam  nominanturcuQ^alUs  episcopis  ejusdem  factio- 
nis  qui  sedem  propriam  habebant;  el  episcopi  iUi, 
solius  nominis  ei  absque  sede  aut  ulla  civitale,  in< 
teniuDtur  fbisse  sex.  Hocnimirum  Joanni  Antlocbe- 
no  inter  alia  objiciebant  Cyrillus  Alexandrinus  «t 
Memnon  Ephesiorum  episcopi,  ut  eo  magis  irritam 
ostenderent  depositionis  senfentiam  quam  Joannes 
in  eos  ferre  ausus  fuerat ;  utpote  latam  cUm  eo 
etiam  ab  hominibus,  quorum  exigua  esset  et  parvi- 
pendenda  !n  Ecclesia  auctoritas,  quoniam  solo  no- 
mlne  cum  essent  episcopi,  nuUam  ex  se  jurisdictio-  D 
nem  haberent.  Hi  vero  sex  episcopi  solo  nomine  ta- 
les  et  nullas  clvitates  obtinentes,  quinam  esse  pote* 
i^nt,  nisi  auxiliares  episcopi  musdem  Joannis  Antio- 
cheni^  aut  alicujus  etiam  ex  aliis  episcopis  asseclis 
snis,  quo^  ipsi  secum  Ephesum  duxerint  ad  facinos 
pefpeirandum  adversus  sanctam  sjnoduoi  oecum^- 
nicam  ibidem  Cjriilo  praeside  congregatam  Nestorii 
bla$phetniisproscribendis?Atiiue  duo  h«c  OrienUp 
lis  Ecclesiae  sunt  exempla  ssculi  quiati. 

Gum  tet^o  aliud  etiam  proferam  ejusdem  sacuU  ijt 
Bciclesia  Occidentali,  ei  extra  urbis  Komc  atqueTta* 
lisB  flne^  nolim  videri  nimis  audacter  agere^  si  era- 
ditissimf  Sirnaondi  sentenliflB  adversari  auaeo,ciii  eius* 
modi  feplscopi  auxiliares  mmus  erant  nrobati.  Sioo- 
^Ua  ^t^^"^^  h\i'}us  quinUsaBcuH  scriptor  in  epita- 
tomio  Claudiani  Mamerti,  fratris  sancti  Mamerti  epi- 
icopi  Vient^nsis,  quod  axstat  libro  xv  epistolarttm 
qtHs,  6pist6ia  li,  ila  de  eodem  scripserat : 


AbtbtM  foit  ordine  ili  iecunio» 
Pratrcm  fisee  levans  episeopali. 
Nam  dd  poiitifieis  tenore  sammi, 
Ille  iosi^a  sampfit,  hie  laborem. 

Sub  nominc  antislitis  in  ordine secundoShtnoti^ra  in 
notis  ad  hanc  epistolam  intellidt  Clkudianum  (bisse 
presbjterum  fratris  suiM«lmerti,epi8copi,  nonaolem 
episcopum  ;  et  acriter  eos  carpit,  qui  jamtanc  priml 
et  secundi  ordinis  episcopos  distinguebant  ineadem 
sede,  hoc  estepiscopos  illius  sedis  proprios  enjai  ge- 
rebant  titulum,  et  eorum  episcopos  auxiliares.  Nlmi- 
rumSirmondiaetatenonduoideepiscopisauxiliarisres 
erat  satisinluce  posita.Verumquis  vetatClaadianiuD 
10O)iunc,antistitemdictnm  in  ordineseciindOjiDtel- 
ngi  posse  episcopum  auxilliarem  faisse  sancUMamerti 
ft*atris  sui  in  Ecctesia  Viennensi?  Jam  prsemisefatinet- 
demepistoIaSidonius,Mamcrtumhabui8seinGiandia- 
no  fratret^wftarfttmin/ttdfcm,  fjicariuminetxluib, 
procuratoremin  negotiiSy&ic.Wic  vero  in  epitaphioadifil 
an^^tf^m  hunc  ordine  in  secundoletassefrairemfm 
episcopali,  eibumpsisse  laborem episcopatus fbatrl^  sd, 
oui  ejusdem  episcopatus  habebat  inSignia.Qnm^d 
ulaudiano  presbytero  hadcnonprorsus  disconveniatit, 
quis  tamen  boh  videat  melius  !n  otnnibus  conTeoirt 
Claudiano  episcopo  anxiliari  fratris  sili  t  Voi  nempe 
anilstitis  cliam  ad  Claudianum  deducta,  eplseopam 
illum  indicai,  non  tantummodo  presbjtehim;  licat 
etiam  ofQcium  letandi  fratrem  tnbore  suo  in  osert 
episcopati,  auodspectat  adea  etiam  motiia  obennda 
qu8D  episCopalis  characteris  suht  ph)pria.  h«terea 
cum  presbjterum  indicare  Yoluit  Siaonitis  epistola 
^  ejusdem  libri  ly.  noti  aniistitem  illomnominalin 
ordine  secundo,  sedappellat«f^mfi  ordfniiMcm^o* 
tem,  In  eadem  vero  epistola,  r.um  priusIoctiUisftnj* 
set  de  eplscopo  dioecesis  Cabillonensfs  gtii  ordinari 
debebat,  eumdem  summum  dntistitem  dfxit.  Antistei 
igitur  in  ore  Sidonii  episcopus  est,  non  simplidter 
presbjrler;  summus  antisles,  qui  prmerat  duECcrf; 
antisies  in  ordine  secundo,  qui  opem  ttrehii  antiiliti 
summo  in  eradu  episcopali.  Glaudianus  Itaqoe  li- 
mertus,  antistes  dictus  ordine  in  sectmdo  apnd  fn* 
trem  suum  sanctum  Mamerttim  episcopum  Viennefl- 
sem.  episcopus  ejusdem  auxillans  fbisse  videtmr; 
quiaquid  in  contrarium  sentiat  dociissimtis  Sirtnoo* 
aus,  ex  prmconcepta  opinione  advcrsus  eiuJttodi 
episcoposinuna  eademque  dloecesi,  ac  velnti  itt  tina 
cum  majori  episcopo  sede  Considentes.  Qaudiano! 
liic  nihilominus  vocalur  i^resfcyf^r  Yieikne%ti$  E^tk- 
«ia?a  Gennadio  de  Virisnlustribus  capiteSS.  SMlw 
fortasse  presbjter,  quia  non  summus  d\(tceaM  antii- 
tes,  et  quia  hujusmodi  auiiliates  episeopi,  ut  phifi- 
mum.  a  presbjteds  non  distinguebantar. 

Sed  jam  adaliudepiscoporumauxlHarioWm  g«J 
transeamus ;  eorum  nimirum,  qui  in  magnis  dioeces- 
bus  ab  episcopis  veluti  quadam  stabili  sede  coiioca- 
bantur  in  dissitisacpopulosioribus  episcopatanmso^ 
rumlocis-ubi  fldelium  necessitas  postulabat.  I)* 
his,  ni  faflor.  intelligendus  est  canon  6  toncifii  Sa^ 
dicensis,  Gentiano  Hervetointerprete,  apud  Labbcmu 
curis  Coleti,  tomo  11,  col.  66J,  ubl  itaslatoit : «  «<» 
licere  simpllciter  episcopum  constituereinaliqno  m- 
go,  vel  parva  urbe,  cui  vel  unus  presbjter  8«"^**  j 
non  nscesse  est  enim  illic  episcaputti  '^o^'^^*"»?! 
episcopi  nomen  et  auctoritas  Tillpendatar.  >»  ^^y^i 
canon  hic  sextus  abusom  inductum  consUnieD^ 
episcopos  in  pagis  vel  parvis  urbibus,  in  5^°"?  ^ 
unus preshjter sufficiebat. AbusUs  aatcm non  ttw 
eral,  ut  hinagis  ac  parvis  urbibus,per  ^?^^^^T^ 
ibidem  collocationem,  tot  exitfum  dioeceses  ^^fj^ 
iur ;  cum  dioeceses  tunc,  ut  pTurialum.  latlwinifi  P** 
terent,  nequenutari  quidem  possit  tanta  ioj'^*^^*] 
cis  disciplinaB  jactura,  ut mlnlmae huiusmodl  actm* 
ms  dicBceses  passim  cum  Ecctesi*  "^d^^  JlS; 
rentur.  Sed  abasus  in  eo  erat.  ut  bco  Pjjs^fffi 
qui  in  his  pagis  parvisque  urbibos  iUiuC6rt 
^eni,  ab  episcopis  dioeceseon  collocareniut  **^ 
in  eorum  potestale  positl,  W  elt  rt^p*** 


MS 


l^.  BHAlDift  DlMBRtATIO  IN  9.  NlGBtAH.  ^  CAK  VI. 


m 


stm^,  prdHt  6H(it6  Ideo  etiAiii  OnfeeA  catiotifs  lectiO 
lldbei  dbtXfic  xtt9t9Tav  lirc<rxofr^(y  qtli  ibidem  prffies- 
s^tlt  •tlb  epi!i(iopi  atictoritate  a  qao  iQittebantur. 
Dtim  tero  Sardlcetisis  canoii  hUDc  abustim  corrigit 
101  eonstitiieDdi  htijusinodi  simplices  episcopos  m 
fkgliet  partisurbibas;  iamusum  asserit  iaEcclesia 
TiRetttem  horumeesimpliisjum  episcoporum,  qui  hic 
ftt^t»illic  ab  episeopis  majoribui  statuebantur  iu  lo- 
ds  Siiarum  dio&ceseot) :  et  dum  improbat  oimiam 
hftfieliipattlsetiamlocis  episcoporum  f^equetttiam, 
cotiset}uenter  tion  impfobat  cjusmodi  episcoporum 
trttDpltciam  constitutiotiem  quse.  cum  delectu  fi^ret, 
ifl  lodi  nempe  diceceseoti  populosioHbus,  et  in  ci?i- 
taMbhti  qute  non  Ita  parfte  eisent^qUibusque  presby- 
XHst^  iion  lufflcerenl ;  addit  enim  eodem  ipso  loco  i 
ti  M  autem  inteniatnr  ufbs  aliqua,  quse  adeo  popu- 
h>sa  «Tadat,  ut  ipia  episcopatu  digna  Judicetur.  ac- 
dplat »  Bn  iffitur  aUilnares  altcrius  geoeris  epilco- 
l^ili  tnajonbns  dittc^bus^de  qulbus  nuncagimus. 
fll  «horepiscopi  passim^  matime  apud  Grsecos,  ei 
tnttkHHrls  proprietate  dicebantor ;  qiil  omnes  etiam, 
pHofibtls  laltem  quinque  stecuHs,  in  veri  episcopa- 
mgradtieratatpositi,  ficetln  posterioribus  non  ita, 
etai  chorepiicoporum  bomen  diu  retinuerlbt,  tum 
ajHld  GriBCos.tum  apud  Latlnos.  Jam  vero  liujusmodi 
«piseopi  per  tariarum  diteoeseon  loca  consiituiii  et 
simpiici  c^fpifcoporttm  nomine  utebantur  absque 
ad}nnct*  locl  ubi  ex  dicecesis  episcopi  aUctoritate 
boEHiistebant,  et  etlam  episcoporum  seepe  cum  loci 
adjuneto,  ut  parum  aut  nihil  ab  episcopis  propris 
leoii  distinguerentar.  Ghorepiscopi  nomine,  absque 
adjuncto  lod,maltl  sederunt In  Nicftna  sjnodo  oecu- 
ittenlca,tercentorum  decem  et  octo  Patrum  numerum 
constitoentes ;  ubi  chorepiscoporum  tilulo  simplici- 
1^,ad  episcoporum  proprioe  sedis  distinctionem,  si- 
^ati  leguntnr  apud  Labbeum  cltatffi  editionis  tomo 
11.  ^ol.  55  et  sequentibus.  Nullus  tero  chorepiscopi 
titnlolegitur  In  concilio  Constantinopolitano  generaii 
ii,e^niumquinquagintaFatrum,  ibidem  col.  1134  et 
aiH}.  :  sed  inter  hos  nonnulH  Dresb^teri  titulo  appa- 
retkt  etim  adjohcto  loci ;  qhi  fortasse  in  presbjtero- 
mm  gradu  apud  Ecelesias  suas  positi,  episcopall 
etinm  ordine  erant  insignitl,  et  loco  prsperant  desl- 

fnato  nti  episcopi  anxiliares.  In  aciione  pritna  conci- 
i  Bphesini  apud  eumdem  Labbeum,  tomo  III,  col. 
i<n9,  adsententiamdepositionisin  Nestorium  latam, 
intef  sabscriptionesepiscoporum,  leffituretiam  Pere- 
Mut  {B\\9a  Pttrelnus)  Thessalonieeruium  saltuutn  epi- 
$e4^m$.  Quldni  hic  fnerit  Thessalonicensis  meiropo- 
litanae  Ecclesi»  auxiliaris  episcopus  a  dicecesano 
antistite  in  saltuosis  locis  proprlse  dioecesis  consti- 
tntns,  atti  se  Idcirco  saltuum  illorum  episoapum 
^cripserit  t 

Jam  tero  ad  RomaniB  Bccleeifleconsuetudinem  in- 
ttitigandam  accedere  necesse  est,  etiam  quoad  hu- 
Insmodi  auxillares  episcopos  Secundi  generis,  pecu- 
liaribns  in  locis  constituios,  de  qulbusmodo  est  ser- 
mo ;  licutl  eamdemconsuetudinemjam  perspeximus 
Itt  anxiliariis  alterius  formae,  qui  nulli  peculiari  loco 
prttpositi^anutapendebant  omnimode  epiicopi  prin- 
cipaiis  qul  totam  dioecesim  moderabatur,  ac  yeluti 
penei  ipsumfereiemperconsiitebant.  Enidiium  sane 
opUs  prae  manlbus  nabens  viri  clarissimi  Dominid 
Georgii,  cui  titulus :  Dissertatio  historiea  de  Cathedra 
M(seopaHSeti(tei9itttttsinLatio:ed\itim  Romae  anno 
fTS7,  ea  capitis  4  terba  singulari  ponderatione  digna 
olfendi,  abianlmadtertenoum  lectoribus  auctor  prse- 
Mt  «  a  Romanis  pontiflcibus,  non  modo  in  Latio  et 
Catnpania,  terutn  etiam  in  Tuscla  suburbicaria^  cpi- 
icopospasaimlntlHoribusetiam  oppidulis  cotistitu- 
tei,  qaod  eomm  opere  atque  consilio  in  RomanU, 
qnse  smpe  celebrabant  conciliis  ad  fldei  et  discipiina 
ecclesiasticas  res  stabili^ndas,  uterentur. »  Hoc  eo 
fine  abs  102  tiro  clarissimo  dlctum  fuisse,  ut  pro- 
baret  in  hnjusmodi  locis  priicii  bcclesisd  temponbas 
episcopales  relpsa  sedes  mstltutas  fbisie^  prout  kio- 
itromm  f^  temporum  oittiy  i^des  nimirum  plenl 


A  Jtiris  eutn  propri^  dldecesl  ad  Insta^  ttosti^arum,  «a 
quseibidemsequuntur  abunde  ostendunt.  Etenim  ut 
episcopales  teri  nominis  caihedras  priscis  tempori» 
bnst  et  ab  ipsa  teluti  Ghrisiianitatis  origiiie,  exsti- 
tisse  etincat  ealocaquaeibidemenumerat^eteaetiam 
quae  nuIHUs  prope  nominis  semper  fueruni,  uti,  et. 
gr.,  minlmum  locum  Trium  Tabernarum  diclum 
quod  nlhil  aliud  umouam  fuitquam  tres  cauponseaut 
tria  publica  ditersorfa;  sicnt  etiam  eaquse  urbis  tnce- 
hibus  tcluti  inhferebant,  uti  locum  Subaugusianum 
nuncupatum,  et  alia  hujusmodi  complura,  de  quibui 
Idemilbiiingillatim  eruditissime  disserit:  uihsecom- 
hiA,inquam,  loca  teras  episcopales  cathedras  osten- 
dat,  nominaproferi  eorumdem  episcoporum  e  sub- 
scriptionibus  eruta,  quae  in  Romanis  stnodis  super- 
suot  eiUsdem  aptaiis,  uli,  ex.  gr.,  FeKx  a  Tribiis 
Tabei*nn,  ex  concilio  Romaho  sub  Melchiade  annd 
3i3,  apud  Optatum  Miletitanum,  Hbro  i,capite  13,  et 
CrisptanusSubaugUstantks  tx  concilio  itidem  Romano 

R  sub  Hilaro  papa  anno  465,  Conciliorum  tomo  !▼, 
ediiionis  Parisiensii  i7i5pag.  1060,  et  ih  Conciliis 
LAbbei,  curis  CoIetl,tomo  V,  col.  86,  ubi  etiam  alter 
Trium  Tabirnarum  episcopui,  Lucifer  nomioe,  re- 
pohiitir.  Additprseterea,  post  receniitas  huiusmodi 
s^des  a  capiie  5  usuue  ad  47  ;  addit  sequenti  capite 
48  :  «  Episcopales  cathedrai  Uon  modo  in  clarisLa- 
tii  et  Tuscise  suburbicari^urbibns,  antiquis  tempori- 
btis  a  Romanisponiificibuiinstitutasatqueltaspissas, 
ut  teluti  inter  sese  contingerent,  led  etiam  in  nulliui 
ferme  dignitatisoppidisepiscopos  destlnatos.  >  Atfue- 
rini  quidem  in  singuHs  fortasse  urbibns,  quae  primis 
Ecclesiaesseculis  aahucclarebant.  populique  freouen- 
tiacommendabantur ;  fuerint  episcopales  cathedrse  a 
Romanis  poniificibusconstiiuts ;  petita  tameh  tenia 
a  meritissimo  tiro,  non  seoue  senserim  episcopales 
itidem  cathedrasteri  propnique  hominis,  suique,  ut 
ita  dicam,  juris,  in  Latio  et  Campania  et  Tuscia  ita 
spissns  ab  lisdem  Romanis  pontificibus  tel  in  ipsls 

P  urbibus  consiitutas  ut  ^eMiintei^sesecontingerent; 

^  muitoque  minus  episeopos  destinatos  etiam  ia  nulUus 
ferme  aignitdtis  oppidis^  sl  ejusmodi  episcopos  intelli- 
gas  terse  ac  propriae  sedis  episcopos,  eorumqueexi- 
gua  loca  quasi  peculiares  eorumdem  minimas  ditlece- 
ses.  Quis  Tacilius  et  probabilius  non  inielligat  ejus- 
modi  episcopos,  guoad  maximam  certe  partem, 
mere  auwtliares  episcopos  fuisse  Romanorum  ponti- 
flcum  ;  quos  ipsi  in  Latio  et  Campania  et  In  Tuscia 
suburbicaria,  quasi  presbtterorum  loco,  collocate- 
rint  in  amplissfma  dioeceslRomanie  urbis,  quam  sibi 
peculiariier servaterint  excolendam?  Non  ne^aterim 
sane  aliquosex  his  episcopis  decursu  iempons.et  Ro- 
mani  pontificis  accedente  auctoritaie,  in  episcopos 
sedis  propriae,  propriasque  dioecesis  etasisse  :  sed  Id 
concedendum  arbitror  iis  tantummodo  locis  qui  ce- 
lebriores  essent,  et  frequentiorl  populo  abuttdarent, 
et  agro  arapHori  c{rcumdarentur,ac  magis  quoque  ab 
nrbe  distarent.Gaeterum  auxillares  tantum  episcopos 

l^  hic  mihi  videre  videor  Roman»  Ecclesis,  qui  in  lo- 

"  Cis  subsisterent  sibl  a  Romano  pontifice  assignatis, 
quique  inde  etocati,  ubi  opus  esset,ad  Romana  eon- 
cilia  acce()erent,atque  in  lis  sese  subscriberent  cum 
adjuncio  loci  illius,ubi  ex  Romanipontificii  desiina- 
tione  auxiliares  episcopi^  fllius  tice  et  fllius  aucto- 
ritale,  sederent. 

Quo  tero  magis  magisqne  id  lentiam,  lllud  etiam 
facit,  quod  arctis  lOJ  admodum  limitibos  an- 
tiquitus  circumscripta  erat  auCtoriias  episcoporum 

3ui  ab  Immediata  Roraani  pontiflcis  auctoritate  pen- 
ebant;ita  ut  muItailHinonHcerent  absque  fkcultate 
ab  eo  conceisa,  quae  hodie,  et  a  multis  sfficalis.  epl- 
sCopi,  qui  ordiharii  appellatttur  Ecclesianim,  ubique 
peragunt  jure  suo  ;  qufleque  slmiHter  Jam  tunc  egisse 
credibile  est  eos  omnes  qui  longe  a  Romana  urbe  po- 
siti  ad  peculiarem  synodum  Romaborum  pontiQcum 
nonperiinebant,etordinariojt]rein  proprns  Bcclesiis 
nraeoatttur.  Exstat  liber  cui  titultis  :  Liber  Diurnus 
ndmdtii^ufh  ponttytdUih,  ftb  Holftt^id  prilnum,  uU 


P.  BRAlDiG  DISSERtAtlO  IN  S.  NICETAH.  —  CAP.  VI. 


067 

perhibetor,  deinde  a  Ganierio  in  lucem  editus,  qui 
collectus  censetur  sseculo  septimo  aut  ineunte  ocia- 
To,  licet  quoad  substantiam  lonja^e  antiouior  repute- 
tur.quippe  gui  in  multis  disciphnam  rererat  aliquot 
retro  sfieculis  penes  Romanosjpontifices  obtinentem. 
In  hujus  autem  libri  capite  d  editionis  GarneriancB 
YariaBexstantformulfiB  spectantes  ad  episcopos  subur- 
bicarioSjSeu  ad  eos  de  quibus  nuper  dictum  fuit,  La- 
tii,  Campani«B,et  Tusci»  suburbicari8e,et  forte  etiam 
aliarum  finitimarum  provinciarum,  qui  ad  Romani 
pontificis  consecrationem  speciatim  pertinebant,  quae 
rormulfiB  exhibent  petitiones  epi8coporum,et  responsa 
pontificum ;  per  qum  fiebat  ipsis  potestas  consecrandi 
oasilicas,  oratoria,  baptisteria,  et  altaria,  leyandi 
corpora  sanctorum  et  honestiore  loco  rej^onendi,  or- 
dinandi  presbyteros  praeficiendos  oratonis  et  basili- 
cis,  et  hujusmodi  aha  peragendi,  quse  non  illis  prius 
licuisset  exsequi,quam  a  summo  pontifice  indultum 
fttisset.  Ut  ut  vero  septimo,  octa?o  ac  etiam  nono 
8»culo  in  usu  fuerit  hujusmodi  disdplina,et  episcopi 
Romano  pontifici  speciatim  subjecti  Teniam  ab  eo- 
dem  petitennt  singulis  Ticibus  haec  omnia  peragendi 
cum  opus  esset,  licet  jam  tunc  ordinarii  essent  sua* 
rum  Ecclesiarum ;  facile  nihilominus  conjectare  lice- 
bit,  tam  arctam  episcoporum  huiusmodi  suburbica- 
riorum  potestatem  ori^nem  duxisse  ab  iis  relro 
temporibus,  cum  vicanam  omnino  in  illis  Ecclesiis 
a^erent  auctoritatem,uti  episcopi  tantummodo  auxi- 
liares  Romanorum  pontincum  in  ea  Italiae  parte, 
quam  sibi  peculiariter,  Teluti  propriam  dioecesim, 
serTaTcrint  gubernandam ;  atque  propterea  tam  ar- 
ctam  horum  episcoporum  auctoritatem,  quae  septi- 
mo,  octaTo  ac  etiam  nono  sieculo  perseTerabat,  opi- 
nionem  oonfirmare,qu8B  in  eisdem  aliisquetam  multis 
illarumregionumepiscopisante  quintum  Telsextum 
sseculum  nonnisi  anxiliares  episcopos  agnoscit  Ro- 
mani  pontificis,  qui  absque  jure  proprio  essent,  qui- 
que  idcirco  ab  eodem  in  omnibus,  alque  ab  ejus  Te- 
luti  nutu  omnino  penderent. 

Eadem  disciplina  ipso  quinto  saeculo  similiter  ob- 
tinebat  in  regionibus^gyptiyLibjfle,  atquePentapo- 
lis,  quffi  Alexandrino  episcopo  erantsubjectae.  Et- 
enim  epiicopi  tredecim  earum  regioDum,qui  concilio 
Chalcedonensi  aderant,  actione  4  profitebantur,  no- 
mine  etiam  aliorum  coepiscoporum  jiui  Alexandrinfle 
sedi  obtemperabant,  nihil  generatim  peragi  liceris 
a  quolibet  ex  episcopis  Alexandrinae  sedi  subjectis 
absque  auctoritate  archiejnscopi  uti  aiebant,  magnt 
notnini»  civitatis  Alexandrxnx  ;  et  hoc  ex  celebri  ca- 
none  Nicaeno  trecentorum  decem  et  octo  Patrum,  qui 
sextus  est,  et  videri  potest  in  collectionibus  conci- 
liorum,et  apud  Christianum  Lupum,  Operum  tomo  I, 
pag.  244  editionis  Venetse  1724,  ubi  statutum  fuerat, 
quod  u  Antiqua  consuetudo  serTctur  per  ^jptum, 
Libjam,  atque  Pentapolim,  ita  ut  Alexandrmusepi- 
scopus  horum  omnium  habeat  potestatem  ;  quia  et 
urbis  Romse  episcopo  parilis  mos  est.  »  Haec  porro 
moris  parilitas  Ecclesiae  Romanae,  quse  in  argumen- 
tumaNicffinisPatribusadducitur  pro  archieplscopo 
IQ^  Alexandrinm civitalis ;hmc  antiqua  consuetudOf 
qui  in  Nicfleno  canone  poiesto^roboratur  Alexandrini 
episcopi  super  episcopos  iEgjpti.  Libjfle  atque  Pen- 
tapolis ;  hsec  demumnuliitas,ut  ita  dicam,  auctorita- 
tis,  quam  iidem  episcopi  in  conspectu  Ghalcedonen- 
sis  concilii  ex  Nicseno  canone  fatebantur ;  hsec,  in- 
quam,  omnia  simul  sumpta,  nos  inducunt  ut  facile 
credamus,  eamdem  qufle  in  Romana  Ecclesia  obti- 
nuisse  etiam  in  Alexandrina  discipUnam,  ut,  antiquis 
temporibns,atque  etiam  ipso  quinto  sseculo,  aut  om- 
nes,aut  pene  omnes  illarum  rc^ionum  episcopi,  mere 
auxiliares  fuerint  etiam  ipsi  archiepiscopi  Alexan* 
drini,  qui  plenam  in  illis  regionibus  obtmebat  om- 
niumpotestatem, 

Sed  jam  ad  Africanos  praesulei  sermonem  couTer- 
tamui  oportet,qui  ad  supracitatam  Carthaginensem 
collationem  conTenerunt  anno  41  i,  cum  episcopis 
Donatianse  factionis.  Gum  in  maxima  Ecclesiarum 


A  Africanarum  parte  duo  tunc  essent  epiicopi,  catb* 
licus  unus,  Donatianus  alter  ;  catholici  compliirei 
episcopi,  pro  unitatis  zelo  quo  ardebaut,  et  ut  solli- 
citius  ac  TaUdius  schismaticorum  illorum  tomTioleD- 
tisB  tum  seductioni  sese  opponereut,  episcopos  qnos- 
dam  in  locis  periftulosioribusacmagiscuisitis  saamm 
.  dioeceseoD  constituerant,  quirem  catholicam  pnuea- 
tia  sua  juTarent,  qui  derectionem  fideliam  irnp^ 
dirent,  ac  resipiscentibus  preesto  essent :  qaoa  e( 
Donatiani  itidem,in  invidiam  acti,  et  ut  Tim  qaodam- 
modo  Ti  opponerent,  ex  adTerso  facere  non  omis^ 
runt ;  licet  catholicis  objicere  auderent,  id  tb  iii 
factum,  non  unitatis  zelo,  sed  TanitaUs  impulia,  ot 
eorum  nempe  numertaau^erf^ur.  Catholicorum  porro 
episcoporum  rectum  consilium  ex  diTi  Augustioiepi- 
stola  209  satis  elucet;  qui  et  ipse,  non  multo  j)ost 
Carthaginensem  collationem,  in  propria  dicecesi,  ad 
Castellum,  Fussala  dictum,  nuper  a  Donatiano  schi- 
smate,  non  sine  ipsius  ingenti  labore,  conTersom,  et 

B  ab  Hipponensi  sede  quadra^inta,  milHaribos  distaos, 
episcopum  constituit,  nomine  Antonium,  ex  proprio 
monasterio  erutum,  ut  ibi  sufficeret  necessarix  adhi' 
bendsB,  ut  ipse  aiebat,  Ulis  fidelibus  diligentiXy  eoi 
ipse  propter  loci  distantiam  saUsfacere  posse  dobita* 
bat ;  licet  postea  sancti  prsBSuIis  exspectaUoni  tam 
male  Antonius  idem  responderit,  ut  rusius  ineadem 
epistola. 

Quid  igitur  in  gestis  illis  de  hujusmodi  episoopil? 
In  acUone  i  hujus  coUaUonis  num.  417,  Petiliaoos 
episcopus  DonaUsta  adTersus  catholicos  conquereba- 
tur  dicens :  In  una  plebe  Januarii  collegx  nostrijprW' 
sentis,  in  una  dicecesi,  quattwr  sunt  constituti  emtn 
ipsum,  ut  numerus  scilicet  augeretur,  Similiter,  oom. 
l2i,  Verissimus^alius  episcopus  DonaUsta,qai  Taca- 
ratensis  ciTitatis  episcopum  se  dicebat,ubi  caUiolicis 
erat  episcopus  Aspidius,  conquerebatur  et  ipse  di- 
cens  :  Quatuor  sunt  in  plebe  mea,  Datianus,  AtfiMu, 
Fortunatus,et  Octavianus,  Tunc  catholiciquoqQe,iit 
impactam  calumniam  propulsarent,  ostenaereotqne 
adTcrsariis  super  hac  re  non  essequerimoniislocum, 

p  nonomiserunt  eos  pro  re  nata  nuntiare  episcopos, 

^  auos  et  ipsi  DonaUstse  in  dioecesibus  similiter  addi* 
aerant  schismaUs  promoTendi  graUa :  ac  propteiea 
in  eadem  actione  1,  num.  i2i,yictorianus  episcopos 
catholicus  plebis  Mustitanae  divit :  Habeo  Feliamf 
Mustitanum,  et  Donalum  Turensem  contra  nu:ti&- 
militer  num.i26,  Asmunius  episcopus  catholicosTi- 
gualensisdixit:  Indicecese  mea  duo  sunt,  Gaianttt  tl 
Frivattis,  AnimadTerlendum  porro  hosce  episcopos 
utriusque  partis,  quos  noTOS  dixerim.et  addititios,iD 
nominali  appellaUone,  qua  singuli  TOcaU  ac  receD- 
siU  fuereinillacoIIaUone,non  simplici  episcoponun 
nomine  enuntiatos  fuisse^sed  eUamcumadjunetoloci 
cui  prflesidebant,  105  ^ti,  ex.  gr.,  inler  caUiolicos 
OctaTianus  ille  et  Fortunatus,  de  quibus  VcrissimM 
DonaUsta  conquerebatur ;  quorum  aJter  Ressianeosis 
epi8Copus,aIter  Casedsis  postea  nuncupaU  foere,  sic* 
ut  ia  ipsius  editoris  nota  apud  sanctum  Optataoo^ 
uli  inter  Donatianos  Dooatus  ille  (jui  Tocalor  To- 
rensis  ab  ipso  catholico  episcopo  Victoriano,  ct  Pn- 

D  Tatus,  qui  fortasse  ille  fuit  qui  in  eisdem  Gestis  Ao- 
zagensis  dicitur;  et  sicut  omnes  alii  in  illa  collattooe 
praesentes,  q[uorum  nullus  apparetabsquelocinomi- 
ne,  cujus  episcopus  diceretur.  .  •  i  •• 

At  fuerintne  additiUi  illi  noTique  episcopi,  w  locu 
quibus  praefecU  erant,  ejusdem  condiUonis,  ejosdem 

§radus,ejusdemauctoritatiscum  primis  Tcteramse- 
ium  episcopis,  in  quorum  dioecesibus  erant  coosi^ 
tuti !  Addam  quoque  :  fuerintne  plebcs  jil»»^'*? 
hisce  addiUUis  episcopis  concreditae  conspiciantor  t 
fuerintne  tot  noTCB  dioeceses  ejusdemordinisoum 

ErimaeTisillis,  in  quarumsinuconsisterevidebantan 
loc  quidem  Tisum  plerisque,quibu8  dioeceseon  Ainj 
canarum  ingentem  numerum  colligere  placuil  ex  w 
episcoporum  nominibos,  qui  cum  ^^l^^f^^^^^^L 
scopalis  eorum  curae  in  AfricaneBEccIesiaBAciiscon- 
spiciuntur .  Ut  Tcro  meam  ipse  sentcnUam  connacB 


»60 


P.  BhAIDiE  DISSERTATIO  IN  S.  MCETAM.  —  CAP.  VI. 


&70 


ier  apmam,quin  aliquid  detracium  velim  aactoribus  A  copclamaTit :  Adversartumnon  habeo.  RespoDsum  illi 


sea  propugaatoribus  alterius,  quos  me  fateor  reve 

reri ;  oeque  illam  episcoporum  m  Africanis  proviDciis 

mQltiplicatioDem.fuissedixerim  tot  novarum  Eccle- 

siaram  erectionem  intra  dioeceseon  antiquarum  fines; 

neque  illos  addititios  noTosque  episcopos,  saltem 

qaoffd  maximameorum  partem,  ejusdemconditionis 

eiusdemque  auctoritatis,  cujus  episcopi  yeterum  ca- 

tnedrarum,  que  ante  Donatiani  schismatis  propaga- 

tionem  in  Africa  eistabant.  Petilianus  ille»  episcopus 

Donaiianse  partis,  in  collationis  actione  i,  num.  165, 

catholicis  exprobrabat  quod.  abieniibus  nobitt  aul  in 

hcis,  aut  in  eivUatibus,  aut  in  dicscesibus  pauim  mul' 

tat  imagines  erigunt,  ut  numerosi  esse  videaniur,  Ut  ut 

Tolaerit  petulans  ille  rabula  pro  more  suo  catholicis 

insaltare,  numquamsane  ausus  esset  tam  procaciter 

illis  exprobare  multas  imaaines,  seu  dioeceseon,  seu 

episcoporum ;  si  illse  noT6B  fuissent  ver»  dioeceses  ve- 

teribus  comparandaB,  etilli  pleni  juris  episcopi  sicut 

caeteri  quilongam  antecessorum  seriem  nnmerabant. 

Pneterea,  num,  481,  Aljpius  episcopus  EccIetieB  ca- 

tholicaB,  in  eadem  collatione,  cum  audisset  recitata 

Domina  muUorum  episcoporum  ex  parte  Donati  cum 

eoramdem  plebibus,  dixit :  Scriptum  sit  istos  omnes 

(Donatianorum  episcopos)  in  villis,  vel  in  fundis  esse 

episeoposordtnatos,  non  in  aliquibus  eivitatibus.  Quid 

Tero  ad  hsc  sequenti  numero  Fetilianus?  Sie  etiam 

tu,  reposuit  illico  schismaticorum  princeps,   multos 

habes  per  omnes  agros  dispersos,  Immo  crebros  ubi 

kabes,  sane  et  sine  populiu  hahes.    Quis  hic  veras   et 

proprii  nominis  dioeceses  ullo  modo  putaverit,  sive 

m  catholicomm,  sive  in  Donatistarum  parte,  ut  illfie 

faBdorum  vel  Tillarumnumerocenserentur.  etutea- 

ram  episcopi  ex  dioeceseon  tenuitate  Tcluti  sine  po- 

pulis  essent  ? 

Sed  ^oaenam  horom  episcoporum  conditio,qo8Bnam 
aactonta8?Iterum  confidenter  dicam,  addititios  no- 
Toaqnehujasmodiepiscopos  in  mliffe/ /unc/tfconsti*  _^      . 

tntoa,  etperomiwf  a<^rosdifperfo#,  quoad  maximam  q  post  mortemlinias,  auctoritate  sua  ordinaria  illic 


fuit  ab  uno  ex  catholicis  episcopis  :  Episeopum  illic 
habuimus.  Occidistis  illum  ,  et  invasistis.  Victor  levo 
aliu8,episcopus^ziirefMtf  catholicu8,iIIico  Donatisto 
reposuit :  Dicit  se  non  habere  adversarium.  Ego  Ec- 
elesiam  illic  habeo,  quod  te  non  fugit.  Sed  si  Victor 
Azurensis  habebat  Ecclesiam  in  asserta  Rotariensi 
dioecesi  alterius  Victoris  e{)iscopi  Donatistffi  ;  ergo 
episcopus  ille  catholicus  qui  illic  presidebat  et  occi- 
sus  fuit  a  Donatistis,  presidebatinEccIesiaseu  plebe 
qusB  ad  Victorem  Azurensem  spectabat  et  ideo  epi- 
Bcopus  ille  a  Donatistis  occisus,  qui  fortasse  Roiarien- 
sis  dicebatur,  nequaquam  episcopus  propriflB  dioece- 
sis,  sed  tantummodo  auxiliaris  episcopus  fuerat  ca- 
tholici  episcopi  Azurensis  Victoris. 

Tertiom  adnuc  affero  locum  exDumeris203et  204 
ejusdem  actionis  primse,  ubi  recitatum  fuit  nomen 
cujusdam  Donatiepiscopi,  exparte  schismaticarum. 
qui  se  episcopum  su bscripseratalf ^ian/f  Zabunio^ 
B  rum,  ubi  nulius  omnino  exstabai  Donatista ;  et  ubi 
episcopus  ipse^  ita  ab  eodem  loco  dictus,  num(][uam 
prsBsens  afifuerai,  Responsumitaqueprimum  illi  fuit 
a  Victore  episcopocatholico  inhuncniodum  :  Probei 
se  aceessisse  ad  unam  domum  auam  dict^Deinde  No- 
vatuSy  episcopus  et  ipse  cathoiicus  Ecclesise  Sitifen* 
fif,  continenter  addidit :  Scriptum  sit  Medianas  Za- 
buniorum  habere  presbyterum.Ipse  hodie  tenetplebem 
et  basiticam.  Unitatem  habet.  NuHus  illic  est  Donaii' 
siarum.  Supra  corpus  episcopi  catholici  presbyterum 
ordinavi.et  Deo  velenteordinabitur  illic  episcopus.Epi^ 
seoptts  autem  Donastistarum  ineodemloeo  non  ff^Quid 
inae  igitur inferendum?  Quid  est  illud,  quod  ait  epi- 
scopus  Sitifensis :  Supracorpusepiscopi  eatholici  ^res' 
byterum  ordinavi,  gui  hodie  tenet  plebem  et  basilicam 
inMedianis  Zabuniorwn,  nisiaperie  innuere  Medianas 
Zabuniorum  ad  episcopum  periinuisse  Ecclesiae  Siti- 
fensis  NoTatum.  qui  propterea  supra  eorpus  episcopi 
TitafonctilO.7  ^^^  ibidem  prsBSidebat,  id  estillico 


saliem  eornm  partem,  fuisse  simplicesauxiliaresepi 
scopos  qaibusoam  in  locisab  episcopisprimariis  con* 
ititatof,  Teluiipresbjterorum  loco,  qm  prias  ibidem 
fais8ent,qaique  iunc  Decessiiaiibus  popnlorum,  schi- 
smatis  caasa,  non  essent  satis  ,  ut  eificacias  Tidelicei 
ilii  atque  enixius,  pro  saperioribus  ordinis  dignitaie, 
rem  catholicam  procurarent,  Alia  pnesio  suni  ex  eo- 
dem  106  liLCiione  1  Qesiorum  collationis,  qusB  hoc 
mihi  non  obscure  suadere  Tidentur.Cumenim,  num. 
182,  hogatianus  episeopus  Idassensis  DonaiiansB  par« 
tis  dixissoi  :  Non  habeo  adversarium  ;  scilicet,  non 
habeo  in  dioecesi  mea  episcopum  alium  ex  parie  ca- 
tholicorum  :  Aurelius  episcopus  caiholicus  EccIesiaB 
Macomadiensis  illico  eidem  reposuii  :  Habeo  presby- 
ierum  in  Ecelesia  Ftarentinum.  Episeopi  fuerunt  tres 
eatholici,  jam  deeesserunt  :  non  poiuimus  adhuc  ordi' 
nare.  Ecclesia  igitur  Idassensis,  Rogatiani  episcopi 
DonaiisifB,  pars  erat  dioecesis  Macomadiensis  Aurelii 


►7. 
illi 


presb^rum  ordinaTit,qui  tunctenebatillamplebem 
et  basilicam  ?  Si  Tero  presbjterum  NoTatus  hic  ordi- 
naTit  pro  defuncto  episcopo,  utpote  in  loco  sibi  sub- 
jecio ;  <iaid  aliudesse  poterat  episcopus  ille,  nisi  quod 
erat  etiam  presbjter  post  ipsum  et  ipsius  loco  ordl- 
naius,  id  esi  episcopusordin»,  minime  Tero  jurisdic- 
ciionis  propriiB,  ideoque  simplex  episcopus  auxiliaris 
NoTatiditirensis,  qaiet  ipse  nihilominus,  sicutcfeteri, 
tiialumhabueriiilliusloci  quem  rexisset?  Satis  huc- 
asque,  ni  fallor,  ad  evincendum  auxiliariorum  episco- 
porum  disciplinam  in  Ecclesia  Africana  quarto  et 
quinto,  ssculo  viguisse ;  eorum  nimirum  qui  ab  epi- 
scopis  in  dioeceseon  suarum  locis  collocabantur,  et 
locorum  eommdem  nomine  nuncupabantur  non  mi- 
nus  ac  primarum  suarum  sedium  aniistites. 

Non  negaverim  tamen  irrepsisse  etiam  abusus  in 
ipsacaiholicorum  Africana  Ecclesia  quoad  huj  usmodi 
episcoporum  insiiiutiones,  iia  ut  reapse  ei  in  mini- 


episcopi  catnolici ;  et  quod  aii:  Babeo  presbyterum  tn  q  misacexiguis  locis,  ab8<iue  pecuiiari  quodam  dele 


ieclesia  Florentinum,  ssiiis  ostendii,~ei  Ecclesiam 
illam  ad  se  periinere.  ei  presbyierum  hunc  sibi  sub- 
esse,  et  a  seilluc  missum  fuisse,  iliumque  auctori- 
tateipsiusibidemin  Idassensi  plebe  prajsidere.  Quod 
Tero  sequitur :  Episcopi  fuerunt  tres  catholid  ;  illic 
scilicet  anie  hunc  presbyierum  Florentinum ;  hoc 
ostendii  episcopos  iHos  a  se  vel  a  prsedecessoribus 
saisfuisse  ibidem  positos,non  uti  dioecesanos  episco- 
pos,  sed  uti  auxiliares  Ecclesiae  su6b  Macomadiensis, 
et  loco  presbjierorum  qui  ibidem  in  Idassensi  plebe 
foisseni  ante  illos  tres,  sicuti  posi,  illos  tres  alius 
presbvier.  Floreniinus  praBdictus,inibi  missus  fuerat, 
qoiillius  locumieneret,  acplebemillam  pro  ipsore- 
geret,  donec  episcopus  alius  ordinaretur,  qui  idcirco, 
non  minus  ac  ille  presbyter,  locum  teneretipsius  Au- 


ciu,  episcopi  passim,  utividimus,  contra  disciplinam 
canonum  ordmarentur  ;  atque  eiiam  nonsemper  pro 
populorom  auinecessiiate  aut  uiilitaie,  sed  nonnum- 
quam  pro  plebium  posceniium    ac  pro  quorumdam 

Eresbvierorumseu  ambitione  seu  importunitate :  qui- 
U8  abusibus  remedium  ponere  eadem  Africana  cc- 
clesia  in  nluribus  conciliis,  ium  anie  tum  post  colla- 
tionem  illam  Garthaginensem  habitis,  sataffebai,  ut 
constat  prieseriim  ex  canone  5  concilii  Cartbaginen- 
sis  anni  390,  apud  Labbeum,  curis  Goleii,  tomo  II, 
col.  1245,  necnon  ex  numeris  53,  56  et  98  Codlcis 
Canonum  Ecclesiie  Africanae,  qui  exstat  6r8ece  et 
Latine  apud  eumdem  Labbeum,  ibidem,  col.  1251. 
Neaue  diffitendum  quoque  decursu  temporis  aliquas 
ex  his  dioBceseon  antiquarum  portionibus,  qu8B  pecu- 


reliiepiscopi,  etillius  anctoritatem,  veluti  non  pro- ^  liaribus  auxiliariis  episcopis  concredit»  fueruni,  in 

prios  sed  auxiliarius  episcopus,  ibidem  exerceret.  dioBceses  quasdam  proprii  nominis  evasisse  ;  in  quas 

Sed  adeaialierlocus  sub  numeris  187  et  188.  Vi-  postea,aut  parvam,autnuIlamdemumaucioriiatem 

clor  episeopos  liolarienf if,  pariis  Donati,  similiier  prioresepiscopi  contervarint;  iiautqoieasregendas 

Patrou  LIU  31 


m 


P.  BRAIDiE  DISSERTATK)  W  S.  NlGETAM.  —  CAP.  VI. 


m 


susciperentynonampliusauxiliaresepiscopiesseDtalio-  A  pontificis  auctoritate  indigtrent,  nt  locaipM  deot- 


rum  episcoporum,8ed  episcopi  jurisdictionis  propriae- 
adinstar,  iflorum,  a  quibus  primitus  originem  duxis- 
sent.  Hoc  non  una  de  causa,  el  legitima  quidem^eveni- 
re  potuit ;  a  qua  tamen  expendenda  hic  supersedeo,  ne 
nimium  eyagari  videar  in  argumento,  de  ^uo  non- 
nulla  fortasse  inferius  atque  ad  rem  opportuniore  loco. 
Interimnon  omittenda  sancU  Leonis  Magni  aucto- 
ritas  in  epittola  quam  direxit  ad  episcopos  Africanoi 
provindx Manritanix  CaBsariensis  seu  ut  alibi  ad  uni* 
versos  episcopos  per  Africam  constitutoSf  qu»  est  i% 
ineditione  Yeneta  Balleriniorum,  et  ad  annum  per- 
tinet  446.  Excreferat  fortasse  supra  modum  abusus 
in  Africa,  post  Cajtbaginensem  collationem  anni 
Mi,  multiplicandorum  episcoporum  in  parvis  obscu- 
riique  locis»  non  sine  maxima  episcopalis  dignitatis 
jactura.  Ipsi  episcopi  veterum  aliquarum  dioeceseon 
querimonias  super  nac  re  ad  apostolicam  sedem  tu- 
lerunt ;  et  ipsi,  ut  videtur,   ex  iis  erant  quibus  am- 


dentibus  illis,  inantiquum  juspropriumvindicarent 
His  itaque  itadictisde  auxiliaribusepiscopUutriiu- 
que  generis,  qui  priscis  Ecclesis  Sttculis  obtiiiiM- 
runt,  de  iis  sciticet  ([\xi  nulli  loco  peculiari  addicti* 
yel  episcopi  simpliciter  appellabantur  absque  uUa 
loci  additione,  vel  etiam  episcopi  loci  UUus  ubi  ad 
nutum  episcopi  principalis  auxiliares  erant,  uU  cpi- 
scopi  RomsB  aut  urbis  Romaa,  sicut  fidimus  ;  ac  d< 
iis  quoque,  qui  ab  episcopis  dioecesanis  peculiaribiM 
quibusdam  locis  addicebantur,  et  eoromdem  loco- 
rum  nomine  passim  appeliabantur :  his,  aiebam,  ita 
dictis  prima  propositionis  pars  hoo  capite  eDuntiata 
satis  ex  ecclesiastica  disciplina  priorum  Ecclesie  «r- 
culorum  fulcita  videtur ;  quod  nem(ie  Niceaa  rai  Mi- 
cetas  epihcopus  Aquileiensis  probabiliterdictuB  fa^t 
Romatianas  civitatis  episcopus,  quia  antequam  cpi- 
Bcopalem  Aguileiensem  sedem  conscenderet,  epitco- 
pus  auxiliaris  fuerit  AquileiensisEccIesiisad  portmn 


plius  liberum  noa  fuisset  proprio  nutu  ac  voluntate  R  Romatium  seu  RomaUnum  situs.  Adhuc  tameii  pn»- 


ab  ordinandis  episcopis  abstinere,  qui  jam  in  parvis 
illis  locis  preddecessores  habentes,  et  sede  propria 
constituta,  neutiquamauxiiiariam,  sed  dicecesanam 
auctoritatem  exercebant.  Quid  igitur  sanctus  ponti- 
fex  in  citata  epittola?  « Illud  sane,  aiebatcapite  10, 
quod  ad  sacerdotalem  pertinet  dignitatem,  inter 
omnia  Tolumus  canonum  statuta  servari,  ut  non  in 
quibuslibet  lodt,  neque  in  quibuscumque  castellis, 
et  ubi  ante  non  fuerunt,  episcopi  consecrentur :  cum 
ubi  minores  suot  plebes,  mmoresque  conventus, 
108  presbjterorum  cura  sufficiat ;  episcopalia  au- 
tem  gubemacula  nonnisi  majoribus  populis,  et  fre- 
quentioribus  civitatibus  oporteat  praesidere  ;  ne, 
quod  sanctorum  Patmm  diviiiitus  inspirata  decrete 
Tetuerunt,  vicalis  et  posaessiooibus,  yel  obscuris  et 
solitariis  municipiis^tribuatur  sacerdotale  fastigium; 
et  honor  cui  debent  cxcellentiora  commiUi,  ipsa  soi 
numerositate  vilescat,  Quod  nunc  in  sua  diaecesi  Re- 


babilior  conjectura  nostra  evadit,  si  quam  discipli- 
nam  auxiliarium  episcoporum  in  Ecciesia  IQS  pn* 
scissnculis  generalem  hactenus  hinc  inde  col^gimoa 
eamdem  in  Aquiieiensi  quoque  Ecclesia  obtinoisoe  ez 
ipsis  ({uae  supersunt,  Aquileiensis  EcdesiflB  moBii- 
mentis  ostendamus ;  quod  nuoc  praecipue  facieodiim. 
Ad  bibliothecam  Photii  iterum  accedamus  opoitet, 
qui  insupenus  citatitis  codicibus  482  et  S80  Eulogii 
patriarchss  Alexandrini  opus  recenset  in  sex  Ubrot 
divisum  adTersuBNoTatianerumtectam,  quiesaoad- 
huc  tempore,  sexto  nimirum  cadente  tasculo,  Dei 
Ecclesiam  non  udo  in  loco  diTexabat.  Dom  Photiiii 
Eulogiani  operit  deperditi  excerpta  nobit  terraTity 
notitiam  quoqoe  in  eitdem  exoerptis  reliqiiit  Goa- 
mentariorum  quorumdam  Novatianse  teotie  simili- 
ter  deperditorum,  quos  Eulogiut  ipse,  hbro  tc  data 
o^ra  confutaverat.Jamdiximut,  m  his  GommMta- 
nis  Macedonium  queradam,  urbit  Rome  eptaeopam 


ttitutus  episcopus  factum  esse  causatus  est,  et  ra-  C  nuncupatum,aNovatiania  traductum  fuiaae  Telaii  fi 


tionabiliter  postulant,  ut  siepiscopieorum  locorum, 
in  quibus  nondebuerantordittari,humanaconditione 
decesserint,  loca  ipsa  ad  jut  ejusdem  antistitis  cai 
olim  propria  vel  coatispa  fuerunt,  revertantur.  Ei 
inutiie  est  ut  sacerdotafit  dignitas  inconsiderata  or* 
dinantis  facilitate  tuperfliML  multiplicatione  minua- 
tur.  y»  Hffic  tanctttt  ponUfexad  episcopot  Africanos. 
Quis  porro  non  videat  saQcUim  pontificem,  tumptie 
in  prima  textus  parte  ex  veteribus  oonciliit,  et  ma- 
xime  ex  Sardicenti  canooe  6  superius  ailalo,  tum 
tensibus,  tum  eUam  Terbis,  conibere  Toiuiste  ni- 
raiam  illam  in  AfrtcanisEoclesiit  faciHtademordinan* 
dorum  episcoporum  in  locis  tanto  hooore  Imudqua- 
quam  dignis  ?  Qui  quidem  episeopi  cam  a  sancto 
poDtiOce  veluti  comparentur  presbjteris  in  locit 
eisdem  minoribus,  in  qaibiw  tiii  presbyterorum  enrum 
sufficere ;  recte  datur  inteili^  non  aliam  qnam  presbj» 
terorum  auctoritatem  habuisee  episcopos  ipsos,  qui 


dei  detertorem  in  certamioe  habito  ooram  Ecclosi« 
persecutoribus  :  dum  e  contrario  NovaUamn  oon 
suis,Christiana  fide  forUter  atserta,  Tietor,  ewmmm 
perliibetur.  Quinam  Tero  ii,  qui  Novatiano  adbmro- 
bant,  et  cumeo  fortiterin  oertamine  se  habunae  jme- 
tabantur?  Commentarii  itli  nobit  exhibentNoTaliam 
socios  epiacopot  tres,  Ifarcailum  nem^  et  Aleiott- 
dmm,  quot  Tocant  epitoopos  Aquikis  cirt<nt«mwc  'A* 
xvXi}<«(,  et  Agamemnonem  epitcopnm  Tiberidis,  wrt 
Tiburit(me(foTivoli).  Addebant  iidemCommentarS, 
PhoUo  referente,  tret  iilot  epitoopos  impotaisseNo- 
vaiiano  manus,  ui  ponUficato  Rom»  perfungeretw 
adTersns  Comelium  papam :  eosqueunacum  ipto  h»- 
bitasse  sedicalam  ab  ipsis  exstroctam  ;  quod  ia  qoi 
idolis  immolasteniuti,  simulque  tacris  operari,  reco- 
sarent,  Hab^iemut  igitur  hic  duos  una  simul  et  eodem 
tempore  episcopos.  Marcellum  ei  Alexandrum,  ^ 
Aquilei»  episcopi  dicuntur,  non  secns  ac  M aeedoniin 


ita  abusive  eligerentur  pro  minoribus  locit,  absque  D  urbis  RomeB.Quidquidsit  de  facti  seu  factorum  Teri* 


ullo  scilicet  detrimeato  euctoritatis  episcoporum  in 
quorum  diGecesibus  fuissetti  constituU  ;  quod  epieoo- 
poruni  mere  auxiiiarionim  propriumest,  poteetatem 
ordinis  habentiom»  minime  vero  jurisdictionis,  aisi 
auam  libuisset  illis  di<]^8ano  eptscopo  imperUri. 
Quod  vero  de  episcono  ReeUtaio  sei^Qdo  loco  loqoi- 
iur,  quinunc  apudiuumconqoestusfuemthujaBmodi 
episcopos  etiam  io  sua  dioecesi  iocam  habuisse,  et 
rationabHiter  postuiabatf  iamproBe,  ut  Tidetar,quam 
pro  aliis,  ut  iliis  decedentibus  qui  in  locis  erani  im 
^uibus  non  debuerant  juxia  canooes  ordinari,  loca 
ipsa  ad  priorum  episcoponim  jus  revertereniur,  qirf- 
bus  olim  proprta  fu«jrantvel«met^«;  jam  videtarde 
iis  locis  dic<ire,  qai  decursu  temporis,  et  quadam  in 
eisdem  iocisepiscoporum  serie  suflrraganie  nec  reni- 
ienUbus  fortasse  iis  quorura  intererat,  in  peculiaret 
demum  novosepisco[>aiusevaBerantcum  imminuUo* 
neveteris  dioecesis;  in  quos  propterea  primseTi  epl- 
•copi  jut  TeimU  «oatiMeBt,  ideofoe  tupenoriRonmnl. 


tmie,  mU  antea  in  Macedonio  noiabamot ;  permoii» 
quidem,earumquenominaac  loca,  necnon  et  manim, 
etiam  figmenUs,  a  conficUone  ut  plnrimom  TmcmBty 
ut  figmenta  ipsa  facilius  credibilia  reddaniur. 

Giarissimus  tamen  de  Rubeis  in  Monumeniit  Bcde- 
she  Aquileiensis,  capite  4  num,  7,  iotus  eti.  nt  m  m^ 
de  episcoporum  Aquileiensium,  quam  ip9e  digeeat, 
duos  hes  episcopos  Marcellum  et  Alexmndram  peni* 
tu«  etcludat.  Neque  ipse  coniendam  iBaeriera  Aqm- 
leiensium  episcoporum  hos  duos  habendoa  ;  qmmin- 
quam  admodam  mcerta  ac  ^erturbatasit,  et  nom  aiae 
niaUbus  ac  lacunis,  Aquileiensium  episooporom  «•• 
ries  illis  temporibus  ad  Theodorum  nsque.quem  Are- 
lateosi  sjnodo  contraDonatistas  anno  9i48ubscri»> 
tumvidemus,  uti  ipsescriptorerudiUssimusanimmd- 
vertit.  Nihilominus,  non  sint^idem  Aquileiensiam 
episcoporum  sene  episcopi  ilh  Maroeilus  ei  Aiexmm- 
der :  non  sine  causa  certe  Aqniieienset  epitcopi  dieti 
f^ere^  atqueTriaU  uno  eodeaiqQe  tempm  im\    ' 


m 


K  BRAIDit;  DU5SWTATH)  W  8.  NKJETAM.  -  GAP.  V. 


«74 


ficelesla  episcopatum  gerentet;  et  cauaa  nolla  pro-  A  ChristianoB  ipsosprocuraDdaSyloooepiscopi  totiusre- 
babilior,  nullamagiscooformiseorumtemporumdis-  ^ionis»  qui  ubique  prsesto  esse  non  poterat.  Angulo$ 
^:^i: —   ;»-.  j:^i^-  -..:- :^ 1:».: —  a — :       i^iturhujusmodietipsaAquileiensisprovincia habue 


cipiins,  quam  ita  dietos,  quia  in  amplissima  Aqui- 
leiensi  dicecesi  una  simul  fuerint  auxiliares  episcopi 
illius  qui  tunc  Aquileiensium  summus  esset  antistesi 
quisquis  demum  ille  fueril.  Hoc  Tero  inde  ipse  con- 
urmo,  unde  eos  De  Rubeis  ab  Aquileiensi  Ecclesiaex- 
dudere  conabatur.  Ait  ipse,  quod  Theodoretus  libro 
m  HaBreticarum  Fabularum,  capilc  5  asserat,  tresil- 
los  NoTatiaui  ordinatores  fuisse  irtXixviMVf  scilicet 
eppidulorum,  antistites, «  Atqui  non  oppidulum,  sub- 
dit  Tur  ciarissimuSynoQciTitatulam»6edamplissimam 
ciTitatem  exhibent,  ac  laudibus  omant  Aquileiam 
uno  coBseastt  scriptores  110  ^J^*  sBtatis.  »  Optime 
qoidem,  ut  Marcelius  et  Alexander  ab  episcopomm 
Aquileiensium  catalogo  arceantur  :  sed  optime  quo- 
que,  aeTaldeapposi(e,utiidem  intelligantur  In  Aqui* 
leiensi  ficdesia  episcopi  auxiliares  a  primario  anlis- 
tite  hac  iliac  per  Dioecesem  latissime  patentem  mis* 
si,  et  in  offpidulU  fortasse  etiam  siti ;  qui  tamen  non 
titulo  oppidulorum  horumce  iffnotorum  nuncupa- 
'  rentur,  $ed  amplissim»  ac  celeberrim»  dntatis, 
ciijus  episcopo  inserTiebant.  Christiana  res  profecto 
tuDC  temporis  exigebat  maxime  ut  episcoporum  mi- 
nisterium  fidelibus  frequenter  in  persecuiione  posi* 
tis  Don  decsset :  et  adhuc  distabat  ficdesia  ab  iiia 
pacis  securilate,  in  qua  oostea  constituta  prospicere 
potuit  decorl  episcopalisTastigii  deceraens  in  sjno- 
do  Sardicensi  aiiisque,  ut  non  ita  passim  in  pagis 
Tel  parvi$  urbibus,  muitoque  minus  m  viculii  posHs- 
Homibutj  Tcl  obscuris  et-  soiitariis  munieipiis  episco- 
pi  collocarentur,  uti  antea  Tidimus. 

Pergit  De  Rubeis,  etCorneliumpapaminducitnar- 
ratttem  in  epistola  ad  Fabium  Antiochenum,  apud 
fiusebium,  Hist.  ficcles.  libro  vi,  capite  43^  duos  a 
NoTEtiano  deploratse  salutis  homines  missos  ti(  |3p«pc^ 
Tc  p^po^  xcu  iAdxivTw  m  c  'ira).£a(,  qu8B  Terba  ipse  in- 
terpreiatur  in  angustum,  st  minimam  Italise  partem ; 
ex  qoa  Romam  tres  perducereotur  episcopi,  qui  ma- 
nosipsiimponerent.if  An  Tero,  subdit  A^uileiensium 
tf  onomentorum  scriptor,  an  Tero  Aquilei»  et  Tiburis 
loca,  qoas  tam  longe  lateque  distant,  iotra  partem 
Italie  angustam  et  minimam  contineri,  quispiam 
dixeritqui  sanamentepoUeat?  nNoo  equidem  dixe- 
rim  Aquilei»  et  Tiburis  ioca  intra  partem  Itatim  an* 
fu$tam  0t  minimamcontinsrit  seu  etiam,  ut  Vailesius 
ibi>  et  Coustantius  in  fipistoUs  Romanomm  pontifi- 
cona  interpretantur,  exiguam  ac  viUssimam  :  dicam 
tamen  Teteram  Eusebii  Hi&toriffi  interpretem  Rufl* 
num,  ab  ipto  Vallesio  in  notis  etiam  ad  eaput  boc 
laudatom ;  Rufinum,  inanam,  ex  editione  Cacciarii, 
lihroTi,  eapite  33,  CoraeiianQe  epistoicB  Tcrba  itared* 
didisse,  nt  non  angustam  et  minimam,  neque  sxi' 
guam  ac  vilissimam,  sed  potius  rsmotam  llalix  pat' 
tem  diceret,  ex  qua  acciti  fuerunt  tres  iili  episcopi 
NoTatiani  ordinatores.Dicam  quoqne  Terba  illa  Grse- 
ea,  quesnuncin  textu  apparent  CoraeliansB  epistolse, 


rit,  etRomaefinitimusTiburtinus  ager,  uodeepiscopi 
illi  tres  a  NoTatiano  fraudulenter  acciti  fuere.  Qum 
etiani  1 1 1  et  litteralem  ipsam  Graed  textus,  qui  in 
omnibus  editionibus  circUmfertury  interpretationem 
adofiittamus ;  et  angustam  et  minimm  Italiffi  partem 
cum  De  Rubeis,  immo  ssciguam  ac  vilissimam  cum 
Vallesio  atque  Coustantio  proferamus,  unde  tres  illi 
episcopi  Romam  deducti  foeront  i  non  inde  sequitur 
quod  AquileisB  ac  Tiburis  dignitas  hujusmodi  sit  to- 
cabulis,  contra  rei  Teritatem,  indignissime  minuen- 
da  :  sed  quod  et  urbes  illse,  quamTis  celeberrimeB, 
habuerint  in  earum  circumjacenti  ditibne  angustas 
ae  mmimas  partes,  immo  ejdguas  ae  vilis$imas,  ubi 
episcopi  eo  tempore  fuerinty  quos  simplicesaorerum 
ignaros,  uti  eos  appellat  Corneiius  papa,  facile  po- 
tuerit  per  nuntios  suos,  perditos  ac  Taferrimos  no- 

B  mines,  dedpere  NoTatianui.  Quis,  exempli  gratia, 
non  angustamsLC  minimam  Italie  partem,  immo  eati- 
guam  ae  viUssimam,  respecto  Aquiieie  ejusque  flo* 
rentissimi  agri,  dixerit  tunc  temporis  fuisse  aut  lit- 
toralia  fiestuariorum,  aut  in  ipsis  cestuariii  insulaa 
multas,  nulla  tuno  certe  eelebritate  donatas ;  quam 
tantummodo  postea  obtinuerant,  cum  e  Romani 
imperii  ruinis  res  Veneta  ex  aquis  quodammodo  il- 
lorum  «estuariorom  emersit  ?  Qois  non  eo  nomine 
intelligat  saltuosas  etiam  hinc  iode,  ac  pene  inac* 
cessas  regionis  partes,  quas  etiam  nunc  Utinensis 
noslra  dioecesis  ex  Aquileiensi  conflata,  Germaniam 
Tersus  et  Noricom,  complectitur  ?  Nulla  igitur  diffi- 
cultas  est,  ratio  nulia  quffobsit,  quominus  Marcellus 
et  Alexandf r,  Aqniieiensis  episcopi  appellati,  reapse 
Aquileienses  episcopi  fuerint  eodem  ienipore,  nimi- 
rum  auxiliares  episcopi  in  Aquileiensis  ^cclesiae  lo- 
cis  dissitis  atque  remotis  constituti  pro  Aquileiensi 
episcopo,  qui  tonc  aaiTersam  regeret  late  patentem 

Q  Aquileiensem  regionem. 

Aiebam  Tcro  superiui,  qutdqmd  sit  de  facti,  seu 
fasiorum  veritate,  qqee  in  Commentariis  illis  enun* 
tiantur.  ConTenit  enim  inter  eruditos,  non  duos  illos 
Aquileienses  episcopos  in  Commentariis  NoTatianae 
sectse  apod  Photium  memoratos,  et  fortasse  neque 
TibuHinum,  sed  alios  tres,  imposuisse  NoTatiano 
manus ;  quoram  duosiidem  eruditi  nominant,  Trophi- 
mum,  atque  ETaristum.  Fortasse  neque  hi  duo  Aqui- 
leienses  episcopi  Marcellus  et  Alexander  ex  parte 
NoTatianiumquamfuerint,neque  conTentusuna  cum 
illo  RomiB  celebraverint,  uti  Commentarii  asserunt. 
A<{uileienses  hosduos  cum  Tiburtino  Commentarii 
illi  procuidubio  adbibuemnt,  ut  ex  amplissima  et 
fere  apostolica  Aouileiensi  ficclesia,  alque  ex  alia 
Romaeproxima,  NoTatianeesectae  honorem  etaucto- 
ritatem  quodammodo  conciliarent,  eo  prorsus  modo 
^uo  falso  etiamostentabantNoTatianumveluticatho- 
Iicum  Romee  episcopumab  Alexandrina  Ecclesia  ha- 


qase^iae  De  Rubeisad  litteram  Tcrtit  trt  angustam  et  q  bitum  fuisse,  uti  ex  eodem  Photiointeliigimus.  Prae 


mimmam  Itatim  partem,  accuratius  fortaase,  et  ma 
fu  ad  auctorismentem,  Tersafuisse  apud  Cacciarium 
ipsam  in  notis  ad  hunciocum,  utdareturintelli^i  tx 
mimimisltaiimangulisitet  illosepiscopos  a  NoTatiano 
Tocatos  fuisse.  Quis  Tero  inficietur  Aquileiam  ac  cir- 
eumjacentem  ditiooem  sitam  esse  in  remota  ItaUm 
parte,  tum  ratione  habitaad  Romanamurbem  Teluti 
in  medio  Italiae  positam,  tum  ex  seipsa,  quie  adsep- 
tentrionem,  orientem  Tcrsus,  extrema  Italise  est? 
Qttoad  angulos  autem,  quo  nomine  loca  Tcniunt  ant 
minora  autetiam  minimain  extremisplemmquepro- 
Tinciamm  sita,  qum  qnidem  in  qoacumque  regione« 
etaam  amplissima  acceleberrima,  nomquam  desunt ; 
assgmios  certe  etiam  Aquileiensium  regio  habuisse  di- 
canda  est ;  loea  nempe,  et  ab  Aquileiensi  urbe  dissita, 
et  eonditione  «ituque  humilia,  et  nuUo  nomine  dara, 
iil»i  fortaeseet  tempore  persecutionum  Christiani  fa- 
cilins  ac  tutius  dditescerent,  etepiscopiminores»  ut 
ita  4icani|  consisttreAii  ad  religioaiiMeiquereii^ud 


stat  interim  hanc  labem  ab  A^uileiensi  ficciesia  de- 
pulisse,  ratione  etiam  ab  ea  diversa  qua  de  Rubeis 
usus  fuit;  saivis  scilicet  Aquileiensis  ejusdem  ficcle- 
sicB  episcopis  Marcello  et  Alexandro,  qui  una  simul 
ea  eetate  Auxiliares  in  eadem  Ecclcsia  episcopi  fue- 
rint,  quommque  munus  inibi  eodem  temporegestum 
roinime  pugnat,  uti  Tidimus,  cum  historicis  monu- 
mentis  illomm  temporum,  quinimmocum  arte  falsa- 
riorum  optime  facit :  et  nunc  ad  aiia  procedendum. 
Inter  preedacriora  Ecclesiee  Aquiieiensis  roonu- 
menta,  exstat  concilium  Aquileise  habitum  anno38i, 
adTcrsus  Palladium  etSecundianum  inDacia  Cisda- 
nubiana  episcopos,  Arian»  impietatis  sectatores ; 
quod  videre  est  in  Conciliis  Labbei^  curis  Coleti,  to- 
mo  II,  col.  1463,  et  inter  Opera  sancti  Ambrcsii  a 
Maurinis  monachis  adornata.  Hujus  concilii  celebri- 
tas,  non  in  numero  quidem  episcoporam,  sed  in  eo 
maxime  sita  est,  quod  insi^iores  illius  fietatis  do- 
etrina  ac  sanditate  1 12  ^ui  Ooddentalis  EcelesiflB 


976 


P.  BRAIDiE  DISSERTATIO  IN  S.  mCETAM.  —  CAP.  V, 


976 


convenerint,  quorum  plerique  in  sanctorum  albuni  A  rantio,  Diogenei  Ifemmo,  Macedonio,  Camano,  Mor- 


relati,  publico  in  Ecclesia  cultu  potiuntur.  Episcopi 
illi  fuerunt  numero  32,  et  paucis  exceptis,  ex  supe- 
riori  Italia  pene  omnes ;  quorum  primus  Valerianus 
episcopus  Aquileiensis,  dein  Ambrosius  Mediolanen- 
81S»  ^ui  totius  concilii  moderator,  et  episcoporum 
omnium  yeluti  anima  ac  lingua  fuit.  Quod  yero  in 
hoc  consilio  apposite  ad  rem  nostram  animadyerten- 
dum  venit,  illud  est,  complures  adfuisse  episcopos, 
qui  proculdubio  aliorum  episcoporum,  aut  praesen- 
tium  aut  absentium,  auxiliares  episcopi  erant;  quo- 
niam  ubi  alii  cum  proprissedisnomine  appellantor 
hi  episcopi  tantum  dicuntur,  absque  ulla  loci  indica- 
tione  cui  addicti  fuissent.  Horum  episcoporum  om- 
nium,  qui  concilio  interfuerunt,  s^llabum  habemus, 
seu  subscriptiones,  in  eodem  concilio,  sub  numero 
76,  inter  Opera  divi  Ambrosii,  et  in  fronte  ipsius 
concilii  in  Labbeana  CoUectione  citata ;  quem  sylla- 
bum,  seu  subscriptiones,  prte  oculis  habere  prsestat, 


cello,  et  Euslathio  episcopis  :  Ambrosius  episcopui 
dixit,  etc.  »  Ita  concilii  Gesta  exordium  habent.  Non 
idem  porro  hic  ordo  nominum,  ut  in  syllabo,  prout 
conferenti  apparet ;  nequo  hic  presbjteris  duobus  in 
SYllabo  nominalis,  Evagrio  ct  Chromatio,  locus  est. 
Cumepiscopis  vcroproprisesedisin  sjllabo  enuntiatis 
includuntur  etiam  undecim  alii,  quorum  propria 
tantumnomina  ex  sjllabo  deprehenaimus:et  hi  om 
nes,  velutiepiscopi  proprie  dicti,  una  cum  illis  indis- 
criminatim  et  indistinctc,non8eme],8edbi8,incapite 
nempe  et  in  Hnc  hujus  exordii  episcopi  appellantor. 
Praeterea  non  ultimo  hic  loco  omnes  qui  sine  sede 
eraut,  ut  in  sjllabo,  apponuntur,  sed  permixtira  cum 
aliis  qui  propriam  sedfem  habebant,  uti  cuilibet  pt- 
tere  potest  ex  intuitu  nominum  alio  charactere  datt 
opera  si^natorum.  Hi  omnes  igitur,  scilicet  tum  doo 
legati  Afrorum,  tum  alii  novem,  erant  cpiscopi,  li- 
cet  nullius  essent  propriie  sedis.  Accedit  qaod  ali- 


ut  facta  demum  collatione  cum  aliisinfraponendis,  B  quiseorum,  cum  sententia  dicere  in  concilio  aggres- 


nulla  de  his  episcopis,  qui  vere  episcopi  fuerint,  licet 
absque  propria  sede,  dubitandi  ratio  relinquatur  : 
nonnulh  enim  aliucinati  sunt,  episcoposhospro  pre- 
sbyteris  accipientes,  ut  videbimus. 

Episcoporum  et  jn-esbyUrorumy  qui  eoncilio  inter' 
fuerunt  nomina  :  hic  est  Svllabi  titulus,  seu  Subscri- 

Etionum  enuntiatio.  Sjllabus  deinde  sequitur,  utro- 
ique,  pauds  immutatis,  hoc  modo  :  «  Valerianus 
episcopus  Aquileiensis,  Ambrosius  episcopus  Hedio- 
lanensis,  Eusebius  episcopus  Bononiensis,  Limenius 
episcopus  Vercellensis,  Anemius  (al,  Armenius)  epi- 
scopus  Sirmiensis  Uljrici,  Sabinus  episcopus  Placen- 
tinus,  Abundantius  episcopus  Tridentinus,  Philaster 
episcopus  Brixianus,  Constantinus  {aL  Constantius) 
episcopus  Arausicus,  legatus  Gallorum ;  Theodorus 
episcopus  Octodorensis,  Dominus  {al,  Domninus) 
episcopus  Gratianopolitanus,  Amantius  episcopus  Ni« 
ciensis,  Maximus  episcopus  Emonensis,  Bassianus 
episcopus  Laudensis,  Proculus  episcopus  Massilien-  C 
818,  legatus  Gallorum ;  Heliodorus  episcopus  Alti- 
niensi8(a/.  Altinensis),  Felix  episcopus  Jadertinus 

SaL  Jadrensis),  Eventius  episcopus  Ticiniensis  (ol. 
liliniensis),  Exsuperantius  episcopus  Dertonensis, 
Diogenes  episcopus  Genueosis,  Constantius  episco- 
pus  Scisciensis  (a/.  Sciscianensis  legatus  Gallorum), 
Justus  episcopus  Lugdunensis,  alius  legatus  Gallo- 
rum  ;  Felix  legatus  Afrorum,  Numidius  ie^atus  Afro- 
rum,  Evagrius  presbyter  etleffatos,  Artemius,  Alma- 
chius,  Januarius,  Jovinus,  Macedonius,  Cassianus, 
Marcellus,  Eustathius,  Maximus,  Chromatius  presbj- 
ter.  «  En  sjilabum  eorum  qui  Aquileiensi  conciho 
interfuerunt,  episcoporum  atque  presbjterorum.  At 
postremi  illi,  qui  absquc  episcopi  titulo  indicantur, 
quique  cum  duobus  legatis  Afrorum,  similiter  absque 
episcopi  titulo  nominatis,  undeni  sunt,  fueruntne 
episcopi,  an  presbjteri  ?  Ad  iiiulum presbyter,  qui  in 
sjllabo  datur  Chromatio,  tuncsanepresbjtero  Aqui 


sus  est,  a  Gestorum  exceptoribus  episcopi  nomine 
indicatus  fuit,  uti,  ex.  gr.,  Felix  legatus  Afrorum,de 
quoitain  Geslisnumero  16  :  Felix  episeopus  et  It- 
gatus  dixit ;  necnon  et  Januarius  unus  cx  novem, 
de  qoo  ibidem  numero  64  ;  Januariusepiseopus  dml, 
Presbjteri  vero  duo  Evagrius  et  Chromatius,  cum 
aliquid  in  concilio  effati  suQt,  semper  presbjteri  ti- 
tulo  ab  exceptoribus  ambo  signati  fuere,  aii  ex.  gr., 
numero  il  :  Evagrius  presbyter  et  legatus  dixit;  et 
numero  45  et  alibi  quoaue  :  Chromatius  pre^tir 
dixit'  Iterum  igitur  concludendam,undecimiUo8qai 
in  sjllabo  seu  subscriptioDibus  posteriori  loco  name- 
rantur,  duos  scilicet  legatos  Afrorum  Felicem  atque 
Numidium,  et  novem  reliquos.  Artemium,  Alma- 
chium,  Januarium,  Jovinum,  Macedonium,  Gassia- 
num,  Marcellum,  EuBtathium,  Maximum,  neqoa- 
quam  simplicesbresb^teros,  sedepiscopos  veri  nomi- 
nis  exstitisse,licet  nulliuspropri»  sedis  essent  epiaeopi. 
Hi  porro  qui  nullam  sedem  habebant,  qoinam 
episcopi  fuissent.  nisi  auxiliares  aliorum  episcopo- 
rum  proprise  sedis,  quibus  aut  difficilis  esset,  aut 
latepatens  excolendus  Dominicus  ager?  Missis  duo- 
bus  legatis  Afrorum,  de  quibus  nunc  nostra  non  in- 
terest;  non  immerito  conjectaverim  novem  alios  ad 
episcopos  pertinuisse  majorum  sedium.qui  huiccoii* 
ciiio  interruerunt ;  ad  Valerianum  prasdpue  Aqoi- 
leiensem,  et  ad  Ambroslum  Mediolanensem,  qui  pnmi 
tuncin  Italia  metropolitico  etiam  juregauderecoBpe- 
rant.  Quod  ad  Aquileiensem  Ecclesiam  s^tat,  lo- 
vini  certe  nomen  ad  clerum  hujus  Ecclesiae  specta- 
tissimum  pertinebat  in  archidiaconi  munere,  tam 
anno  370,  quo  Rufinus  in  Ecclesia  Aquileiensi  baptis- 
mum  suscepit,  uti  ex  ejusdem  lib.  i  InvectiTaram 
num.  3 ;  tum  etiam  anno  373,  quo  Hieronjmus  ad 
Chromatium  et  Eusebium  fratres,  necnon  ad  eorum* 
dem  amicum  Jovinum  lilteras  ab  Oriente  dedit,  ati 
ex  ejusdem  epistola  7  editionis  Vallarsii.  Anno  vero 


leiensi,ultimo  loco  posito,  in  citata  editione  Veneta  tv  399,  quo  Rufinus  Invectivarum  libris  componendis 


Conciliorum  annolatum  legimus,  ab  editore  ut  vide 
tur  :  forte  presbyteri ;  iiei utjuxta  illum intelligendum 
sit  una  cum  Chromatio  presbjteros  esse  omnes  qui 
ante  illum  simplici  nomineenuntiantur  ;quipropter- 
ea,  una  voce  post  omnes  posita,  presbjteri  dicli 
fuerint.  Res  tamen  non  ita  se  habet :  et  evidenter 
constat  episcopos  omnes  fuisse  solis  exceptis  Chro- 
matio  Aquileiensi  et  Evagrio  legato,  qui  presbjteri 
peculiariter  in  sjllabo  vocantur  :  constat  vero  ex 
concilii  ipsius  exordio,  quod  hujusmodi  est.  «  Sja- 
^o  113  ^^  Eucherio  viris  clarissimis  consulibus, 
m  nonas  Septembris  (al.  nobis  Septembribus)  Aqui- 
leieo  in  Ecclesia  considentibos,  cum  episcopis  (al. 
considenlibus  epjscopis)  Aquileiensium  civitatis  Va- 
lerlano,  Ambrosio,  Lusebio,  Limenio.  Anemio,  Sa- 
bino,  Abundantio,i4r/emto,  Constantio,  Justo,  Phila- 
strio,  Constantio,  Theodoro,  Almachio,  Domnino, 
Amantio,Maximo,Felice,  Bassiano,iVt«mfdfo,  /antfo- 
rio,  Proculo,   Heliodoro,    Jovino,  Felice,  Eisupe- 


manum  admovit,  ut  eruditianimadvertunt,  Jovinam 
ipsum,  Chromatium,  atquo  Eusebium,  114  ^^^ 
num.  3,  jam  tnnc  opinatissimos  et  jfrobattssimos  Dei 
episcopos  appellabat.  Jam  pridem  igitur  archidiaco- 
nus  ille  Jovmus  episcopatus  honore  auctus  fuerat, 
qui  jam  cum  aliis  duobus  probatissimus  tunc  atqoe 
opinatissimus  inepiscopalidignitate  hahebatar.  Quid 
mirum  proplerea,  quod  idem  ipse  Jovinus,  qai  prius 
sub  Valeriano  anno  370  et  373  archidiaconas  erat 
Aquileiensis  Ecclesiee.jam  anno381  auxiliaris  ipsiui 
Ecclesiee  sub  eodem  Valeriano  episcopus  fuerit,  et 
concilio  cum  aliis  episcopis  praesens  astiterit  ? 

Inter  episcopos  absque  sede,  qui  huic  concilio  in- 
terfuerunt,  praeter  Jovinum,  sunt  etiam  Januariaset 
Maximus,  prout  ex  adductis  e  concilio  locis  appar^ 
Maximus  vero  ^uidam  inter  Aquileienses  episcopos 
incatalogisexhibetur  postValenanum,  Chromatiam, 
AugusUnum,  atque  Adeiphum;  etstatim  post  eumdem 
Maximum  Januarius,  qui  sueceseorem  oabait  Secmi- 


»77 


P.  BRAIDi«  DISSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  CAP.  VI. 


978 


dumNiceiae   nostri  proximum  antecessorem.  Ante  A  ApostoHcis,  libro  n^capite  i,  qu»  tamen  Constitatio- 


annum  444,  Maximum  obiisse,  et  ad  annum  saltem 
4i7  Januarium  vilam  perduxisse  ostendit  de  Rubeis 
in  Mooumentis  Ecclesice  Aquil.  capite  15.  Fuerintne 
Maxiraus  hic  atque  Januarius  iidem  ipsi  qui,  inter 
cpiscopos  absquc  sedc,  Aquileiensi  concilio  mterfue- 
runt  sub  Yaleriano^  quique  auxiliares  tunc  Valeriani 
episcopi  in  Ecclesise  Aquileiensis  administratione, 
dein  postChromatium,Augu8tinum,atque  Adelphum, 
sedem  ipsam  tenuerint,  alter  post  alterum  proxime  ? 
Hoc  etiam  yalde  probabile  puto  :  neque  conjecturas 
huic  meae  officere  posse  arbitror  utriusque  aetatem. 
Si  enim  tum  Maximi  lum  Januarii  fuisse  ponamus 
triginta  annorum  fletatem  anno  381,  quo  concilium 
Aquileiense  celebratum  est,  cuique  ipsi  interfuerint 
episcopaligradu  donati,  jam  anno  443  Maximus,  si 
tamdiu  Tixit,annum  attigisset  92 ;  ct  Januarius  anno 
447  annum  et  ipse  complessct  96.  Gravissima  qui- 
dem,  neque  consueta,  utrorumque  fuisset  eetas  :  yc- 
nimtamen  nullatenus  improbabilis,  neque  facilc  reji- 
cienda.  Quam  coim  ccntcnariam  prope  «tatem  in 
oJiis  episcopis  illius  vcl  proximi  ffivi  admiramur,  puta 
in  Uosio  Cordubcnsi,in  Remigio  Khemorum  antistite, 
in  Simpliciano  sancti  Ambrosii  ■ucce88ore,in  presbj- 
tero  Salviano,  et  aliis,  cur  in  duobus  episcopis  Aqui- 
leiensibus  Maximo  et  Januario  non  «que  suscipiamus? 
Adest  nihilominus  cur  eumdem  in  utroque  nulla  vi 
adhibita,  si  lubeat,  minuamus.  In  re  namque,  quae 
tota  disputabilis  est,  patet  conjccturis  locus,  utdiffi- 
cuitas,si  fieri  potest  quflelibet  auferatur.  Ante  annum 
444  obiissc  Maximum  diximus  cum  De  Rubeis,  quia 
eodemanno  Aquileiensis  episcopus  erat  Januarins,ad 
quem,  ut  probat  idcm  eruditissimus  vir,  eodcm  ipso 
anno  epistolam  dederat  sanctus  Lco  papa^quee  nunc 
est  in  editione  Vencta  Ballcriniorum  ordine  prima, 
iicet  nomen  Januarii  cxpressum  non  habeat.  Quis 
vero  inde  conjiciat  Maximum  obiisse  anno  443,  et 
non  potius  anno  440,  aut  436?  Obiisse  vero  Maximum 


nestunctemporis,  ut  criticorumpleriqueanimadver- 
tunt,nondum  fortasse  in  Ecclesia,generaiiter  saltem, 
innotuerant.  Trigesimus  vero  annus  pro  episcopali 
consecratione  non  ita  tunc  erat  in  EcclesifiB  positns 
disciplina,  ut  saBpe  etiam  vel  trigcsimo  juniores  ad 
episcopaie  fastigmm  non  elevarentur,  si  necessitai 
pnesertim  postularet,  aut  siuffulare  vit»  meritum 
suffragaretur.  In  EcclcsiasticaUistoriaabandantha- 
jusmodi  cxceptionumexempla,gu8e  originem  ducont 
a  divo  Paulo  apo8tolo,(^uisati8jtft)enem,immo  adole" 
seentem  Timotheam  cpiscopum  ordinaverat ;  unde 
inter  alia  illummonebat  nt  ita  inomnibus  segereret 
prudentia  atque  doctrina,  quod  nemo  adokseenliam 
8uam  contcmneret.Ad^tic  juvenes  propterea,  Eusebio 
teste  Uist.  Ecdes.  libro  vi,capite  30,  Ecclesiaram  in 
Ponto  episcopi  ordinati  fueront  Origenis  aoditores 
Gregorios  Thaomaturgus.  ejusque  frater  Athenodo- 
ru8.  Similiter  Acholius  episcopus  Thcssalonicensium, 
B  teste  Ambrosio  epistola  16  ad  Aojsium.  De  Paulo 
auoque  Gonstantinopolitano  episcopo  idem  refert 
docrates  Hist.  Ecdes.  libro  ii,  capite  6,  ac  de  Atha- 
nasio  Alexandrino  Theodoretus  libro  i,  capite  25, 
Immaturitatem  setatis^in  qua  coactus  propemodam 
fuerat  episcopatum  aocipere,  vehementer  accusabat 
Gaudentius  etiam  Brixiensis  sermone  46  in  Cominiana 
cjusdem  Operum  editione.  Antonius  ille,  quem  in 
Fussalensi  Castello  suae  dioecesis  episcopum  consti- 
tuerat  Au^ustinus^  et  ipst  Juvenis  erat^immo  adole- 
scens,  ut  idcm  testatur  epistola  209  Bapcrius  dtata, 

?|ui  in  Ecclesia  Hipponensi  lcctoris  tantum  offldo 
unctus  fuerat.  Scimospraeterca  ex  Nieephoro,  Uist. 
Eccles.  libro  iii,  capite  29  Eleatherium,|non  amplius 
quam  matti^t  annos  natum^in  Uljrico  cpiseopum  de- 
iectum  fuisse;  ex  Hincmaro,  apud  Baronium,  ad  an- 
num  470,  Remigiumanno  aetatis  vigesimo  secundo  ad 
episcopatum  Bhemensem  veluti  raptum  fuisse;  etex 
Ennodio,  in  Vita  Epiphanii  Ticinensis,  Epiphanium 


aliquotannisante  iudlcatam  illius  cpistolse  epocham  q  ipaum  anno  mieiils octavoet  vigesimo  cpiscopum  ordi 


anni  444,  evincit,ni  faIlor,aItcradiviLconis  epistola 
ad  eumdem  exprcsso  nomine  Januarium,  data  anno 
447,  qu8B  in  cditione  citata  cst  ordine  18,  in  qua 
ita  eum  allo^uitur :  «  Lectis  fraternitatis  tuse  litteris 
vigoremfidei  tufe,quamo/tmnoveramu8,a{^novimus.» 
Omissa  nunc  criticorum  litcsuper  haccpistola,  satis 
hicdixerim  placercmihiclarissimivirisententiam  su- 
pracitatocapiteiS  validissimc,  utopinor,  propugna- 
tam.qua,  aha  rcjecta  ciusdcm  prorsus  dictionis  epi- 
stola,  quffi  sccunda  ibidcm  est,  ct  ad  Septimum,  seu 
Septimium  cpiscopum  Altinenscm  11$  inscribitur, 
hanc  ad  Januarium  solam  admittit.  Quid  porro  illud 
olimnoveramuSf  in  hac  cpistola  usurpatum,  rcspectu 
vigoris  fldei  episcopi  Januarii,si  non  longe  ante  an- 
nnm  447^  et  anno  saltem  440.  quo  ipse  Leo  pontifica* 
tam  Romanum  inivit.etiam  Januanos  Aquileiensem 
sedem  tcnuissct  ?  Retrocedat  i^itur  necesscestannus 
emortualis  Aquileiensisepiscopi  Maximi;  qui  propter- 
ea  obicrit  octuagenario  quidem  major,  sed  certeali- 
qaot  anni  nonagenario  minor. 

Quid  nunc  vcro  de  Januario,  cujus  aetas,  etiamsi 
non  excesserit  annum  datce  ad  ipsum  secundee  a 
Leonc  cpistolee  447,  nonaffcsimum  sextum  annum 
attigisse  dicenda  est  ?  Aliud  hic  profcrendum,  quod 
Januario  aeque  acMaximo  bcnecedat ;  quodquequin- 
quennio  etultraminuat  utriusque  cetatem  si  opus  sit. 
Annum8etatistrigesimumambobusdedimusanno38i, 
quo  episcopi  in  Aquileicnsi  concilio  scderunt ;  arbi- 
trantcs  nimirum  codem  circiter  anno  utrumquc  ad 
episcopatus  honorem  assumptum  ;  sufficicbat  enim 
trigesimus  annus,  sicuti  hodic,  ctiam  ex  eorumtem- 
porum  communiori  disciplina.  ut  quisquc  ad  cpisco- 
patum  ordinaretur,  uti  cx  Ncocaesariensis  concilii 
canonc  i ;  licct  per  Siricum  papam,  non  mullo  post 
Aquilcicnse  concilium,in  epistola,  decretali  ad  Himd- 
rium  cpiscopum  Tarraconenscm,  cap.  9,  apud  Gou 
stantium.cjuadragesimus  quintus  fucrit  constitulus  ; 
et  licet  quinquagesimus  statuatur  in  Constitutionibus 


natum.Post  exemplahujusmodi,  tum  Orientalis  tom 
Occidentalis  Ecclesifie^qufle  etiam  aut  non  multumaut 
prope  nihil  «tate  distant  Valeriani  116  episcopi 
Aauileiensis,  et  concilii  in  Aquileiensium  civitate 
ceJebrati  anno  381;  ^uis  accusari  umquam  poteritcri« 
ticcs  laxioris,si  alicujus  difficultatis  minuendaBgratia, 
cum  paucasuppetantexplorataac  certa,  cum  multa 
aut  dubia  sint  aut  ob8Cura,camque  ex  alia  parte  nihii 
obstet,nullique  fiatautiniuriaautvis;  guis,inquam, 
accusari  poterit  critices  laxioris,  si  opinari  velit  ab 
eodeni  VaJeriano  episcopo  ordinationem  episcopalcm 
acccpisse  Maximum  et  Januarium  circa  annum381, 
ut  ejus  cssent  auxiliares  per  dioecesim  episcopi,cum 
ipsi  annum  setatis  a^erent  non  amplius  quam  vi^esi- 
mum  quartum^autvigesimum  auintum?  Ita  nimirum 
Maximus  vix  octuagcnarius  in  Aquileiensi  sede  obiis- 
8et,et  Januarius  fortassc  nonagesimum  nonexcessisset 
annum ;  quod  acommuni  vivendi  raiione  propenihil 
abhorret. 

Tres  igitur  in  Aquileiensi  concilio  anni  381  depre- 
hendimus  auxiliares  episcopos,quo8  ad  Aquilcicnsem 
Ecclesiam  pertinuissc  admodum  credibile  est,  Jovi- 
num,  Maximum,Januarium.De  sex  aliis  nihil  ausim 
diccre;cumeorumnominanihil  mihinunc  suppetant. 
Gonjectaverim  nihilominus,generatim  loquenao^prae- 
tcr  tres  nominatos,  alios  quoque  ex  eorum  numero 
ad  Aquileienscm  Ecclesiam  pertinuisse,  cum  longe 
lateque  patuerit  dioecesis  ipsa,  sane  amplissima,  et 
inter  Occidentis  illustriorcs,  atque  tunc  temporis 
maxime  populosa,  nondum  scilicet  ad  Italisa  perni- 
ciem  ingressis  per  Aquilciensem  agrum  agminibus 
Barbarorum ;  cumque  probabile  admodum  sit  Aqui- 
leienses  prsesules  pluribus  in  locis  propriGe  dioeccsis 
episcopos  constituissc  qui  corum  viocs  gercrent,  ct 
il>i  potissimum,  ubi  postmodum  dccursu  tcmporis 
nonnullflecathcdralcsecclesise  surrcxerunt,  quaesuf- 
fraganeflehujusprimsesedisdictcefuerunt  En  itaque 
novum  quasi  problema  quoad  Aquileienscm  nostram 


«79 


P.  BttAlDiB  raSSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  CAP.  VI. 


980 


Eksclesiattt^respecluhabitoad  auxiliaresejasepisco- A  eodem  tempore  fuerint  alicujus  ipsigDis  Ecclesl», 


pos.quod  singillatim  enuclearimeretur;  quoque  id 
eirco  nofis  exhibitis  monumenti8,noTisque  conjecta- 
tionibus  praestare  curabo. 

A  primis  tamen  ilHs  temporibus  quartl  yel  quint! 
scecuii,  in  quorum  expendendis,  quflB  respectu  Aqui- 
leiensis  Ecclesiffisupersunt,ecclesiastic!s  monumentis 
hactenns  incubuimut;nongradumquidem,  sed  potius 
saltura  facereJuTat  ad  sequiorem  setatem  duodecimi 
gfleculi,  ac  decirai  tertii.  Et  sane,  quas  consuetudines 
antiquiorura  saeculorura  ex  cosevis  scriptoribus,  ob 
monumentorum  defeclum  quse  injuria  temporum  pe- 
rlerunt,  haurire  non  possuraus  ;  quara  sflepe  optirae 
conjicimusex  vestigiis  earumdem,  quse  nobis  subse- 

2uens8eta8  servaTit  illaesalltanimirum  factumfuisse 
rbitror  de  auxiliaribusEcclesiffiAquileiensisepisco- 
pis,  oui  primum  hac  illac  per  diGecesim  amplissimam 
constituti,  demura  locum  dederunt  veris  cathedrali- 
bus  ecclesiis  suffraganeis,  quas  ibi  erectae  fuerunt, 


etiara  extra  propriam  dioecesim  positae^maxime  vero 
suae  eccIesisB  metropolitanse.ln  Gallia  episcopi  Ande- 
gavensis  ac  PictaTiensis,  necnon  et  arcoiepiscopi  Se- 
nonensisacBituricensiStCanonicierantecclesiaesancti 
Martini  Turonensis,uti  ex  Thomassino,  VetuaetNoTa 
Eccl.  Discipl.  parte  i,  libro  iii,  capite  64,  numero  3. 
In  Anglia  Tero  metropolitanaeeccIesiaeCantuarieDsis 
erant  canonici,  ex  eodem  Thomassioo  ibidem,  num. 
7,  omnes  et  singuli  sufTraganei  episcopi  illius  pro- 
Tinciae.  Pro  meraoratis  archiepiscopis  et  episcopis 
Gallicanis,ratio  canonicatus  eorum  in  Ecclesia  Turo- 
nensi  non  alia  fuisse  Tidetur,quara  sancUtas  loci,ex 
celebritate  acmerito  sancti  Martini  Turonum  episco- 

§i,  omnium  suae  ac  posterioris  aetatis  scriptorum  lao- 
ibus  clari.  Pro  episcopis  Tero  Cantuariensis  proTin- 
ciae  in  Anglia,  ratio  tota  illius  loci  ejusdemqae  eir- 
cumstantiarura  peculiaris  fuit,  quae  apud  eumdem 
Thomassioum  Tideri  potest.  At  quoad  Aquileieosem 


ubi  consistere   ante  solebant.  Qusenam  itaque  ad- B  Ecclesiam  spectat,ubiquatuorindicatiepiscopicaoo- 


8unt  Tcsti^a  in  cathedrallbus  sulfraganeis  Ecclesise 
Aquileiensis,  auae  indicent  nobis  illic  olim  exstitisse 
constitutos  episcopos  mere  auxiliares  Bcclesiae  Aqui- 
leiensi8,antequam  ad  distinctae  cathedrae  djgnitatem 
eaedera  elcTaretitur  ? 

Monumenta,  inter  alia,  duo  snpersunt  autographa 
in  tabulano  capituli  olim  patriarchalis  Aquifeiensis 
nunc  archiepiscopalis  Utinensis  ;  alterum  ad  annun^ 
pertinens  1183,  alterum  Tero  ad  annum  1260,  quae 
nic  dablmus  appendicis  loco  in  fine  hujus  dissertatio- 
nis;  quorumque  omniura  primus  memmitclarissimus 
Utipensis  EcClesiae  praepositus  Franciscus  Florius  in 
suo  libello  ita  inscripto,  Discorto preliminar  alla  Vila 
del  Beato  Beltrando  patriarca  d^Aquijela,  guem  publici 
juris  fecit  in  altera  illiusVitaB  editione  anni  1791, 
pag.  25  et  26.  117  Sln^ul&i^^^uoddam,  quodex  his 
duobus  monuraentisaccipimuSjipso  eruditissimoviro 
nobis  praeunte,  illud  est,  quatuor  nempe  suffraga- 


nici,omnes  erant  episcopi  provinciae  Aquileieosis,  et 
ubi  omnino  non  patetquando  hi  quatuor  esse  coepe- 
rint,  et  illarum  simui  sufTrajsanearum  episcopi.  et 
metropoUtanae  canonici ;  conjicere  licebit  id  peculia 
riter  mdicare  antiquam  horum  episcoporum  Aqai- 
leiensem  ori^inem;  ac  proptereaeorumdeni  in  Aqai- 
leiensi  Ecclesia  canonicatus  initium  repetendum  vaide 
probabiliter  ab  eo  tempore  quo  quatuor  hi  episcopi 
simpliciter  auxiliares  episcopi  H^  eraot  Ecdesia 
Aquileiensi8,in  iis  ipsis  fortasse  locis  coosUtQtl,  ubi 
postea  cathedrales  episcopi  propriflB  sedis  propriaeqae 
jurisdicUonis  decursu  temporis  exstiteruot.  Tunc 
porro,  cum  auxiliares  episcopi  csseot  Ecclesi»  Aqui- 
leiensis,  dubium  nullum  est  eos  de  Aquileicnsis 
Ecclesiae  grmio,  uli  aiunt,  fuisse,  et  ad  majorem 
clerum  ejusdem  Ecclesi&e  pertinuisse,  unde  guoque 
ex  communi  ecclesiastico  censu  stipendia  accipereot 
adTitaesustentatloneni,et  ad  munera  ipsis  coocredita 


neos  episcopos  Ecclesiee  Aquileiensis   hic  recenseri  q  obeunda.Nemoitaquenegayerit,eosjamtunc  reapse 


veluti  eiusdem  Ecclesiae  canonicos  natos,  uti  appel 
lant;  utpote  qui  seraper  essent  et  illarum  sedium 
epi8Copi,et  metropolitanae  Ecclesieecanonici.  Hi  vero 
erant  episcopus  Concordiensis,  episcopus  Tergesti- 
nus,episcopus  Emoniensis,  episcopus  Justinopolita- 
nus.  Priores  duos  exhibet  monuraentura  pnraum, 
posteriores  alterum.  Concordiensis  et  Terjgestinus  in 
monumento  prirao  apparent  inter  Aquileiensescano- 
nicos  per  earum  vicarios,  quos  ipsi  ad  implendum 
munus  canonicale  in  Ecclesia  Aquileieosi  data  opera 
coQstituebant,  eo  prorsus  modo  quo  eipatriarchaf  et 
eomet  (qui  c(mes,ei.  illorum  temporum  usu,  Ecclesiae 
Aquileiensis  advocatus  erat).  Haec  porro  vicariorum 
praesentia  pro  his  episcopis  in  Ecclesia  Aquileiensi 
probat,  Concordiensis  ac  Tergestinae  sedis  hoc  fuisse 
proprium,  ut  earum  episcopihabitualiter,  utiaiunt, 
de  Aquileiensis  Ecclesice  clero  censerentur,  veluti 
ipsius  canonici ;  et  non  minus  ac  patriarcha  ipsc,  et 


fuisse  eiusdem  Ecclesiae  canonicos  etsi  non  nomine 
tenus  (quod  canonicorum  nomen  nono  aut  decimo 
sseculo  anticiuius  non  sit),  re  tamen  atque  substaoUa 
Quid  vero  si  canonicorum  inducto  nomine,  caoonid 
et  ipsi  Aquileiensis  Ecclcsias,  sicut  et  caeteri  apad 
eamdem  per  se  ipsos  ac  jugiter  degentes,  appellaU 
fuerint,  et  tales  eUam  reapse  censerenlur,  velen 
retenta  consuetudinequaeeoruuioriginem  testabatur 
etretcnta  fortasse  etiain  sua  parte  supendiorum,  qo» 
aliisejusdem  Ecclesiae  canonicis  essent  communia? 
En  i^itur  quomodo  ex  monumentis  quae  supersoBt 
inferioris  aevi  Aquileicnsis  Ecclesiae,  vctus  quodam- 
modo  emergatejusdem  Ecclesice  disciplina,quamD0O 
saUs  perspicue,  ob  coaevorum  mooumentorum  ioo- 
piam,Iicuisseteducerc  aliundc.  En  quoroodo  auiiiia- 
res  episcopos,  guos  secundi  gcneris  dicebamus,  hioc 
inde  nirairum  in  variis  praecipuarumdioeceseonlocis 
constitutos,   eUam  in   Aquileiensi  Ecclesia  priscis 


comes,  ({ui  similiter  perpetui  Ecclesiae   Aquileicnsis  j)  ssaculisexstitisseconjicimus^etprobabiliterin  lisdem 


canonici  censebantur,  et  canonicorum  rounia  pcr 
eoruro  yicarios  obibant.  Idem  dicendum  videtur  de 
episcopis  Emoniensi  ac  JustinopoIitano,qui  in  docu- 
mento  altero  exhibentur,et  non  quidem  pervicarios, 
sed  per  se  ipsos  praesentes  cum  aliis  canonicis  Aqui- 
leiensibus  ad  quemdaro  actum  capituli,  qui  decano- 
nicorum  numero  in  posterumprovidebat.  Jam  docu- 
mentum  primum  auctoritatem  praebet  secundo.  ut 
intelligaraus  Eroonicnsem  quoque  et  Justinopolita- 
nuro  episcopos,non  roinus  ac  Concordiensero  et  Ter- 
gestinuro,  canonicos  natos  Ecclesiae  Aquileiensis.Ipsa 
vero  secundi  docuroenti  verba  non  obscurc  idem 
videntur  asserere  ;  quod  caeteroquin,  quatenus  opus 
esset,  ex  aliis  quoque  anterioribus  documentis  ejus- 
dem  Ecclesi8e,ibidero  a  prselaudato  viro  clarissimo  et 
Aquileiensium  anUquilatum  peritissimo  indicatis, 
abunde  confirroatur. 

Novuro  quldemnonest  ip  Ecclesiastica  disciplina^ 
quod  cathedralium  ecclesiarum  episcopi,  canonici 


eUam  locis,  ubi  hi  episcopi  canonici  olim  perpetui 
ejusdem  Ecelesiae  habebantur. 

Sed  res  adhuc  est  clarius  noTis  aliis  animadTertio- 
nibus,  novisque  conjectalionibus  explicanda.  Quam 
latepatueritAquileiensisepiscopicuraaliquisfortasse 
requirat?  Adeundus  hac  super  re  eminentissimos 
cardinalis  Norisius  in  dissertaUone  de  Sjoodo  v,  ca* 
pite  9,  §4.  Audiendus  eUam  clarissimus  De  Rubeis, 
qui  in  nionuroenUs  Ii)ccle8.AquiI.,capit6  20,  numero 
3,  etin  dissertaUonibus  Vari6eEruditionis,capite23, 
nuroero  2,  Valeriano  et  Chromatio  opiscopis  Aqoi- 
leiensibus,  scilicet  quarto  saeculo  ad  nnem  vergente 
et  quinto  ineunte,  Istriaro  tribuit  Aquileieosi  metro- 
politse  itcro  Ecclesiam  Tridentinam,  ncnon  Sabio- 
nensem  in  RaeUa  11«  item  Augustinam  fortasse  ia 
Vindcliciis;  qui  etiam  Celeianaro,  Eroonensem,  Sca- 
rabanUonscro^  Tiborniensem  in  Norico  et  in  Panoo- 
nia,  ac  totam  insuper  VeneUam  qua  late  patebat  id 
fines  usquelnsubriaeatqueiEmiliae.Quod adNoricom 


m 


P.  BRAIDiE  DISSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  CAP.  VI. 


m 


specUt,  Marcus  Htnzisius  tomol  GermaDiffi  Sacrie,  A  ia  Actis  sarmo  est  de  presbvteris  atqne  leyitis  adiro 


capite  12.  apqd  eumdera  De  Bubeis  candide  ac 
coofidenter  aiebat,  t  quod  Ecclesiae  Norici  originem 
accepere  ab  Aquileiensi :  quod  vel  ipse  locorum 
situs  suadere  videtur,  contiguienimsunt  Norici  Aqui* 
leie  sibus. »  lllud  yero  quod  de  Ecclesiis  Norici  Han- 
zisius  fatebatur,  de  aliis  quoque  dicendum  est  in  Is- 
tria  tunc  positis  et  in  Pannoniae  partibus,  eoque  ma- 
f[is  in  Yenetia;  ut  omnes  originem  similiter  accepe- 
nnt  ab  Aquileiensi.  Patet  binc  amplitudo  Aquileicn- 
sis  EcclesisB,  antequam  caBterae  onrentur  quffi  ab  ea 
duierunt  initium  ;  necesse  est  enim  ut  Aquileiensis 
episcppi  curaperbtec  omnia  ubique  loca  sese  difiTu- 
derit,  priusquam  peculiares  Ecclesis  proprii  nominis 
ibidem  instituerentur,  Hinc  faoile  quisquam  inferre 
poterit,  unum  Aquileienscm  antistitem  curse  tam  late 
paten  ti  su  fficere  minime  potuisse;  illumque  propterea, 
tel  a  primis  per  eas  regiones  Cbristianm  Qdei  incu- 
nabiUs,  episcoporum  auxiliariorum  ope  indiguisse  ; 


Hermagoraad  civitates  directis*  Sedbi  fortassepre- 
sbyteri  erant  etiam  episcopali  gradu  donati,  autcer- 
ie  fuerunt  non  multo  post  ab  Hermagorae  succes- 
soribus ;  cum  Gbristianorum  messis  undique  uberior 
in  dies  evaderet.  Patet  binc  luculentius  ex  ipso  Aqui- 
leiensis  Ecclesise  exordio,  quod  nobis  baec  Acta  refe- 
runt^  auxiiiariorum  ipsius  Ecclesiae  episcoporum  ne- 
cessitas  in  tamampla  Aquileiensium  antistitum  cura; 
et  roboratur  opinio.quaB  auxiliarios  bujusmodi  episco- 
pos  in  iislocisprfficipue  collocat,  aut  certenon  longe 
ab  iiS|  ubi  postmodum  lapsu  temporis  suffraganeffi 
propni  nominis  propriique  j  uris  EcclesiaB  surrexerunt. 
Quffirat  nunc  aliquiseliam  de  origine  12QEccte- 
siarum  suffraganearum,  prout  nunc  appclTantur  ; 
maxime  vero  de  suffraganeis  Acjuileiensis  Ecclesiae  ? 
Confidenteraperiam  meamsentiendi  ratiooem  super 
hacre.  Metro^olitanas  Ecclesias  veri  nominis  atque 
juris  seroin  Occidente  ortas  non  negaverim;et  cum 


et  eorum  non  modo  aui  apud  eumdem  veluti  stabili  B  viris  clarissimis  Aquileiensem  sub  Vaieriano,  Medio 


mansione  consistereni  ejus  nutibus  semper  parati, 
sed  qui  etiam  bac  illac  |l9peculiaribusdissitisque 
regionibus  presiderent,  quasi  tot  dioecesibus  secun- 
dariis  et  ipsi  prspositi ;  qus  tandem  in  di»ce«es  pro- 
prii  nominis  suiquejuris;aliqufficitius,aliqqffi8eriu8, 
eTaserunt,  ac  ita  primitivas  suCTraganeas  eju^dem 
Aquileiensis  Ecclesiffi,  dioeceses  constituerunt. 

Jam  vero  auid  referunt  bac  super  re  etiam,  qua 
suptursunt,  Acta  ad  Ecclesi»  Aquileiensis  exordia 
pertinentia  t  Acta  intelligo  sanctorum  Aquileiensium 
martjrum,  Hermagorie,  primi,  apostolico  ffivo^Aqui- 
leiensis  episcopi,  etFortunati  ejusdem  diaconi,  qua 
exf tant  in  iuho  BoIIandiano  tomo  Hl,  pag.  251  cdi- 
iionis  Antuerpiensis.  Acta  bffic  rejecta  omnino  fue- 
runt  a  clarissimis  viris  Papebrocbio  ac  Tiilemontio : 
sed  critice  profecto  nimium  severiori,  uti  admonent 
ipsi  Bollendiani  sociiy  qui  Papebrocbio  successerunt 
in  Commentario  praevio  ad  bffic  eadem  Acta,  et  fu 


lanensem  sub  Ambrosio  episcopis,  modico  inter 
ulramque  temporis  intervallo,  metropolitanarum 
primas  in  Occiaente  babitas  fuisse  dixerim.  Metro- 
politanarum  tamen  efOgiem  quamdam,  seu  potius 
primordia  quaedam,  in  majoribus  dioecesibus,  etiam 
ante  Valerianiet  Ambrosiiffitatem,  in  Occidente  ipsQ 
prsluxisse  opinor  :  namad  instar  metropolitanarum 
Ecclesiarum  videntur  mihifuisse  Ecclesiffi  illffi,  qui^- 
rum  antistites  bac  illac  per  proprias  dioeceses,amplio- 
ris,  ut  ita  dicam,  ambitus  ac  difficilioris  excursus, 
auxiliares  sibi  episcopos,  veluti  suffra^aneos  consti- 
tucbant,  qui  eorum  in  gregis  cura  ibidem  agerent 
vices.  An  non  ad  instar  Metropolitanffi  Eccleside  cum 
suffra^aneis  suis,  vel  ipso  Ecclesiffi  secundo  sffi.cuio, 
fuerit  in  GaUiis  Ecclesia  Lugdunensis  sub  Irenffio 
episcopo,  de  auo  Eusebius  Ecclesiasticffi  Bistorias 
libro  V,  cap.  2d  et24  ?  Parceeias  Gallies  hic  nominat 
Eusebius,  quas  Lugdunensis  episcopus  Irenffius  rege- 


sius  cfuoque  atque  accuratius  De  Bubeis  in  Monu-  q  bat :  giq  Etpiovacof  m<TxoTttt,  Parcecias  porro  illas   ip 


mentis  eapite  1  ac  3,  ubi  eadem  singillatim  expendit 
atque  tuetur,  concludens,  nihil  liactenus  a  criticii 
virisfiTofirrt  potuiae,  quodAuctorum  HermagoraprcB' 
cipuaeapitaelidat,  eorumque  fidemconvellat^ea  vero 
qaiB  in  eisdem  Actis  vindicari  difScillime  possunt, 
adjectas  probare  sequiore  cevo  interpolationes,  qua 
sineeriiaiemAuctorum  non  evertunt,  In  bis  porro  Actis, 
capite  1  num.  4,  baec  adrem  nostram,  post  ea  quffi 
hactenus  dicta,  sunt,  opportuna  ieguntur. «  Tunciter 
faciens  (sanctus  Hermagoras)  cum  beato  Marco  ad 
urbem  Bomam,  ibique  a  beatoPatroaccipiensbacu* 
lum  pontificatus,  ct  velamen  sacramenti  cum  bene- 
dictione,  factui  est  proton  episcopus  provinciae  Ita- 
liffi,  et  regressusest  ad  urbem  civitatis  Aquileiffi,  et 
Ecclesiffi,  suffimoderationemcomposuit ;  etSeniores 
et  levitas  inibi  ordinavit :  et  post  hffic  ad  civitatem 
Tergestinam  presb^terum  et  diaconum  direxit ;  et 
per  alias  civitdtes  similiter  faciebat.  Hffic  agebat  in 


Galliis  sita  sub  Irenffii  vigilantia,  non  a  presbyteris 
curatas  fuisse,  sed  ab  episcopis,  quos  Irenffius  ipse 
fratrei  appellabat,  quibusquit  Euiebio  teste,  ipse 
prxerai,  contra  Massuelium,  Quesnellum,  et  Cou- 
stantium,  itaprobavit  invicte  ac  luculenter,  opinio- 
nem  secutus  Petri  de  Marca,  Henrici  Valesii,  (^uil- 
lelmi  Bevere^ii,  ac  Stephani  Baluzii,  clarissimus 
noster  Franciscus  Florius  in  eruditissima  suadisser- 
tatione  de  Martjribus  Lu^dunensibus,  capite  6,  ut 
nibil  hic  addere  necesse  sit  majoris  confirmationis 
gratia.  Quidni  igitur  metropolitani  episcopi  speciem 
vel  ipso  secundo  sfficulo  gesseritin  Galliis  Irenaeus  et 
velutisuflraganei  ipsius  fuerintcaBteri  parosciarumGaU 
liffiepiscopi,  auibus  ipse  prffierat?  Quidni  cffiterispa- 
roeciarum  Galliffi,  episcopis  ideo  prffifuerit  Irenffius, 
({uia  LugdunensisEccIesia  veluti ma^r  fuerit  aliarum 
in  Gallia  Ecclesiarum  ;  et  quia  Irenaous  ipse,  ejusque 
praedecessor,  sanctisiimus  senex  ac  Christi  martyr 


urbe  civitatis  Aquileiffi,  quffi  est  ex  civitatibus  Italiffi  rx  Pothinus,  auxiliares  ibidem  conitituerint  episcopos, 

— : —  ^  u — «  i^t — ^  :ii — «>  — ♦^««i —    ^  qyj  demum  episcopi  propriffi  sedis  decursu  temporis 

singuli  evaserunt,  ac  aliarum  at  ipsi  Ecclesiarum 
sequentibus  sfficulis  institutores  fuennt  ac  parentes? 
Idem  profecto  dicenduroarbitrioretiamdeamplissima 
Aquileiensi  ac  vetustissima  Ecclesia,  quffi  prffiter  Ve- 
netiffi  fines  late  patentes,  Istriam  complectebatur  et 
Noricum,  et  Pannoni»  quoaue  partem  obtinebat. 
Metropolitanffi  speciemtulit  nffic  ipsa  Ecclesia,etiam 
antequam  Metropolitanffi  vocabulouteretur,  juraque 
metropolitica  omnia  exerceret ;  et  suflraganeas  ap- 

fielIarequodaInmodo  poterat  Ecclesias  Venetiffi  Istnas 
lorici  atque  Pannoniffi,  ubi  primum  et  Christi  no- 
men  ipsa  invexerat.  et  episcopos  auxiliaresipsaloea- 
verat;  aui  demum  fueruntepiscopi  peculiarium  dioe* 
ceseon  distinctarum,  quffi.  suffraganeas  veri  nominis 
constitueruntejusdem  admetropoliticam  dignitatem 
evectffi,  et  in  quas  ipsa  propterea  jure  quodam  sua 
originario  metropoliticam  auctoritatem  non  tam  ex- 
tendit,  quam  potius  conservavit.  Originem  itaque 


prima.  >  Hanc  Actorum  illorum  particulam,  quam 
peculiari  animadversione  perpendit  idem  de  Bubeis 
cilato  capite  3,  interpolatione  vacuam,  saltem  quoad 
substantiam,  cum  eodem  ceniero  juvat.  Videas  hic 
porro  quam  late  patentem  episcopalis  eurffi  provin- 
ciam  omnium  primus  susceperit  Hermagoras  in  hac 
Italiffi,  parte,  quae  tunc  propriffi  Italiffi  nomine  cense- 
batar,  uti  exlaudato  viro  clarisiimo  intelligimus ;  et 
quapatebatiterad  conterminastransAlpes  regiones, 
ttbi  quarlo  et  quinto  sfficulo  protensam  novimus 
Aquileiensium  melropolitanorum  jurisdictionem,  Vi- 
deas  quoque  quam  sollicite  sibi  ad  opus  Ministerii 
et  seniores  et  levilai  ordinare  studuerit  Hermagoras. 
Videasdemum  ministros  ejusmodi  ab  eodemmissos 
percivitates  ;  nominatim  vero  ad  civitatem  TergeitU 
nam,  qure  fortasse  omnium  prima  Aquileiensis  pro- 
toepiscDpi  pastoralem  sollicitudinem  experta  fuit, 
eujusque  prssules  posterioribus  sfficulis  vidimus 
Aquileiensis  Ecclesiffi  canonicos  natos.  Hic  quidem 


983 


P.  BRAIDiE  DISSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  CAP.  VI. 


984 


ganearum  Ecclesiarum  cxploratam  A 
[)abemus,quam  repetere  necesse  est  ab  illa,  ut  ita  di- 
cam,   materna  auctoritate,  quam  in   eas   Ecclesiae 
principes  profiten tur,  a quibus suflfragane»  ipsee  sum- 
pserunt  exordium. 

Ut  vero  modum  etiam  aliquatenus  investigemus, 
({uosufTraganeaeillfiB  121  ^u^^^^"^^^^^^®'^^^^""^ 
incongruum  nonerite  rebu8'notis  ignotas  conjicere, 
ac  per  analogiam  quamdam  episcopatuum  sufiraga- 
neorum  cum  parceciis  nostris  secundi  ordinis,  eorum 
ortum  imagmarinon  dissimilem  fuisseab  ortuea- 
rumdem  paroeciarum,  queecerte  non  ita  longe  a  no- 
stra  fctate  prodierunt,  et  seepe  etiam  conspicientibus 
nobis  in  dies  exsurgunt.  lilud  propterea  quod  in 
dioscesibus  qaibuscumque  contigit,  atque  contingjt, 
vetustis  ecclesiis*  baptismalibus  dictis,  seu  plebanis, 
qnuod  parceciarum  multiplicationem,  qu»  in  earum 
smu  facta  fuit ;  iliud  idem  conti^isse  existimoin  ma- 
joribus  dioecesibus,  quoad  multiplicationem  episco- 
patuum  intra  earum  fines.  Yidimus  nempe  baptisma-  B 
les  ecclesias  in  agris  positas  longo  temporeprsfuisse 
multis  ecclesiis.  seu  capellis,  succursalibus  appella- 
ti8,qufle  quidem  presbjteros  proprios  habebant,  plene 
tamen  obnoxios  acctoritati  presbjterorum  ecclesia- 
rum  baptismalium  ;  donecsecutisinde  divisionibus, 
episcoporum  indultu  ac  voluntate,  presbyteri  ipsi 
taccursalium  proprii  juris  facti  fuere,  ac  ita  multae 
intra  unius  paroeciae  territoriumemerseruntparoeciaB 
minores  ex  partibus  avulsis  a  veteri  ecclesia  bapti- 
tmali  ;  quoe  proinde  autoritatem  pristinam  in  eas 
amisit,  servata  tantum  prserogativa  primatas,  et 
quadam  honoris  signiBcatione,  quam  filios  semper 
exercere  decet  erga  matrem.  Non  itaque  dissimili 
modb,  ut  videtur,  amplee  veteres  dicBceses,  earum- 
que  episcopi  auxiliares  episcopos  habuere  hinc  inde 
positot  in  potioribus  locis  regionum  suaruni,  ibiaue 
veluti  succursales  ecclesias  superioris  ordinis  ab  his 
auxiliaribusepiscopis  administratas,plene  tamen  cum 
episcopis  ipsis  sibi  subjectas.  Decursu  vero  temporis  q 
ac  multiplicata  fidelium  segete,  aliisque  ortis  neces- 
sitatibus,  auxiliares  isti  episcopi  cam  suis  territo- 
riis,sive  annitentibas  populis.  indulgenteque  ipso 
episcopo  principali,  sive  conciliorum  accedente  pro- 
videntia,  sive  demum  auctorilate  Romani  pontincis, 
cojut  summa  semper  in  his  rebus  per  universam 
Ecclesiam,  maxime  vero  iu  Occidentis  partibus,  fuit 
polestas,  peculiaresquasdam  constituerunt  dioeceses 
mtra  ambitum  diceceseonantiquarum,  etexpartibus 
avalsis  abipsis  primariis  dicecesibus ;  itautin  eodem 
ipso  locorum  spatio,  ubi  olim  unicus  erat  episcopa- 
tus  et  unaibidemvera  auctoritas,plures  deinde  facti 
sint  episcopatus  abEccIesiaprincipeseparali,  suique 
juris;  ut  antiqusB  Ecclesiaetitulus  tantum  superioris 
remaneret,  ac  ea  obsequii  sifna  eidem  rependeren- 
tar  a  novis,  qu8e  naturaliter  deferri  soient,  acdeben- 
tur  iis,  a  quious  origo  ducitur.  En  itaque  etiam  mo- 
dum,qao  suffraganeae  Ecclesiae  primitivae  in  Christiano 
orbe  surrexerunt:  utita  propemodum  etiam  Aqui-  ^ 
leiensis  EccIesisB  sufFraganeas  efformatas  fuisse  intel- 
ligamusinYenetiaatque  Istria,  ticutetiam  in  Norici 
partibus  et  Pannonis  ;  et  quidem  non  uno  tempore 
singulas,  sed  aliquas  citius,  serius  alias,  quasdam 
ante  invectam  in  Occidente  (^uarto  circiter  cadente 
ssculo  metropoliticam  proviciarum  ecclesiasticarum 
formam,  quasdam  etiam  postea  :  ut  nihil  interim 
proferamus  de  suffraganeis  alterius  gcneris  atque 
originis,  quas  subsequens  tulit  setas,pro  locorum  ac 
temporum  necessitate,  novarumque  metropoleon 
erectione,  sicut  etiam  pro  varietate  humanarum  re- 
ram,  quibus  non  raro  sancta  Ecclesia  studio  pacis 
ducta  morem  gerere  consuevit. 

Quserat  demum  quisquam,  quibus  etiam  honoris 
significationibus  suffra^aness  Ecclesiae,  maxime  voro 
Sulfraganece  Aquileiensis  provinciae,  coluerint  anti- 
quitus  metropolitinam  ?Clarissimus  Mabilloniusprae- 
latione  in  saeculum  v  Benedictinum,  num.  ^t,  mdi- 
cat  nobis  Folcum  quemdem  archiepiscopum  122 


Rhemensem  sseculi  decimi,  qui  episcopos  suffraga- 
neos  suos, /i/torum  vocabulo.  appellabat.  Hocquam- 
quam  singulare  fuerit  hujus  archipraesulis,  qui,eodem 
scribente  Mabillonio,  aut  primus  fuit  aut  certe  inter 
primos,  qui  metropolitici  juris  obtentu,  filios  voca- 
verit  episcopos  sunraganeos;  et  quamdam  hocidem 
abborreatab  Ecclesiae  disciplina,  qua  semper  factam 
fuit  ut  episcopi  minimorum  etiam  locorum,  et  sim- 
plicis  quoque  nuncupationis  ab  episcopis  qaibatcom- 
c[ue  fratrum  vocabulo  dicerentur,sicati  etiam  Romani 
ipsi  pontifices  consueverunt,  qui  vel  minimum  epi- 
scoporum  frairts  vocabulo  semper  appellaverunt : 
hoc,  inquam,  nihilominus  indicium  est,  tum  maxim» 
auctoritatis  quam  antiquitus  in  suffraganeot  saoi, 
veluti  filiarum  Ecclesiarum  antistiteSj  metropolitani 
episcopi  exercebant,  tum  honoris  eximii  quo  a  saf- 
fra^aneis  metropolitani  ipsi  episcopi  colebantur,qai 
idcurco  veluti  parentes  institutoresque  saffraganea- 
rum  Ecclesiarum  censebantur.  De  aquileiensibas 
vero  suffraganeis  ut  aliquid  innuam,  breviter  DOtis- 
sima  memorabo,  et  apud  De  Rubeis,  aliosque  rerum 
Aquileiensium  exploratores  satis  vulgata  :  nimirum 
suffraganeos  istos,  a  priscis  usque  temporibus,  tam 
electionis  confirmationem,  tum  manuum  impositio- 
nem  a  metropolitano  accepisse  ;  cui  etiam,  peco- 
liari  formula  ipsorum  manu  exarata  ac  sacramento 
firmata,  fidem  atque  obedientiam  pollicebaDtur. 
Addam,  suffraganeos  Aquileienses,  smgulis  aniiis, 
ad  limina  metropolitanae  Ecclesise  accedfere  soiitos 
fuisse  in  festo  sanctorum  martjrum  patronoram 
Hermagoraeet  Fortunati;  necnonapud  eumdemoie- 
tropolitanum  episcopum  frequenter  diversatos,  ei- 
dem^ue  in  solemnibus  peragendit,  honorit  et  ob- 
sequii  ^ratia,astitisse,  uti  constat  ex  innumeris  pene 
solemnmm  diplomatibus,  aliisque  monumeniis,  in 

auibus  sin^ulorum  nominaquiintererantreceDsentnr 
ujusmodi  diplomata  ac  monumenta  non  prioitev» 
quidem  vetustatissunt:  pleraquenihilominusaDnam 
millesimum  antecedunt,  aut  proxime  tequuntur ;  et 
nullusdubito,quinnonmodoilliusaevi,sedetiampnB- 
cedentiumsaecuIorumreferantdiscipIinam.Hecobiter 
sufficiat  attigisse,quaeadilIu8trationcm  facianteorom 
quae  hactenus  dicta  sunt  de  auxiliaribus  primum,  de- 
inde  suffraganeis  Ecclesiae  Acjuileiensis  episcopis. 

Nunc  itaque,ut  ad  conclusionem  primae  partisho- 
jus  sexti  capitis  veniamus,  in  qua  propotitum  erat 
ostendere,  Niceam  seuNicetamepiscopumA^aileiea- 
sem  ideo  probabiliter  Romatianae  civitatis  episcopom 
a  Gennadio  apellatum,  quia.  antequam  episcopalem 
sedem  Aquileiensem  conscenderet,  episcopus  auxi- 
liaris  fuerit  Ecdesiae  A<^uileiensis  ad  portum  Roma- 
tium  seu  Romatinum  situs ;  nuncitaque,  aiebam,  ut 
ad  conclusionem  tandem  veniamus,  quid  non  satis 
probabile  in  rem  nostram  dictum  fuit^  sive  genera- 
lem  auxiliarium  episcoporum  dupliois  instituti  disci- 
plinam  priscis  saeculis  in  Ecclesia  vigentem  retpicia- 
mus.sive  peculiarem  ejusdem  prorsus  modi  in  ipsa 
Aquileiensi  Ecclesia  ex  peculiaribus  monumentis 
ostensam  ?Probabilitas  sane  hujus  auxiliaris  NiceaB 
seu  Nicetae  episcopatus  ex  his  fontibus  ducta  Dullam 
patiturexceptionem.  Quid  autem  in  re  tam  dissita 
atque  obcura  ubi  nihil  satis  compertum  atque  ex- 
ploratum,  ubi  conjecturis  tantummodo  patet  locus; 
quid  umquam  sperari  potest,  quod  merae  probabilita- 
tis  modum  excedat  ?  In  rebus  porro  hujusmodi,  ubi 
quod  verum  et  indubium  sit  assequi  non  est  datom, 
satis  habemus,  si  saltem  simillimavero,  probabilia, 
acrationi  conformia  proferamus.  Nibil  interim  ne- 
gotii  facessat,  quod  Nicetas  noster,  post  auxiliarem 
episcopatum  ad  porium  Romatinum  gestun),  supre- 
mam  regiminis  curam  in  Aquileiensi  ipsa  ][23  ^' 
thedra  obtinuerit.Cumepiscopi  n>ere  auxiliaresdioB- 
cesim  propriam  ac  proprium  titulum  non  haberent, 
non  erat  contra  canones,  si  vacante  prima  sedeepi- 
scopali,  ad  eadem  occupandam  assumcrentur:  im- 
mo  cum  ipsi  uti  episcopi  auxiiiares,  praecipua  mem- 
bra  essent  cleri  ecclesiae  principalis,  seu  pretbjterii 


985 


P.  BRAID^  DBSERTATIO  IN  8.  NICETAM.  —  CAP.  VI. 


98e 


episcopalis ;  jaxta  canoDes  erat,  quod  ipsi  quoque 
priecipue  ad  vacantem  episcopaJem  sedem  ascende- 
rent.  Gum  itaque  dixerim,  Nicetam  nostrum  auxilia- 
rem  ad  portum  Romatinum  episcopatum  commutasse 
postea  cum  cathedra  Aquileiensi ;  hoc  niroirum  dixi, 
quod  ecclesiasticn  illorumtemporum  disciplin«B  non 
adyersahatur ;  quod  etiam  yiri  docti  de  aliis  similiter 
anxiliaribus  episcopis  autumarunt ;  et  quod  prseser- 
tim  de  nonnullisRomanis  pontificibuspriorum  secu- 
lorum,  ad  toUendas  quasdam  locorum  ac  temporum 
difficultates,  excogitarunt  clarissimi  rerum  hujusmo- 
di  inTestigatores,  Petrus  Coustantius,  Epistolse  Rom. 
Pontif.  pa^.  3  et  6  editionis  Parisiensis,  et  Francis- 
cos  Blanchinius,  tomo  II  Anastasii,  in  Notis  Histori- 
ds  ad  Yitam  sancti  Eleutherii  papse,  pag.  142;  quod 
hic  obiter  innuisse  sufficiat. 

Unum  addere  prsestat,  quoad  locum  Romatii,  seu 
Romattni  portus,  ubi  Niceam  seu  Nicetam  nostrum 
probabiliter  sedissediximus,priusquam  Aquileiensem 
eapesseret  episcopatum.  Ex  primo  duodecimi  ssecuH 
monumento  superius  indicato  habemus,  Concordien- 
sem  episcopum,  unum  ex  iis  fuisse  inter  hujus  me- 
tropohtan»  episcopossuffraganeos,  qoi  canonicinati 
Aquileiensis  Ecclesifie  dicebantur  :  quod  ideo  factum 
conjieiebamus,  quia  Concordienses  quoqne  episcopi, 
yelnti  successores  fuerint  eorum  auxiliarium  episco- 
pomm,  qui  priscis  temporibus  eo  Joci  sedebant  pro 
episcopo  Aquileiensi  ;quiquepropterea,  cumdeAqui- 
leiensi  presbjterio  tunc  essent,  perseyeraYerint  in 
eodem  recenseri  (canonicorum  quoque  assumpto  no- 
mine,cum  idem  in  Ecclesia  primum  insonuit),  etiam 
postquam  in  cathedralem  yeri  nominis  sedem  eyecti 
fuerunt,  peculiari  dicecesi  constitutaex  parteayulsa 
ab  Eeclesia  matre.  Cum  yerohodiernusportus  Roma- 
tius  seu  Romatinus,  yul^o  dictus  Portus-Gruarius, 
yix  duobus  milliaribus  distet  ab  excisa  Concordia, 
quflB  itidem  adRomatium  fluyium  sitaest,  per  quem 
rectum  ultro  citroque  ite. ;  cum  portus  Plinii  Roma* 
tinns  ad  ostium  illius  fluyiisteterit  perquodinsestua- 
rium  labitur.  et  portus  olim  fuerit  Condordiensis  ci- 
yitatis ;  aoxiliares  episcopos  Aquileienses  in  hac  Ve- 
netiffi  parte  sitos,  qui  proculdumo  totius  regionis  ab 
eodem  fl uy io  peragratm  eu ram  hinc  inde  gerebant ,  ad 
Romatium  seu  Romatianum  portum  sedisse  probabile 
est,  et  probabiliusfortasse  adRomatinum  Pliniipor- 
tom,  quamdiu  stetit,  ante  ipsius  etConcordiensisci- 
yitatis  eyersionem,  uti  locumeorumfortasseyigilan- 
tise  opportunioremy  et  ita  ab  eodem  loco  Romatinos 
seu  Roroatianos  episcopos  communiter  appellatos  : 
quamyis  postea,  cum  calhedralisibidemsextosseculo 
emersit  proprii  nominis  atque  jurisdictionis,  suffra- 
ganeiillinofi  episcopi  nomen  assuropserint  Concor- 
diensium  episcoporum  ab  urbe  illius  loci  principe, 
quse  licettunc  excisa,  et  a  propria  dignitate  delapsa, 
non  ita  tamen  fortasse,  sicuti  hac  nostra  etate,  deje- 
cta  erat  atque  prostrata^utspealiquasplendorispri- 
stini  recuperandi  non  teneretur ;  et  interim  nomen 
satis  celebre  in  fastis  yeteribus  obtinebat,  quod  epi- 
scopali  nofSB  cathedrae  decorand2edi|[nius  yideretur. 
Heec  de  prima  probabili  causa,curNiceasseuNlcetas 
episcopus  Aquiteiensis,  dictus  fuerit  a  Gennadio  Ro* 
matianee  ciyitatis  episcopus  :  nunc  ad  secuodam. 

124    GAPITISSEXTI    PARS   ALTBRA. 

Secundo  loco  propositum  erat  ostendere  Niceam 
sen  Nicetam  episcopum  Aquileiensem  ideo  fortasse 
appellatum  etiam  fuisse  Romatianee  ciyitatis  episco* 
pum,  et  ita  a  Gennadio  quoque  Massiliensi,  caeteris- 

Sne  in  eumdem  exscripserunt,  inter  scriptores  ee- 
lesiasticosnuncupatum ;  quia  probabiliterad  portum 
Romatium  seu  Romatinum  seaeritnoninfreauenter, 
cum  AauileiensisEcclesiae  clayum  teneret.  Id  itaque 
probandum  est  fieri  potuisse.  atqueaNiceaseuNiceta 
episcopo  Aquileiensi  probabiliter  etiam  factitatum, 
tum  execclesiasticaillorum  temporum  disciplina,  tum 
etiam  ex  historicis  monumentis,  qufle  Aquileiee  tunc 
ac  totios  Yeneti»  statum  nobis  exhibeant.  Quidyero 


A  81  nihil  repugnet  de  eodem  enuntiari  et  aQxUiarem 
prius  fuisse  episcopum  Niceam  seu  Nicetam  ad  por« 
tum  fortasse  Piinii  Romatinnm  pro  episcopo  Aqui- 
leiensi,  et  eumdem  postea,  episcopum  factum  Aqui- 
leiensis  Ecclesiee,  in  portu  Romatino  noyo,seu  potius 
in  ejusdem  nominis  ciyitate,  non  infrequenter  etiam 
diyersatum  ?  Confidentius  itaque  rem  secundo  loeo 
propositam  inyestigabimus,  ut  unicuique  liceat,  yel 
alterutram  seligere,  yel  etiam  utramque,  si  lubeat, 
amplexari.  Quid  autem  sineutra  placuerit  ?  At  dum« 
modo  non  inde  in  dubium  reyocetur,  Niceam  seuNi- 
cetam  Gennadianum  essereapseNiceam  seuNicetam 
nostrum,  episcopum  Aauileiensem,  pro  quohactenus 
dimicayimus ;  interim  libenti  animo  super  hac  diffi- 
cultate  exspectabimus  meliora.  Nunc  ad  rem  propo- 
aitam  accedendum. 

Sententia  eruditorum  est,  quam  prolixe  yalideoue 
propagnat  Michael  Antonius  Frances  in  suo  de  Ga- 
thedralibus  libro,  capite  2,  num.  37  et  sequentibus, 

B  ad  pacem  usque  a  Constantino  Magno  EcciesiaB  da- 
tam,nullamin  toto  orbeCbristianofiedemsacramex- 
stitisse,  quae  yere  ac  proprie  cathedralis  ecclesiadici 
posset,  qusque  yeluti  peculiaris  episcopi  sedes  esset, 
ad  distinctionem  aIiarumecclesiarum,quflBinferiori8 
ordinis  censerentur  ac  dignitatis ;  cum  omnibus,  ^u» 
tunc  essent,  ecclesiis,  siye  locis,  pro  sacris  fidelium 
tjnaxibus  peragendis,  prout  persecutionum  tempora 
patiebantur,  eeque  pneesset  episcopus,  yel  per  se,  yel 
per  alios,  quin  uUa  yere  ac  proprie  dici  posset  ec- 
clesiaac  sedesepiscopalis,  utiposteriorumtemporum 
politia  ac  consuetudine  factum  fuit,  Prffistat  ipsum 
audire  ita  citato  loco  scribentem.  «  Firmissime  ju- 
dico,  non  ex  eo  prscisequodinaliquaurbefueritepi- 
scopus,  et  in  ea  aliqua  fuerit  ecclesia  sdificata,  ideo 
sequitur  quod  ipsa  fuerit  illius  ciyitatis   cathedralis, 

licet  erecta  sit  ab  illius  loci  episcopo Dubitari  fas 

non  est,  prius  fuisse  in  Ecclesia  catholica  episcopos, 
quam  fuerint  ecclesiae  cathedrales  erect» Gons* 

G  stat,  quod  illisprimis  temporibus  initio  nascentis  fic- 
clesiflB,  episcopi  in  omnibus  Ecclesiis  erant,  non  tam* 
quam  in  cathedralibus,  cum  cathedrales  tunc  tem- 

poris  non  essent Liquet  ccclesias  cathedrales 

modemiores  fuisse,  et  multo  post  episcopatus,  unde 
origiaem  trahunt :  nec  rectam  deduci  argumeotatio- 
nem  ab  episcopatus  erectione  adecclesiamcathedra- 
lem  co  tempore  erectaro,  ante  diyisionem  Ecclesia- 
rum.  »  Hsc  ex  Michaele  Antonio  Frances  delibata- 
sunt,  (jui  tamen  fusius  rem  perse^uiturtotoeo  capite 
et  alibi  quoque;  utconfidenteretiam  asseyeret,  ante 
pacem  a  ConstantinoEcclesiffidatam,  prorsus  nullam 
m  rerum  natura  cathedralem  fuute» 

Hffic  eadem  de  cathedralibus  noyissime  125  ^' 
diderunt  etiam  eruditi  monachi  Bencdictinicongrega- 
tionis  Cisterciensis,  auctores  Italici  operis  Mediolani 
editi  quatuor  yoluminibus  in  formaquarti^  utiaiunt, 
cui  titulus  DelU  Antichila  [AmgobardieO'MtUineii;\UL 
enim  habent  dissertatione  3i,  num.  42  :  c  Quanto 

^  affermar  possiamo  si  k,  che  le  chiese  cattedrali  eb- 
ber  origine  soltanto  dopo  incominciato  il  quarto 
secolo.  I  Christiani  ayantiquest*  epoca,  durantelabur- 
rasca  dellepersecuzioni,  hanno  costumato  perreser- 
cizio  e  il  culto  della  religione  adunarsi  col  loro  ye- 
scoyo  e  clero  nei  cimiteri,  nelle  grotte,  ed  in  altri 
solinghi  ritiri.  Allorchi  poi  tomaxa  la  bonaccia,  ci6 
eseguiyano  nelle  case  o  in  que'  luoghi  a  tal  fine  depn- 
tati,  che  il  nome  di  chiese  e  basiliche  hanno  sortito. 
Checch^  dunque  dicano  in  contrario  molti  e  dotti 
scrittori,  ma  troppo  forse  preyenuU  della  loro  opi- 
nione,  le  cattedrali,  le  metroiiolitane,Iedistinzioni  e 
le  preminenze  sono  di  data  posteriore,  ed  effetti  dir 
si  denno  della  pacealla  chiesacompartita  dall'  impe- 
rator  Costantino  :  pace  che  non  ispunt6  se  non  dopo 
1'  incominciaraento  delquarto  secolo. »  Hffic  illi.  Car* 
dinalisyero  DeLuca,  de  Prffieroinentiis,  disc.3,  num. 
45,  ultraquoqueprogreditur,  etcathedrales  ecclesias- 
qnoad  usum  saJtem  et  accommodationem  bujus  ap- 
pellationiSylongeetiam  postpacema  Gonttantmoda- 


987 


P.  BRAlDi^;  DISSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  CAP.  VI. 


tam  iDvaluisse  tcribit:  cumD$mpe,pluribushacillaa 
per  diasceses  ecclesiis  sBdiGcalis  tum  in  urbibus  tum 
10  agris,  divisisque  plebibus,  necesse  fuit  illam  dis* 
tinguere  ecclesiam  qu®  veluti  cffiterarum  mater  fuis- 
•et,  et  ubi  tandemepiscopus  pacefaventesedemquo^ 
dammodo  sui  regiminis  collocasset. « Uoc  nomen,  ait 
ille,  seu  vocabulum  cathedralis,  longe  post  Ecclesia 
tranquillitatem  usubabericoepit.quando  parrocbiali- 
bufi,  aliisque  inferioribus  ecclesii^  perciviUtes  etre- 
liqua  loca  dioecesis  constructis,  contradistinguere 
oportuit  illam  ecclesiam  matricem,qufiB  episcopi  ca« 
tbedra  erat.eta^uareliqu®  inferiores  tamquamfiiia^ 
let  normam  acciperent,  eique  subiectionem  profite* 
rentur.  >  Cathedrales  itaque  Ecclesifie,  quoad  rei 
veritatem  atque  substantiam,  nonnisi,quarto  sfficulo 
inoboato,  autetiamjam  adultoessecQeperunt,acfor- 
tasse  etiam  tardius ;  et  certe  alibi  citius,  alibi  serius 
ori^nem  habuere,  pro  locorum  diversitate,  ao  pro 
▼ario  oeleritatis  graduquores  Eeclesiffl  juxta  oppor- 
tunitatem  circumstantiarum  prosperc  se  babere  po« 
tuerunt :  quod  nomeaclaturamvero  longe  etiamtar-i 
dius  communiter  innotuere  in  ecclesiastioa   politia. 

QuoFSum  autem  b(B0  deecclesiis  catbedralibus  ha^ 
etenus  pr»notata?  Hao  nimirum  ideo  de  cathedrali* 
but  eoclesiis  dicta  babeantur,  utquffinam  prioribut 
illis  tttculis  fuerit  disdplina,  etiam  quoad  loca  ubi 
episoopi  considerent,  cognoscatur.  Cathedralet  eoim 
ecclesiffi,  et  fixae  episeoporum  sedet  in  civilatibut  aut 
loeis  ubi  cathedralesecolesise  essentconstilut»,  pari- 
ttbique  gradu  processerunt,  uti  oitato  tuperius  loco 
animadvertunt  etiam  Benedictini  monacni,  aientet : 
«  Ouetta  fu  repoca,  incuicomiociaronoa  ttabilirsi 
nellecitta  le  sedi  vescovili,  flssando  il  vescovo  la  di< 
gnita  cattedrale  a  quella  chiesa  che  scelta  aveste  a 
tal  onore.  »  Si  nulla  poVro  eathedralis  ecclesia  ante 
pacem  a  Constantino  datara,  immo  ft  longe  posi  Ec- 
elitix  tranquillilaiem  eathedraH$  vocabulum  usu  ha- 
beri  coBpit ;  nuUa  quoque  fixa  episcoporum  sedes  in 
eivitatibusante  id  tempus  ;  et  fortatse  diuetiam  post 
Ecclesi»  tranquillitatem  sedes  eorum  fix&B  in  civita- 
tibus  etse  coeperunt.  Hincvcro  sequitur,quodetiamsi 
major  episcoporum  pars  a  primis  usque  temporibut 
129  '^o^^'^  haberentprfiecipuae  civitatis  illius  pro- 
vincisB  seu  regionis  ubi  eorum  episeopalis  cura  ver- 
saretur;  non  ideoin  ea  temper  civitate,  quatiinfixo 
ac  stabili  residentias  loco,  uti  postea  loquendi  modus 
invaluit,  commorarentur ;  ted  in  minoribus  etiamlo- 
cis,  aut  pro  libito  aut  pro  opportunitate.  aut  proqua* 
dam  prudenti  oeconomia,  quandoque  consisterent : 
atque  ita  quoque,  ut  non  infrequenter  postea  dubita* 
tio  orta  sit,  cujus  praecipue  loci  dicendus  estet  opi- 
tcopus  hic  aut  ille;  nec  non  ut  plurimi,  non  civita- 
tum  atque  locorum,  sed  provinciarum  aut  populo- 
rum  nomine,  et  dicerentur,  et  tese  ipsimet  appella* 
rent  atque  subscriberent. 

Abundat ecclesiastica  historiahujutmodi  exemplit. 
Eniditus  Fo^ginutin  tuoopere  de  RomanodiviPetri 
Itinere  et  Epitcopatu,  exercitatione  44,  ubi  de  pri* 
miflPIorentinorom  Apoitolis,  animadvertitquodsan- 
ctus  ille  Paulinus,  unusex  ThusciaQ  apostolis,  dequo- 
disputant  Thusci  scriptores  cujus  ibidem  propriiloci 
episcopus  fuerit, « idem  ille  sit,  ac  Paulinus  Luccnsit 
episcopus,qucmtotius  fereThuscise  episcopum  fuiste 
facileest  credere.quamquamsusB  solum  urbis,inqua 
obiit,  etforte,  utpote  opportunaaut  frequentata  ma- 

fis.  diutius  degebat,  cpiscopum  faciant  Lucenset.  > 
n  igitur,  juxta  Fog^inium,  episcopum  totius  fero 
ThuscifB^  qui  nullam  m  illa  regione  locum  habebat, 

?[uem  nos  diceremus  proprife  residentiae,  quamquam 
ortasse  diutiusLucffi  degeret ;  quiquesolummodo  se- 
3uiori  ffitate  Lucm  episcopus  dictus  fuit,  quia  ibidem 
iem  elausit  supremum.  Exstatnpud  Euscbium,Hist. 
Ecdes.  libro  vii,  capite  26,  epistola  sancti  Dionysii 
episcopi  Alexandrini,  inscripieLad  Basilidem  Pentapo* 
Ittanum  ejnicofmm,  seuutGrscahabent  verba,  episcO' 
pum  Paroehiarumquee per  Pentapolim  sunt.  Nnn^,  hiq 
certe  lod  mentio  ubi  Basilides  episcopus  Pentapoli- 


A  taniC  regionis»  quasi  in  suo  ordinaria  resideotlar.loco 
commoraretur,  et  a  quo  nonnen  episcopatus  accipe- 
ret :  quamquam  bic  probabiliter,  aQH  episcoputpro- 
prii  juris  in  Pentapohtana  regione,  sed  auxiliaria  es- 
set  tantummodo  pro  episcopo  Alexandrino»  qui  ple« 
nam  oblinebat  in  eadem  rc§^one  potestatea)|  uti  sa* 
periut  admonuimus. 

Ut  vero  ad  posterioraetiam  padt  tempora  detceii- 
damus ;  inepiscoporum  subscriptionibus  ad  condlium 
Nicffinum,  ^uaebabentur  tomo  II  Condliorum  Labbd, 
curis  Coleti  col.  55  et  sequentibus,  legitur  Joannes 
Pe^sidis,  id  est  episcopus  in  Persarum  regno  abtque 
ullopeculiarissedis  ac  residentiffititulo  inaliquaPer- 
sidis  civitate.  In  subscriptionibus  episcoporum  ad 
concilium  Constantinopolitanum  generale  u,  apud 
eumdem  Labbeum,  ibidem,  cqI.  1134,  leguntur  Afo- 
pius  et  Bagadius  episcopi  dicti  provinciw  Araki»,  si« 
militer  absaue  lod  nomine  ubi  sedem  episcopalem 
haberent.  Inter  episoopos  coucilii  Chalcedonensis 

D  apudipsum  Labboum  Conciliorum  tomo  IV,  ejuadem 
editionis  col.  855,  legitur  Joannes  Sarrac$norum  yei- 
tis  episoopus,  et  similiter  Eustathius  gtniis  SarrQa- 
norum  episcopus,  et  uterque  absque  nomine  alicnJQi 
sedis  aut  loci,  qui  veluticaput  esseteorum  epitcopalis 
curffi.  Hffio  Qunc  sufficiant  exempla  ad  rem  auam 
agimus  illustrandam  ;  guod  nempe  pritds  Ecdesia 
sfficulis  uuUum  episcopi  in  propriis  aicecesibut  babe- 
rent  locum,  qui,  nostrorum  temporummorelocuses- 
set  constantis  eorum  residenti»,  sicuti  nuUam  habe- 
bant  cathedralem  ecclesiam  proprie  dictain  ;  licet 
iidem,  ut  plurimum,  nomen  aeciperentdvitatispra- 
cipuffi  aut  celebrioris  loci  sui  episcopatut,  uU  etiam 
prima  habemut  exempla  Eccletiarum  Asi«a  episco- 
porum  in  libro  Apocal^f  pseos,  necnon  at  aliorum  ia 
Actibus  apostolicis,  ac  in  divi  Pauli  Epiatolit . 

l^TI^i^i^QA^ortasseauffiineodesiattidsmonumen' 
tis  mentio  appareat  ecclesiarumcathedralium,etepi- 
scopalis  mansionis,  seuutiloquimurresidentiii.apud 

n  easdem,  ad  Ecclesiam  attinet  Africanam  et  annum 
attingit  398,  quo  duo  celebrata  fuere  Carthaginensia 
concilia  sub  Aurelio  Carthaginensi  episcopo,  qoibos 
etiam  interfuit  Augustinus.  In  horum  porro  prieri 
apud  Labbeum,  curis  Coleti,  tomo  H,  col.  1438,  ita 
canone  xiv  statuebatur :  4  Ut  episcopus  non  longeab 
Ecclesia  hospitiolum  habeat.  •  In  tubsequeoti  vero» 
ibidem,  col.  1455,  ita  canone 5  decretum  fuit :  c  Pla- 
ouit.  ut  nemini  sit  facultas,  relicta  prindpali  oathe* 
dra,  ad  aliquam  EocIesiamiQdioBcesiconstitutamse 
conferre,  yel  in  re  propriadiutiut  quamoportet  coo* 
stitutum.  curam  vel  frequentationem  proprifficathe- 
drffi  negli^ere.  »  Hi  duo  itaquecanones  Arricansfie- 
clesiffi  anni  398,  qui  nobis  exhibent  prfficeptum  epi- 
scopis  datum  habendi  hospUium  suum,  hoc  est  ao- 
mum  habitationis,  non  longe  ab  eeclesia,  necnon  de* 
nominationem  cathedrm  nrincipaUs  ac  cathedrm  pro- 
priXy  ad  indicandam  ecolesiam  dioecesis  prffidpuam 
apud  quam  manere  debuissent,  ditcrimine  facto  ab 

D  aliis  sacris  ffidibut  minoribus  qu»  in  dioBcesi  essent ; 
qulque  simul  testantur  pristinam  episcoporum  liber- 
tatem  permanendi  quocumque  vellent  loco  in  pro- 
pria  dicecesi  ac  transeundi  quoque  ad  quamcuaK|ue 
libuisset  dioecesis  Ecclesiam  :  hi  canones,  inquam, 
epocham  quoquc  signant  quarti  labentis  saBCuh,  guo 
oathedralium  ecdesiarum  mentiocoDpit  in  ecclemas- 
tica  politia,  et  quosimul  episcopis  lex  ferebatur  maih 
sionem  stabilem  faciendi,  boc  est  residentiam  sta- 
tuendi,  apud  easdem. 

Quamquam  vero  yetus  unius  Ecdesio  aeeuli  aat 
unius  ffitatis  disciplinanequeat  confundi  cumaliaal- 
terius  saeculi  aut  ffitaUs,  licet  proxime  sese  contia- 
gant ;  quoniam  error  esset  vetusta  sa^cula  generatim 
accipere  sub  unico  aspectu,  et  nullo  facto  discrimiDe 
alteriusad  alterum,  nullaquehabita  ratione  variatio- 
num  quffi  in  iisdem  identidem  occurrerunt :  eadem 
quoque  disciplina  quffi  illiut  tfficuli  aut  ilHus  aptatis 
nomen  obtinet,non  itaiUiassfficuliautffitatit  propria 
ett,  ut  aliquo  modo  non  etiam  et  sfficulumet  «tatem 


989 


P.  BRAIDiE  DISSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  CAP.  VI. 


990 


attiQgat  qu®  jam  proxjme  pweceMeruot,  ac  simul  A 
etiam  dod  sese  protendat  ad  saeculum  et  aetatem  quae 
proxime  subsequuntur;  atque  error  proptcrea  pariter 
esset,  aut  certam  Ecclesisd  disciplinam  quffi  quodam 
taeculo  aut  quadam  state  prffiYaluit,  circumscribero 
Yelle,  eamque  veluti  coarctare  cbroDologicae  dura* 
tioni  ejusdem  saeculi  siye  8etatis;autetiam  nolleaQi* 
madvertere^  YariatioDem  discipIiDae  quse  tali  snculo 
aut  aetati  tribuitur,alibi  citius  coDtigisse,  alibi  serius 
sicut  antea  iopuebamus,  alibi  iutegre  pleDequCi  alibi 
quoaue  dod  siDe  aliqua  exceptioue  qu»  discipliDam 
quodammodo  uuius  saeculi  aut  fietatis  cum  alterare- 
ceDs  indQcta  compoueret  ac  misceret.  Haec  dixissa 
juYet,  utpateat  amplissimum  esse  coDJecturii  locum 
ad  eaquffi  diximus^  seu  de  catbedraliumiDstitutiooo 
pott  Ecclesi»  pacem,  seu  demore  coDsequeuterDoo 
ante  id  temporis  iD  Ecclesia  iDducto,ut  apud  catbe* 
drales  ecclesiat,  iu  primariis  dioeceseoD  civitatibQs 
pleramque  coDstitutas,  episcopisedemsuamstabilem 
ponereDt  Quid  igitur  si  dicamusetiam  Aquileieoset  B 
episcopot  sero  taodem  io  Aquileieosi  ciYitate  sedem 
ttabilem  eollocasse,  ut  ab  eadem  absque  loci  divar^ 
sitate  uDiYersim  oomeo  accipereot ;  et  ioterim  po« 
tuissequaodoqueabaliquibusDOD  improprie  appel- 
lari  etiam  Romatioae  seu  Romatiao»  civitatit  epitco- 
pos,  a  loco  ubi  ood  iofreqQeDter  iidem  coosistereot, 
catbedrali  ecclesia  vere  acpropriedictaouIlibiadbu« 
coostituta  ? 

Noo  dixerim  taoe  Aquileieotem  civitatem»  ampli- 
tudioe  loci  populique  128  frequeotia  illuttrem.  ta« 
cra  «ede  tub  epitcopis  Nicetae  aotecetsoribut  caruitte; 
ticQUoe€[uedomo  autdomibut  ecclet iatticit  caruit« 
ubi  et  epitcopus  degeret  cum  ibidem  commoraretur, 
et  clericorum  eoetus,  qnem  cum  epitcopo  ettt  dacet, 

2u«  superius  dicta  luot  de  mooatterio  Yirorom  quod 
quileiserat,  oecDoo  demooasterio  Yirgioali^abuode 
probaotsacramaedem  Aquileiie  jam  pridem  exstitiste 
m  qua  et  cmtus  coiret  CoristiaDorum,  et  solemoia 
ecclesiastica  babereotur,  et  eplscopus  lacra  faceret,  Q 
Pneterea  ex  divo  Atbaoasio  io  Apoiogia  ad  Goottao- 
Uum  imperatorem,  oum.  3  ac  io,  iotelligimus,  For« 
toDaUaDi  episcopi  tempore,  cujut  ille  botpet  fuerat 
Aquileiae,  sedem  tacram  ibidem  de  ooyo  exstrui  co^ 
ptam,et  quidem,  utiode  coojicimus.io  alterius  aoU« 
quioris  locum,quffl  jam  tuDc  muIUtudioi  dod  sufQce* 
ret ;  atque  io  eadem,  quamvis  ooodum  absoluta,sed 

3uia  forsitao  diruta  erat  vetus  ut  oova  amplior  ibi* 
em  exturgeret ;  io  eadem,  ioquam,  babitam  fuisse 
eollectam,  cui  ipse  quoque  AthaDasius  ioterfuit,  et 
Augustus  CoDstaos  prsedicti  CoottaoUi  frater  tuoc 
Aqnileiffi  et  ipse  degeos :  quod  ad  aooum  pertioet 
34o,  uU  apud  de  Rubeis  m  Mooumeotit,  capite  6, 
oum.  5.  lo  coocilio  quoque  Aquileiffi  habito  aooo  «381, 
sub  Valeriaoo  episcopo,  FortQoaUaoi  succettore, 
quod  tuperius  expeodebamus,  Ecclesia  Aquileieosit 
ciYitaUt  Domioatur,iD  qua  35  epitcopi  ejusdem  coo-* 
ciliiPatretcoDtederuot;  qote  propterea  eadem  ipta 
ceDseoda  est,  qu»  FortuoaUaDi  tempore  Athaoasio  r) 
teste  exttruebatur,  quffique  uoica  fortatte  io  ea  ci- 
Titate  tuDc  erat,  quiaoulla  disUncUooit  nota  ibidem 
signatur.Di^nasaoe  illasacraffides  fuit,quffi  priocept 
baberetur  m  uniTerta  Aquileiensi  dioecesi,  tum  ob 
civitaUs  splendorem,  tum  etiam  procul  dubio  ob 
structur»  majestatem,  qu»  amplitudioi  ac  digoitaU 
urbisimpar  doo  faerit,mQltoqQ6  magis  obcoociliiin 
ea  babiU  prffistaotiam,  qood,  etsi  ooo  geoerale,  ge* 
neralis  certe  loco  censeri  potett,  et  celebritatem 
maximam  iode  accepit,quod  summi  Ocoideotalis  Eo- 
cletiffi  proceres  emioentesque  tum  sancUtate  tum 
doctrina  viri  in  eo  convenerint.  Hoc  tamen  saUs  non 
est,  ut  Bcfdesia  illa,more  nostrarum,  cathedralis  ha- 
benda  esset ;  oeque  ut  civitas  Aquileieosis  ita  stabilis 
ea  tempettate  jam  eYaserit  resideoUffi  locus  Aqui* 
leieDsium  epitcoporum,  ut  liberum  ipsis  dod  foret, 
aut  pro  libito,  aut  pro  opportuoitate.  aut  etiam  pro 
Ticittitadioum  raUoDe,alioi  etiam  libere  commorari, 
aliisqoe  uU  sacris  ffidibus,qaffi  jam  tuoc  in  minoribus 


eUam  ciYiUtibuti  oecooo  io  pagis  ao  Yillit  populo* 
sioribus,  ood  iofrequeotes  essept. 

Affueruot  vero  Aquileieosibus  episcopis,etquidem 
Sffipe  sffipius,  et  plaoe  dixerim  plusquam  cffiteris  epi* 
scopis  toUus  ItaU»  ;  afruorunt.mquam,  causffi  cur  ab 
Aquileieosi  civitate  tese  subducereot,  et  pacaUora  ac 
tecuriora  quffirereot  alibi  domicilia  io  amplissimst 
propris  dicBcesis  fioibus.  Ut  ut  porro  coocedamus 
A^uileieoses  episcopos  ad  Valeriaoum  usque,  Aqui* 
leiffi  poUssimum  coosedisse ;  post  VaIeriaoum,dicere 
ausim,  Aquileieoses  episcopos  Nicet»  oostri  antcces- 
sores,  noo  Aquileiffi,  poUssimum,  sed  alibi  frequeo- 
tius  (^uam  Aouileiffi,  commoratos  fuisse.  Primus  post 
Valeriaoum  Cbromatius  fuit ;  qui  aoDO  388,  eodem 
ipso  quo  Valeriaous  decessit,  ordioatus  Aquilei»  per- 
bibetura  diYo  Ambrosio  episcopoMediolaoeosi.juxta 
morem  duarum  illarum  Ecdesiarum,  ut  sete  ioYicem 
earumdem  aoUstites  ordioareot,  io  ciYitate  nimirum 
et  ecclesia  illius  qui  esset  ordiQaodus.  NoYimus  Ycro 
ex  Historiis,  ac  Muratorius  refert  io  ADoalibus  Italie, 
eodemipso  aooo  AquileieDsem  ciYitatemobsidiooem 
passamfuisseab  exercito  Theodosii  Magni  AugusU» 
<iui  tjraooum  1 29  Maximum  iosectabator  AquiTeiain 
iogrettum  cum  copiit  %9\m,  utibi  te  tueretur  post  ae- 
ceptas  oladet  io  prssJiit  antea  committit.  Incertum 
qQidem  an  antoYel  pott  Ghromatii  ordioaUooemhffic 
obtidio  Aquileiffi  eooUgerit :  certom  lameo  obtidio* 
nem  hanc  brcYem  fuitte,  Tbeodosiam  urbem  iogret- 
sum,  eaptom  Maximum,actertio  aburbe  lapide  im- 
peratoris  teoteotia  capite  obtruncatum,  meote  Julio 
aut  AugustoejusdemaoQi,ut  Yarie  traduot  bistorici, 
Cum  post  Maximum,  ValeoUaoo  priocipe  eoecato, 
tyraooidem  arripuistet  Euf  eoiut,  idem  Tbeodosius 
ex  Orieote  iterum  per  Illynoum  aono  394  io  Italiam, 
Yenienseummagoa  militum  eopia,  Juliarum  Alpium 
muoitas  ab  boste  Yias  sibi  aperuit,  atque  adAqui- 
leieosem  agrum  perYOoit,  ubi  mgeos  Eugeoii  exerci* 
tui  situs  erat.  Ibi  igitur  eommissum  prffilium  fuit, 
quod  exiUum  et  mortem  ooyo  tjraooo,  ooYam  ae 
pleoam  Tbeodosio  Yictoriam  attulit,  qui  proxtmam 
Aquileieosem  urbem  ingressus.ibi  eUam  a  diYo  Am« 
brosio,  qui  data  opera  Mediolano  Aquileiam  Yenit, 
salutatus  fuit.  fin  igitur  Aquileiensem  agrum,  non 
amplius  quam  sex  annorum  spatio,  ingeoU  militum 
copia  bis  exuodaotem  ;  bisque  ibi  ita  ou^atum  ad* 
YersisaciebuSfUt  ooo  mious  quam  de  Occideotali  im* 
perioioterlegitimum  principem  et  usurpatores  duot 
aetum  fuerit.Verum  non  ita  multo  post,anno  scilicet 
400,  atque  ab  Eugenii  internecione  sexto,  majoribut 
iterum  Aquileiensis  regio  infortuniis  fuit  obnoxia. 
Quit  enim  ij|:noratprimamillam  Gothorum  Alarico 
duce  Italiffi  mYationem,  qun  tunc  non  tam  dominii 
acquireodi,  quam  abducenda  prsdffi  cauta  facta  fuit? 
PatiutYeroomoium  primut  Aquileieosis  agerBarba- 
rorum  faucibut  Yoraoittimis,  quos  propterea  oihil 
omisistecredendum  est,  ut,  eum  Aquileieosium  re- 
rum  Jactura.jamdiuconceptamrerum  omniumcupi^ 
ditatem  explerent.  Quid  porro  in  his  angustiis  Cbro- 
maUus  episeoput  ?  Nil  certe  mirum  ab  Aquileiensi 
ciYitate  et  agro  illum  et  temel  et  bis  eUam  seces- 
siste;  atque  secunda  prsscipue  hac  Yice  moram  etiam 
diuturnionem  eo  looi  protraxisse,  quem  sibi  prsstule- 
rit  incolendum ;  ac  ita  eUam,  ut  ejus  loci  episcopus, 
potius  quam  ciYitatis  Aquileiensis,  quodammodo  yI- 
deretur.  RomaUum  Yero  portum  seu  RomaUnum  ad 
fluYium  ejusdem  nomiois,locum  reapse  fuisse  secet* 
tiooi  Cbromatii  tuoc  temporis  opportuoumfSiYeilHus 

Sortus  Domioe  locum  iatelligamus  qui  ounc  Portus- 
^ruarius  supra  Concordiam,siYe  alium  post  Concor- 
diam,  a  Plinio  memoratum.adfluYii  eiosdemostium, 
nnde  io  sstuarium  labitur,  quod  probabiliusquoque 
Yidetur;  locum  hunc,  inquara,  secessioni  Chromatii 
opportunum  fuis8e,tum  ad  bellicas  Romanorum  tur- 
bat  Yitanda8,tum  ad  Barbarorum  fugicndosincursus, 
facilequisque,Difallor,iDtellexerit,qui  Romanas  Yias 
tane  eelebret  noTerit,  maxime  Ytro  illam,  siYO  Fla* 
miniam  dixeriSySiYe  Po8tumiam,quffi  ab  Aquileiaper 


99i 


P.  BRAIDiB  DISSERTATIO  IN  *S  NICETAM.  -  CAP.  VI. 


m 


Venetiam  ataue  iEmiliam  ad  primas  Italia;  urbes,ac 
demum  ad  ipsam  orbis  metropolim  ducebat ;  et  a 
qua,  tum  Romatius  seu  Romatious  portus,  tum  flu* 
Yiu8,ad  laBvam  ejusdem  nm  ab  Aquifeia  yeDieutibus, 
quasi  i^notus  aut  minus  certe  a  Barbaris  tunc  alio 
tendentibus  expetitus,  distabat.  Videatur  tabula  Ita- 
liflB  antiquae,  quam  edidit  Muratorius  in  fronte  tomi 
primi  Scriptorum  Rerum  Italicarum ;  necnon  alia 
VenetieB  superioris  et  inferioris.siYe  terrestriset  ma- 
ritimaBy  quam  edidit  Filiasius  tomo  III  suarum  Me- 
morie  ttoriche  de*  Venetiprimi  e  eeeondi,  Inde  igitur 
probabiliter  etiam  Chroroatius  episcopus  Aauiicien- 
sis,  non  Romanus  quidem,  uti  animad? erteoat  ipse 
quoque  De  Rubeis»  sed  Romatinus,  aut  Romatianus 
episcopus  dictus  fuit. 

Anno  407,  aut  408,  mortalem  vitam  130  ^^^ 
coelesti  gloriaChromatiuscommutaTit.Alaricus  yero 
Gothorum  dux,  rebus  ut  videtur  ad  modicom  saltem 
cum  Honorio  Augusto  compositis,  in  Norico  consis- 
tebat ;  Aquileiensium  tamen  finibus  incumbens,  et 
novamltaliainhiansruinam.  Breyi  desiderii  compos 
efflcitur :  nam  eodem  ipso  anno  in  Italiam  descen- 
deDs,Aquileiensem  agrum  iterum  terrore  concussit ; 
licet  Aquileiam,ca6terasque  Venetiae  urbes  tunc  pne- 
terierit,  ut  rccto  itinere  Romam  poteret  quam  de- 
mum  anno  sequenti  409,aut,ut  aliis  visum,  410,  fame 
prius  oppressam,  cepit,  crudeliterque  depopulayit. 
Successerat  interim  Chromatio  Augustinus,  cujus 
episcopatus  anni  varie  in  Gatalogis  et  in  Chronicis 
exhibentur.  Augustino  deinde  successit  Adelphus, 
Adclpho  Januarius,  Januario  Maximus,  Maximo  Se- 
cundus,  Secundo  denique  noster  Nicetas,  ut  apud  De 
Rubeis  in  Monumentis  apparet.  Au^stino  vero  se- 
dente,refertDandulutin  Chronico,  libro  t,  capite  1, 
parte  xii.quod  «  urbis  in  Aquileiae  proceres  ad  Aqwu 
Tcniunt  Gradatas ;  et  in  littore  castellum  spectaoile 
construxerunt,  quod  ab  aquarum  nomine  Gradus  ap- 
pellatur.  »  Hoc  sibi  perfugium  Ac[uileienses  optima* 
tes  condiderunt  non  procul  a  patnislaribus  aoTersus 
Barbaborum  incursus,quibus  feresemperomniumpri- 
mus  Aquileiensis  ager  patcbat.  PerscTeraTit  igitur, 
etiam  post  Chromatium,  Aquilciensibus  episcopisse- 
cessionis  occasio  et  necessitas  ad  loca  tuta  atque  pa- 
cata;  itaut  facile  conjicere  possimus^etiam  Chroma- 
tii  successores  non  infrequenter  extra  Aquileiensem 
ciTitatemdifersatOB  fui8se,acprobabiIiterad  eumdem 
portumRomatinum  in  internosestoarii  Concordiensis 
Jittore  situm  ad  Romatini  fluTii  ostium.  Nec  interim 
defuerunt  Aquileiensibus,  praeter  extranea  Barbaro- 
rum,  etiam  domesUca,  utita  dicam,  incommoda,qu8e 
episcopis  Aquileiensibut  secedendi  causas  identidem 
ministrarent.  Cnm  enim,  HonorioAugustodefuncto, 
Occidentale  iroperium  arripuisset  tTrannusJoannes, 
ataue  propterea  ad  eumdem  depellendum  castra  ex 
Oriente  moTisset  Theodosios  Junior  imperator,  ite« 
rum  Aquileiensit  ager,annocirciter  424  aut  425,  mi- 
litaribus  copiis  exundaTit ;  atque  Aquileia  ipsa,qu8e 
Joanni  inTasori  parebat,  obsessa  et  capta,  in  Theo- 
dosii  potestatem  rediTit,  ubi  etiam  paulo  post  idem 
Joannes  meritas  rebellionis  poenas  persolTit. 

Sed  jam  ad  potissimaro  causam,  quam  secedcndi 
ab  Aquileiensi  ciTitate  et  agro  habuit  Aquileiensis 
episcopos,  proximus  Nicetie  decessor,  Secundus, 
anno  452,  accedamus  oportet.  Is  nempe  est  annus, 
quo  famigeratus  ille  Huonorum  rex  Attila,  inconeue- 
iionem  gentium  natus,  uti  aiebat  Jornandes  seu  Jor- 
danus,  et  ftagellum  Dei  merito  nuncupatus,  ex  Pan- 
nonia  in  Italiam  erupit  cum  immensa  Baii>arorum 
multitudino ;  atque  Aquileiensem  a^rum  primo  im- 
petu  iuTasit,  Aquileiamque  dira  obsidione  Texatam, 
demum  ccpit,  expilaTit,  incendit,  indeque  progre- 
diens,  abductisque  captiTis,  eamdem  intulit  cladem 
Concordiae,  Altino,  ac  cseteris  Veneti®  ciTitatibus 
quarum  primffi  numquam  postea  ad  pristinain  digni- 
tatera  surgere  potuerunt.Quid  Sccundus  Aquileiensis 
episcopus  in  his  rerum  angustiis  egerit,  ubi  fuerit, 
qaoconfogerit,omQino  incertum.Secedendi  tamen  ab 


A  Aquileiensi  ciTitate  et  agro,hanc  foisse  Sccundoepi- 
scopo  occasionem  ac  necessitatem  omnium  mazimam, 
nemo  negaTcrit :  quin  etiam,  non  secedendi  modo, 
sed  alibi  quoque  longe  ab  Aquiieiensi  civitatc  ct  agro 
diutius  permanendi.  Portus  Tcro  Plinii  RomatiDui, 
ad  ostium  fluTii  neque  ita  procul  a  Concordia  silos, 
tutus  refugii  locus  esse  non  poterat,obingeDtemBar- 
barorum  multitudinem,qui  m  Concordifle  civitatisex- 
cidio  nequaquam  putandi  sunt  reliquisse  immaneni 
portum  1 3 1  eiusaem  ad  Romatium  uuviumgitum,ubi 
multaprocul  duoio  neccsse  eratcongesta  fuisseexmer- 
cibus  omnis  generis  undec[uaque  aaTectis,qu«eon)m 
prsetandi  cupiditatem  incitarent.  Quinimmo  portom 
ipsum  Romatinum  ad  ostium  fluTii  situm,  eamdem 
tunc  subiisse  cum  Concordia,  cujus  erat  portos,  for- 
tunam,  et  ita,  ut  aquis  demum,  nemine  cohitMSDte, 
libereexundantibuspenitusintenret,  ac  Telutievaa^ 
sceret,  sicut  aliis  ctiam  contigit  clarissimis  olim  lo- 
cis  ac  ciTitatibus  prope  aquas  sitis,  TerosimillimQm 

B  esse  Tidetur.  Tantam  Aquileiensis  proTincia;  cladero, 
ac  tantarum  ciTitatum  excidium  luxit  procoldubio 
episcopus  Secundus,  ac  demum  anno  454,  ot  scribit 
Dandulus  apud  De  Rubeis,  rooerore  fortasse  plus* 
quam  »tate  confectus,  naturffi  concessit. 

Eodem  ipso  anno  pro  Secundo  Nicetas  noster 
Acpileiensium  episcopus  renuntiatus  perhibetor.Sed 
quid  tnnc  Aquileiensis  ciTitaSy  adhuc,  ut  itadieam, 
incendiis  fumans,  suorumque  ciTium  saDguine  mi- 
dens  habitatoribus  orbata,  et  ab  omni  decorit  pri- 
stini  majestate  delapsa  ?  Saltem  primis  propterea 
Aquileiensis  episcopatus  sui  annis,  nonimmerito 
conjectandum,  Nicetam  nostrum,  noa  quidemin 
Aquileiensi  ciTitate,sed  potius  alibi  moram  traxisse, 
ubi  major  perterriti  paTontlsque  populi,  qn\  Barba- 
rorum  senritutem  eTitasset,copia  confluxent.  Neque 
tunc  insulae  in  ffistuariispositfle.tamsubitoabuDdare 
incolatibus  ac  populo  potuerunt,  ut  sibisedem  po- 
nere  Aquileiensis  episcopiis    facile  posset,  aot  du- 

C  ceret  expedire :  neque  Gradense  castellum  sub  An- 
gustino  episcopo  conditum,  ex  Dandulo,  uti  ^i; 
dirous,  et  munimini  temporaneo  potios  quam  stabili 
incolatui  accommodatum,  talc  erat,  quod  sustioeods 
multitudini  satis  esset.  Notus  Tcro  RomaliDos  por- 
tus,  qui  Oruarius  dictus  fuit,  et  citra  CoDcordiam 
positus,  jam  tunc  fortasse,  pro  fluTii  acloci  opportu- 
nitate,  coeperat  et  populo  et  opibos  abundare,  et 
quamdam  noTse  ciTitatis  speciem  exhibere,quffl  Aquh 
leiffi  atquo  Concordiae  Ticem  veluti  gererct.  Quidni 
igitur,  a  primo  capessiti  episcopatus  Aquileieosis 
tempore,  in  hoc  portu  Romatino  scdem  Teluti  fixerit 
Nicetas  Aquileiensis  episcopus,  donec  Aquileieosis 
ciritas,  statureruminmelioraconTerso,  saitemali- 
quatenus  couTalesceret;  et  exinde  dictus  interiro  fue* 
rit  episcopus  ciTitatis  Romatianae,  et  ilaeliami 
Gennadio  appellatus  ?  Jam  Tcro  civitatis  etiam  no- 
men,  potius  quam  portus,loco  illi  ad  Komalinm  seu 
Romatinum  fluTium  sito,  Nicetae  ad  GenoadH  tem* 

D  poreconTcniebat,  atque  ideo  Romatianam  illamdixit 
Gennadius  ipse  ciTitatem  ;  ciTitatem  nempe,  quia  ad 
instar  noTaeciTitatis  post  Concordiam  dirutam  con- 
surgebat ;  Romatianam  Tero,  quia  a  Romatiano  flu- 
mine  alluebatur.  Quidni  etiam  ad  noTuro  huocpor- 
tum  Romatinum,  scu  ciTitatem  Romatianam,  scpe 
diTorterit  Nicetas,  etiam  postquam  Aquileiensis  citi- 
tas  aliquantisper  e  propriis  ruinis  cxtulerat  capot ; 
ad  locum  nerope,  qui  in  dies  cresceret,  et  frcqucotem 
ac  multam  praeberet  operandi  materiam  episcop/» 
dioecesis  ;  et  inde  quoqueea  RomatiansDcivitabsepi* 
scopi  appellatio  in  Niceta  nostro  percreboerit  t 

Ut  Tcro,  quod  de  Niccta  Aquileiensi  ex  iliorflf? 
temporum  Ticissitudine,  et  ex  Aquileiensis  ciritsy» 
jactura  non  iuTite  conjectamos,  ctiam  excmpio  tii 
quo  tum  ejusdem  tumsubsequentisaetatis  illustrelor> 
Mediolanensis  t^cclcsia  praesto  cst  Aquileiensi  afnnij- 
cujus  ciTilas  ex  Altilana  feriUte  idem  subiitcoDi 
Aquileia  fatum.  licet  non  ita  exitiale,  utpote  qwe, 
toto  pene  populo  salTO  ac  sospite,  posl  ruiMi  m^ 


9^3 


P.  BRAIDiK  bteSBRtATlO  iN  S.  NIGBTAM.—  GAP.  VI. 


incendiaciiopotait  addignitatem  pristinamreYOcari. 
Eusebias  nempe  sanctissimus  tunc  illius  civitatisepi- 
scopus,  audita  Aquileiensium  clade,  1^2  etappro- 
pinc|uantem  videns  etiam  Insubriae  seu  Liguriffi  supe- 
rions  civitatibus  Hunnorum  exercitum,  Mediolano 
e^essus  cum  clero  ac  populo,  ad  montana  loca  bo- 
stibas  aut  incognita  aut  impervia  se  recepit,  ibique 
snbstitit,  donec  barbarus  dux  eloquentia  victus  san- 
cti  Leonis  pap»,  Italia  relicta,  ad  patrias  in  Panno- 
niam  sedes  remeavit.  Vidcri  potest  hac  super  re  cla- 
rissimus  Oltroccbius  in  recenti  opere,  cui  titulus  ; 
Ecclmx  MediolanensU  Historia  LigusUca,  libro  ui, 
capite  4  ;  et  digna  sane  est  q^uae  legatur  Homilia  quae- 
dam  sancti  Maximi  episcopi  Taarinensis,  quam  ba- 
buit  Mediolani  coram  Eusebio  ipso,  occasione  per- 
actse  reparationis  illius  templi,  quod  Attilano  incen- 
dio  ana  cum  aliis  ciYium  «edibus  conflagraverat ; 
qum  homilia  integra  primum  prodiit  in  Romana  san- 
cti  Maximi  Operumsplendidissimaeditione  4784,  ubi 
est  ordine  94.  Eusebms  quidem  Mediolanensis,  licet 
aHquando  Mediolano  profugus,  numquam  alio  quam 
Mediolanensis  episcopi  titalo  appeHatus  fuit :  Yerum 
neque  secus  apjpellari  poterat,  qui  jam  ante  Attila- 
nam  cladem  MediolaBensium  esset  episcopus,  qui 
post  breYem  emigrationem  Mediolanum  regressus 
cam  clero  ac  populo  totus  reparandse  aedi  sacrte  ac 
urbi  restituendse  ibidem  incubuit ;  quique  numqaam 
alio  diYertendi  occasionem  habuit  aut  necessitatem 
ad  annum  usque  462,  quo  ad  superos  CYolaYit,  juxta 
chronologicam  synopsim  episcoporum  illius  Ecciesifle 

3aae  exstat  in  fine  Oltroccbiani  operis  indicati.  Ea- 
em  sane,  c[\im  episcopo  Aquileiensi  fuit  etiam 
Mediolanensi  occasio  secedendi  ab  urbe  saarum  pro* 
Yinciarum  principe :  sed  longe  alia  ezstitit  Aquileien- 
sis  ciYitatis  conditio  in  eadem  aerumna,  ut  propter- 
ea  episcopus  Aquileiensis  Nicetas,  qui  Secundo  suc- 
cedeoat  fere  proxime  post  illius  ciYitatis  excidium, 
alibi  fortasse  debuerit  potius  quam  Aqnileifie  episco- 
patum  auspicari,  aHbi  etiam  frequentius  diYersari,  et 
probabiliter  ad  noYum  portum  Romatinum,  unde, 
ex  diutino  aut  saBpius  repetito  incolatu,  appeilatio- 
nem  episcopi  Romatian»  ciYitatis  acciperet. 

Ipsa  Mediolanensis  Ecdesia  aliud  nobis  exhibet 
ezemplam,  et  singulare  quidem  ac  Yalde  allato  in- 
signius,  auod  attinet  ad  aiteram  sexti  seeculi  partem, 
et  Longooardorum  respicit  in  Italiam  irruptionem. 
Baec  siqnidem  gens,  cam  ad  morum  ac  indolis  nati- 
ram  feritatem  adderettumetbniceesuperstitionisla- 
bemi  tum  Ariani  erroris  professionem  (quae  duoutra- 
qae  Yetus  odium  in  Christianos  et  catholicos  perur- 
gebant),  totam  meta  concussit  Italiam,  cum  hiec  Al- 
pibas  appropinquantem  intellexit,  non  tam  eorum 
exercitqm,  quam  integram  pene  nationem,  noYarum 
in  sinu  suo  sedium  appetendarnm  cupidam.  Scrtbit 
PaalusdiaconusdeGestisLangobardorum,  1.  ii,  c.  40, 
Aquileiensem  episcopum  tunc  temporis  Paulum,  seu 
PauHnum,  paYore  perculsumy  Aquileiensem  ciYita- 
tem  deseroisse,  et  m  Gradum  insulam  se  recepisse 
cam  thesauris  Ecclesiee  suee,  ut  noYorum  hospitum 
primos  occursus,  seu  potius  noYorum  hostium  pri- 
mos  impetus  declinaret :  quod  et  ab  aliis  quoque  epi- 
■copis  factitatum  noYimut,  quibus  eYadendi  opportu- 
nitas  non  deesset.  Singulare  Ycro  Mediolanensis  tunc 
episcopi  sancti  Honorati,  in  illis  rerum  angustiis  illud 
perhibetur ;  quod  una  cum  clero  majori  Ecclesiae  suse 
Mediolano  discedens,  totamque  relinquens  propriam 
dioecesim,  ad  oram  Ligurffi  maritimam,  aescendit, 
Genuam^e  ingressus,  ibi  sedem  fixit,  ubi  non  modo 
eodem  YiYente,  sed  etiam  in  aliquot  successoribus 
saia  per  annos  70  et  amplius  continenter  perdu- 
ravit ;  qui  successores  etiam,  tum  Mediolanensis, 
tom  simul  ipsius  Genuensis  Ecclesiae  episcopi  fuisse 
creduntur,  cum  nullius  pecuHaris  Genuensis  epi- 
icopi  133  tunctemporisconsUtutiexstetmemoria. 
Idem  Oltroccbius  citato  opere  ac  loco  rem  totam  ape- 
rit,  multa  eruditionis  ac  diligentise  laude.  Quod  ita* 
qae  epitcopis  Mediolaneniibas  contigit  altero  pott 


m 

A  Nicetam  sseculo,  ut  apropria  lede,  caosis  ita  exigen- 
tibus,  longo  tempore  extorres,  episcopi  quidem  es- 
sent  Mediolanensis  Ecclesise,  sed  simul  etiam  cpisco* 
pi  essent  ac  dicerentur  Ecclesiae  Genuensis,  ubi  se- 
dem  fixerant ;  guid  mirum  factum  fuisse  etiam  in  Ni- 
ceta,  ut  Aquileiensis,  et  ipse  episcopns,  nihilominus 
nuncuparetur  episcopus  ciYitatis  Romatianae,  a  loco 
ubi  fortasse  post  Aquileiensis  ciYitatis  jacturam  epi- 
scopatum  fuerat  auspicatus,  ct  ubi  sederit  non  infre- 

auenter  ?  Hoc  inter  utrumque  discrimen  adest ;  quod 
[ediolanensis  episcopus  Genu»  sedens,  et  Genucn- 
sem  etiam  regens  Ecclesiam,  duarum  distinctarum 
Ecclesiarum  episcopus  erat,  quae  tunc  propterrerum 
adjuncta  sub  uno  prsesule  unitae,  cessante  postea 
unionis  causa,  proprium  sin^ulee  episcopum  uti  an- 
tea,  receperunt :  Aguileiensis  Ycro  episcopus  Niceas 
seu  Nicetas,  etiam  m  portu  Romatino  sIyc  Gruario 
non  infrequenter  degens,  et  inde  Romatianae  ciYitatis 
episcopi  nuncupaUonem  obtinens,  ejusdem  propns 

B  Aguileiensis  dicecesis  unice  erat  episcopus,  ad  quam 
etiam  RomaUnus  portus  tunc  pertinebat,  nondum 
scHicet  sufiTraganea  Concordiensi  peculiari  Eecclesia 
ac  dioecesi  constituta  ex  parte  aYuisa  ab  Aquileiensi 
Ecclesia  matre. 

Verum  Concordiensis  hujusce  dioecesis  meminisse 
non  possumus,  quin  ex  ea  noYum  aliud  exemplum 
sumamus,  et  quidem  nostro  tempore  Yigens,  et  sub 
omnium  ocuHs  atqueauribus  positum,  utmagisma- 
^isque  confirmetur  quod  de  Niceta  Aquileicnsi  con- 
jectamus.  Concordiensis  ciYitas,  clarissima  oHm  at- 
que  celebrata  Romanorum  colonia,  paucis  nuncaedi- 
bus,  paucisque  habitatoribus  constat,  uti  jam  supra 
monuimus  :  et  oruamYis  cathedralem  aedem  habeat 
multa  ac  Yenerabili  antiquitate  insignem,  necnon  yc- 
tus  episcopium  prope  eam  situm,  episcopum  tamen 
tuum  nonnisi  statis  paucisque  per  aonum,  nou  die- 
bus  quidem,  sed  horis  tantummodo  Yidet ;  qui  pro- 
ptereapermanentem  ac  fixam  sedem  habet  in  proxi- 

G  ma  ciYitate  Portus-Gruarii,  ubi  alia  adest  sacrasedes 
quse  cathedralis  iocum  teneU  aliudque  episcopium 
cum  enria  epitcopali  ac  seminario  clericorum,  etubi 
presbjterium  episcopale  consistit.  Hujus  dioecesis 
episcopus,  Concordiensis  semper  episeopus  in  Actis 
publieis  appellatur,  prout  reapseest;  at  freauenUor, 
immo  communis  loquendi  usus,  tum  intra  aioecesim 
ipsam,  tum  extra  in  flniUmis  populis  eumdem  semper 
aicit  episcopum  PortusGruarii,  a  loco  nimirum  ubi 
permanenter  sedet,  et  unde  in  dioecesim  uniYertam 
episcopalis  illiut  cura  dimanat.  Simili  prope  modo 
conUn^ere  potuit  Nicetie  nostro  Aquileiensi,  qui, 
quamYis  Aquileiensis  sane  episcopus,diceretur  nihilo- 
minut  etiam  episcopus  ciYitatis  Romatianae,  a  loco 
nempe  ubi  non  infrequenter  sederit  post  Aquilcias 
excidium  ;  etita  prorsus,  ut  Yclutepiscopns  civitatis 
huius  RomaUaneeinnotuerit  Gennadio,  scriptori  pro- 
cul  ab  A(^uileiensi  proYincia  posito,  qui  propterea 
multa  scnberet  eUam  prout  Yulgi  fama  ferebat,  et 

D  tunc  maxime  Aquileise  anUqua  celebritas  de- 
siisset. 

Praeter  allatum  autem  Concordiense  exemplum, 
eadem  ipsa  Aquileiensis  Ecclesia  prsesto  est  consimili 
facto,  quod  praeterire  non  licet.  Constat  Aquileienses 
antistites,  diu  tedem  stabilem  in  ciYitate  Fori-Julii 
tenuisse,  octaYO  prseserUm  saeculo  atque  nono,  prout 
De  Rubeis  in  Monumentis  ostendit  capite  36.  Quid 
Yero  si  ex  Forojulienci  Aquileiensium  antistitum  do- 
micilio,  et  ipsi  quandoque  episcopi  Forojulienses, 
potius  quam  J134.  Aquileienses,  dicti  fuerint;  et 
Aquileiensis  Lcclesia  denominationem  acceperit  Ec- 
clesiae  Forojuliensis  ?  Ita  porro  factum  fuisse  noYi« 
mas  :  nam  Gregorius  papa  H,  in  quadam  sua  epi- 
stola  ad  Donalum  Gradcnsera  antistitem,  et  Marccl- 
Inm  duccm  Veneiiarum,  quam  refert  Baronius  ad 
annum  Christi  729,  num.  4,  licet  aliquot  aonis  ante- 
rior  esse  debeat^  ut  idem  De  Rubeis  citato  loco  CYin- 
cit;  Gregorias,  m^uam,  papa  U,  Aquileiensem  epi- 
tcopam,  tea  patnarchami  lUiot  temporit,  Strenam 


m 


P.  BBAlDit:  Dl^SERTATID  JN  §.  mCETAM.— CAP,  VU. 


nomioe,  qui  in  civilate  ForiJalii  degebat,  Foroju; 
liensem  antistitem  Dominat :  et  Carolus  Magnus,  qui 
in  suis  Testamentariis  tabulis  anni8ii,  abEginardo 
in  ejus  Vita  relatis,  capite  33,  eleemosynarum  bene- 
ficio  cumulavit  ex  Thesauro  proprio,  unam  supra  yi- 
ginti  metropolitanas  ecclesias  regni  sui ;  Garolus,  in- 
quam,  Magnus  in  tabulis  illis,  nulla  facta  Aquileiae 
mentione,  Forum-Julium  pro  Aquileia  nommavit; 
quod  scilicet  in  civitate  Fori-Julii  Aquileienses  me- 
tropolitse  etiam  tunc  residerent.  Adeatur  super  hac  re 
ptslaudatus  De  Rubeis  in  Monumentis,  capite  46 
Hum.  1,  et  in  dissertationibus  Variae  Eruditionis,  ca- 
pite2.  num.  3.  Si  igitur  ex  Foroiuliensi  episcoporum 
Aquileiensium  domicilio,  saecun  octavi  ac  ineuntis 
noni,  Forojulienses  antistites  eo  tempore  iidem  dicti 
fuere,atque  Aquileiensis  eorum  Ecclesia  subFori-Julii 
nomine  mdicala ;  quid  mirum  quod  sieculo  quinto 
etiam  Niceas  seu  Nicetas,AquiIeiensis  pariter  anlistes, 
ex  mansione  aliquando  probabiliter  nabita  in  novo 
portu  Romatino,seu  potius  Givitate  Romatiana,  epi- 
scopus  civitatis  Romatianse  vulgo  dici  potuerit,  et  ita 
quoque  a  Gennadio  aliisque  post  eum  scriptoribut 
nuncupari?  Sed  haec  jam  satis,  ad  id  quod  erat  bac 
sexti  capitis  parte  altera  inquirendum. 

Unum  bic  addere  iuvat  cx  dictis  hactenus  tup  in 
priori  tum  in  altera  iiujus  capitis  parte  :  nimiruin 
minime  improbabile  esse,  Niceam  seu  Nicetam  epi- 
scopum  Aquileiensem,  etauxiliarem  prius  fuisse  epi- 
scopum  pro  antecessore  suo  Secuado,  seu  etiam  pro 
alio  Aq^uileiensi  episcopo  ante  Secundum,  adportum 
Homatmum,  qui  Romatinus  portus  idem  ille  lucrit  a 
Plinio  indicatus,  et  ad  ostium  Romatini  fluvii  situs  ; 
eteumdem  postea,  post  Secundi  mortem  ad  Aqui- 
leiensem  Ccclesiam  regendam  assumptum,  adportum 
Romatinum  non  infrequenteretiam  sedisse,  qui  por- 
tns  tunc  novus  ille  fuent  ad  cumdem  Bomatinum  flu- 
viumsitus,  etcisGoncordiampositus,  quiquepropter- 
ea  communiter  tunc,  ideoque  etiam  a  Gennadio,  non 
portus  q^uidem,  sed  potius  civitas  Romatiana  conve- 
nientiori  vocabulo  appellatus  fuerit.  In  re  tam  dissita 
atque  obscura  satis  damus,  dum  probabilia  afferi* 
mus  *  bsec  autem  probabilia  satis  superque  suot»  u^i 
quodf  prsecipuum  erat  disputationis  m  tuto  cst  posi- 
tum  :  <iuod  in  prflecedcntibua  capitibus  factum  fuisse 
confidimus. 

CAPUT  VH. 

ClarimnU  Zab$i,  eontra  Aquileiensim  Nicem  iem  Ni-> 
eeke  Oennadiani  epi$eop<Uum,  momentis  fit  eatie. 
Occurritur  ^uoque  auetoritati  ei  animadoereionibui 
clarisiimi  viri  Michaelii  Denie. 

Post  assertum  in  prsecedentibus  capitibus  Aquileien- 
sem  NicesB  seu  Nicetae  Gennadiani  episcopatum,  qui 
scopus  cst  prsDcipuus  bujusnostrse  disputationis ;  post 
expensam  atque  explanatam  difficultatem  Romatian» 
civitatis  13.5  ^^  causa  fuit  potissima  cur  in  aliam 
iret  sententiam  clarissimus  Zabcus,  ut  eumdem  Ni- 
ceam  seu  Nicetam,  non  Aquileiensem,  sed  Dacum 
esse  contenderet  cum  viris  eruditissimis  superioris 
SDtatis,  quibus  tamen  compertum  non  fuit  ilhusopu- 
sculum  nuper  detectum  de  Symholo  ad  competentei, 
in  quo  idem  Nicetas  A(|[uileiensi8  episcopus  exfaibe* 
tur,  et  ex  quo  in  primis  Dacum  illum  non  fuisse 
deprehendimus ;  ordo  postulat,  et  rei  gravitas  ipsa 
requirit,ut  ea  quoque  momenta  expandamus,  quse  ad- 
versus  hujus  Niceae  seu  Nicetffi  Aquileiensem  episco- 
patum  ab  ipso  Zabeo  in  sua  dissertatione  eidem  opu- 
sculo  anteposita  prolata  sunt,  Dissertationem  suam 
tribuit  Zabeus  in  partes  duas ;  tn  quarum  prima  ea 
congerit  qu»  ewterna  iunt,  ut  ipse  ait,  ad  suam  ful- 
ciendam  opinionem ;  in  altera  vero  penitiora  icruta- 
tur,  ex  ipso  nimirum  Explanationii  Symboli  opuscu- 
lo  ea  colligens,  ques  parentem  suum,  non  Aqudeien- 
sem,  sed  Dacum  ostenderent,  ex  illius  sententia. 
Multa  jani  ex  utraque  dissertationis  parte  Zabei  mo« 


m 

A  capite  lucubrationis  hujus,  hactenns  confutavimas; 
ut  cuilibet  patere  arbitramur  qui  haec  nostra  non  s- 
gre  penitus  lectitaverit :  nonnuUa  impugnavimus  ex 
professo,  pleraque  vero  prout  hinc  inde  occurrebanl 
viam  nobis  veluti  prsecludentia,  quam  aperire  opor- 
tebat  ut  suo  cursu  libera  fiueret  disputatio.  Ahaua 
nihilominus  rest^nt,  et  maxime  in  altera  dissertaliO' 
nis  parte  clarissimi  viri,  quse,  ad  integram  sententiie 
nostrae  confirmationem,  peculiarem  animadversio- 
nem  requirunt.  Ea  itaaue  huic  septimo  capiti  male* 
riam  dabunt ;  in  cui  us  nne  illis  etiam  locus  erit,  quc 
eruditissimum  Yinaobonensisbibliothec»  prfiefectam 
auctorem  habent. 

Gum  omnia  pene  externa^  quee  in  priori  partedis- 
sertationis  Zabei  exhibentur  pro  Niceta  Daco  etcon- 
tra  Nicetam  Aquileiensem,  seu  petita  ex  distinctione 
duarum  civitatum,  Aquileiensis  atque  Romatians, 
seu  ex  Romatiana  in  Dacia  sita  cis  Danubium,  seu 
eUam  ex  testimentis  eruditorum  virorum  quiRoma- 

B  tianensem  Gennadii  Niceam  seu  Nicetam  asserueruoi 
illum  fuisse  qui  divi  Paulini  Nolaniepiscopiamicitia 
claruit,  ac  propterea  ab  Aquileiensi  nostro  etlocoet 
astate  distinctum  ;  cum  haeo  omnia,  inquam,  inprae- 
cedentibuscapitibussoluta  atque  explanatajamfa^ 
rint,  exordium  ducimus  hujus  septimi  capitu  abea 
Zabei  animadversione,  quse  prima  est  in  dissertalio* 
nis  suse  aitera  parte  sub  numero  l^  ideoque  primaex 
illis p^taort^tM  rebus,  unde  opinionem  suamnititur 
conurmare.  Romatianus  Gennadii  Nicetas,  inquit 
Zabeus,  librum  scripsit  de  erroribus  gentiUtatit.pm- 
de  hsBC  addit :  c  Immo  de  illo  errore  verba  fecil,  qui 
nonnisi  apud  barbaras  et  efferatas  gentes  locujn  na* 
bere  poterat.  Sic  euim  legimus  (in  Genoadio) :  Sc- 
cundui  (liber)  de  gentilitatii  Erroribus,  in  qw  dicil 
(Nicetas)  £t«o  pene  temjfore  Melodium  quemdamp^ 
tremfamilicu  ob  liberalitatem^  et  Gadarium  mtieun 
ob  fortudinem  ab  ethnicii  esse  inter  deos  trantlai(» 
Jam  vero  quid  opus  erat  ea  prsBdicari  Aquileis,  ubi 

Q  a  tempore  divi  Marci  evangelistee  idolorum  tempii 
dirui  coeperunt,  et  idoia  ipsa  a  profanis  ariseverti? 
Reliquiffi  forte  aliquffi  ^entilitatis  et  ssculo  auinU 
ibi  supererant;  sedpaucissimfie  certe,  neque  lales,  in 
quibus  serpere  stolida  hasc  opinio  posset»  qua  credc- 
retur  forUtudinem  corporis  ease  causam  cur  quis  ei 
homine  fieret  deus.  Aquileiam  enim  cum  nominamQi 
iis  temporibus,  de  illa  urbe  loquimur  qu«  interlla- 
lisB  urbci  post  Romam  cultissima  fuit,  que  scientiis 
litterisque  florebat,  et  magnorum  136  ^irorum  pn»- 
dicatione  qualibet  in  aetate  fuerat  erudita.  Fneci»- 
seratNicetsB  Aquileiensi  Rufinus..»Rufinas  aut«mel 
ipse  Symbolum  explicavit,  ut  notum  eruditis  omoi- 
bus  est...  Jam  vero  Ruflnus  ita  loquitor  de  Dei  ven 
unitate,  et  existentia»  ut  vel  silens  moneatsuaiBfj^ 
gione  et  suo  tempore  gentilitatem  non  eguissa  dili- 

Senti  impugnatione.  Anne  dicemus  eam  aononun 
ecursu  virium  accesionem  fuisse  nactam,  et  wdeo- 
te  Niceta  adolevisse  ?  Verum  hoc  adversatur  hislo- 
Q  riae.  Tres  enim  ad  episcopos  Aquileienses  supenuAJ 
divi  Leonis  Magni  epistolss,  quarum  postrem&^^f^ 
beatum  Nicetam,  ex  quibus  docemur  presbvieroi  ui 
illis  rejgionibus  exstitisse  non  paucos,  et  religioneai 
Gbristianam  multo  ibi  in  honore  fuisse.  Aderant  ib- 
super  Aquileise  monasteria,  in  quibus  viri  doctriDft 
et  pietate  insignes  morabantur^  et  voce  atque  leripw 
Ghristianitatis  incoluminati  atque  incremento  oom^ 
lebant...  In  tanta  itaqueluds  et  eruditioDisamfNiUi' 
dine,  quomodo  credi  potest  ignorantiam  adeo  tnuA- 
phasse,  ut  homines  pluret  adduceret  ad  ea  or(^di 
qu»  in  secundo  sancti  Niceae  libro  oonfutantur  7  Adep 
parum  quinque  saeculorumdecursu  Ghristiaoam  r^* 
giooem  a  divo  Marco  prcedicatam  profecisst  diei- 
mus?  »  Hactenus  Zabeus  in  prima  suaanimadv.f 
sione,  ducta  ax  penitwribui  hujus  aigumenti  io^vf'^ 
contra  Aquileiensem  Nicese  seu  Nicet»  GeootdiMi 
episcopatum  :  et  erudite  quidem,  atque  eloqaeotir* 
Ut  vero  httic  animadversioni  respondeimus,  ^ 
not«ndttm  «st  ipmxh  wm  k9irbmTm  M^  m 


»QJ 


P.  fiRAIDiG  DtSSERtATIO  IN  S.  NICETAM.- GAP.  VI|. 


99$ 


ra/arttmgeDtiumtaDlamniodofaisse,  sedetbnicarum  A  rie  sub  Yalenliniano  ac  Tlieodosio  Aagustis:  at 


quaruiDcumque,  etlam  culle  honesteque  Tiventium, 
ui  eos  nonnumquam  inter  deos  referrent,  qui  aliqua, 
aut  sociali  virtute  prout  est  liberalitas,  aut  corporis 
doteproutest/bWi/ti(io,  excelluissent;  neque  &aroara- 
rum  aut  eHeratarum  gentium  nomen  ullo  modo  con- 
venire  Dacorum  populo  cis  Danubium  posito,  ubi  Ro- 
mesiana,  Remesianaj  Remissiana,  seu  Romatiana 
clvitas  sita  erat,  ct  ubi  hsec  acta  dictaque  fuisse,  po- 
tlus  qnam  Aquiieiae,  Zabeus  existimat :  bic  namijue 
populus  Romanae  ditionis  Romanique  cuHus  erat,  im- 
mo  Roman®  originis,  utpote  qui  ab  iis  descenderet 
Romanorum  coloniis  ex  altera  Danubii  parte  ab  Au- 
reJiano  principe  evocatis»  prout  dictum  fuit  capile 
secundo.  Praeterea,  non  de  errore^  sed  de  en-oribus 
gentilUatis  librum  scripsit  Gennadianus  Nicetas  ;  id 
esi  de  superstitioso  idolorum  cultu,  ac  de  falsitate 
ethnic»  religionis,  non  uno  ex  ca{)ite,  sed  undequa* 
que  accepisB.  Quid  ergo  mirum  si  ad  vetera  hujus 


apertum  fiat,  ^uam  multi  tunc  essent,  quaniique 
adhuc  valerent  idolorum  cultores. 

Quid  nuncde  sseculo  quinto?  Quinium  sasculnm 
yeluti  aperuerunt  tot  illse  calamitates,  quee  Romanum 
imperium  a  fundamentisprimumconcutientes,  illius 
demum  ruinam  in  Occidente,  barbaris  undique  prtB- 
valeotibus,  properarunt.  Quis  autem  ignorat  ethnico- 
rum  illius  temporis  in  toto  orbe  clamores  adversus 
Christianam  religionem,  etpro  publico  idolorum  cul- 
tu  restituendo,  cujus  cessationi  omnia  tribuebantin- 
commoda, quibus  imperium  afflictabatur  ?  Hic nempe 
origo  e^regii  operis  divi  Augustini  de  Civitate  Dei, 
hinc  etiam  origo  historiarum  Orosii  adversus  paga- 
nos ;  qusBduoOpcra.duonoYafuerunt  diversigeneris 
Apologetica  illis  circumstanliis  opportuna  pro  Chri« 
stianareligione,  addepellendaminvidiam  quamoblo- 
cutionibus  suis  undique  eidem  conflabant  ethnicae 
superstitionis  cultores  magno  adhuc  numero  ubique 


pseudoreligionis  monstra  validius  exagitanda,  cum  B  prflesentes,etadGhri8tianorumhominumconf!rman 


ad  apotheosim  etiam  iosectandam  atque  irridendam 
venissei,  qui  unus  esi  ex  putidioribus  gentilitatis  er^ 
roribus  atoue  deliramentis,  recenti  auoque  ridiculo 
exemplo,  aata  occasione,  uti  voluerit  duorum  illorum 
Melodii  patnsfamilias  ac  Gadarii  rustici,  qui  suopeiie 
tempore  fuerunt  ab  ethnicis  ob  liberalitalem  et  ob  for- 
tUudinem  inter  deos  translati  ?  Hoc  nimirum  in  ore 
Niceis  ad  inanitatem  ac  levitatem  ethnicicultus  ube- 
rius  demonstrandam  faciebat ;  quod  erat  illius  libri 
argomentum  :  neque  hocinterim  osiendebai,  hujus- 
modi  stoUdamopinionem,  qua  erederetur  fortitudinem 
corporis  es$e  causam  cur  quis  ex  homine  fieret  deus^ 
serpere  in  ea  ipsa  potuisse  aut  civitate  aut  regione 
ubi  Niceias  eoncionem  hahebai.  Sed  quooiam  Zabei 
animadversio  eo  spectat  ut  omnino  inutilem  statuai 
in  Aquileiensi  pnesule  quinti  sseculi  praedicationem 
adversus  idololatriam,  prout  paiet  ex  alia  quoque 
aiiiaiadversione  hujus  secundaB  partis  dissertationis 


dam  eiiam  in  totadversis  voluntaiemac  fidem.  Fatei 
igitur  ethnicorum  multitudo  etiam  quinto  sseculo 
ineunte,  cum  jam  undiquc  exstarent  per  universum 
orbemEcclesiae,  necnon  etiamflorerentiumpraestan- 
iissimis  doctrina  ac  sanctilate  episcopis,  tum  praecla- 
rissimis  virtutum  omnium  exemplis,  tum  etiamsan- 
ciissimis  institutis.  Verum  quidem  esi,  Theodosii  ai- 
que  Honorii  le^ibus  clausa  fuisse  idolorum  templa«  ac 
prohibitapubhcasacrificia,ideoquecultumeiiamiIluin 
quemcumque  idololairiaB  proprium,  unde  eihnicorum 
religio  constabatiat  legesipsaenecplenumubiqueter- 
rarumsortiebantur  138^uectum,  etsilere  nonnum- 
quam  debueruntanteipsos  ocuIosAugustorumaqui- 
bus  latae  fuerunt.Theodosio  junioreimperante,  adul- 
io  scilicei  saeculo  quinto,  acmuc  vigebai  in  ipsa  urbe 
reglaConstantinopoIiethnicasuperstitio :  ipsius  nam- 
que  merito  datum  fuit,  quod  idolorum  templa,  fundi- 
tus  everierentur»  adeo  ui  nullum  pristinae  supersti- 


^us,  sub  numero  14,  in  ipsum  Explanationis  137  C  tionis  vestigium  remaneret  Ipse  quoque  tempfum  io 


^M^opusculum,  uiinde  concludai  NicetamGeona- 
dianum,  qui  gentilitatis  errores  persirinxii  in  appo- 
siio  libello,  auique  eosdem  exagitavii  etiam  in  ipsa 
Symboli  Explanatione,  non  esse  Nicetam  episcopum 
Aquileiensem,  sed  poiius  Niceiam  Dacum  sancti  Pau- 
lini  Noiani  amicum;  res  est  paulo  laiius  expli- 
canda. 

Quamvis  itaque  eihnica  superstitio  ex  Evangelii 
pra9dicatione,eiiam  tribns  prioribus  sseculis  inter  ipsos 
Cflesarum  exerios  gladios  pro  eadem  iuenda,  multum 
et  digniiaiis  eiponderis  perquotidianamChristiano- 
rum  copiosam  accessionem  amisissei,  iia  uiTertuIIia- 
Dus,  in  Apologeiico,  capite  17,  exprobrare  gentilibus 
fideaier  poioerit,  quod  licet  hestemi,  ui  ipse  aiebai, 
Christiani  esseni,  omnia  tamen  eihoicorum  loca  suo 
tempore  jam  itnpleverant,  urbes,  insulas,  castella,  cor 
sira  ipsa^  tribm,  decuriasy  palatium,  senatum,  forum, 
omnhsL  uno  verbo,  solis  idolorum  Umiplis  excepiis : 


ea  urbe  dicaium  daemoniis,  appiillaiomque  T^chaeom, 
vero  Deo  in  Mariyris  I^natii  nonorem  dedicavit,  lo- 
caiis  ihidem  ipsius  reliquiis  ex  coemeterio  translaiis 
quod  eraiextraportamDaphniticam,  ui  scribitEva- 
grius  Scholasticus  libro  i^  capite  16,anno  451,  ui  Mu- 
raiorius  monet  in  Annalibus  Italiae,  Marcianus  Augu- 
stuslegemtulit  adversuspaganos,quffiexstatin  codice 
Justinianeo,  livro  vii,  de  Paganis.  At  anno  467,  quo 
Anthemius  imperator  urbem  Romam  ingressus  fuii, 
adhuc  ibi  Lupercalia  celebrabantur  in  honorem  dei 
Februarii^  ut  liquet  ex  epistola  Gelasii  papae  I,  adver- 
8US  Andromacum  senatorem,  qnae  exstat  in  Conci- 
liis  Labbei,  cura  Coleti,  iomo  V,  col.  359.  Liqueiin- 
super  ex  eadem  epistola,  etiam  iempore  pontificaius 
eiusdem  Gelasii,  qui  ab  anno  492  usque  ad  496  Eo- 
clesiam  gubernavit,  multorum  studium  viguisse  in 
ipsa  urbe  Roma  pro  Lupercalium  insiauratione,  ouae 
tublaia  non  diu  anie  fuerani.  Non  negaverim  quiaem 


oMmvi^  ac  eadem  ethnica  superstitio  ex  pace  Ec-  D  in  eadem  epistola  reprehendi  a  poniifice  maxjmo 


clesise  daia  a  Consianiino  imperaiore,  quarto  saeculo 
ineanie,  exiremum  veluti  ictum  acceperii,  iia  ut  Chri- 
stiana  religio  in  ioio  Eomano  orbe  locum  subacti  un- 
diqne  erroris  oceupaverit,  et  religio  Romani  imperii 
facia  essei :  non  iia  iamen  iunc,  ac  diu  eiiam  posiea, 
luBC  sola  ac  tranquilla  re^navii,  ni  non  jugiier  eoge- 
retur  adversus  muitiiudinem  hominum  dimicare, 
qoi  etiam  in  ianta  Efanaelii  luce  prisiiQs  supersii- 
tionis  ienebras  ienaciter  cUligebani.  Hujus  multitudi* 
nis  eibnicorum  undique  consisieatium  ioto  quario 
Ecclesiae  sseculo,  ei  eUam  in  primariis  orbis  Ecclesiis 
ab  ipsisaposiolisinsiiiatis^abundani  in  eoaevis  monu- 
mentis  indicia ;  eaque  prseseriim  nobis  exhibeni  ipsi 
saociissimi  Eoclesiarum  aniisiiies  illius  eetaiis,  in 
qaorufli  liicubraitonibusquaesupersanieibaicasuper* 
f iiiio  ab  iisdem  exagiiaia,  adhuc  procaUlubio  vi^s, 
nec  viribiifl  deatiiaia  omoiao  conspiciiur.  fiicinienm 
Dobiaenfficiaimeminisse  imperii  Juliani  Augasti,nee^ 
Mo  «t  ooiMliian  SfmMcbi  emAorispro  «ra  TiciOff 


Christianos  qui  hujusmodi  paganam  Lupercalium 
celebritaiem  iuebaniur,  et  restiiui  curabani  :  verum 
ex  eadem  epistola  similiier  constai,  iunc  quoque  in 
ipsa  Romana  urbe  non  defuiese  paganos  nomines, 
qui  in  haccelebriiateGhristianisTe]uiianieibant,qui- 
que  eiiam  absque  ChrisUanorum  societate  LupercaJia 
inier  se  agere  poiuisseni.  Ait  enim  in  fine  illius  epi- 
siolse  idem  Gelasius  pontifex  :  «  Postremo  q^uod  ad 
me  periinei,  nullus  baptizatus,  nullus  Christianufl 
hoc  oelebret,  ei  soli  hoc  pagani,  quorum  riios  esi, 
exsequaniur.  Me  pronuntiare  conveaii,  Christianis 
isia  pemiciosa  ei  fonesia  indubiianier  exisiere.  »  En 
disiinciionem  a  Gelasio  adhibitam»  Cbristianoruaei 
paganoram.  Cbristianis  spectaciUa  bujusmodi  aon 
coaveaire  conteodii  :  Paganosvero  aominaiqaiialia 
ionc  agebaat,  ei  quos  cam  ioipedire  non  possei,  so- 
los  saliem,  absque  Chrisiianorum  accessu,  agere  vo- 
lebat  Pa«aniigiior,eiiamGeiasiipontificasiempore, 
Hooyie^UMK  «xMabtaW^aiLar^ic^ttiMj^s^TiM 


P.  BRAlDiB  DlSSERTATIO  IN  S.  NICEtAM,  —  GAP.  VI. 


999 

sectabanttir^etChriiiianumetiainpopulQm  adeorum  A 
imitationem  alliciebant. 

Romam  vero  cum  dicimus,  de  qua  Ecclesia  loqui- 
mur  ?  Deea  nimirum  tam  feliciEcclesia,  cui  totam  do- 
etrinam  apostoli  cum  sanguine  suo  profuderunt ;  uti 
non  minus  magnifice  (^uam  veraciter  efTatus  fuerat 
Tertullianus  de  Prasscriptionibus,  capite  36.  De  ea 
Ecclesia  loquimur  cujus  a  Pctro  successionem  epi- 
scoporum  continuam  absque  ullo  hiatu,  ad  ostenden- 
dam  illibatfle  doctrinss  traditionem,  Irenaeus.Augusti- 
nus,  aliique  Patreshflereticis  jam  objecerant.  De  ca 
Ecclesialoquimur  quse  sanctorum  martyrum  immenso 
numero  ^loriabatur,  qufle  prflestantissimis  sanctissi- 
misque  Tiris  jara  tunc  abundaverat.  De  ea  Ecclesia 
loquimur,dequaInnocentius  papa  lepistola  23,  apud 
Coustantium,  editionis  Parisiensis  col.  856,  ad  De- 
centium  Eugubinum  jam  scripserat,  quod  per  socer- 
dotes  a  venerahili  apostolo  Petro  ejusque  successoribus 
constitutos  Ecclesias  instituerat  in  omnem  Italiam, 
Gatlias,  Hispanias,  Africam  atque  Siciliam,  et  insulas  B 
interjacentes,  Si  talis  porro  ac  tanta  Ecclesia  abipsis 
apostolorum  principibus  erudita,tanta^loriailIustris, 
tantis  meritis  cumulata,  totque  Ecclesiarum  mater ; 
si  hsc,  139  inquam,  Ecclesia  etiam  quinto  labente 
sseculo  paganos  homines  in  sinu  sno  et  iotra  Urbis 
moenia  habebat,  contra  quorum  insanas  su  perstitiones 
ac  turpitudinea  necesse  erat  ut  Gelasius  pontifex 
Christianum  populum  commoneret;  non  estcurcla- 
rissimus  Zabens  scribere  possit,  repugnare  omnino, 
quod  Aqnileise,  Nicetfle  tempore,  quinto  nimirum  sse- 
culo  jam  provecto,  fuerint  idololatrse  qui  mererentur 
ab  eodem  apposita  oratione  perstringi,  et  contra 
quos  admonendiessentfideles ; propterea  quod  Aqui" 
teia  iis  temporibus  inter  Italim  urbespost  Aomamcul' 
tissima  fuit,  atque  scientiis  litterisque  ^ebat,  etquia 
Aquileia  a  divo  Marco  religionem  dhrtsiianam  Accepe- 
rat,  et  magnorum  virorum  prxdicatione  qualibet  in 
atate  jam  fuerat  erudita :  ut  inde  concludat,  Nicetam 
hunc  Gennadianum,  auctorem  libri  de  Erroribus  gen-  q 
tititatis,  at<iue  alterius  Explanationis  Symboli,  non 
esse  Aqnileiensem  nostrum  Nicetam,  sed  potios  Ni- 
cetam  Dacum  Paulini  Nolani  amicum.  Sed  jam  pro- 
pios  ad  Aquileiensem  Ecclesiam  nunc  accedamus 
oportet ;  ipsam  deinde,  sed  post  aliquem  etiam  a  recto 
itmere  excursom,  commodms  inspecturi. 

Romaiter  facientes  Aqoileiam  vcrsus,  gradom  si- 
stamos  Ravennfle,  qofle  altera  tunc  regiaurbs  erat,  po- 
pulo  opibusque  potens,  ubi  imperii  Occidentalis  aula 
posita,  et  ubi  ipsa  Augusta  familiamediocirciler  hoc 
quintossecuIoieresempercommorabatur.Potissimum 
hujus  urbis  atque  Ecclesifle  decus  sanctus  Pelrus 
Chrjrsologus  tunc  florebat,  universamque  Ecclesiam 
illustrabat  fitflssanctitate,  atque  doctrinse  prsestantia. 
Si  porro  illius  sermones  intueamur,  et  eos  maxime 
quos  haboit  in  Sjrmbolomapostolorom,  etaliom  qoo- 
qoecoi  titolos  deKalendis  Januarii,  quxvaria  gentium 
superstitione  polluebanturf(\M\  est  ordme  155  in  editione 
SebastianiPaoli,  liquidoexeisdem  iotelligemos  fuisse  n 
pa|[anos  idolorom  coltores  etiam  in  illa  Ttalise  parte, 
et  m  ipsa  Ravennatensiejos  dioecesi,  quizelom  sancti 
prflesolis  exercebant,  tom  pro  illorom  conversione, 
tometiamproCbristianorominfideac  disciplina  vitse 
constantia.  Paocadelibare  prflestatexhissermonibos, 
negratisasseroisse  videamor. «  Hinc  estqood  veniens 
ex  gentibos  impositione  manus,  et  exorcismis  ante  a 
dflemone  purgatur,  et  aperitionem  aurium  percipit,  ut 
fidei  capere  possit  auditum,  ot  possit  ad  salotem  pro- 
seqoente  Domino  pervenire.  >  Ita  sanctus  Petrus 
Chr^sologussermone  52.  Exstabant  ergo  ^ntiles  Ra- 
vennatensibus  noti,  q[ui  ad  ecclesiam  aliqoando  ve- 
niebant ;  si  de  eorom  m  ecclesiam  ingresso,  ac  de  c«- 
remoniarom  valore  qofle  erga  eos  adnibebantor,  san- 
ctos  episcopos  data  occasione  fideles  soosalloqoeba- 
tor.  Qood  vero  ^entiles  in  Ravennatensi  agro  positi 
roapse  adccclesiam  venirent,  ca  insoper  qofle  seqoon- 
tor  ostendont.  «  Ergo  de  cordibos  vestris  exporgate 
perfidifld  coenom,  ut  puraper  voi  fldei  fluenta  percur* 


1000 

rant :  incredolitatis  froteta  in  vobis  radicitasampQta- 
te,  ot  excrescant  ad  alta  credolitatis  vestrs  robastt 
plantaria...  Deom  soom  qoi  volt  scire,  nesciatgen- 
tium  deos  :  qui  deos  dicit,  contradicit  Deo.  SerTire 
uni  libertas  est,  captivitas  multis.  »  Ita  sermone  51 
in  Symbolum  apostolorum  :  « InDeum  vos  hodiem^ 
rito  confitemini  credidisse,  quando  deos,  deasqoe, 
sexu  dispares,  numero  confusos,  turba  |)opulare8,  tI- 
Ics  genere,  fama  turpes,  impietate  maximos,  primos 
scelere,  crimine  singulares,  ipsis  etiam  sepulcromm 
suorum  vultibus  accusatos,  Ifletamini  vos  fugitse: 
qoia  miserifle,  doloris,  et  infelicitatis  est,  tantos  et 
tales  haboisse  servolos,  qoantos  vos  etqoales  domi- 
nos  hactenus  pertolistis  :  140  ^ed  ad  unum  TiTQo, 
verum,  solum,  sed  non  solitarium  Deum  vos  pem- 
nisse  gaudete,  dicendo :  Credo  in  Deum  Patrem,  •  Hcc 
ipse  sanctus  prsesul  sermone  57  in  idem  Sjmbolnm 
apostolorum.  Ad  quos  vero  haec  utriusque  sermoois 
verba,  nisi  ad  catechumenos  seu  competentes,qai  ad 
Ecclesiam  ex  gentilitate  veniebaLnt  ?  Ad  catechamenos 
profecto  seu  compelentes,  qui  essent  filii  ChristiaiK)- 
rum,  nequaquam  dicere  potuisset  sanctus  prcsal,/»- 
gissedeos  deasque,  quos  hactenus  dominos  pertuUsientf 
quique  tales  ipsi  servulos  habuerint,  Mitto  plora  alia 
qo8B  afferre  possem  loca  ex  hoios  sanctipraBsoIisse^ 
monibos  in  Symbolom  aposlolorom,  goi  multi  aant, 
et  ex  qoibos  omnibos  colligitnr,  ot  animadvertit  Uo- 
minicos  Mita,  vetos  Sermonum  Glirysologi  editor  et 
illustrator.  «  Sanctissimum  archiepiscopum  nostnun 
quamplurimos  baptizasse  infideles  adultos,  tum  bar- 
baros,  tum  Italos  ac  Ravennates,  aui  adeo  saDcds 
exemplis,  et  sacra  hujusce  pastorisaoctrina  adfidem 
suscipiendam  invitabantur.  » 

Quod  au  tem  necesse  baberet  sanctus  episcopusetiao 
Ghristianum  populumcommonerc,  nesesineretabripi 
ab  idololatrarum  exemplo,  ne  se  eorum  spectacolls 
immisceret,  sequentia,  ex  supracitato  sermooede 
kalendis  Januani;evidenter  ostendunt. «  Hincest,  fira- 
tres,  hinc  est  quod  hodie  gentiles  deos  suos  foeditati- 
bus  exquisitis,  excogitato  dedecore,  et  ipsa  turpita- 
dine  turpiores  videndos  trahunt,  dislrahont,  p^* 
hunt,  quos  faciuntnon  videndos,  etc.  »  Deinde  seqoi* 
tur.  ff  Hsec  diximus,  fratres,  ut  proderemus  caosam 
quare  gentiles  hodie  faciant  deos  suos  talia  commit* 
tere  quae  sustinemos,  et  faciant  tales  qui  videDtibQi 
et  horrori  sint  et  podori :  faclant  ot  eos  aliquapdoet 
ipsi  qui  faciont,  horreant  et  relinqoant,  etChristiaoi 
glorientor  a  talibos  se  liberatos  esse  per  Christom: 
si  modo  non  eorom  ex  spectacolis  polluantur,  sieo* 
rom  non  inqoinent  thora  tacto.sihojosmodifugiaot 
de  assensione  discrimen :  qoia  factis  semper  esteqni* 
lis  assensos,  Apostolo  prooante,  com  dicit :  iVba^ 
lum  qui  faciuni  ea,  sed  etiam  qui  consentiuntfadentt' 
bus,i>  Ita  Chrjsologos.  Qois  porro  ex  his  aliisqueso- 
pra  relatis  sancti  prflesolis  verbis,  non  satis  intellifat) 
et  pa^anos  exstitisse  in  eius  dioecesi,  et  moltosetiam 
exstitisse ;  contra  quos  Christiani  commoneri  dcbe- 
rent,  et  ex  quibus  quumplures  etiam  non  infreqaen- 
ter  ad  Ghristianam  fidem  acc^derent  ? 

A  Ravenatensi  Ecclesia  ad  Taurinensem  suam  lo 
Subalpinis  sanctus  Maximusejusdem  circiter  «tI  epi- 
scopus  invitat  nos  ot  modicom  divertamus,  iodc  po; 
stea  Aqoileiense  iter  via  recta  repetitori.  ExstaDt»- 
qoidem  et  hojus  sancti  prflesolis  8ermones,ex  quibos 
aperte  intelligimos  moltam  in  illis  regionibus  pagano* 
rom  copiam  tonc  foisse,  maxime  vero  inter  ruslicos 
in  pagisac  villia  constitotos.  Lectorem  igilar  ooo 
pigeat  illios  verbaperpendere.  c  Ergo  viaDaDonuflO 
parare  jobemor,  nostrse  eqoidem  fidei  puritate,  qw 
non  tantom  idola  vana,  atqoe  soperstitiosa  figmeoia 
adversemor,  sed  etin  fralribos  ea  destetemur,  etcor- 
rigamos.  »  Ita  sermone  58,  qoi  est  7  dc  Natmtaw 
sancti  Joannis  Baptistae,  in  novissima  editiooe  Roai&' 
na.  Qoid  idola  vana  et  supersiitiosa  figmenta  ^^^^ 
ctos  Maximos  nominasset,  qofle  fideles  «^^^^^Tfjj 
rent,  si  hflec  in  illis  regioniboa  nonexstiUssentTUow 
ea  in  fratrilms  detestanda,  immo  ct  corrigtnia  m^ 


iOOI 


P.  BRAIDiE  DISSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  CAP.  VI!. 


«005 


SU08  docDisset,  si  pagaDi  reapse,  qaos  fratres  appel-  A 
lat,  inter  eos  non  ruissent  ?  Adversus  paganorum  /t«- 
strahones,  qnfBin  dicecesi  \&\  sua  adhuc  obtine- 
bant,  ita  semione  77,  quiest  2de  sanctis  raartyribus 
Alexandro  et  sociis  :  «  Et  quia  audivimus  lustrum  a 
Donnuilis  sacrile^s  mitti  solere  exemplo  sanctoruro, 
objurgemus  impios,  casti^emus  errantes...  Cffiterum, 
si  videntes  hoc  tacemus,  silentes  et  patimur,  reos  nos 
statuimus^  si  non  operatione  sceleris,  attamen  dissi- 
molationis  assensu. . .  Quoties  mandavit  Deus  idolorum 
sacrile^a  destruenda,  et  numquam  ad  hanc  partem 
soUiciti  essevolumus?  Semperdi8simulavimus,sem- 
per  sprevimus.  Postea  nos  admonuit  imperiale  prse- 
ceptum.  Videte  quanta  Divinitatis  sit  dero^atio  h&BC 
homanse  potestatis  adjectio...  Principes  quidemtam 
boni  Christiani  leges  pro  religione  promulgant,  sed 
eas  exsecutoret  non  exerunt  competenter.  >  Hsec 
sanctus  Maximns ;  ubi  indicatam  videas  imperialem 
l^em ,  atque  eam  fortasse  quam  supra  memoravimus, 
Marciani  Augusti,  latam  anno  451 ;  ubi  quoquetesta-  B 
tam  acdpias  hujusce  legis  remissamat^ueincomple- 
tam  observantiam,  non  secus  atque  aliarum  prsce- 
deotium  Augustorum,  prout  itidem  notabamus  ad 
hammiegum  inefficacem  vim  ostendendam  pro  om- 
nimoda  exstinctione  ethnicsB  superstitionis. 

Dao  aJii  adsunt  sermones  hujus  sancti  episQppi, 
nempe  96  et  97  sub  hoc  titulo  :  De  IdolU  mferendis 
de  propriis possessionibus ;  exquibusconstatidolorum 
cultum  [ilurimum  tunctemporisin  illisregionibus,  et 
maxime  inter  rusticos,  uti  superius  admonuimus,  ob- 
tinoisse.  Memorantur  enim  hic  arae  ligneaB,  simulacra 
lapidea,  conaruens  ministerium  :  hic  aruspex  dia- 
naiicm,  bic  nabitus  ipsorum  describitur.  Sed  pauca 
ex  utroque  sermone  verba  afferamus,  auee  in  argu- 
meDtum  nostrum  digna  sunt  quse  perpendantur.  •  Ante 
dies  commonueram  charital[em  vestram,  fratres,  ut 
tamquam  religiosi  et  sancti  idolorum  omnem  pollutio- 
nem  de  vestris  possessionibus  auferretis,  et  erueretis 
ex  agris  universumgentiliumerrorem.Fasenimnon  q 
est,  ut  qui  Ghristum  habetis  in  cordibus,  Antichri- 
stnm  in  habitaculis  babeatis ;  cum  vos  Deum  adore* 
tis  in  Ecclesia,  vestri  diabolum  venerentur  in  fanis. 
Nec  se  aliauisexcusatum  putet,  dicens,  Nonjussifieri, 

Don  mandavi Tu  igitur,   frater,  cum  tuum  sacri- 

ficare  rusticum  cernis,  nec  prohibes  immolare,  pec- 
cas  ;  si  non  data  copia,  attamen  permissalicentia... 
Grande  igitur  malum  est  idoiolatria ;  polluit  exer- 
centes,  polluit  habitantes,  polluit  intuentes,  pene- 
trat  ad  ministros,  penetrat  ad  conscios,  penetrat  ad 
tacentes.  Immolante  enim  rustico  inquinatur  dom- 
nedius,  etc.  »  Usec  ex  priori  sermone.  Ex  altero  ve- 
ro  sunt  quse  sequuntur.  «  Non  parum  tractatu  Do- 
minic^  superiorisprofecissevoscredimus;  siquidem 
prffidicatione  nostraab  omniidoloruminquinamento 

corda  vestra  pnrgavimus Cffiterum,  qui  scit  in 

agro  suo  idolisimmolari,  necprohibet,  quamvisipse 
loDge  in  civitate  consistat,  pollutio  tamen  illum  ne- 
fanda  continget.  Et  licet  aris  assistat  rusticus,  ad  ^. 
domnedium  cootaminatio  exsecranda  re^reditur.  ^ 
Particeps  enim  ejus  efficitur,sinon  conscientia,  certe 
notitia.  »  Hactenus  sanctus  Maximus.  Quot  igitures- 
sent  pagani,  quamque  late  {)atens  ethnica  supersti- 
tio  in  Taurinensi  dioecesi  medio  circiter  quinto  sseculo, 
immomedio  jam  elapso,  quosanctus  Maximus  epis- 
copatuui  gerebat,  ex  zelo  ipsius  insectaodse  hujus 
superstitionis  tum  sermonibus  appositis,  tum  data 
etiam  pro  re  nata  opportunitate  loquendi,  abunde 
apparet.  Nunc  vero  a  Subalpinis  regionibus  ad  Aqui- 
leiensem  Ecclesiam  recto  itmere  procedamus. 

14^2  ^^^^  aulem  agentes,  media  circiter  via,  pau- 
lulum  sistere  nos  compellitEccIesia  Brixiensis,  quee 
habet  quod  nobis  proferat  supei^paganismo  sum  re- 
gionis  ex  sermonibus  sancti  sui  episcopi  Gaudentii, 
qui  quarto  desinente  etquinto  ineuntesaeculofloruit: 
obiit  enim  juxta  aliquos  anno  410,  juxtaalios  vero 
anno  427,  uti  ex  prsefatione  Pauli  Galeardi  ad  ejus 
Opera  Patavii  editaCominianis  typis.  Quid  igitur  no- 
Patrol.  LII. 


bis  exhibent  hi  sermones  ?  Tractatus  quartus  dc  Le* 
ctione  Exodi  hsec  habet :  «  Vos  igitur,  neophyli,  qui 
estis  ad  beatse  hujus  ac  spirituaiis  Paschae  epulas  m- 
vitati,  videte  (^uomodo  ab  omni  pollutione  escarum 
quas  superstitio  gentilis  infecerit,  vestras  animas 
conservetis.  Nec  sufficit  ut  a  mortifero  dsemonum 
cibo  vitam  suam  custodiat  Christiaous ;  sed  ut  om- 
nia  abominamenta  gentilium,  ct  omnes  idololatrise 
tramites,  sicut  queedam  serpentisdiaboli  venenadif- 
fugiat.  Partes  enim  idololatria»  sunt  veneficia,  prse- 
cantationes,  soballigaturflB,  vanitates,  auguria,  sor- 
tes,  observatio  ominum,  parentalia,  inquam,  unde 
idololatrise  malum  extulit  caput  erroris.  Nam  gulse 
suae  causa  primum  coeperunt  homines  prandia  mor- 
tuis  praeparare,  quse  ipsi  comederent ;  post  hoc  etiam 
sacrificia  ausisunt  eis  sacrilega  celebrare Cavete, 

Suseso,  ab  his  omnibus,  etc.  »  Tractatus  vero  43  ejus- 
em  sancti  episcopi  Gaudentii  die  Natali  Doroini, 
heec  alia  exhibet :  «  An  existimatis  quod  Deum  dili- 
gat  tepidus  ac  negligens  Christianus,  qui  idola  in 
possessionibus  snis  coli  perroittit ;  qui  fanum  dfiemo- 
nis  et  aram  diaboli  stare  in  contumeliam  Dei  pati- 
tur?  M  Exliibent  itaque  nobis  sancti  Gaudentii  Bri- 
xiensis  sermones  paganorum  cultum  setate  suaetiam 
in  Brixiensi  dicecesi,  maxime  vero  in  possessionibm 
inter  rusticos  nempe  in  pagis  ac  villis,  prout  nupe-r 
vidimus  in  Subalpmis :  nec  talem  quidem  cultum 
auidici  possetethnicae  superstitionis  aspemandse^tta? 
aam  reliqum,  sed  talem  qui  idola  adhuc  haberet  oni- 
nium  oculis  exposita,  qui  aras  et  fana.  qui  sacrificia 
quoque  animalium  unde  escx  fortasse  venales,  qui 
cseteras  insuper  foveret  abominationes ;  de  quibus 
omnibus  necesse  erat  ut  Christiani  identidem  ab  epi- 
scopo  monerentur.  Hac  quseque  notitia  non  inoppor- 
tune  per  viam  instructi,  et  a  Brixiensi  agro  digressi, 
ecce  jam  adsumus  A^uiieiae ;  quse  scopus  est  totius 
nostri  per  varias  Italise  partes,  seu  itineris  seu  ex- 
cursus. 

Ut  primum  vero  Aquileiensem  dioecesim  ingredi- 
mur,  eece  nobis  obvius  sanctus  Aquileiensinm  epis- 
copus  Chromatius,  auctor  Sermonum  seu  Tracta- 
tuum,  qui  supersunt,  in  Matthaeum ;  qui  Ecclesiam 
Aquileiensem,  quarto  labente  sseculo,  gubernavit  ad 
annum  usque  septimumseu  octavum  sseculi  q[uinti. 
Quid  porro  de  paganis,  qui  «etate  sua  in  Aquilejen- 
sinmnnibusessent,  nobis  proditsanctus  Ghromatius? 
Non  quidem  ex  professo  oe  paganismo  locjuitur  ipse, 
qui  forte  et  alia  scripsit  quae  ad  nos  minime  perve- 
nerunt;  sed  ubi  data  oocasione  pa^anos  nominat 
tractatu  7  in  Matthseum  capite  1,  qui  exstat  in  Bi 
bliotheca  Veterum  Patrum  Andrefle  Gallandii,  tomo 
VIII,  h«c  pauca  notatu  di^nissima  habet.  t  Habemus 
adversariosetgentilesqui  fidei  nostree  adversantur, 
qui  nos  interdum  tempore  persecutionis  ad  nefanda 
sacrificia  co^nt. »  H»c  verba  profectogenlilesosten- 
dunt  in  Aquileiensi  ipsa  dicecesi,  ubi  Chromatius  lo- 
quebatur,  quarto  exeunte  et  quinto  incipiente  sae- 
culo,  prout  indicant  ipsie  voces,  quse  tempus  locum- 
que  disserentis  respiciunt,  Nec  ita  vero  exiguos 
numero  eos  ostendunt,  ut  reliquiaforte  aliqux  genti- 
litatis  ei  paucissimm  certe  dici  possent,  veluti  143 
Zabeus  existimat :  neque  enim  paucissimi  numero 
tales  esse  poterant,  qui  vel  nominari  deberent  veluti 
adversarit  nostri,  nostrsque  fidei  adversi,  multoque 
minus  qui  nos  persecutionis  tempore  ad  saerificia  co- 
gere  valerent,  prout  hic  accidere  posse  putabat  Chro- 
matius.  Luculentiora  nihilominus  exstant  qu»  di- 
cenda  veniunt,  quaequepetendasunt  exeodem  fonte, 
ad  quem  nos  advocat  ipse  clarissimus  Zabeut. 

Hic  nimirum  ad  Rufinum  Aquileiensem  nosprovo- 
cat«  qui  coaevus  Chromatio  fuit  et  obiit  anno  410,  ut 
Fontaninus  ostendit  in  Vita  ipsius  quam  adornavit, 
assentiente  etiam  De  Rubeis  in  Dissertatione  sua  de 
Rufino,  capite  ultimo :  c  Prsecesserat,  ait  Zabeus,  Ni- 
cetfleAquileiensiRufinus...  Rufinus  autem  et  ipse 
sjmbolum  expIicavit...Jam  veroRufinusita  loquitur 
de  Oei  veri  unitate  et  existentia,  ot  vel  silens  mo- 

32 


ioos 


P.  mmM  DISSBRTAtlO  m  S.  NtCBtAM.-aAP.  VH. 


1M4 


Beat  8ua  in  regione  ei  sao  tempore  geniilitaiem  pon 
eguisse  diligenti  iippugQatioQe.  AuQe  dioeoius  eam 
aQQorumdecursu  virium  acceaiionem  fuisse  uaotam, 
et  sedeQte  Nioeta  adoleyiase  1 »  RuQqu$  quidem  Aqui^ 
leieQsis  Ghromatio  co»tu9,  et  presbyterorum  Aqui^ 
leiensium  ccBtui  ab  eodem  aggre^atus  postquam  ab 
Oriente  digressus  Aquileiam  redi^t,  ut  scribit  idem 
De  Rubeis  in  pracitata  dissertatione,  capite  i4 ;  Ru- 
flnus,  inquam,  probabiliter  dum  Aquilei»  presbyte-. 
rum  ageret,  quod  usque  ad  obitum  Cbrematii  fuit, 
Gommentarium  suum  in  Symbolum  coQciQna?ii,  ab 
eodem  nuQCupatum  Laurentio  cuidam  episeopo ; 
quem  unum  fuisse  ei  episcopis  Aquileiensi  ijlcclesiw 
addictis,etuQum  ex  iis  qui  auxiliarem  episcopo  dioa* 
oeeisoperam  praBbebaQi,  superiuscoQJectayimus,  Ru- 
fini  proinde  auctoritas  in  hoc  Commentario,  in  iis 
quie  Ecclesiam  suam  Aquileiensem  speotani,  plurimi 
esi  faoienda :  immo  cum  presbyter  ipse  Aquileiensis 
ad  episcopum  soribai  Aquileiensi  dicBeesi  addiotum 
ea  ibidem  seripsissa  dicendus  esi,  aufle  Ecolesiss  sucb 
Aquileiensis  usui  maxime  necussaria  foreni.  At  Ru» 
fini  Commentarium  bunc  in  Symboium  valde  obiter 
legisse  debuit  Zabeus,  qui  ita  de  Rufino  scripsit ;  aui 
certe  illum  legii  aliis  aique  aliis  oogitationibus  oeca- 
patus.  Tanium  enim  abesi  quod  Rufinus  in  suo  in 
Svmbolum  Gommentario,  prout  Zabeus  asserii,  vel 
stlem  moneat  tua  in  regione  et  tuo  tmpore  gentilita^ 
tem  non  eguim  dilig$nti  impugnatione ;  ui  Ruflnai 
immo  totosibi  sit  in  ifftmi^^anda  quoqae,  eidtii^sn- 
ter  quidem,  yenlt^^s  unioumque  sese  offeri  oecasio. 
Res  est  igitur  enadeanda  :  quod  dum  faoimus,  Za^ 
beo  hicdupliciter  pespoodemus;  osiendentes  nimi* 
rum,  et  Rufinum  in  suo  Gommeniario  impugnasse 
data  opera  etiam  gentilitatem  ;  et  hujusmodi  gentHi" 
tatem  reapse  Rufini  tempore  in  Aquileiensi  regione 
exstitisse,  qusB  impugnari  etiam  ex  professo  ao  diU^ 
genter  merereiur. 

Rufmi  Commentarium  in  Symbolumprse  manibus 
habeo,quem  nobisexhibetclarissimus  RuHnianorum 
Operum  editor  et  illustrator  Dominicus  Yallarsius. 
Quod  primo  dicendum  venit  contra  animadversionem 
Zabei,  illudest,  RufinuminCommentariosuo  parum 
aut  nihii  de  D$i  veri  unitate  et  i$ntt$n$ia  disseroissf , 
et  nihil  certe  quod  ad  unitatem  exisieniiamque  pro« 
bandam  atque  deraonsipandam  faoerf  t ;  ui  prpmda 
nuUam  ex  hoc  capile  oecasioQem  habuepii  impu^nandi 
gentilitatem,  Dei  veri  exisientia  aiqueunitas,  jamres 
erat  ea  flBtate,  et  maxlme  apud  iilos  majoresnostros 
de  qua  non  esseni  ampHus  Christiani  homines  mu* 
niendi  adversus  gentilitatem ;  ei  de  quagentiles  ipsi, 
aui  infideles  quicumque  qui  contra  sentipent,  irri- 
diendimagis  essentquam  confutandi.  Gentihias  ni- 
hilominus  vel  in  ipsoCommeQtarli  sui  exordio  a  Ru« 
fino  data  14.4  opera  impugnatur.  Bxplanans  enim, 
numere  8,  priora  Symboli  verba  !  Cr$ao  in  D$o  Pa^ 
tre  omnipotentt^  nonnihil  immopatur  in  perpendenda 
prima  voce  ctmIo,  eujus  propterea  vim  osiendii,  ae 
neoessitatem  patefacit,  adductis  variis  ex  vita  hu« 
mana.  atque  ex  oommuni  ajgfendi  ratione  aptissimis 
similiiudinibus  :  quod  a  se  ideo  faeium  dicii,  ui  p$h 
ganarum  ohjectioni  obviam  irei,  qui  nebtt,  ui  ipse 
ait  nimiam  oredendi  ^oilitatem  opponunt.  Ipsum 
itaque  audiamus  loqaentem  ; « H«c  autem  ideiroo  in 
principiis  prtiemisimus,  qoia  pagani  nobis  objioepe 
solent,  quod  religio  nostpa,  qoia  rationihus  defloit, 
in  sola  oredendi  persuasione  consistai :  et  ideo  osten« 
dimus,  Qec  agi,  nec  stare  aliquid  posse,  nisi  pp»eesse- 
rit  vis  credendi.  »  Hic  eerte  RuBqus  ab  initio  Gom- 
mentarii  sui  et  genHhtatem  HHgenter  impugnat,   el 

? enhtiiatem  sno  tempore  \n  Aquileiensi  provinohi 
uisse  insinuatqu»tam  diligenH  egeretimpugne^ne, 
A  numero  tertio  hujus  Rufiniani  Gommeniarii  ad 
undecimum  et  doodecimum  ppooedamus.  Agit  hio 
Ruftnus  de  eo  SymboH  arlicuk),  qui  partum  Virginis 
credendum  proponit :  Qui  natut  et$  de  Spiritu  son- 
cto  e»Mariavirgin$.  In  numero  prssoedenti  attale* 
rai  oracak  propheianNia,  qiM»  de  iAeflabili  heo  my* 


A  sierio  sunt,  ei  coQtesiaiionem  efangellel  MmsBii, 
qui  impletumasseritquod  iHa  ante  ttUBtiaveiiBtnlit 
quando  futurum.  Inhls  porro  duobusnomeni,  luid^ 
cimo  ac  duodeoimo,  qui  tres  pene  integru  cqIqqiii 
constituunt  Rufiniani  Gommeniarii  priidtata  «iitis* 
nisin-folio,  uii  (iiunt,totus  esi  Rufinus  in  eoafiittiuii 
a^li/i/ale,cujus  eratadfersus  Ghpisti  fidelespntsa 
Virginis  irricuire.  Ita  auiem  indpit  i  c  Veram  Ium 

?[uia  ex  Seripiuris  prophetiois  assepaatar,  p«Niit 
orte  JudflBos,  qnamvis  sioi  infideles  eiiBcreduli,«iir 
futare.  Sed  pagani  soleni  irridere  nos,  cttm  todlQit 
prffidicari  a  noois  Virginis  partum  :  proptsr  qooA 

gaucis  eorum  obtpeotationibus  respondeDdamiitii 
equitoritaque  Rafinus  totonamero  undecimstei^ 
quenti,  ei  paganorum  obtreoiationibas  iofiels  u 
erudite  respondei,  ppoutpaganis  auetopitatemniM* 
ramnostrarum  litteparum  non  agnosoentiboifiMTi- 
niebai;  pariimnimirumratione,quantum  iari  lutt 
sai  est ;  partim  ad  heminem  loqaens,  eapta  soiliiit 

I  oooasione  toi  natalium  monsimbsoram  atqos  isef» 
dibilium  ethnicsB  religionis,  qaibnsiameneQssjfes* 
tilitas  fidem  non  denegabai ;  papiimvereexsmpuiu 
similitudinibus  obviis,  qa»  rem  suppa  hamtaam  is* 
telligendi  roodum  positam,  ei  raiioni  non  adfaniii 
ostenderent,  etinsuper  aliquatenaseiplioarent.Qao- 
modo  autem  hssc  omnia  in  Rufini  Gommentsris  tim 
fuse  digesta  adversus  geniiliteUem  2abeas  non  lidi* 
rit  pporsus,  fsteor,  non  intelligo. 

Alterum  quoque  peferre  plaoei  ex  Gemmaatirio 
eodem  locum,  ubi  Rufinus  gentilitatem  ex  prefcno 
exagiiat ;  et  est  sub  numero  iO,  in  qno  agit  ds  iHl* 
culo /{smtsstonsffi  p^eoaloncifi.  Tetus  in  bae  psHi 
Rufinisermo  est  contra  gentititaiem  ;  en  proptom 
quomodo  ipse  loquiiur  :  «  Boleni  eum  irriiiosa  ad« 
versuro  nos  dicere  pagani,  quod  ipsi  nos  dsdpitnsi 
qui  putemus  crimina  quss  opere  commissa  sant  for* 
bis  posse  puppari.  Et  aiuni  t  Nomqaid  potest  ^ibo* 
micidium  fecii  homicida  non  esse,  ei  adollar  sas 

Q  videri  qui  adalterium  perpetravii  f  Qoonedo  arjo 
hujuseemodi  criminum  reus  saneias  vobis  sfllei  mh 
bito  videbiior  ?  Respondei  iiaoiie  Rufinos  st  litie 
paganerum  objeotioniadversusChrisiianeram  fldaOr 
ao  deinde  ita  oontra  eos  eonoludii :  «  Hoa  Dooa 
fidesnostra  non  infenitnr  QataralibQsratieBibeito- 
versari,  \^Ji  dnmremimo  peeeaiorun,  ooo  f^ 
tis,  qun  mutari  non  possunt,  sed  anino  qoaa  si 
malo  in  bonum  converii  oertamest,  depotetor.  tRB* 
finus  iKitur  Aquileiensls  Ipse  esi  qui  ciarissifflo  tr 
vepsarK)  nosiro  Zabeo  ostendit,  et  se  adversui  fis^ 
litatem  in  suo  Symboli  Gommentario  non  samal  sai 
iejune,  sed  plunes  ao  ppoHxe  quoqae  sarmoBen 
habuisse,  et  genHlitattm  ipsam  propterea  io  Aqoi* 
leiensium  partibus  talem  asvo  suo  faisse,  qo»  too 
ad  eamdem  assidue  ppofligandam,  tum  ad  CbHitit- 
norum  roborandam  oonfirmandamqae  fidem,  w»' 
genti  ae  sedola  impugnatione  indigeret. 
A  Ghromatio  episcopo  AquileiensletaRoflnspN*- 

D  byiero  usque  ad  Nicetam,  ab  anno  nimirum  «» 
usque  ad  i54,  Aqaileiensia  monumenta  nen  eopf^ 
iuni,  quibus  ethnica  superstitio  in  Aquileleow  dw- 
cesi  valeai  demonstran.  AquiIeiensiampp»8al«B«^ 

Sresbyterornm  lucubraiionespostCbromatioBiatnfr 
nnm  usque  ad  Niceiam.  sl  quae  fberunt,  ad  ooiiiw- 
nime  perveneront ;  parvis  duobus  aut  tribw^Wr 
opuseulishac  illac  editis,dequibus  quaBraBtscoftji- 
tant  eruditi.  Sermo  illetantummodof48deSyiDW*» 
ae  oompetentes,  qui  exstai  in  appendicibus  ^"JJ?] 
nianis,  quique,  ut  superios  capite  4  dlximua,  PJJ^ 
biliier  speciai  ad  Augustinum  episcopum  AqoMg^ 
sem  Ghromatii  suceessorem ;  solushic  ••'^^.I^JJJS 
nnfimentionem  facit,  unde  foriasse  ^"^''.P?!!! 
paganos  ibidem  eiiam  tunc  exstitisse:  adartieoi«J^ 
enim,  Inde  venturm  jttdicare  mvot  et  ^^^^^^^Zt^ 
«  Chrislianos  judicat  et  pa^anos,  justos  «t  V^jZ 
res,  fideles  et  impios.  wQuidnaoique  WflJJJ']*  ^ 
meniio  ad  eompetentes  In  Symboli  expIa»stioB«» 
pagani  in  e«  regione  noa  exttitisseBt,  jameoffr^ 


iMI 


l>.  BRAtD>E  piSSERTAtW  IN  8,  NIC6TAM,- CAP.  Vlt. 


im 


tibtts  Mdrad  nqU,  et  ex  auofimi  numwo  probtbiHtef  A  nero  «t  Yitja  sBmttliuiitibmM.  M«awi  iiitu?  obitacult 
-?J??.^*i??.,j**:?:'!iVi'????^^^^^  in  urbibui  Q«terarum  apmiui»,  «^uftnjTu  urbihui  pro 


roatiam  judicii  diWui  iater  eos  ac  Cbristiaoo?  iutelli 
gere  posseut  ex  simpUci  eorum  iuclicatioDei  quemad- 
modufQ  iutelligehaut  iuter itistos  e(  pwalor€9,fidele$ 
etimpiost  quibu3  uumquam  caruit  area  Domini  ?  Sed 
h«9c  obiter  dicta  habeantur,  ne  quidquam  prastermit- 
tatur  eorum  quse  iu  argumentum  boc  afferri  possuut» 
CiBterum  quid  opus  e»t  monumentis  ad  coniicieu- 
duniyetiam  poat  Rufini  tempora,  ngm^dg^ntuitatm 
io  AquUeieoiium  regione ;  quandoquidem  Rufloo  su« 
pentite  eam  vidiiuus  tacn  late  dilTusami  ut  ipse  quo* 
que  fusiori  calamo  eamdem  impetere  coactus  fuerit? 
Nil  mirum  proioda  gentiliMemt  etiam  post  quadra- 
ginta  et  amplius  annos,  inter  Aquileienses  fuisse ;  ut 
et  Nieetas  ipse  cogeretur»  tum  apposito  libello,  tum 
dataoccasione  competentes  alloquendi,  sermooem  iu 
eamdem  et  f  oovertere»  et  data  opera  ipstituere»  Nop- 
nisi  leato  nimirum  frradu  gentilitas  penitus  deleta 


.^.         ^quami ...  ^_ 

Tiuciarum,  mque  oppidis.  etpagis,  etYicii,Q«inpassiv 
fuerit  religio,  mirum  eue  nou  debet,  «i  ouarto  etiam 
s«cuIo  «mulam  iu  urbe  omnium  prjpcipe  babuerit 
idololatriam.  quam  pope  jam  eistmxwf  t  in  cuoctii 
miuoribus  Romaui  imperi^  urbibus  et  locii.  >  tla^c 
Ansaldus  de  quarto  Ecclesiae  s^culpi  do  quo  vevmo- 
uem  babebat :  qm  quomodo  et  ad  quintum  etiam  ex- 
tendi  optime  possifit;  ex  hactenus  dicti^  super  etb- 
mcasuperstitioneqmntis^cqli,  waxlmein  pr«oipuii 
itaU^  urbibu«,  Roma  atque  f\aYedpa,  satls  elucet, 
Nequeinterim  repugnatde  AqmlfiaiUdemdicipQsse, 
etiam  paulo  posi  Attiianam  cladem,  ac  Niceta  se« 
dente,  quod  ipse  de  pr^oipuis  imperit  urbibui  nfQr- 
mabat :  non  enim  iuioo  per  cladem  illam  ea  urbs  a 
propfia  digpitate  dejecta  fuit,  sed  paulatim }  atque 
tunc  maxime,  cum  Qoyii  poit  Nieetam  supervenien' 
tihus  calamiUtibua.  irriti  demum  cednitut  civium 


fuit ;  qu«B  non.modo  inlegrum  quiptum  saeculum^ied  Q  conatuiad  eam  in  gradum  pnstinum  reitituendam 


sextumetiam  jam  adultum  aclabentem  attigit  ip  ipso 
Itali»  sinu,  ut  mox  videbimus.  Praeterea  Nicet«»  Aqui- 
leiensis  temporepoluitne  Aquileiamelioris  essecont 
ditionis  quam  Roma  sub  Gelasio  papa,  quam  Ra<« 
▼enna  sub  Cbrysologo,  et  Augusta  Taurinorum  lub 
Maximoepiscopii^  qui  eodem  oimirum^  et  etiam  poi- 
steriori  tempore  floruerunt,  uU  io  singulis  ?idimusT 
Etii  fortaiie  eon  ita  frequentes  numero  esseut  pa- 
gapi  Nieet«  iPtate  in  ipsa  eivitate  Aquileiensi,  abun* 
oabant  proeul  dubio  in  Aquileiensi  agro,  inter  rusti- 
coe  nempe  io  pagis  et  villis  eonsUtutos ;  uU  Tidimui 
eodeoi  tempore  similiter  abupdasie  in  Subalpinorum 
agrii,  et  aon  multo  ante  in  poi^iinent^ui  Brixiensium 
wb Gaudentio  episcopolmmo cum maximeinterrU'< 
lUcos  ethnica  lupenUUo  quinto  sasoulo  ledem  habe- 
rei,  mirum  Wden  146  oon  debet,  si  iidem  idolola- 
ir«,  c»teris  aataraiiter  superstiUoiiorei^  erasiioris* 
iue  iPf enii,  ad  portenta  et  ad  monstra  quandoque 


qiiemi 
defoeni 


Sed  progrediendum  adbuo  lu  beo  arffumeoto,  quod 
primom  eit  inter  eppoiiUonei  Zabei,  quibui  data 
opera  QiUmur  latiifacere,  et  quod  pro  rei  graTitata 
meretur  etiam  diligeoter  expendi. 

Ut  oitendat  Zabeui  Nieetoi  Aquileieniii  tempore 
opui  non  fuiwe  ea  pnMtioariAquileivadTerius  (r^^i^H 
takm  1 47  quff)  Nieetam  auum  pmdiaasse  Gennadiui 
aiierit,  ait»  quod  Aquileiai  a  tmfore  dtetjlaretivaii^ 
geliitm  uktorHmtew^aitirui  cmpsruut,  #f  trfoteiMag 
profanii  aris  §vsrii.  Id  certo  lato  quodam  medi  dioi 
poiee  negaTeritaeme,  etsiouHum  ppodat  Zabeui  bu* 
jua  rei  teiUmeoiumt  et  quaniTis  magii  probabile  lit 
a  primii  illii  trium  priorum  iweulorum  ChriiUania 
deierta  poUus  fuisse  idolorum  templa  quam  din«l«, 
et  idola  deipeeta  potiui  quam  ab  mri$  eosrsa,  uti  ex 
Tertulliani  superiui  relaUi  verbis  apparet.  Quidquid 
TOffo  fuerit  Aqmleie,  a  tempore  diri  M arei  ad  ^fieet 
taoi  uaque,  deidolorumtemplii,  aUiue  de  idolii,  qua 


idereot»  ut  levi  eUam  exeauiaiiuoipraBserUm  q  de  re  aluim  in  biitopiii  lilentium  {  habemus  ex  An- 


gQOi  Tideriot  aliaua  rirtute  pr9itare,  inter  deoi  re^ 
i%n^  Yoluerint,  Qaidni  igitur.  Nicelai  in  libello  suo 
ds  Errmbus  ffentiUtatis;  ubi  Melodii  illius  meminit 
at^tte  Gaimit,  quoi  sue  pens  iempore  aiebat  inU^r 
deoi  fuiiee  ab  etnnicis  relatoi,  exempla  attulerit  ajM;* 
tkmi»  eujaadam  peraetao  a  ruiticii  paganii  Aqui* 
leiaQiii  ipsiui  proTinciae  f 

Veffom  Uberaliter  nimis  a  nobii  aetum  fuit,  cum 
diximm  qob  iU  fortaiie  frequentes  NiceUi  tempore 
fiiiiio  pagaooi  io  ipsa  oiTitate  Aquileienii ;  ex  eo 
eaim  quod  Aquiteia  Ui  temporibus  inter  Itaiia  urbes 
pmi  BommeuUissima  fuit,  et  seientiis  litterisque  ^re^ 
beU,  «U  Teriieime  admooet  Zabeus,  ex  eo  quoque 
qood  AqalMa,  dum  lacuQdflB  rei  eisent,  TeluU  altera 
Roaui  ip  Italia  babereiur,  ut  coojicimus  ex  bistoriis ; 
inde  iQferre  debemni,  io  eadem  eUam  abundaise  pa* 
fuos  ploiquam  in  reliquis  iQforiorii  ordiois  acdigni- 
UUeetTitaUbtts.  Clariiiiauii  iQooeene  Aoialdus  bane 


dree  Daoduli  CbroQi^e,  Hbro  ti,  eapite  i,  ppoutiu* 
penui  queque,  oapite  4,  aliud  agentesrefeFebamus; 
habemus.  ioquam,  qued  Helias  episcepus»seu  pa<nar« 
cAOf  utibidemappeliatttr,qui,  lextoinelinaQte  saeeulo, 
SeolesiaA  Aquileienae»  regebat,  iemplum  queddam 
pa§an»rum  tn  homrem  Bethel  in  contiguo  littore  si^ 
tuatum  in  menaslerium  puellarum  sub  sancti  Petri 

reU  foeabulo  trammutawit.  Quod  hic  legimus  Be^ 
,  Belenum  iQtelligt  Tolunt  erudiU  noitratei  apud 
De  Bttbeii  MoQumeQtarttm  eapite  16,  quoi.  8»  quia 
B4/#nti«  celebte  fuerat  AqoUeieQsium  numeo.  Bexto 
itaque  iQeUoante  SMalo  adhue  in  Aquileie&ai  agpe,et 
non  proeul  ah  Aquileia  ipsa,  templum  idelorttm  ex» 
stabat,  quod  in  ChHsUanum  usum  potuit  tranemutari. 
PerduraTitoe  igitur  usque  ad  id  temporis  in  Aquir 
leieoii  agro  eUam  idolorum  cultus  ?  Seimui  qoidem 
quod  templttm  idoloram  alieubi  superstee  nequil  eer^r 
tum  eese  indieittm  wigenUs  eodem  tempore  ibidem 


Dobissup^editatanimadTefiioQeniioerudiUisimoittO  q  idoloUtrieieoUui :  rerum  seeus  fortasse  sentiendum. 


OMre,  eoi  Utnlai :  Multiiudo  mamma  earum  quiprio^ 
riims  BeeleeiasmulisChrietiansmreligiondm  profem 
eseni,  eapite  iS  pag.  344  ediUoois  Taurineoiii.  Ait 
eBimqiiod  *  illad  quaiecumque  pugoaB  et  eoQtentio* 
nie  geQtts,  qood  quarto  fuit  laecule  inter  rices  Cbri-r 
stiaM  reUgioBii,  ac  idoloIatri«,BOQ  aproTioeiarum 
ae  regioiittm  rel  Orientis  rel  OccideQtii  oppositiooe, 
iMMoantia,  ae  mobUiUte  derlTatum  eit,  sed  a  lolie 
aroibui  imperU  preBciputs,  quaram  non  exigua  pan 
cmamflttifalione  eoiiaitioais,  oegoUorum,  ae  muQe- 
rmm^  «deoeumetfanieorum  laerii  implieata,  ioToia* 
tai|tie  arot,  ot  niii  difftdlUme  qoq  potepot  Uio  ai»  im^ 
pedliiiiei«toeKi»ediri...  UoiTemim  Bomaottm  impe* 


I  jam  ChriiUaQaiii  faetB»  eetoadit  (Boimetai), 
<faifn  fteoHe  mogaa  pan  eoorum  adhac  teoeretur  sto* 


diodUoniBi,  qnoni«a  BBmiBi  f  ieioriai,  potoeUtom 
elfionameeeLBbere  nmm  eomniehet».  idem  prepe 
» do  eaierie  arbibtii  proTiiiciarum  doouBii,  ot 
i  mBfailBdoaa  oi  f 00^«,  it«  ouientitiO" 


ubi  idololatpiei  euHui  indieia  eadem  astate  inTenian- 
t«r  Bon  pauea,  etsi  non  io  ipso  loeo  ubi  templum 
exetasee  eeimui,  io  aliis  tamen  locis,  nec  ita  longe 
poiitii,  aec  mintti  faou  ac  eelebritate  donatis. 

Ut  auiem  TesUgiia  noslris  insistamus,  quid  Bobis 
exbibet  de  ealtu  idoIoIaUneo,  sexto  currente  seBeuIo, 
exempli  graUa,  ciTitoe  RaTenBaUum  ?  Ex  GassiodorU 
Variarum  Uhro  i,  episiela  6  constat  in  urhe  RaTen- 
nate  Theodoricum  regem,  non  longe  post  iniUum  sas» 
cttli  sexU,  ampiam  HercoU  templnm  exeitasse ;  ideo- 
qae  Agapito  praBfeete  urbis  RomsB  praBcepisse,  ut 
marflierenos  lade  mittoret  peritissimos  ad  illud  opua 
perflcteiuium;  aiteQim  ;  €  In  HaTennale  urbe  hasi* 
[ie«  OereuUs  amplum  apm  aggpessi,  cujus  nomini 
anUquitas  eoBgrae  trihuit  quidquid  io  aula  pnadiea* 
bUi  admiraUoBe  ^uBdaTit,  magnitudini  tusB  stttdiesifr- 
sime  dele^nMis,  ut...  de  Urbe  Bobie  marmorariei 
peiitiiiimoe  deeiiBedi^  etc.  »  Non  deeraot  igitor  ini^ 
tio  eeaU  laeali  eiiam  if  jtaTOBiiate  eegj»  ueba  pagaBi 


106? 


P.  BRAIDifi  DISSEtlTAtlO  iN  S.  NIGETAM.  --  CAP.  Vil. 


homines,  qui  veteremcultuin  idolorum  sequerentur;  A  clesiasticeBUDitatiscultorfui88et,quamnimisI«d€bat 


cum  Theodoricns  rex,  quiminime  pagaims  erat,  licet 
Ariana  labe  infectus,  in  eorum  gratiam  amplum  Her- 
culi  templum  in  ipsa  urbe  regia  excitavit,  multaque 
impensa  marmoribus  etiam  ornavit,  ut  in  eadcm 
epistola  :  Hercules  namque  Ravennatensium  tutelare 
numen  fuerat,  ut  ad  hunc  locum  annotant  eruditi 
Gassiodorii  illustratores. 

Post  Rayennam,  quid  nobis  de  idololatrico  cultu 
eodemsaeculoaextoexhibet  Roma?  Helias  Aquileien- 
sis  episcopus,  qui  templum  idolorum  ad  Christianum 
usum  convertit,  Jam  anno  586  e  vita  migraverat,  uti 
ex  Monumentis  ue  Rubeis,  capite  29,  et  sedem  Ro- 
manam  post  illius  obitum  sexto  cadente  sseculo  san- 
ctus  Gregorius  Magnus  conscenderati  quam  etiam 
sanctitate  vit®,  doctrina,  ac  zelo  religionis,  tam  mi- 
rifice  illustrabat.  Exstat  porro  hujus  sancti  pontificis 
epistola  circa  annum  597,  aut  598^  data  ad  Agcellum 
episcopum  ^48Terracinte,  non  ita  procul  a  Roma- 
na  urbe  posits,  in  qua  de  idololatrico  cultu  adhuc  il- 
lic  superstite  se  notitiam  habuisse  scribit,  et  miratur 
cur  ipse  hocemendare  distulerit,  ac  demum  hortatur 
ut  diligenter  inquirat,  et  puniat.  «  Pervenit  ad  nos 
quosdam  illic,  quod  dici  nefas  est.  arbores  colere,  et 
multa  alia  contra  Ghristianam  fidem  illicita  perpe- 
trare.  Et  miramur  cur  hoc  fratemitas  vestra  districta 
•mendare  ultiono  distulerit.  Eapropter  scriptis  vos 

SrflBsentibus  adhortamur,  ut  hos  dihgenti  investiga- 
ionc  per({uiri,  et  veritate  cognita,  tam  in  eis  faciatis 
exerceri  vmdictam,  quatenus  et  Deus  placari  possit, 
et  aliis  eorum  ultio  correptionis  exemplum  sit.  »  Haec 
epistola  18  libri  octavi  in  novissima  Operum  sancti 
gontificis  editione  Veneta  curi8  Gallicciollii.  Fortasse 
Terracinenses  illi  Ghristiani  erant,  in  idololatricam 
posteasuperstitionem  seu  delapsi,  seu  relapsi ;  et  ideo 
m  eos,  tamguam  in  rem  quffi  juris  esset  Ecclesi«e,  tam 
districte  animadvertendum  scribitsanctus  Gregorius, 
ut  in  officium  revocarentur  Quidcjuid  vero  sit :  qnod 


pervicaciasua  in  celebri  tunc  tcmporis  ^mmeaptfitl^ 
mm  negotio.  Sedhaec  jam  satis  in  primam  clarissimi 
Zabei  animadversionem;  contra  quam  concladereju- 
re  possumus,  ncquaquam  repugnarc  quod  Aqoileieo* 
sis  Nicctas  aut  circa  dimidium  qainti  sfficuli,  aot 
quinto  seeculo  inclinante,  vel  data  ooera  libellum 
conscripserit  adversus  idololatriam,  vel  eamdemp 
re  nata  etiam  alibi  impugnaverit ;  ideoque  ex  boe 
capite  149  ^^^  ^^^^y  ^^^  Niccasseu  NicetasQeDoa- 
dianus  inteTligi  debeat  potius  ille  Dacus  sancli  P&oiioi 
Nolani  amicus,  quam  Aquileiensis  noster  qoi  diTi 
Leonis  Magni  tompore  floruit. 

Secunda  Zabei  animadversio,  ex  iis  eruta  qas  ar- 
gumento  penHiora  sunt,  in  eo  sita  est :  primo,  non 
consuevisse  episcopos  Aquileienses  per  u  ip$ot  Sjm* 
boli  explicationem  catechumenis  tradere;  qaod  pro- 
bat  Rufini  exemplo^  qui  de  se  ipso,  qui  baptitatoi 
Aquileise  fuerat,  ita  scribebat  libro  i  InvecUTarnm  ie 
B  sanctum  Hieronymum  :  «  Ego...  ante  annosferetri- 
ginta  in  monasterio  iam  positus  pergratiam  baptisDi 
regeneratus  signaculum  fidei  consecutussumpersaD- 
ctos  viros  Ghromatium,  Jovinum,  et  Eusebiumopina- 
tissimoset  probatissimos  Dei  episcopos:  qaoromal- 
ter  tunc  presbyter  bcatsB  memoriae  Valeriani,  altff 
archidiaconus,  alius  diaconus,  simulque  pater  mibi, 
et  doctor  Symboli,  ac  fidei  foit.  m  Ad  illam  hojasloei 
partem,  ubi  Rufinus  dicit,  quorum  aUer  tunepm^ 
ter^  etc.,h8ecduolioeolis  clausa  inserit  ZabeosToca- 
hula  (notate  verba) ;  ut  ita  veluti  digito  iodioet,  Vaie- 
rianum  episcopum  Aquileiensem  nuic  actui  sea  his 
actibus  non  interfuisse,  ideoqueSjrmboIumipiaoet 
Sjmboli  explicationem  Ruflnum  accepisse  Tel  aChro- 
matio  tunc  presbytero,  vel  ctiam  ab  Eosebio  taiK 
diacono,  de  quo  ipse  asseruit,  quod  pater  mikiel  io- 
ctor  Symholi,  ac  fidei  fuit.  Fatetur  quidem  illicoZa- 
beus  episcopos  ipsos  pristiois  temporibus  a/ftjvtfwi 
solitos  fuisse  his  officiis  fungi;  sed  additsarese. 


ad  nos  attinet,  constat  profecto  in  ipso  italiffi  smu,  q  huncnonomniumepi8coporumfimrmfai88e,eteerte 


quod  supra  dicebamus,  et  non  ita  longe  a  Romana 
urbe,  sexto  labente  saeculo,  aut  idololatriam  proprie 
dictam,  aut  certe  idololatricum  cultum  viguisse,  pro 
guo  exstinguendo  tam  sollicitus  erat  Romanus  ponti- 
lex.  Verum  non  Terracinse  modo,  sed  in  majoribus 
quoaue  insulis  Italiss  adjacentibus,  Sicilia  nempe, 
Saroinia,  etGorsica,  eodem  sancti  Gregorii  sevo,  ido- 
lolatria  proprie  dicta  cxstabat,  uti  ex  aliis  ejusdem 
saocti  pontificis  epistolis  evidenter  apparet.  Ne  ni- 
miu8  sim  in  ipsius  verbis  afTerendiSy  pro  Siciliffi  in- 
sularecolaturepistola  62  libri  tertii,  quseest  ad  Eu- 
tjchium  episcopum  l^ndaritanum,  in  qua  eum  hor- 
tatur  ut  convertendis  idolorum  cultoribus  perseve- 
ret,  et  in  qua  eum  certiorem  reddit  sua  se  scripta 
misisse  ad  preetorem  etiam  ^icilise,  ut  ad  tam  prflB- 
clarum  opus  cum  eodem  sua  virtute  concurrat.  Quod 
ad  Sardiniam  spectat,  videri  possunt  epistolee24et25 
libri  quarti,  quarum  prima  est  ad  Zabardam  ducem 


deesse  monumenta,  quibushic  mosde  AquileieDsibas 
asseratur  saeculo  quinto,  immo  contraria  existere.  S^ 
cundo  loco  aoimadvertit,  eos  fanltim  episcopoi  ejj- 
suevisse  per  te  ipsos  Symboli  expIicalionaoQ  eatow- 
menie  tradere,  autquibus  fuerit  familiarc  publice  o- 
qui  extempore,  autquibus  consuetudoscribeDdieua* 
mum  eflTecerat  promptiorem.  At  nihil  tale,  additZa; 
beus,  dicere  possumus  de  beato  Niceta  Aquilei^ 
episcopo,  de  cujus  doetrina  nulla  exstantctera  «< «»»: 
striatettimonia,  utaitHcnschenius.  SiquidbaittiiDOoi 
Nicetas  hicscripsisset,  etGennadii  liberimpedirn»!* 
fuisset  quominus  librorum  Nicetffi  AquilciensbobliT» 
caperet  eruditos,  et  scientissimos  AquUei»  clerM 
caute  scriptionum  exemplaria  in  suis  scriniiiief^»*' 
set,  ac  posteris  tradidisset.  Pergit  terlio  loco  ZaMW 
ad  stjlum  Explanaiionis  SvmboU  beati  Nicelaj ;  « 
stjlum  hunc  asserit  testari  lucubrationem  >Uw"^ 
non  habuisseauctorem,  quia  stylusnempc  nitidasest, 


SardiniflB,  altera  vero  ad  nobiles  ac  possessores  in  |\  comptus,Latinus,quiplurimumidcir»requiralex«r- 


Sardinia  nec  non  epistola  65  libri  noni  ad  Januarium 
Garalitanum  episcopum  ;  in  quarum  singulis  enixe 
agit  adversus  idolorum  cultum  ibidem  aanuc  vigen- 
tem,  et  maxime  inter  rusticos,  quorum  prflecipue 
causa  ad  nobiles  et  possessores  scribebat  eorumdem 
dominos.  Pro  Gorsica  autem,  adeunda  est  epistola  1 
lihri  octavi  ad  Petrum  episcopum  Corsicae,  in  qua 
eumdem  similiter  hortatur,  ut  ab  idolorum  cultu  m- 
colas  pergat  avertere. 

Gum  hmc  polrro  ita  sint  de  idololatrico  cultu  per 
Italiam  ac  majores  insulas  adjacentes  sexto  exeunte 
88Bculo,  quid  mirum  si  in  in  Aquileiensi  quoque  agro 
exstiterit  Heliae  episcopi  tempore,  ubi  templumi  su- 

Eererat  idolorum ;  et  ita  quidem,  ut  Helise  merito  tri- 
uendnm  sit  quod  circa  sexti  sfleculi  finem,  cum 
transmutatione  illius  templi  idololatrici  in  Christia- 
nom  usum,  idolorum  cultu  tandem  in  Aquileiensi 
provincia  omnimo  desierit?  Utinam  vero  hic  Helias, 
sicaii  pro  religione  zelator  apparet  eximius,  ita  ec- 


citationis  in  scribendo,  et  maximam  liDfo®  M^J^J 
coffnitionem :  quae  certe  cognitio  NicetflB  Aquueie^ 
tribui  non  potest ;  fuit  enim,  juxta  illum,  potiw^ 
gine  Gracus,  ut  Dandulus  tradit,  quam  Aquileieo» 
utjudicat  noster  Joannes  Josephus Linitus, eaioi"* 
tur  argumentis  qu©  certissimam  fidem  non  faooB 
Quarto  demum  foco,  ut  exerdtationem  io  ««Jijj^ 
denegetNicetflBAquiIeiensiZabcu8,animadTertitqj^ 

siattendere  velimus  epistol»  ad  eum  <**}®*JJ(. 
Leone  papa,  Nicetas  ipse  fuit  etiam  scribcndi  paijow. 
nam  cum  quaerere  vellet  a  sunomo  pontifice  <P""^ 
in  difficillimis  rebus  sibi  esset  faciendum,  ^^J^ 
litteras  misit,  ut  a  ccteris  episcopis  facUUtomw^ 
mus;  sed  Adeodati  Romann  EcdesiaB  ^*»*^"!!^ 
usus  est,  ut  constat  ex  ipso  di? i  Leonis  epf«?»  " 
eumdcm  exordio.  Ut  autem  certum  est  Aqiul««J^ 
NiceUm  hanc  a  divo  Leone  epistolam  suo  «nP^ 
impetrasse,  ita  certum  pariter  ait  n"^^"'" /"JiS 
vestigiom  responsionia  scriptis  a  NiceU  ad  ^ 


1009 


P.  BRAIDiE  DISWRTATIO  IN  S.  NICETAM.—  CAP.  VU. 


iOlO 


am.  15Q  Post  hcec,  en  quomodo  concludat  A  tionem  Sjmboli  Rufino  tradldisse^ct  hunc  propterea 
Zabeus :  «  Eum  igitur  qui  ad  supremum  Ecclesisepa-      crediderit,  etiam  quia  diaconus  erat,  Qnum  fuisse  ex 


epistolam. 


storem  ne  urgenle  quidem  necessitate  scripsit,  sed 
aHena  Yoce  usus  est ;  quomodo  illa  quse  aliorum  in- 
dustrice  antecessores  committcbant,  eum  ipsum  per 
se  fecisse  et  scripsisse  affirmabimus  ?  »  Hactenus  se- 
cunda  Zabei  animadversio,  guam  in  quatuor  partes 
tribuere  placuit,  ut  iisdem  smgillatim  expensis,  cla- 
rior  evadat  responsio. 

Sit  itaque  ad  parlem  primam.Nimis  certe  fidenter 
asseruit  Zabeus  non  eonsuevisse  episcopos  Aqiiileien* 
ses  pev  se  ipsos  SymboH  explicationem  cateckumenis 
tradere,  ex  eo  solum  quod  de  se  perhibet  Rufinus, 
etiamsinullumRufinifactum  explicationem  admitte- 
ret.  Quis  namque  ex  uno  simphci  ac  nado  facto  au- 
deat  arguere  aiicujus  Ecclesise  disciplinam  ^  quse 
maxime  aliena  sit  a  disciplina  aliarum,  quse  circum 
eam  sunt  posit6e,EccIesiarum,sicuti  hsecesset  auam 
Zabeusastruit,utmoxdicemus?Quam  autem  abs  re 


us  qui  in  Aquileiensi  Ecclesia,  episcopi  loco,  exposi- 
tionem  Symboli  catechumenis  tradebant  ante  baptis- 
mum.  Hic  vero,  pace  summi  viri,  dixerim,  confundi 
minime  debere  Symboli  expositiones  privatas  et  pu- 
bIicas,domesticas  et  solemnes;  eas  nimirum  quie  fie- 
bant  intra  domesticos  illuminandorum  parietes»  uut 
in  sedibus  Ecclesiee  a  templo  sejunctis,  et  eas  quae  in 
templo  coram  populo,  autin  baptisteriis  prope  tem- 
plum  habebantur.  Gonfundi  quoque  minime  debent 
sinipliciter  catechumeni  cum  competentibus;  ii  nempe 
qui  Ghristiansefidei  nomen  dederant,sed  longeadhuc 
erant  a  baptismatis  susceptione,  cum  iis  qui  proxime 
sacris  undis  abluendi  essent :  iUis  namaue  summa 
tantum  Christianae  fideicapita  commendaoantur ;  his 
vero  solis  Sjmbolum  tradebatur,  quod  etiam  reddere 
debebant  statutis  diebus,  priusquam  ad  baptismum 
admitterentur.  Yideas  hinc  non  soHus  episcopi  esse 


Rufini  facto  innitatur,  ut  inde  eruat  ipse  eonsuetudu  B  potuisse  hsec  omnia  peragere  priscis  Hlis  temporibus, 


nem  quam  Aquileiensi  KcclcsieB  tribuere  vellet,  ex 
ipso  Hufini  facto  a  clarissimo  De  Rubeis  in  luce  posito 
perspicue  apparct.  Hic  nimirum  in  dissertatione  sua 
de  Rufino,capite  2,  expendens  hsBc  eadem  e  Rufino 
a  Zabeo  prolata  verba,  et  annum  inquirens  quo  Ru- 
finus  Aquileiae  baptismigratia  re^eneratus  fuerat,duo 
statuit  adversus  Fontaninum,qui  idem  argumentum 
pridem  illustraverat;  Hufinum  nempe,non  anno  374, 
sed  potius  d72,baptismum  Aquileiae  accepisse  ;  acce- 
pisse  vero,  non  a  Valeriano  tunc  episcopo  Aquileien- 
si,  sed  a  Chromatio  ejusdem  tunc  Ecclesiee  presbjr- 
tero,  ut  pronum  quoque  est  ex  ipsis  Rufini  verbis  in- 
telligere.  Inquirens  vero  De  Rubeis  cur  a  Chromatio 
presbjtero  bnptismum  tunc  illeacceperit,potiu8quam 
a  Valeriano  episcopo,  cujus  reipsa  fuisset  baptisma 
eidem  adullo  viro  conferre  juxta  ilHus  temporis  di- 
sciplinam,  annotat  primo,  quod  «  conferri  a  presbyte- 
ris  baptisma,haud  vetabanl  mores  aevi  illius,  vel  ab- 


cum  baptizandorum  copia  esset,et  baptizandi  ad  ip- 
sum  adulti  undequacpie  confluerent;  etiamsi  in  id 
unum  incumbere  voluisset.  Inferiores  propterea  cle- 
rici,  maxime  vero  diaconi,  ut  compertum  est  et 
abunde  ostensum  apud  rerum  hujusmodi  tractatores. 
in  unaquaaue  Ecclesia  ellgebantur,  quibus  privata 
commendabatur  instructio  seu  catechumenorum,seu 
competentium.Illis  nempe  prima  fidei  rudimenta  tra- 
debant,  quibus  sufficienter  mstrncti  in  competentium 
numerum  acciperentur.  His  autem  Symbolum  concre- 
debatur,  quod  redderent  statatis  diebus,  ut  tandem 
apti  essent  ad  salutare  lavacrum. 

De  Symbolo  vero  ut  hic  nonnihil  attingam,  quod 
uberius  suo  loco  dicendum  erit,  quis  nesciat  oretenus 
tradi  competentibus  consuevisse,  atque  ab  iis  ore- 
tenus  reddiyabsque  ullo  scriptionis  adjumento;  ita  ut 
propterea  diutuma  opus  esset  eorum  clericorum  in- 
dustria,  assidua  opera,  repetitione  frequenti,maxime 


sente  episcopo,  vel  alias  ob  causas  facta  ab  episcopo  q  veroapud  eos  qui  non  admodum  memoria  valerent, 


facultatepresbyterisidmunus  obeundi.  w  Deinde  ad- 
monetquodtunc  «  fortasse  aberat  Aquileia  sanctissi- 
rous  Valerianus,utpote  qui  operam  suara  ea  tempe- 
state  contraAuxentium  Mediolanensem,  et  Arianos 
totus  impendebat:  acRomanse  interfuit  synodo  sub 
Damaso  papa  ce]ebratse,quamad  annum37ireferunt 
aJiiyaliique  verisimiHon  conjectura  ad  annum  inse- 

3uentem  372,  quo  susceptum  a  Rufino  baptisma  cre- 
imus...  Romani  concihi,  quod  secunduro  sub  Da- 
maso  numeratur,  epistola  synodica  incipit  :  Dama* 
$us,  Valerianus,  etc.  »  Non  est  igitur  cur  ex  Rufini 
facto  arguat  Zabeus  non  consuemsse  episcopos  Aaui- 
lcienses  |}er  se  tp<05  Symboli  explicationem  catecnu- 
inenis  tradere;  quia  Valerianusepiscopustunc  tem- 
poris  probabiliter  aberat  Aquileia,  seu  Arianismi 
causa,  seu  potius  RomanisubDamasoconciiii:ideo- 

?[ne  quod  sine  cpiscopo  in  Rufini  baptismatc  factum 
iiit,non  ex  eonsuetudme  ilHus  Ecclesifie  factum  fuisse 


aut  non  i(a  prompto  ingenio  essent?Distinguendaigi- 
tur  est  hsc  privata  et  operosa,  ut  ita  dicam,  seu  ca- 
techumenorumseucompetentium  instructio,  quae  ab 
inferioris  ordinis  c]ericisfiebat,ab  eaquae  posteaprflB- 
sertim  competentibusab  episcopo  peragebatur  publico 
loco,etadquam  eos  accedere  oportebatjamsatisprius 
quantumadverbainstructos,  et  nonnihil  etiam  quan- 
tum  ad  sensum,  ut  ex  ea  proficere  possent.Deprima 
itaque  instructione  privata  (]uam  habuerat  Rufinus 
ante  baptismum  ab  Eusebio  diacono  loquitur  ipse, 
cum  de  eodem  Eusebio  dixit,  quod  pater  mihif  et  do- 
ctor  Symboli  ac  fidei  fuit,  Jam  ad  vocem  pater  quod 
spectat,  cum  clarissimo  viro  De  Rubeis  loco  citato 
eam  affirmamus  hoc  loco  signifieare  patrinum,  spon- 
sorem  ac  swceptoretM ;  quia  tcuis  nimirum  fuerit  Rufino 
Eusebius  diaconus  in  salutari  lavacro^prout  ferebant 
illius  temporis  ritus,  postquam  illi  fuerat  in  fide  ac 
Symbolo  mstitutor.  Cum  vero  notet  Rufinus  se  ha- 


dicendum  est,  sed  tantum  ex  accidenti,quia  scilicet  tx  buisse  in  Eusebio  dihcono doctoremacSymlotiacfidei 

: I *  -..«^i:-  -i^  ^..««.«^  :»v.v«^:i..«    !?•  ^  ^4  :««  ^^^  -.:-*^  -.ft:»^^  .1:^..»    c^^u^i..^  «  ha^  j:- 


cpiscopus  absens  erat,aut alia  de  cansa  impeditus.  Ex 
hoc  autem  Rufini  facto  si  cruamus  non  consucvisse 
episcopos  Aquileienses  parseipsos  Symboli  explica- 
tioncm  catechumenis  tradere;  cur  non  similiter  con- 
2\e\9iVCiM^noncomufvisse  episcopos  Aquileienseseodem 
»vo  per  se  ipsos  eti?im  baplisma  conferre?  Videat  Za- 
beus  (juo  nos  ducat  hxc  tam  facilis  conjiciendi  ratio 
cx  unico  facto  seorsim  accepto,  et  nulla  circunistan- 
tiarum  aut  verarum  aut  vcrosimilium  expositione 
illustrato. 

Fueritne  igitur  a  Chromalius  presbytcr  15)1  qui 
ca  occasione  cxplicalionem  Symboli  tradident  Ru- 
fino,  loco  absentis  aut  impediti  episcopi  Valeriani?  Id 
certe  videtur  rationi  consonum,ut  loco  episcopi  hoc 
pcregcrit  presbyter  ibi  a  Rufino  nominatus,  potios 
quam  archidiacbnus,  aut  diaconus  ;  quorum  pariter 
mentionem  facit.  Sed  cum  dc  Eusebto  tunc  diarono 
tcribat  Rufinus,quod  pater  mihifet  doctor  Symboli  ac 
fideifuitf  hunc  probabiliter  censuit  Zabeus  expHca- 


et  ita  non  sine  ratione  aliqua  Symbolum  a  fide  dis- 
tinguat;  quidni  distinguere  152  ^o^  modo  voluerit 
duplicemsuamantebaptismum  conditionem,  simpli- 
cis  nempe  catechumeni  ac  postea  competentis,  in 
({uarum  utrague  doctorem  seu  institutorem  habuerit 
in  Aquileicnsimonasterio,ubi  posituserat,  Eusebium 
diaconum  ;  in  catechumenatu  scilicet  doctorem  fidei 
quoad  prima  Ghristianee  fidei  rudimenta,  in  compe- 
tentium  gradu  doctorem  Sym6o/t,quod  nonnisi  com- 
petentibus,  et  ad  baptismum  proximis  tradebatur  ? 
Ita  Hceat  conjectare  ex  Rufini  verbis,  atque  ex  disci- 
plina  eodem  aevo  vigente,  quee  Aquileiensi  Ecclesioe 
procul  dubio  extranea  non  fuissc  videtur. 

Sed  guid  nunc  de  SymboH  expositione  publica  et 
solemni  ab  episcopis  fieri  solita  competentibus  ad  ba- 
pti$mum,seu  in  Ecclesia  seu  in  baptistcnis^  de  qua 
mentio  nulla  in  Aquileicnsibus  monumentis  veterum 
sseeulorum  ;  undeZabeus  asseruitnon  consuevisse  epi- 
scoposAquileiensesperMtp^oiSymboliexpHcationem 


lOli 


P.  BRAlOiE  OteSiaitATlO  IK  S.  NICEtAM.-CAP.  VII. 


tatethuviefth  irki^&r^^  Utttnilta  oxnltUitii,  <ium  «xA 
Orlentati  Keelesia  afrerr^Dosftem  exempla  hv\[usmodi 
ekpositionumSjrmboli  soiemnium  abepidcopisfacta- 
rum,  ut  mulla  etiam  preeteream  qu»  nobts  exhibet 
Eecle&ia  Occidentalis  ex  tot  regionibusubiolimh^c 
eadem  obtinutt  discipltna;  satis  sit  duofum  auttrtum 
meminisse,  et  Ecclesiis  autprope  Aquiletensemposi- 
tts,  aut  uon  tta  procul  ab  ea  dtstantibUB.ut  ibdepateat 

?[uanta  opus  slt,  prope  dtiertm,  tiolenlia,  ut  assera- 
urAqutleienseseplscopos,  hac  disctplttta  caBterarum 
Ecclesiarum  ctrcumdatos,  non  con$u6t>Use  pet  u  tpsos 
Sjmboti  etplicattonem  catechumenii  seu  pottus  com- 

!>elenttbus  iradere.  Sanctus  certe  Ambroslus  Medio- 
anendts  episcopus  ipia  Vaieriant  et  Chromatii  Actui- 
elenslum  isetale,  (}uibU8cum  etiam  ttec^ssitudinem 
quamdam,immo  ¥elutt  afAnitatem  gptrttualem  habe- 
Satob  datam  acceptamqUeeptsConatdmordinationem 
lUxtaanttquUmduarumillarum  Ecclcsiarum  morom, 
de  quo  alias  mentio  futt ;  ^abctus.  inauam»  Ambro- 
lius  tpie  d^ic  testimonium  affert  luculentlsstmum  tb  fi 
epiitela  ad  Maircellinam  sororem.  ^use  SO  ftst  in  po- 
strema  Ven^ta  tlliui  Operum  6ditione,ubi  bfiec  babet: 
c  Sequebtt  die,  erat  autem  Dobitntca,  ppst  leetionem, 
atque  tractatum.  dimisstscat^chumenis,  Svmbblum 
aliqutbus  competebtibus  in  bapitBteriis  traaebam  ba- 
8ilic£e.  •  ConsueVerant  ieitureptscopiMediolanCnses 
per  U  ipsol  eowp«<«wlt&t«STmbolumlradereautSym- 
boli  explidalionem  :  nam  ita  ettam  d6  hac  re  scribit 
Ambrosiustutnequeatdubttari  ipsumsimulet  factum 
proprium  cominemorasse,  et  episcopale  munus  dsse- 
ruisse  quod  esset  ficclesiae  suffi  coosueludine  robo- 
ratum. 

Sed  jadi  ItdipsamNiceteenostrteBlatem  accedamus 
et  ipsas  S jmboli  epi^copales  exposttiones  iDtueamur 
gusB  adnucsUpersUni,  testesdiscipltnae  eodemaevo  vi- 

Sentil  in  illlsOcciesiis^quarumerant  eptscopiearum- 
eni  expositionum  auctores.  Sancti  profecto  Petri 
Cnrjrsofogi  ttayennatensis  eniscopi,  cujus  alias  rae* 
minimus,  exstant  de  Symbolo  apostblorum  ad  com-  h 
petenttun^  instructionem  sermon^s  complures,  ^ ui 
videri  |)ossuntin  edittone  Sebasttani  Paun,  ubiahus 
postalium  exbibentur ;  et  ubi  quoque  Tideasejusdem 
sermones  Ittddm  comptures^  de  oratione  Domintca, 
stmiliterad  competenteS|duibu8cum  Sjmboloeadem 
oratio  edisc^nda  ac  readenda  IradebatUr.  Sanctus 
quo^ue  A^aximus  Taurtnensis  episcopus,  de  quo  altbi 
alta  attuhmus,  prseclarum  habet  de  Symbolo  ad  com- 
petentes  sermonem,  qui  inscribttur  homilia,  et  in  no- 
Tislima  eiUs  Operum  m  editione  ttomana  est  ordine S3 
cum  titulo  de  traditione  STmboli^seu  ut  alias  de  £!x- 
positione  Sjmboli,  aut  |  B3  etlam  in  traditione  Sjm- 
bpli,  de  exposttione  ejusdem.  Quid  igitur?  Dum  Me- 
diolanensis  £!cClesia,dum  RaTennatensis,  dum  Tau- 
rtnensis  exhibent  nobis  episcopos  suos  exposiiionem 
Sjmboli  conapetentibus  per  seipsoe  tradentes;  solane 
fuerit  ^cclesiaAquileiensis,  abhis  prope  dixerim  clr- 
cumsepta.  cujus  episcopi  non  consuescerent  per  se 
ipsds  SymhoU  explicaitonem  eaiechumenii  tradere,  ut  t\ 
Zabeus  existimpt  i 

Obi  etiam  animadVertas  yelim  quam  longe  abierit 
ipde  a  Tcro,  dum  dixit  episcopos  ipsos,  generaliter 
loguendo,  nristinis  temporibus  aliquando  solitos 
lu^ssehisofiiciis  fungi,  et  scire  se  bunc  non  omnium 
episcoporum  moremTuisse.£tiam  quee  adhuc  attuli- 
mul  ex  hacsola  superiori  Italifie  parte*  cffiteris  de  in- 
dustria  pmissis  aliarum  per  orbem  Ecclestarum  te- 
siimoniis,  salis  ostendunt.  non  aliquando  tantum.sed 
passim  ac  communiter,  atque  ex  Tigenii  disciplina, 
sicut  etiam  ex  proprio  episcopali  munere,  soliios 
fuisse  episcopos  priscis  iemporibus  his  ofGciis  fungi ; 
ita  ut  etiamsi  horum  aliqui  inToniantur,  quos  certo 
constaret  his  ofilciis  functos  non  esse,  hoc  nequa- 
quam  ex  more  factum  fuisse  dicendum  esset,sedalia 
omnino  ex  causa.  quae  gravis  quidem  ac  multiplet 
pro  personarum  locorura  ac  teraporura  qualitateesse 
potuit* 
tJt  autem  aliquid  attingamus  ^tiara  ex  Aquileiensi 


tOl! 

£cclesia  sfiBculo  quinto.  ne  omnino  intactom  relin* 
quatur  quod  tpse  addit,  Deesse  scilicet  nmH$mta 
quibus  hic  mos  de  Aqulleiensibus  eplscopts  eodem 
SffiCUlo  aiseratur :  ecce  nobts  iterum  ante  oculospo- 
situssermo  24i  in  appendicibus  Augustinianis,  qoem 
antea  diximus  probaDiliter  auctorem  habere  AugQsti» 
num  epticopumAqatleiensem  diTi  Chromatii  socces- 
sorem.  Hujus  porro  sermonis  tituluseit:  DeStfn- 
bolo  ad  competentii ;  ubi  post  tntegram  SjmlH)!!!^ 
citationem,  in  quo  desinentis  jam  tunc  Aquilde&sis 
peculiaris  rormulni  Tesligium  aliquod  dpparet,  tlllat 
quoque  articuli  sibRiilatrm  exponuntur,  prout  videre 
est  in  aliis  Sjrmboli  expostUonibus  qUas  oat>eiiitis,  et 
in  its  quoque  auas  nuper  citaTimus  divl  Pelrl  Chirj- 
sologi,  etdtviMaximi  Taurinensts. 

Jam  ad  altampartem  secundee  animadTlnlonisZa- 
bei  accedimus,  ubt  ait.  eos  lantum  episcopoi  eo&sQe- 
Vissa  per  se  ipsos  Symboli  explicalionem  catethummii 
traderef  aut  quibus  fuerit  famitiare  pubtiee  to^i  n 
tempore,  aut  quibus  consuetudo  scrlhendi  cakmkis  tf- 
fecsratpromptiorem,  Utrumque  rero  nos  ZaiieoDe- 
ffamus,  eadem  libertate  qUa  ipia  utrumqUe  ssserit. 
Fro  Symboli  ehim  exppsiuotie  catechumeDii,  lea  po* 
tius  competentibtts,  etiam  publice  tradenda,  tiec^ 
non  erat  ut  ouiquam  familiara  esset  publiee  loquiei 
tempore.  neque  ut  quis  scribendl  ConsU6tUdlaocali< 
mum  haboret  promptiorem.Ex  omnibus  namqaepo- 
blicis  locutionibus,^  quibus  ^  pro  ofQcit  sut  munere 
operam  dabant  episcopi,  sicuti  nulla  rrequeoiior 
^uoad  materiam,  ita  nulla  certe  faCilior  Symboliet- 

SosiUone  ;  nulla  in  qua  minus  Vel  memoria,  tel  in- 
^  ustria,  Tel  ingenio,  Tel  studio  laborHre  debereDt 
ita  ut  etiamsi  episcopus  aliquts  inTeniretur^  qiii  im* 
par  essetsermonibusad  populum  ac  homiliis  publice 
habendis  aut  quia  dicere  ex  tempore  non  Tstefet, 
aut  quia  parum  esset  in  scribendo  exercitatus;  dqI* 
lul  profecto  esse  potuerit,  <iui  hisce  de  causis  ituper 
proprie  dici  posset  habendi  Symboli  dxpositioDitMU 
ad  catechumenos,  seu  corapetentes.  Quicumque  Tel 
raptim  perlustraTerit  eas  quas  habemus,  Tel  eas 
tantum  quas  nos  ipsi  citaTimus,  STmboli  eipositio* 
nesab  episcopis  factas^  factle  inteOiget,  stjlum  qiU' 
dem  pro  locorum  ac  temporuni  ratione  esse  dive^ 
sum,  materiam  quoquein  una  eademqnue  renooeo- 
dem  prorsus  modo  digestam,  aliquid  alibi  pressiiis, 
aliquid  alibi  latius  proedicatum  ;  lS4  ^  bihiloiDi* 
nus  eumdem  ubique  inesse  rerum  ordinem.  dod  stb' 
dio  excogitatum,  non  artd  mTentum,6ed  ab  ipu  af* 
ticulorum  Symboli  successione  deriTatup  ;  Hdeoi 
fidei  dogmata,  eadem  religionis  mjsteria,  easdem 
ubique  mysteHoruni  ac  dogmatumexpIicattoD^;ot 
omnino  nec  memoria  laborans^necIo^ueodiexieiD' 
poreautscribendtexercttio  destitutus, ^ure  possetw 
noc  munus  obeundum  ineptus  judicQri.  ttes  bscest 
hujusmodi,  ut  in  ea  non  sit  diutius  immoraDduiD. 
Quid  i^itur  addit  Zabeus,  nihil  tale  de  beato  Nicetft 
Acjuileiensi  dici  posse  ;  scilicet  nec  illi  famiiJif* 
fuisse  publice  loqui  ex  teropore,  npc  habuissej» 
scribendo  calamum  proraptiorera,  quia  de  illius  *j 
ctrina  nulla  exstant  clara  el  iltustrialestimonia,  uliii 
Henschenius?  Etiamsi  hoc  Terum  essel  alque  explo- 
ratum,  non  inde  sequcretur  Niceiam  AquileieDSWi 
aoctorem  essenon  po88eilliusEa:p/flna(io»is5|fiww 
ad  competentes  quce  ipsius  noraen  prae  se  fert,  atqne 
ideo  Nicelam  Gennaaianura  hujus  ExpIanatjoDis  aa* 
ctorem,  non  esse  Nicetam  episcopum  AqujleieDSJfJ 
Quid  Tero  superaddit,  quod  si  Nicetas  hic  r  "" 


scripsissct,  Gennadii  liber  impedimentofuissel,qoo* 
minus  librorum  Nicetae  obliTio  caperct  eruditosr  ti 
exstant  nimirum  Nicel»  hujus  clara  et  illustriaies^ 
monia,  et  horUm  Gennadius  meminit  m  libro  suo  sp 
Nicet©  nomine  ciTitatisRomatianaBftpiscopi,  utaij 
opera  in  capitibus  prfficedentibus  exblieatunfl  sm 
ostensum  est.  Quod  aiitem  subditZabcus  decien» 
Aquileiensi,  (jui  caute  serTassel  exeniplaria  ^c"P 
nuna  Nicet®  in  scriniis  suis,  ac  posteris  tr^ditu^^ 
st  ille  reipsa  aliquid  scriptum  reliquisset;  aoc  osie" 


101» 


P.  BllAlDyE  DISSERTATH)  IN  S.  NICETAM.— CAP.  VH: 


1011 


dit,  Zabeutn  Ipsiim,  dum  hiec  &tiimadyertebat.  pra  A  politico  maxime  ac  natiirali  netd  unitaram ;  ^jtta 
oculis  non  haDuisse  totinfortunia^  quibus  Aquileien-      nempe  fit,  ut  lingua  unius.per  aliquod  saltem  utrius* 

iis  prsesertim  Ecclesiaetiampost  Nicet8e,mortemob-      —  i^^:  -^-li. —  -i*   -».• —    — j j^   h 

noxia  fuit,  neque  tot  fata  qucD  uniYcrsus  orbis  a 
quinto  ssculo  ad  nos  usque  subiTit,  unde  factumest 
ut  lucubrationum  Teterum  immensus  pene  numerus 
undique  intcriret ;  et  ita  quidem,  ut  inter  auctorum 


Opera  de  quibus  memoria  superest,  plura  fortasse 
sint  quae  ab  eruditis  desiderantur,  quam  quffi  aRno< 
scuntar.  At  servaYit  fortasse  posterorum  utilitati 
Aquileiensis  clerus  scripta  NicetaB  episcopi  sui ;  ex 
quibus  tamen  duo  tantum  in  luce  puolica  sunt,  alte- 
mm  nuper  Bomffi  detectum  et  Niceta  ipsius  Aqui- 
leiensis  ubmine  inscriptum,  alterum  a  multo  Jam 
iempore  notum  acNicetsg  etiam  Gcnnadiano  ab  eru- 
ditis  tributum.  prster  fragmenta  aliqua  quce  nuper- 
rime  Intenta  fuerunt.  Quls  Tero  negare  ausit  Wc 
omnia  ex  Aquileiensl  Bcclesia  prlmitus  prodiisse  ubi 
orium  habuerunt,  sive  a  Niceta  ipso  diflTusa,  sivepost 


que,  loci  spatium,  sit  etiam  quodammodo  lingua 
alterius,  quoad  scilicet  fkmiliarem  loquendi  usum, 
licet  unaquffique  propria  sit  peculiaris  sus  regionis. 
Quid  tero  usuTenit,  ubi  duo  idiomata  pariter  obti- 
nent  in  una  eademque  regione,  ex  ipsa  incolarum, 
utitadicam,  indoleatque  naturaTUt  nempe  neu- 
trum  purissimum  sit  atque  casiissimum  ;  neutrum 
ab  omniprorsus  peregrinitaie  alienum,  neuirum  im- 
mune  ab  omni  alterius  etiam  vitiosa  admixtione  sen- 
sim  inducta,  eisi  non  quoad  rerba,  saiiem  quoad 
dicendi  modos,  et  quoad  syniaxim.  Si  ieitur  sijlus 
BxplanationU  Symboli  beali  Niceiffi,  Zabeo  ipso  ju- 
dice,  nitidm,  eomptus,  Latinm  est,  qui  maximam 
linguffi  LaUnse  eognilionem  in  scribente  testatur,  quo* 
modoNiceise  Dacosancti  Paulini  Nolani  amico,  et 
in  hac  nova  Dacia  ut  Zabeus  arbiti^atur  episcopo^ 
Exclamatio  h»c  tribui  tam  facilepotest,  potiusquam 


etim  ab  Aquileiensi  clero  apographis  propagata,  et  B  Nicettt  Aquileiensi  qui  saUcti  Leonis  Magni  iempore 

ita  a  pfopnis  scriniis  educta  ubi  autograpba  serra-     floruit? 

^     "     '  Minus  autem  huicNicetsd  Daco  dancti  Paulini  Nd- 


bantur? 

Tertio  loco  in  secunda  sua  animadverslone  ad  str- 
Itim  ExplanationisSymbolihttii  Niceiaese  convertit 
Zabeus;  el5/y/ttmhune  ait  satis  testari  Nicetam  Aqui- 
leiensem  non  fuisse  auctorem  Explatiationis  illfuSj 
quia  stylui  nempe  nitidus,  tomptust  Latinus,  qui 
pturimumiMfcitationis  inscribendotequint,et  maxi- 
matn  Latinx  lingux  cognitionem  ;  quffi  cerie  cognitio 
Nicetffi  Aquileiensi  concedi  non  poiest,  qui  potius 
fiiit  orijfine  GriBeus\\ix\A  Dandulum,quam  Aquueien- 
sis  Juxia  Lirutum.  Stylum  certehuius  Bxplanationis 
niiidum,  compium,  Latinum,  unusquisque  qui  vere 
sapiat  iudicaverit.  Quid  inde  porro  ?  tnde  igiiur  ar- 


Suere  RcetyAquileiensemfbissepotius  quam  Dacum 
icetamtllumExpIanaiionishujusauctorem.Nicetam 
eerteDacum  sancti  Paulini  Nolani  amicum  ex  ipso  Pau- 
linonovlmus  Darciantim  fiiisse,-  et  pairiam  suam  ha- 


laniamtco  hsc  Explanatio  Symboti  tribui  poiest,  si 
cujusreipsa  Daciffihic  episcopus  fuerit  recolamub. 
Jam  dicium  fuit,  et  ioto  secundo  capitehujusdispu- 
taiionis  prolixe,  aiuue,  ni  fallor,  satis  etiam  proba- 
tum,  Nicetam,  Pauiinianum.noninDacianOvaatqufe 
Romana  cis  Danubium,  posiiaeptscopatumgessisse, 
sed  in  veteri  Dacta  barbara  irans  Danubium  sita, 
quffi  Dacos,  Geias.  Bessos,  ac  Scjthas,  barbarad  gen- 
tes  continebat,  qusque  lon^e  laieque  ad  AqUilonem 
protendebatur ;  atqueibi  Niceiam  ipsumnon  156 
episcopumalicujuspropriffisedis  fuisse,  sed  univci^sffi 
illius  ampltssimffi  regionis  episcopum  aentium,  id  e^t 
episcopum  apostolicum.  OUidiffitur  ibidem  in  Niceta 
episcopo  siylus  Explanationis  Syfnboli  nitidus,  tom^ 
ptus,  Latinusf  Barbarffi  illffi  gentes,  quffi  sieut  a  Ho- 
manis  legibus,  ita  et  a  Romanorum  coOBuetudine, 


buissenonlongea  Sc^upis  in  ipsa  Dardania,  quffipar-  p  quamdiu  ultra  Iffivam  Danubit  ripam  sese  contibue 


tem  1551^0^^  Dacise  Cisdanubianffi  consiituebat 
GffficamTinguam  olimobtinuisse  in  Dardania,  immo 
indigenamliuguamfuisse,  nemoinficiasiverit.  Tem- 
poribusvero  tSicetffi  Daci.  et  Crscam  et  Latinam 
pariieribidemin  usu  posiiam,  indubium  quoque  vi- 
detur.  Lattnamscilicetin  novamDaciam,  ac  proinde 
etiaminDardaniam,  intuIeruniRomanorum  coloni» 
ab  Aureliano  principe  e  Transdanubiana  Dacia  evo- 
caiffi,  aique  ililcpositffl ;  ^uam  linguam  eamdem  po- 
steris  iransmisisse  verosimilimum  est :  Grecam  vero 
ibidem  pariter  perdurasse  apud  veteres  incolas  iliius 
regionis  dubitari  non  potesi  ;et  ita  Grfficamffi^ue  ac 
Latinam  iisdem  in  locis  usurpaias  fuisse.  Quid  au- 
tem  in  duobus  Mffisiis,  superiori  nempe,  atque  infe- 
riori,  ex  quarum  etiam  exiremis  pariibus  unicuique 
deiractis,  ubi  sese  invicem  continffebani,  Dacia  Cis- 
danubiana  in  primis  constabat  ad  dexieram  banubii 
ripam,  uii  capite  secundo  ex  veterum  monumeniis 


runt,  semper  abhorruere  ;  numquid  ita  fUerinl  La- 
tino  sermoniaddictffi,  ui  necesse  habereni  eptscopum 
suum  audire  nilido,  compto,  ac  ver6  Latino  sermone 
loqueniem  ?  Immo  vero  ausim  dtcere,genies  illas,  ac 
eas  maximequffi  paululumlouffea  IffivaDanubit  rtpa, 
veterem  illam  Daciam  tncolebant,  Medilerraneam 
nempe  atque  Alpesirem,  Nicetffi  ffitaie,  id  est  cen- 
tum  etamplius  annis  ab  Aureliant  imnerio,  quo  ve- 
teres  suas  sedes  iterum  plekiojure  obliuuerunt,  he 
minimam  quidem  amplius  habuisse  Latinffi  ItngUffi 
cogniiionem,  etiamsi  eamdem  aniea  aliquatenus  cal- 
luisse  concesserimus ;  easque  propterea  iunc  nattva 
sua  barbarica  usas  fuisse,  iia  ut  Nicetas  episcopus, 
qui  probabiliter  ex  nova  Dacia  oriundus  ibldtm  ad 
Evangelium  prffidicandum  pro  locieiiam  oppoHuni« 
tate  missus  fuerat,  licet  fortasse  earumdem  iinguam 
non  prorsus  ignoraret,  necesse  babuerii  lubUomii^us 
in  eadem  plenius  adaisceda  laborare,  c^ujqfu^  Va- 


Tidimus  ?  Erudiiissimus  canonicus  Mazochius  Kalen-  tt  rios  dialectos  singillatim  cognoscere,  necnM  ^deitt 
^«-j:  M««..«i:«««i  ««1   tii    ♦.««    AfiQ    «^ii;«-K«#  ^^  ^  jpga  barbarorum    liuffua  sermones,  exbortauones, 

explanationes,  et  alia  nujusmodi  semoer  habere.  lit 
intelligimus  satis  aperte  exipsodivi  Paulini  poemal« 
XYHfCuiNicetam  reaeuntem  in  Daciam,  ubi  aii  : 


darii  Neapolitani  vol.  III,  pag.  663,  colligebat  ex 
utriusque  regionis  numismatibus,  Moesiam  inferiorem 
Grmco  sermone  nicuti  superiorem  Latino  usam,  hffic 
deinde  subdens :  t<  Quantum  eauidem  potui  animad- 
vertere,  clarffi  in  primis  urbis  Marcianopolis,  adhffic 
Nicopolisy  Isiri,  Tomorum,  Callatiffi,  Serdic»^  quffi 
inferioris  Moesiffi  urbes  sunt,  numeros  nonnisi  Grffi- 
cosreperio,  necullos  ejus  regionisnummos  Latinos 
vidi.  Contra  vero  Naisi,  et  Pinci,  quffi  in  superiore 
suni  Mcesia,numismaia  Latinas  inscriptiones  prffife- 
runt.  »Sihfficiia  sunt,  non  modoiffiturin  Dardania 
Nicelffi  Daci  patria,  sed  etiam  in  illis  duarum  Mce- 
siarum  partibus,  superioris  ei  inferioris^  ex  quibus 
una  cum  Dardania  constabai  nova  Dacia  Cisdanu- 
biana,  ejusdem  Nicciffi  Daci  seiaie,  uraque  lingua, 
Grffica  scilirei  atque  Latina,  obtinebat;  quod  ita 
eiiam  inielligendum  arbitror,  ut  ambae  pariter  in 
illis  eltremis  partibus  utrinque  obtinuerint)  ex  ipsa 
finiiimarum  quarumcumque  reglonum   conditione, 


Orbis  in  muta  tregiohe  per  ta 
BarbaH  diseuai  resonare  Gbrlitttln 
Gorde  RomAno* 

Quid  est  illa  muta  orbis  reaio,  nisi  regio  qus»  muta 
quodammodo  Romano  orbi  videretur  eiiam  ob  so^ 
num  insueium  barbaricaB  linguffi,  Homanis  auribua 
prorsus  imfjervium,  ei  similem  stridori  aui  sffipe  a 
mutis  emiititur  absque  ulla  vocis  pronunliaiione^  et 
absqueulla  sensuum  declarationedistincia?  Quodve- 
ro  subdit,Barbaros  discere  a  Niceta  resonare  Cnristum 
^orde  Romano,  id  esi  mente,  aftectu  ac  fide  Roma- 
norum,  et  nondixit  Romana  oce,  non  lingua;  hoc 
magis  magisque  confirnaai,  linguameorumaLatina 
lingua  omnino  fuisse  oiversam  ;  ideoaue  Nicetam 


\ 


iOiS 


P.  BRA1D.E  DISSERTATIO  IN  S.  NIGETAM.  -  CAP.  VII. 


1016 


GeDnadianum  qui  Explanalionem  Symboli  ad  com- 
petentes  scripsit  scrmones  nitido^  compto,Lalino,  non 
fuisse  Nicctam,  barbararum  genlium  in  Dacia  insti- 
tutorem,  et  sanctiPauIiniNolaniamicum,  sedfuisse 
potius  Nicetam  nostrum  Aquileiensem  qui  divi  Leo- 
nis  Magni  tempore  floruit.  DifOcuItatem  oon  moror^ 
(^uam  superadditZabeus  ex  Grieca  origine  Aquileien- 
sis  Nicet»  a  Dandulo  asserta.  Dixisse  modo  sufficiat, 
ex  GrsBca  NicetflB  nominis  derivatione  fortasse  Dan- 
dulum  conjectasse  Aquileiensem  Nicetam  fuisse  ori- 
gineGrfficum.Quis  tamen  vetat  intelligi  posse.  Ni- 
cetam  hunc  et  vere  fuisse  origine  GriBcum  juxta 
Dandulum,  et nihilominus  f uisse  patria  Aquileiensem 
juxtaLirutum  ;  nimirum  Aquileiae  natum  ex  genito- 
ribus,  aut  progenitoribus,  qui  essent  e  Graecia  oriun- 
di  ;  Aquileise  proinde  altum  atque  educatum,  ita  ut 
ibidemnaiivam  Aquileiensium  Latinamlinguamvel- 
uti  cum  lacte  imbiberit,  quam  usu  postea  ac  studio 
excoluerit,  ut  stjlum  demum  conficeret,  qualem  in 
Explanatione  Symboli  cum  Zabeo  admiramur,  niti- 
dum,  comptum^  Latinum  ?  Sed  de  hac  Nicetas  Aqui- 
leiensis  origine  inferius  suo  loco. 

Venio  ad  quartam  alterius  animadversionis  Zabei 
partem;  in  qua.  ut  verum  fatear,  nonnihil  injuriosus 
videri  posset  memoriae  sancUnostri  Aquileiensis  epi- 
scopi  NicetsB,  nisi  ahunde  illius  nobis  animus  mode- 
rationeac  religione  plenus  innotesceret.  Traducitur 
enim  a  Zabeo  Nicetas,  Aquileiensis  157  ▼eluti^cn- 
bendi  parcior ;qui  urgente  etiam  Ecclesise  suae  necessi- 
UUet  laborem  evitaverit  scribendae  Epistolae  ad  su- 
premum  EeclesicB  pastorem,  et  atiena  i^oWm  voceusxu 
fuerit  ad  illius  impiorandam  auctoritatem  ;  qui  acce- 
pta  etiam  a  divo  Leone  Ma^no  epistola,  qua  Eccle- 
sisB  suffinecessitatibus  providebatur,  quseestepistola 
159  in  editione  Veneta  Balleriniorum,  eidemm/Ton- 
sionem  non  dederit.  Nicetam  itaque  nostrum  Aqui- 
leieosem  (qusB  rei  summa  est)  socordi»  in  agendo, 
ne^ligentifiB  in  pastorali  officio,  inurbanitatis  immo 
et  irreventiffi,  in  Romanum  Pontificem,  Zabeus  vel 
etiam  nolens  accusat,  ut  ita  Latinc  scribendi  etiam 
txercUattonemxWi  defuisse  probet ;  ad  confirmandum 
scilicet  quod  sibi  propositum  erat,  illum  nempe  non 
esseauctorem  Exptnnationis  Symboli  adcompetentes, 
quae  qma,nitida,  compta,  Latina,  plurimum  reguire- 
bat,  etiam  in  scribendo  exercitationis,  ineoquiejus- 
dem  auctor  fuisset. 

Ut  adhfiBcquoque  respondeamus,  (^uoe  caeteroquin 
videripossent  responsione  non  indigere,  nonnulla 
suntperpendenda,  Siprimae  lineae  recolantur  prseci- 
tatae  epistolse  sancti  Leonis  papse  ad  Nicetam  episco- 
pum  A^uileiensem,  inteliigimusquidem  Adeoaatum 
apostohcffi  sedis  diaconum«  ab  Aquileiensi  Ecclesia 
et  ab  ipsa  Nicet»  convei*satione  atque  colloquio  Ro- 
mam  regressum,  memorasse SAnclo  pontifici  postulata 
Nicet» ;  sed  non  indc  colli^imus  nullam  omnino 
Adeodatum  ipsum  secum  tulisseNicetoescriptionem, 
in  qua  postulala  ejusdem  continerentur,  quae  ponti- 
fici  memoraret.  Immo  cx  ipsa  sancti  Leonis  papfb 
epistola  satis,  ni  failor,  intelligimusscriptionemali- 
quam  Nicetse  Aquileiensia  Adeodatum  diaconum  se- 
cum  tulisse,  ex  qua  postulata  ejusdem  sancto  Leoni 
memoraret.  Gapite  1  ejusdem  epistolse  ad  Nicetam 
iia  scribit  sanctus  pontifcx  :  Cum  ergo  per  belticam 
eladem^  et  per  gravissimos  hostilitatis  incursus,  ita 
quwdamdicatis  divisa  esseconjugia,  etc.  lllud  vcrbum 
aieatis  pluraliterexpressum,  cum  ad  unum  Nicetam 
Romanuspontifex  scriberet,  videtur  certe  respicere 
non  minus  Adeodatum  oretenus  memorantem,  quam 
Nicetam  aliquo  modo  id  ipsum  scriptione  sua  dicen- 
tem.  Sed  fortasseclariora  etiam  sunt  quaesequuntur, 
Qt  eruamus  Nicetam  nostnim,  aliquid  scripto  tradi- 
disse  Adeodato  Romano  diacono,  quod  sanctus  Leo 
haberet  prae  oculis,  dum  epistolam  iliam  suam  ad 
Nicetam  cxarabat.  Hujusmodi  censeri  possunt  quro 
legimus  eodem  capite  1  :  Merilo  ckaritas  tua  videlur 
ambigtre,  quid  de  mulieribus,  quce  aliis  juncta  sunt 
viris,  a  no6is  debeat  ordinari,  Hanc  nimirum  Nicelae 


A  ambiguitatem  nonnisi  ex  Nicetfle  ipslus  aliqna  scri- 
ptione  poterat  sanctus  pontifex  deprehendere^iaqua 
idem  ^iceisLS  ambiguitatem  illam  suam  verbis  appo- 
sitis  expressiset ;  quod  etiam  ex  alia  dictioiie  vide- 
tur  confirmaripotest:  non  enim  apte  dixissetekrt(at 
iua  videtur  ambigere,  si  hac  super  re  aliquid  a  Nicets 
scriptum  non  legisset.  cui  illud  videtur  recte  posset 
accommodari.  Ad  solam  certe  relatioDem  Adeodati 
diaconi,  oretenusfactam,illud  verbum  videtur mm 
apposite  fuisset  a  divo  Leone  usurpatum.  Sed  alia 
(juoque  adsuntad  rem  nostram  opporluna.  C&piteS 
illius  epistolae  ita  scribit  sanctus  Leo  iDehiioutem 
Christianis.  qui  inter  eos,  a  quibus  fuerant  captivaii, 
immoladtiis  cibis  asseruntur  essepolluti,  consultalvm 
charitatis  tuae  }u>c  ettam  respondendum  esse  crediii' 
mus.  Capite  item  6  haec  alia  :  Eis  vero,  de  quibusdi- 
tectiotua  similiternoscredidit  ^onst^/endoi.  Gapitede- 
mum7,  ita  concludit :  Hanc  autem  epistolam  noslramt 
quamadconsultationem  tuae fratemitatis  emisimw.ad 
B  omnes/ratres  et  comprovinciales  tuos  episcopos  15$ 
facies  pervenire.  Ubi  certe  tam  crebro  cofuu/faltoNi- 
cetee,  A^uileiensis  asseritur  a  divo  papa  Leone  iD 
responsione  sua,  minus  quidem,  probabile  videtur 
hujus  consultationis  scriptum  aliquod  ipsius  Nicet» 
non  exstitisse,  quodprassenssanctuspontifexhaberet 
dum  respondebat. 

Praeterguam  quod,  si  etiam  recolamus  materiam 
consultationum  Nicetaa  episcopi,  sane  gravissimam, 
de  conjugiis  nempe  eorum  qui  e  captivitate  regressi 
proprias  uxores  aliis  interim  nuptas  repetebaDt,  de 
lis  qui  in  captivitate  positi  idolothytis  usi  fueraot, 
aut  ad  iterandum  baptisma  compulsi ;  vii  credi  po- 
test  Nicetam  Aquileiensem  haec  talia  memoriflBtaD- 
tum  commisisse  Adeodati  diaconi,  nec  suo  scripto 
aliquo  exposuisse,  ut  pontifici  clare,  ac  dilucidecQm 
circumstantiis  omnibusacrerum  serieinDotescereDt, 
Si  ita  negligens  reipsa  Nicetas  Aquileiensis  fuisset, 
vix  etiam  credi  posset  sanctum  Leonem  MagDum, 
Q  qui  in  notandis  sacerdotum  negligentiis  adeo  erat 
sollicitus  ut  ex  ejusdem  epistotis  constat,  dod  ad- 
monuissc  Nicetam  nostrum  in  hac  eadem  epistolaut 
sibi  et  Ecclesiffi  suae  saltem,  in  posterum  diligentias 
ac  sollicitius  provideret.  Sed  alii  episcopi,  urgetZa- 
beus,  in  rcbusdubiis,  proprii  muneris,  datis  epistoiis 
tedem  apostolicam  consulebant :  cur  non  ita  Aqui* 
leiensitNicetas?  Verum  si  Nicetas  scripto  aliquo.nl 
videtur  consultationes  suas  exposuit  summo  pooli- 
fici,  quid  refert  si  pecuiiarem  epistolam  adipsomDon 
dederit?Ratioautem  erat  eidem  Nicetae  dod  daodi 
peculiarem  epistolam  ;  quse  ratio  vix  pro  alio  fuerat 
umquam  episcopo.  Aderat  quippe  AdeodatusRoma* 
nae  Ecclesiao  diaconus,  qui  prooabiliter  ab  ipsosan- 
cto  pontificeAguileiam  missus  fuerat,  autetiam  ab 
ipso  fortasse  Niceta  episcopo  expetitus,  ut  illios  Ec' 
clesim  statum  praesens  agnoscerct  atque  ad  aposto* 
licam  sedem  testis  oculatusreferret.Quid  opuseral 
cpistola,  ubi  prsBsens  aderat  is,  qui  locum  teoebat 
j.  illius  adquem  dandaessetepistola?  Nonaliareopos 
^  erat,  Adeodatopr»sentc,quam  lucubratione  Bli((oa, 
qua  Aquileicnsis  Ecclesis  status,  et  rerum  gra^i^ 
exponeretur,  tubjicienda  apostolic«auctorilati;quid 
etNicetam  f^cisse  probabile  est,  etnemo  Nicetaipso 
accuratius  facere  poterat.  Sed  cur  saltcm  Nicej^s 
epistolae  sancti  LeonisMagni  responsionem  Donde- 
dit?  Verumipsa  sancti  Leonis  Mogni  epistola,  cw 
responsio  ad  consultationes  Nicetm,  qujB  scripto  a5 
codcm  exaratae  verisimiliter  fuerant,  uti  vidimo'* 
Quidi^itur  responsio  adresponsionem.absqueDora 
necessitatescribendi?  Atquc  haec  ad  quartam  ^^ 
cundae  animadversionis  Zabei  partem dicta  siot ;  (pf 
simul  ad  purgationem  Nicetae  Aquileiensis,  a  cnnu- 
nationibusin  eum  conjectis,  abundc  sufficiant. 

Tertiam  suam  animadversioncm  cx  penitiorto*i 
causae  erutam  Zabeus  incipit  a  numero  tcrtio  ejos- 
dem  secundee  partis  dissertationis  suje,  camqoeP'^ 
ducit  ad  numerum  usquc  dccimum  priraum.  H** 
tota  versatur  in  formula   Sjmboli    apostolici  q«» 


1017 


P.  BRAIDiB  DISSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  CAP.  VII. 


1018 


apud  Aquileieoses  oHm  obtinebat,  tribus  siogulari- 
bus  additameotis  insigoi,  et  quadam  alia  varietate 
distincta.  Cum  formuTam  hanc  Zabeus  ipsissimam 
non  inveniat  in  Symboli  Explanalione  Nicetae  epi- 
scopi,  hinc  est  quod  eam  Explanationem  Nicet» 
Aquileiensi  abjudicat ;  et  lonffa  qoidem  oratione,  ex 
qua  intelligimus  unum  esse  noc  ex  preecipuis  argu- 
mentis  causse  susb.  Huic  responsumexprofessodedi- 
mu8  capite  quarto  hujus  nostras  dispotationis,  ubi 
etiam,  ex  manifestis  indiciis  qu8e  reperiuntur  veteris 
Aquileiensis  formulss  in  hac  ipsa  Symboli  Explana- 
tione  Nicetee  episcopi,  eamdem  pertinere  asseruimus 
ad  Nicetam  Ac^uileiensem  :  quapropter  hic  abstine- 
mus  ab  omni  aha  disquisitione  hac  super  re,  1 58  ^^ 
qua  ibidem  satis  superque  dictum  fuit. 

Numero  duodecimo,  ac  decimo  tertio,  solvendas 
sibi  proponit  Zabeus  objectiones^  quas  prflevidet  sibi 
ab  aliquo  obtendi  posse,  ex  Laitno  sciiicet  iermone 
quo  exarata  est  Explanatio  Symboli  Nicetae,  et  ex 
culturaityli  e}ViSdem ExpUmationii,  Objectiones  vero 
istce  taies  sunt  quibus  omnis  Zabei  responsio  insuffi- 
ciens  videatur  :  et  nos  quoque  paulo  ante  ostendi- 
mus,  culturam  styli  in  Latino  eloquio  apud  Dacos  cis 
Danubium  positos  non  potuisse  Nicetee  Daci  tempore 
oblinere,  quia  simul  in  unacademque  provincia  duiB 
Hnguae,  Grfieca  atque  Latina,a  multo  tempore  existe- 
bant,  minus  vero  Lalinum  ipsum  sermonem,  etiam 
absque  cultura  styli,  in  Dacia  barbara  Transdanubia- 
na,  ubi  reipsa  Nicetas  ille  Dacus  episcopatum  gessit, 
locum  habuisse,  Ut  autem  nonnihii  etiam  hic  pro  re 
nata  addamus  ad  confirmationem  eorum  quae  supe- 
rios  dictasunt;  Ulfilse  quidemepiscopifactum^  sibia 
Zabeo  oppositum,  qui  quarto  Ecclesise  saeculo  in  suo- 
rom  Gothorum  seu  Getarum  gratiam,  qui  cis  Danu- 
bium  Bloesiee  partem  ac  etiam  Thraciee  Valentis  Au- 
gusti  concessione  obtinuerunt  (uti  ex  historia  notum 
est),  quatuor  Evangelia  in  eorum  linguam  transtulit, 

?U8B  Dordaci,  ex  pretioso  codice  edita  fuerunt  anno 
665,  a  Francisco  Junio  et  Thoma  Mareschalo  ;  hoc, 
inquam,  factum  tale  est,  quidquid  Zabeus  dicat,  ut 

Erobet  Latinam  linguam  eo  tempore  apud  gentes  bar- 
aras,  etiam  cis  Danubium  in  Romanas  terras  traje- 
ctas,  non  fuisse  linguam,  qua  possetipsisreligioprse- 
dicari.  Quid  i^itur  si  Danubium  transeamus,  ubi 
Nicetfie  Daci  episcopalis  cura  longe  lateque  protende- 
l>atur,  etiam  per  eas  ad  Boream  Riphaeasgue  oras 
regiones,  quo  nunquam  Romanorum  vestigia  perve- 
nerant;  et  ubi  Barbarorum  gentes,  etiam  quae  ad 
laevam  Danubii  ripara  sitoe  erant,  in  proprio  solo,  et 
a  Romanarum  societate  scjunctffi  jamdiu  permane- 
bant?  Sed  hic  ad  linguse  etiam  Latinee  fatum  oculos 
convertamus  oportet,  postquam  Barbarorum  copise 
e  Transdanubianis  regionibusin  Romanum  imperium 
ondique  irruentes,  orbis  terrarum  faciem  quinlo  ac 
sexto  sa^culo  immutarunt.  Romanum  orbem  procul- 
dobio  gentesillse  ubiqueinvenerunt,  maximem  occi- 
duis  partibus,  Latine  foquentem.  Si  porro  ^entes  illas 

Ronamus  Latini  sermonis  non  ignaras  fuisse,  ita  ut 
icetam  episcopum  quarto  et  quinto  sseculo  Latine 
colteque  loquentem  poluerint  ubique  Daci  ac  Getse, 
Bessi  ac  Scythse  in  suis  regionibus  intelligere,  et  ad 
illius  vocem  barbariem  ipsam  quodammodo  exuere, 
et  ad  verse  rcligionis  proiessionem  accedcre ;  curlin- 
goam  Latinam  longe  latc^ue  in  Occidente  dominan- 
tem,  maxime  vero  in  Italia  ubi  natale  solum  ac  se- 
dem  prsecipuam  habebat ;  cur,  inquam,  gentes  illn 
Latinam  linguam  protinus  non  didicerunt ;  cur  eam 
potius  ubique  obtinentem  adeo  infeccrunt  barbarie 
proprii  sermonis,  ut  jam  lingua  Latina,  ipsarum  gen- 
tium  causa,  passim  desierit  esse  communis,  ac  de- 
mum  sacris  tantum  addicta,  ct  in  scholarum  angu- 
sliis  relegata,  novam  linguarum  formam  ad  omnium 
usum  gignere  veluti  coacta  fuerit,  aualem  nunc  ipsi  in 
Italiaroguimur,  qualemque  in  Galliis  atque  Hispaniis 
usurpari  novimus?  Sed  ad  alias  progrediamur  Zabei 
animadversiones. 
Pergit  itaque  Zabeus  penitiora  scrutariy  et  nomero 


A  14  illud  ait  jprmcipue  notandum,  quod  in  Explana' 
tione  Symbolt  beati  Nicetae  sermo  est  contra  iaolola- 
triam,  et  contra  haereses  prassertim  Arianorum,  Mar- 
cionitarum,  Cataphrygum  et  Manichmrum,  «  Porro 
haec  absurda,  ait  ille,  a  cultissima  Aquileiensium  ea 
tempestate  provincia,  ut  suara  indicavimus,  abesse 
debuerant :  contravero  160  iodoli  barbararum  fe- 
rarumque  nationum  conveniebant ;  »  id  est  indoli 
Dacorum  illorum,  ut  ipse  autumat,  ciui  cis  Danubium 
Remissianensi  episcopo  suberant,  Hic  interim  admo- 
nere  iterum  juvat,  malc  a  Zabeo  appellari  barbaras 
ferasque  nationeit  eas  quse  dexteram  Danubii  ripam 
Nicetae  tempore  incolebant,maxime  vero  Dardanlam 
seu  novam  Daciam  Mediterraneam,  ubi,  juxtaillum, 
Nicetae  Daci  episcopatus  erat.  Sed  Zabeus  in  tota  sua 
dissertatione  saepe  confundit  Dacos  Romanos  cum 
Barbaris,  et  Daciam  proinde  Cisdanubianam  cum 
Transdanubiana  :  quoa  probe  necessarioipsieratfa- 
ciendum  post  adoptatam  opinionem,  quod  Nicetas 

B  Dacus  sancti  Pauhni  Nolani  amicus  episcopus  fuerit 
Remissianse  civitatis  in  Dacia  Romana  positae.  Nam 
cum  ex  sancto  Paulino  constet,  barbarae  reipsa  fe^ 
rasque  gentes  eas  fuisse,  quae  beato  Nicetae  episcopo 
amico  suo  suberant ;  barbarce  procul  dubio  ferceqtkx  di- 
cendae  erant  etiam  illsB  cis  IJanubium  positse,  et  in 
Dardania  seu  nova  Dacia  Mediterranea  constitutae,  in 
ex  cogitato,  Remissianensi  Nicet»  episcopatu.  Ipse 
vero  Zabeus,  qui  contra  Paulini  Nolani  apertam  fidem 
co^itor  assercre,  non  fuisse  Nicetam  episcopum  qui 
primus  omnium  in  DaciamintuIitChristireligionem, 
uti  aperte  in  nota  secunda  ad  primam  disscrtationis 
suse  partem ;  qui  insuper  fatetur  ibidem  ac  probat, 
jam  a  tempore  Nicfleni  conciiii  fuisse  in  eadem  Dacia, 
in  Dardania  scilicet  ac  in  Moesia  quoque,  plures  jam 
institutos  episcopatus  cum  suis  episcopis  suh  metro- 
poli  Sai*dicensi,  quod  sane  ex  monumentis  ecclesia- 
sticis  aperle  constat,  et  nos  quoque  secundo  capite 
hujus  dissertationis  jam  fuse  ostendimus ;  quomodo 

Q  non  intellexit  barbarae  feraeque  gentes,  nonnisi  per- 
peram  ac  injurie,  dici  posse  eas  quibus  Nicetas  epi- 
scopus  Remissianensis  in  Romana  Dacia  praefuisset? 
Sed  ad  novam  ipsius  animadversionem  jam  acce- 
damus. 

De  idololaina  nihil  est  hic  addendum  ad  ea  quae 
diximus  ab  initio  hujus  capitis,  ubi  ostendimus  ha- 
buisse  reipsa  Aquileienses  ipsos  pr«esules  cur  adver- 
sus  idololatrise  reliquias  etiam  quinto  saeculo  dimica- 
rent.  Quid  nunc  de  hfleresibus  Ananorumt  Marcio- 
nitarum,  Caiaphrygum  et  Manichxorumt  Oreviter 
animadvertamusoportet,nullam  propemodum  fuisse 
heeresim  contra  quam  Aquileiensis  episcopus  ea  tempe- 
statc  non  debuerit  fideles  suos  communire,  sive  Aqui- 
lei(B  sederet,  sive  alibi  In  dioecesi  sua,  et  ad  portum 
etiam  Romatinum  non  semel  evenisse  arbitramur; 
cum  notum  sit  exhistoria,  eotemporc,  ac  multoetiam 
ante,  ex  toto  Oriente,  ex  Grfiecianimirum.  ex  Asia,  ex 
Ponto  Euxino,  ex  ^Egjpto,  necnon  ex  aliis  quoque 

^  mundi  partibus,  commercii  causa,  cujuscumque  seu 
religionis  seu  erroris  hominesad  maritimte  Venetias 
oras  appulisse,  Aquileiamque  prsesertim  petiisse,ibi* 
quc  iocolatum  etiam  permanenter  habuisse,  veluti  in 
urbe  qu®  emporium  erat  locupletissimum,  ac  veluti 
centrum  unionis  totius  orbis ;  Occidentalis  ncmpe  et 
Orientalis.  mercaturae  faciendaegratia.  Adeatur  super 
hac  re  clarissimus  Filiasus,  Memorie  storiche  dei  V«- 
neti  primi  e  'secondi,  tomo  II,  capitc  22,  qui  de  hoc 
arffumento  erudite  simul  ac  copiose  agit. 

Ut  vero  ita  reapse  de  Aquileiensibus  episcopis 
fui.sse  confirmemus,  ecce  nobis  Aquileiensis  Ecclesias 
presbvter  Rufinus,  qui  de  Aquileiensi  Ecclesia  rem 
singularem  nobis  tcstatur,  quod  spectat  ad  hfiereses, 
in  Commentario  suo  sflepe  citato  m  Symbolum  apo- 
stolorum  ;  et  rem  profecto,  cuius  vix  aliud  superest 
exemplum  in  tota  Occidentali  Ecclesia.  Additamenta 
scilicet  nobis  exhibet,  quee  apostolorum  Sjmbolo  io- 
seruerunt  veteres  Aquileiensis  EccItsisB  prsBSoIet. 
majores  nostri  ab  eodem  ibidem  appellati,  ot  J^tjm 


l^ 


1019 


P.  VHmm  DlSSEIlTATlO  W  8.  HICBrAM.-.  CAP.  VIL 


iOlO 


obvtatn  irent  tfaibaidani  heretiba»,  qua  fletitlquam  A  metttain,  sedqaiareiptA  in  AqalleienRletiUDpnmn- 


qoid^m  iti  Aquileidnsi  solo  ori£0  erant  (entn  nulla 
profecto  bteresis  apad  Adoileienses  ortnm  dnterit), 
sed  quee  de  longinquo  adduetai  fuerant  ab  extranels 
bominibds,  Aquileiam  procul  dubio  adrentantibus 
eommercii  causa.  Ita  additamentum  illud  duorum 
terborom,  Intitlbili  ei  impauihili,  ad  primum  Srm- 
boli  articalum,  Credo  in  Deo  Patre  omnipo(ente,  ideo 
faetum  dieit  apud  noi^  scllicet  apud  Aqulleienses,  ut 
haeresi  S(l6e//MiworMm  occurrercfur,  qufuna  cum  Pl- 
lio  eiiam  Patrem  et  naturo  et  passum  afflrmabant : 
«  9ciendum,ait  ipse  In  citato  Gommentario,  numero 
5,  sdendum,  qudd  duo  isti  iermones,  inviiiMiei  itn- 
mttihiU,  In  Ecclesifls  Romanas  Sfmbolo  non  haben- 
tur.  Constat  autem  apud  nos  adcutos,  bcereseos  causa 
Sabellii.  illtus  profecto  qum  a  nostris  Patrlnassiana 
appellatttf,  id  est,  qu8e  et  Patrem  ipsum,  tcI  ex  Vir- 
«ne  natum  dlcit,  et  visibilem  factum  esse,  rel  pas- 
lum  afflrmat  in  carne«  Ut  tero  etcludereiur  talis 


cia  necesae  erat  ut  contra  errores  bnjustnodi  ei 
errorum  magistros  fldeles  dataopera  et  oblata  oeei. 
ilone  eommonerdntur;  en  quomodo  ibidem  UQm- 
tium  illum  episcopum  fldentissime  allocraatur,  et  li 
non  qnidem  nt  illum  doeeat^  certe  oi  ilii  atieiorBit 
qua  esset  ratione  Gbristianus  nopulus  sibi  sobditis 
edocendus»  t  Qui  ergo  hanc  fldem  ia  eeelesia  mtV 
pit,  non  declinet  in  concilio  Tanitatis,et  eafflioiqtia 
gerentibns  non  introeat.  Conciliumnamquetaoitatis 
est,  quod  agit  Marcion. . .  Gonciliam  ▼aoitttis  est, 

3uod  Ebion  docet GonciIiumTanilatiseit,qQod 
ocet  Manicbfieas Goneilium  tanitatis  est  quod 

Paulus  Samosatenus,  et  eius  post  hunc  suecasor 
Photinus  asseruit. . .  Conciliam  tanitaiis  est,  qtiod 
Arius  aique  Eunomius  docuii. . .  Sed  ei  illQd  cooci- 
lium  tanliaiis  est,  duod  Donatus  per  Africsffl  tradl- 
tionis  Ecclesiam  erfminando  eoniraiit,  ei  quod  No- 
taius  solliciiatit. . .  Has  ergo  omnes  telat  eoDfregi- 


Impietaa  da  Paire,  tidentur  heee  addldisse  majores,  B  tiones  malignantium  fuge.Sed  et  eos,  si  quiilliitiot, 


9t  fntislbilem  Patfdm  atque  Impassibilem  diiisse 
Ita  quoque  additamentum  aliud  tods  huiut  ad  artieu* 
lom  Camit  returrecHonem,  locum  faabuit  apod  Aqul- 
leienies  ad  iperiiusr^Jideodam  bffitesim  vaUntinia- 
'noriiTh  et  Manichmorum  i  t  Nam  Valentinds.  addlt 
Ruflnus  nosier  Ibldem,  numero  41,  reiurrmlonem 
eamis  omni  modo  negat,  et  Manichtei,  sicui  supra 
pstendlmus, » Quapropter  Ita  subdit  numeroij  \ « fit 
Ideo  latii  eaute  Ecclesia  nostra  (Aquileiensis  nimi- 
Him}  fldem  Symboli  dodet,  quas  in  eo  duod  a  6«teris 
tradltdr,  Catnit  returtedifonem, uno  addilopronomine, 
tradldit,  ITujut  tarnit  murrettionm.  tiujUM,  slne  du- 
blo,  duam  habet  is  qul  proflietur,  signaculo  erucls 
frontl  Imposito,  ete.  «  En  Igltur  duid  agere  eoaeti 
fuerini  Aquileienses  priesulesante  Ruflui  oetatemad- 
tersus  absurdos  Sabelllanorum  ac  Valentlnianorum 
erroresy  qul  oerte  longe  ab  Aquileiensi  ficclesia 
^torti,  Aquilei^nsium  episcoporum  zelum  nlhilomt- 


dui  dicuntur  asserere  quodPilius  Del,  etc...  Abhit. 
fnquam.  omnibus  fidelisdeclinet  auditas,ete.  )*Qoid 
porroad  Laorentiam  diiisset  Ruflnus  ni  fugmtth  hii 
congregaiionibus  malignantinm  hssreiieorQm  atqoe 
errantinm.  quid  at  /idelit  auditus  ab  his  dedlDaret; 
s(  hi  non  foissent  in  ipsa  Aqnileiensi  protiDdai  lot 
si  eofum  saliem  prata  dogmata  ibidem  satis  eomptfli 
non  essent?  Non  enim  aufu^imus  ab  iis  qui  proctili 
flobis  sunt,  nedue  auditum  declinamusab  iisieniio; 
nibni  quos  facile  audire  non  possumus.  SedDODDilitl 
etiam  slngillaiim  de  hffireslbus,  de  quibus  ia  Expli- 
natione  sua  meminit  noster  Nieetas. 

Arianorumquidemhfleresim  nonquamNieetaiGeii- 
nadiannseipresid  nomine  indicat  in  Symbolib^- 
iione,  uti  reipia  Marcionitas  nominat,  CaUphr;gis 
et  Manlchftos.  Caihollcum  dogma  nihilofflioul  de 
Verbi  ditinitato  inculcat,  prout  oporiebat,  adtaooet- 
sibicateantadilihftWliciJ 


.     ,  ,  que  compeientcl  suos  ut 

nus  eicitabani,  qula  ei  lA  eorum  finlbus  dissemioafi  £;  qui  tub  nomint  Chrittiano  ChrUtum  erealurim  trt' 
topefani  ab  etteris  bominibus  eisdem  arroribus  in-     dunt,  ut  canite  Eiplanationis  9.  Illi  nimtraffl  tftnt 


fectls,  quiad  Aqnileiensium  flnes  ei  ioto  orbeadten- 
tabant.  Nlhll  estiiaque  quod,  officii  gratia.  negeti^a- 
beps  in  eultiesima  Aquillneniium  provincia  locum  h&- 
bulsse  [dbiui^da  quffidam  hsereiieorum  deliramenia : 
eum  constet,  ei  locum  profeeio  habuisse  sicutl  allbi 
quoque  habebani,  ei  ita  ^itam  babulsse  ut  Aquileien- 
ses  prsesules  singutari  quodam  modo,  additamentis 
scilicet  daia  opera  ad  fidei  Symbolum  apposltis,  de- 
{)Ueriniconira  eadimicare,  et  ChrisiianeBprofessionis 
miegritatem  a^ud  suos  id  iuto  podere. 

Quid  tero  mirum  si  allos  eiilim  htereticol,  pt^i^t 
Sab^llianoS  ac  ValeniinianoSi  decUrsU  temporis  ha- 
buerintAqUileiensesepiscopi,  a  quibus  eogereniurfi- 
deleS  suos  monere  ut  sibi  oavereni ;  et  hi  fuerint, 
r9icet8B  tempore.  Arladi  potissimum,  Marcioniiae, 
CaiapbrjrgflB.eiManichaBif  Arianoscerte.Marcionltal, 
Manichaeosexnresse  nominat  Hufinus  inse  Aquileien- 


hffiretiei  Ariant,  contra  quorum  insldias  mUDleodi 
erani  dul  In  eompeientlum  gradi  coostiiatl  Stnbo- 
lum  eoiscebant.  Cur  tero  adtersas  Ariafloi  fitliil^- 
oerei  Aqulleiensis  episconus  quintl  Sfficutl,  postqoio 
Aqullelenses  episcopi  Valerlanui  sieculo  quarto,  et 
Chromatius  ineunte  etlam  quinto  taniopere  it  &* 
clesta  meriti  fuerantob  Artanorum  bflereslniifi  A(pi- 
Idenstum  flnibus  profllgatam?  Cur  nihll  dte^ 
quinto  s^eulo  Aquileiensis  episeopus  adtenui  Ans; 
nos  errores,  cum  adhucmemorla  vigeretcetebeitiDii 
Aquilclensls  condtil  hablti  anno  381,  iflquoprss^Q' 
ies  damnatl  fuerint  duo  illi  Ariant  eptieot»!  DaciiB 
Ctsdanubianfie,  ac  slgnate  ex  anguto.  sea  et  /slnt 
Dadiae  Hipetisisac  M(p$ia,  ut  sancius  Ambroituiscn- 
bebat  episiola  11  et  IS;  duo.  inquam,  iili  epiicopi. 
Palladius  ac  Secundianus,  alias  hic  nomioatl?  Cor 


.   .- , nihil  diceret  qulnto  saeculo  Aquileiensis  epiijwp"' 

sis  numero  39  prfficiiaii  Sul  in  Symbolum  commeO- 1\  adveriussectatoresArii,  cumjamubiqueAriaDlstntti 


iarii.  juem  scribebai   ad  Laureniium  episcopum, 
Aquileiensi  sedi  addictum  ui  superius  inDiiebamus, 


adhuc  grassareiur»  ac  pluribus  in  locts  SttAS  eiere- 

.  ,  ,    , r »  ret  tires,  ut  ex  hisioria  paleif  |63  «**^  *"*  ^"?* 

etad  ipsius  usum  ui  idem  petierat  ;  quajjropier  hu-  damanimlidtertamusoportei,  qucercm,  ceelcroquiD 

jusmodi  haareticos  m  Aquileiensi  protincia  eo  t^m-  salisnoiam,  clarius  astruaniac  illusireflt. 

pore  exsiilisse,  telsaltem  noios  coramuniier  ibidem  Compertum  6t  historia  habemUs,  postrettiis  no- 

fuisse,  valde  probabile  exisiimamus,  quin  ullam  inde  mani  imperit  temporibus,  et  quarto  mlxiflJfi  dW* 

injunam nobilissim»  itliEccIesiflB impibgamus ;cujus  nenle,  ae quintb  ineunte  l*CUlo,  Barbaras  «eDlei i* 

cerie  non  erat,  vet  impedirequominus  extcri  homines  Romanil  eastris  Siipendia  meruisse  sub  dudbttip^ 

his  erroribus  inquinati,  e^  Aquiteiam  venirent,  etin  priaB  naiiotits.  Hierani  pr8BdpueGoihi,Gel«eUain» 

A(|uileiensi  eiiam  protincia  commorareniur ;  vel  iia  Romanis  appellaii,  qut  ex  Transdanubianii  partibu* 

agere,  1GJ|  uteorum  salteminiquadogmatamianta  in  Bomanas  ierras  iicrum  atque  iterum  Variisqtie^^ 

ac  tam  culia  ci vitaie  etiam  cum  (idelium  periculo  non  causis  transvecii,  ui  capiie  secundo  innuebamds.  '*• 

innolescerent.  Eodem  ipso  loco  ftuftnus  nominatuna  letttis  poiissimum  Augusii  indulgentia,  deifldeeti^ 


cum  prfedictis  hasreiicis  eliam  Ebioniias,  et  fcuno 
inianos  ;nominat  errores  fauli  Samosaieni,  ei  t*ho- 
tini ;  nominat  schismala  Donaiisiarum,  et  Novalia- 
norup;  et  ut  iDielligamus  non  frustra  eumderahsBC 
eimnia  erraplium  nomina  numerassei  neque  id  fe- 
eiMl  eHiditio&il  l^atia,  ac  veluli  ad  operis  comple- 


theodosii  senioris  ampiiori  concessione,  no?am  Bi* 
pensem  Daciam,  sicuietiam  McBsiaeinferioHipaneffl 
(^uamdam  ac  ThraciaB  incolebatti,  hac  eliam  cona|* 
tione  ut  miliiare  servitium  Homano  imperio  exDw»** 
rent.  Hi  porro  GothL  seu  qui  a  Ghrisilana  Colbonini 
Ecclesia  aT^aUd  fjtihx  atnliempbsitljanipfid^ 


lOII 


P.  BRAlDiB  DBSBRTATIO  tH  S.  NlCRTAM. -*  CAP.  Vll. 


lOlf 


AdTenerant,  leu  qui  postea  ab  tdololatria  ad  Ghristia^ 
fiam  fldem  conversi  fberant  ut  in  Romanis  terris  cis 
Danubium  eonsittere  possent,  prout  legem  illi»  tuie- 
rat  Valens ;  hi  GothL  inquam.  non  ita  post  magna 
ex  parte  a  catholica  E(iclesia  ad  Arianismum  defeee- 
runt,  eodem  Valente  AuRusto  priesertim  auctore,  qiii 
Arianas  parteft  impensrus  tuebatur ;  ita  ut  quarto 
etrciter  labetite  sfficulo  pene  omneft  Arianse  perfldia» 
aectatores  essent.  At  tero  Romani  eiercitus  eum 
Barbarorum  copiis  auiiliariis,  Gothorum  nempe  alia- 
rumque  gentium  qu®  sese  Gothis  adjuntei^ant.  non 
semel.  sed  oluries,  quarto  et  quintossBCUlo,  et  Aqui- 
leiensmm  fines  tnundarunt,  et  Aqutleiensem  tpsam 
Ijrbem  occupaverunt;  kc  tum  pr^sertim  cum  Theo- 
dosius  Magnus  Auj^ustustjrrannum  primutfl  Maiimum, 
deinde  et  Eu^enium  persecutus  eii,  et  cum  post^a 
theodosius  Junior  arma  movtt  tn  tyrannum  ttem 
ioannem,  qui  Ravennas  captus,  Aquiletamque  du« 
ctus,  ibidem  mortis  sententiam  subilt.  Quid  nontgi* 
lur  dicerent  Aquileienses  episeobt  6ontra  Artanam 
impietatem,  cujus  tam  ssspe  veluti  prsedicatorei  ad- 
erant  Oothorum  copiee  in  Komanis  exercitibus  auxt- 
liaresf  Gothi  verO  illi  Ariana  perfidia  inuutnatt,  sub 
Alarico  duce,  non  utt  Romaflorum  autlltares,  led 
uti  hostes  Romani  tmperti,  Ittllam  ])rflBdandi  dnlmo 
infiressi»  iterum  Aqutleiens^m  dgruminf  aseruntabno 
400»  iterumaue  anno  409,  aut  4iO,  quo  demum  Ro- 
ma  ipsa  potiU  sunt,  ^usdue  ^poliii  locuptetatl.  (J)ul- 
cufiEique  hftfeticorum  iinus  temporis,  et  maiime 
Arianonim,  noverit  irrequietam  indolemj,  pfoprlftqUe 
leatflBpt 
solertia 


ISraeli    a^  ifiviuuc?  Ai|uiicicuBva    cviaui    cpiav^upi,    uc 

faisi  dOf^matis  yirus,  victricium  etiam  irmOrum  rd- 
bore  auctum^  in  cathoiicorum  pector^  Sese  diffun- 
derei.      ^  ^ 

^  Sed  qumto  sfleculo  proc^dentey  ^rfeicit  tn  aies  Arta- 
Dismi  non  solum.  sed  etiam  cdBterarum^  heereseoti 
ouarumcumque  insectandarum,  episcopis  maxime 
Aqutleiensibus,  occasio  ei  necessilas.  tfum  primum 
enlm  Ualiffi  inyadendaeacdepopulandj»)  Atliladuce, 
rumor  iucrebuit  in  Pannonias  regionibus,  examina 
ttodequaque  coaluerjmt,  non  tam  ^entium  Barbara- 
rum  et  loco  et  nomme  ibter  se  diversarum,  quam 
hseresum  errorumque  apud  diversos  ilies  Barbarorum 
gregesobtinentium  ;  ut  meritO  dubitares  religioni  po- 
tias  an  substantiis  italorum  bellum  essetii^ferendum, 
et  probe  cognosceres  non  minus  substantiis  qiiam  r^- 
liponi  ex  hoc  tam  teterrimo  apparatu  periculum  im- 
mtnere«  Ut  vero  ex  Alpinis  faucibus  ifi  ItaJiam  erupit 
immane  agmen  barbaricum,  atque  Aquileiffi  prlmUm, 
deinde  caeiteris  Venetis,  iEmiiiae,  ac  104  .W^i*!® 
civitatibus,  aut  ruinam,  aut  supremum  intulil  exci- 
dtum^  combustis  aut  ppoiiatis  8ediDciis,agris  depopu- 
lalis,  eaptivorumque  immensa  procul  abducia  multi- 
tudine  :  tunc  demuni  apparui.t  bellico  illo  incursii  ma- 
gnam  etiam  reiirioniiljjitam  fuisseaBarbaris  cladem, 
qufie  nonnisj  seauia  episcoporum  diligentia  reparaH 
postea  potuisset.  Quod  ad  Aquileiensem  Ecclesiam 
atlinei,  adest  saepe  ciiaia  sancti  Leonis  ttagni  ad  Ni- 
cetam  Aquileiensen^  epistola,  daia  anno  458,  ex  qua 
iDteiligimus  Aquileienses  iilos  captivos  qui  remeare 
ad  patrias  sedes  post  annos  aliquot  poluerunt^  reli- 
gienis  causa  tenta^s  a  Bf  rbarisTuisse  :  et  eornm  ali- 
quos,  qui  idololatris  dominis  servierapL  immc^laiitiis 
dbis  pollutos  fuisse :  alios  vero,  qiii  in  neereticorum 
Barbarorum  potestalem  venerant,  ad  iterandum  bi- 
ptismum  ve)  metu  cOactos  vei  errore  traductos.  tJt 
nihii  jam  die  idbloialrta  loquamur,  aua  pars  magna 
iilarum  gentium  barbararum  tenebatur»  quis  non  vi- 
det  Arianarum  partium  sectatores,  in  iis  qui  taptivos 
Aquileienses  ad  baptismum  iterandum  vei  coget^ant 
mettt  ac  vi^  vel  insinuationibus  aliiciel»ant?  Ariani 
eertei  etsi  at)  initio  detestabilem   hanc  consijetudi- 

aem,  non  haberent,  iterum  baptizandi  eos  qui  a  ca- 
lolica  fide  defecisseni  ei  aa  eorup  sectaii^  accede- 
rent ;  iiahc  adopiarunl  ab  Eunomi&nis,  Ariahoruih 


A  ipsorom  «urculo,  qui  epiphanio  teste,  hBHst  76,  non 
modo  catholicos,  led  et  magistros  suos  Arianos  ipsos 
ad  se  aecedentes  iterum  bapti^are  eonsueverant ;  et 
hte  eratcommunis  Arianorum  abusus  Angostint  tem- 

eore,  qut  eos  hae  etiam  de  eausa  non  semel  etagi- 
it*  ef  huius  abusus  testis  est  quoque  Victor  Viten- 
sts  in  sua  Htstorta  Perseeotionis  VandaliesB. 

Post  Aguiielce  easum  ex  Attilana  trrupttone,  qut- 
nam  fbitimperti  Occidentalis  status,  quamdiu  perdu- 
ravit,  ad  i^omulum  usquei  Augustnlum  dietum,  Id 
est  ad  anoum  476^  quo  imperii  Oecidentalis  ettam 
nmbra  tpsa  def^cit?  Nonne  sub  Romanis  nominibus 
tot  imperatorum  untus  pene  diei,  rerum  summa  et 
Auctontas  stetit  penes  narbaros  homines  aliense  a 
catholica  professionis^  qui  aulapotiti,  et  barbarorum 
ftjterdtuum  'qutbus  imperabant  eonfist  potentta,  res 
omnes  suo  arbitratti,  invttis  ettem  nonnumquam  im- 
peratoribdsipsls,  ubiqu^  moderabantur  T  Barnarorum 
itaqUe  domtnationi  Romanum  Occidentale  imperium 
B  subjacebat,  etiam  antequam  eorumftem  violentia  pe- 

Bitus  interiret.  Interiit  vero  anfio  praedicto  476,  eum 
doaeer  novs  Rarbarorum  omntsgeneris  multitudine 
iix  ultimisPannontttfintbus  tn  ttaliam  dedueta,firu- 
lorumnempe,  Tureiltnjarum,  Rugofum,Seytharum, 
Aliorum(]Ue,  omnem  Romulo  Augustulo  potestatem 
Ademit,  novumqua  stbt  condtdtt  prineinatum,  qut  ad 
BMculum  usttua  oetatum  a  Barbaro  io  sarbaros  suc- 
eesstone  conltntia  transme&vtt.  NieetastnterimAqui- 
)6i«nsls  in  tantihumanarum  rerum  tactura,  tn  tanta 
domtnaniiumvirielatd.ifi  tantodominorum  tpsorum 
discrimine,  suam  re^ebiLt  &cclesiam^  et  tttam  per- 
duiltaddecimumtiSqueOdoaerisprincipatusannum. 
Odoacer  ipse,  etst  Catholteis  non  infensus,  Arianus 
tamen  erat  urofessione^  Arianl  eonterranei  lllias,  et 
pars  mtilta  itlamm  ffentlutn  barbararum.  quai  sa- 
etim  ifi  Itatlam  adduttt  ka  Romannm  Oeeidentaie 
imperium  abotendom. 

Quid  diierim  de  tot  Uils  barbararum  genitum 
^jgmtnibus,  q\i^  lecum  fcedeTe  inito,  llaliam  ea  occa- 
Sion^  inundarunt  t  ttt  nihti  addam  de  adhuc  tdolola- 

p  tris^  addictiS,  de  quibus  hon  est  eiir  htc  iuquiramuS ; 

^  fiihil  certe  contra  teritatts  probabilitatem  audemus, 
si  aiterimusi  prseter  Arianismum,  tiguisse  inter 
gentes  illas  6t  allol  a  catholica  doctrina  prOseribtOs 
erroreS,  kt  eOS  mailma  qui  in  Orientis  partlbus 
t6S  auctore^  suos  ac  propagator^s  habuere,  iit 
sunt  erroreS  MarciObiiarum^Catapht^jrgum^Mftnichaeo- 
rum,quorum  ^infeSse  memintt  I^icetasGenfiadiafiiis 
ih  sua  SvmboU  En^laiiiatione.  Zabeus  t^ro  rem  tao- 
stram  ajnt,  dum  fiumerts  iS,  i6, 17  et  18,  Marcioni« 

tirumy  Cataphrygum  ae  MafildhffiorUm  erroi*es  ititer 
arbaras  t)acorUm  regiobes  obtibutsse  probat  ex  aua- 
dam  locorum  propinquitate,  unde  etrores  illi  ortum 
Aabuerplit,  ciim  barbarisDactarum  populls  ;  llciet  Da- 
ciam  Cisdanubiahlim  ipse  atilumet|  qus^dertebarbara 
non  erat,  lit  alias  dictum  lilii ;  et  jieet.  qUpd  spectat 
ad  Mareionitas  qut  ih  pliiribus  a  Qd<i  cathblica  discre- 
pabant.  uniim  ex  Marcioi^ttarum  eiroribus  videre 
voluerit,  noii  vero  Eutjrcbiahum,  in  iis  qusS  tam 
aperte  cOntra  Eutvchehlpsum  INicetaS  (ietinadienus 
D  m  Sxptanaiione  ovmboU  habet,  iit  supra,  capite  3 
ostehdimuS  ei  proresso^  Si  porro  inter  narb&ros  Da- 
coS  Marciobttarum,  Cktabhrjgum  et  Matiichffiorum 
errores,ipSotesteZabeo.  iis  temporibusloeum  habue- 
runt,  utpote  erroresqulnarbarariim  potiusquam  cul« 
iarum  gentium  indoii  cotivenirent,  ut  ipse  atitea  asS^- 
rebat ;  nos  errores  brociil  dubio  bkrbaraB  111*  gentes 
secum  in  liaUam  etiam  detulei*ubt,  vel  ib  ipsa  sub 
Odoacre^  iam  immensa  eariimdem  irrUptione  :  ac  ideo 
ttalis  episcopis  occasio  deesse  non  potuit  fidelessuos, 
et  competentes  inaxtme,  commonendi,  ut  sibi  ab 
borum  non  modo  erroritius^  sed  etiam  conventiculis 
ac  societate  ipsa  caverent.  Ouid  tero  si  addamus  Bar- 
baros  illos  Italiae  invasbres  Odoacre  duce,  at  tot  erro- 
ribus  inquinatos»  tion  hospiteS  etadVebas  tunc  fuisse 
ui  ante^  fuefant,  sea  likm  eiteS  ftc  iticolas  f&ctos  a 
primis  ipsiusOdoacHlprifiStp&taS  ifihi§;  uipote  <tiii. 


iOS3 


P.  BRAIDiE  DISSERTATIO  IN  S.  NICETAM.-- CAP.  VII. 


iOU 


ieste  Procopio  de  Bello  Goth.,  iibro  j,  capite  1,  in 
prflemium  victoriaram,  tertia  nbiqae  agroram  Italis 
parte  veteribus  dominis  dempta  donatiesseot?Hujus- 
modi  novis  incolis,  ac  tertiffiterrarum  partis  dominis, 
fortasse  plus  csteris  abundavit  Aquileiensis  provin- 
cia,  qu6e  m  tanta  paulo  pridem  sub  Attila  duce  rerum 
jactura,  hanc  etiamomniumgraTissimampassafuit, 
ut  yeterum  civium  et  habilatorum  multitudine  minue- 
retur,  qu»  propterea  non  itasegre  Barbarorum  fami- 
liis  supplenda  esset,  in  possessionem  terti»  et  for- 
tasse  etiam  majoris  partis  Aquileiensis  a^i  inductis. 
Quid  non  igitur  Aquileiensis  episcopus  diceret  etiam 
contra  Marcionitas,  Cataphrygas,  et  Manichosos,  qui 
in  novis  hisce  Barbarorum  coloniis  hic  atque  illic 
adessent,  catholicis  ipsis  in  humanisrebus  necessario 
conjuncti,  non  sine  gravi  depravationis  horum  peri* 
culo,  tum  ob  humanae  natur8eimbecillitatem,tumob 
pravam  errorem  omnium  indolem,  quafit  utseepius 
ac  facilius  ab  illis  veritas  corrumpatur,  quam  ut  er- 
rores  yeritas  comprimat,  nisi  sedula  pastorum  inde- 
sinenter  vigeat  sollicitudo  ? 

Verum  quod  ad  MaDichaeos  et  Manichaeismum  sin- 
gillatim  pertinet,  Zabeus  ipse  supracitato  numero  18 
non  inficiatur  divi  Leonis  Magni  fietate,  ac  propterea 
anie  Odoacris  etiam  irrujptionem,  immo  ante  extre- 
roam  Romani  imperii  in  Occidente  senectutem,  Mani- 
chaeos  in  Italia  non  paucot  exstitisse,  qui  propterea 
ex  Barbarorum  ad  Danubium  gre^e  fortasse  non  fue- 
rint,  quique  Romae  ipsius  sancti  pontiflcis  zelo  ac 
diligentia  detecti,  inde  ({uoque  abire  coacti  fuerant, 
ipsis  Augustorum  princi[)um  Theodosii  ac  Valenti- 
niani  Legibus  suffragantibus,  quss  elusdem  sancti 
pontificis  cura  lat®  fuerunt.  Adversus  Manichaeos  igi- 
tur  Italise  episco^i  jamdiu  habebant  cur  agerent,  ac 

Frospicerent ;  ut  ideo  non  sit  ambigendum,  etiam  ad 
taliaeepiscopospertinere  potuisse  lucubratlonesillas, 
in  quibus  sermo  esset  de  Manichaeis.  Multo  veromagis 
adversus  Manichaeos  166  episcoporum  Italiae  zelum 
exardescere  oportuit,  postquam  idem  sanctus  Leo 
Magnus,  anno  444,  datis  litteris  ad  universos  episco- 
pos  per  Italiceprovineias  constitutos,  eos  peculiariter 
m  consortium  suaesollicitudinisadvocavitcontrahu- 
jus  perversitalis  sacrilegos  sectatores,  quorum  ali- 
quanti,  utipseaiebat,Romaaufugerant,  ettimendum 
erat  ne  cum  suarum  plebium  discrlminc  hac  illac 
sese  occultandi  reperirent  facultatem. 

QusenamporroManichaeorum  tunc  hseresis,  contra 
quam  tamsollicite  sancti  Leonis  Ma^ni  zelusardebat  ? 
Audiatnr  ipse  sanctus  pontifex,  oui  scrmone  46,  de 
Jejunio  decimi  mensis  5,  capite  3,  ita  loaucbatur  : 
«  Hujus  (nempe  daemonis)  arte  Basilides,  hujus  Mar- 
cion  callet  ingenio,  hoc  duce  a^itur  Sabelhus,  hoc 
praecipitatur  rectore  Photinus,  hujus  potestati  famula- 
tur  Arius,  hujus  spiritui  servit  Eunomius;  tota  deni- 
que  bestiarum  tahum  cohors  hocpraeside  abEccIetisa 
unitate  disccssit,  hoc  maglstro  a  veritate  descivit.  Sed 
com  in  cunctis  perversitatibus  multiformem  teneat 
principatum,  arcem  tamen  sibi  in  Manichieorum 
struxit  insania,  et  latissimam  in  eis  aulam.  in  quase 
exsultantiusjactaret,invenit  ;ubi  nonunius  pravitatis 
speciem,  sed  omnium  simul  errorum  impietatumque 
mixturam  generaliter  possideret.  »  En  igitur  quanta 
esset  Manichfleorum  et  Manichceismi  impictas,  quee 
veluti  omnes  aliorum  haereticorum  complectebatur 
errores  ;  ita  utin  hancsectam  potissimum  acrius  de- 
buerint  etiam  Italiae  episcopi  eo  tempore  decertare. 
Nullum  proindc  dubium,  quinsupracitatasanctiLeo- 
nis  epistolaad  universos  episcopos  per  Italice  provin- 
cias  constitutos,  qu»  in  editione  \  eneta  Ballerinio- 
rum  scptima  est,  pervenerit  eodem  ipso  anno  444 
etiam  ad  Aquileiensem  metropolitanum  episcopum, 
cjui  tunc  autMaximus  erat,  aut  Januarius ;  nullumque 
item  dubium,  Aquileiensem  illum  cpiscopum  sollici- 
tudinem  omnem  adhibuisse,  ut  Manichiei,  si  qui  latcn- 
ler  obrepsissent,  detegerentur,  atque  extorres  fierent 
ab  Aquileiensiom  finibus,  legum  eiiam  Augustarum 
auctoritate  adhibita  et  impetrato  subsidio,  a  quibus 


A  Maniehai  toto  orbe  pellendi,  etiam  omnium  nlro  prm- 
eipum  itatulis,  pronuntiabantur.  Cum  itaque  ceiebris 
fueritae  pervagaia  per  universaro  ItaiiamsaDctiLeo* 
nis  hortatoria  ad  Italiae  episcopos  epistola  advenas 
Manichffios  annos  444data,  cum  lexquoqueAugusto- 
rum  principum  Theodosii  ac  Valeniiniani  eodemaQt 
subsequenti  anno  promulgaia  non  minus  innotuerit; 
quid  mirum  si  post  decem  aut  quindecim  aut  etiam 
vigenti  annos,  Nicetas  episcopus  Aquileiensis  BlaDi- 
chaeos  quoque,  jamdiu  satis  noios,  cum  csteris  hae- 
reticis  nominaverit  eviiandos,  etiamsi  fortasse  duIIqs 
tunc  amplius  existcret  in  lialia  ?  Verum  quis  Mani* 
cheeos  tunc  temporis  iierum  in  Italiam  irrepsisse 
negaverit,  in  tam  turbato  rerum  omnium  statu,  cum 
silcrent  Ieges,cum  Barbari  ubi^e  dominarentur,  cam 
omnia  licerent  omnibus  quee  m  pacata  republica  mi- 
nime  licuissent?  Ea  nimirum  sunt  tempora,  utsatis 
liquet,  in  quibus  perversi  homines,  e  latebris  ubi  prias 
delitescebant  erumpenies,  sese  insolenieracprocaci- 

B  ier  efferunt ;  etqui  prius  non  sinemeiu  vitam  a^re 
consueverani,  dommarijamei  pravis  doctriDiset 
perditis  moribusjacianter  ubiquc  contendunt.  Non 
esi  i^itur  cur  Zabeus  ab  hac  se  expediai  objeclioDe 
breviter  asserendo,  quod  Manichxos  Aquileiae  fwm 
affirmare  non  po$sumu$.  Quamvis  enim  monumcDla 
non  suppetant  ut  id  affirmemus,  contraria  certe  dod 
adsunt  ut  id  inficiari  possimus  ;  ei  inierim  satissoDt 
qose  attulimus,  nt  Nicetam  Aquileiensem  episcopom 
judicemus  Manichaeos  nominare  suo  167  tempore 
potuisse  uti  evitandos,  etiamsi  in  sua  numquam  for- 
tasse  exstiiisseni  aut  provincia  aut  dioecesi. 

Sed  Zabeusultra  progreditur  eodem  numerol8,et 
dum  uti  supervacuam  iraducitManichffiorum  mentio- 
nem  in  eo  opusculo,  quod  esset  Niceiae  episcopi  Aqai- 
leiensis,  Pelagianorum  ex  adverso  mentionem  ibidem 
deesse  ostendit,  qose  cerie  in  episcopo  AqnileieDsi 
Niceta  deesse,  Juxta  illum,  rainime  debuisset;  oais 
reipsa  haeresisPela^ianaeo  iemporeseciatoreshaoait 

C  in  Aquileiensi  provmcia  inter  presbyterosy  et  diaeom, 
ac  diversi  ordinis  cteticos,  uii  cx  epistoia  divi  Leonis 
papae  inscripia  ad  A(|uiIciensemepiscopuro,qQspn* 
ma  est  in  ciiaia  editione  Balleriniorum.  Ut  fiat  salis 
huic  eliam  objectioni  clarissimi  viri,  quae  postrema 
esi  er  penitioribus  causae  ab  ipso  desumpta,  noDnQlla 
sunt  animadvertenda  ex  admonitione  prffi?ia  eorom 
dem  Balleriniorum  ad  primam  et  secundam  ciusdem 
sancti  pontificis  episiolas,  necnonexcapiteHMoni- 
mentorum  Aquileiensium  eruditissimi  nostri  De  Ro* 
beis. 

Negari  non  poiest  Pelagianorum  crrorcs  in  Aqai- 
leiensi  provinciairrepsisse  vei  abinitio  sceculiqQiQb, 
ac  jam  mde  habuisse  seciatoresibidem  inter  ecciesia- 
sticiordinis  homines,  apud  quos  poiissimumhffchc- 
resis  faciliorem  aditumobtinuit.  Compertum  namqoc 
est  intcr  erudiios,  cardinali  Norisio  duce,  libelloni 
illum  Fidei  Pelagiano  furfure  scatentem,  quem  Sir- 
mondos  descripsii  e  manuscripto  codice  Veroncosi, 

D  quem  vuIgaviiGarnerius  in  editione  Marii  McrcatoriSj 
ac  demumBenediciini  SanctiMauriilerumedidcruDi 
in  appendicibus  Augustinianis,  seu  in  ■PP^P^^^Ji 
tomum  decimum  ediiionis  Parisiensis  in-io)io ;  liwi; 
lum,  inquam,  hunc  pertinere  ad  viros  ecclcsiaslia 
ordinis  provinciffi  Aquileiensis  sob  Ao^tino  Aqui- 
leiensi  episcopo  meiropolitano  Chromatii  successore. 
quisanciis  Innocentiol,  acZosimo  Romanisponlifi^' 
buB  floruit.  Zosimus  porro  Romanisponiifex.iUcrwi 
qui  anno  418  celebrem  illam  suam  dogmaticam  epi- 
siolara  evulgavit  adversusPelagii  ac  Coelcstii  ^^ 
tractoriam,  seu  tractatoriam  nuncupatam,  quam  p 
universumorbem  transmisit,  utepiscoporumoinBiaDi 
subscriptionibus  firmaretur,  quo  consensus  uniTcna 
lis  Ecclesiae  appareret  in  Pelagianorum  «'^?*^*  ."^ 
damnatione.  Pervenit  iiaquc  procul  dubio  Zosiiw 
pontificis  Iracioriaetiam  ad  Augustinum  cpiicop"» 
Aquileiensem,acprimatem,uteumappcllatMn«ias, 

Vmetiarumjstrix,  Noriciutriusque,  et  ^^^}'^^'^ 
Hic  vcro  cum  pro  ofQcio  suo  tractoriam  ip*»*"' 


iOSS 


P.  BRAIDiE  DISSERTATIO  IN  S.  NIGETAM.  —  CAP.  Vn. 


iOte 


▼erosimOlimiim  Tidetur,  ad  proTincialea  faos  episco-  A 
pos  misisset,  ot  eorum  acpresbyterorumuDiascajus- 
qae  subscriptionibus  flrmaretur,  libellum  prsedictum 
a  nonnullis  exeisdem  Pelagiana  labeinfectisaccepit, 
quo  et  subscriptionem  tractorisB  Zosimi  eos  i^pertis- 
stme  recasa^se  intellexit,  et  ad  plenariara  etiam  Bjno- 
dum  proTOcare  ausos  foisse.  Incertum  quidem  qui 
fuerintilli ;  etaequcineertum  num  presbyteri  fuerint, 
an  simul  eliam  episcopi  aliqui,  ex  numero  fortasse 
illorum  decem  et  octo,  qui,  Juliano  Eclanensi  duce» 
soli  in  uniTcrsa  Ecclesiatractoriaesubscribere  recusa- 
ruDt :  indubiumtamenomnino?idetur,post  toteru- 
ditorum  judicium,  eos  ad  Acjuileiensem  provinciam 
pCTtinuisse,  et  ex  ordine  etiam  sacerdotali  fuisse, 

Soibus  a  metropolitano  episcopo  ex  mandato  ponti- 
cis  Zosimi  suMcriptio  esset  indicta. 
Quid  vero  post  bsec  ?  Adest  supracitata  epistola 
sancti  Leonis  pap»  ad  Aquileiensem  episcopum  in- 
scripta,  et  ad  annum  relata  442,  in  qua  ex  relatione 
Septimi  seu  Septimii  episcbpi,  ({ui  Altinatiom  epitco-  b 
pus  erat  in  Aquileiensi  proymcia,  se  a^ovisse  IG^ 
conqueritor,  (juotdam  presbyt$ros,  et  dtaeonos,  ae  du 
vtrst  ordinis  cUrteos,  quos  Pelagiana  sive  Ccslestiana 
kafresis  habtiit  itnplieatos,  Ua  inAguileiensiprovineia 
ad  conmunionem  eaiholicampervenissefUinuUaab  eis 
damnatio  propriiexigeretur  erroris,  et  pastoralibtu 
esccubiisnvntum  doamitantibus,  lupos  omum  petlibus 
teetos  in  ovUe  Dominicum,  non  aeposiUs  bestialibus 
anmtstnfroisf^/^aproptermetropolitano  Aquileien- 
81  episcopo  prscipit,  ut  congregata  synodo  promneia' 
liumsacerdotum,omnes  sivepresbgterifSive  diaeoni, 
sive  eujusque  ordiniseUrici,  quide  Pelagianorum  CcS' 
lestianorumque  eansortio  in  eommunionem  eatholieam 
ea  imprudentia  suntreeepti,  tU  non  prius  ad  damna- 
tumem  sui  eoarctarentur  erroris,  nunc  saUem,  postea- 
quam  hypocrisis  eorum  ex  quadam  parte  detegitur, 
ad  veram  eorreetionem,  qum  et  ipsis  prodesse,  et  ftu/- 
ti$  pouit  noeere,  cogantur;  ut  damnent  scilicet  ap«r- 
tis  profeuiontbu9  suis  superbi  erroris  auetores^  et  G 
qutdguidindoetrinaeorum  tmiversalis  Eeclesia  ex- 
homdt,  detestentur,  etc.  Hiigitur  presbyteri  et  diaco- 
ikif  ac  diversi  ordinis  clerici  de  quibus  sanctos  Leo  ad 
Aquileiensem  episcopum,  videntor  ex  illis  fuisse 
Aqaileiensis  proTincuieccIesiasticis,  aot  ex  eorum 
asseclis,  qui  ante  annos  cirdiler  viginti  Pelagianis  er- 
roribus  addicti  tractoriaB  Zosimi  subscribere  recusa- 
ront,  ac  libellum  illamPidei  super  hacreAugustino 
Aquileiensi  metropolitie  porrexerunt ;  qui  propterea 
jam  tanc  ob  contumaciam  in  damnatis  erroribus  ab 
eccletiastica  commonione  ab  eodem  Auffustino  re- 
jecti,  posteaabaliqoo  iUiossaccetsoreyCuindemsoam 
aliqoo  modo^  sed  fortasse  minos  apto  aut  non  satis 
aperto  probaverint,  recepti  fuerant ;  quique  idcirco 
suspicionem  non  levem  dederint  animos  adhoc  ge- 
rendierroribuspristinisoccupatos.  Hincigiiur  Zabeus 
yalidius  etiam  confirmabit,  Aqoileiensem  episcopum 
Nicetami  si  vere  auctor  ipse  fuisset  illius  Explana- 
tionis  SymboH  ad  competetUes,  debuisse  eo  loci  nomi-  q 
natim  Pelagianos  commemorare,  otpote  hereticos 
homines,  qui  probabiliter  adhuc  suo  tempore  essent 
in  Aquileiensi  provincia,  et  a  quibus,  magis  etiam 
quam  a  Manichfieis,  aliisque  ibidem  memoratis  had- 
reticis,  Christiano  gresi  periculum  immineret. 

Verum  nonnalla  addfamus  oportet,  quo)  Zabei  ob- 
jectionem,  ni  fallor,  penitus  solvant,  Nicetfls  Genna- 
diani  in  Symboli  expUmatione  heec  sunt  verba,  ubi 
hsreses  singiilatim  nominat  capite  10,  ad  articulum 
Sanetam  Ecclesiam  catholicam  ;  neqoe  enim  alibi  in 
tota  Explanatione  alicujos  heresis  mentio,  proprio 
nomine  indicatie  :  <«  Sunt  quidemetalispseoaoeeale- 
sise,  sed  nihil  tibi  commone  cum  illis  ;  ut  putaMani- 
chaBomm,  Gataphrygarom,  Marcionistarum,  vel  c6Bte- 
rorom  haBreticorum,  «ive  scbismaticorum ;  quiajam 
desinunt  istie  Ecclesiee  esse  sanct».  «  Auctons  igitur 
hojus  opusculi  hic  scopus  non  fuit  singulas  heBreses 
acsmgulas  pseudoecdesias  nominandi,  uti  apparet 
▼erba  ipta  perpendenti ;  non  singulas  hssretes,  quia 


non  erat  hicsermodeharesibos ;  nondngolaspsea- 
doecclesias,  qoia  ad  illum  spectabat  de  Ecclesia  tan- 
tom  catholica  dicere.  Qood  si  pseodoecclesias  nomi- 
natManichaeorum,  Gataphrjgarum,  Marcionistarum, 
evidenterpatet  eas  nominassecausatantummodo  po- 
ncndi  alicujus  exempli  falsarum  Ecclesiarum,  quo 
verttas  EccIesiaB  catholicae  ex  ipsarum  falsarum  com- 
paratione  magis  magisque  splendesceret.  Satisfecit 
itaque  fini  quo  mentem  snam  dirigebat,  domaliqoas 
nominavit ;  nondefuit  offlciosiaIiasprfleterivit;quia 
non  erat  hic  de  singulis  dicere,  sed  tantum  de  ali- 
quibus  exemplum  ponere.  lQf9  Nominatis  tamen 
tribus  illis  pseudoecclesiis  Blanichfieorum,  Gataphry- 
garum,  Maroionistarom,  nonne  de  omnibus  etiam 
sermonem  habet  dum  subdit :  vet  emterorum  hmreii" 
eorum,  sive  schismatieorum  f 

Pelaffianorum  nihilominus  distinctam  mentionem 
viderchic  voluisset  Zabeus,  si  vere  ad  Aqoileiensem 
episcopom  Nicetam  Explanatio  haec  pertineret.  Ast 
ut  ut  NicetflBtemporePela^ianahwresisinAauilciensi 

Provincia  sectatores  babuisset.dequo  infradicemus ; 
elagianismo  certe  nonerathic  locus  apod  Nicetam, 
(^oia  iiic  pseodoecclesifle  erant  indicandfle,  seo  hiere- 
ticorom,  seo  schismaticorom  :  Pelagiani  vero,  ot  om- 
nibos  compertomesse  potestqoieoram  acta  perlege- 
rint,  ab  iniUo  hujus  hsereseos  usque  ad  finem,  num- 
quam  Ecclesiam  seu  pseudoeeelesiam  pecoliarem 
constitoeront,  qoa  a  catoolica  distinguerentor,  et  a 
^oa  deberent  catholici  absUnere,  sicati  pseudoeccle- 
sias  consUtuerunt  sibi,seo  ab  exordio  errorom  soorum , 
seu  poUus  post  temporis  lapsom,    alii  ecelesiasUcfle 

Sacis  torbatores»  at  pota  Manichfiei,  Gataphrjgee, 
[arcionitae,  qoos  nominat  Explanalio,  aot  etiam 
Ariani,  Eunomiani,  aliiqueinter  bflereticos,  NovaUani, 
DonaUstffi,  et  alii  qooaoe  inter  schismaticos.  Pela- 
ffiani  siquidem,  quamdiu  eorum  error  invalait,  non 
aesUteront  qoidem  ({ua  late  potoerunt  viros  effonde* 
re,  socios  erroris  asciscere,  patronos  sibi  comparare, 
acuUs  dinmtaUonibus  dimicare,  captiosis  eUamser* 
monibos  illodere,  subdolis  confessionibus  dedpere, 
concilium  plenariom  petere,  episcopos  c|uoqae  non 

f»aocos  in  GalliisprfleserUm  ac  inBntannia  sibi  copu- 
are,  turbas  eUam  qoandoqoe  exdtare,  ac  crimina 
perpetrare  :  atnomqoam  eo  deveneront,  ot  conflato 
schismatesecessionemabEccIesia  catholica  facerent, 
et  Ecclesiam  sibi  seu  pseodoecclesiam  constituerent 
peculiarem ;  quamvis  pluries  ab  Asise  et  Africee  epi- 
scopalibus  conciliis  damnaU,  quamvis  pertractoriam 
Zosimi  ab  universa  Ecclesia  anathemate  plexi,  et  ec- 
desiasUca  communione  privati,  quamvis  eUam  Au« 
gustorum  principum  legibus  non  semel  sed  iterato 
mulctati,  Italia  pulsi,  et  ubique  eUam  fuerint  exagi- 
tati.  Ipsa  namque  Pelagianismi  indoles,  ut  alii  quo- 
que  animadvertunt,  ea  erat,  qusefavorem  populinon 
sibi  facile  compararet  ad  plebetn  aliquam  pecuiia- 
rem  forraandam  contra  catholicos  :  nam  etsi  liberi 
arbitrii  vires  pro  insUtuto  plus  flequo  extolleret,  ac 
tueretur :  non  ideo  id  agebat,  ut  humante  imbecilli- 
tati  faveret,  <][uodmuItitudinis  votum  innovis  orien- 
tibus  de  religione  disputaUonibos  esse  solet,  sed  po- 
Uus  ut  vehementius  et  acrius  in  socordes  GhrisUanos 
insurgeret,  qui  humanam  imbeciUitatem  in    vitiis 

grotcndebant,  nec  vires  proprias,  joxta  illos,  senUe* 
ant,  qoibos,  sedoso  etiam  divinae  gratise  auxilio, 
possent  ad  GhrisUanaB  vitsB  perfecUonem  contendere. 
Non  erat  igitur  cor  Nicetas  Aquileiensishocloco  Pe- 
lagianorum  meminisset  inter  pseodoecdesias,  auas 
exempli  caosa  memorabat  in  expIicaUone  arUculi  de 
Ecdesia  catholica,  eUamsi  Pelagiani  reipsa  in  sua 
provincia  eo  tempore  exsUUssent. 

At  fueruntnc,  Aquileiensis  Nicet»  temporc,  Pela- 
^ani  hsreticiin  provinciaAquiIeiensi?Hocnimirum 
mquirendum  i*estal  super  hac  ic,  ut  plena  undique 
sit  ad  Zabeum  responsio.  Inter  memoratas  Au^usto- 
rum  leges  adversus  Pelagianos,adest  constitutio  sub 
nomine  ValenUniani  III,  abejasmatrePladdiaAoffo- 
stacontra  eoa  lata,  qosa  data  foit  AqoUeiiB  a]|]io& 


IMf 


i>.  BRAI&^  DlgS&ltTAttQ  iM  6.  HuAilM.^U».  Vlt. 


(M 


yu  M««  JoUL  uU  po6i  QMm  tjmifii  JotftOM  ipM 
cumfilio  d#R«biit.  Noo  iade  Umei«oMp^HttP»P«U^ 
giasoa  iuQo  AquiUi»,  aot  io  AquiloieQsi  proviooit 
fqi98o ;  quia  coQititutio  ilU  diipecta  fuit  ad  Amaoium 
prcofeotum  170  p^^^oi^io  GalliaiHimi  otoooaaioae  tu^ 
multus  aPelagianisinGallicani»  regionibus  oxcitati« 
PrffioitataaaDOliUonisMagniopistoraadAquileienaem 
episcopuminsopipta.  qui  forteautAdelpbusfuoritattt 
Maiimus,  ut  Ballerioil  fratres  coQjioiuntiQ  admoni* 
tioQe  praBvia.  ad  aoQum  portinet  oiroiter  44S,  ut  ibi« 
dem  signatur.Pre^iv^^rf  porroilli,  dtomi,  ac  dmni 
ordim  elmciA^  quioMS  oadem  epistola^quos  PelagiaQa 
sif e  Coalestiaoa  hGBcesis  babuerat  implicatos,  quique 
postoa  in  Aquileiensi  provincia  ad  eommuQioQemoa- 
tbolioamper?enerant,quiQ  ulla  ab  eisdamQatiopro** 
priiexiffereturerroris,  unde,  b3(poorisi  quoquo  eorum 
ei*quadam  parte  det«ota,suspioloortamerateosdom 
Iq  oviloOomiQieum  iQtroissoQOQdepositisbeslialibua 
aQimis;  illi,  iQquam,  ooQmultiQumerofuissevidoQ- 
tur,  Qum  dicatsauetus  poQtifex  :  Aanwimuiqwisdtim 
pr$ihyUro9,  tfl  dttmfm*  ttedivirsiarbunii  oUrieat,  eic : 
quapropter  miQusaocuratoaoripsisso  videtur  olarisai- 
mus  ipse  eardiQalisNorisiusHistorisPelagiaQalibrQ 
II,  eapiteii,dum  rofereosremox  baoeadom  opistola 
saQOu  LeoQis,  Qon  guoxdam  dixii  uisaQeius  poQtifei, 
sedpturtmos  cl#rteo« ;  aumorum  scilieoiabsqoe  idoQoo 
testo  Qimium  auffOQs»  quaQtom  oempo  plHrimi  sapo^ 
rani  quoidam,  Ad  bos  vero  f tiofdam  iantummodo  00^ 
clesiasiioi  emtus  pertinoro  vidotor  Ptlaffiaoismi  sospiif 
cio,  QOQ  iiem  ad  subditam  eiiam  |Uobem ;  do  qua 
nibil  omoiQo  io  eadem  opislola,  pisiporieulum  ooq« 
traboQdi  morbi  ab  his  de  quorum  resipisoentia  noQ 
saiis  coQsiabai.  Clorici  i^iiurtaatum,  ijeqoe  numero 
molti,  eroQt  ii  qui  PelagiaoisQU  suapioioaom  iQgoro» 
baoi  io  proviooia  AquileieQsi  #000  USt  i  ubi  eiiam 
Qoiandum  maximo,  suspicioQom  quidemilloa  iledissa 
Polagiani  orroris  qoo  priue  Aiorani  implioati,  «luia 
erroremoumdem  ooncepiis  Torbisoi  peeuliarialiqua 
formula  Qon  damnaverani  antoquam  ad  oommunio^ 
nem  oaiholieamreoiporeQiur.oiquiaaliquidejasdom 
furfuris  ex  eorum  sermonibus  fortaiso  ap^arebat, 
seu  poiius  apparero  videbaiur,  ni  aiapo  ooniingit  do 
iisquoa  adTorsos  hahuimua  aiiqQando,  da  quoram 
sineeriiate  etiam  post  roooneiiiaiionom  faeifo  dqbi^ 
tamus;  non  voro  Pelagianoa  abaolaiooosdom  fbisso 
eiiam  posi  roeepiam  coBamunionem,  sieuii  prios  fuo« 
raoi  :  aii  enim  ipse  saneiaa  pontifox,  quod  sorifm 
Ayposrifu  0«  otiodam  jmrle  d$i§aihur;  qaod  seiliooi 
nihil  alittd  indieai  quam  saspicTonem  iilos  dodisao, 
ei  dubiiaiionom  etiam  ing6asitse  de  wovaeoram  rosi* 
pisooniia ;  ot  non  ideo  quidom,  <{ao4  hsM  aon  Tera 
reeifiisceniia  latts  portpieuo  in  eisdom  apparerot,  sed 
maxime  quia  doeraiillispoealiariaei  apoHa  orrorum 
auetorumquo  damnatio  de  qaa  ipso  loquebatar»  oi 
quiB  solatandem  veluti  romedium  exigobatur  ad  abs- 
terffondam  proreussaspieionem  aodabrtationera  quam 
deoferant  Patet  hinemagQum  profecto,  eiiaBto  pon* 
tifleo  dignum,  fuisse  lelum  quo  in  Pelagianismum 
ardebat  saneins  Loo,  qni  ad  omne  ahique  porieulum 
prassto  erai  aucioritato  soo  aiquo  doeirina ;  sod  pa* 
tet  eiiam  Pelagianismam  reapso  in  Aquileiensi  pro- 
rineia  non  ianti  iune  Msse  momonii,  oihaheri  pos- 
sei  ¥olati  error  a^erio  ae  laio  rigens,  oonira  qaom 
insiraota  essei  acie  aseiduo  dimicandum. 

Quid  autem  de  hae  re  iQAquileiensiproTineiapost 
annum  i4t  f  Dius  aiiss  oxsiaQi  epistolasaneti  Leonis 
papfl9,  soeanda  nimirom  ae  deotma  oeiara,  in  eapo 
eiiata  oditionoBallerinioram^de  qnibas  proiixe  dispu- 
taruni  erodiii ;  prima  inseripia  ad  Bopiimura  sea 
SepUmium  episcopum  Altioensem  seu  Aiiinatem,  al« 
ieraTeroad  Janaarlamepiscopum  Aquiloionsem.  bia- 
putationis  oceasio  fuii  illa  sensuam,  immo  etiam  ot 
▼erl>oram  pene  eorumdom  in  atraque  oonsonsio  ; 

J71  dispataiionieaaiomscopasorai  inqairerenum 
teruira  ex  liis,  oi  qossnam  potius,  supposiiiUa  eon- 
seri  dobotettan  airmqoo  siaeoM  ae  legitima  oeeoi 
jn4toasUto.Olorieatams  Do  Raheia  MoBmMntoma 


A  oapito  48,  TolidisaimlssaQo  argttOMniis,f|Q«iiliian« 
sibi  Taleanioompararo,  secuQdam  adArtiaalemi>6ji* 
eit,  deeimam  ooiavam  ad  JaQuorium  Aooileisaiein 
aolem  admisit.  Sedaisuffragiapostremutrinqosdis* 
putaiamcolligamus,  id  iQforendum  eaQsemai,  )qo4 
quidquidde  soouQdaadSepUmum  AliioateiQopmsri 
(iuoat,  altera  certeadJanuarium  AquileioQseinQQlli* 
tonas  rejioienda  sit.  iiiBG  porro  ad  Jaiuanuni  Aqui* 
leioQsem  sanoti  LeonisMagQi  efiisiola  adaoDqixipeF 
tinei  447,  eiosipropriorespensioadaliamqasjofis* 
ctua  Leo  a  Januario  aQceporai,  ^ttseque  qqq  eutat. 
UtJanuarii  epiatolamex  ReaoonsionesaQetipootificii 
coliigamus,miQimedubitaQaum  Tideiur,  JaaqariQQ), 
qui  postAdelphumetMaximam  AquileienseQi  isdiDi 
tenei>at,oertioremreddidiaso  sanoiamLeoQeiiipeDti* 
ficero  de  opera  ei  eura  a  se  oxbibiia  ut  pleoaia  eui« 
cuUonem  habereni  qu»  in  prima  auaepistola  a4  epi* 
scopum  Aquileiensom,  tunoilli  BooloaiiaprmdeQtei». 
ipeo  mandaTorai  de  prsibjftm»,  aou  dioeoatf,  leq  ih 

B  oertt  <»rdMiif  ^Uruii,  qui  prias  Peia|iaBa  labs  iQllDeti, 
''^  eionii  oauUoQo  iQ  eomoiaaieneoi 


catholicamreoepUfuoraQi.  FortaasosaQctuipoatifts 
postobitum  Maxirai  iteram  iitieras  dederatioUioitQ» 
dinis  plenas  super  eadom  hao  ro  oUam  adspissopQm 
Jaouarium,  oaiproptoroaad  pontifioom  itsrsMeadit, 
uimereroiarhancaitoramlaadaUoniseigratautioBii 
epistoiom  ab  ipse  obtiom.  Qoid  porro  hee  naeli 
Leonis  epistola  ad  Janaarium  9  f  Lsetis,  inquit,  ffi' 
temiiaUs  tuaiittoris,  Tigorom  fidoi  tu»,  ^aenolin 
noTerama8,agnoTimas,  eoBgraiulantas  tjbi,  qnoiiii 
custodiam  gregis  GbrisU,  pastoraiom  coramrigiliater 
exsoqueris  *  ne  lupi,  qai  suh  apeoie  OTium  SQbiotn* 
raai,  besUali  sariUa  aimpltoea  ^osque  dilseereBti 
et  noB  solum  ipsi  nulia  corrootione  profiehuitt  led 
eUam  ea  qu»  santsanaoorrumpani.QoodosfiiMNi 
posrit  obiinere  fallaeia,  dileoUonem  iuam  immu 
commonoBdam  ;  insinuanioe  ad  anima  psrtcQlniB 
periinero,  si  quispiam  deiiis,  qaiaQobisinhafetieet 

Q  rum  atquo  aehismaticorumsectamdelapsaisst,  i4ie 
uteumquo  hasreUeas  eommanionts  oontagioos  m%* 
cnlarii,  rodpieeena,  in  eommoBioQO  eatholia  nii 
professioBOlogiUmQsaUsfaeUrmishaheaiar.  Sslobef* 
rhnum  ooim  et  sph4talis  medioina  aUlitate  pleaiiO' 
mum  ost,  ut  siTe  preshvteri,  siTodiaeoni,  tel  lobdiif 
coni,  aui  eajasliliet  ormnls  oloriei,  ooi  se  oorfeetei 
Tideri  Tolunt,  aiqao  ad  eatholioam  ndem,  qasniiB 
pridem  amiserant,  rareum  roiporii  ambianiipnQi  *' 
rores  aaoa,  ot  ipsos  aaoiores  error^m  dannari  1 N 
sine  ambigaiiaio  faieantur,  oto.  n  Bi  posi  aKqoi : 
ff  Proinde  dilectio  toa,  oujua  doToUone  jondsoi^ 
jangai  oaram  suam  disposiUonihas  nostm,  st  w 
ofieram  ui  eireumspeote  aiqne  Tolooiior  inf^Jf '* 
qaas  ad  toUos  EQclosi»  ineolamitatem  oi  laedsbili* 
ter  suagesta  svni^  ei  salahriioff  ordioata.  ■ 

Qooa  ex  bao  episiola  sanoU  L.oonis  ad  Janasnuin 
AquileieQsem  anno  44T  datam  merito  coliigere  poi* 
sumas,  illud  est :  i^oor^  Mei  Januariam^tsec^ 

n  jam  pridem  ostondisse  in  lis  do  qaibus  h»e  epi*<^.* 
fqrit,  ae  ppopiereaantoquam  eUam  epiaeopaleio  Aou* 
leiensem  sedem  fortasse  eon8oenderet,et  daiQMasi 
aoxiHartsepiscopi  munere  in  eadem  Boelesia  W^ 
roinr,  aui  sah  Maximo,  autsab  Adelpbo,aatsQbi^iu 
etiam  anteriorihus  episeopis ;  quod  manus  in  l7| 
eodem  Janaario  saperlos,  eapite  6,  non  inrite  w^ 
ciebamus;ideoque  jam  indeo/^#oiipsiui  ion^i» 
Leoni  ponUfiei.  Gonifimus  quoqao  Janoaripm  tm 
qui  taniam  pasioralia  eans  aeselliriiadiQislaQmi 
sancto  Leonepromeruii,  etiamposisedem  AtniUei»' 
sem  aeoeptam  egregiam,  naTasse  operam,  ui  ei  »• 
secaUoni  mandareniap,  que  Romanus  ponUfsx  u» 
salubriier  opdinaverat;  et  iU  qoidem^utparomcwj 
nino  autnihilde^ieriiad  operkeomplemeBt««eopw 
his  fobas,  oon  episiolam  iilam  saneUs  Lse  adeo» 
dem  dedit.  Qois  itaqae  dixerit  JanaarilepisoMi  n»- 
pore,  in  Aquiloiensf  prorinda  Pehgianos  sdhse  O' 
sUUsao,  sondoPolagMo  labosafpoeios^pestuaun 
Janaartt  opieeopt  s^idlieitiiiQom  Qo  defotMSi»  » 


IIM 


P.  fiRAlDAE  maeBBTAtlO  n  S.  NIOBfAM.^CAp.  VII. 


im 


ipio  f «Bcto  Ltont  laQdibut  oomnuHidatom  ¥  Immo  A 
€iim  io  bac  episiola  QuUa  paeuliarit  Palagianorum 
aiTO  CoBleslianorum  sit  mantio,  prout  in  prima  ad 
apitoopom  Aquileiantem,  quam  antaa  Tidimus;  cum 
insupar  olare  pateat  sanctum  Leonem  in  bac  apisiola 
Uwutum  fuiase  genaralisennona  de  hfieretiois  quibua* 
aumqua  aique  tobimaftiois  eeclesiastiei  ordinis,  qui 
ad  eommunionemoatbolieamreyariebanlur'  binoex 
baoipsaepistolaeonjioiposse  etnsemus,  nullas  am- 
plius  ao  tamport  quo  b«o  data  fuit,  anno  seilieat  447, 
niisse  in  Aquileienti  proTineia  Polagiani  erroris  reli- 
auiaSfBuilam  Pelagianisaususpioionem  in  presbyteris, 
oiaoonis,  ac  diTorsi  ordinis  cieriGis,qui  a  Pelagii  par» 
tibna  ad  communionem  eatbolicam  ra?ersi  futrant; 
tif  a  bi,  eauUonibut  pmttitit,  morem  gattarint  me* 
tropolitano  episoopo  apottolice  tedismonitis  obseeu*> 
to^quod  probabihus  asse  Tidatur ;  si? e  atiam  satiut 
datarint  Aquiieiantem  proTiooiam  detarare,et  Tagam 
ao  piofugam  fitam  dueere,  tuorum  axemplo  magittro  - 
FM.  Ouedtianno447Pe]agianitmutacPelagianitmi  B 
anapioio  ab  Aquileienti  proTineia  axtulabat,  tanoti 
Laonit  papat  toIiicitudine,ae  Januarii  maiimeepitco^ 
pi  oaera ;  Sacundut,  proximut  Jannarii  tueeattor^ 
Afpiiieienteraproculdobio  accepit  Ecclatiam  omni 
proftnt  bac  labepurffaiam,et  ita  quooue  eamdem  ao« 
eopitpott  SecunduiiiNiceiat,quiAquueiontemepitco^ 
patom  adiTitanno454,  alteronempe  pott  Atiilanum 
AqnileieBsia  ciTitatis  exeidium.  Hie  Ttro  eonsideran^^ 
dumeiiamsnbit,barbarasgenias  qus  Attiladuoe  ex 
Sapientrione  in  lialiam  iunc  irruperunt  ^acsecum  erro- 
rvm  qooque  eolluTiem  iniularuniquibus  erani  in  feeta, 
timoram  raaximum  procul  dnbio  injeeisse  aliam  Pala^ 
gtanis  beminibus,  si  qui  forie  in  aliquo  Aquileiensia 
BroTinei»  an^ulo  latitarent;  quos  propterea  longt  au- 
nigitta  Teronmile  eti,proui  eiiam  Roma  aufugarant 
at  te  in  Sieiham  primum,  deinde  et  in  Africam  reci" 
poMnt,  Alariciieinpore,eorumdemcor7pb8Bi  Pelagiut 
aa  Cctlatiiut,  uii  ex  Pelagiana  bitioria  notum  esi. 

Ix  hit  igiiurqusBhueutquedicta  sunt,  saiis  appa-  q 
rat,  at  Boniia  muitos  in  Aquilaiensi  proTineiafuisse, 
etiam  ax  tolo  eccletiatiioorum  omtu,  qui  Pelagianl 
errorit  totpicionem  prsberent  eirea  annom  A43,  quo 
epitiola  ad  Aquileientem  episcopum  data  foit  a  sancto 
IjeoneponiificeMaximo  ;ei  paucoscerie,  autoranino 
nallot  ampllus  fuitse  circaannum  447,quo  aliera  ab 
eodem  poniiflce  scripia  fuiiad  Januarium  tpiscopom 
Aquileieientem ;  et  nullos  profecto  Nicete  epitcopi 
tempore,  qui  ab  anno  454  ad  485  Aqoileiensem  ie- 
nuit  epi8copatum;iia  uinulla  illi  essa  debuerii  occa- 
aio  Palagianosnominandi  aut  Pelagianorum  errores 
in  soa  Symboli  Sxplanatione,  eiiamsi  proposiium  ba« 
bnistetcie  beretibus  ibidem  peculiariteragere.  Aique 
haetenut  in  aniraadTorsiones  claritsimi  Zabei  ex  pt- 
nUiorihui  caus»  ab  ipso  peiiias. 

Reliquum  nuncestut  sermonem  179^^'^^^^* 
mum  Micbaelem  Denis  conTeriarou8,erudiiistimum  sane 
Tirmn,  biblioibecn  Vindobonensi  Palaiinas  preBfe- 
etnm,  ac  de  re  Jiiieraria  universa  praclare  meriium :  j^ 
eujus  propterea  obitus  quem  pridem  doluimus,  etsi 
fortasse  pro  illius  siate  non  iia  praeproperus,  nibilo- 
minut  opiimis  siudiis,  ac  siudiosis  omnibus  jactura 
fuii.  laier  alia  ingenii  monumeniaquibus  ei  eroditit 
profuit,  et  Htierariara  rempublicam  diiaTit,  exttat 
opus  eui  iiiulut :  Codice$  manuieripti  iheolo§iei  M*- 
bliothects  PaUUinx  Yindobonensie  Latini,  aliantmaue 
Occidentis  linguarum;  Vtndobona,  4801.  In  faojut 
porro  operis  Tolumioe  II,  parte  tertia,  cujnt  post 
auciorismoriemediiorfuit  dominus  barode  Muiler, 
reeenseiur,  pagina  3044,  codex  quidam  membrana- 
eeu$  Latinuesmculideeimif  fotiorum ii9,  tn-8*,  chara-' 
etere  lueulento  bene  exaratu8,minio  dtstinctuif  titulie' 
oue  multis  Uttera  quadra  eoloribus  incluea  oma/ut,ut 
ibidem  deseribiiur.  Quod  exiiibet  hic  codex  primp 
ingressu,  esi  erdo,  vel  iretdt  explanatio  d$  catechitan' 
dis  r^dibus,  quffi  ideirco  de  bapiismo  qnoque  agit 
ejutqneriin>U8;ettota  eontiat  ex  Terbit  acsensibut 
a  aaiietit  Patribut  depromptit^ui  fit  in  eoU$ctim(bu$ 


ean&nieis,  prout  ait  ipte  Denlt  ibidtm  |  ubl  atiara 
tuis  oppoigtune  loeis  Paires  iidem  indleantur,  e  quibns 
sensa  ^e  Tcrba  sumuniur.  Paires  hie  indioaii,  sunt 
Nieetaf  Clemens,  Isidorus  Bisp.,  Albinus  (Alcuinus) 
Ma§ister,  meronymuSf  Gregorius  Jf.,  Beda,  Augusti" 
nu$,  Athana$ius,  Leo,  eiOrigenee,  » At^ue  de  cnie- 
ris,  subdit  Tir  clarissimus,  res  est  expedita...  unus 
tiieeta,  Nteetas,  Nieeas  aurem  Tellit.  »  InquiHt  itaqua 
quis  Niceiashic,Nieeta,8euNieea8e8se  possii  ;tt  in 
eam  illieo  deseendii^ententiam,  quod  uennadianua 
reipsa  sit,  auctor  sew  libeUorum  in^tructionis  ad  ba« 
piismum  pro  eompetentibu$;q\iem  RomaiiansBoiTiiaiis 
episcopum  dieii  in  Daeia  mediterranea,  et  tumdera 
propterea  ac  Nieetara  taneti  Paulini  Nolani  amieum. 
Quapropter,  ut  damnum  aliquo  modo  imminuai  de* 
perditorumejusdem  Hbrorum,  >c(^cy«  saltem  eorom* 
dem  ex  illo  codice  profeH.  qusB  nonnisi  gratissima 
studiosis  ac  erndltis  omnlbus  esse  possuni ;  qunqua 
nos  ipsi  posi  duo  integra  ejusdem  Nieetie  opuseula 
libenlissfme  exhibemus,  qualia  ex  illios  diligeatia 
accepimus. 

Fragmenta  btee  Nieetiana  sunt  numero  sex  :  ex 
quorum  teriio  argumentum  sumii  Denisius,  sane  spe- 
ciosum,  ac  prima  eiiam  fronte  Talidissimum,  ut 
suam  conflrmei  senientiam  *  Niceiam  scilieet  6en- 
oadianum  eumdem  esse  ac  Nicetam  Daciee  episco- 
pum,  sanciimie  PaoIiDi  araicum*  Ita  namqueibidera 
aitNlcetas: «  Non  enimapie  adconfessionemTenitur, 
nisi  prius  fberli  d iabolo  renun tiaium .  Sicui  nee  arilious 
(auriiegus)  anie  aurum  mittii  in  sacculom,  nisiprius 
terramTeilimum  laTerii  universum.  »  QuldToro  ad 
bflec  Nicetee  Tcrba  Denisius  ?  «  Vides,  ipquii,  morem 
Daciee  ab  episcopo  domesiieo  seculi  qulpii  eonflr- 
matum  de  quopiura  Samuel  Kflsleserus  in  AurM^ 
RomaDo-Dacia,  Gibinii,  1717,  tn-8*.0peras  Pauliaus, 
carmine  xtu  ad  Niceiam  npsirom  aurilegulos  Tooat  t 
CaUidos  aurtlegulos  in  aurum  vertis^  ad  Titam  Gbri- 
stianam  Tidelicei  eosinstiiuendo ;  tt  earmfne  eodem, 
Besus  exsuUat,  qtiod  humi  manuque  ante  quesrebat^ 
modo  mente  caela  eoUigit  aurtm.  v  lia  in  rem  suam: 
ei  ingeniose  sane,  clarissimusaueior.Postfragmenia 
Tcro,  bsBC  subdit,  quae  iniegra  damus,  ne  fides  no« 
sira  desiderari  possli  in  sansibus  exponendis  ianti 
Tiri,  qui  Zabeo  ipsi  preBlusii,  ium  quoad  opinionem 
super  Nicetae  bujiis  Cfennadiani  epi8eopi(tq,tum  quoad 
emendaiionem  quam  propoDiitituli  opuscviW  ExplO' 


si.  Aii  itacrue  Denisins :  t  Haec  in  codice  de  Nictia 
resiani...  Nunc  ad  Nioeiam  taniisper  respioere  li- 
ceai.  Dum  enim  baec  scripsissem,  allatum  est  mibi 
PaiaTii  Tjrpis  seminarii,  nuper  1799  txcusum  in-4« 
opusculum  inscriptum:  Sxptanatio  SymboH  beati  M- 
cetceAquileiensisepiseopihamaadcompeientes,  manu. 
ut  babet  praefatio  lialica.  eminenifssimi  Purpurati 
Stephani  Borgi8e,Iitieratiss!mi  litteratommhoroinum 
fauioris,  e  codice  ms.  Qbisiano  membranabeo  ia-4* 
sseculixiTdescripium.  Plaudebam  enimTero,  memo- 
riam  sancti  prsesuliseodem  peneiempore  cuma  moi 
ium  alibi  rursus  excitari  j  non  poteram  tamen  con- 
sepiire  in  t6  AquiUiensu^  quod  si  codex  Ghisianus 
prae  se  feri,certo  (r^ c^Xfta  esi,  scribendumque  fiierat 
aui  Dacix,  aui  dvttalis  Romatianse  cum  Gennadio, 
aut/iowe««ion«cumiabuIaPeutingeriana.  aut  *P«f*«- 
vlofv^q  t|v  Aaxla^  cum  actione  i  concilii  Chaleedo- 
nensis,tomo  lY  Conciliorum  Labbel  ediiionis  VenettB 
col.  89S,  quam  civitaiem  conflare  cum  Aquileia  ag- 
gressun^  cardinalem  Baronium  in  notis  MartirrologH 
ad22JuniiemendaTere  Papebrochius  In  Actis  San- 
ctorum  ioino  IV  Junii  in  disseriatione  criticaad  eam- 
dem  diem  paff .345;  Pagius  in  criiia  Annalium  tomo 
11  ad  aqaum  396  pagina  8  ;  De  Rubeis  in  Monumeniit 
Ecclesiae  AquUeiensls,  cc^piie  17  col.  IM ;  Quesnel- 
lus  in  notis  ad  LeonisMagpi  eplsiolam  i39,  iomo  II, 
pagf  906.  Quo4  9i  i^liur  Romaiiana  ciTitas  Qon  ^ 
Aquileia,  liquet  non  tcrlpsisse  episcopum  Aqmlelen- 


1031 


P.  BRAlD^  DJSSERtATlO  iR  S.  NIC^TAM.  —  CAP.  VII. 


8em  qu»  scripBit  Romatiaout.  Immo  A<|uiIeicD8em 
saeculo  pene  integro  Romatiano  posteriorem  Htte- 
ris  aliquid  consigDalum  reliquisse  nemo  aDtiquorum 
tradit.  At  yeroGennadiusjam  superius  a  me  produ- 
ctus.etAquileiensi  (rjyxpovo^,  cap.  22,di8serle  Roma- 
tiauo  tribuit  instruciionii  Itbellon  sex  pro  competen- 
tibus  ad  baptismum,  sequente  Honorio  Augustodu- 
nensi,  libro  u,  capite  22,  et  Trilbemio  numero  118, 
atque  inter  bos  (fuintum  de  SymbolOf  quem  eumdem 
esse,  qui  e  codice  Ghisiano  productus  lucem  nuper 
aspexit  Patavii,  eo  minus  ambigo,  quod  in  eo  mox 
sub  egressum  editionis  Patayinas,  pagina  7  eadem 
verba  repetit  auctor,qu8e  supra  e  libello  ejus  secundo 
citavi :  His  ergo  malis  se  homo  expediens,  kas  catenas 
post  dorsum  suum  velut  in  faciem  projiciens  inimici ; 
jam  sineera  {in  ediiionQ  symboliea)  voce  pronuntiat: 
Credo  in  Deum,  etc.  Perpendat  naec  lector,  et  haud 
gravate  mecum  statuct,  si  de  recudenda  isthac  Eeepla- 
natione  Symboli  sive  separatim,  seu  in  auodam  Bi- 
bliothecae  Patrum  8upp]emento|res  fueri  t,  iVtceta?  i4  ^ut- 
leiensi  substituendum  fore  Dacicum  aut  Romalianum,  » 
Hactenus  clarissimus  Michael  Denis. 

Qnid  nunc  ad  auctoritatem  tanti  viri  ?  Qui  ad  mo- 
mentaquae  affert,ut  Gennadianum  Nicetameumdem 
astruat  ac  Nicetam  Dacum  sancti  Paulini  Nolani  ami- 
cum ;  et  ut  corrigendum  proinde  asserat  novi  opu- 
sculi  titulum,  prout  Zabeusipse  autumavit,  delendo 
vocem  Aquileiensis,  eique  sumciendo  vocem  Dacici, 
seu  in  Dacia  Romatiani?  Contra  dissertationem  Zabei 
iam  plurascripseram,cum  perlatum  fuitmihi,euaide(n 
jam  prfiBventum  fuisse  a  viro  clarissimo  in  eadem  sen- 
tiendiratione.Hsesiprofcctoad  inopiDatum  nuntium,et 
nihil  noD  movi^ut  prse  oculis  quam  citius  habere  pos- 
sem  qufle  Denisius  scripserat  super  hac  re :  cum  eccc 

;.75  Zabeus  ipse,  cui  innotuerat  desideriura  meum 
iimanissimis  sponte  sua  ad  me  datis  litteris  die  26 
Septembris  1805,  copiam  fecit  totius  Denisiani  arti- 
cufi  super  Niceta.c^ucm  ipse  paulo  ante  exscripserat 
ex  editoexemplari.quod  Venetiasjam  pcrveneratad 
bibliothecam  Marcianam.  Avide  cum  legissem,  viri 
auctoritas  ac  celebritasmequidem  plurimum  percel- 
lebat ;  maxime  cum  intelligerem  illum  non  fama  tan- 
tum  novum  cogDovisse  opusculum,  sed  etiam  idem 
lustrasse  ocuiis  suis,  unde  deprehendere  potuit  Ijp- 
sanorum  etiam  suorum  cum  ipsogermanitatem.  Vc- 
rum  cum  nihil  omninovidereminDenisianoarticulo 
quod  esset  contra  ea  quae  maxime  capite  secundo  ac 
tertio  jam  lucubraveram,  ut  probarcm,  ct  Nicctam 
Dacum  sancti  Pau)iniNolaniamicum,non  fuisseepi- 
scopum  civitatis  Romatianoe  iuDaciaCisdanubiana 

RositflB,sed  transDanubiumepiscopatum  gessisse  ;et 
icetam  Gennadianummemmisse  peculiarimodo  in 
Explanatione  Symboli  Eutychiani  erroris,  de  quo  ser- 
monem  habere  non  poterat  NicetasDacus  sancti  Pau- 
lini  Nolani  amicus  :  cum  nihil  insuper  deprehende- 
rem  contra  ea  quee  capite  quarto  propositum  mihi 
erat  scril)ere  pro  astruendo  Nicetffi  hujus  Gennadiani 
Aquiieiensi  episcopatu ;  petita  venia  a  summo  viro- 
qui  fortasse  aliis  atque  aliis  distentus  curis,  et  codi- 
cum  lustrandorum  copia  obrutus,  penitius  Explana- 
tionem  Symboli  considerare  non  potuit,incoeptis  stan- 
dum  ccce  decrevi.  Neque  vero  movere  me  poterant 
quae  Denisius  ipse  afTerebat.  Quid  enim  tota  illius 
animadversionCj  quod  a  nobis  expensum  non  sit,  et 
uberiori  etiam  calamo  pertractatum,  dum  egimus 
contra  Zabeum.acprsesertim  capite  quarto  ac  quia- 
te,et  ubi  cardiDalisBaroDii  scDteDtiam  a  viris  erudi- 
tissimis  tauto  clamore  explosam  iD  examcD  revocavi- 
mus  ?  Nihil  itaque  hic  addeDdum  restat  ad  Deoisii 
aDimadversioDcm,  quoe  tota  iuDititur  auctoritati  vi- 
rorum  illorum,qui  veluti  a^miue  facto  coDtra  Baro- 
oium  surrexeruDt ;  et  DcDisiusipse^qui  eisdem  Dulla 
rerum  facta  distiuctioDe  subscripsit,DOD  gravate  fer- 
ret,  si  adhuc  io  vivis  esset,  me  ab  illo  discedere, 
prout  discedeudum  putavi  a  toto  eiuditorum  coetu, 
qui  illum  in  hac  senticndi  ratione  praecesserunt. 
Habetnihilominus  darissimus  vir  peculiarem  suam 


1032 

A  animadversionem,  quam  sane  solerter  ex  frtgmen- 
torum  suorum  tertio  hausit,  quamque  superiusattu- 
limus  ;  et  huic  faciendum  est  satis.  Aurilegoram  in 
hoc  Nicetiano  fragmento  fit  mentio ;  sive  eommqai 
e  montium  venis,  sive  potius  qui  cx  flaminoniglutis 
ac  luto  aurum  colligebant :  de  quibns  in  rem  iQam 
apposite  dicebat  Nicetas,  quodsicutnecaoril^^seQ 
aurilegulus  ante  mittitaurum  insacculum,  nisipritu 
terram  vel  limum  laverit  universum  *  ita  neqoeaDte 
a  competente  pronunciatur  confessio  ChristiaDCTeri- 
tatis  in  iidei  articulis  contents,  nisi  prios  fuerit  dia- 
bolo  ab  eodem  renuntiatum.  Cum  aurilegorum  m^ 
mineritnon  semel  in  carmineadNicetamsoumetiam 
Paulinus  Nolanus,  veluti  incolarum  Dacis,  obi  Nice* 
tas  ille  Dacorum  cpiscopns  versabatur,  et  qoos  ipse 
Christo  lucrifaciens  in  aurum  verterat,  ut  idemdice- 
bat ;  hinc  arguebat  clarissimus  Denis,  Nicetam  aaeto- 
rem  illius  fraffmenti,  ac  propterca  auctorem  alionim 
etiam  opuscuTonim  ad  competentes,  de  quo  Gemia- 

B  dius,  esse  reipsa  Nicetamiilnm  Dacum  sancliPaii- 
lini  Nolani  amicum,  qui  ideo  de  aurilegis  exemplam 
posuit  in  illo  suo  sermone,  quia  notissimi  eraot  iis 
quibuscum  loquebatur;  et  qoi  propterea,  aurilegos 
nominans,  satis  indicavitse  essc  in  Daciaepiscopum, 
minime  vero  episcopum  Aquiiciensem.  Haec  profeeto 
viri  clarissimi  176  animadversio  tam  feliciteracna- 
turaliter  eruta  excollatione  illius  Nicetiani  fragmeoti 
cum  carmine  Paulini  Nolani  de  Niceta  Daco,  foeam 
prima  fronte  facere  potest,  aut  neutiquam  rem  eonfi- 
cere,  ac  persuadere.  Valeret  namque  ad  conQrmao- 
dam  lllustrandamque  scntentiam,  quie  potioribusin- 
nixa  esset  argumentis  :  non  valet  argumenti  loco  ad 
scntentiam  propugnandamac  defendendam.DemsiQS 
ipse  hac  animadversione  usus  est  confirmatioois  et 
illustrationis  gratia  pro  sententia  sua,  quamaliisah 
gumentisjam  firmamexistimabat ;  maximeveroillo- 
rum  auctoritate  virorum  qui  in  Baronium  surrexe* 
runt,  quasi  cum  Aquileiensi  civitate  Romatianam, 

G  teu  Remesianam,  aut  Remisianam,  sive  Romessii- 
nam  civitatem  Dacice  confudisset.  His  igitor  argumen* 
tis  cum  abunde  fnerit  satisfactum,  Denisii  animad* 
versio,  quantumlibet  naturalis  atque  spontanea, 
quantanunc  esse  potest?  Eamdem  nihilominus  ex- 
pendere  juvat. 

Ex  aurilegis  opportune  ad  rem  quam  agebatexem- 
plum  posuit  in  locutione  sua  ad  competeotes  Niee* 
tas,  ut  Denisius  cxistimat ;  quiaaurilegi  erantinDi- 
cia,  ubi  Nicetas  Dacorum  episcopus  et  Paulini  Noia* 
ni  amicus  versabatur,  uti  ex  eodem  Paulino  constat: 
Vides  morem  Dacice  abepiscopodomesticosaBculiqui^ 
confirmatumt  aiebat  ipse.  Dacorum  i^itur  erat  cpisco- 
pus,  infert  Denisius,  Nicetas  hic  qui  ita  adcompeten- 
tessuosloquebatur,  non  vero  Aquileiensium.  Verum 
cur  non  et  aurilegorum  exemplo  uti  potuerit  Nicelw 
Aquileiensis,  licet  aurilegi  in  Aquileiensi  prntinai 
fortasse  non  essent?  Sumcitnempeaurilegorumno- 
men  atque  industriaminnotuissecommoniter,atinae 

D  quilibet  in  sermone,  pro  re  nata,  exempla  sumere 
posset.  Virgilius  certe,  cum  aliquando  Enniom  inmi- 
nu  haberet,  rogareturque  quidnam  faccret,  ferturre- 
spondisse,  seaurumcoltigeredestercore  Ennii.  Enaa- 
rilegorum  morem  a  Virgilio  in  exemplum  somptunfli 
licet  Virgilius  tam  procul  esse  ab  aurilegis  Daci«. 
Etiam  sanctus  Uieronymus  in  epistola  adLsBtam  so- 
per  institutione  filiola)  Paulee,  quaB  107  est  in  wj- 
tione  Vallarsii,  loquens.  num.  12,  de  apocryplus  n- 
bris,  quorum  aliquandolectionem  puellae  virgini  non 
vetabat ;  sdat,  inquit,  muUa  his  admixta  vtttm, « 
grandis  esse  prudentix,  aurum  in  luio  quxrereMi^' 
munis  igiturerat  eloquii,  et  ubique  gcntium  mos» 
positi,  exemplum  sumere,  pro  sermonis  opporlan»- 
tate,  ex  aurilegorum  industria,  uti  cx  re  omnm^ 
nota  :  ideoque  non  est  cur  Dacus  esse  dcbuent  uk 
Nicetas  qui  ex  aurilegisexemplumposuitiniHoirog* 
raento,  propterea  quod  in  Dacia  aurilcgi  ^^  • 
Paulino  Nolano  episcopo  nominati;  cum  ®^?*(^Yu^ 
leiensis  episcopus  exempium  sumere  potuentw»  • 


1033 


P.  BRAIDiC  DISSERTATIO  IN  S.  NIGETAM.  — GAP.  VUI. 


i034 


rilegis  ubi  sermo  postulasset,  sicuti  a  Marone  pri-  A 
mum,  atque  a  divo  Uieronjmo  factum  postea  legimus, 
Decnon  a  tot  aliis  scriptoribus,  quorum  opportuue 
meutio  fieri  posset,  nisi  res  etset  satis  superque  cx- 
plorata. 

Sed  Aquileiensis  episcopus  peculiari  etiam  modo 
aurilegorum  meminisse  potuit,  et  fortasse  etiam  au- 
riiegorum  Daciae  qui  Aquileiensibus  suis  noti  essent ; 
cum  constet  Aquileiam  eraporium  exstitisse  gentibus 
ad  Danubium  positis.  Ctenim  Aquileia,Strabone  teste 
Geograpbis  libro  y,  c  patebat  emporium  lllyricis  gen- 
iibus  istrum  accolentibus.  »Aiebatetiamflerodianu9, 
libro  vni  in  Maximino  :  «  Super  civium  ingeotem  nu- 
merum,  etiam  magnam  vim  bospitum  ac  mercatorum 
eam  urbem  (Aquileiam)  frequentasse  :  eam^ue  ad 
mare  sitam,  quasi  terminum  Illvriae.  >  Quidni  igitur 
Aquileienses  seepe  viderint  aut  iJacos  ipsos  aurilegos 
suorum  laborum  177  fnictum  Aquileise  vendentes; 
aut  alios  Oacis  finitimos,  qui  ab  ipsis  comparatum 
aurum,  sive  auratum  limum,  venum  Aquileiam  de-  n 
tulerint?  Quidni  Romanse  Dacise  incolse  a  Dacis  bar- 
baris  trans  Danubium  positis  arenas  emerint  aureis 
particulis  divites,  aut  auream  terram  e  montium  vi- 
sceribus  erutam  ;  et  banc  lUasc^ue  ad  aurifices  Aqui- 
leiam  ipsi  detulerint  negotiationis  causa?  Arenas 
dixi  aureis  particulis  divites,  aut  auream  terram.  Ut 
enim  Barbari  illi  auriiegi  aurum  a  limo  atque  a 
terra  lavationibus  separare  potuerint  ut  in  sacculum 
mitterent,  non  ita  tamen  aurum  illud  purum  redde- 
bant,  ul  non  cobffirentes  sibi  multas  arense  aut  terrfle 
partes  contineret,  qus  aurificum  laboriosiore  essent 
opera  omnino  separand».  flinc  igitur  negotiationis 
occasio,  primum  inter  Dacos  Barbaros  et  Komanos, 
qui  materiamprimam^utita  dicam,  a  Barbaris  eme- 
rent ;  deinde  mter  Dacos  Romanos  et  negotiatores 
autaurifice8Aquileienses,quimateriamiilamprimam 
a  Dacis  Romanis  Aquileiam  advectamsibiacquirerent 
novi  lucri  faciendi  causa  ex  opere  adbibito  ad  inte- 
gram  auri  purgatioaem.  Atque  bfiec  super  auctoritate  n 
quo^ueetanimadversionibusclarisfiimi  viri  Miciiaeiia 
Denis  dicta  sufficiant. 

CAPUT  vm. 

De  tancto  Niceta  epiicopo  Aqutleiensi,  ejusque  opui- 
enlis,  tum  nune  editis,  tum  etiamautdeperditiSt  aut 
adhuc  Latentibus;  nec  non  et  de  fragmentis  quoe  nO' 
tns  innoluerunt  sludio  et  industriaeruditissimi  vin 
Michaelis  Denis,  De  illius  quoque  sanctitate  ac 
cuttu. 

Cum  non  sit  amplius  ambigendum,  ut  videtnr,  Ni- 
ceam  seu  Nicetam  Gennadium  esse  reipsa  Niceam 
seu  Nicetam  episcopum  Aquileiensem,  et  Niceam  seu 
Nicetam  hunc  Aquileiensem  auctorem  esse  duorum 
opusculorum  qusenuncprimumunitadamus,  nec  non 
et  fragmentorum  quse  ex  deperditis  aut  adhuc  laten- 
tibus  opuscnlis  aliis  supersunt;  jam  de  hoc  Nicea  seu 
Niceta  Aquileiensi,  veluti  auctore  opusculorum  qusB 
GeonadiusRomatiano  tribuit,  liberedisserendum  exi-  ^ 
stimamus.  Quid  autem  de  hoc  Nicea  seu  Niceta  Aqui-  ^ 
leiensi  dixerimus,  quod  lucem  aliquam  afferat  ad  eum- 
dem  penitus  agnoscendum  ?  De  Nicetis  diatribam 
elucubraverat,  quae  intercidit,  Leo  Allatius,  ut  admo- 
net  Joannes  Albertus  Fabricius  Bibliothecffi  Graec» 
tomoyi,pag.429prim8e  editionis;  proutsimiles alias 
idem  edidit,  quee  supersunt,  de  Psellis  et  eorum  scri- 
ptis,  de  Metbodiorum  scriptis,  de  Simeonum  scriptis, 
de  Nilis  et  eorum  scriptis,  nec  non  et  de  Georgiis  et 
eorum  scriptis.  Nibil  certeutilius  <]|uamut  ubi  plurimi 
ejusdem  nominis  viri  vila  et  scriptis  inclaruerunt,  ali- 
quis  inveniatur  qui  distincte  de  unoquoque  agat,  ut 
confusionis  errorisqueoccasio  etpericulum  auferatur. 
H  uj  us  propterea  eruditi  viri  exeoiplo  alii  quoque  de  bo- 
mon  jmis  disseruerunt,  uti,ex  .gr. ,  Ansel  uius  Bandurius 
de  rsicephoris  eorumque  scriptis,  licet  illius  disserta- 
tio  Don  prodierit ;  et  nuper  de  claris  Remigiis  eorum- 

3ue8criptisFranciscu8  Fontanius,  tomo  UiNovaErU' 
itorum  Deliciset  etc.,  Fiorenti»  1793.  Quidni  igitur 

Patiu)!..  LII, 


inler  Nicetas  illos  ab  Allatio  illustratos,  locum  habue- 
rit  ^lNicetasnoster  episcopus  Aquileiensis  a  Gennadio 
memoratus  ?  Quidni  aliquid  de  hoc  etiam  Niceta  ibi- 
dem  dixerit  Allatius,  ^uod  frustraalibi  inquiramus? 
Dolendumsane  clarissimi  ][78  ^ii*^  opusintercidisse, 
quo  nostra  fortasse  juvari  potuisset  oratio. 

Nicetas  multos,  Nicetos,  Niceas,  Nicas,  Nicetios 
babemus  in  Martyrologiis  Latinse  Ecclesiae,  tum  sepa- 
ratim  editis,  ut  Romano,  Hieronjrmiano,  Adonis,  et 
Usuardi,  tum  in  iis  <^u«  in  collectionibus  monumen- 
torumyeterum  prodierunt;  in  Spicilegio  nempe  Da- 
cherii,  in  Lectionibus  Antiquis  Canisii,  etin  Thesauro 
novo  Anecdotorum,  nec  non  et  in  Veterum  Scripto- 
rum  et  Monumentorum  nova  collectione  Martenii  ac 
Durandi  :  sed  quid  in  his  praeter  nomen  ac  breve 
quandoque  elogium  ;  testimonia  quidem  sanctitatis 
eorum^  ac  cultus  etiam  qui  io  Ecclesia  ipsis  tributus 
fuit,  sed  quflB  nibil  plerumque  de  eorum  gestis,  nihil 
etiam  de  eorum  eetate  nobis  exhibeant,  si  alia  monu- 
menta  prssto  non  sint,  quibus  illorum  exiguitas  sup- 
pleatur?  Menologia  quoque  Graecorum,  ut  illud  pree- 
clarissimum,  ac  magnince  Urbini  impressum  tribus 
tomis  in-folio  anno  1727;  necnon  et  Kalendaria,  uti 
Constantinopolitanum  a  clarissimo  Stephano  Anto- 
nio  Morcello  illustratum  ac  editum  Romse,  duobut 
tomis  in-quarto  1788,  Nicetas  nobis  plures  produnt 
martyres  et  confessores  :  sed  hi  ad  Orientalem  Ec- 
clesiam  spectat  et  nihil  commune  habent,  prster 
nomen,  cum  Aquileiensi  nostro,  de  quo  Gennadius. 
Tota  itaque  a  Gennadio  proficiscatur  oportet  hsec 
nostra  de  Aquileiensi  Nicea  seu  Nioeta  ejusque  opus- 
cuiis  inquisitio ;  cui  addenda  ea  etiam  sunt,  quse  dc 
Aquileiensi  Nicea  seu  Niceta  hactenus  viri  docti  tra- 
diderunt,  tum  ex  divi  Leonis  Magni  epistola  ad  eum- 
dem,  tum  ex  ipsius  Aquileiensis  Ecclesie  monumen- 
tis,  ac  vetustioribus,  quse  supersunt,  memoriit  fide 
dignis. 

At  potius  quam  a  Gennadio,  nonne  ex  divo  Hiero- 
nymo  auspicari  deberet  hsec  nostra  de  Nicea  seu  Ni- 
ceta  Aquileiensi  inquisitio  ?  Divus  certe  Hieronjmus 
primus  est  qui  meminerit  Nicese  cujusdam,  patria 
Aquileiensis,  et  amici  sui,  immo  et  socii  peregrinatio- 
num ;  ad  quem  Aquileiee  tunc  consistentem,  atque 
hjpodiaconi  munera  in  Aquileiensi  Ecclesia  obeun- 
tem,  ipse  ex  Oriente  epistolam  dedit  amicarum  que- 
relarum  plenam,  quse  est  octava  in  editione  Vallarsii, 
et  ad  annum  pertmet,  ut  ibidem  notatur,  374.  Hunc 
autemBaroniusaliiqueexistimarunteumdemNiceam 
seu  Nicetam  esse,  qui  cum  hjrpodiaconus  primum 
fuerit  Aquileiensis  Ecclesiss,  postea  ejusdem  episco- 
pus  factus  sit,  atque  a  divo  LeoneMagno  notissimam 
illam  epistolam  acceperit ;  addentes  etiam  eumdem 
in  Aquileiensi  sede  proxime  successisse  Chromatio. 
Jam  alibi  innuimus,  et  liic  pro  instituto  iterum  mo- 
nere  debemus,  dupliciter  a  Baronio,  aliisque  qui  eum 
secuti  sunt,  erratum  fuisse  in  hoc  Aquileiensis  £c- 
clesiffi  hypodiacono  Nicea  seu  Niceta  ;  quia  neque 
Niceas  seu  Nicetas  Aquileiensis  episcopus,  qui  a  divo 
Leone  Magno  notam  epistolam  decretalem  accepit, 
proximus  Chromatii  successor  fuit,  sed  successor  Se- 
cundi,  qui  post  Cliromatium  quintus  Aquileiensem 
tenuit  sedem ;  et  quia  Niceas  seu  Nicetas,  ({ui  divi 
Hieronjrmi  ffivo  hjrpodiaconuseratAquileiensis,  tam- 
diu  vivere  non  potuit,  ut  etiam  episcopus  postea  fa- 
ctusAquileiensis  Ecclesiee,  et  citatam  epistolamadivo 
Leone  Magno  acciperet,  et  anuos  episcopatus  com- 
pleret  quos  Aquilciensi  episcopo  Nices  seu  Nicet» 
vetera  monumenta  assignant.  Kem  utramqueclaris- 
simus  De  Rubeis  in  Monumentis  Ecclesi»  Aquileien- 
sis  capite  17  numero  3,  ita  exponit  ac  probat,  ut  nul- 
lum  relinquat  dubitandi  locum  :  «  Immediatam, 
inquit  ille,  Nicets  successionem  post  Ciiromatium. 
convellunt  Chronica  duo,  Ac^uileiense  et  Graden- 
se,  et  Catalogus  Forojuliensis  patriarcharum.  » 
178  Numerantur  quippe  post  ipsum  Chromatium 
plures  hoc  ordine  successores,  At^ustinus^  Adelphus, 
yel  Delpkinus^  Maximus^  Ja^mrius,  Secundus  :  a^ 


mh 


W BRXib7EbfekER*]^Atio^ir^^^/t^^         -CA*.  rhu 


im 


deinde  ktc^io^  iocum  Iiai>ei.>^lU,£i9,KuI)eisad  pri^  A  suam  decretaJeoi  diretU^  ut  m  ediliopiblis'  liaB^Qs 


mum,  Ad  aJterum  wero  Ua  prasequiUir ;  «  iliceam 
liypodiacbuum  distiugui  opbrter^  f  Ni^eifi  ejpiscppoi 
cogit  ratio  lemporuMu  Ay  illum  scribebat  uiero^r 
hius  anuq  circiter  374^^^  Uo  Magnus  aouo  4&S  m 
i^tum  >  unde  Jam  gu^or^colligerentiirsiijpirfl^  optd- 
^mta  c^i^i  .aBtatis  ipsius  Nicetaei,  Adda  auuos^  .quos 
aatus  erat  ciim  Ecclesia  Aquileiensia  bjpodlapoiiuf 
epistolam  ab  Hieron^p^o  aCcepit :  fdde  rursum  aliop 

2'uibusrei^ere  Ai|iulei8^jM>4t  aol)i^  4^  perre^itfkf 
iesiam  :  nt^ue  tot  ionorum  suinma,  imju^  exces^uj^ 
Jjabetur,  ulprudens  nenj  o  t^i^  jongam  prp.yectamquiP 
-«tatem  mii  ttrjbuait  Niccta?,  sive  Nice»r. » tHaec  jile^ 
Duo  i^itur  necess^iodistinguendi  suMii?  AquiJ^iexuy 
JEcclesia  Niceae  seu  Nicetae;  .alter,  qpii  iHiui  Ecciesifip 
Ijjpodiaconus  furt,  jui  ja^qu^u^m,  Cbrpmatio  su6,- 
cessit  ii^,  Acipileiensi.  episc9f>a,tu,  e^  de  (jpo  njbil  co^ 
pertum.bal)emu9^^ Pli^»ter,  ^a^u^  m j9Jta^  4ivi  U^Pr 
jonjjm  epi^tola  ad  eumdem,  legfimus ;  a|ter  verQ*ngJi 


jLum  Ouesnelli^  tum  Cacciarii,  tum  eliam  Baltoio 
rum  friitrum»  quin  dUa  appareat  diyersa  tectio:  cl 
sanctds  hlc  poQtirex  probe  nosse  poterat  Terum  ac 

fmuiaum  iJUua  episcppi  non^^en^etia^mie^  relau 
deodafti  UpmaneEccIesifediaponi  fneadeioepialoli 
zioniina].i,  qni  Aqiiilei^  prideni  fi^eraC  apud  MceUnL 
buifjueimde  redux.  Niceiee  ipsius  consulpilionej  ad 
|iomanum  pontificem  attulerat,  quiba?  ijle  in  ei^ein 
epistpla.satisfecit*  P):a^terea  JS^plamlio  ^ymboliai 
cpmpelenti^  nuper  educta  ei  codice  GhisianGL  doo 
Nicedm,  sed  Hicelam^  Dr^^evt  in  tUuIo ;  Beali  mceli 
4,quileimsis  eDiscopi  jBxplanaiio  oymboli  haiita  ai 
compctentcs,  Celebri^item  Ge*nnadii  codeiViiuicella- 

S'  us,  relatus  ajb  Hobtehio  if;  AnimadTirsioiiibus  ad 
[ai^yroIogium^JRoinanum  die  24/uuii,  a  FloreDtiDio 
qubque  in,  Velusl..  OccidenUl*-  ftcflea.  Marl^roL ad 
)i kal,  Juhi,  atque  ab  aiiis ;  cftebns  bic  codexGen- 
nad^mls  habet :  NUetas  Jioma^ianx  civUatU  episco- 


Aquileiensi  uUque  episcop^&  Tuil  tempone  aiyi  l^;  b  pus*  Similiiter  JVic^ia*  babel  altisr  cpd^ej  Genpftfianus 


;iis  Magm,.CHJUS;«x^t  ^d  ^luin  (yjistok^ccetalia^, 
^t  de  ,quo  GeMnadiuf  loquijur  papjieS^de  Virii^illi;^ 
latribus  subi  npgmiip^  epi^copii  civit^tis  Honjalian»,  ni 
JB  siijperloribus  capitit^u^,  o^))sum.  fuit^  ^^prri^  cu^ 
noatruni  ait  deiSicea  seu  Nu:et^A?luiIeiensijepi^opo 
unic^  a^erej,  fecta  duopum  ^^icetaruip  ^^^quiteienfiiufla 
diatuictionej  |ifoui  c^prte^bft,  bypodiaconum  diyp 
BieroiiTbao  xelmquimua^iepiaiopiim  a  Genx^aio  accif 
pimua U^ustrandumi^  ,,  .  .^  .../,.  •  .  a 
y^um  AquileieivB^?  Ibic'  episcppujs  a  Oeunadio  m^ 
flaotatj^s,  Nfceas  estne  dfceoda8,.an  pptius  mcetas.7 
JTmiirur^  aliquid  coi^tet  necessee^i,  qjaoad  fijeri  09^ 
test,  eiiani  de  proprietate  i^c  09  ve^a  npminfs  pV^ 
vJurfiAius.  de.  cujuimuneiie/ffitalf^i^^ 


IfUniJatlOAe    TJM^»  JfAAU^l     «M^,  WWJU^U^UU^Cy.^CV^Vf^^^»- 

Etis,  ges^sc^uesermonabetur.  Si  Jpanlnep^iaosephuu 
irutuin  audiamus,  gui  de  duPbus  Aquileiensibus  M- 


^an-Oermanens^f  quem  |Citati,^t  aniiquismm  di- 
cit,  Hlicbael  Lequienus  iii. ,  s\io,  Orienie  ChristiaDo, 
tojpQo  M,€ol,  SOo.  Addenausest  Jiof  loco  eliam  co- 
4ex  Viudobonensis  sflBculi  de^imi^  qin  nobls  fjra^meo' 
j^  si^rvaxi^  opusculorum.  \u»^  ^desiderantuf  NiceUe 
lepiigcopi,  qjifleque  Inai^^ti^ife  ap.  merito  debepjuscla- 
rissimi  JMicnaj^iis  Denia^  qjui  eadem  eplqelesiaJstjiMe  rei- 
publica^  coma^OQO  yul^avit  :  i^  boQ  ejum  <iodice 
jHiceta^appeltaim:£ra^eiU.9rumiUorutna|ic^^^ 
verpr^iceas.  ,     ;       >. 

^  Neque  interim  desuni  dbimesiidi,  ut  tla  diwmj 
ejusdemreiteslimoni^.  PrffisjLp  sunt  enifpCeDoadiaiu 
jcpdices  duo;  alter  meiubranaoeuai  sabciiU  ut  tidelur 
diiodecimi  aut  dfecimi  t^tii^  insignis  CotIe?giat«  Ec- 
jcle^i»  Civitatensis ;  alter  Texo  cbarlacju^,  ssculi  ul 
yidetur  decimi  lertii  aul  Aecimi  quarti,  ipter  Gu«; 
ner^os  coakes  gublic^Fbnt^ioian»  b^lit^to 
oppidi  Sancti  Bauielis ;  m  quorum  iitroquelegiinus' 


^jileiensibusl^(,- 
eeia aeu {^tc^s  nr<>]Juuon  sijladisferuit intuis  ifoti- 

m  dil^  Tife  0  leiierflUjM  Sriuli^U^im  l^  '^^^ .    ^^ ^ ^_- , ,  _  ,-,. .  ... 

iO  ei  li^  Nicetam^al^quedubio  dberimus  eup  qiif  A  fftceial^omathdcianw  ctvit(j^iis,fpi$coj^.  Ilicetai^tiir 
apud  divuaiiBieron^m^m.tijrpodiafbnua  eat;  Nji^eam      seu  Nicetas,  nbn  vei*o  Niceais,  videtur  tuisseiuropriui^ 

yero  <jiu  4^ui^ena^  ej?u^copus  fuU,  iMgupd  semd  -     ^ 

bic  monU)fs€^iuvail  plf^raqiie.^u^ei  m  bis  capl^b^f 
Urutu^^  ^ii»  .gufta^p|t)priabprii^Nicei^ 
cetarum  noinina^  iun^quoad  res^gestaj|,a|tq^e  alia'  aa 
ipsPs  beriineiiiia,  si^utetaJibiquoqu^non  infreq^ueux 
ier  solet;  qu^d  omnia  mu^tam  jqui^em  erucfj^qne^ 
yiri  osiendunt ;  criiices  verp  usumi;»  \Jt  ^ijuacimi,^  reruig 
i^timatoribtts  v^uipd  fii|t,  no^^gue  ju  epdep^  prpi; 


t^i.  Bem  itaqui|  aliavia  ftKgr^iamur  pportei.  Hjr 
mMlia,cppusi|I^q'uem  4upfii;;(neiiQorabaiiiusis  non  sub 
Kiceiss^  sed  auLb.Nice^  {i^pDfuiie  co^muniier  exJbubet 
iur  in  ediiionibus  Hieron jf mianis  iOms  epiatolae,  und^ 
idem  nobis  innotescit^ \ac  proinde  jndubiui^  vtdetur^ 
pro|)rium  bypodiacpm  iUi^s  nomen«  .an^ici  ap  soci^ 
divi  IJieroUymij  fuisse  ^iceam.  Suo  ebdem,  Nice» 
nomine  etiam  e{piscopua.npster  venit,  tuin  apud  Ceu; 
nadiiun,  Honorium  Augi^tpdunensem»  ac  /oannepi 


ac  genuinum  eplscopi  nostri  Aqiiileiensis  nomeo; 
quamquam  exigua  -adiboddin^.et  nollius  moneoti  sit 
diiforeftaa  inter  ijtriwmji^,^  ui  #it<arw  0i«*?,F<> »*' 
^rO  ab^uedetrim^toiiersonaa  facik  M|sit,psor; 
p^i,  EniHaVero  quam^,  in  iAquileiens^  ;4i«cj*^ "" 
ppt^^^.^  Nk^^f^epgpiHQ  ^ictiis  ittfrit  epWJM 
ftpster.inX^Mej^Aru^  quaa^singjulisjw^^l^^HI^^ 
ac  proptereaNiceaseuaininommaretur  m  lectionww 

aecuiii^  jipptjurpi  qa^.m,  «^ipn^uiai  (^^ft^gBiw!- 
pi^sant^  sumeba^ttt^t,  necao?  lU  oratwpifWn 
fix,  qpdem  ^pmpaunApaiH»»  ^W  ^  ^^9^^*  ^^ui 
piasana^  Nic^ta  s^  Ni^etas  nibflopai%J».P^]": 
^  litaniis  JHajpribus  sanpioruusi,  ^W^Pm^^?f^^ 
A^uilei?npi-iilcipJieaia;pajiieJtiartu^^  g^f^fiitltW?^? 
^ueruni  anAo  I6O2,  Tuiau  cQlf^krrimM^^^ 
jwi,triaxcba9,FrftnciscI  Barbc^i  po^t  dj>ces^ato«FW^ 
duin  i^b  eoiienpi  Uoriii»ijabitam  ii^o  ;(ulno  dw  ^ 


Tritbem'ium/ex  edit/s  "ebrumdtoi  Operibua,  tum  xi^  '^  Junii.  Eteuiqa  inter  »anctp»ponUflca«eMpniI?swj« 
%j.„.      i.^'._  _.__..i-.        ...-  .  .     .  ^  Usiiardi, atque  *^  j^l  in  his  su^pliciitipnibua  inyocato^ppst»»^ 


^rtjrologiis  similiter  editis  AdoniS; 
Romanp.  Niceam  itidemeumdpm  dixerunij  Kalenda^ 
cia  veiustiora  t/pi^  iinpressa  Aquileienals  EccIesisB; 
^ac  ^iceabi  etiam  nunc  dicuni  Kalendaria  Eccleskb 
Utineinsisy  iju»ex  prisco  Ecclesiaamatris  morpfestuD^ 
iliiua  sajdctJi^niscojNL  indicunt  ad  diem  Sti  Junili  ^ 
^in  veteribuS  i^prauaayim  f  uerii.  Niceam  bjpodiacp- 
num  Aquileiens^m,  I,ft0  divi  Hieronjjrtni  amicuni  et 
pociumj  eumdem  fuisse  qu!  posiea  Aquileiensis  etiai^ 
e^iscppus  fuit;  binc  faciie  facUim  ^^soitnusj  utipse 
.Nipeas  ^ommunius  diceretur,  tum  in  editis  Gennadii, 
^lionorii  ac  Trithemii  Operibus,  ium  in  ilart^rolpgi^ 
.  ac  Kaiendariis.  Verumtamen  non  ^iiceam,  sed  potius 
JSiceiam  dicendum  esse  episjcopum  AquiieienSerp 
bujua  uomipiay  ei  ita  aane  appeUatum  fmsae  ipaa 
etate  auas  p\ura  exislimainus  essp  quffi.apert^  mia- 
d^ant  ,  :         .  '  r 

*    Sanciui  certe  teo  jlagnus^non j^d Nice^i  if d  9)A 
Nicetam  ^Aquueiensem  e^iscopum'  epiatolaba  illam 


^ilv^strum^  Grego^iqm,.  An^JUro^Uua,  A"&?*S 
jatc.,  inier  sanct^^pfctdiares  Aquileleps.^  ^^ 
Valej^ianum,  CJirqpaaiiunQ^  PauiinUn?,  -eU^  l^^ 
etjam  :  J$4ineJte  NicetUj  pr^  ^ro  nooiSf  ,  : 
-  Poat  nomen  hujps  Aqmileienals  e^iscopi^ 
non  Niceam,,  se^.Nicetw  deiftq^ps  jure  ^JRK^u 
mua,  quid  nunc  de  iiiitis  palria  senlieudiuiuTV*^ 
jus  Nicet^  palria  nonnibil  padlo  ante  atiiguu^»t ^ 
-Zabeo  reapondsbamus  ;  sed  {uc  i<>atauranUa  r«^ 
Vit  suo  ordine  procedal  prattio-;prigine  ^^^^fj^. 
a^seiit  Uanduiufii;  Aquileiensen?^  vpro  conMj*  t^ 
Jupa  pi^opugfnatJoaiines  Jp?eptins  J^^^^^V^^JllJ 
^udeam  in  re  tam  diasita  atque,obscura>  ^wi  «<»  . 
gumentis»  sed  tantumnq^odo  cofy4«taMoaibu*  p^ 
locus  r  AffinnatUrutus  C<u-on*caJQpsirf>q'i»/«»«^ 
aique  Gradpnsia qihii omnipo^e^iw*^ ^'^JiL^ 

quctm  ex  hia  Ghronicia  noUUaa  s^a»  hausit,  pj« 


iiMa 


iiiP.  £RA)I6£.IlI6SBBSAT&0'/»(t47.(«SliS^.:MA^  .W- 


m^ 


m9tti%  «riwUtiB<o|rfgiDem«dUi«iBSQ,  ^ob#bimdri<i  J^  rfiMJti^.Mi.  ^maccy^fiit^  ^ff^^A^imr  Mf^U^m  M\ 

-^-    '  ......         ..       .  .  .      mim  «int^AquiJr- -" " *  '-*'-* ^- 

biJijils  fApo^ 

<imm,  «x.cQfl.    ....  _        .,  ,^     . . 

f^u^eip,.ur^is  p)^idi(^aa)p..  ^^Iu|^o  J^$io,ificoru2ii 
jeterm^p.  aflwt^,  fiMfflic^Maw^pi  raceptioniwxftiif: 
uragjyQ.respuiwi^t  ^^exn  guQqjgie  Ni^e)^  ^iscppo  i^^ 
Ituwnia  iUatam  in^fp^o.  um^  ei^icLip,  qii^L^ijiiaJiilv^ 
pipi^iimeiijtor^ip  yet^rui^  inyjeQimu«,  v^  iqrpclurqn^ 
9mU>ti\i^\^  fr^tiepis^plfl^  diviUo]^^Jlj^ign^^^iM« 
^e^ji^ter  fftbi|lM aimapdanus.  Quan j^q  i^tur.^pi^co^ 
saium  Aquileien^ejxifPO^t  sec^uQduin  mkvilNicQta^.f 
qWiwffM)^  Qe  Bttb^a^m  Moa^ptidj^pi^e  IfiJi^i^ 
4uU  cWQl^olqgiafla  ^fi^tusjinitiujjnep^^p^us Nioer 
t^iD^gat  cun»  f^^no.  ai:f?,;^l4g4ris,4$4.>^  .^pd^p[^  eir 
prea^auQUto,  qui.  proptq^c*  aepundus  ^at  ^  A,qu>- 
leifle  e^cidio,  Paodulua  tfunea  faoc  joci  in  i^q  errafiL 
quod  AquiJ^i^.eiipidiiuni.,/i;et^s  «^uct^ritaie  M0tfri<n 


^nsGia  (iticetm,  nQininis  derivatiooec  At  qnis  o( 
Daiidottvn  ||fa«dereifamaiiIi^entifliaQcuirkiqiiBiJMs^ 
ptprts^  .qaijnbB^odo>i»  TebuB^tattsw^a^i  aedi  letiaai 
m  yetosli^  itieiiiperiis  raferrindls^ «nibil  temerfi  eii in4 
€ons)iltoitradident  9iPlMBtev|sa  Jiegavient  inemo.Daiat 
-dhiliesiate  pkira  caftftissia  i^vet^ra  moDometita,  ^pae 
edinos  usqftefravdime  -pervefiefaDt^;  ei  ^u^kna:  iipse 
baerivepetnftfeffl  DODiescripitareiifOil  AdditLiro» 
4os(,  NteetwMiamJUfuiieiteis.te1npofeivi9eiase.m0i> 
rem^i  ei  episdepi  eiigereaieF  ut v  plurimum  ex.  eito) 
ivei^siBlae  ficcieawr,  aU^'  ex*  iia  ma&iione  mL  ibideiB 
.tfl[  iDferjoeibttSfvadibue  :meruisBent..QtJioigitut ■(>€(- 
reflrincMK  ei  adveiMnn  inswHB  ^iscopemtasseanpgif»- 
-set  AquileieDsis:  BcolesHt4  oam  me;ikne  eebaieifif^ 
olfsiaiaeatBdem  sspe  etiam  inJiDnsAo^in^  ainissi 
e^notitiiteiec  doolrinaidsigDes;  ifeHs  aJiia  iBooiteiis 
'dAret  cpisoopalas  hdn  ore  sMBrlimaDdQSi?'  >  V  enmi<  et  ex 
JAoTiilaensi  cteh)  aliefrEoclesifB^bsAMiecDnt^eeiaeoeDa  s 


qmeB»erata  eoDstetmoreDiiiliumii|»oniiUi<iB8ise  ooidh 
«nubf  eoDseetedJBe  robocaUiDiiv  ui  exdepliefiemiseBne 
•etiani  Donmatevetnif ,  ;oam;t|ffiC'Diakii»e  cederoli  ID 
-mar^omm  ttecksRp  otilitatemy  fjaa»  onmiaiB.  teiniw- 
,ram.ei>loc6Pum  eHakimprsetfiiietBegolj^disdpllBMB 
'foit.  Gb9  staquQ  (3#c|m  boamiem,  eeo  peiins  ei;!- 
>  gieie  .O^ssoBai^ .  babee&  non  i  potuerii  Aquiiesfosie.  fio- 
-eleeia  eptecopBm  i?  .y 

I^usetiisio  in|bileiiuiM]B  Lirait  maiof  seB)teDtia,..lit 
.A<pttleieesiapaArifluteif»afuerii  mcetas  Doater  e^ 
tBCbfiuB :  BeBti^fufeum  vcfo  re^ugiiat  nt  siaoui  .eA  erih 
isiDd  GDsens  ^oUt  .DandolUff^Fadit^et  patrta.  Aqip^ 
'£siebaivart|propogiiat  iLirelas»  .Nicet8ii>DQater  fuentk 
^tBtcvfi  origiii«DeopatetiaesJVisca^nomettiiu«gFp«i- 
.AiaooDO ii)o^  Aqoiieieaai,  lafDioaetapcio  diivi  JBJi^Nf- 
-nyait^d^ quo  pauJo apte diceiwmue.: qBis aatem dn- 
•bitaro  fHMsii  leam .  iuisse  reipaii  pairiaAii|DiJeieoaem^ 
:pbet  testimoninm  ejDadea  sanctidoctojnsdD  sQpieti^ 
>itatftepistK)ieiad.en[^na£tem«  mq^^  A^wU^'' 

•degeDteiA  afloicp  .compDiiabat :  •«  ioterideJioiaa. 
-MaB,^'fX)mai4iBe&iquaB  haibDinres  pefegileettODes, 
«liqufiisdeieinpifla^»  EDi^iur  ^NiceaDf»/ bgfpodiacq- 
ntmr  etfratria  jrimul  ^AquiieiensQiD» .  et  ipoobabj^ikt^ 
leitiami.eoigiiie^raioaBfei  otiiemBDiodioal.  .^ajiofee 
-]iiniinimiDajuai)iiceffi  e  (kaacie  oriundi  AeiiiJietam 
%a:osimiiiieRtraBsaoigrainini,iibiqUQeedem  uzenmi, 
i«i«eaidem8it>knoirampati!iamf|i€erent,  senreiis  te- 
men  nominibus  gentiJitiis,  queeOwoam.  pecpetnQ 
-eoraflsdeflB  origii^muindif»feBt.iQttidoi  <et  Nicetas 
.Aqdilei^Bsis  j^ptaqpfiia.eL^iiufl  .faerit  qui:  Aquileiie 
.pfognatuB  majoribu^  en  Ge »oia  owodis*  liittuJ  esset 
-etJori&tnBfiFflacaB^el  pAtria  AqMileiansia?  ISSUV^^ 
'aliquidoon^e^tiidBibus  aBdeel9iuf»<  'Quid»i>et  kHioeiils 
:iiiei>epiaeopqs  Aqaileienais  :ea.ipfaifuerit  agnetioi^e 
-DiBce6Bii|ippdi&cofy<  imaioex.'eademipaii«i  £amiUe, 
,et  ifert^sse  fraira  dbias  ejitsdem  Nicefe,  lautsNiow 
«proBepes,  qoi/Doeien  famiJi»  reUoueritj  tanatippr 


ate  B  .ViJUrbi^^iji  ^f^P^  i^iM^  i^mij^^t»  ptQst  .epopbaq, 
^ap^^U<i^.Nice^  epi|K>(>p<^tiu  Aq^fieieq^  ^«L^ 
ata :ni  unua  essci .  v^de^tur  ,^X  iis ,qai  tricnnalom  Aquf- 
)oia^  Q^idiqn^Pfi./AtfQ^^serup'^  Ooc  Daiiduli  eriQre 
Pje(;i]9(QJi{Vs  jl9i|.ni^es  .Joscpnus  JL^rutus,  discedendum 

Sibi  esee  fltfij^^t^beppd^iocepti  aiVicela  Aqui- 
^i^psU  ^piSCopat^a.paiaaUlp8iguaLa,  ftJiaaique  ei.- 
cQg^^vU,  q^i^m  jme;l^  q[)id4lLus  cst;  ui 

Kic^tf^  i^0^^p|:p  ej^scdf)^^  Aquiit^ieasem  sedcxD 
]||dieri^,f^np  Glirm^Jiil3«ipte  .4^  aAU^uam  Xqmr 
ieidnsis  urt)sao'AttiJicap^rcUir,  itnii^o  anleqaam  a^ 
^usfKtm .wr<;i.t^  g^dione  pr^nj.efetnF ;  ft^od  lopga 
etiamoratiQqe  o^t^dere  mti,tur.  par^^i^imus  peRAir 
beiispibijQp^iQus  baudquaquanj.^if^iti  viri  aniipaar 
yej^oibus  ppounotvi9,0e^u\iaaa(u  epQcham  ioce- 
pli  a  ^i<;eta  4quilei^osi3  eDiiiCQpAtus  ^rQpugnat  10 
s^iis  di^sertaUQnibus  ya^i^  JSrudULpi^s,  .capite  ^ 
num.  2^qu4m,ei9Uip^g]ueoda,m^se  iskent  a!b  aMorujp^ 
eventuuw  faqtQjcumqQP  p^^vv ioqiiit>^fi  p^andulus  der 


AoBUeiab  €  cipi  potuiUDeciyi^ta^^  ,pQtdit  fa^ni^m.ejrilu^  cUoj- 
lioiaapar      i^oJiQgus .etj^ap^^i  m,.Niceti9,^pajada  epoc^  ut  ideip 

Pe,  Hubeis  ^^gciQue  fatetur,;  nulla^enim  ^upoetu^t 
(fjncyQn*Wi|>er  i^xp  njopun^ientajpe^jue  uUa  p?r 
.ietviii  q^  (^ertpsa^  tot  ienebris  iny^niri  possit  mt- 
.nus  iifcppti  a  Niceta.  AjquUeieosis  ep^bopatus,  At 
j^nm  Dand^Ua^a  epiacop/>rum  AqifUeiensium  103 
i^ronotaxis,  ut  ipse  addit  nulJuj»  pe^r  hadc  teippqrfi 
.eoorme  vitium  pc^fQrat;immQ  cum  eamdem  sab/i 

v^rosimUem,  ^obai^e  v^de&ntur.  i^onuUi  sjfjdc^ro- 
^nisml^ui  i|erUQjrit),as  nituntur  mQHumentis,  ut  ipse 
.ibidem  luculenter  osteivdit ;  quid  est  cur  ab  eodem 

discedamus  in  aignanda  epocha  initie,  Niceta  Aqui- 
jl^asi^  episcopatus  ob  eam  dumtaxat  causam,  quod 
jpse  erxavit  in  recensenda  Aquileiensis  clade  po;^'t 
,  eamdep:isign<|tamepocban[^f  oUiidum  {taque  proba* 

bitius.  nQbis  videiur  Danduli  clironolQgise,  quantum 

fas  est^  cumclarissimQ  eodem  De  Uubeis  ;ut  Nice* 

_  ^     .  cetani  UQstrum  dicamua,  ,et  post  AquU^iensis  urbis 

to^ieir.  infleDum^. disiinetiODisgfatia  alieriiis  4d>  al- I>  eicidium  AquiJeieosem  epL^cbpatuoi  suscepisse,  et 


iero  ?  Vefitatis  expiofal»  iooo,  qi^ds  ob.moD4mee- 
■  ioraiai  iDOfnam  oxipeirtes  sumuavQODJecturam  dajvutif, 

iBenieUam  di^inettoDemy  qM  Uumn  DDJiateotts  'M- 
HritaiifepUgnai.  i 

.  Seqjiitui^oianaam  etiam  iDqairamue«qup  Nioetes 
'Do^tee  Aq^eiensem  epiecopatnm  .adiviti  ei.aQnuAi 
.  io^uper.  jqao>  ad auperos  evcAaviU  Quoad  bujiismQdi 
j.e|poc^a.Ban  eet  eur  immoffemur  in  ilJa  temporis 

iDoia»  qu»  viaitur  apud  Tritbemium  in  Fraocofar- 
.iieafli  editloDeJlliesOperum  an. i60i,.^pis  Wech^- 
.  iJBAis.in^folio^  ubi  legimus ,:  Clomil  tmfiore  Tlmdo- 

aiisi  doaom  ^inupum  awm  4^^.  Si.ve  enim  ba^c 
,'TritiienMi  verJia  siDt,  aiye  .aJicujus.posteriorisilUus 
.  OpecBiDexicriptoris  additamentum,  ui  probabiiius 

Tidetpr.;ialia  eerte  baberi  doo  poasuot,  utpostea 

tipiffi  haotenus  dicla  .sunt  expendi  mereantur.  QuQd 
-iigitor  ed.primum  attioet,  nd  eni^um  sdUcet,quo  ^i- 
..detee .  AifDikieDiem .  epiipcopAtom  ftdivit :  cuu^»  m^ 
.;4itii]tirimaHiisedS«^^ 


jtiaQoabeoiniU  epiicopatus  epocbam  iUigandam  esse 
ajuno  ler»  yuigaris  4^4,  quem  Dandulus  ipse  signat. 
Quid  nunc  de  anno,^quo  Nicetas  ad  superos  evoJa' 
vit?  VariaAtia  bic  quoque  babemus  veter&  monuipen- 
ia  i  seu  pQti,us,,monumantorU|mdei!eqUi^  variaotes  ba- 
bemus/veteruiD»  opiniones.  Absurba  prorsus  Ula  est 
quam  notat  eUam,De  Hubeis  in  J^Qnumentis  Jpco  qi- 
tato,  qu4B  j^guJ^tom  in  AquUieieosieicidlo  Nicetam 
re^rt,  eioue,iuhiJomiQus  annos  sedis  tribuit  3^.  Aii- 
tior  est  aJiaquam  exbibent  JeQtioQes  quffidam  ad  ojf- 
ficium  sancU.>jicet9  Aquiieieosia^pi^capi,  (]uaa  vul- 
,g^runt|Agiologi  BoUandiani,  tomolV  Junii  &ddie{ii 
,32,  iicet  iectiones  iUie  tjiec  pei^antiquae  aint,  et  cei^e 
DuUiua  uoiquam.fuei^ipt  usua  in  ecc^iasticaUturgfa 
AquiJeienais  £ccleaiai,quidquid  incontr^rium,  asserfit 
.ak^que  idoneo.  teate  piffle^itatus  tir^tus  ;  id^oque  pp- 
.,iiuac€^iseri.pQ|i^iot  privati  aUcMtua  teot^men  pf o 
sancU  Nicetie  nostriQaitaaug^4P>  pfoniaiia  <)Uoqae 


1039 


P.  BRAIDiE  DISSERTATtO  tN  S.  NtGETAM.  —  GAP.  Vm. 


m 


licolas  AquileieDsis  diceeesis  in  ms.  codice  Don  aDti- 

auo,  quiservatur  ia  hac  publicaarcliiepiscopali  biblio- 
leca.ln  hisitaque  lectionibus  assertur,  quod  Nice- 
tas  c  Aquileiffi miffraYit ad  Dominum  anno  Cliristi  458, 
decimokalendas  Julii. »  Uaec  saltem  epocha  decessus 
Nicetflenonpugnat  cum  epocha  signat®eodem  anno 
a  divo  Leone  Magno  ad  mcetam  eumdem  epistolae, 
lii  kalendarum  Aprilium  ;  <iu»  unica  est  certissima  ac 

Srnchrona  Nicetas  Aquiieiensis  episcopatus  epocha. 
nde  autem  lectionum  earum  auctor,  recentioris 
plane  dixerim  mi ;  unde  bausit  Nicetam  hunc  post 
tres  menses  a  data  Leonis  epistola  e  vita  migrasse  ? 
Dandulum  itaque  potius  quis  non  sequatur  etiam  in 
anno  signando  quo  Nicetas  cpiscopus  Aquileiensis 
ad  superos  eyolayit,  prout  eumdem  secutus  est  cla- 
rissimus  De  Rubeis  ?  Ita  namque  scribit  super  hac  re 
Venetus  Chronologus  :  «Nicetas  Aquileiensieepisco- 
pns,  tantis  angustiis  et  laboribus  circumseptus,  ela- 
psis  ab  inthronizatione  sua  annis  30  mensibusO,  se* 
nectute  etiam  oppressus,  obiit  anno495.  >  Dies  quo- 
queilliusobitusnon  est  prsetereunda;  qusBcerteex 
consensu  omnium  MartyroIogorumquaDlSicetse  hujus 
meminerunt,  incipiendo  ab  iiio  ▼etnstissimo  quod 
tancti  Hieronjmi  nomine  insignitnm  fuit,  non  alia 
esse  potest  quam  dies  vigisima  ueunda  /unn /inqua 
nempe,  non  modo  illius  memoria,  sed  etiam,  ut  in 

Slurinus  Tidere  cst;  illius  depositio  indicatur.  Atque 
aec  sint  de  prsedpuis  Nicet»  Aquileiensis  enocbis, 
tum  assumpti  fidelicet  episcopatus,  tum  obiluSy  de 
quibus  aliquid  dicere  oporlebat. 

Ad  epocham  nunc  ilhus  episcopatus  indubiam,  ac 
sane  illustrem,gradum  facere  ju?at;  ad  memoratam 
scilicet  epistoIamdiviLeonisMagni  adeumdem,  hoc 
apposito  tempore :  Data  xii  kaUndarum  Aprilium, 
eonsul  atuMajorianiAugusti:  quaDproptereaadaDnum 
spectat458, 184  4^^  quartus  fuit  Nicetse  episcopa- 
tus  annus.  inter  tot  pastoralis  officiimunera,  ^uibus 
difficillimis  illis  temporibus  inclarescere  debuit  diu- 
turnus  NicetsB  triginta  annorum  episcopatus,  hoc 
nnum  nobis,postopusculadequibus  infraeritsermoy 
restat  episcopalisiliius  sollicitudiaiscertissimummo- 
numentum.  Quale  Tero,  quamque  prsclarum  ?  £n 
initium  hujus  epistolse,  quseest  1d9  in  editione  Veneta 
Baileriniorum,  in  editione  Romana  Cacciarii  133,  et 
in  editione  Quesnelli  129:  c  Regressus  ad  nos  filius 
mens  Adeodatus  sedis  nostrae  diaconus,  dilectionem 
tuam  poposcisse  memoravit,  ut  de  his  a  nobis  aucto- 
ritatem  apostoIicsB  sedis  acciperes,  quse  quidem  ma- 
gnam  difficultatem  dijudicationis  videntur  afferre.Sed 
pro  inpectione  temporalium  necessitatem  adhibenda 
curatio  est,  ut  rulnera,  quse  hospitalis  adyersitate 
illata  sunt,  religionis  maxime  ratione  sanentur.  m  Fost 
hujusmodiingressum,scptem  sequuntur  epistolse  ca- 
pita,quorumh8ecsumma.  Primum.  Defeminis,  qum 
oceastone  captivitatisvirorum  iuorumahis  nupserunt, 
Secundum  An  cutpabilis  sit,  qui  locum  captivi  mariti 
assumpsit.  Tertium:  Restituendam  esse  uxoremprimo 
marito,  Qaeirinm :  Excommunicandas  esse mulieres  ad 
primum  maritumredirenolentes, Quintum :  De his qui 
captivicum  essent.  idolothyta  famevel  metu  compet- 
tente  eomederunt,  Sextum  :  De  his  quimetu  veterrore 
rebaptiuUisunt,  Septimum :  Dehisqui  semet  Ifaptixati 
suntfSedab  hceretids,  Ita  Tcro,  post  datum  hiscedu- 
biis,  responsum,epistoIamcIauditsanctusLeo : «  flanc 
autem  epistolam  nostram,  quam  ad  consultaionem 
tuee  fraternitatis  emisimus,  ad  omnes  fratres  et  com- 
proTinciaJes  tuos  episcopos  facies  pervenire,  ut  in 
omnium  obserrantia  data  prosit  auctoritas.  t 

Quod  prima  fronte  sese  nobis  offert  ex  hac  diyi 
l.eoni8  ad  Nicctam  epistola,  est  infelix  sane  Aqui- 
leiensis  Bcciesiae  status  ex  Attilana  clade  secutus,  qui 
multamproptereaacsin^laremmedicationisoperam 
exigetmt,  quam  nonnisi  apostolica  sede  cousulta, 
episcopi  prsstare  tuto  ac  uniformiter  potuissent  in 
tot  gravioribus  rebus  qusB  tunc  occurrebant.  Pastora- 
lis  deinde  elucet  Niceta  Aquileiensis  sollicitudo  in 
laorum  carandismorbis,  juvandisque  n^cessitatiboi; 


A  maxima  quoque  prudentia,  acinapottolicamiedem 
obsequium,  utsibi  diffidens,  illius  posceret  in  diffid. 
lioribus  auctoritatem.  Diaconum  fortasse  spostolicc 
sedis  ipse  expetiyit,  qui  praesens  ades8et,propriisque 
lustraret  ocuiis  suae  Ecclesiae  statum,  atque  aaribu 
perciperet  querimonias  praecipue  maritorum,  qQj  e 
captiyitate  reduees  aliis  nuptas  Tiris  uxoret  suis  io- 
Tenerunt.  Fortasse  et  ipse  sanctus  pontifei  Leo,  mi- 
seratione  ductus  er^aAquiIeiensiumcalamitates,et 
instaurandae  disciplinae  zeloadactus,diacoQumillais 
Adeodatum,  motu  proprio,  ▼eluti  le^atum  suum  ic 
Tisitatorem,  ad  Aquileiensem  Ecclesiamaliaaqueper 
Italiam  destinavit,  medendis  lcTandisque  jactQrii, 
quas  in  rebus  fidei  ac  morum  barbaricus  torlM)  reii* 
querat.  Hes  Nicetae  nostri  consultationes,  hsc  M 
Leonis  epistola,  testanturiDterim  yigenstuocqaoqoe 
institutum,  ut  Romana  sedes  undique  ab  episcopis 
consuleretur  in  graTioribus  ac  dubiis  rebus,  liTC  do- 
ctrin8e,siTe  communisecciesiasticiB  disciplius.proat 

B  totalia  exstantexemplatum  priorum  tumsubieqaia- 
tium  saeculorum,  quae  in  liis  ingenitam  auctorititeo 
apostolicas  sedis  ostendunt.  Consultationet  nfnsdicu 
Orientis  et  Ocddentis,  quae  ad  Damasum  Homtoi 
nrbis  episcopum  Tcniebant,  et  in  quibuseumdem  ji- 
vabat  in  responsionibus  exarandis  saactus  HieroQjmus, 
ipse  memoratsanctusdoctor  185  ^(^^^^^"^^  ^^ 
CDiam,qu8el23estin  editione  Valiarsii,  num.iO.  Ben 
Tero  totam  exornant  cumulatissime  eruditi  eccl^ 
•iasticae  disciplinae  tractatores,  etnuperrimeiliasln- 
Tit  solertissimus  SelTagius  Antiquitatum  Chnitiai. 
Institut.  libro  i,  capite  16,  §  7,  ita  ut  nihil  hicaddere 
opus  sit.  Extremaepistolae  sancti  LeonisTerbadigM 
•unt  quae  perpendantur  ob  memoratoscomprofiociilei 
Nicetae  nostri  cpiscopos,  ad  quos  sanctui  poolifei 
praecipiebat  ut  per  Nicetam  sua  epistoia  perfeoiret, 
ut  in  omnium  ohservantia,  ut  ipse  ait,  data  protitoit 
ctoritcu.  Clarissimus  De  Rubeis  in  monumeatti,  ei* 
pite  17  num.  1,  ad  haec  eadem   Tcrba  ita  scribit: 

g  «  GomproTinciaies  metropoleos  Aquileiensis.aDlistitei 
erant  hoc  seTo  istri,  ac  Veneti,  aliiqueex  ilhetiaie 
cunda  et  Norico. »  Probabile  igitur  est,  aot  hos  omoei 
proTinciee  Aquiieiensis  episcopos,  aut  saltem  pieroi' 
que,  maximcTero  Altinatem,  aliosqueterrestrisVe; 
netiaequi  tunc  erant,  in  eadem  fuisse  cumAqoileieMi 
metropolitano  necessitate,  et  omnium  harum  Ecde- 
siarum  soliicitudinem  gessisse  Nicetam,  cum  eoosoi- 
tationes  suas  ad  apostolicam  sedem  per  diacoDoai 
Adeodatum  direxit. 
Ad  opuscula  nunc  descendamus,quie  GenaadioiD^ 

morat,  etadeorumetiam  unumquodquesiagillatuB. 
«  Niceas  (inquit  Gennadiusde  Viris  Illustf ihui  «?• 
f2^  ex  Bibliotheca  Ecclesiastica  Joannis  Alberti  n- 
bncii)  Niceas  Romacian»  ciTitatis  episcopus.  cofr 
posuit  simplici  ac  nitido  sermone  competeotibas  la 
baptismum  instructionis  libellos  sex.  Inquibusconti- 
net  primus,  qualiter  se  debeant  habere  competcow, 
quiab  baplismi  gratiam  cupiunt  perTenire.SecoDdw 
|x  est  de  gentilitatis  Erroribus  :  in  quodicitsuo  pw 
^  tempore  Melodium  quemdam  patremfamiJias ob  «w- 
ralitatem,  et  Gardarium  rusticum  ob  fortituduieB 
abethnicis  esse  inter  deos  translatos.Tertiusliberw 
FideunicaeMajestatis  ;quartu8  adTcrsus  Geoethlioi^ 
giam  ;  quintus  de  Sjrmbolo ;  sextus  deA|oipascosi» 
Victima.  Edidit  etad  lapsam  ViryinemlihcIIum,^ 
omnibus  labentibus  emendationis  incenliToni.»^ 
Gennadium,  paucis  immutatis  aut  demptis,  ita  icr^ 
Honorius  Augustodunensis  de  Scriptonbus  wci»»; 
sticislibro  ii,capite22,  exeademFabriciiBihliolD^j 
«  Niceas,  Romacianas  ciTitatis  episcopus,compj>r 
simplici  et  nitido  sermone  sex  competeotihus  aa 
ptismum  instructionis  libellos.  Ex  q«ib"8  pn^JIJ 'J: 
de  Competentibus  baptismi;  secundusdegcoiuju^ 
Erroribus;  tertius  de  Fide  unicffi  MajesUtis ;  qa«J^ 
adTersusGenealogiam  (al.  G€nethlioiogiaoi);q«'»^ 


1041 


P.  WUJDM  DISSERTATIO  IN  S.  raCETAH.  ~  GAP.  Vld. 


lOU 


et  Honoridin,  ita  Joannes  Tritbemias,  de  Scnptoribus 
Ecclesiasticis  num.  it8,  itidem  ex  Fabricii  Bibliothe- 
ca.  c  Niceas  RomaciansB  nrbis  episcopus,  vir  in  difi- 
nis  Scripturis  studiosus  et  eruditus,  ingedio  acutus, 
sermone  apertus  et  nitidus,  scripsit  ad  eBdificationem 
le^entium  non  contemnendfie  lectionis  opuscula.  de 
quibus  subjecta  feruntur  :  Ad  competentes  qui  ad 
baptismnm  disponuntur  prsparatorium  Hb«  i ;  de  Er- 
roribus  gentilitatis  lib.  i ;  de  Fide  unicie  Majestatis 
lib.  I ;  adTcrsus  Oenealogiam  {al.  Genetbliologiam) 
lib.  t ;  de  Symbolo  quoque  lib.  i ;  de  Victima  Agni  pa- 
schalis  lib.  i ;  ad  Virginem  lapsam  lib.  i.  »  Haec  sunt 
qnse  de  Nicetie  Aquileiensis  scriptis  opusculis  nobis 
reliquit  anticpiitas. 

Patetex  hisquod,  uno  excepto  libello  (ul  rtV^ttiafi 
lapsam,  omnia  lS6^><^taB  Aquileiensisopuscula  ad 
coropetentes  sunt.  Quinamveroantiquitus  in  Ecclesia 
competentes  ?  Exploratam  quidem  rem  attingimus, 
sed  ab  instituto  boc  nostro  minime  alienam,  immo 
etiam  argumento  necessariam ;  utpote  quse  omnibus 
pene  Nicetse  opusculis  cognoscendis  perquam  oppor- 
tona.  Sacramentum  nempe  baptismatis,  quod  initio 
nascentis  EccIesiflB  omnibus  tradebatar,  nulla  inter- 
posita  mora,  simol  ac  animum  ostendissent  pietatis 
ac  religionis  plenum,  ac  fidei  mjsteria  prflBcipoa  per- 
cepissent,  ut  patet  ex  Actibus  apostolorum  capite  viii 
ac  X ;  tradi  posteacoeptom  fuit  diligenti  adbibita  cau- 
tione,  ot  vita prius  acfideseorom  qui  petebant sedulo 
probarentur,  quoniam  experientia  compertum  erat 
non  satistutam  fuisse  fidem  eorumomnium  ouimox 
ab  ostensa  Gbristianfle  Titie  amplectendfle  ▼olontate 
baptismo  donati  fuerant.  Institutus  itaque  in  Ecclesia 
foit,  hujus  probationis  gratia,  catechumenatus ;  qui 
etiam  in  duos,  tres,  ant  quatoorgradus  pro  locorum 
ant  temporum  diversitate  tributus  fuit,  quos  percur- 
rereoportebatqui  Ecclesieenomen  dabant,  prias<]uam 
salutari  lavacro  abloerentur,  prssstituto  etiam  smgu- 
lis  ^radibus  congmo  tempore ;  quod  tamen  aot  pro- 
dnci  quandoque  aut  breviari  solebat,  prout  catechu- 
menorum  fervor  ac  diligentia,  aut  ex  adverso  tepor 
ac  segnities  exigere  videbantur.  Supremus  catechu- 
menorom  ^raduserat  competentium ;  eorum  nempe, 
qui  emensis  in  catechumenatu  cseteris  gradibus,  fa- 
cto  in  Christiana  institutione  sufflcienti  progressu,  da- 
tis  non  ambij^is  pietatis,  religionis  ac  constantiae  si- 
gnis,  habita  insuper  debita  probatione,  proximi  erant 
ad  regenerationis  lavacrum  accipiendum.  «  Competens 
intelligitur  legitimo  examinis  numero  examinatus,  » 
aiebat  sanctus  Zeno  Veronensis  libro  u,  tractatu  37. 
M  Dies  salutaris  advenit,  ofQciis  sacramenti  Domini- 
d,  omnibus  omni  genere  munerum  largus.  Namque 
piis  inercedem  sacerdotibus  praestat...  competenti- 
bus  remissam  omniom  peccatorum.  »  Idem  ibi  trac- 
tatu  50,  de  Pascha  6  :  io  Vigiliis  namque  potissimum 
PaschflB  competentes  baptizabantur,  et  ita  remistam 
obtinebant  omnium peccatorum , 

Quare  vero  dicti  foerint  competentes  catechumeni 
baptismo  proximi,  rationem  tradont  unanimiter  La- 
tini  Patres,  maxime  vero  sanctus  Aogustiniis  pluribus 
in  locis ;  9ipetendo  nimirum  baptismate,  atque  anmu/ 
unanimiter  petendo,  datonomineinter  eos  quiproxi- 
mc  essentbaptizandi.  «  Pascha  appropinquante,  de- 
dit  nomen  inter  alios  competentes.  »  Ita  sanctus  do- 
ctor  in  libro  de  Cura  pro  Mortois.  •  Qui  paulo  ante 
Tocabantur  competentes,  modo  vocantur  infantes. 
Competentes  dicebantur,  ouoniam  materna  viscera, 
otnascerentur,  petendo  puisabant ;  infantes  dicuntur, 
quia  modo  nati  sunt  Ghristo,  qui  prius  nati  fuerant 
saeculo.  »  Ita  sermone  228  ad  populum  et  infantes, 
id  est  ad  nnper  baptizatos,  in  die  Paschse,  num.  i  : 
ff  Quid  aliud  suot  competentes  quam  simul  petentes  7 
Nara  ouomodocondocentes,  concurrenies,  considen- 
tes,  ninil  aliud  sonal,  quam  simul  docentes,  simul 
currentes,  simul  sedentes  :  ita  etiam  corapetenlium 
vocabulum  non  aliundequamde  simul  petendoatque 
unum  aliud  appetendo  compositum  est.  »  Ita  idem 
sanctos  Pater,  sermone  216  ad  competentes  capito  1. 


A  Eadem  ipsissimis  pene  verbis  habet  etiam  sanctnf 
Caesarius,  sermone  68,  qui  in  appendice  Augustiniana 
Sermonum  est  267.  Hinc  clarissimos  Mazochius  rem 
explanans,  pro  sua  omnigena  eruditione,  Kalendarii 
Neapolitanivoluminein,  paff.  678,  ita  scribit :  «  Nam 
quia  non  seorsim,  1^7  seo  simul  nno  in  loco  nomi- 
na  dabantur,  hincasimul  petendo  competentes  dice- 
bantur :  id  qood  non  priusnebat,  quam  satis  congruo 
tempore  inter  andientes  catechismum  imbibissent. 
ttujus  ritualispetitionisvestiffiumhodiednm  servatur 
illis  verbis.  Qmdpetis  ab  BceJesia  Dei,  ete.  »  Habemua 
igitur  (}uinam  fuerint,  tum  re^  tumnomine,  compe- 
teotes  li  ad  quos  sex  numeratis  opusculis  sermonem 
haboit  Aquileiensis  noster  Nicetas.  li  nimirum,  qui 
Jam  satis  eruditi  Christianfle  reli^onis  prindpiis,  et 
ChristianflB  vitae  prfleceptis  institoti,  baptismum  pete- 
bant,  et  in  proxime  baptizandorum  ordine  positi 
erant  ;aui  proindesolidiori  quodam  divini  Verbicibo, 
separatim  ab  aliis  catechnmenis,  nutriebantur  ;  qui 

B  Sjmbolum  accipiebant  memoriter  ediscendum  at- 
quereddendum  postea  statisdiebus  ante  baptismum ; 
quibusque  nonnulla  alia  Cbristianfle  reli^onis  aperie- 
bantiir,  qufle  antea  illis  concredita  minime  fuerant. 
Hinc  ratio  patet  opusculorum  Nicetfle  ad  competentes : 
primi  scillcet,  Qualiier  ee  deheant  habere  eompetentee 
ottt  ad  haptimi  gratiam  cupiunt  pervenire  ;  secundi, 
de  £fToribu$genHlitatiM;  tertii,  de  Fideuniea  Maje- 
itatis  ;  quarti,  adversus  Genethliologiam :  qmnii,  de 
Symbolo ;  ac  demum  sexti,  de  Agni  paschaUs  Vietima. 
Nunc  ad  singula  Teniamns. 

Primum  Nicetfle  ad  competentes  opusculum,  quod 
nobis  Gennadius  indicat  quodque  deperditum  cum 

?[uatuoraliisdoIemus,  eontinebat,  ut  ipse  scribit,  queh 
iier  se  debeant  habere  competentes  qui  ad  baptismi' 
gratiam  cuptunt  pervenire,  Hujus  opusculi  titulum 
paulo  diversimode  nobis  exhibent  duo  nostratesaliat 
citati  codices  Oennadiani.membranaceus  Forojulien* 
sis  seu  Civitatensis,  et  Guamerianus  chartaceus  op- 

Q  pidi  Sancti  Danielis  r  habent  enim  similiter  ambo  : 
Qualiter  eredere  debeant  emnpetentes  jfui  ad  baptismi 
gratiam  eupiutU  pervenire  ac  agere ;  nimirum  qualiter 
credere  debeant,  et  qualiter  agere  competentes  qui  ad 
baplismi  gratiam  cupiunt  pervenire.  Quflenam  preefe- 
renda  sit  lectio,  non  ausim  dicere  :  dixerim  tan- 
tum  lectionem  nostrorum  codicum  apertius  ac  cla- 
rius  indicare  opusculi  illius  ar^mentuna,  quale 
verisimiler  erat ;  quodque  ex  lectione  nimii  gene- 
rali,  quflB  in  editionibus  Gennadii  habetur,  non  sa- 
tis  elucet.  Videas  interim  quo  prima  NicetflB  nostrl 
ad  eompetentes  institutio  tendebat;  ut  scilicet  intel- 
ligerent  qui  in  competentium  gradu  erant  positi,  at- 
queadbaptismum  suscipiendum  proximi,quantafid6 
prflestare  deberent.  et  gua  vitfle  ratione  excellere,  ut 
ad  regenerationis  gratiam  digne  possent  pervenire. 
Opusculum  hoc  Joannes  Tritnemius  qui  rorte  illud 
prse  oculis  babere  potuit,  ac  propterea  quid  reapst 
esset  cognoscere,  uno  ac  simplici  vocabolo  prapara- 

^  torium  appellavit ;  seu  quia  veluti  introductio  esset 
ad  alia  ad  competentes  opnscula,  seu  (^ia  qufledam 
esset  generalis  ad  baptismum  prfleparatio,  seu  etiam 
quia  utrumque  complectebatur,  ut  verisimile  valde 
videtur.  Quandoquioem  vero  datdm  nobis  non  est 
opusculum  illud  cogno8cere,iIios8aItemideamquam« 
dam  abaliquo  ejusoem  argumentisanctorum  Patrum 
opusculo  hauriamus. 

Intersermonesa  divo  Augustino  habitos  adcompe- 
tentes,  unos  exstat,  qui  216  est  in  Maurinorum  edi- 
tione  et  veluti  prfleparatorius  esse  videtur  ad  bapti« 
sma  quod  erant  accepturi,  necnon  etadinstructionet 

3uibu8  erant  in  eodem  gradu  instituendi.  Hic  namque 
e  competentium  statu  ac  nomine  ipso,  iidem  admo- 
nentur ;  ac  de  profectu  ex  sermonibus  audiendis.  Hic 
de  mundi  despectu,  ac  de  regni  coelestis  acquisitione ; 
hic  de  sensuum  refrenatione  188  ^^  ^?  pugna  ad- 
versus  diabolum ;  hic  deeorum  cooperatione  Christo 
patri  et  Ecclesifle  matri  in  nova  accipienda  per  baptia- 
mum  nativitate,  ae  de  habendo  desiderio  hujas  re- 


fliOB 


,m  maibj&  laasBBauaw  m  ft-mioBfeMi  »(OA»L'ym. 


m 


fg^enHmui'}  lkid>dfeiBlitai«Iia  a4  Piiii'o|^H^ItiBli)<A 
^nMt  «c(upieiiilia.«6fTetdi%et.iitkHgoi  eittm  sHDiqiai 
ori  mentoffli  DDmiai  pdai  lavMMam  atoedsAi.  .Iia.a«il^ 
jeinb  A6»istiniii  :  etf  irobajbiliicreQdeiQ  sensin»  aiui 
qparon  &fflnuit»  etialii  beatuH  Nidetaa  iaprffiparaia- 
•noiHo^apuiciikijfluod  amis^tAip»  el  a^jtta  Utuluiii 
4ailitiiiii6^Bnefia^ii  Oefibadlus. 
(  later  cidiecfafitei>  aatfefi  Gyrilli  iepi9c#^i  Hievor 
flbljiBilaliii]  fmA^fO^  dkHaa^  aeu  U(tuimnan4Q^ 
iTU»fqBO:D6oihie'iAi46fai  iUi  Teniebaoi  ^  bapUsoie 
^DeoiiBi  erasft^et  ebiA^iettt^  apud  LaiinQe>diQebaQf 
4air)^exstat*omiuninprtm*,iiii]Qioanli^  prtmftmipetet 
ipoiiiia,  ^uflti^roeatechietstf  appellatur^  teupravius-cah 
(techesihiieterdlo ;qiA0Betiain,«d  TrilhefniiseiMuni» 
tireepaiiiiidrauiti  <titii!:i  >  poinisiiet.  Seot^Ua  porro  htyut 
^ooatechedit  Cyrittiatie  Mui  iliumtnaDdoe  moineai 
k^a  inentlfteinoeriti(te#  qm  spiritiiȣervQrie,qu9oei^ 
4ii:niilmUtiiti  qUt^ttdimiipluriUiAradbeipUttftiw  «eeer 
idfre  debeaAt ;  ni>  ikleBiiuttetK»ini6Ui0tni  8uperio«- 
-tena  iei)dineiti«'ad  ifiiem  ex<ahis>  eat40bi^Qen8tiu& g?»- 
,dibn»atoeiifd6ruDi,  liii  qboeapercipere  potefunU 
•qii»  miAiflae  ^eris.ioobetfedUnttttf ,:  «A  ad  oafeobetet 
.piiapkfea(attdie[ultit.festiAeBt^  btift bie  perteyerenl, 
nit  inoerpeiuiamaetviaoi^^itm  in  bitiandieriQi<etdidi- 
«eBkii»  et  ut^BiliiHntoritBi  pandanialiis  iaffate  poti- 
«titrttenoodum  iUiimittiiQdis.;  ut  dttmuoi  oediQem  iit 
•epBhfeBtii-ei  in'^aliecheMbua\audieBdit  eervent^  «t 
!*reitieM^t^tBtiefial(t;ittid3aholi  intidifiit  etinfldehum 
.teBlBiUoiUb  doriBtont.  UhiiFero  iliuminan.doa.  tuot 
tanctus  Gjriilus  nortatur  lUtrpefftevaraaieto  atnt^n.ca- 
Ited^ttlmtiaudipnditf^haoad  rem  notttfam  ootaiq  di- 
igoittimti  Ae)rtP^ur  bqIa^  40  Btutdem  proeateohetJaeiL 
•odHiobi^eiuiMiltreiatiioiM  olerttaiBii  Touti^e. «  Perr 
-ievdretilileatiae^esihut ;  etiamtiittoistmproliiior.fu- 
ftiiita  feiit  itcaiieuin-BiB  tmxqiiam  aBimo4efieia#tf  Arma 
liifmtieetpiefl  ooittraadi^erttriam  'potettaiem :  ermfi 
.€B|ife|.ooOtfB4iBmsetw  oeBtoa  ^«eotj  SAiaariitt  et 
^entitett  i^jOlteei  hbJ^;.hostet>«uUia  tela  aecipe^; 
isnib.  ipluiuHttSe  Jaonladaeertaai,  additoendum.tibi  «uo- 
iraodos  traAsfi^t  >Gr«eiAnw  quiomodo  pngnet  oontra 
4ii^1re4ifnm/eobtraiudAum«i  SamariiaBi%  Ki  arma 
Iquldem.parata  eiinii  ^ladiaa  veiro^piritut  prompUt- 
-tlmuf  ciBMiBUi^ajaiemeoatendereoportetxper  bonaat 
-v)Qluntiiiafld;ut(beUum  GKiimiBi^lt.eds^utoppotiiat 
-pbteetaMdebeliesr^itBVMittmteal)  om^ibut  bmre- 
dloorumtmfQliUoQibHs,fei8$teji< .» Itn  taneiua  C^illut. 
-^dniteifwretMiecltat  JMBtev  AqoileienaiaaiAiQdam 
-ae  Cjriflut^AierOisoiymitaniifl  in  procaieeheti  tua 
ibiabQehiieci^puaii  a«toeeteOQaMBu{em»in  primoauo 
-pmbaraloriooputeMlo  ad  ^eBipelffatetinquorGeQr 
-nadio^^ster  diisBrebaA^  otuUtirer  a$  debeant  kaberB, 
MtisyquMhhf  .(^whre,  gfimter  oftrf  tempeUntee,' qid 
iad,  hkphtmi  graHm  ^npiunt  pereentre  t 
.  Ui^ti^miaQimadvettat  velimi  Cjriilianarum  9ub 
}tequeotiQm  eateoheteeit  ratioBieiB  in  hao  pdroeaAe- 
'fbeti jMeulianiier  iadieaiam^  eam  fuitse»  ut  exiis 
.  tilBmmandi  orma  enpeceiit,  quibut  opporiune  decer- 
jitrent;  et  eoBlrtf  hftffeticoa  et  oontra  gentiiet ;  neqnon 
fBtitoBtfaJttdaotei^DBtra  SauMLritatiquiinibibabe- 
libaliiuff  veluti  indigeni  GhrittiaBorum  hotiet.  Pott 
')primQm:Ver»'Pr47paralorttiiit  timuy  ^d  ompetent^ 
jopoeciilBbiv.QQnBe  idem.  ac  Cyrillut  egit  Nioeitat  no- 
.aterpnialifs; libellit  «tii$,  inteeundo  nimirum ie  Er- 
i^nmilmifenUMaiiei  i&Aefiio  deFtd«  uniex  Majesia- 
tis,  in  quarto  adt;ersti5  Genethliologiam:  \S9^^^ 
.ftr»beila<  oaaipefiQniibut*  ut  tete  defenderent  et  a 
IgMttJihiitv  et  ab  bmtidaet  a  tludAit?  Untit  ipte 
•jqiiiiltte.qQi  tU|ierett»^.%iii^ole  ubi  compeienteB 
rianf aatpe  dtAaopera^addioneBtQr  atque "edoceAitir 
t^a^TBKtutf  Brneeet  ei  trrorum  magitirot^taUtindiotit 
^mna  pro&tto  Xuitte  NioeiflB  aQopum»  nteompeteoiet 
^in  sQfe  iBatnteiionibut  paratot  itoerei  oon tra  Ghrt- 
:  tttmeDfuip  dogmaitim  oteret  ac  temeratoaret*  Pro- 
babiitietriiiaqQe  kit^primo  tuo  i^a^aro^io  ad  cm- 
cfi^loiilibfiAa^NtoetaaQottereoAdem  eiiam  pir»mo- 
•ifBii,  C()priUi( 00(101)«^,  iBttruet«[)Qe8.tuat  «fuateseQi  au- 
.Attiifb^<t#pittlafle,(.iit  ipM  atma  jwpeimi^.quihut 


A  pf^t4ttciBplaadeadtertttt«{ttotU>ettdtm^diit> 
B«ie  di4ddk:afeB]i.  'Pee uiiare  tamien  aliqviid  b8b«iittt 
primttm  Nicetst  Beetfi  ItbeUum)  qaediaetBBittilibBs 
^anetoriMtB  Augutliai  eiQ]Friiii  liicubrttietiyhitDOD 
appai<et^  fi^agmer^lia  ctnatuofejUtdeatlibeiiiiMBibf» 
4bna£t  ftupprtiini«  ei  de  Qnib«s  vinfrt  <eiiia«lii0tnt 
tertno,  ta(iBOtieBduift;l&i'ienimexfrtgibtQlo(»i' 
me  tatjs  inltlligi  bm  Itbeiii  aegtiBMoiuei  rtiimitittii 
dBBie  hnetoBUf  •coQjlDiebamus  e^  Cleanedii^uifilii- 
Uoni^  et^  aiiorutb  htiJtAt^nemtsenBoatBir^ 
aioQe  ;  ei-  fcribUt  aliist,  seowado  neibpe^iteptio  ac  m* 
tov  intB|«er  deptdiendimQt,i  Aotinidlaq9oq««»|tBl<r 
lea  qutl''affmneltjii;iiiiut  poiioiiaetsia^  tipiiuiiB 
Nicelam  in  eodem  libello  competenUbQ84DiB(aii|iBf 
ifarQdeBbreatfBtlittiooofaeieBda  te  de  tbreButititio- 
feasvtioimjnetnon^i  deexofoitm^^^ftuQqaertiifiti; 
^uaaomnUpMpiaralofio  'aefmaBt  Bd^oompetoHtt, 
^que  ao  <aliaidequibai  diximin,  optifDt  tenteiiietBti 
K.  SeOuiiiuropusottMa  NieeUetnottl-i  aetiaQdiuB, iii- 

§  demdeperdiittfa,  deErraribmgenlMatiti  Debtoiti 
^enaadiutr  et  edittane  qtia  titimurJoaiiDitAUkerti 
iFtbiti(ai  in  BtbUotiieoa  Eceletiaaiiea»  etet  tSkfv»- 
^ue  quts  habouUir  i  a  Seeundut(iiWiiiM):eitdtg«t 
iaiitaiit  ercoribvt :  ia  1400  dicit  'suo  poae  kmpen 
JielodiumquemdampaireiQfamiiiteitbiibertlittieB, 
jttGadariumrasticamobforftiludiaiamaiiethiicitieBe 
iiuter  deot  <iraatiaiyc>a.  >»;Duoiio^trieiialicQdicetto 
dDfadiaoi-pauluitiBt  bie-quoana  tyb^iiiooibui^iMr^ 
pantboe  modo  :  a  $«^undua'dege<|ti)iiait8tn»rt' 
imtbitn  quo  indieat  tMQ.peQe.ieoipeffeMeiiQludittB 

auemdam^aeu  Melgidiu«aipaireniftiQti]iQt4^1ii)en- 
iatem,  (^QaradiutoreeuGradiom)  ruttieuiteb/t^ 
iiitiudineB»  ab  ethoicis  iu  doos^relAtos*  p  Eiiigeaitf 
inomioum  .variatiiEt^oMeaA^lliint  vid^ur  laovienti^tt 
^uam  proptereasufuoit  indieatte*  ^Quod  ad  nfatpe^ 
litnei»  dubiim  naliuoa.eei,  oompeieotea  feeiifiem 
auat  aoeepitse  in8titutioneaida  SmrHm  gemiM*, 
^tiaiQ  dum  in  prMoedeoUb^M^CBieohtWfteoaMiiiiJ^^ 
2.buB  mererenU  Sivyeenim-ex  goatiUitatefadfedetiiB 
-aocesterint»  «ive  ex  fidetibut  aati  pafeaiiltuitdtdB- 
.iamaHat^  ditiuleriBt  i^goBbraiionia/eccipertHcr»' 
meQtumi  ut  tuQPiteQlutOfmoriitTperieiittiiWdetoi** 
U9U  luisee ;  advertus  errorea  geQttUtaiitpACi^in^'^^ 
^teQhMQa^nt  ea.  prpfetso  4nuBireQtuir#  ob  ftgQit^ 
adhuOi  ei  ubique  diffutam  gentiiiupt  ti|p«|}9tit«QtedJ 
'pro^oa  penituj^  exstin^eBdBlaQtoptffeltboir^ 
Xiliut  «^tatit  epitcopi^  attam.in  iiaii»  siattv.ttioiitt 
o(arioribtit  iu*bibut  coQttiiuii^  uVoapjie  pr^ce^ 
.Qateatum  fuii^dumZabeofatponBHmdabaaNisio^ 
bto  ipsa  re.  Non  omaiatamitn  oatecbeiBtoes.iDio- 
'fedoribus  gradibut  catQchunMm^u^  posiiot  tcocyi^ 
ab  eorum  instiiutoribtia  oosiira  errores.^tiiitattl 
vel  iude  patet,  quod  gaQtiliiaiis  eiapores  taeo  elwB 
(tilU  erant  et  ut  quasdam  Ofajrisiiaoat  vedtat^inti!^ 
jvent»  qtiat,  saltem  plene  atque  ^rleote»  ei  Bodeaa 
tuQc  temporis  discipliaai  oon  licebat  catecituneiui 
aperire;  etut  100a«nQtioribus  euoqiie  Ohmtitoo- 
U  fum  rebut  perperam  acceptiti«aunartoii  q«»y/*!' 
Jiter  eisdem  caie<^umeait  exeadem  fiecleaieiu^ 
plioa  nondumexplicabantarw  ^^ 

-  Uberiora  itaqne  ab  Eccleaio  paBtoribufaccepe»* 
neceste  ettcateeb.umeni,etiam  supergtQtiiiitttieFr^ 
Tibutjeim  adicompetontitupftgradtmiperi^ewwMt^ 
adbaptttmum  paratieretat^iue  iattractifirw t^Je»' 
reni;  iis  Boium  exfiepiis.quae  noqnieijainbwliwwjjjj' 
.debauiur-Ubi  nempe  deOeo  adveftusgcetiWawfi"^ 
ret  oompeteniilHs&sermo  erat,<|ut  Oei  eiitteitii>^'|*^ 
Dei  uiritaiein,qui  omniPipteDtiait»pcovidtDlttBM«** 
tiam,  miterieordiam,tiiaqu€a4b©0tl>ec|afltiatH^ 
hissimiliajam  edoctt  fuerant  in  lyrociaiepracj*^ 
liber^  eot  ppteraai  pattoret  ad  iateriort  perjjwpj 
ut  Cbrittiannm  dogma,  etempii  grttit,  da^^" 
eitdem  exponereni  ac  «ommennlu^PirQ*^**^ 
Filii  ei  Spiriiu8,8ancti.nomio(ttiQ  quibut  «^■JJ;*^^ 
xandi, «itdem  aperireni,.«t: ut c«iera eesedoo^ 
.tuper  bac  re»  quis  Gbristianum  boiBiqent  »w»» 
.mdereneceeae.eaitqQw^c  BOft|)wuttii*%^ 


m 


^.,B94ip^  W^iip  Pf  fi'  W^.J^  -^  <i^^^^ 


m 


clfat^  ;i9l{€m,  tradi  «jnefciat  vige^  tppc  arcani  eccle-  A  Aqoileiensis  lucubratio  est.ExstabaJt  igitur  nndecfmo 


ca<fentesfficalo!pPompos!abo  monaAerio  Uber  bic 
Nicetae  nostri,  qui  postea  interijt ;  et  tilulura  etiam 
nneferebat  De  ^atione  Pidei,  qui  tituJus  alter  nonni- 
ftil  erpHcatuc  a  (Jennadio  nobis  transmissus,de  Fide 
miciB  Maje^ati^;  ita  ut  intelligamus  librum  hunc  non 
^oluin  egisse  de  fide  habenda  in  unum  Beum.verum 
etiam  de  credendi  modo,  nt  inde  competentes  habe- 
rtnt  pienara  Sk  fida  lu  Denm  instftntionein,  tum 
quoadscilicefinterioremcr^dendi  actuni,tnm  quoad 
externam  fidei  profession^m,  juxta  illud  Apostoli; 
€&r4e  enidieur  ad  justitici^m,  ore  autm  confetsio  At  ad 
Muten  {Rom.  t,  {()),  '        ''    . 

;  Sed  iHustroria  et  clariorA  quoque  de  hoc  llbello 
€t  telnstiori  monuniento  videamus.  Cassiodoriusln 
fibro defnslitutionedirinarum Scribturarum,  capite 
f «,  hsftc  hafbet  r  3  $i  quis  rero  de  Patre,  et  Filio,  et 
Spirito  sancto  a%uid  summatim  praeoptat  attingere, 
nec  se  xnavult  longa  Jectione  fatigarff,  legat  Nicefi 
R{dt.  Nicfirf)  eplscopi  librum,  quera  deflde  (ion^cri- 
'*  psit,  et  doctTinaB  coalestis  claritate  compJetu^,  jij 
cbnteni^Iatipnem  dirinam  compendiosa  breTitate 
perdpcetnr.  Oui  tolumhirbus  s?iticLi  Ambroj^ri  ^ocia- 


slasiica  disciplina.  Hic  quoq^e,  airepta  occasione 
tres  in  uno  Deo  distinguendi  ncrsonas,  earumque 
explicandi  relationes,  locus  erat  latius  insectandi  er- 
rorla  gentilfura,  qui  non  modo  plures  colebant  deos 

3uo»  a  majoribus  accepissent,  sed  qui  etiam  inter 
eos  referre  homines  Ipsos  audebant  e  virls  ereptos 
cuin  ajiqua  aut  praestantiaB  fama  aut  opinione  virtu- 
tis.  Hic  Bamque  reseranda  etiam  erat  competentibus 
IJdea  vjtee  ^ternce,  et  spe»  erigenda  ejusdem  conse- 
quendaa,  oua  non  deoa  q(uidem,  sed  divjnae  glorire 
participes  Cbristianl  se  fqturos  esse  confidunt.  Hic 
q[UOQue  resurrectionis  carnis  articulus  mature  inge- 
f^pdus  erat  competeotium  mentibus,  qui  postea  in 
Sjnibolo  ex  ordioe  traderetuf ;  ut  supra  paganorum 
ex^pectationem  fldei  ChristianaB  excellentia  innote- 
scerety  qoa  i^on  modo  animee,  sed  etiam  corporis 
beatitudo  perpetua  et  creditur  et  exspectatur. 

TJbi  verp  gentilitatis  errores  er.ant  insectandi  in  tot 
absurdis,  quse  non  minus  false  quam  maligne  Chri- 
stianis  gentilitas  impingebat  Jaai  non  sat  ^ratosten- 
dere  compefentibus  Christianam  religione^m  pui-am 
atque  immunem  esse  ab  omni  inquinamento  atque 
flagifio,  utpote  quae  puritatem  vitatatque  morumnv 
nocentian^  ^  exigeret  a  sectatoribus  sois ;  quo(f  fpi^ 
^bunde  didiceraot  vel  in  primis  institutionibus,  quas 
acceperant  jam  a  suoin  catechumenorum  discipKnara 
ingressu ;  seadeducendierantad  ipsaChristianaere- 
Ugionis  insUtuta  subIimio|ris  sapienUie  plena,  atane 
gentillbus  prorsus  irapervia»  intimiut  cognoscenna; 
quibttSfexempll  gratia,sensum  custodia  ac  coercitio, 
corppris  caatigatip,  odium  sui,  inimicorum  dilectio, 
at  alia  hqjusmodi  pracipiuntur ;  quibusque,homini« 
bus  perfectiora  aemulaptibus,consiIiorum  ccelestiura 
aperitur  via,  ut  vel  in  terra  degentes  vitara  quodan^r 
modo  angelicorum  spirituuro  vivere  tideantur.  His 
phwrnm  etomnes  gentilium  crirainationesadversus 
Gbristianara religioneQapIenissiraie  confundebatitur. 


1» 
.atslo- 


tos  est,  rfuos  ad  Gratianura  principem  de^tLDavit 
Elic  profecto  N!cetii?pisoopiIiber  de  Fide  a  Caai_ 
dorio  indicatus,  pon  alhis  cepscn  potest  qnam  tdeiti 
KberAj  /Uk  unu^  McHestatis,  quia  Gonnadif»  me- 
moratiir  velul  jopns  nicetae  sul  quem  AquiJelenT 
$em  episcopum  jam  j^robavirous.  CfarisftimDs  quo- 
que  Tflfemoptfu*,  hHma^es  ponr  servir  d  rhiitioire 
seelesiast.,  tmeX.pag.  !696,  ediL  de  Venke  par 
Wf<jri»^sserit  relata  Cassiodorii  verLa  respicer© 
GenAadianom  Nlcetam  (qpemtamen  ipse,  non  Aqui- 
leiensemy  sed  Dacum  cxistimatV.  v^rum  addit.  ne- 
scire  se  kn  libefhim*  Nic^t®' terlium  tndicent  qui  ea£ 
de  PUe  uniem  Mafestatii  apud  CRi>nadiam,  an  quin' 
tum.qni  est  dk  oymholo,  an  sei  aimiil  colleclosqul 
ad  competentes  3uPt  j  an  potlus  librum  alium  a  sex 


ei  competentes  ipsi  in  ChristianaB  religionis  puritate  0  il?J*  djversum,  qui  pobiis  notua  nnn  slt,  Al   qninliim 


atqne  excellentia  intimiusp^rspicienda  proflciebant^ 
ui  Ita  deraum  quoiidie  aptiores  evaderent  ab  bapt!- 
im\  gratjam  obtlnendam.,  H^c  erant  itaque,  aut  hi$ 
penesimllia.qu^  competentibus  dicerentur  adversu^ 
gentnitatis  errores  ab  lCccIesiarum  pastoribus,  juxta 
eorum  teraporura  disciplinam.  Quidni  eadem  tra^i- 
derit  et  Nicetas-  Aquijejensis  competenfibus  suis  in 
opuscu](o.,  qaod  amisimus,  De  Srroribus  gentilitfitiff 
JertM)  loco  recensetur  aGenp.adiopficet^libellus  df 
Fidf  t^nictB  Uojf^^atis;  J3  J.  qui  eodemprprsus  mod<^ 
indicatur  etab  Honorio  A^^gustodunensj,  et  a  Trithe; 
mi«,et  aipiostrisGennadianis  manuscriptis  codicibus!. 
jBunc  quoque  Niceiee  jibellum  dolerous  deperdltum  t 
aed  ninilominua  aliquid  adest  in  antiquis  monumen- 
ti$,  nnde  et  libelli  scopum  et  meritum  aliquatenus 
cognoscere  valeamus.  In  Diario  Ttalico  clarissinii 
Montfauconii,  pagina  8i,  publici  juris  fflLcta  fuit  epi- 
stola  Henrjici  derici  Pomposiani  monasterii  ad  Ste- 


Nicetae  librum'  (fe  Symholo  novimiis  ;  quem  'di  Siimr 
&olo,fadUas  10i[  c[uamrf^FiVf#,djii3set  etiam  ta*- 
siodorius. 'si  ve^e^qmptirm  hnn^  eo  lorJ  indicare  vo- 
Infssei.  sex  vero  simul  sumplos  ad  competentes 
nequaquam  poterat  CassbdoriiB  aigniJlcape,  quia  hi 
Isex  jrimul  8uinptimuUoplurahaboissen?,uti  ei  Gen- 
liadil  indi<;ationepatet,  quam  qufP  ad  patrem  st  Fi- 
tfnm  ^  Spiritum  sanctum  pertinent ;  et  qtjia  boruoi 
sex'  HbroHita  leciio.ad  atlingendum  aliqutisummatim 
diB  Patreet  fHlio  et  Spifitu  sancto,  non  fuisset  iom- 
peiidiosdmiilhrevUas,  qua(jTiis  peidsuceretur  in  eon- 
thnplatibHenidh}in^;  sed  polfus  lectio  fom^a/  atqua 
ad  tiJilmxjtfi  fdtigandum  propria,  cujusimmo  evitaa- 
d«  cansa  Cassiodorius  legendum  prononit  NicetaeU- 
brum  de  Pide.  Sed  neque  Iibrum  alium  a  sex  iULi 
tjitersum  ex.Cas^IodorJI  vterbis  acclpere  fas  cst ;  cum 
Hber  qtiq^ie  de  Pfdi  ab  ipso  fndicatus,  et  a  Gennadio 


^ ^ •memoratus  sub  tStolo  de.F/(fe  unicae  Md^sstatis,  ant 

phanuraquemdam^deBibliothecaejusdem  monaste-  \\de  Rtxtione  fW^  nf  fn  Cat^Ipgo  bibliotbeGfi^  Sf^ompo- 
rii  scripta  anno  Christi  t093 ;  cui  etiam  suhnectitur  'T  sian«,  ea  dare  summatim  ex  professo  debuerit»  quaa 
Catalogus  librorum  quibus  tunc  ipsa  constabat.  et  lo^      de  Pdtre  et  FilioeX Spiritusancto  Christlanus  quisque 


cupletissimussane  pro  iUorum  temporum  conditione: 
cujos  epistolse  meminit  quoque  Joannes  Alhertus 
JJ^aoricius  Bibliothecae  GrsBC»  tomo  ^l,  pa^.  420  pri- 
nao»  editionis.  In  quodam  porro  ex  volummibus  hu- 
ius  Pomposianaebibliolhec».  quodrecensetur  pagina 
%k  ejusdemDiarfi.post  duodecim  lihros,  ut  ibidem  di- 
citur,  Ambrosiide  Trinitate,  et  itidem  Putgentii  df 
^rinitate  librum  1.  etc,  indicatur  etiam  Nicetfp  epi- 
spopi  deRaiione  Fidei  Uherx.  CumnuTlius  vero  Nice- 
taB  episcopi  Opera  nota  sint  in  eccTesiastica  antiqui- 
talp  priorura  qnlnque  saeculorura,  praeler  ea  quae 
.prlmusomnium  GennadiustribuitNicetae  suo  Roma- 
Uanfe  civjtatis  episcopo  ;  hinc  ^^er  wnt«  de  Ratione 
Fidei  hic  ab  Henrico  clerico  Pomposiano  indicatus 
absolute  ut  Nicetas  episropi,  idem  esse  videtur  ac  li- 
ber  itidem  iinus  de  Fide  unicx  Majestatis,  de  quo 
.{jrjennaai.ua  scrij^it,  et  qui  propterea  NicetaB  nostri 


prceoptat  ntfiftpere ;  cnm  h^c  prima  atque  praBClpua 
€hrtstiatwei^deirodlmenta  sint,  quaa  competentibus 

30oq(ie  prb  Jnstitnto,  et  compendiosa  quidepa  hrevitate 
^  abantor.  Com  iiaque  llber  Nfcetae  tertius,  de  Fide 
unit^a  Majestaiis,  htc  a  Cassiodorio  absque  dubio  in- 
dicetor*,  quam  praeclara  de  hac  Nlceiaelucubratione 
iex  Casaiodoriiarlafrs  verbfs  habeniusf  Liber  hinc  sim- 
pHciter  d^  FYtJtf  a  Cassiodorio  appeilatur :  sed  clariu^ 
mtelligimui  ex  eodem  Kbmm  nunc<fe  F^de  ^issein 
Patrem  et  Filiufn  et  Spiritum  Sfxnctum,  quovwa  ad 
ea  hinc  hanrienda,  quse  ad  hancfidem  perlinent^ 
lectores  suOs  ipse  invitabat,  Quidn!  haec  Nicetas  de 
Trinitatii  fide  instf  ttiitio  scopum  babuejrft  praBCjpuumi 
non  modo  competentes  suos  edoceiid!  ea  quaB  cref- 
dere  oportebat  super  hoc  ChristianaB  rritejonis  mjf- 
sterio,  sed  etiam  cautos  maiinte  i^edd^ndi  adversua 
hserelieoSymjsteriihnjus audaciasimos  temBratories: 


1047 


P.  BRAIDiE  DISSERTATIO  TN  S.  NICETAM.  —  CAP.  Vin. 


1048 


ut  eoinpeientes  tandem  de  omnibus  instructi,  apti  A 
essentad  reddendam^quatenus  oporteret,fidei  et  spei 
suflB  rationem,  juxta  illud  apostoli  Petri :  Parati 
semper  ad  satisfaclionem  omni  poscenti  vos  rationem 
de  ea  qux  in  vohts  est  spe  (I  Pet.  iii  45)  ?  Compendiosa 
brevitas  hujus  Nicetee  libri  hic  a  Cassiodorio  asseri- 
tur,  et  commendatur ;  qualis  nempe  esse  decebat  in 
sermone  ad  compelentes,  qui  prolixa  nimium  ora- 
tione  fatigandi  non  erant,  ut  facilius  memoria  reti- 
nerent  quae  audirissent.  Claritatem  quoque  ccelestis 
doctrina  in  hoc  libello  content»  notat  Cassiodorius ; 
quae  claritas  ad  stylum  pertinere  videtur,  simplicem 
scilicet  atque  nt7tdum,qualem  in  Nicetse  libellis  indi- 
caverat  ipse  Gennadius,  etcujusest  claritatemrehu^ 
afferre.  Meritum  insuper  libelli  potissimum  laude 
prosequitur  Cassiodorius,  cum  eumdem  asserit  et 
eoelestem  continere  doctrinam,  et  hanc  vim  habere 
perducendi  legentem  in  eontemplationem  divinam, 

Quod  autem  hujus  libelli  et  meritum  auget  et  lau- 
dem,  illud  est  quod  Cassiodoriusindicatultimoloco;  B 
hunc  ridelicet  Nicetae  librum  de  Fide  sociatum  fuisse 
voluminibwsancti  Ambrosii,  quosad  Gratianum  jmn- 
eipem  destinavit,  Notissimi  snnt  libri  hujus  sancti  do- 
ctorisad  Christianissimumprincipem  Gratianum  Au- 
ffustum,  Quinque  nimirum  de  Fide,  ac  tres  alii  De 
^tn^ti  5ancto,  diverso  tempore,ac  diversa  occasione 
an  eo  conscripti,  ut  morem  gereret  piae  Caesaris  vo- 
luntati,  qui  eumdem  semel  atque  iterum  de  hac 
Bcriptione  rogaverat;  et  in  quibus  sanctus  praesul 
totus  est  ut  catholicam  de  Trinitate  astruat  fidem, 
eamque  vindicet  ab  hflereticorum,maxime  vero  Aria- 
norum,  tunc  procaciter  insolescentium,  193  so- 
phismatibusatquecalumniis.  Argumenti  eiusaem  ratio 
ac  natura  procul  dubio  ea  fiiit,  quae  hanc  conci- 
lia?it  Ambrosii  ac  Nicetfle  librorum  societatem;  ideo- 
que  probabile  est  etiam  Nicetae  librum,  etcatholicnm 
dogmadeTrinitatecompetentibus  tradidisse,et  illud 
quoquevindicasse  ab  hflereticorum  illius  temporis  de- 
pravationibus.Dignitas  insuper  Nicet»  libelli  deFide  c 
talis  fuerit  necesse  est,  ut  societatem  hanc  cum  Am- 
brosii  libri»  magis  magisque  firmaverit.  Hujus  vero 
societatis  Ambrosii  ac  Nicetfle  librorum,  quam  sexto 
saeculo  iam  factam  asserebatCassiodorius,monumen- 
tum  habemus  etiam  undecimi  labentissseculi  in  paulo 
ante  memorato  Catalogobibliothecflemonasterii  Pom- 
^osAhm.xAANicetx  episcopi  liber  unus  de  Rati§ne  FU 
dei  citatur  mox  posiduodecim  libros  Ambrosiide  Tri- 
nitate,  et  Fulgentii  itidem  d$  Trtnitatelibrum  unum  ; 
et  citatur  etiam,  veluti  in  eodem  volumine  cum  eis- 
dem  Ambrosii  libris  contentus,  atque  compactus. 
NuIIi  quidem  sunt  Ambrosii  libri  de  Trinitate;  sed  sub 
hoc  ti tulo  de  Trinitate  notabantur  olim  iidem  ad  Gra- 
tianum  principem  Ambrosii  /i6rt  quinque  de  Fide,  et 
libri  tres  de  Spiritu  sancto,  ut  admonent  clarissimi 
BenedictiniAmbrosianorum  Operum  editores  in  ad- 
monitionibus  praeviis  ad  eosdem  libros :  et  ideo  Ni- 
cetflB  Aauileiensis  Uber  deFide,  seu  de  Ratione  Fidei, 
aut  d«  Fide  unicae  Majestatis,eiit^m  undecimo  labente  j) 
««culosociatusreperiebatureisdem  voluminibus  san- 
ett  Ambrosii  quos  ad  Gratianum  principem  destinavit, 
prout  de  aetate  sua  Cassiodorius  testabatur :  aui  libri, 
cum  sint  tantum  octo,  ideo  dt«>(i«;im  tunc  rortasse 
potuerunt  numerari,vel  quiaiidemin  parfes  duode- 
cim  secti  fuerunt  pro  exscribentium  arbitratu,  ut 
tuncnonraroevenire  solebat;  vel  guia  illis  octo  alii 
(^uatuor  ejusdem  Ambrosii  annexi  ruerunt,  etsi  non 
similis  argamenti,prout  tunc  facillimecontingerepo- 
tuit  inmaxima  rei  HtterariflB  obscuritate.  Cur  vero 
perierit  liber  hic  Nicetae,  qui  undecimo  cadente  sflB- 
culo  m  celeberrimoPomposiano  monasterio  servaba- 
lur?  Pomposianum  nempe  monasterium,  quod  olim 
non  procul  a  mari  situm  optima  aeris  salubritate 
fruebatur ;  recedenle  postea  mari  a  Iittore,inter  sil- 
vas  et  stativas  aquas  essecoepit,  etitaproptereapaa- 
latj^.wluti  infestum,ut  jam  a  tercentts  fere  annts  il- 
lud  dimiserint  monachi,  ad  novum  atque  multum  ma- 
gmfieum  SanctiBenedictimonasteriumtranslatiFerro' 


riam,  ut  scribebat  D.  Placidus  Federiciu«  in  sua  Be- 
rum  Pomposianarum  Historia,Romae  edita  anno  i78t , 
libro  1,  §  76,  pagina  78.  Quid  igitur  mirum,  si  io  illa 
temporum  vicissitudine,  et  domicilii  traoslatione, 
multiinterierintcodicesinstructissimaeilliusBibliothe- 
cae,  atque  Nicet»  etiam  episcopi  de  FideWber  cum  illis? 
Quartus  accedit  Nicetae  liber  ad  competentes,  qni 
a  Gennadio,  Honorio  ac  Trithemio  uniformiter  non- 
cupatur,  Adversus  Genetklologiam  (al,  Geneihtogiam, 
aut  Genethliologiam,  aut  etiam  Genealogiam;  seo  vere 
ac  proprie  Genethlialogiam).  Nostri  vero  duo  codices 
alias  citati,  q\i\  idem  opus  Nicetse  referant,ambo  ip- 
sissimis  verbis  nonnihii  addunt,sane  singal8re,atqne 
animadversione  dignum,  hoc  modo  :  «  Quartas(Ni- 
cetee  liber)  Adversus  Genealogiam  ;  inqno  plaslibero 
tribuit  arbitrio,  quam  valet.  «  Primum  igitur  de  Ni- 
cetae  libro  dicendum ;  mox  de  nostrorum  codicum 
Gennadianorum  additamento.  seu  potius  de  eomm- 
dem  censura  ad  librum.  rtviOita^oyta,  proprium  ha- 
juscereivocabu1um,Pra?(itc/to  natalitia  estapud  Sai- 
dam  in  Lexico  G,  L,  tomo  T,  pagina  47S  editionis 
Cantabrig.  1705.  Hujus  namque,8eu  artis.sen  Terias 
prsestigise  professores,  genethliaci  dicti.et  antiquitas 
19&  astrologi  etiam  ac  mathematici  et  quandoqae 
Chaldflpi  nuncupati,  ex  stellarum  positione,  quameo 
quo  ({uis  die  natus  erat  investigabant,  futura  illius 
omnia  praedicere  audebant.  •  Genethliaci  dicehantor 

Suiexnataliconstellationeomaiacaptabant,  et  prse- 
ictiones  faciebant.  »  Ita  Pitiscus  in  Lexico  ad  hanc 
ipsam  vocem*  Pro  naturali  hominum  curiositate  co- 
^noscendi  futura,  maxime  vero  ea  quse  ad  uniusca- 
]asque  pertinent  vitae  successus,  plurimum  valuit  ge- 
netnlialogia  apud  gentiles;  licet  et  inter  ipsos  fuerint 
qui  hujusmodi  artem  strenue  insectati  sint,  et  lioet 
leges  ipsflB  ethnicorum  principum  eamdem  proscri- 
pserint,  veluti  et  privatorum  moribus  et  reipublics 
perniciosam,  ut  videre  est  apud  Gellium  a  Pitiscod- 
tatum,  necnon  in  Tacito  Annalium  libro  n,  cap.  32, 
et  in  codice  Justinianeo,  libro  ix,  tit.  38,  de  Malefie 
et  Mathemat.Cum  vero,inducta  in  orbem  Ghristiana 
religione,  gentilium  plurima  quotidie  fieret  ad  Eccle- 
siam  accessio  qui  falsa  numina  deteslabantur;  ita  ta- 
men  ex  iisdem  non  pauci  inveniebantur  huic  ^ene- 
thliacflBSuperstitioni  addicti,uteam  difficile  dimittere 
vellent ;  et  inter  ipsos  Christianis  parentibus  natos, 
ac  jamdiu  Christianorum  numero  addictos,  aderaot 
qui  libenter  aures  prsebebant  genethliacis  prsestlgia- 
toribus ;  qai  de  eorum  vitse  cursu,  de  statu,  de  casi- 
bus  aut  prosperis  aut  adversis,  de  vitfle  doratione.de 
mortis  genere,  etc,  oracula  venditabant.  Ut  missa 
faciamquflB  antic^ui  scriptores  nobis  tradunt  de  Pri- 
scillianistish8ereticis,(^ui,inter  alia  errorum  portenta 
quflB  in  eorum  putidissimasocietatedocebantur,  hanc 
etiam  addebant  destellarum  ia  humanam  vitam  in- 
fluxu,seu  verius  dominio,  insanitatem;  dicam  potias, 
cultosetiam  quandoque  viros  atque  honestfle  conver- 
sationis.in  catholicfle  Ecclesifle  sinu  altoset  enutritos, 
hac  fallacia  fuisse  deceptos  :  et  ipso  quinto  seecnlo, 
quo  Nicetas  noster  floruit,  Sidonius  ApoUinaris  Epi- 
stolarum  libro  viu,  epistola  li  narrabat,Lambridiam 

Suemdam  amicum  suum  haud  vulgari  doctrina  prs- 
itum,  oratoriaetpoetica  facultate  egregieexcaltum, 
necnon  et  socialibus  virtutibus  ch^rum,  quondam 
mathematicos  de  vitas  sue  fin*  consuluisse,B.c  tandem, 
Deo  sicpermittente,  ea  ipsa  violentamortenecatum, 
quae  illi  a  mathematicis  prfledicta  fuerat,  necnon  eo 
tempore  quod  ipsi  signaverant  :  «  nam  quisque,  ut 
ipseaddebat,  prflesumpserit  interdicta,  secreta  vetita 
rimari,  vereor  hujusmodi  a  catholicse  fidei  regulis 
exorbitaturum.  et  effici  dignum,  in  statura  cujus  re- 
spondeantur  adversa,  dum  requiruntur  iliicita.  > 

Quanti  propterea  interesset  Christianfle  doclrinfls 
illistemporibusadversusgeaethliacorumprfledictiones 
dimicare,  et  fideles  etiam  ac  competentes  instruere 
ne  his  auditum  fidemque  prseberent,  nemo  non  vi- 
det.  Nam  prseterquam  quod  ethnica  origine  atqoe 
supers  titione  gene  thlialogia  laborabat^sicat  et  cflster« 


1049 


P.  BRAIDiE  DISSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  -  CAP.  Vm. 


1060 


variiffeneris  di?inationes  qusB  partem  consUtnebant 
idololatrici  cultus  ;  hsec  insuper  tota  erat  ut  omnem 
reapse  destrueret  religionem,  omnem  ordinisacdi- 
scipiins  vim  ac  rationem  everteret.omneboni  acmali 
discrimen  tolleret,  providentiam  divinam  auferens  ab 
humanis  rebus,arbitrii  libertatemhominibus  negans, 
divinffi  gratisB  virtutem  respuens.fatalismum  erigens, 
ac  diram  inducens  in  agendo  necessitatem  quam  si- 
dera  voluissent.  Frequentes  ideo  apud  Patres  tum 
contra  genethliacos  (seu  mathematicos,  seu  astrolo- 
gos  etiam  dicerent,  aut  Chaldteos),  tum  contra  eot 
qui  eorumdem  opera  uterentur;  frequentes,  in- 
quam,  admonitiones,  objurgationes,  disputationes 
qaoque,  tam  oblata  suis  m  sermonibus  occasione, 
quam  in  libris  apposite  exaratis.  Tertullianus, 
495  Origenes»  Lactantius.Eusebiushanc  mathema- 
ticorum  artem  sedulo  impu^narunt  in  suis  operibus, 
Sub  nomine  sancti  Pamphili  martvris  ex  versione 
Ruflni  exstat  liber  Adversus  Mathematicos  inter 
Opera  Ongenis  editionis  GrynaBi  tomo  I,  pag.  758. 
Macarius  monachus  Romanus,  a  Gennadio  memora- 
tus  de  Viris  lllustribus,  capite  28,  et  a  Rufino  Inve- 
ctivarum  seu  ApologisBlibro  i,  capiteii,  in  ipsa  urbe 
Roma  librum  scripsit,  seu  opuscula,  circa  annum 
401,  ut  notat  Ursius  Bist.  Eccles.  libro  xxii,  num. 
26,eodem  adjutore  Rufino  qui  tunc  ibi  degebat,  Ad« 
versus  Fatum  vel  Mathesim,  seu  contra  Mathemati- 
cos.  Quid  plura?  Christiani  quoque  principes  legibus 
suis  in  hujusmodiprsestigiatores  et  ssepe  et  acriter 
animadverterunt ;  uti  exempli  gratia,  Honorius  im- 
perator,  gui  le^  lata,  quae  ad  annum  pertinet  409, 
et  adest  m  codice  Theodosiano,  eos  et  Roma  et  ur- 
bibus  cffiteris  pelli  jussit;  et  Valentinianus  IH,  qui 
alia  similiter  lege,  qu»  ad  annum  spectat  425,  data 
Aquileiffl  die  OJulii  ad  Amacium  PP.  Galliarum, 
etiam  mathematicos,  unacum  Pelagianis.Manichffiis, 
atque  hsereticis  omnibus  et  schismaticis,  non  modo 
ad  urbibus,  sed  et  ab  ivso  aspectu  urbium  dtversarum 
exterminandos  pronuntiat.  Cum  satis  iffitur  constet. 
cruid  ^enethlialogia,  quid  genethliaci  fuerint  priscis 
KccIesiflB  ssBcuHs  ;  cum  insuper  pateat  quam  perni- 
ciosa  Ghristianse  fidei  haberetur.quamque  Christiano 
nomini  adversa,  ideoque  undigue  merito  exagitata 
esset  genethliacorum  nugacistimavanitas  ;  jam  quid 
fuerit  quartus  Nicetfle  nostri  Aquileiensis  liber  ad 
competentes  Adversus  Genetklialogiam,  a  Gennadio 
roemoratus,  satis  quoaue  intelligimus  ;  quamvis  nihil 
de  eodem,  praeter  nudum  titulum  sicut  de  prioribus 
aliis,  habeamus. 

Quod  animadversione  hic  dignum  ridetur,  illud 
est,  yix  aliud  opusculum,  ac  ne  vix  quidem.  in  tota 
antiquitate  aut  mveniri^autindicari  ad  competentes, 
quod  data  opera,  et  ei  instituto  ut  dici  solet,  integre 
agatadversusgenethlialogiam.  et  genethliacos.  Ad- 
Tersus  hanc  impiam  nugacitatem,  et  impios  eiusdem 
professores  aut  sectatores,  pene  omnes  quiaem,qui 
mstitutiones  scripserunt  ad  competentes,  stvlum 
acuerunt,  seu  in  Symboli  seu  in  orationis  DominicaB 
explanatione,seu  in  aliis  adbaptismum  prseviis  allo- 
cutionibus,utvidereestintotsermonibus  qui  super- 
sunttum  Latinorum  tumGraBCorumPatrum,maxime 
Tero  in  sermonibus  divi  Fetri  Chirsolo^i,  et  in  Ca- 
iechesibus  lliuminandorum  sancti  Cyrilli  Hierosoly- 
milani:  at  nullus  omnino,ausim  dicere,  penes  ipsos 
inTenitur  aut  sermo  aut  tractatus,  aui  ad  competen- 
tes  dictus  fuerit,  et  hunc  unum  nabuerit  scopum, 
genethlialogiam  et  genethliacos  ex  proposito  inse- 
ctandi.  Hinc  itaque  crescit  deperditi  hujus  Nicet» 
opusculi  jacturaetdolor :  deest  namque  in  ecclesia- 
sticarum  rerum  penu  veluti  annulus,  qut  in  hac  disci- 
plinae  parte,  rerum  seriem  nectat. 

Non  dissimulandus  tamen  nobis  est  egregius  sancti 
Zenonis  Veronensis  tractatus  super  hac  re,  qni  est 
431ibriii,in  editione  fratrum  Balleriniorum  :  sed  hic 
non  ad  competentes  est  antebaptismum,  sed  ad  neo- 

f^hjtos  post  baptismum,  ut  ibidem  indicatur,  et  titu- 
nmhdMi:  De  duodecim Signis ;  de  eisdem  scilicet 


A  zodiaci  8ignis,ex  quibus  genethliaci  captabant  futuro- 
rumdivinationem.  Hic  vero  tractatus  nonest  proprie 
adversus  ^enethlialoffiam,  quam  i  m  mo  pro  certo  habet 
a  neophytis  suis  jam  abdicatam  atque  despectam  prius- 
quam  abl  ueren  tur;sed  est  quaedam  elegans  et  i  ngen  iosa 
conversio  profanarum  observationum,quasgeDethIiaci 
faciebant  ex  zodiaci  signis,  in  sacrum  usum,  196 
comparate  ad  eos  qui  noviter  per  baptismum  acee- 
ptum  gcniti  fuerantexsinumatris  EccIesi8B,et  veteris 
superstitionisgenethlialogiffi  memoreserant.  Prestat 
ipsumtantisperaudiresanctum  episcopum  suos  neo- 
phytos  alloquentem,  ut  inde  pateat  qni  super  hu- 
jusnaodi  argumento  competentibus,  qnil  neophytis 
tradi  par  tsset.  «  Ecce,  pueri,  ndolesceules,  juvenes, 
senes  utriusque  sexus,  qui  eratis  rei,  ....  mundi 
estis  infantes :  et  quod  est  admirabile  et  ?rAtumySU- 
bito  uno  inomento  facti  statibus  diversis  ffi^uffivi. 
Sed  curiositatem  Testram  bene  novi  vetens  vit® 
usurpatione ;  quod  quidem  vobis  ulterius  non  licebit. 

B  Fortassis  re(|uiratis  et  a  nobis  qua  ^enitura,  quove 
signo  tam  diver80s,tam  plures,  tamdispares  una  nno 
partu  vestravospeperit  mater.  Sicut  parvulis  morem 
geram,  sacrique  horoscopi  pandam  tota  brevitate  se- 
creta,  Igitur,  fratres,  genesis  talis  est  vestra.  Pri- 
mus  vos,  qui  in  se  credentem  reprobat  nuIlum,noD 
Aries,  sed  Agnus  excepit :  qui  vestram  nuditatem 
velleris  sui  niveo  candore  vestivit.  .  .  .  Idem  non  tu 
midus  cervice,  non  torvus  fronte,  non  minax  cornu 
Taurus,  sed  optimus,  dulcis,  blandus,  ac  mitis  vos 
admonet  Vitulus,  ut  nulla  ullo  in  opere  captantes 
auguria,eju8  sine  malitia  succedentes  jugo,  terram- 
que  vestrffi  carnis  domando  fecundantes,  Iffitam  di- 
Tinorumseminummessemcoelestibus  horreis  infera^ 
tis,  etc.  >  Ita  ad  neophjtos  sanctus  Zeno;  qni  etiam 
per  reliqua  zodiaci  signa  eodem  modo  progreditur, 
profanitatemgenethliacorum  in  instructionem  con- 
yertens  neophjtorum.  Atque  hffic  He  libello  Nicet» 
Adversus  Genet hUalogiam, sen  potius  hujusoccasione 

Q  libelli. 

Quid  nunc  de  censura  nostronim  Gennadii  codi- 
cnm  manuscriptorum  ad  eumdem  libellum  ;  scilicet» 
in  quo  (Nicetas)  plus  libero  tribuit  arbiirio,  quam  va- 
iet  ?  Nostrorum  duorum  Gennadii  codicum  manu- 
scriptorumitapeculiareest  hoc  additamentum,  (]uo 
Nicetffi  libello  Adversus  GenetMialogiam  vitio  vertttur 
liberiarbitrii  immodica  elatio,  ideoque  auctori  tacito 
culpa  etiam  inuritur  aut  Pela^ianismi^aut  Semipela- 

f[ianismi ;  ut  nuUibi  in  editis  mveniatur,  immo  nul- 
ibi,  veluti  saltem  in  aliquo  manuscripto  codice  ali- 
Jnando  lectum^indicetur ;  si  unum  excipias  Joannem 
osephum  Lirutum,  aui  toto  quidem  Gennadii  de 
Niceta  articulum  ex  aitero  horum  codicum  profert, 
tomo  I,  pag.  113,  suijam  alias  citati  operis  Notizie 
delle  Vite  de"  letteratidel  Friuli,  ubi  de  Niceta 
Daco  pro  inffenio  suo  sermonem  habet ;  quin  ullam 
tamen  addiderit  animad versionem  ad censuram  hanc 
singularem.  Quid  autem  dicendum  vel  pro  Niceta 
|v  Tel  contra  super  hac  re,  cum  libellus  non  adsit,unde 
^  unice  vel  argui  posset  Nicetas  erroris,  vel  a  culpa 
purgari?Quod  nobis  interim  verisimile  valde  videtur 
super  hoc  additamento,  illud  est,  farancnon  esse  Gen- 
nadii  scriptionem,  sed  arbitrium  potius  alicujus  te- 
meratoris,  seu  etiam  amanuensis,  et  quidem  proba- 
biliter  hujusce  regionis,  in  cujus  tantummodo  ma- 
nuscriplis  codicibus,  quorum  etiam  alter  ex  altero 
eductus  videtur,  addilamentum  hoc  exstarecognosci- 
mus.Gennadius  certe,  utqui  Pelagianismo  aut  Semi- 
peIagianismonuIlatenusinfensus,numquaminhocNi- 
cetffi  opusculo  reprehendisset  nimiam  liberi  arbitrii 
exaItationemultrapropriasvires,qu8BinPelagianonim 
acSemipelaffianorum  sententia  magnffi  sunt  multaque 
virtute  pr«Bditffi.  PrsBterea,  si  reipsa  Gennadius  hanc 
censuram  adNicetffi  libellum  Adversus  Genethlialogiam 
posuisset.  Honorius  Augustodunensis,  qui  Gennadium 
pene  ad  verbum  ubique  fideliter  exscripsit  in  suo  de 
Scriptoribus  Ecclesiasticis  197  opere,  quique  de 
Niceta  nostroibidem  iiidem  prope  qaibuf  Ganntdiui 


M9I 


.P(  BHMDA  DiiB»ffirp*nOi  mi  s.-mnm^i-^-  mijm 


m 


▼erbit  taenlikmHi  fedi»  4^li»c  singalarMaUe  muBiroe^ 
siluisset,  ^ua&certe  magoi  erejt  pQDderis«  et  ad  een 
gQosceDdemavotoris  meQtem  o^^portuna.  Trithemios 
^o<l«e<  qui  a  Oeonadio  et  ab  Hooorio  «ompsii  quo4 
io  suio  simiHier  de  Scripiorii>us  £cc]esiasUds  li|>ro 
re/erret,  quique,  ex  roodo  qoode  Niceta  oostroeius^ 
^  Hicubffttioiiibus^cripsijU  videtor  e^usdem  etiam 
opuscuLsL  prad  i^culie  babaisse,  oensuraD  bujos  memi*^ 
nissei^  si  hane  reip$a  Yeiustioribu^  aoctoribus  in- 
Mtiiaaet.  :Noo  videior  itaque  Qeanadii  X^Lua hocad^ 
diiameatuioceiisoriwAdNiceUBopuscutumA^&erftti 
QeiutbUaiogiam,  qutid  nobfts  exbibent  duo  ({ennadiaoi 
eodices  «oslraies. 

Sedne^ue  Pelagianismiolk)  modo  auiSemipela* 
gianismi  insimvilttndus  videiur  iSicetas  nosterj  e&  eo 
quod  Ibriasse  Tiau»  foerit  liberi  ar^itfii  viresulterius 
extoIieBe  quam  pajreaset  Cumneque  Honoritts,  n»*- 
qne  TritMmius  quidqwaoithabeant.adveesus  recUm 
NiceiaB  Boetn  seniiendi  ratiioiiem  aupeir  humani  arbi- 
ivii  facuiiate;  quid  eat  quod  fidem  babeamus  iDoerte 
anctori,  aui  petiu»  iemeratori.  .Geoaadioni'  bujn%Qe 
oafMiis  de  Nieeta^  sive  etiam  amanuensi,  qui  hane 
•ibi  aooioritatam  Issdondi  Nketa^  nomiJMs  arrpgavit  t 
PniBtBnfaam  qood  Nicetas  joosiery  qui  io  iHo  Tihello 
ad¥er8us.gen6ihliaiogiam  pognabai,  faiaiisouim  ei 
Caiaiisiaa  ex.proifesso  debuii  iasectairi ;  quorum  en^ai 
homimu»  toluniatem  mere  patieoiem  mere»  et  ver 
ram  induoereinhoHMUiisaetibusnecessiiatem»  4{uam 
aingali  horaines,  juxta  genetiiJiaeoa,  ^  ipsa  origixie 
acoepi^ntex  steUacUm  imperioao  atque  ineluoiahiU 
infltixo.Uheri  igitiirarbiirii  laculiaiei&debuiiNio^iaa 
in  ee^  opubcukr  iotia  ▼iribua  prcy«gnare»  uix)0Dira  ger 
aethUalogiam.  et  genihliaoos  iDAtrueia  acie  dimicar 
seft:  deboji  hojos.  faooJiatis  iimitea  explicare,  ei 
q|iiom  longe  laieqoe  pateveni  oskodcfet  oi  mUiaa^ 
aihi  hiMiiines  exeusaiionem,.  prastexiu  necesaitaiis 
in^eniiaii  in  pra?is  aetienibus  compararent  Ouid 
imrttm,  sicaosamageQsiiberiarbiirii  cooica  fa^- 
Hsmum,  visus  sii  Niceias  hujus  arbitrii  facultaiem 
etiam  plos  ssquo  aflopiiioaeae  oi  faiaMsBcmm  plenius 
pPofligareA?  ita  naroque  eTenire  salet^eom  oausaaii* 
qoa  Imjuscemodi  agitatur ;  ttt  nimirom  in  propriam 
jMuiemiiimifeia  quitvidealartdumveritaiem  ah  hosie 
iaeam  pMfmgnat  Ita  qooque  de  eodem  libera  arhir 
irio»  qoanlom  ad  gratsafOv  animadvertebai  sanctos 
Aognstimiaiiilibro^de  Gratia  Ghmti  centna  Peiar 
gium  et  CoBlestium»  eafiiiei4/7 1  n  quia  •ieia  goaesiio» 
diebat,  «bi  de  arbitrio  voianiaiis  et  Dcs  graiia.  dispur 
4aiup,  tia  esi  ad  dbcevnendaia  diffidiis,  oi  qoando 
defeBditor  iibemm  arbiirlum*  aegari;  Dei  graiia  vii- 
deaitur:  quando«autem  asieriiur  Dei  gratia>  liberum 
arbitrium  potetor  aoferri.  n  Non  hie>»dw)  agerei  ad- 
▼enus  genetblialogiaoEi  et  genethliacos.  sermo  erat 
Nioetce  de  ffraiia  Dei;  sed  de  libero  tantum  arbitrio 
adveraiB  nitallaatium  ei  faialistas,  quihus  arbitrii 
libertas  ftulla  eoai»  Qoamvis  igiiur  amplifioaverii 
Nioetas,  adversus  hujoacemodi  hoates,  humaAi  arbi- 
tarii  vhres:  id  erai  iaBtoni  oi  ffttaiismum  geoeihlialO' 
gisB  desiroeret,  non  ot  Dei  graiiam  inftrmarei.  de ' 
oojus  joribus  tufic  non  erai  eor  dispuiaretor ;  qua»- 
que  iii  oonspeota  liheri  arbiirii*  Aogustino  ieste, 
evaaescert  ^oodammodo  videbatur.Ouia  auiem  ne- 
aciat  homani  arbitriifaeiittiaicm,eiampiam  prorecio 
ease,  et  ialem,  ut  sine  io^oria  poBoamDeos  pro  liher- 
tatisabosQ  pecQajtoribooAofligat,  et  prtemia  cpoferai 
ex  jusiitiapro  recioej  usdemioauTJd  Boiom  otetuendum 
esi,  otaiebat  idem  sanctoa  docioir  in  librode  Gratia 
-et  Libero  Avhitrio  capite  4,  oe  qufo  ia  defensioinem 
19ftsmii  iiberiarhiirii^  sic  intelligaatur,  ui  ad  vi^ 
tam  piam  et  bonaro  converaationem,  coi  merces 
«terofa  dehetor^adjotorioetgratisB  Dei  locos  noa  re- 
Uoquaiur;  ei  audeai  miser  homo«  quaodo  bene  vi- 
vti*  •  V  in  aelpso^  nw  m  Domino  gloriari,  ei  spero 
reote  vivendi  in  seiptOiponereL.  »  Licei  itaque  effusior 
lopiasae  fuerit  Niceiaa,  pro  argomenti  raUone»  in 
ilhtri  aijbiirii  patit><ti^o  adversos  geDeihJialogiam, 
.^oto.Ubenateoi  ^iiru  {omiumedemfeffebai ;  qm 


A  upomiam  sibi  p^rsnaaeriiettngtdema  _ 

l)iei  locum  reipsa  noo  reliquisse,  lia  ut  lilbertaie  m 
beneviveofihomOpOihiJoaunusnon  io^se  ipso«  sed  ia 
Uoroino  gloriari  debeal,  etin  eoden^spem  ponere 
recie  vivendi  ?  Repudianda  propterea  est  ceQsura 
ignoii  illius  Geajkadiani  ieitus  interpolatQris,  qai 
cevie  aorupulosius.ei  subtilius  quam  par  etset  lUud 
Nicei^opusculuminvesi^vit,  ei  dum  emtuiD  do- 
iare  voluit>  calui;nniaip  r^$e  intuliU  Nunc  &d  opu- 
seoiiim^qjaiotum. 

,  Dum  de.oposcuio  Nioetie  quinto  agimos,  quod  esi 
ds  Sfpnboht  noA  palei  cpi)jectpris  locpa  ^iipex  iltius 
argome^ip  ac  materia :  opjusculom  oapQqae  ipsum 
hahemus  iniegrum.quod  Rom^d  erutumebiblioUicca 
Ghisiaoa»  munificentiie  ^abemus  eminentisiiim  car- 
dinalia,  ei  Uti^raiorum  Italie  omniumttocaQ^aic 
pBino^us,  jquem  imma^ure  nohis  ereptuio  adbt&iif- 
gemus,  St^hani  q(irgt« ;  qui,  d\m  PataTii  djegerel 
anno  proxime  clap^  saeculi  nonagesimo  opqo,  illud 

Ji  ibideni  edeodum  tradidh,  eieruciiXorumiliustratloDi 
'  permisiu  fioipiana/to.scilicejt  ^iS>ymholiad  cmjx^ 
t0M09,  in  qi^a  Symholum  ipsum  per  partes  sio^IIa' 
iim  exponitup/declaraiur,  illusiraiur;  atqQe  oppor 
fjunis  ad  loca  siagula  mopitis,  pro  teipporis  necesat* 
tate,  ac pro audieniium capto^  lostruiiurOpusculum 
i^oc  ciijusdem  naMuwe^i  ejusdemque  $cqpi,  actol 
aiii  sermqnes  de  Sjmbolo  aa  cemaetentcst  qui  ^ 
saoctorumPatrum  Ope^ibus  passiipieguntur;pi|xi' 
i^e  verq  apud  sanctum  Auffjiatipox»,  sa^ctum  Pe- 
trum,Chrysologum«saQctpmMaaimumTauriheQse{n, 
aliosoue^  Sjmbolum  namque  fldei  catechumeimDOD 
iradahatjar^neque  e^plan^bialuir,  aotequs^m  sd  su- 
premom  competeotium  gradum  perveDisseDt:  et 
iunc,  perduraotibusscrutioiis,  quae  nabebaatoi:  pro- 
ximo  ad  hapUfsmum  ieippor^  ad  c^QipcteDtiuin  eir 
nioraodaip  capaciiaiem  aique  pro^es&um.  Sjmbo- 
Jum  fidei  soleomitcr  eisdem  tradebaior^  addito  pl^ 
rumque  sermtiQe  ad  eorum  exci^qdam  in  eodeio 
.  menxoriier  addiscendo  retioendoqae  solertiau^  oec 
oon  aJiqua  cjusdem  Symholi  expIanaiioDe,  qa«  w- 

p  rum  quodammodo  et  roemoriam  adJMvarel,  ^  i»*^ 

^  Jigentiam  aperiret.  Inposiremis.vero.scrutiDUs,qu« 
proximius  pr^^^edebanihapUsmatis  susoeptioDea 
Pymbolum  fidei,  quod  jdidiceranLcompetentes  etiao 
memoriter^  ac  soleijnniter  reddebapt.  auisemelaut 
Jbia  aui.etiam  plurieai  prp  Ecdeaiarupi  diversa^» 
hac  parie  coosueludine ;  et  ^nc  quoque  sermo  sub- 
^uehaiurepiscppi^  quo  la^ius  reodiium  SjmboluiD 
explanahatur ;  ei  monita  quoque  in  sermoDe  dabaot 
iiur,  seu  ad  fidem  spectaatia,  seu  ad  more$,pfoutrw 
l>ostuJahai,  ei  audienii  u  m .  necessitas  eiigAbaf •  I? 
iraditione  Syrmboli,  ei  in  Symboli  redditioDe^Tidcn 
possuni  sermones  divi  Augustiai  212,  2tI3, 11*  el 
J15  in  Maurinorum  editione ;  nec  non  wcti  Pein 
Cbrysolo^i  sermp  58»  aliiquc  ip  Symbolum  aposto; 
lorura:  aha  vero  qnm  speciant  ad  veterem  bujusnuwi 
discipIiDam  tradendi  Symholum  competenlibuj  al- 
que  ab  iisdem  reddendi.  passim  iUustrautur  ab  ec- 

"  clesiasticarum  r^rum  traciaioribus,  et  ootiora  suat 
eruditis,  quam  uihicaoobia  debeani  expHcan-  . 

D  De  E  jplanatione  tamen  h^fccapsira  |39  saoctJ  M 
ceiae  Aquileiensis  episcopLquaari  merito  po^set,  dud! 
.conseridebeai  ab  ipso  habiiain  traditioDe  Sjrobou 
^d  competentes,  an  vcro  in  eorum  redditioDer  Coa- 
sulenda  propterea  esi  Explanatio  ip3a,  utid  quo« 
qufleritur  digooscaiur.  Quo4  prima  fonte  in  W* 
natione  Symbo)i  Nicetie  epiacopi  OQCprrit,  jmI  abr^ 
nun  tiatio,qu8B  innui  tor  Jam  peracta  ab  iis  qpibus  SjtD: 

bolum  ibidem  explanabaiur;aii  enim^icelas; «  «?• 
creditin  Chrislo,..  abrenuntiai  ioimico.elangeUJ 
ejus,et  universfle  magicip  curjw)sitaii--  .Biscrgo  ^^ 
se  homo  expedien^^  has  catenas  posi  •Iprsum  sm^ 
velut  in  faciero  proiiciensinimicl,jam^mJo»ca  w 
pronnntiai:{;redoifi  Ikum  Pairem^eic  »;  Meffl  q^ 
que,deahrenuntiatione  peracta  ab.iis  quibos  wc  s«\' 
,mo  habebaturi  confirmatur  iofine  llxplaDaliows  Q»^ 
modo :  f,  Quotie8,;niroici;^  pwjniemiu^p  ^^}'W'^ 


mt 


JU  fiB4LI0i«  DKSEKSllTIft  »  ftHRCBIMIv^  GAK  Vm. 


im 


Ur,  dioeBi«::.Et  AtoeQuntiaTi;  etabrenuntiolibi,  o^ 
«iHi8  {>artler,  efc  an^a  iiie»  if  oiaQredidt  li>to^Of 
iet Aibrisio  ejwi»  etc.  v  Abpeauntiaiio  perro*  pnsdo 
fiod^ufe  more^  tkou  fdOdo  fiebat  bapUaini  ientpore» 
H  Mi  prosiipe  ante  jaJuUre  la?acmni,  aed  eitiam 
anle  soieixintin  fidei  profeseiooexu»  qiieinreddiiiooe 
«oeepti^^tty^ii  DQsila  erat,  et  in  itaretiii;ettain.  re^ 
3{»ousioini  verbi  <ir0dQ  adeiimlulaainterifogationes  de 
^ymbdrli  articuli»  ;  cj^miuo  Tooiiii)  habehai,  aii(|u<^t 
aafte^  iHiptiiiiHimi  diebus»  in  seruUMia  quee  pra^^ 
OtdebaBU  «  Q\m  eat  ettim  kk  bapUamo  eaittitari  (^*- 
^Uanorwnpriam^confeaabO?  0«^acilidet,  nisiut  m^ 
BdttUare  «e  diaboio  aci  {yoinds  eia^»  aique  apeota*- 
oiriis«i/0peribu8proteiiieiitMrl..i4Qr0ntMi^«fa^,  in»- 
^^^4MolQi  ^mfiUi  ipectacHUs  ^toipeMbu»  €JM$.  Bt 
mmd  posti^T  Creda^  iuquia,  in  Dtum  Patrm  omni- 
^tef4m^M  mJ^tumCkriitum  ¥Uhmm$,  firffOpetr 
•m^m  reUuoUatur  diabolo,  utoredatucDeo  :  quia  qui 
•OfixeouoUat  diabolo,  mosi  oredii  Deow  »  Ita  tpso 
««iata  siBculo  scrJbebai  SalTiands  de  GubernaUoae 
'fiei  IjiMTovu  cfipite^;  sanctius  quoque  Jbiiddaraa,  alier- 
r6  f»oet  quiotam  afloouio,  Aibro  ii  de  EcdesiaaUois  0&- 
•^iis,  eapiiiie  i4  '  «  Priaia  paoUet,  inquiU  eei^  ii|iia 
«eoiinUatuf  diaboJo,.  el  pompis  ejus^  etaniTersie  oon- 
•fcffsiaiooiiiliaa. » Videaiur  suptnrj^c-re  Joeepliufl  Vii- 
4aepw^fi^  de  antiquis  bapliami  RiUbos,  ^»  uciap.  84^. 
.  Quid  veiro  peouliartier  de  A^aileieasi  Beeksia? 
Satnetua  ipse  noeier  Niceta»  iasUnfioAiiMn  snper  bae 
je  pnebiet  luculeotissimttm  i»  terUo  fragnenAorum 
Viodipbpaensium  qu»  duperauAiiquodqtt^  adprittuim 
.aiiain,.ut  itideturi  pertinet  libeilom  a  Gettaadiome* 
moratum,  de  quo  supetiue  dieebamus ;  ubi  eompei- 
ienlieaauoiiiisUiuens.etiam^eabreniiiitiationis.  xa- 
;li4wevaperte  a£t  ^  <  iNon  eoiim  anfce  ad  eoafessionem 
^niiur,  nisi  pinus  fuerit  diabolo  reDnatiaiumk  Sietft 
4iee!  avrii^gua  anteaanim  laiiUti  in  iai^ukim^  nisi 
INTioa  terram  toI  Umum  laFeHt  iMMiersuw^  n  Sed  Ri- 
inalia^uoquoaliquantulum  lAtaeri  iurathujua  ejua» 
deai  Ecdeti9i  ut  ipsiiiA  daniaa  adhue  patealt  in  tt 
da  qua  ag^s  eoacers  cum  aliis  disc&pUnfr :  RltiMJia 
aatem  aoo  dieaiaeiuadero^uinU  s^euii,quoiKorabat 
Woeiafl;  BCjdRiUiaU&oerteqoffl*  quamii^peeterioris 
«Ti«  ▼eetigiapnBferebaniprisco.iitius  ejuadem  NioO- 
iai  setatiftdiscipIiBeeuClarissimttsDe  Rabeiain  disBer- 
latione  sua^de.Sacris  PoirojulieDanim  ftitibusi  eto^, 
capiie^  excodioibos  jkrioMm  in^i^ms  Goiiegtatte 
•BoaiesiQe  CiTitaiensta  Taris&  antiqui&atAS,  dem  ex  aliis 
•qooque  tHHUS;  proTiaciv»  Qeeaoo  et  ex  Agenda  dio- 
.eeats  AKfuiieieusis  Vjen»eUis  impressa  aano4675»  rtiufl 
pvoferi  in  A<|uiieiensi  dicecesi  Tigentea  in  SO<y  ^a- 
ptismi  administraUone*  pueris  maiimeTaci^nda, 
.posiquam  cat^ohume  o  orum  et  competen  tium  gradua, 
fliouii  et.  soruUniorum  ordo>  in  desuetufdinem  jam 
abieraot ;  quod  factam  creditur  poai  nonum  aut  oerCe 
;^pest  deeimum  flfleculom  in  tioiTeraa  <)eoideataU  Eo- 
clesia»  licet  JM>a  eodem  ubiqee  iempope,  ui  semper 
iofliiiulibus  oonUogere  Bolet.  Hujusmodi  porfoad- 
miBieirandi  bapiiamiritnapoeieriori miate  indiBctus, 
^nsiai  ex  iis  omnibufl  riUbua  qu*  elim  obtinebant 
.10  oaieohuixienisei  in  comnetenUbus^  quique  locam 
hahebant  in  seruiiniia  baptismum  prsaeedenUbus,  ut 
,iu>tot  eiiam  idem  De  Rubeia^  in  disaertationibus  Va- 
.RimErudiUanis,  capiiedl,  num.ft;  ita  ut  meritodioi 
possit  riium  hune  p^osteriorem,  tum  <)aoad  aubslaB- 
Uam»  ium.quoad  ordinem»  compeadium  quoddam 
ease  Teteria  citua;  quatenus  hreri  horeB  spaUo  oom- 
>pleretuc,;qeod  olim  erat  diuturni  operia  ottrsu&  et 
'  exieroitaUe  plurium  dierum :  quod  aiiwiiter  dicendum 
.veait  etiam  de.Romano.ordine  qui  nuno  Tiget  tum 
in,b«pUaandisptteriB>  ium  inbapUBandisaduHk  ;  qpi 
itidem  eompendiOBus  ordo  eenseri  polest  TetBrom 
rituum»  ^ui  priscia  aiecutis  obtinebant.  la  bis  itac^ue 
poatmonhos  adminialrantli  bapUsmi  ritibua^  quiip 
.Aquileieaei  Gocleaiaac  diceoesi  Tigebanty  renuAUaUo 
.aeiDper  anteceditium  Sjmholifeeitaiionem,  tum  fi- 
.deiea^&yiiAQla  pro&ssioDeai,  aJTie  nhireminttatio 


A  ^na  s^miB)  tdntom;  sire  etAim  nbi  ittrato  Idonin  hs(- 
heiex  prisooEc^IasifiB  more^  ntibidem  videri  potest, 
ai  iDdxime  in  diata  Ageada  t^pis  edita.  Talis  itaque 
fuisse  credenda  estetiam  auioloBlscaki  AquileienfliB 
^cd«siis.diacipiiaa  s6per  nao  re;  ^tisdlieet  renun- 
AiaAio  semjiMr  praBcederet  in  compeientatHia  eoram  d- 
dei  profesBienem,  ita  ut  nonnisi  reoaAtiaUone  per- 
acta  Sjrmboittfn  redderent  in  eontiiiiiifl  quod  prius 
addkoea^m  acceperaal^  etioiterroigatMMulMisreBpeat- 
derentad  artioulea  SjniboH^  de<  quibaa  aingiUaftim 
esonkebantori 

£am  igilulr  jn  fdrp^ffeUiQiM  SymboU  heatiiNiceiflB 
iAquileknsis  epssco^  aippiireat jamfactrm  fuisaere- 
«imUatioDem  ab  iia  competeiilMMifl:  qoihoflCutm  Ume 
iye  loqaebatttff  ;.  Biphinatio  iUa  proptinea  oredi  me- 
fcRo  pdyest  Imbita .  ad  oompetealiBe  flcruiiniar  uait  ieai^ 
fore  io  eoriiia  SiTmlMli  reddiiione  immo  atajfcim 
tioflireddilioaem,  ad  eornm  :finnabdum  in  fl«k  pto^ 
^oailum^  .muniendamque  Tirtiitem^  Ouod  Tero  reoa 

S  ipsam,  ^amexdisoipiiaa  ilMufl  tesnporis  at<|ueex  di- 
eeiplifiaqaoqne  Aquijetenflia  •BoOlesisB  propria  eofijioiv 
mus^  magis  magiagoa  oonftrmat»  Torba  sismt  Nieeto 
SKMtri  BxplanaiieatSioapiAeiSrubtv  «ermonemBttBia 
daudenBi  sicfhabet :  n  QmiA  cum  ita  sitrebarnsimii, 
manete  in  his  qOflB  didioistia^  et  tTadiia  floni  iTobia. 
fteiinete  seatiper 'pactum  qnod  fedsU  oam  Domi- 
;Boi,  id^t  hoc  Sjfmbolnmyquod  coram  ang^s  ei^ 
aoiiiibtts  eonfiteBuni.  »  Bcte  nimirum  iSymboUim 
compettonlihtiflpridem  IraditaaBr  Aradtte.a»ar  oo^if ;  a 
eoflippetintibuspoflleamemorisBiBaadaltam»  qumiHdi' 
otf^;  iflfede  flole«miter  ab  iisdem  reddiium^  profea* 
aioDe  fides  faeia^  fuod  eoram  qn^lii.HMwnmibUi 
timfitnmini  ;  ei.iia  propterea  ut  m^neBdi  esse^  idem 
retaaeret  Teluti*  paeAumoam  Domiaiei  factum,rfv^iiie^e 
iS»ilp^|Ml^(tim  ^aod.  fecistis  cuim  Domino^  id  toi  tihoc 
iSt^o/i4i7i..Inafedditioneigitur  S^boli»  sctniliBia- 
Turo  tempore»  habila  fnit  aiNicela  nosito  AqnUeietifli 
md  oompetentflf  hidicSpnMiMxplamttio/Axa  *?e#e 

n  ^  LibellueQi  leu.opUflculiimsektiim^' . '  .      ^ 

Sextufl  ad-compeleiiiea Nieetp  liher  Uiuiuai  uhique 
eumdem  habei,  asiitfiftt  paM^tii  Vieiiinm.  Cumflii  lir 
berliiciatBrde(Mrditofl^diVinaadttmx{oodammodoest 
iUittflai^umenUim :  qiH)4iamen,  Buh  metaphocieo  ti- 
iulo  3i|l^^  VuUma  A^nipdScMis,  fuisfleplanede 
iMBetttiimo  euchariaiUSflaerameBilovaBBbi^ereminiaie 
^sumus.  €ompeleiaieflicerie,itiii  ad  penitiora^qaaB- 
que  Cbrialianiereligioaiaoognoflceada  Bfljatoria  ante 
bapUsittttm  oon  admiitereatuiri  de  bocmyaierio  mi^r 
gusUssimoerudiri  nihilominus  aliquando»eiflaltem«x 
•pafftadebebAnt».priuiMfttaili  ad  aamlAr^lATaeram  ac- 
jeederent*  Quia  enim  ignoratcompelenAefl  per  sacrum 
hapiisma  reOaios,  et  neopbjios  dicioa,  ac  EooiesiflB 
jnatrifl  iofantesy  eadem  ipsa  Pascfaalis  nocte^  ab  ipso 
flacro  foale.  ae  Telull  adhuc.  sahiiari  aqua  madentea, 
ad  flaeraiisaimam  OQB^tifl  Af[n&  UHtpsam  adnaisaofl  t 
iBem  estendii  muUiphoi  eruditione,  tumaooad  adul- 
.tos,  ium  qaoad  ipflos  puerosy  qui  aacro  bapliflmate 
ahluebaotur,  supracitatus  ciariflflBiDUfl  Vieeoomeia  de 


9 


Aiitk|uis  baptismiiRitibus^  yhro  T„«ap.  34  aesequeflh 
iibus,  nec  aoa  atii  post  eum  disoiplinfls  TeHeriB -iUii- 
(Stratores>  ui  aon  sii  opus  plura  a^icere.  Sancium 
Augualinum  |iihih>raiiHis  quilihet  libenier  audierit  de 
iiac  re  tta  loquenlem^  sermone  £37,  ^ui  eai  in  die 
Paachsd  4>  ei  titttlum  prafert :  Ad  m/iaa^as»  4e  Sacra- 
inMtis*  c<  Memor,  inquit,  sum  promiflstonia  meas^  Pto- 
miseram  enim  Tobls,  qui  bapUflaii  eaUBiSermooem 
^Qo  exponerem  flflenstf  Dominic»  saeramentum^quod 
modo  eUam  TideUs»  et  oujaa  nocie  pmtflriia  partiei- 
pes  facU  estifl»  DeheUs  acire  ^ojid  aeoepisUs»  quid  ao- 
eepturi  estis,  <fuid  qaoUdie  aoeipere  debeatis*  «te.  i» 
En  igitur  in  ipaaPas<»iSB  noctfl  competBtiiea^  j  am  fiaciOa 
EcclieBi»  matriaiafantsaper  acoepiumhaftiama^  fpdt' 
iiopeamox  effeotoa  mensm  Domtniomt  in  qaa  ChriflU 
ireipaa  corpuff  ei  sanguioem.  ocorpimn^  Edooendi 
•propierea  aliquando  erant  ooaxpeleni<is,  et  aaliem 
quantom  sat  easet,  super  euebaristiffiefleramiki&o^.ui 
inQSsentquidesflflnlaefltiptari  poHkbaptitaniflB  paa^ 


1055 


P.  BRAIDiE  DISSERTATIO  W  8.  NICETAM.  —  CAP.  Vm. 


m 


Paschatis  nocte  :  atque  hic  propterea  fuerit  Nicet© 
scopus  in  libello  deAgni  j^ehalis  Victima,  qui  sex- 
tus  et  ultimus  est  ex  libris  seu  serinonibus  ab  ipso 
habitis  ad  competentes. 

Sermonis  nihilominus,  c[uiadcompetentes  apposite 
habitus  fuerit  de  eucharistise  sacramento,  vix  alia 
mentio,  aut  ne  vix  quidem  occurrit  in  tota  antiqui- 
tate,  uno  hoc  excepto  Nicetae,  qui  etiam  periit,  et  cu- 
jus  tantummodo  titulum  nobis  seryayit  Gennadius. 
Quid  igitur  ita?SanedeeucharistiflBsacramento,  non- 
duminitiatis,  plena  atque  absoluta  institutio  antiqui- 
tus  non  dabatur,  ex  diligenter  tunc  custodita  arcani 
disciplina  :  nondum  yero  initiati  censebantur  ii  qui 
salutari  layacro  nondum  erant  abluti,  sive  catechu- 
meni  ii  cssent,  siye  etiam  competentes.  Quapropter 
sanctus  Ambrosiusquilibrum  scripsit  de  Mysteriis  ad 
nuper  baptizatos,  ubi  etiam  tertio  loco  ex  professo 
agit  de  eucharistise  sacramento,  quodquidem  asserit 
ab  ipsis  acceptum  statim  post  baptismum,  ita  ad  eos- 
dem  loquebatur  capite  i,  num.  2  :  «  Nunc  de  mjste- 
riis  dicere  tempus  admonet,  atque  ipsam  sacramen- 
torum  rationem  edere :  quam  ante  baptismum  si  pu- 
tassemus  insinuandam  nondum  initiatis,  prodidisse 
potius  quam  edidisse  sestimaretur.  i  Rationem  vero 
aliam  subjiciens  hujus  silentii  sui  de  hisce  mysteriis 
antebaptisma,  ita  prosequitur  :  «  Deindequod  inopi- 
nantibus  melius  se  ipsa  lux  mysteriorum  infudent, 
quam  si  eam  sermo  aliquis  prflecucurrisset.  »  Patet 
hinc,  et  reipsa  nondum  initiatos  intelligendos  esse 
etiam  competentes  ipsos  ante  baptismum,quibus  pro- 
pterea  sacramentorum  ratio  nondum  erat  insinuan- 
da ;  et  nullum  quoque  prflecessisse  serroonem  ad  eos 
de  eisdem  mjsteriis,  aaeo  ut  inopinantibus  mysteria 
ipsa  prtebita  fuerint.  Ac  profecto  non  ad  competentes. 
aed  ad  infantes,  id  est  ad  jam  baptizatos,  %0%  dicti 
foerunt  a  diyo  Augustino  sermones  illi  qui  in  die  Pa- 
achflB  de  Sacramentis  sunt,  ut,  exempli  gratia,  nuper 
citatus227,  et  alios  quoque  229,  in  quibus  de  eucha- 
ristiae  sacramento  agit,  et  deeodem  uti  ab  ipsis  prae- 
terita  nocte  suscepto  post  baptismom.  Sanctus  quo- 
que  Gaudentius  Brixiensis,  nequaquam  ad  compe- 
tentes,  sed  ad  egressos  a  fonte  neophytos,  id  est  ad 
staUm  baptizatos,  tractatumsuum  habet,  seusermo- 
nemsecundum,  de  Ratione  Sacramentorum,  inqao  de 
eucharistiae  sacramento,  quod  mox  accepturi  essent, 
eos  alloquitur.  Quid  ergoi  Prodidisse  dicemusNice- 
tam  nostrum  sanctissimum  eucharistiaB  mysterium, 
qui  de  eodem  Hbrum  scripsit,  seu  sermonem,  ad 
competentes  ? 

Distinguendam  atque  illustrandam  rem  esse  exi- 
stimo,  ut,  quid  reipsa  Nicetse  fuerit,  aut  esse  potaerit, 
sermo  seu  liber  ad  competentes  de  Agni  pasehalis  Ki- 
€tima,  intelligamus.  Etsi  enim  eucharistisemysterium 
ex  iis  esset  quep  nondum  initiatis,  ideoqueipsisetiam 
competentibus,  patefierinon  oportebat ;  nibilominus, 
cum  ejusdem  mysteriiparUcipesessedeberenteadem 
Paschae  nocte,  qua  per  layacrum  regenerebantur, 
fieri  non  poterat  ut  ejusdem  omnino  inscii  atque  ru- 
desadsacram  mensam  admitterentur.Haecpropterea 
fuisse  yidetur  super  hac  re  illorum  temporum  oeco- 
nomia  :  ut  nimirum  nihil  omnino  competentes,  toto 
eo  tempore  <^uo  ad  baptismum  etiam  proxime  com- 
parabantur,  mtelligerentde  eucharistiae  mysterio;ut 
de  hoc  nonnisi  instante  Paschatis  die  quam  breyissime 
edocerentur,  et  ea  tantum  quse  ad  simplicem  tanti 
mysterii  fidem  spectarent ;  ut  demum  neopbyti,  de 
hoc  ipso  mysterio,  at(}ue  de  aliis  rebus  quaeex  Eccle- 
sise  disciplinanonnisi  mitiatistradebantur,plenius  at- 
que  uberius  eradirentur  in  reliquis  Lebdomadae  pa« 
schalis  diebus.  (Dconomiae  hujus  rationem  ex  Cate- 
chesibus  sancti  Cyrilli  Hierosolymitani  aperte  intelli- 
gimus,  eamquehic  recolere  non  abs  re  judicamus.  In 
catechesi  naraque  13  illuminandorum,  idestbaptizan- 
domm  ((^ui,  ut  supra  monuimus,  apod  Grsecos  iidera 
erantacm  Latina  Ecclesia  corapetentes),  cumcapite 
19  obiter  sermo  esset  de  corpore  Christi  sub  specie 
panis;  occasione  illius  prophetid  textus  :  Vmtiti,  et 


A  injieianus  lignum  in  panem  ipsius  ;  ita  illumiaaDdot 
alloquebatur  :  c  Si  te  Dominus  di^um  habueritjo 

f^osterum  cognosces,  quod  corpus  ejus juxta  BvaDge- 
ium,  figuram  ferebat  panis. » Illuminandisitaqne,id 
est  competentibus,  ex  silentii  religione,  eucharistis 
mysterium  nondum  aperiebatur,  sed  aperieDdom  tn 
wsterum  promittebatur,  si  eos  Dominus  digDosesset 
nabiturus;idest  si  sacro  baptismatedigniessenQere- 
rcntur,  auditis  catechesihus,  peractisque  scrntiniis. 
Quid  yero  illud  in  poftrrum  ex  sancto  Gyrillo  ?  Expli- 
cat  semetipsum  sanctus  Pater,  de  hoc  opportooo 
tempore  aperiendi  illuminandis  eucharistis  mvsterii, 
in  catechesi  48,  quffi  similiter  est  ad  eosdem  illumi- 
nandos;  ubi  capite  «Hi  et  33  in  catechesis  epilogoiU 
eos  alIo(iuitur.  «  Fratres  dilecti,  yos  omnes  horlator 
prsceptionis  hnjus  sermo,  ut  animam  ad  coelestiam 
donorum  receptionemcomparetis.  De  traditatobisad 
confitendum  sancta  et  apostoHca  fide,quod]icetcat^ 
cheses  in  prseteritis  hisce  QuadragesimaB  diebasper 

B  Domini  sratiam diximns. ..  Instanteyero  deincepssao- 
ctoPascnatis  die,  dum  yestra  in  Christo  per  lavacnim 
reffenerationis  charitas  illuminabitur;  iterum,  Deo 
yoTente,  de  iis  quae  consentanea  sunt  erudiemioi : 
quanta  nimirum  cum  pietate,  etc...  etquanta  cnror^ 
yerentia  atque  ordine  oporteat  a  baptismate  adsao- 
ctumDei  altare  ^03  procedere,  spiritualibasqueet 
coelestibus  quaeibi  distribuuntur  mysteriis  frui ;  utaoi- 
ma  yestra  per  doctrineesermonem  prios  illustrataper 
singula  co^oscatis  impertitorura  yobis  a  Deo  dooo- 
rum  raaj^nitudinem.  Post  sanctum  yero  et  salotarem 
Paschatis  diem,  asecundasabbatorum  dieincboaodo, 
singulis  consequentibus  hebdoraadm  diebus...  aiias. 
Deo  yolente,  catecheses  audietis  ;  in  quibus  rursom 
singularum  quae  in  yobis  peractae  foeriot  reram  ra- 
tiones  etcausas  erudiemini...  Et  de  iis  qoae  ip  altari 
habentur  noyi  Testamenti  mysteriis,  quflehiDciDitium 
accepere,  quidnam  de  iis  diyinae  Scripturse  tradide- 
rint,  qusye  illorura  sit  yis  ac  potestas.  Kt  quooam 

Q  modoad  eaaccedendum  sit,  et  quando,  ac  quomodo 
illa  habenda  sint...  Et  haecquidem.  si  Deus  Toluerit, 
a  nobis  explicabuntur.  »  Ita  sanctus  Gyrillus  Hiero* 
solymitanus.  En  igitur  quidper  illud  in posterttmlu' 
tellexerit,  quoad  eucharisti»  mysterii  explicatioDem 
faciendam  lis,  ouibuscum  tnncloquebaturillumipao- 
dis,  seu  potius  Latino  dixeris  more  competBDlibos. 
Duplicem  nimirum  loquendi  occasionem  iodicaTit  de 
hocmysterio :  alteram  nempe  instante  sanctoPastMO' 
tis  die,  dum  jamjara  per  lavacrum  regeneratioM  m 
Christo  esseniiltuminandi ;  qu«  nonnisi  brevisatqoe 
compendiosa  locotio  esse  poterat,  ad  excitandam  laou 
mysterii  fidem  ac  reyerentiam ;  quod  in  competeoti- 
bus  jam  in  religione  recens  institutis  opcrosumesse 
non  poterat  :  alteram  yero  fusiorem,  dm^  sancttm 
Pasckatis  diem,  in  aliis  catechesibus ;  ubi  ^  (^  ^ 
in  altarihabenturnovi  Testamentimysteriis qrnmr 
iis  diyinae  Scripturao  tradiderint,quaeye  illorumii^PU 
ac  potestas,  se  dictururo  proraittit.  Utcnim  Ji'^*J°^' 

l^  tat  clarissimus  quoque  Uyrillanorum  Operumeditor 

"  Toutt^,  €  Cum  in  catechesibus  ante  baptismum  oe- 
fas  esset  baptizandis  mysteriaaperire,  nectamcDeoi 
ad  illa  imparatos  ac  prorsus  eorum  inscientes  admii- 
tere  oporteret ;  fusiori  illorum  expoMtione  in  sabs^ 
quens  tempus  dilata,  in  ipsa  nocte  paschali  de  ips» 
breyiter,  et  quantum  per  terapuslicebat,  antequama 
ea  accederent,  erudiebantur.  »  Fusiorem  illamdeeo* 
charistiae  raysterio  explanationem,  quamCyrillasi 
luminandissuisproraiseratpostbaptismum,habeinuSj 

eaque  est  catechesis  22  et  mystagogica  4,  ^"*»  ^^ 

Jireecedens  monitura  clarissirai  editoris,  habila  aDip 
uit  feria  quinta  paschali,  Breyiorera  alteram  ^ 
quam  se  habiturum  spoponderat  nsstante  sancto  r 
schatisdie,  id  estin  ipsa  nocte  paschali,  desideram» 
«  sed  hae  Cyrilli  instructiones  ipso  baptismaUs  w» 
pore  datae,  yidenturadmonitionibusprotcmpo»*"^ 
tis,  quam  concionibus  e  suggestu  habitissimuio^. 
-ttt  Idem  pariter  annotat  eroditissimos  >""*"]Jf2v 
unde  mirum  non  est  eas  ad  noa  minime  perritt'»^ 


I05t 


P.  BRAIDifi  DISSERTATIO  IN  S.  NICBTAM.  **GAP.  Vm. 


i05S 


utpoU  quse  fortasse  ne  scripto  quidem  a  sancto  Gj- 
rilJo  tradit®  erant. 

Quld  nuDc  igitur  de  libello  seu  sermone  Nicets  no- 
stri  de  Agni  paschalit  Victima  ad  competenles  ?  Si  vere 
ad  competentes  habita  fuit  haBC  de  Agni  paschalis  Vi- 
etima  Nicet£B  sermocinatio,  hanc  dixerimus  brevem 
fuisse  de  eucharistias  mvsterio  ad  eosdem  allocutio- 
nem,  proxime  ab  eo  profatam  antequam  ad  baptiste- 
rium  procedereut,  ideoque  instante  Pasehatis  die,  dum 
jam  jam  essent  iliuminandi ;  ut  post  acceptam  rege- 
nerationem  ad  sacrum  altare  accedere  possent  satis 
instructi  de  Agni  pasehalis  Victima,  cujus  participes 
esse  debebant.  At  vero  fueritne  ad  compelentes  pro- 
prie  dictos  hcec  de  Agni  paschalis  Victima  institutio ; 
an  potiusad  neophjtos  seu  ad  iofantes,  204  4^^^  ^^ 
Nicetie  librorum  recensione  Gennadius  e^  Uonorius  a 
competentibus  non  distinxerint,  ob  maximam  po- 
stremi  huj  us  libelli  affinitatem  cum  quinque  aliisprio- 
ribns  qui  vere  ad  competentes  habiti  faerunt,  et  quia 
iisdem  dictus  fuit  audiloribus  qui  competentespaulo 
ante  fuerant  ?  Id  quidem  fieri  etiam  facillime  potuit : 
et  tunc  libellus  hic  Nicetas,  seu  sermo  deAgnipascha- 
lit  Victima,  habitus  fortasse  fuerit  ad  competentes 
qoi  jam  essent  Ecclesi»  matris  infantes,  in  ipso  Pa- 
Mchatis  die  posteucharistiamabipsisacceptam,  prout 
illi  sancti  Au^ustini  superius  memorati  sermones ; 
aut  in  reliquis  paschahs  hebdomadae  diebus,  ut  illi 
sancti  Ambrosii,  qui  postea  in  citatum  librum  de  Mi- 
steriis  coaluerunt,  et  ut  catechesis  mjstagogica  4 
aancti  Gjrilli  Hierosoljmitani.  Qaidni  dictus  fuerit 
potius  ad  competentes  jam  neophytos,  et  simul  ac 
^ressi  fuerunt  a  fonte,  prout  ille  Gaudentii  Brixien- 
tis  secundus  supra  citatus,  qui,  eodem  teste  in  ser- 
mone  seu  tractatu  quinto,  habitus  fuit  in  illa  splendi- 
dissima  nocte  vi^iliarum  Paschffi,  ut  edendi  paschatis 
tacrificii  discipltnam  rudes  neophylidiscerent ;  ideoque 
statim  post  acceptum  baptisma,  et  ante  eucharistiad 
sumptionem  ?  Hujusmodi  quoque  esse  videtur  alter 
Augustini  sermo,  cui  titulus  ;  De  Sacramento  altaris 
ad  infantes,  qui  est  ordine  tertius  inter  illius  sermones 
ineditoSy  quos  anno  1792  e  membranis  bibliothece 
Palatin»  VindoboDensis  primo  vuigavit  Yindobonen- 
sibus  tjpis  clarissimns  alias  laudatus  Michael  Denis ; 
qui  etiam  sermonem  hunc  pulchram  appellat  (ui  ^on- 
etam  communionem  praBparationem,  eique  locum 
assignat  in  editioneMaurmorum  post  sermonem  228. 

Unum  iiic  addam  super  hoc  Nicetss  libello  seu  ser- 
mone,  quandocumque  habitus  fuerit,  et  ad  quos- 
cumque  seu  competentes,  seu  egressos  a  fonte  neo- 
phjtos,  aut  infantes ;  titulumnempe  quem  prefert,  de 
Agni  paschalis  Ftcitma,  optime  respondere  argumento 
totius  tractatus  seu  sermonis  secundi  sancti  Gaudentii 
Brixiensis  ad  e^essos  a  fonte  neophjtos ;  ^ui  cum 
sit  de  eucharistisB  mjsterio,  totus  versatur  m  expo- 
nenda  ailegoria  agni  paschalis  Judasorum,  qui  tjpus 
fuerat  corporis  Christi  a  nobis  in  altaris  mjsterio 
percipiendi ;  atqueex  legibus  immolandi  comedendi- 
ijue  illius  tjpici  agni,  in  Exodi  iibro  scriptis»  elegan- 
iissimeeruit^illustratatquecommendateas  animi  dis- 
positiones,  quibus  fidelis  instructus  ad  sacram  novi 
foederis  mensam  ibidem  prffifiguratam  accedere  de- 
beat.  Quidni  et  Nicet»  nostri  hbeiius  de  Agni  pascha- 
lit  Victitna  eumdem  habuerit  scopum  in  erudiendis  de 
eucharistifle  mysterio  auditoribus,  acsancti  Gaudentii 
Brixiensissermo  seu  tractatus?  Fieri  etiam  potuit,  ut 
titulus  huic  Nicetse  sermoni  vel  ab  ipso  auctore  yel  a 
Genftadio  vel  ab  aliis  poneretur  de  AgnipaschalisVi- 
etima,  potius  quam  de  eucharistix  Sacramento,  seu  de 
altaris  Mysterto,  ut  vetus  arcani  disciplina  cautius 
servaretur ;  et  sermonis  ar^umentum,  quod  interim 
sub  hoc  etiam  velamine  initiatijam  satis  noverant, 
nondum  initiati,  etiamsi  ex  relatione  audissent,  ne- 
quaquam  perciperent.  Quid  vero  si  dixerimus,  libel- 
lum,  seu  sermonem  Nicet» de  A^ni  fjaschAiis  Victima, 
cxplanationem  tantum  fuisseilliustjpiciritus  Judaeo- 
rum,  ad  prseparandos  audientium  animos  ad  mjste- 
nom  sao  tempore  cognosoendum ;  qoin  ad  uUam  in« 


A  terim  m jsterii  explicationcm  oratio  descenderet  ? 
TuDC  fortasse  ad  competentes  proprie  dictos  haberi 
potuit  hic  sermo  ante  baptismum,  absque  ulla  disci- 
plinse  vigentis  laesione  :  et  nullus  propterea  hinc  pa- 
teret  difficultatibus  locus,  quibus  enuclcandis  hacte- 
nus  incubuimus  ;  licet  caeteroquin,  etiam  205  ^^  ^^^ 
positione,  de  eisdem  dixisse  non  pigeat. 

Ultimus  Nicetse  liber,  qui  a  Gennadio  aliisque  re- 
censetur,  jam  non  competenles  respicit,  sed  poeni- 
tentes :  est  enim  objurgatio  qufiedam,et  valde  quidem 
vehemens,  ad  Virginem  lapsam,  quam  prsesentem 
habetpoenitentiam  publicam  ab  episcopo  accipientem 
ob  reatum  publice  notum.  Gennadius  et  hionorius 
libellum  hunc  indicant  hoc  modo  :  «  Edidit  (aut  con- 
didit)  et  ad  lapsam  Virginem  libellum,  pene  omnibus 
labentibus  emendationis  incentivum.  »  Duo  nostrates 
alias  indicati  Gennadiani  codices  omissa  voce  pene, 
ita  babent :  «  Dedit  etad  lapsamVirgincmlibellum, 
omnibuslabentibusemendationisincentivum. »  Libel- 

g  iushicjamdiunotus,  immojamdiusolusquiexseptem 
a  Gennadio  memoratis  innotesceret  eruditis,  quin 
tamen  certum  Nicetse  fetum  sese  proderet,  incerto 
vagabatur  parente ;  hoc  nihilominus  felix  eventu, 
quod  non  mdignus  habitus  aliquando  fuit,  qui  et 
Augustini,  et  Hieronjmi  scriptis  accenseretur,maxi- 
me  vero  quod  inter  Ambrosii  genuina  Opera  locum 
haberet  etiam  in  absolutissimaAmbrosianorum  Ope- 
rum  Maurina  editione.  Explanatio  tandem  Symboli  ad 
eompetentes  nuperemersasub  nomine  Nicetse  episcopi 
nodum  solvit,  et  lucem  attuliti  ut  jam  Gennadiani 
Nicetse  opus,  cujus  Explanaiio  illa  Swnboli  absque 
dubitatione  censebatur,  et  libellus  ad  lapsam  Vtrgi^ 
nem  judicaretur  :  quod  eruditis  viris,  et  Zabeo  ipsi 
visum  fuit,  etnos  quo^uecapiteidissertationis  hujus 
data  opera  confirmavimus.  Libellus  hic,  qui  in  Vero- 
nensi  editione  Operum  sancti  Hieronjmi  a  clarissimo 
Valiarsio  adornata  locum  habet  inter  supposititia 
tomo  XI»  coi.  178,  titulum  praefert,  In  Stuannam 

Q  lapsam  objurgatio  ;  inter  Opera  vero  sancti  Ambrosii 
genuina,  ubi  a  Maurinis  editoribus  collocatus  fuit 
cum  aliis  sancti  doctoris  ejusdem  argumenti  notis 
lucubrationibus  de  Virginitate,  ac  de  Virginibus,  to- 
mo  H  editionis  Parisiensis  in-folio,  1690,  titulum  ha- 
bet,  De  lapsu  Virginis  consecratx.  Hfiec  varietas  titulo- 
rum  nihii  officit  huiclibello  ;  immo  argumentum  ii- 
lius  simui  collati  enucleatius  explicant  :  est  enim 
vera  objurgatio  in  Virginem  eonsecratam,  Susannam 
nomine,  quae  lapsa  fuerat. 

Libelli  epitomen  exscribere  prsestat  ab  ipsa  admo- 
nitione,  quam  ad  eumdem  |)reemiserunt  eraditissimi 
editores  Benedictini.  «  Continetur  hoc  in  opere  vehe- 
mentissima  increpatio,  qua  puellam  quae  post  pro- 
missam  ad  aras  virginitatem  vitiari  se  ab  impudico 
adolescente  saBpius  passa,  etiam  conceptum  ex  eo 
infantem  necasse  dicebatur,  summocum  animi  dolore 
obj  urgat  ej  usdem  episcopus .  Ingens  erat  suap  te  natura 
hocflagitium,  sed  illud  multograviuscum  alia  multa, 

jy  tum  secuta  inde  hominum  ofiTensio  reddiderat.  Susan- 
na,  sic  enim  illa  vocabatur,  e  nobili  familia  ducebat 
ortum.  Cum  autem  perpetuam  servare  pudicitiam 
sibi  proposuisset,  contrarias  expugnare  nequivit  pa- 
rentum  voluntates,  nisi  postquamterrificisquibusdam 
visis  ad  id  se  moveri  sancte  affirmavit.  Ipso  Domini 
reviviscentis  festo  in  prascipua  basilica,  prope  altare 
quo  eam  neophjtorum  ^reges  cum  cereis  accensis 
deduxerant,  vota  sua,  universo  populo  respondente, 
Amen,  pronuntiavit.  Mox  ipsi  imposito  post  consue- 
tam  exhortationem  velo,  illamaliis  sanctimonialibus 
junctam  idempraesul  admisitin  asceterium,  ubi  eam- 
dem  idoneisprteceptisfrequensimbuere  nonneglige- 
bat.  Vitam  illic  haudquaquam  duxit  ab  omni  criminis 
specie  ac  similitudine  ita  remotam,  quin  non  multo 
post  ejus  castitas  adversis  rumoribus  traduceretur. 
206  ^^  impatientissime  tulit  Susanna.  Episcopus 
vero  conjuncus  cum  ejusdem  parente  curis,  frustra 
ut  auctores  hujus  calumnieedetecticanonicasluereat 
posnui  desttdaf  it.  Ea  cum  fieri  cautior  bine  debui^- 


m 


^:  Bi^AH^iirEitll^fAtid  W  8j'Wccrm-^aM^;  Yin. 


ItN 


sel,  dapsli  tatbeti'tribti^  atnis,  <^aiete  cujtif  fiilsa 
iofamia  prius  labdraverat,  non  sfne  tiiagdoltidfieoTara 
acgentUiumscandalorerccotnoiisil.  Omnem»  utillnd 
cefaret,  lapidem  movit :  neqae  dlla  ratfont;  ad  iti^ioi 
confes8|Qj;iem  adduci  potuit.  Conticta  dcmurii  apud 
antistitem,  publicad  addicta  esi  poen^enti».  <}uam 
cum  illa  j  am  coepissct  agcre.  ipsam  acei^rrma  o^ratlottei, 
61  (^ua  constat  ista  scriptfo,  idem  prs^sai  aggi^edi 
In^tituit.Ubi  diritatemsceleristdni  adjmictorum  enii- 
meratione  tum  depulsi(me  excnsatlonutti  ocultsstthje- 
cit,  docet  remedium  unicum  ei  tuperesse,  »quaiem 
peccato  p(!enitenti4tn.  Cujus  quSdem  lat)ores  atqub 
dedecus  si  generose  all  eitremum  usque  spirHatfi 
toleraterit,  promitlit  fbre  ut  mfemT  «ibt  debiti  lion 
desitura  eyadat  supplicia.  Ccmipellat  ctfam  elu^dem 
pseudonymae  virginis  corruptorem,  eique;Baltnasarn 
nec  noti  Sodbmitarum  et  Gomorrhii^oram  exemplo, 
declarat,  quse  ipsum  pcettee  mabeant,  oisi  simfle^ 
resipiscentiae  suae  ostendatfhictus,  adqudys  eumd^ 
exstiiuulat,  proposita  ettr^mi  judieii  nemiiri  erttaada 
necessttate.Tandem  reverius  ad  Susanham,  ei  qubt!- 
dianam  psaltni  l  recitationem'  iadfcit;  <ic  brteterea 
tarios  suggerit,  quibcrs  et  se  ad  dolorem  et  beura  ati 
misericordiam  moteat,  menti^  affectus.  «'  Hkctei^is 
Benedictinieditores :  etita  satie  Nicettt  nostrilibelldi. 

|n  bujus  autem  llBelli  laudem  scribit  Genmidf oi, 
quod  o/nnt^buis,  SiXitpene  mnibits  iabmtibusmendatiO' 
nis  incentivum  sit.  filogio  Gennadii,  intimum  libeHi 
meritum  aestimaiitfs,  subscribimu^  libeatiMirae,  «\t&- 
flcribetdue  quicumque  libelJUm  ipsum  perlegerit  :  at 
iomni  elo^io  majora  ^unt,  quab  apud  nos,  atqUeapdd 
ecclesiasticarum  rerum  cmtores,  tibellu^  liiettterettilr, 
ob  pretio^a  quse  bootinet  inius  ^inft  steeuii  rittruih 
mot^iimenta,  tumqutttitumsld  virginitatisproposituih 
ac  sacrarof^  vir^inumdisdpfmam,  tom  quantumad 
poenltentifiB  ordlnem  itt  ii^  qui  ^ravioribus  deHctls 
obnoxii  publtca  es^sent  Etomiiiatione  et  araictione 
plectendf  er  Bcclesifl^  ihstituto.  feriiditf  "viri  omiiei, 
cnii  argumentaillastrandasusce^ertrhttum  sacttdrum: 
Ecclesifie  veteri^  virginum,  tum  pubjit»  qu«  j^raga- 
batur  propeecatis  pubiicisttoenlteoti^^  libellumhutfc 
od  laptam  Virginem  veltiti  Ihesauruni  habtiere,  tiode 
nbtltias^ruerentiid  rem  opportuoa^,  quarum  etiam 
))Ierasqne  minimef  alibi  ioveni^ent  :  qttod  htb  nc^s 
ad  alia  propet^otibtis  sufficiat  innufo^^. 

^pensis  scptettt  Nicet»  libellfo  a  Gennadi^  eAoii* 
tiatis,  ex  qoibus  duo  tantom  integri  supersunl,  M 
fragmenta  aJiqua  seu  reJiqnia  nunc  gr£idum  faxsimus 
d^petditorutn '  uOtcomih  hujosniodi  jadixriL^iattlLm, 
qtio  ipso  eruditi  hactentis  caruertmi,  mibque  fV^aod^ 
etiara  nos  fbrtiisse  f\ifssemus,  ntsi  elarissitni  viri  M- 
chaeliii  Deois  Pafatina^  Tiofdobonensis'  bibMotfaeete 
praefccti,  niiper  i^a  functi,  littei*arum  amdr  tA  r fei 
ecciesiastic»  jovand»  eromafeidtetfoe  solertla  pr^ 
vidisset.  Sciens  enim  eradltissimus  tir  ei  septera  M- 
cet^  libetKs  a  Gennadio  n»moratis  onum  aol  alte- 
rum  tantummodo  integrum  superesse,  graUssimoto 
atque  utilissimum  fore  Judicavit,  s!  Iti^otvti  saltehk 
q[ufiBdam  deperditorom  iiaberemtts,  qutt  ipse  in  uiio 
ex  veteribus  ejusdem  biblfotfaeciB  Lattttis  codieibvis 
invenit,  qoos  recensendostHustrandosqttesosceperat. 
Uaec  >i£yccya  itaque  Nicetse  episcopi,  numef o  s^na, 
publici  jurls  facta  foere  volumineH,  parte  ierlia  2©7 
benisiani  operis  Vindoiwnte  editianno  1899,  curiitu- 
lus :  Codices  mahttscripii  th^ogid  bibliotkecdBf  PAk- 
tinss  HndofhnenwisLatxnieLlkkrmntiueOtcidenKfUngua- 
nm;  eaque  nunceipendendasingiMatfm  aggredimor. 

Non  onraia  hfiftc  iNicetae  nostri  >#ff  avae  vere  acpro- 
prie  fragmenta  deperditorum  ejusdem  opusculorum 
dici  possunt :  Sed  quaedam  sunt  vere  fragmenta,  id 
est  loca  opusculorum  proutin  ipsis  reperiebantur,  et 
prout  ab  atictore  scripta  atque  proountiata  fueruift, 
perfecte  reiala  io  opere  quo  codex  iileconstat,  cUi- 

Suetitulus,  OtdjfSeu  brevis  exptmatibdeGeLiedHXtia'' 
is  Rudibus;  alia  vero,  potias  quam  loea  opusook)- 
rum  integra,  seosos  suvt  eoruradem,  quos  eodleis 
'  »^c(<^  itt  prilddti^Hrttom  ii^^^^  «o  ^olttU 


4  ^  iiiuifit,T<>teiiti8f)anlehvprootBiBHtmTenl^li^ii 
orationis  ducius,  ipsis  aucloris  veflrbi»;  atqie  koc 
oorr&,potioa  quasiopRisoiilommdoMrditorunNMits 
mj^menta,^ptii>ri  f«ciassevooiabao^qupavveriS{B»k 
priisq««fraga9eFiti8disiiilgiiatiimr^dk|iuAdi^m 
'  Seotfndi  itac^aefauJQB  geoeris  videtnr  ieagnieiloii 
seu  potiUfrreiMfoihm  pntai^m.-  io  i|ub  aoB  NieeUi 
loquitor,  aed  ex  ^(icata,  «t  «x  ^uceta  stos^acve^ 
bis,  auetor  iilios  ^ditm  m.  irM$  expianBiiom  it 
-CeUchinkitdis  RudHnm ;  ipseaaaiquete estrqipati 
eofnpetentes  tiooet  sicota  Nicetas^  sni  «oiiqui  ialdc 
M  reUoioae  radat  iodtniere  debek>ant^  moaiet  daondo 
«c  rauoiie  jdocen^^  aum^  si^que  aoetiaoiodate 
Nicetift  ^eiriiia,  prout  owgae  leganti  patece^okit 
lttfAgiiiilHt'ID>o<it&ofrari  Ueeai^iiroeql  dubtapertiott. 
prourt  ^iam-  tn  «oilice  lndioaUtfv  '^^  iibelioin  ^iicett 
ytimMmadtompittrUHi  Prjrparo/oriiiiaetiaaifihQtoaii 
10  4100  ex  QeooadiodecetotjNioetaseampelctfttsnoi, 
qmiuef  se  d$beant  haber^  fleapotiun  ^Milirer  tndm 

:B  9$  quaUiertigeretompetmia^  qui  od  ktirftsm/^rato 
o^piun^psrMfitfie;j«dfauM^oimeo9pam  leitquiiliitjai 
verfaa  apprime  refieruaiiirc  «  lastvoctiotieftnteesse- 
rias  ad  fidem  eurrentSbaaepua  est  e^olocaiek  1. 1  *  L 
quifaos  edooentur  ad  faaptismum  elebU,  aiqaid  dm- 
seriet  sdMit,  et  qnM^esideraiit  jnagia  ^teuigaot,  tt 
qoidaooepturisttstffelipiiiiQbeervaspedelieaataBrfitf 
■rdcognoeoeiit ;  qiua<  nwgmim  est  quod  desiderisl, 
grandeestqoadiilclioaiity8iVft<Oeaf>iQ8p>oavit;si?tiii* 
'rao  oomidDoit  et  taasi  t^i  b  Geoeris  veroprians,ideoqtt 
fragmeatamyvoprie  dktttm^  videtiir  eSaelBSgnumtaD 
yliodiM*evi6sinMiii,tNioeteB  seeunduaivi^^u^^^i*^ 
ofaomehos  sit  eKpltoatur;  «tqtie.  Iioc  qooqoi  piffteo 
Oonstttoiese  ejasdeai  lib^iidiieetee^jffjoii  adotaapetoh 
tes,  viSrishDiJie  vaide  videtur»  siquli  ipsa VQcetiidM, 
fhtgmepto  aatOBostta^  sgitat  etiam  cediets  teBUi. 
Sequitur  fragmentsmi  lertiuHit^isns  tsm  prttei- 
dentiOtts  tuifa  tufa8eqaeDti|HiB  ifffOiixtus,  atfue  tisi 
'rerttm  pondere  quam  .  dieiioQe  ipsk  .frflBstaptioi. 

:^  fotoin  bonstat  ei  ip8issuiiis?:Nkel».ve0bia;:i«^ 

.  vere  «opvoprie  fragmeatom  eetei.ljiceiKJQnfilii 

deoerptum,  iDtertomqueQperi  qoa  o«mtat><d^ 

Sl  dictiooem  i^ro^meott  faqjaa  inapidiamas,  eleeitt- 

•  tiBskaaeBtodattOL  qiua  satiBosttnditqMaDtautvMettt 


Nicetas  «itiam  ia  &omani|i  iitUrisiaouettilaitiiiieeoflt 
Si  vero  mvgomejitttm  orat^cmis  ioiueaiiiiuv  pracl0S 

•  e^tadeomptteotesAosAitotiOvdet^ettnoiiatiOiuttsO' 
-pore,  raUoaetaaValere<;.neefioQ«igtavi8Bag^lio 
-IUias  tltmi^rvstum  viccnrUaiiiton).moiieniBi«>quifiEe- 
*]gTittO'oa^iMontfl>  d)ictu^  ettiiwtMimieiqaisiU  ctpioi 
'Oorpodo^usforpiatuy  alwcaMiitijatieai  iBibtpwi*|« 

*  f «ottt  ceotradieeliiuit.  AbtBpuafchajogmodt  dt^pl^ 
ni  faoofragmeaftofta  Tiva.ek,aaDeMppietoitBiittitt^> 
«oisque  videatUr^  tuaa  .tlres^tuai  lOtulierttra  8M 
<Niceta' mprefaensos,  ioiwtentQs:  eotispiDttfe^iitii^ 

'eoramcuiUi  qui  erat  j^timeiiQnsioots  oecesiO;..«> 
aoctore  codicit  tigiwliirfaoQ-nagmQotBmvelott.fi^ 
lintot  ad  libeliuaieam^enai  iNioeUBLpriouiata^ci^ 
D  peteotes,  eoi  ascribantaf  ipratoejieaiiif  deo;  f^d 
^aide  etiam  {M^ofaabtte  eat  ^  aebo  iilios  libeiii  txp' 
ttento  a  Genoadio  iadioato,  qualiUf  nimwm^  ^' 
beant  kabpre  amjjetienies  qtd  4id  hapksmi  greim 
cupiunt  part>enm;  qol  iiHitrueadipropicrQtiraBiio 
ipsa  prteparatoeia  potHione  8tt|>er^litrfinuniiBU6>>*^ 
ipsis  facietKka,  iit  ad  faajibisnaigratiam  pemoinBt, 
aateqoem  afa  abrttiltntia)UoDemjipsamaoet4entHr|l|' 
qoe  adaiiaadu^ittereniur  qiue  eompciaoti«Ba^eli0st 
FragOMmtiua  quactttn  tri)>tttter  ia  ViodobootSBi 
codice  iiliro  Nioetteseciiiuio,  qoi,  aisupsriits  Tiii»u^« 
erattf^  geniiUtati»  ErrorUms,  iioo  v«rQ('neqifft^ 
ItbeiloodNioeteB  stoooduitt  peoiiatpertioere  etiii'!*^' 
nrat,  oeque  fragmeiitum  oaB&iiaode  es8e,sed  pot^| 

-  ^cerpta  queedam,  qtts&sibi  etoratioBi  stflB  eXTS^ 

-  Nicetflt  ioas  attcter oodi tia  AtcooMaedavi^.  ^^***^. 
«Certe  omnepecoatamsioedesuionitoperatiaoeBSo 

fit;  qaie  omnta  opera  diaiioii»  veLeias  pompUBy| 

-  ialeilikiDios,  slac&e.adiiheiiaailitce^stcttBdoiD#^ 


im 


*.  BUitijR  iAdAmkT^%%M(igrm.^UPim. 


im 


'^^  cpnfhltio  seqniiQttrr^  ntinaf&cta  !oc!,  tiiide  mft 
enita  dilectione  :  «  His  efgo  malis  se  tiomp  exp^- 
dieDs,has  catenas  post  dQrsam  suam  yelotia  facieoi 

nicieds  initnici  Jain  sincefa  YOce  pronuntiat :  Credo 
eum  Fatrum  omniporentem,  et  i-ei|qoa ;  >>  hfl6c  dtil'- 
dem  Verba  sunt  ipsissima  libelli  Nicetce  ((tdnii  dt 
Si^m6oid,capite  i,  Qho  exepto  vocabnlo  sirtcwo,  ^rb 
ouo  legimus  symbohca  in  cditoeicodice  Ghislano. 
yu»  Vero  postea  legimus :  •  De  Fide  enim  sicut  ih 
eodemSymbolo  coatiqetur,  plenite^ad  fldemquisqtile 
^UfaeadDaptiiraafifei^venireaesfderansiDstruendusesl 
pariter  et  docendus»  "nt  brevitatem  Symboli  in  corde 
memoritef  teneat,  qaod  quotldie  dicat  apud  semeb- 
ipsum  anlequam  dormiat,  cum  de  somnosurrexerit. 
<{u6d  omnibus  horisin  mente  habeat ;  a  omnia  hsst 
sunt  pdtius  Nicetae  sensa  quam  Tcrba,  qu»  eodicii 
Yindobonensis  auctdr  hausit,  sibique  ascivit,  ex  eo- 
de«i  libelloquintorfe  Sywftoio,  capite  15,  et  16,  ubi 
l&se  admonitrofnes  ad  competetent^s  habentur.ltelitina 
terba:  «Similiteret  OrationemI>ominicatn,  etsigna- 
cuium  (crucisj  quo  se  contra  diabofum  munla).;  ^'  apa^ 
I<ficetam  ibidem  nonexstant,  sicatinre6s^#u§eoram', 
sedneque  ubl  exstare  potuerint  fkcifepossamu^  con- 
jicet^e;  nisi  ^icamus  peculiarem  alium  ad  competen- 
tesfibelTum  scripsisse  iSicetam  de  oratione  etiam  Dof- 
minica.qafGennadibndtusnonfderit,  etde  signaculb 
chicis  dis^eruisse  aut  fn  primt)  aut  in  alio  e&  Hbelfi^ 
a  Gennadio  indicatis. 

Pragmentum  quintuin,  brevissihiam  omnidtn,  i&b 
Vefi  ijominis  fVagraenlum.his  verbis  cotislat  t  «S^m- 
'boluiii  est  commonitorium  ddei,et  sanctaconfessic^, 
quas  commaniter  ab  omnibus  tenetur  et  discitur.  » 
uaec  verba  porrp  in  ExplanationeStmboH  non  baben- 
tur ;  et  verba  sunt,  ut  videtur,  qaibus  SymboH  notF6 
Ingerjttti*  ii»  ad  quosprlmo  de  STmbolo  sermo  sit. 
QiSdni  h«eedicta  faerint  a  Niceta  fn  Sjinbbii  ifadi' 
tione:eX  a^aliamseripserittihellum  adcomnetente^r, 
in  traditioneSymbah,*qai  similiterGennadio  nWt(js 
no6  fuent  f  Pragmehtamhoc  incbdice  Vindobonensi 
sjgnatur  qoidtem  Nicet£&  nomihe  in  fihro  ad  compe- 
tentes,;  sed  ISbri  humerusnon  indicatur.Fragmenttfth 
demum  sextuin,  itidem  verefrtsigmfentum,  ac  bretfe 
quoq^e,  est  qaeedam  exorcismonim  enuhtiatSo;saire 
concmna^  et  adexorcimorum  209  i*^tionem  gen^- 
'ratlmreadendam  accommodata,  sedqua^dictabursim 
?idetur  m  s^rmone  qui  plura  atia  complecterelar, 
ide^qUo  br^babilit^r  in  libello  Nicetae  primo  ad  eom' 
jaetentcs  W^pardtoHok Trithemio  nuncunato,  proul 
^tiaip  In  c5p(iice  notatur.  Atque  b»c  de  iricet^  fra^ 
jojrenjas,  seu  reilquiis  satrs.  *      ' 

*  St'y)us  nunc  opasculorom  Wcetft  nostri  dignu»  cst 
qui  p^rpendatur  idehocenim  non  siluerunt  vetetie*, 
]ui  Nicetse  incmitrehint. «  Cbmposaitsfmpiicf  ac  n|- 
Jdo  sermode,  4it  Gennadias,  competentibus  ad  ba- 
ptisrobih  lastructfonJslibellos  set.  w  Idem  repetit  Hcr- 
noriu^  Augustodancnsis.  Duo  noslri  Gennadiani  cd- 
iiices  habeui,  atmptici  et  munda  sermotte,  Trithemftei 
jpaulo  latius  ita  scribit  :  •  Niceas...  v?r  in  divlttrs 
Scripturis  stiidiosus  et  ernditui,  ingehio  acutus,  ser- 
mone  aperlus  et  nltidas,  scripsit^  etc.  >»  CassibdoHrft 
quoque.  qui,  uti  superiuf  vidimus,  unum  ex  liis  Ni*- 
cetffi  libeilis  commemorat,  Hbrum  neaipe  de  Pide  ; 
eumdem  commendat  ob  doctrince  cceletih  ctaritatefn 
quam  continebat,  aiob compendiosambrevttatemqM^ 
cra^exaratus.  flis  lestimoniis  veterumpwecedentibas 
de  Mcet»  stylo,  jam  quatuor  in  ejasdem  opasfeaHs 
adjmu^amur  quffiad  Stylumspectant,autqu8e  ad  si^f- 
lum  proxime  referuntur^  sermonts  nempe  simplici- 
tatemdtquenitorem,  Scrfpturarum  erudttionem,  ifl- 
genil  aciem,  compendiosaminscribendo  breritatem. 

Sermonis  simplicitas  atque  nitor  satis  elucentex 
ipsa  opusculorum,  quee  supersunt,  fectione,  necnon 
ev  fragmenlorum  ;  tnaxime  vero  fex  lectione  frag- 
'm6nti  terlii,  qaod  est  ceeteris,  sicuti  prolixius,  ita  et 
^ucuientius.  KUi  autem  aljqua  sit  elocutionis  df rer- 
Bitajs  inter  opusculum  de  Stimhotd  et  ahnd  ad  Ittpsam 
'Vif^gtlMfh,  proutdlversa  argume&ti  ratiopostvlitMcl, 


.?. 


^A  nt  Isftiuls  capit^  pHfrm)  dfelum  fhil<;  ttt^lM  idem  niM- 
lominus  apparet;  atrobique  «implex,  atroblque  dD- 
tidusac  mundus,ut  suayitatem  qcramdam  redoleat, 
et  neculiarem  quidem,  quft  Nicet«&  aostri  stylom  a 
Ctelerfs  illhn  tc?mpori9  scriptoribus  ita  distlnguit,  ut 
cum  nufio  prbrsus  plene  atqu^  exaete  eompar&H 
queat.  €iim  absque  oertn  ahctoris  nomine  vag^retui' 
superiori  s&tate  Abellas  Nicet«  nostri/ui  kxpsam  Vif^ 
^nem,  fhit  quttdam  etiam  styti  propinqa4tas  qatt 
eomdcm  aiiquando  veiuti  copniavit  Operifous  ^vi 
fiieroDjmi  ac  dfvf  Aogustitai ;  at  non  dra  iatuit  manir 
festa  ditersitas,  qaa  factum  fuit,  at  neutrius  omnino 
tsse  crederetur  .*  ac  proinde  ot  illuo]  Hleronynifianc^ 
rum  Operum  cmtores,  critic«i  deraum  regultd  sua- 
detttihua^  coHocarent  inter  suppositia,  edrtores  ver4 
Augu^iniani  ntrlf rrmilli  locum  in  -editionrbM  diri  Au- 
^stini  concedereiTt.  Ipsi  qtioqdfe  edltores Onefuni 
divi  AmbrosTr,qurlit>elltfm  eumdem  geuuinis  hiib\j/t 
sancti  tfediolanensis  prsesuHs  ins^ruerant,   utpote 

j^  tanto  pr»sule  dignum,  non  dif6tentm*  styium  llbefli 
hujus  ndn  ptaner  conibrmem  esse  stfio  csetemroib 
Ambto^i  lucubrationum.  t  Qute  enmita^sint  {iir^ 
quiunt  in  admonrtionepraeviaadhune  libeUum;,nih[il 
p^  coritra  Ambrosium  pngnareporesteicfe^to  stylo. 
Licet  enim  hujuse^  opeHs  elocuti<^  qUibusdam  nbn 
multum  videatur  differre  ab  Ambrosiaikarfaiendulii 
tamen  est  sanctum  pra^stilemj  eiiam  ubi  nrationen^ 
ladhihet  maxime  ceiiicitfttam  ,ini  nus^  densi^  ae  hrevibos 
fhtisls  atl:  »  Si  tianc  styli  diiel&ateiB  inter-hunt 
libellum  aic  ^teros  AnibrosU  indubida  fetus  ipsi  Ant*- 
hrosianoruoM  Operfrmeditoresagnoscerecoactiaanl^, 
licet  eorum  esset  seopus  llbellara  huncAmhfosidad- 
juiitare  ;  magis  agnovissent  ex  libeilo'  attero  de 
iSymboh  si  notuv  ipsis  fdisset :  stylas  enim  almuj  na 
mefius  ac  datfu^  agn69eit(rr  in  nacata  tl  sittpinai 
orationej,  ubl  is  naturaliter  dfss^rit,H  eioquio  «Htur 
-21^  sribi  famlliari  ;qa&i[min  oratione oonfcilafta,  ubi 
stylUs^fpse  quaitfdami^duit  velutl  necesdsarioexdi^ 

'J,  ^erentls  antmo  tui*batidnem.  Stylas  iUiqu^  Nicetife 

^  nostH,  nmpk36  ete  iittidws  n<in  Inaiiflerito  a  Gennadib 
'^pellatus,  stylus  sdi  geherfs  e^t^  qui  fttcfem  quard- 
dam  suatn  pr^priam  geirit;qaa  a  ceeter^  .stiHptorib«rs 
facillirrie  distfnguattfr,maximeveroa  iribtisnlia  ma- 
^oHbus  iiiter  Latinos  Patres,  Uleron^mo^,  Ambroste 
^  Aoffu^CTno  ;  qulbu§  nllrilomfnus  attribiitum  all- 
^aaHdfo  fuf ss^,  etsf  per  «rrorem,-  yisth  gatMfenms.  ' 
Ad  stylum  proif  me  pertineteru(tffroSeriptura!rurd. 
^c  porraiTua*iI«tepateiin  duoh«s,-qdi  supei^al, 
Nicets  libeHis  ;'^  S(^lpturar^M*seM!bM  ac  vethHB 
cbfrcinne  adhftntis,  apteque  VnseKfs,  uDd$<qaa  scn- 
tenfffngenii^acies  efucet  quoque,*  ae  pree^ipue  In  M- 
heno  adlapsam  Vir^^inem^;  obiUAta,  et-tam  apea 
congerit  oGenitudinis  arffumenta,  ut  lapsaB  animnm 
adEi^atau  culpol  derteiitanonem*  ecad  pcenitenti»  la- 
l!n)res  sus^infetfdos.  Compendiosa  dvniqua  brevitaii 
f^icettt  stylum  dfstfnguit ;  qu«prociif  dtfbfo  refertt* 
ad  eos  qtro8'scrip9ft  tibellbs   atl  institatfowem  eo^- 

;}v  petentium,  tstti  prolfxd  sermot^non  etantfatigan^. 

"  De  eomnendiosa  brevitate  jlibellideF^  testemha- 
iKemusCIassiodcyHum,  cujus  yerfea  supra  retulimuy: 
b)mpendiosam  brdvitatem  in  latisshnuo  Symboh  aif- 
gumento  tkoi  ipsi  ceiiscipinras  in  lltios  Symboii  Ei^ 
plantiti0ne^  ct  ita  quoque,  uteamdem  compendiosam 
brevitatem  in  refiquisad  eompetentesopnaKtwWB  rectl- 
simeconjicianias.Libellam^rd  hpeam  Vir^inem  fu^ 
aioriutitar  oratione^  atqoe  oberiori  el6quentia,pro6t 
res  exigd)at :  quod  argumentoest  Nfcetam  nostmiti 
non  in  uno  tantum  elocutionis  genere  ralofsse  ; 
immo  60  donatum  ingenio  f\ii9se,quo  eloquefltiores 
Ccclesiee  Patres,  ut  dicendi  rationem,  tum  attdiea- 
tium  captoi,  tum  rei  quam  ageret,  tam  temporitlalo 
disserebat,  aptissime  accommodaret. 
Post  opusculorum  ^icet»  fragmentorumqoe  re- 
eensionetn,  nec  non  et  post  stjli  ipsius  indofem  iii- 
dagatam.  non  inopportune  qufier!  posset,  quo  tem^ 
pore  aut  loco  scripta  fuerint  a  sancto  AquileieiHi 
^  flicee«iti4ieatao)^uaoidii ;  tiom  «cQiteV^tiWAifilatttam 


1063 


P.  BRAlDiE  WSSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  CAP.  VUl. 


ioe( 


Aquileiae  excidium,  an  post ;  num  Aquilei»,  an  in 
portu  Romatino  ?  Distinguamus  primum  oportet  Ni- 
cetflB  libellos  quos  scripsit  ad  competentes,  ab  eo 
quem  condiditiuf  Virginem  lapsam ;  dum  enim  libelli 
hujus  causa  fuit  peculiaris  occasio,  iliius  lapsae  virgi- 
nis  objurgand»,  quse  probabiliter  semel  tantum  in 
toto  Nicelde  trigintaannorum  episcopali  regimine  lo- 
cum  habuit,  originem  illi  habuerunt  ex  consueto 
episcopalimunere  instituendiquotannisappositisser- 
monibus,  appropinquante  paschali  solemnitate,com- 
petentes  ad  baptismum,  qui  passim  tunc  temporis  et 
ex  gentilitate,  etexJudaismo,etexChristianiseliam 
parentibus  in  adulta  aBtate  veniebant.  Horum  porro 
opusculorum  iNicet€B  ad  competentes  ortum,  si  vel 
primis  assignemusNicetffi  episcopatus  annis,  remdi- 
cimus  valde  consonam  veritati,  valdequeNicetseepi- 
scopali  zelo  convenientem,  qui  certe  pastorale  munus 
a  competentium  etiam  institutione  adoriri  debuit. 

Quinam  vero  habendi  sunt  primi  Nicetseejpiscopa- 
tus  anni  ?  Jameruimus  conjecturis  ex  EcclesisB  etiam 
Aquileiensis  monumentis  petitis,  Nicetam  nostrum, 
anteauam  ad  episcopalem  Aquiieiensem  sedem  con- 
scenderet,  unum  fortasse  fuisse  ex  auxiliaribus  Ec- 
clesifiB  Aquiieiensis  episcopis,  qui  ad  portum  Roma- 
tinum  sederet,  ibique  vicarias  a^eret  Aquileiensis 
episcopi  partes  in  ampIissimsB  dicecesis  regimine, 
antequampeculiaris  episcopatusConcordiensis  atque 
etiam  Gaprulanus  exurgerent  ;  unde  Romatianse  ci- 
vitatis  episcopus  211  ^ulgo  dicipotuit,  etitaetiam 
a  Gennadio  appeliari.  Quidniigiturveltunc,  ideoque 
in  portu  Romatino,  ac  probabilius  etiam  anteAttiia- 
num  Aquileias  excidium,  scripserit  Nicetas  sex  in- 
•tructionis  libellos  competentibu8adbaptismum?At 
si  res  quidem  ita  se  habuit^  terminus  ninilominus  fi- 
gendus  videtur,seu  temporis  epochastatuenda,ante 
quam  libellus  saltem  NicetaB  q^uintns  de  Symbolo  or- 
tum  habuisse  non  potuit.  Yidimus  scilicet  libellum 
NicetflB  auintum  de  Symholo,  et  aperte  meminisse 
haeresis  Eut^chiansB,  et  eamdem  quoque  insectatum 
fuisse  ipsissimis  a  divo  Leone  Magno  adbibitis  ra- 
tionum  momentis,  necnon  et  pene  verbis  ipsis,  in 
celebri  sua  ad  Flavianum  epistola,  quse  communi 
eruditorum  calculo  data  fuit  anno  449.  Non  igitur 
ante  annum  eumdem  449  scribi  potuit  a  Niceta  no- 
stro  libellus  saltem  quintus  de  Symbolo,  si  eumdem 
scripsit  ante  Attilanum  urbis  excidium,6tsi  in  portu 
Romatino  positus,  ubi  auxiliaris  episcopi  munus 
egerit  Aquileiensis  Ecclesiae  ;  nisi  potius  dicamus, 
post  evulgatam  sancti  Leonis  Magni  ad  Flavianum 
epistolam,  Nicetam  inseruisse  libello  suo  quiato  de 
Symbolo,  a  se  jam  pridem  confecto,  ea  (}use  ad  no- 
vam  haeresim  ex  eadem  epistola  confodiendam  spe- 
ctarent 

Quid  verosiNicetasnoster,  ante  capessitum  Aqui- 
leiensis  EcclesisB  episcopatum,  episcopus  nullatenus 
sederit  in  portu  Romatino  pro  antecessore,  seu  an- 
tecessoribus  episcopis  Aq^uileiensibus  ?  Tunc  Nicetas 
episcopatuminivitAquileiensem  biennio  tantum  post 
urbis  excidium^  anno  8ciiicet454«  ideoqueautequam 
Aquileia  caput  aliquo  modo  efiterre  potuerit  e  pro- 
pnis  ruinis,  ac  probabiliter  antequam  e  barbarorum 
captivitate  reduces  adessent  Aquileienses  cives,  de 
qulbus  sanctus  Leo  Magnus  in  epistola  ad  eumdem 
Nicetam  aono  458,  de  qua  supenus  dictum  fuit,  Pri- 
mis  igitur  A^uileiensisepiscopatus  Nicetseannis,  post 
AquiIei8Bexcidium,et  post  annum  454,referenditunc 
suntsexilliusad  competentes  instructionis  libeili : 
de  quibus  nihilominus  adhuc  incertum,  num  Aqui- 
lei8e  habiti  fuerint,an  alibi,  et  in  novo  maxime  no- 
matino  portu,  seu  potius  civitate.  Romatiana,  quae 
jam  e  Goncordiee  portusque  veteris  Romatianiruiois, 
utriusque  incolis  ibidem  affluentibus,  sulficienter 
adoleverit ;  et  ubi  Nicetas  primis  episcopatus  sui  an- 
nis,  Aquileia  adhucjacente,  Irequenliuscommoratus 
fuerit  inde  quoque  Romatianae  civitatis  episcopus 
dici  potuit. 

Jia  \wi9i,  ferw  iQcert^tudioe,  aoaiAcongruum  ent 


A  nonnihiihic  dataopera  attingere(qaod  superiusqao* 
que  semel  atque  iterum  pro  re  nata  obiter  ex  parte 
aliqua  factum  fuit)  de  Aquileifle  urbis  statu  posl  ejiu- 
dem  excidium,  et  toto  eo  triginta  aDnorum  spalio, 
qno  Nicetas  vixit  episcopus.  Quidquid  igitur,  Aqui- 
leia  capta,  crudelissimus  egerit  Hunnorum  rexferro 
atque  igne,  cffidibus  ac  ruinis ;  non  itatamen  ioeam 
sasvitum  umquam  arbitrarer,ut  urbem  muQitissimam, 
amplissimam  ac  populosissimam,  aualem  hiilorici 
veteres  Aquileiam  describunt^  publicis  priTatisqae 
aedificiis  solidissimis  instructam  atque  coofertam, 
prout  post  tot  ssecula  rudera  ipsius  quse  adbuc  effo- 
diuntur  ostendunt,  solo  penitus  sequaverit,  et  ioha- 
bitabilem  omnino  reddiderit.  Hoc  nimirum  immeoii 
erat  operis  ac  laboris,  quibus  etiamsi  sufficere  for- 
tasse  potuisset  immensus  pai*iterbarbarorumexerci' 
tus,sufiicere  illum  non  sinebat  ea  prffidaodi  progr^ 
diendique  cupido,  qua  in  alias  quoque  Venetisatqae 
iEmiliffi  civitates  prfficeps  ferebatur,  quibusque  eii- 

B  tium  similiter  intulit  eodem  ipso  auoo  451  Qua- 

{iropter  combustam  licet  eversamquedixerimu8A.qai* 
eiam  212  ^^  Attilana  feritate,  atjue  cifibus  Ta- 
cuam,  qui  partim  necati  fuerint,partimiD  captiTita- 
tem  abducti,  partim  fuga  dispersi ;  noo  ea  tameo  ita 

Erostratam  dejectamque  intelligamus,  ut  mox,  Bar* 
aris  ex  Italia  eodem  ipso  labente  anoo  egressis, 
civium  plures  e  fuga  reduces  illam  iterum  incolere 
aliauasaitem  ex  partenon  potuerint,eamdem(|ue  ood 
multopostaliquoetiam  modo  instaurare,  illis  qoo- 
que  adjuvantibus  qui,  Attila  insequenti  aoooe  fini 
sublato,  fractoque  inde  Hunnorum  imperio,  iocoia- 
mes  demum  ad  patrias  sedes  e  captivitate  remearuot. 
Aquileiffi  fatum  veteres  historici  descripseruat,ooa 
ea  tamen  narrationisconsensione,utdisputaD(iicoo* 
jectandique  locum  posteris  non  reliquermt.  Murato- 
rius,  in  Annalibus  Itali»  ad  annum  452,  historica 
monumenta  affert  nonnulla  de  Aquileiaeexcidio.Dlora 
vero  clarissimus  De  Rubeis  in  dissertatiooibus  Yarise 
Q  Eruditionis,  capite  20,  num.  3,  ubi  peculiariter  el 
adrem  nostramappositeinquirit^guo  tn  loco  Nkttm 
inviserit  Adeodatus  Romanffi  Ecclesi»  diacoous,  de 
quo  in  preBcitata  divi  Leonis  papffi  ad  Nicetam  epi* 
stola ;  et  an  illum  inviserit  Aquileice,quasesaMonM 
spatio  post  cladetn  Attilanam  instaurata  fuerit.  Mora- 
torii  sententia  est,  Aquileiam  reipsa  tuoc,  saltemex 

Earte,  restauratam  fuisse ;  alias  vero  aliis  tempon- 
us  passam  fuisse  ruinas,e  quibus  demum  emer^ 
non  potuit.  De  Rubeis  vero,  post  allatas  histonco- 
rum  auctoritates,  ad  eam  tandem,q[uam  ultimo  loco 
afifert,  Liutprandi  Ticinensis  diaconi  ac  postea  epi* 
scopi  Cremonensi8,qui  Sfficulo  decimo  scripsit,et/iMi' 
ditus  dissipatam  a  rege  Attila  Aquileiam  asseruit,  nee 
ulterius  elevatam;  id  eo  sensu  a  Liutpraodo  dictum 
fuisse  ait,  non  quod  reapse  numquam  Aquileiapoit 
Attilanam  cladem  eleoata  fuerit,  sed  «<  quod  oempe 
ad  primam  redierit  numquam  magnitudinem,oeqoe 
ita  potuerit  instaurai*i,ut  cum  aliis  reparatis  ciTilali- 
|.bu8  conferri  posset,  ac  in  Venetia  proviocia  caput 
"  erigere. »  instaurataitaquerectecenseri  potestA^w- 
leia  postAttilaQamcIadem,acdenuo  apropriiseUam 
civibus  ruina  elapsis  habitata.  Hoc  tamen  oectam 
•ubito  fieri  potuit,  viribus  deficientibus  simul  atque 
operibus,  neque  tanta  celeritate,ut  temporis  spatio^ 
aliquod,et  salis  quidem  diutinum,  non  intercessem 
ab  excidio  ipso  ad  eam  quamcumque  instauratiooein, 
quo  merito  diceretur  ex  priori  solitudinisatquecxci* 
dii  statu  egressa.  .  . 

Quid  igitur  tam  verosimile,  quam  ut  Nicetasprtf^ 
episcopalus  sui  annis  vix  Aquileiae  sederit,  et  tiiD 
potius,ac  maxime  in  civitate  Romatiana,frequeflUw 
fuerit  ?  Si  hffic  conjectandi  ratio  non  improDator, 
certe,  quodattinet  ad  Nicet»  libellos  scd  aacomr 
tentes,  eos  facilius  dixerimus  in  civiUte  Ro."?*^^ 
ortum  habuisse  quam  Aquileiffi,  ubi  probabiUte^j^ 
ceta  ad  episcopatum  assumpto,et  sacr»  adhuciwws 
reparandffi  erant,  et  alia  Ecclcsiffi  ffidificia,ut  eptfw* 
pium,  clericQrwn  domiciliai  monaitorium  mtm 


l068 


P.  mmJE  DtSSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  GAP.  VUl.! 


loe^ 


ac  monasterium  etlam  sacrarum  virginum,  qu»  om- 
nia  commune  urbis  fatum,  biennio  ante,  proculdubio 
non  effufferunt ;  et  pro  quibus  reparandis,  non  modo 
prona  voluntas,  impendia  et  operse,  sed  tempus  etiam 
sufficiens  requirebatur. 

Aliter  nunc  dicendum  de  libello  ad  Virginem  lajh 
$am,  Licet  sacrarum  virginum  institutum  ab  ipsis 
Ecclesiie  incunabulis  effloruerit,  ut  unaquaBque  ai(»- 
cesis  parumper  exculta  et  Christianse  perfectionis 
imbuta  principiis,  agmina  eanimdem  numerare  po- 
tuerit  ad  siogularem  religionis  nostrae  ^loriam,  non- 
dum  tameo  plura  erant  condita  Ascetena  iisdem  om- 
nibus  una  simul  continendis  ;  et  ut  plurimum  213 
nnum  erat  tantunmiodo  sub  unoquoque  episcopo,  in 
praecipuo  su®  dioecesis  loco»  ubi  ipse  frequentius 
adesse  consueverat ;  dum  interim  cffiterae  aut  in  pro- 
priis  domibus  viTerent,  aut  in  privatis  sadibus  simul 
quidem,  at  privatim  quoque  colIectsB.  Monasterium 
sacrarum  virginum  in  Aquileiensi  celeberrima  Eccle- 
sia»  et  in  ipsa  Aquileiensi  urbe,  immo  in  media  civitate 
jamdiu  exstitisse,  abunde  superius  conjiciebaraus  in 
mantissa  ad  caput  quartum,  ubi  mnlta  de  hac  re  ;  et 
nbi  etiam  notabamus,  quod  etiamsi  in  Attilano  exci- 

t  dio  monasterium  sacrarum  vir^num  Aquileise  situm 
communem  jacturam  probabiliter  pertulerit.  non 

c  longe  post  reparari  potuit,  et  ita  etiam,  ut  prior  in 
omnibus  revivisceret  disciplina,  qualis  in  lioello  ad 
lapsam  Virginem  splendidissime  effulget.  Libellum 
itaque  Nicetaenostri,  seu  potius  sermonem  objurgatio- 
nis  ad  lapsam  Virginem^  Aciuileise  ortum  dictumque 
verisimihter  existimamus :  immo,  utaliquid  etiam  de 
tempore  addamus  quo  probabilius  habitus  fuit,  hunc 

,  ad  postremos  potius  Nicette  episcopatus  annos  perti- 
nere  Iibenter  dixerimus ;  cum  demum,  ex  Nicetae 

\  ipsius  pastorali  sollicitudine,  omnia  aut  pene  omnia 
qus  ad  Ecdesiam  spectarent,  ad  fidelium  conventus, 
ad  liturgiee  ordinem  ac  decorem,  ad  festorum  solem- 
nitatem,  et  alia  hujusmodi  qu»  ibidem  memorantur^ 
ita  essent  in  statum  pristinum  restituta,  ut  florentis- 
simse  Ecclesiae  speciem  prseberent,  et  ut  vix  in  hac 
parte  Attilani  excidii  memoria  ibidem  amplius rema- 
neret,  cuius  reapse  ne  minimum  quidem  mdicium  in 

T        tota  illa  lucubratione  apparet. 

Verum  Nicetas,  qui  triginta  annorum  spatio  Aqui- 
leiensem  rexit  Ecclesiam,  nihil  ne  aliud  elucubravit 
prfleter  septem  illa  opuscula  a  Gennadio  memorata, 
ejusque  exscriptoribus  Honorio  ac  Trithemio,  et  de 
quibus  hactenus  disseruimus?  Hoc  quoque  inquisi- 
tione  aliqua  non  indignum  existimamus,  ut  quae  ad 
Nicetam  nostrum  spectant,  omnia,  quoad  fieri  potest^ 
invesligemus.  Quae  Trithemius  habet  dc  Niceta  Ro- 
matiana;  urbis  episcopo  in  suo  de  ScriptoribusEccle- 
siasticis  libro,  num.  118,  superius  nos  retulimus  ex 
Bibliotheca  Ecclesiastica  Joannis  Alberti  Fabricii 
Uamburgi  edita  1718;  ubi  septem  illa  tantummodo 
Nicetfie  opuscula  referuntur,  ad  instar  Gennadii  atque 
Honorii  :  at  in  editione  anteriori  Operum  ejusdem 
Trithemii  ex  Bibliotbeca  Marquardi  Freheri,  Franco- 
furti,  tjrpis  Wechelianis  anno  1601,  in-folio,  postul- 
timum  Nicetse  opusculum  ad  Virainem  lapsam,  baec 
statim  verba  leguntur  :  Et  quxaam  alia ;  ita  ut  ex 
eodem  Trithemio  intelligamus,  alia  quoque  scripsisse 
Nicetam  praetcr  illa  septem  memorata  opuscula, 
quorum  titulos  dederat.  Cujusnam  auctoritatis  cen- 
senda  sit  hsec  Trithemiana  editio,  quffi  allatis  verbis 
hoc  loco  abundat,  et  Nicetam  nobis  exhibet  aliorum 
etiam  opusculorum  auctorem,  non  ausim  diceie  : 
quamquam  et  ipsa  Trithemii  superior  enuntiatio, 
quae  eadem  est  in  utraque  editione,  scilicet,  Seripsit 
ad  (Bdificationem  legentium  non  condemnendas  lectionis 
opuseula,  de  quibus  subjecta  feruntur ;  satis  ionuit 
existimasse  profecto  Trithemium  alia  auoque  scri- 
psisse  Nicetam  praeter  ca  quae  ex  Gennadio  et  Hono- 
rio  tunc  ipse  subjiciebat.  Addam  vero,  etiam  in  Mar- 
tyrologio  Romano  Petri  Gaiesinii,  Mediolani  typis 
impresso  anno  1578,  Nicotam  nostrum  indicari  hoc 
elogio  :  «  In  Romatiana  civitate  sancti  Nice»  epi- 
PATROL,  UI, 


A  scopi  et  confessoris,  qui  muUis  lihris  eonseripHs,  ac 
vita  religiose  acta,  sanctimoniflB  et  doctrimB  laudo 
florens,  abiit  ad  Dominum.  »  Simultos  itaqueNice- 
tas  iibros  conscripsit,  probabiliter  alios  scripsisse  di* 
cendus  est  supra  septem  a  Genadio  214  ftliisque 
memoratos. 

Et  sane  in  superius  citata  epistola  Henrici  clerici 
Pomposiani  monasterii  ex  Diario  Italico  clarissimi 
Montfauconii,  seu  in  librorum  Catalogo  ejusdem  mo- 
nasterii  qui  eidem  epistolae  annectitur,  ubi,  pag.  84, 
indicatur  liber  Nicetx  episcopi  de  Ratione  Fidet,  qui 
certeidem  esse  videtur  ac  libeflus  Nicetae  tertius  de  ri- 
de  uniew  Majestatis^  de  quo  autea  suo  loco  dictum 
fuit,  in  hoc  iibrorum  Pomposianorum  Gatalogo,  post 
indicatum  Nicetx  episcopi  de  Ratione  Fidei  librum 
unum,  conlinuo  subjungitur :  «  Ejusdem  (Nieetm  sci" 
Hcet  episcom),  de  Spiritus  sancti  Fotentia  librum  i. 
Ejusdem,  de  Diversis  Appellationibus  Domino  nostro 
Jesu  Christo  convenientibus.  »  Ipsius  igitur  Nicet® 

Q  nostri  Aquileiensis  ecce  probabiliter  opuscuia  alia 
duo,  a  Gennadio  et  Honorio  non  memorata  ;  quae 
undecimo  labente  sseculo  servabantur  in  instructis- 
sima  bibliotheca  Pomposiani  monasterii,  una  cum 
ejusdem  libello  de  Fiae  uniese  Majestatis,  et  uno  eo* 
demquecompacta  volumine,  quaeque  postea  fortasse 
una  cum  illo  penitus  interierunt,  cum  nullibi,  quod 
sciam,  eorum  mentio  inveniatur,  nec  ulla  hujusmodi 
in  Veterum  monumentorum  collectionibusautin  san- 
ctorum  Patrum  appendicibusexstet  elucubratio,  quoe 
vere  Nicetam  nostrum  referat  auclorem.  Quidni  et 
ad  competeotium  institutionem  hsc  duo  quoque  Ni- 
cetfie  opuscula  pertinuerint ;  seu  potius  ad  institutio- 
nem  neophytorumpostbaptismum,  quibus  penitiora 
Christianse  religionis  explicabantur,  eisdem  antea 
non  commissa? 

Joannes  Albertus  Fabricius  in  sua  Bibliotheca 
Grseca,  tomo  VI,  pag.  430  primse  editionis  scribit, 
quod  «  in  Bibliotheca  nova  Manuscriptorum  Labbei 

Q  pag.  27  memorantur  sancti  Niceta  Dueorum  episcopi, 
de  quo  sxpe  Pautinus  Nolanus,  et  Martyrologium  ko- 
manum  aa  diem  7  Januarii,  tractatus  duo ;  primus  de 
Vigiliis  servorum  Dei,  alter  de  Bono  Psaimodite,  ex 
eodicibus  Vaticanis,  et  ex  btbliotkeea  sancti  Maximi 
Taurinensis.  »  At  invenerit  quidem  Labeus  inter 
codices  Vaticanos  et  in  bibliotheca  sancti  Maximi 
Taorinensis  sub  Nicetse  episcopi  nomine  hosce  Tra- 
ctatus  duos  :  quis  illum  certum  reddidit  ad  Nicetam 
Dacum  pertinere,  de  quo  saepe  Paulinus  Nolanus,  et 
Martyrologium  Romanum  ad  diem  7  Januarii  f  Da« 
cum  proculdubio  pronuntiavit  Labbeus  Nicetam 
auctorem  duorum  horumce  tractatuum  ex  prsecon- 
cepta  opinione^  quw  tunc  omnium  pene  erat  erudi- 
torum  contra  Baronium  ;  quod  Nicetas  ilie  Dacus, 
sancti  Paulini  Nolani  amicus,  et  in  Martjrologio  Ro- 
mano  ad  diem  septimam  Januarii  positus,  idem  esset 
ac  Nicetas  Romatianae  civitatis  episcopus  a  Gennadio 
priiiiuiii,  deinde  elabHonorio  ac  Trithemio  nomina- 

D  tus ;  et  quod  Nicetas  Aquileiensis  alius  omnino  a 
NicetaGennadianoesset,nequealicujus  operis  auclor 
haberetur.  Horum  nihilommus  duorum  tractatuum 
nequaquam  dixerim  auctorem  esse  Nicetam  nostrum 
Aquileiensem.  Binos  nimirum  hos  tractatus,  de  Vt- 
aitiis  servorum  Det^  ac  de  Bono  Psalmodia,  non  sub 
Nicetae,  sed  sub  NtcetU  episcopi  nomine,  ex  codice 
manuscripto  San-Germanensi  erutos,  vulgavit  Dache- 
rius  Spicilejjii  tomo  Ul  priuise  editionis,  et  tomo  I, 
pag.  221  editionis  secunds  in-folio ;  eosque  in  monito 
quod  eisdem  prsemisit,  optimis  sane  conjecturis,  tri- 
buit  sancto  Nicetio  episcopo  Trevirensi,  qui  medio 
circiter  sexto  saicuJo  floruit,  et  prius  abbas  fuerat  cu* 

t'usdam  monasterii,  ubi  eumdem  putat  hos  tractatus 
labuisse  ad  fratres  suos  instilueudos  de  Vigiltis  et 
Psalltndi  Modo,  Quidquid  interim  sit  dc  cui.jecturia 
ac  de  opinione  Dacherii  :  hi  duo  tractatus,  qd  cse- 
terocjuin  215  virum  doctum  et  indivinis  Scripturis 
eruditum,  multoque  pietatis  ac  devotionis  affectu  fei> 
ventemi  tunm  anctorem  ostendon^  nequaquam  fe*^ 


1067 


P.  BRAlDifi  DlSSERTATlO  IN  8.  NlC&TAM.  —  CAt».  Vllt. 


IM, 


tus  sunt  Nicetse  nostri  A.quileiensis,  uti  yel  maiime 
ex  stjlo  nunc  ejusdem  salis  noto  cognoscere  certis- 
sime  possumus.  Hsec  vero  dicere  Nicet»  nomen  nos 
compuiit,  impositum  titulis  duorum  horumce  opuscu- 
lorum  in  Labbei  Bibliotheca  nova  Manuscriptorum  : 
caeterum,  non  quse  non  scripsit,  sed  potius  quse  scri- 
psisse  Nicetam  nostrum  Aquileiensem  existimamus, 
uitra  septem  libellos  a  Gennadio  aliisque  memoratos, 
inquisitionis  hujus  nostrae  scopus  et  ratio  sunt. 

Cur  non  itaque,  (jrseter  memoratos  e  Pomposiani 
quondam  monasterii  bibliotheca  libros,  de  :>piritus 
sancti  PoUntiat  hz  de  Divenis  Appeitationibus  Domino 
noslro  Jesu  Christo  convenientibus,  alia  quoque  elucu- 
braveritNicetas  Aquileiensis  trigintaannorum  spatio, 
quo  Aquileiensem  lenuitepiscopatum,  m  maximare- 
rum  ac  temporum  difficultate,  post  belUeam  eiadem, 
cumremovendaessentmalaquK/ios^e7i/<uintuIerat,et 
illata  vulnera  religionis  ra/ione  sanatuia,  u  t  sanctus  Leo 
pontifex  maximus  in  nolissima  sua  decretali  epistola 
ad  eumdem  scribebat  ?  Consultationes  propterea,  quas 
Adeodatus  Romanae  Ecclesi®  diaconus,  Nicetce  Aqui- 
jeiensis  nomine,  ad  apostolicam  sedem  attulerat,  Ni- 
cetas  ipsescripto  aliquoexaravit,  etsi  fortasse  non  epi- 
stolari  modo,  ut  capite  septimo  contra  Zabeum  con- 
jectavimus.  Scripsit  quoqueproculdubio  etadepisco- 
pos  suos  comprovinciales,  cum  jussu  ipsius  sancti 
pap»  Leonis  ad  eosdem  direxit  decretatem  illius  epi- 
stolam  super  consultalionibus  suis.  Cur  non  et  tracta- 
tus  habuerit  ad  Aquileiensem  populum  peculiares  su- 
per  conjugiiSf  ad  normam  acceptse  ab  apostolica  sede 
auctoritatis,  ut  ad  priores  viros  facilius  redirent  mu- 
lieres  quae  aliis  nupserant,  dum  illos  crederent  in 
captivitate  peremptos  ?  Cur  non^  et  super  aliis  rerum 
capitibus  ejusdem  epistolsa  decrctalis,  exhortatlones 
habuerit  opportunas,  dum  medicas  manus  curandis 
suorum  morbisafferre  satagebat  ?  Stjlus  ipse  opuscu- 
lorumNicetsB,  quee  supersunt,  abunde  ineodem  osten- 
dit  et  scribendi  facilitatem.  et  copiam  in  dicendo,  et 
multam  in  Scripturis  eruditionem,  et  zelum  domus 
Dei  vehementem  ;  ut  inde  non  invite  inferamus  alia 
c^uoque,  etquidemnon  pauca,  trigintaannorumspa- 
tio  scripsisse  Nicetam,  quse  Gennadio  aliisque  exscri- 
ptoribus  ejus  non  innotuerunt,  quseque  temporis  in- 
juria  perierunt. 

Prseterquam  quod  ex  eisdem  sex,  quos  novimus, 
competentibusadbaptismuminstructionislibeIIis,non 
segre  conjicimus  alios  quoque  ad  eorum  similiter  in- 
structionem  eumdemscripsisse,  proutillorum  tempo- 
rum  disciplinffi  ratio  postulabat.  Cum  Explanatio 
Symboli,  quam  habemus,  dicta  fuerit,  ut  superius  vi- 
dimus,  in  Sjrmboliredditione  ;  non  omiserit  certc  Ni- 
cetas  sermonem  alium  prtiemisisse  etiam  in  Symboli 
traditione,  ad  quem  fortasse  spectat  fragmentum 
Quintum  Yindobonense,  utisuo  loco  innuimus.  Cum 
orationis  Dominicse  recitatio  inculcetur  in  fragmento 
seu  rcliquio  quarto,  ex  Nicelae  sensibus ;  quidni  et 
opusculumseuiibellumipseexaraveritadcompetentes 
de  orationis  Dominicse  explanatione,  prout  moris 
erat,  seu  cum  compelentibus  traderetur*  seu  cum  a 
competentibus,  sicut  Symbolum  (idei,  slato  lempore 
redderetur  ?  Post  baptismum  simililer,  ad  infantes  seu 
neophjtos,  alia  probabiliter  exaravit  Nicetas  ad  ple- 
nam  divinismjrsteriisinstructionem,  quseantebapiis- 
mum  non  tradebatur,  utputade  baptismiipsiusriti- 
bus  ac  de  coniirmationis  et  eucharislise  sacramentis ; 
et  hoc  pro  illius  temporis  disciplina,  et  celebriorum 
2 16  Bccl^si^  Patrum  exemplo,  Ambrosii,  Augustini, 
Cyriiii  Uierosolymitani,  aliorumque,  quorum  super 
hac  ipsa  re  jam  antea  meminimus.  Quid  vero  ex  li- 
bello  ad  Virginem  lapsamf  Tesisiinr  ipse  Nicetasin  hoc 
libello  num.  19,  alloculwnem  se  habuisse  ad  Virginem 
illam  ea  die  solemniqua  virginitatis  velum  acceperat. 
Testatur,  num.  28,  ex  pastorali  officio  suo,  se  illi  et 
c&teris  aliis  non  defuisse,  commomHone  sancta ;  id 
est  sermonibus,  ut  videtur,  ad  virgines  habitis  expro- 
esso.  Testatur  denique  et  sequenti  numero  29,  se 
limnum  virginitatis  exposuisse ;  quo  fortasse  nomine 


^  homiliae  intelligi  possunt  in  aliquam  psalmum  qui 
de  virginitate  essetacprobabiliterinqaadragesimum 
quartum,  unde  sponsarum  Christi  digoitas  emictt. 
Ouanta  itacj^ue  non  invite  inferimus  elucubrasse  Mic^ 
tam  Aquileiensem,  ultra  septem  a  GeoDadio  memo' 
ratos  libellos,  illo  tri^nta  annorum  spatio  quo  Aqoi- 
leiensem  rexit  Ecclesiam ! 

Restatnunc  ad  hujus  capiti8ComplemeDtom,atde 
sanctitateNicetse  episcopi  Aquileiensis,  acde  ejasdem 
cultu,tum  in  Ecclesiageneratim,  tumapudAqoileieo- 
ses  dicamus.  Primo  autem  loco  non  est  hic  prsle^ 
mittenda  clarissimi  Muratorii  in  Anualibas  Italue  td 
annum  401  parum  certe  meditataanimadversio  saper 
sanctorum  titulo,  quoad  Aquileienses  priorumsffiCQ- 
lorum  episcopos,  dum  obitum  indicaret  sancti  Romtoi 
pontificis  Anastasii,  cigus  in  veteribus  Catalogismen- 
tio  est  cum  sancli  titulo,  ut  ipse  ait ;  etcujusprofecto 
etiam  in  Martyrologio  Romano  memoria  recoiitQrad 
diem  27  Aprilis,  necnon  et  festum  eodemdieRome 

]^  ceiebratur  cum  lectionibuspropriis  io  patriarchalibQS 
basilicis  Vaticana,  Lateranensi,  atque  LibenaDa,at 
constat  ex  earumdem  basilicarumpropriissanctoroffl. 
Sanctorum  titulo  donabantor,  inquitiile,  eliafflvireo* 
tes  illorum  temporumepiscopi,  proutetiam  ouacRo- 
mani  pontifices  ;  et  ideo  sanctos  appellatos  aoYimas 
omnes  priorum  sseculorum  Romanos  pootifices,  si* 
cuti  etiam  euiscopos  Mediolanenses,  RaveDDales, 
Aquileienses,  Yeronenses,  etc. ;  quin  tameo  hic  tita- 
lus  haberi  debeat  veluti  absolutum  eorumdem  saDcti- 
tatis  argumentum,  quod  comparari  valcatcumiis 
quae  posteriori  sevo  pro  sanctorum  canooizatiooe  de- 
creta  fuerunt.  Suggillare  hic  voluisse  videlurclarissi- 
mus  vir  nimiam  quamdam  in  memoratis  Ecclesib 
facilitatem  colendi  sanctorumtituloomoesautpene 
omnes  veteres  suos  episcopos,  ex  eo  quod  io  veteri- 
bus  monumentis  eorum  nomina  sancti  titolo  orDtta 
cons|)icerentur, 
Quidquid  vero  sit  de  alliis  quas  nominatEeclesiis, 

Q  de  quibushic  singillatim  dicerenon  est  locus ;  qood 
ad  nos  attinet,  non  erat  quidem  cur  io  earum  oamero 
hac  decausaAquileieusem  EcciesiamcolIocaret.Prte- 
ter  Aquileienses  episcopos  martjrii  gloria  coroattos, 
quorum  duo  tantum  aut  tres  nobis  mnotescuDt,  qoi- 
busque  cultus  hac  etiam  una  ratione  cum  saoctitttis 
tituio  jure  debetur ;  quotnam  sunl  ceeteri,  qui  iicet 
viventes  sancti  titulo  decorati  fortasse  fuisseot  pro 
illorum  temporum  more,  sanctitatis  cultum  inde 
postea  obtinuerint  ?  Quinque  priorastecula  iotq^ra  ei- 
currimus,  et  tres  tantummodo  Aquileienses  episcopos 
non  martyres  sanctitatis  tilulo  cultos  novimus,  Vtle- 
rianum  videlicet^  Chromatium,  at(]ue  Nicetamdequo 
agimus ;  ut  propterea  Aquileiensis  £ccIcsiaiotereas 
potius  numerari  aMuratorio  debuisset,  quse  ooosioe 
magno  delectu  ac  parcitate  episcopis  suis  et  stocti 
proprie  dicti  titulum,  et  sanctitatis  cultum  a  priiDis 
usque  temporibus  tributum  voluerint.  Inter  Aquileieo; 
ses  episcopos  quinti  sseculi  adest  Augusuous,  stacti 

r|  Chromatii  successor,  217  Q^i  vivens  sancti  el  sto- 

^  ctitatis  titulo  decoratuS  cernitur  lo  eo  Fidei  libelio 

?[ui  eidem  a  quibusdam  Pelagii  sectatoribus  obltlos 
uit,  et  in  appendibus  AugustiniaDis  locum  habet ; 
quod  unicum  restat  hujusrei  monumentum,quaotu(n 
ad  illum  attinet ;  quodque  nihilominus  satis  est,  ot 
Augustinum  eumdem  sancti  titulo»proiiliusffivicoo- 
8uetudine,communiter  decoratum  fuisseioteiligaaias. 
Uujus  tamen  Augustini  episcopi  nullus  omoioo  am- 
quam  cultus  apud  Aquiieienses.  Adelphus  quoqae, 
seu  Delphinus,  Au^ustini  in  eadem  sede  successor. 
eximiis  laudibus,  eliam  quoad  vit®  meriluoi  etptslo* 
rale  officium,  cumulatissime  celebratus  fuit,  ooo& 
quolibet  de  trivio,  neque  fortuito,  sed  a  viro  saoclu- 
simo  alque  doctissimo  Petro  Chr^sologo  Haveno»* 
tensi  episcopo,  in  concione  habita  exprofessoeodeio 
praesente,  quse  sermonemconstituitio6,iooovi8siDia 
ejus  Operum  editione ;  et  ubi  Adelphiantistitis  sa*^^ 
animus,  ac  beatus  pLane  animus  preedicatur,  ^^^^^ 
et  Rominis  Dei  prfficpnio  idem  commettdatur.  Wwn* 


im 


P.  BftAlbite  DISSEhtATlO  IN  S.  NlCETAM.  -  CAP,  VIIL 


1070 


qnain  iamen  Adelphus  apad  Aquileienses  saDcti  pro-  A  qoe  socias  Durandus,  anno  1717,  tomo  III  Thesaurl 


prie  dicti  titulum  et  honorem  obtinuit.  Quid  yero  de 
saeculis  quinto  posterioribus?  Duo  tantum  post  Nice- 
iam  ad  nostra  usque  tempora  Aquileienses  episcopi, 
seu  patriarchfle,  ut  mos  subinde  invaluit  eos  appel- 
landi,  sanctiiatis  titulo  et  honore  aucli  fuerint;  san- 
ctusnempe  Pauiinusqui  Caroli  Magni  tempore  floruit, 
et  beatus  Bertrandus  qui  mediosaeculoquartodecimo 
Aquileiensem  l!)cclesiam  illustravit ;  ita  ut,  exceptis 
martjrribus,  quinque  demum  Aquileienses  episcopi 
inveniantur  qui  sanctitatis  cultum  obtinuerint,ab  apo- 
stolico,  nt  perhibetur,  illius  Ecclesise  exordio  ad  no- 
stra  usque  tempora.  Uusnam  aliarum  Ecclesiarum, 
qaas  Muratorius  memoravitaut  memorare  potuisset, 
noQ  ampliori  suorum  sanctorum  episcoporum  numero 
gtoriatur?.  Asua  igitur  censura,  quflecumque  illa  de- 
mum  sit,  excludere  debuisset  Muratorius  Aquileien- 
sem  Ecciesiam,  qu»  certe  in  episcopis  suis  sanctorum 
titolo  caltuque  decorandis  nimium  liberalis  non 
fuit. 

Uis  priemissis,  pro  rei  veritate  in  apricum  ponenda 
saper  sanctis  episcopis  Aquiieiensis  Ecclesise  *  ecce 
ad  Nicetee  nostri  sanctitatem  cultumque  descendmius. 
Romatianeecivitatis  episcopum  iNiceam  seu  Nicetam  a 
Gennadio  mcmoratum,  jam  abunde  probavimus  suo 
loco,  et  non  esse  Nicetam  Dacum  sancti  Paulini  No- 
lani  amicum,  et  esse  reipsa  Nicetam  nostrum  Aqui- 
leiensemqui  sancti  Leonis  Magni  tempore  floruit,  et 
ad  quem  ejusdem  exstat  decretaiis  epistola.  Satis 
itaque  constat jam  nunc  de  Nicetse  hujus Aquileiensis 
sanctitate,  cum  reapse  ad  Aquileiensem  hunc  spectent 
qusecumque  tumscriptores  aotiqui,  tum  .Varlyrologia 
de  Romatiano  Nicetas  hactenus  prsdicarunt.  Ad  san- 
ctitatem  vero  alicujus  ex  veteribus  Dei  servis  pro- 
bandam,  qnis  nesciat  plurimum  sane  facere  vetusta 
Martyrologia,qu8e  eorum  cumiaudememinerint;  ubi 
maximenitiil  adversuseos  autveterum  memoriaeha- 
bean  t,  au  t  fama  loqu  atu  r  ?  U  uj  usmodi  vetera  Mar  lyro- 


novi  Anecdotorom  col.  1547,  ex  ms.  codice  monaste- 
rii  Sancti  Germani  Antissiodorensis  valgarunt  Marty- 
rohgium  vetu»  ab  annis  eireitermille  sub  nomine  sancti 
Eieronymi  compactum,  ut  in  ejusdem  tituio  habetur : 
in  quo  tamen  nuUa  Nicetie  nostri  mentio,  neque  ad 
diem  x  kal.  Julii,  necjue  alibi.  Vetustissi/num  aliud 
Hieronymi  presbytert  nomine  insignitum,  et  abhinc 
circiter  annos  sexeentos  scriptum,  ut  tunc  aiebat,  ante 
Martenium  et  Durandum  vulgaverat  Dacherius  anno 
1661,  ex  ms.  codice  monasterii  Gorbeiensis,  tomo 
IV,  pag.  517  Spicile^isui  antiquae  editionis,  quodin 
editione  altera  m-foho  exstat  tomo  II  pag.  1,  quodque 
Vallarsius  in  sua  divi  Hieronjmi  Operum  prseclaris- 
sima  editiooe  inseruit  tomo  XI,  pag.  475  :  atque  in 
boc  ad  X  kal.  Julii  Nicet»  nostri  mentio  legitur  hoc 
modo  :  <  Depositio  sanctae  memori»  Niceti  episcopi.  i 
Franciscus  Maria  Fiorentinius  aliud  ex  aliis,  et  anti- 
quissimis,  et  probatae  fidei  codicibus  Italicis  decimi 
^  aut  undecimi  sseculi  (sed  <|uorum  exemplar  multo 
etiam  antiquius  fuisset,  ut  ipse  affirmat  in  sexta  sua 
admonitione  prsevia)  edidit  anno  1668,  vetustius  Oc- 
eidentatis  Eeclesiw  Martyrotogium  divo  Uieranymo  <n- 
btUum,  quod  nuncupandum  esse  Romanum  a  Ma^o 
Gregorio  descriptum,  ab  Adone  taudatum,  proximiori^ 
bus  swculis  prgeteritum  et  expetitum,  non  leviora  argu» 
menta  suadere  asserit :  et  m  hoc  ad  diem  pariter  x 
kal.  Julii  ita  Nicetse  nostri  mentio  habetur  :  f  Depo- 
sitio  sanct»  memorise  Nicei  episcopi.  » 

Quod  hic  prima  fronte  animadversione  aliqua  non 
indi^num  videiur,  illaest  Nicetae  episcopi  enuntiatio 
in  his  vetustioribus  Martjroiogiis,  non  indicato  loco 
cujus  esset  episcopus ;  et  hoc  contra  ac  postea  fece* 
runt  Ado,  Notkerus,  atque  Usuardus,  aliique  qui  ex 
his  martjrologia  sua  concinnarunt,  ubi  semper  aut 
fere  semper  Nicetas  hic  aut  Romatianse  civitatis,  aut 
Romatianse  urbis,  aut  Romanse  urbis,  aut  Romatia- 
nensis  episcopus  enuntiatur,  ut  ex  allatis  in  fronte 


logia,quantumadbeiservosquilocum  inillishabent,  p  hujus  libri   Martyrolo^iorum  testimoniis  apparet. 
quwdam  sunt  maximi  ponderis  testimooia,  quse  fi-  ^  Quidni  Aquileien ' 1---1--* •-  ^m^ 


dem  taciunt  sanct»  opinionis  in  qua  erant  viriillieo 
tempore  quo  Martyrologiis  ioscripti  fueruot,  nec  du- 
bitare  sinunt  nie  acrecteproillorum  temporum  more 
opinionem  iilam  invaluisse,  et  propagatam  in  Eccle- 
sia  fuisse ;  quidquid  interim  esse  possit  de  aliqua, 
seu  io  pronuntiatione  nomiois  diflerentia^  seu  in  ioci 
enuotiatione,  qu8e  faciie  pro  regiooum,  temporum  ac 
scriptorum  diversitate  eveoire  solet,  queeque  rei  sub- 
stautlam  el  persooam  mioime  afficit.  lo  testimooiis 
porro  quae  de  2 18  iNicetaBomatiaoo,  id  est  de  Aqui- 
leieosi  oostro,  ui  asserere  libere  possumus,  io  froote 
hujus  Yolumiois  retulimus,  000  mious  quam  duode- 
vigioti  suot  ex  variis  Occideotdis  Ecclesiae  Mart^ro- 
logiis,  variisque  eorumdem  potioribus  editiooibus 
petita,  qaorum  veluti  agmeo  ducit  testimooium  peco- 
iiare  ex  Martyroiogii  vetusto  codice  ms.,  quodex  Not- 
kero  et  Usuardo  cooflatum  perhibetur,  fuit(}ue  olim 


sem  reipsa  absolute  ac  proprie  2 19 
eouotiarevolueriot,  oulla  Komatiaosecivitatis  habita 
ratiooe,  primi  illi  Hierooymiaoi  Martyroiogii  coofe- 
ctores,  aut  ejusdem  non  longe  postea  amplificatores, 
quibus  Nicetas  fortasse,  sicut  magis  proximus,  ita 
et  satis  notus  ;  et  Ado  postea,  Notkerus,  Usuardos, 
regionibus  nostris  extranei  ac  tempore  posteriores, 
quibus  non  satis  Nicet^e  fama  ac  sedes  expiorata,  Ro- 
matianam  civitatem  sponte  addideriot  ex  Geonadio 
et  Honorio,  unde  postea  eruditis  tantarum  disputa* 
tionum  occasio?  Sed  hsec  obiter  dicta  habeantur. 

Quoad  vero  tempus  quo  in  Martyrologiis  locum  ob- 
tinuerit  Nicetas  noster,  in  Martyrologiis  scilicet  vulgo 
dictis  Hieronymianis,  quse  primitiva  fuerunt,qufiB<]^ue 
ortum  suum,  ut  Dacherius  animadvertebat  in  monito 
ad  praecitatum  a  se  editum,  paulo  post  divi  Hierony- 
mi  obitumhabuerunt ;  quisnon  videat  remotissimum 
es^e,  et  Usuardi,  Notiseri,  atque  Adonis  eetatem  lon- 


in  usu  apud  monachos  Mosacenses,  dioecesis  Aqui-  «x  ge  antecedere,  seu  ex  ipsa  Nicetffi  nominis  enuntia- 


leiensis  ;  et  in  quibus  omnibus  ad  diem  x  kal.  Julii 
ejusdem  Nicets  mentio  fit,  ac  fere  semper  cum  beati, 
autsancti,  autsanctse  memorifie  titulo,nec  non  etcum 
peculiari  aliquo  sanctitatis  elogio,  prout  in  postremis 
habetur,  ac  suigiilatim  in  eo  quod  nunc  in  Uccidentali 
Ecclesia  communis  est  usus,  quodque,  post  recogni- 
tiones  Gregoni  Xlil^  Urbani  Vlll,  ac  Innocenlii  XI, 
praestantissimam  gerit  auctoritatem  doctissimi  »que 
ac  eruditissimi  Benedicti  pap»  XiV,  cujus  opera  au- 
ctum  prodiit  et  casUgatum. 

Quandonam  vero  locum  in  Martyrologiis  obiinuisse 
Nicetas  dicendus  est?  Arduam  rem  attmgo,  disputa- 
tuque  difliciiem  ;  io  qua  oihilomious  cooaodum  ali- 
quidcoojecturisarbilror,  etsi  forlasse  oihil  iodecerii 
perspeclique  secuturum  sit.  Martyroiogium  omuium 
vetustissimumcommuoieruditorumcaicuioilludcerte 
bat>eturquoddivo  Uierooymo  tributum  fuit,cujusque 
exempiaria  duo  aut  tria  ex  variis  varieeque  aotiqmta- 
ti«  codidbas  prodierunt.  BdmoBdus  Marteniui  ejus- 


tione  absque  loci  additamento,  seu  ex  ipsorum  codi- 
cum  Hieronymianorum  eetate  ab  iis  eruditis  virisper- 
pensa,  quorum  opera  ac  studio  prodierunt?  Ad  ge- 
nuinum  videlicet  ac  primigenium  Hieronymianum 
Martyrologium  Nicetffi  nomen  procul  dubio  est  poste- 
rior  accessio,  ut  patet  ex  citato  nuper  martyrologio 
millejam  tunccirciter  annorum  dicto,nunc  vero  milie 
et  amplius  absolute  dicendo,  monasterii  Sancti  Ger- 
mani  Autissiodorensis,  atque  ex  aliis  quoque  ibidem 
contioeoter  editis,  eodem  scilicet  tomo  111  Thesauri 
novi  Anecdotorum,  a  viris  clarissimis  Marten  o  et  Du- 
rando  ;  ubiet  io  dies  siogulos  exiguus  saoctorum  nu- 
merus  exhibetur,  et  Nicetae  nostrinomen  ubique  de- 
sideratur  :  verum  accessio  ipsa  postmodum  facta  Ni- 
cetfie  nominis,  nonnisi  antiquissima  esse  dek>et,  ut 
itidem  patetex  aliis  Uieronvmianis  similiter  Martyro* 
logiis,  quse  Daoherius  et  Fiorentinius  ediderunt,  ubi 
Nicetae  nomen  adest,  qusque  remotissimae  pariter 
euat  antiqutt&tisi  ut  a  8«culo  Nicetae  quiata  oqq  lon^ 


1071 


P,  BRAlDiE  DI3SERTAT10  IN  S.  NlCETAM.  —  CAP.  VHI. 


1071 


ge  distare  yideaniur,  si  maxime  ponatur  non  auto- 
grapha  illa  esse,  sed  potius  apographa,  ui  de  suis 
Fioreniinius  conjiciebat. 

Nicei»  nostri  sanctitas  itaque,  etiam  ex  tam  anii- 
qua  ipsius  nominis  in  Marijrologiis  ▼eiustioribus  ac- 
cessione,  ciarius  elucescii ;  iia  ut  non  immerito  con- 
jiciamus,  eumdem  cum  sanctitatis  odore  apud  suos 
ei  exteros  quo(}ue  ex  hac  vita  migrasse,  eumdem^ue 
propierea  pro  illorum  temporum  more  inier  coeiites 
habitum,  cujus  memoria  cum  aJiis  sanctisviris  supe- 
rioris  aeiatis  recolenda  esset  in  die  anniversariadepo- 
sitionis  illius.  Nihii  esi  hic  quod  addamus  de  appel- 
lationibus  beati,  ac  sancti,  sancia^ue  memoriie  viri, 
quibus  nomen  iSicetsB  nostri  in  Martjroiogiis  de  qui- 
bus  diximus  honesiatur.  Ipsa  nominis  alicujus  in 
Mariyrologiis  recensio,  etiam  absque  ullo  seu  beaii, 
seu  sancti,  seu  sanclffi  memoriae  prseconio,  satis  de 
iiJius  viri  sanctiiaie  iesiaiur  :  et  lia  quoque  Nicetas 
nosier  in  alJaiis  in  froniehujuslibri  Mariyrologiorum 
iesiimoniis  nuncupaius  quandoque  apparei  ;  sciJicei 
in  Marijroiogio  GeJionensi  a  Dacherio  edito,  ei  cir- 
ca  annum  804  conscripio,  ut  idom  in  monito  prsece- 
denti  animadveriii,  ubi  simpiiciier  Nicse  episcopi  ad 
X  kal.  Juiii  meniio  est,  Hujusmodi  hodie  praeconia 
communis  suni  usus  in  Mariyrologio  Romano  quo 
uiimur ;  sed  non  ita  oiim  apud  omnes  omnino  Eccle- 
sias :  ijuinimmo,  quod  ad  beaii  vel  sancii  pra>nomen 
poiissimum  speclat,  admonuii  dociissimus  vir  Joan- 
nes  Baptisia  Sollerius  in  erudita  sua  praefaiione  ad 
Martyroiogium  Usuardi,  articulo  4,  quae  exsiat  to- 
mo  VI,  parte  iJuniiBollandiani,  quod  quantorarius 
220  8&ncti  vel  beaii  praBUomen  apponiiur,  tanto 
majori  vetusiaie  pr<Bstani  martyrologiorum  codices. 
Faiendum  niiiilominusarbiiror,  prfficonia  hujusmodi 
etiam  in  aniiquis  Mart^rologiis  adhibiia  ad  sancto- 
rum  quorumdam  nomma,  quamdamprobabiliterin- 
dicare  eorumdem  nominum  majorem  ceJebriiatem 
ac  perspeciiorem  eorumdem  sanctiiaiis  noiitiam, 
queehisce  appellationum  adjectionibus  quodammodo 
disiiuguebatur.  Cffiierum  inier  hujusmodi  appellatio- 
nes  beaii  ac  sancii,  sicui  eiiam  sanci®  memoriffi, 
non  est  cur  in  veteribus  Martyroiogiis  dictionem 
requiramus  ex  vigenti  nunc  a  pJuribus  sfficulis  Ec- 
ciesiasiica  disciplina,  qua  beati  inferiores  gradu  a 
sanctis  censentur  in  cuiiu.  Voces  enim  beati  ac  sancti 
apud  veteres  indiscriminatim  sumebaniur  ad  indi- 
candos  insignes  virtute  viros,  qui  censebanturcoBliti- 
bus  ascripii,  ut  erudiie  rem  hujusmodi  illu8irai*unt 
Fontaninus  in  disseriatioue  de  Sancio  Petro  Urseo- 
io,  capite  25,  Mazochius  de  sanctorum  Neapolitanffi 
Ecclesiffi  episcoporum  Cuitu,  parie  u,  capite  5,  num. 
2,  annotaiione  30,  oec  oon  et  Benedictus  papa  XIV, 
in  prfficlaro  opere  de  servorum  Dei  BeaiiGcatione  ei 
beatorum  Canonizatione,  aJiic]ue. 

Animadversiouem  tamen  hic  dissimulare  non  licet, 
quffi  tieri  solet  a  viris  clarissimis  pene  omnibus,  (jui 
haronii  opinionem  oppugnarunt  super  hocHomaiia- 
nffi  civitatis  episcopo  Niceiaa  Gennadio  mcmorato  ; 
rati  nimirum,  non  Aquileiensem  nostrum,8ed  Dacum 
iiium  fuisse,  eumdemque  propierea  qui  a  sancio  Pau- 
lino  Nolano  tot  iaudibus  ceiebratur.  in  Martjrologiis, 
inquiunt,  ad  diem  x,  kal.  Julii,  non  NicetaB  Aqui- 
leiensis  mentio  esi,  sed  Nicet»  in  Dacia  episcopi :  et 
ita  accipienda  suniMartjrologia  yetustiora,quffi8im- 
piiciter  Nicetffi  episcopi  eodem  die  meminerunt;  et 
ita  quoque  posteriora,  quffi  Romatianffiaut  Romanae 
dvitatis,  auiRomatianensis  episcopi  titulum  addide- 
runi.  Ad  eamdem  diem  in  Martvrologiis  mentio  quo- 
que  esi  Pauhni  Nolani :  cui  addiius  propierea  merito 
censeripotesteiiamNicetasDacus,  quia  ambo  viven- 
tes  fuerani  amicitia  conjunctissimi,  et  quia  fortasse 
dieS  naialis,  seu  obiius,  hujus  Niceiffi  Oaci  martjrro- 
iogis  comperius  non  erat.  Ipsa  namque  Nicetffi  Da- 
corum  episcopi  mentio,  quffi  hodie  in  Romano  Mar- 
tyrologio  iegiiur  ad  diem  7  Januarii,  est  posierior 
addiiio  a  Baronio  pro  arbitrio  facta  in  Martjrologii 
Jiomani  recensione,  Gregorio  XIII  summo  pontificc  ; 


A  ui  propriffi  serviret  opinioni,  qua  Niceam  aeu  Nice- 
tam,  Romatianffi  civitatis  episcopum,  habere  voluit 
pro  Nicea  seu  Niceia,  episcopo  Aquilciensi.  Quod  igi- 
tur  ar^umentum  sanctitaiis  pro  Niceta  nostro  Aqui- 
leiensi  sumere  possumus  ex  Martyrologiis,  quffi  aut 
simpliciter  Nicetam,  episcopum,  autNicetam,  Roma- 
tianffi  civitatis  episcopum,  exhibent  ad  diem  x  kal. 
Julii  ? 

Ai  viri  clarissimi  adverss  sententiffi  propngnato- 
res,  qui  Gennadium,  dicentem  Nicetam,  RomaUana 
civitatis  episcopum,  explicare  volueruni  ac  si  dixis- 
set  Niceiam  in  Dacia.  episcopum  civitatis  illius,  quae 
non  Romatiana  quidem,  sed  alio  non  admodum  dis- 
simili  modo  a  scriptoribus  et  monumcntis  veteribus 
dicta  fuit,  uii  suo  Iocovidimus;Martjrologiaq^uoque 
eadem  Gennadii  verba  refereniia,  eadem  explicaiio- 
ne  donare  debuerunt,  atque  in  eumdem  sensum  si- 
mul  pertrahere  Mariyrologia  vetustiora,  quae  simpli- 
citer  Nicetffi ;   episcopi,  ad  eamdem  die  x  kal.  Juiii 

Q  memineruni.  Verum  quid  novi  in  hacde  Martjrolo- 
giis  animadversione,  quod  mereatur  expendi  ?  Qui 
Gennadium  superiusconira  eosdem  viros  clarissimos 
explicavimus,  diceniem  Niceiam  episcopum  civitatis 
Romatianffi;  221  Martjrologiaquoquesimiliterha- 
bentia,  eodem  sermone  inierpretati  sumus,  ui  bicac- 
tum  agere,  Martyrologiorum  causa,  necesse  non  sit. 
Cffitera  vero  quffi  adduntur  merffi  suni  coniectatio- 
nes,  (][Uffi  conjectationibus  aliis  atque,  ni  faJior,  va- 
lidionbus,  (acile  eliduntur. 

Ac  primo  :  vidimus  deesse  Nicet»  mentionem  ad 
diem  x  kal.  Julii  in  vetustissimo  Uieronymiano  Mar- 
iyrologio,  nec  non  et  maiiis  quffi  subinde  geeeratim 
ciiavinius  ex  tomo  III  Thesauri  novi  Ancedotorum 
Martenii  et  Durandi  :  quibus  nunc  adjicere  ffiquum 
est,  et  Bedffi  Martyrologium  genuinum  cum  addita- 
mentis  Flori  diaconi  distincto  charectere  excusis, 
apud  Agiologos  Bollandianos  tomo  II  Martii ;  et  Ra- 
baoi  Martyrolo^ium,  quod  babetur  in  Thesauro  Mo- 

p  numentorum,siveinier  LeciionesantiquasCanisiiex 

^  editione  tiasnagii,  tomo  II,  parte  n,  pag.  3i4  ;  ei 
Wandalberii  Martyrologium  metricum,  quod  exstat 
in  Spicilcgio  Dacherii,  tomo  V  primn  editionis,  et 
tomo  II,  pag.  40  editionis  secunds  m-foho ;  nec  non  et 
Martyrologium  Romanum  vetus  Ueriberli  Hoswejdi, 
quod  videri  potest  in  fronte  Adonis  Dominici  Geor- 
gii;8icutetiamMartyrologia  alia  duo,  et  veiusiissima 
sane,  Fuldense scilicet,  atque  Otiobonianum.quffi  ba- 
bentur  apud  eumdem  Georgium  ibidem  in  fine  ope- 
ris.  In  his  autem  Martyrologis  omnibus,  in  quibus  ad 
diem  x  kal.  Julii  deest  Nicei»  nomen ;  in  his,  in- 
quam,  omnibus,  aut  fere  omnibus  (quoniam  eomm 
unum  aut  alterum,  bibliothecarum  quarumdam  no- 
sirarum  nuperrimis  vicibus  id  vetantibus,  iterato  in- 
spicere  non  licuit)  mentio  eadem  die  habetur  Pan- 
hni  Nolani ;  ita  ut  absque  erroris  periculo  asserere 
possimus,  omnia  quidem  Martyrologia  qus  ad  diem 
X  kal.  Julii  habeni  Niceiam,  habere  quoque  et  Pau- 
linum  Nolanum  ;  non  omnia  vero,  immo  bene  mnita, 

D  quffi  habeni  Paulinum  Nolanum,  non  habere  Nice- 
iam  :  ex  quo  facile  conjicimus,  Nicetffi  nomen,  licet 
antiquitus  insertum  Marij^rologiis  fuerii  ut  supra 
conjectavimus,  locum  nibilominus  habuisse,  onius 
saltem  siatis  spatio,  aui  etiam  integro  sfficulo,  post 
Paulinum  Nolanum.  Cum  auiem  coffivi  fuerint  atque 
amicitia  conjuncti  duo  illi  sancti  viri,  Nicetas  Dacos 
atquePaulinus  Nolanus,  quorum  etiam  alter  alterias 
sanctiiati  teHimonium  prsbei ;  aiier  sine  altero,  ot 
verisimile  valde  videtur,  in  Ecclesia  notus  esse  noD 
poterat,  ideoque  alter  sine  aitero  Martyrologiis  infe- 
rendus  non  erat  :  aut  si  alier  alierum  prfficedere  tn 
hac  honoris  signidcationedebuisset.  Nicetas  profecto 
Dacus  qui  ante  Paulinum  obiit,  uti  capite  3  ostendi- 
mus,  ante  Paulinum  inscribi  debuerat  MartyroJogiisy 
seu  poiius  ecclesiasticis  iabulis,  unde  MartyroJo- 
ffia  non  multo  posi  Uieronymi  ffitatem,  ut  dictam 
fuit,  ortum  habuere;  aique  inscribi  saitem  debebat 
Paulini  ipsius  supersiiiis  opera,  qui  tam  efluausinU* 


1073 
1 


P.  BRAID>B  DISSERTAHO  IN  S.  NICBTAM.  —  GAP.  Vm. 


1074 


108  viveDtifl  laudea  faerat.  Qaod  si  post  Paulinum,  A  proposuerat,  uti  ei  suis 
QtcoDstatfiDsertumMartjrologiisfuitNicetflenomeD,         '"  ^    '' 

jam  Nicetashichaberi  dod  possevidetur  pro  Niceta; 
Dacorum  episcopo,  et  saucti  PauIiDi  Nolaoi  amico, 
quamvis  suo  eadem  die  hoc  Domen  iDsertum  Marty- 
rologiis  fuerit :  ideo<jue  Nicetas  alter  censeadus  est. 
qui  ad  saDctum  PaulmamNolaDum  miDimepertinet; 
ac  propterea  Nicetas  Doster  Aquileiensis,  qui  etiam 
sancto  PauliDo  Nolauo  posterior  astate  fuit,  et  pro 
quo  staut  tot  argumeuta  qu»  iu  aatecessum  attuH- 
mus  PrtBterea  ({uomodoignotas  praeferri  potest  mar- 
tyrologis  natalis  dies  illius  NicetflR.quem  Paulino  No- 
lano  addideruDt  ad  diem  xkal.  JuliicumMartjrolo- 
ffia  non  pauca^eUam  anobisin  testimoniis  relata,qa8B 
niius  eadem  die  meminerunt,  et  eoram  aliqua  ma- 
gn»vetustati8,necnonet222&octorumintermarty« 
rologos  clari  Domiais.ut  puta  Adouis,  Usuardi.Not- 
keri ;  cum,  iuquam,  Martjrologia  hsec  depositiouem 
expresse  DotaveriDt  illius  Nicetae  cujus  meminebant 


Litteris  Apostolicis  diei  i 
lulii  i748,num.  2,ad  Joannem  V  PortugalllBe  regem; 
ut  quot  post  eimlgatas  eorreetiones  supervaeafiea  oeeur- 
mn/,  reseeentur ;  quce  vtro  defidunt,  superaddontur  ; 
prout  etiam  multis  in  locis  factum  fuisse  novimus, 
et  non  sine  rerum  matura  consideratione,  uti 
ex  eisdem  Litteris  Apostolicis  intelligimus.  Quid 
vero  2^3  s^ctum  fuit  de  Nicetae  In  Dacia  episcopi 
memona  ad  diem  7  Januarii,  quam  primus  in  Ro- 
manum  Martyrologium  intulit  Baronius  ;  qusque, 
juxta  criticorum  adversariorum  placita.  supervaca- 
nea  certe  oeeurrit,  cum  sufficere  aebuisset  vetus  illa 
qnae  habetur  ad  diem  x  kal.  Jnlii  sub  nomine  Nicetfle 
aut  NiceaB,  RomatianflB  civitatis  episcopi.  qui  idem 
prorsus  est  ac  Nicetas  in  Dacia  episcopas  ?  Nihil  om- 
nino :  ut  inde  intelligamus,  nihil  supervaeanei  sa- 
pientissimum  pontificemdeprehendissein  Baroniana 
additione  Nicete  in  Dacia  episcopi  ad  diem  7  Janua- 
rii  ;  ideoque,  ex  illius  qooque  sententla,  alium  esse 


id  estdiemdecessus,  quodepositocorporespiritosad  B  Nicetam,Dacorum  episcopum,quiin  Romano  Marty- 


superos  evolavit  ? 

Sed  neouetertio  loco  ferendaestarbitrii  imputatio 
Baronio  facta  in  Ropiani  Martjrologii  emendatione. 
aeu  potius  restitutione  ;  quod  ipseoronium  primusad 
diem  7Januarii  memoriam  inseruerit  Nicetae.in  Da- 
cia  episcopi,  qui  juxta  illos,  non  alius^sed  idem  ipse 
est  acNicetas.Romatianae  civitatisepiscopus.  qui  so- 
Iu8  ad  diem  x  kal.  Julii  in  omnibas  Martjrologiis  Ba- 
ropiaooaDtiquioribus  locum  habet.  Scopum  instituti 
sai.  seo  potias  Romanae  Ecclesiae,  in  eo  opere.  Baro- 
nius  ipse   aperuit  capite  8  tractationis  de  Romano 
Martjrolog^o ;  fuisse  nempe,  non  novum  eonscribere 
Marlyrologium,  sed  vetusex  veteribus  exemplaribuM 
resiituere,  Necesse  est  igitur  Baronium  aliosque  lec- 
tissimos  doctissimosque  viros  sui  laboris  socios,  ex 
veteribus  mss.  exemplaribus  Martjrologiorum,  quae 
Romae  exstabant,  quaequeipseconsuleratinoperesibi 
demandato,  maxime  autem  ex  eo  fortasse,  quod  ibi- 
dem  nominat,  Martjrologio  ms.  Ecclesiae  VaticanflR; 
ipsum,  inquam,  necesse  est  hausisse  et  doorum  Ni- 
cetarum  nomina,et  distinctos  eorum  episcopatus.  et 
diversos  quoque  natalitios  dies,  ut  relicto  Romatia- 
nensi  ad  diem  x  kal.  Julii,  alium  Daciae  episcopum 
Dominatum,  ac  barbararum  ferarumque  ibidem  gen- 
tium  institatorem,  ad  diem  7  Januani  non  tam  pri- 
mus  collocaret,qaam  potius  restitueret.  Ita  nimiram 
de  tants  religionis  ac  doctrinsB  viro,  ejasque  sociis 
perifissimis,  cogitare  fas  est  in  re  tanti  momenti  ; 
etiamsi  pro  nihilo  prorsus  habenda  essent  qu»  ipse 
pj  tea  subSixto  V,  in  notationibus  ad  Romatianum 
Niceam  seuNicetam,  illustrationis  gratia,et  nonalia 
quam  privati  scriptorisauctoritate,  posuit  :quia  lunc, 
potiasqoam  Nicetam  Dacum  diei  7  Januarii  a  Romano 
Martjrologio  expungere,  alia  sedes.  quam  Aquilieen- 
8is  pro  qoa  stamus,  si  res  postularet.inquirenda  es- 
set  Nicetae  Romatiano  diei  x  kal.  Julii. 

Quod  vero  demum  pro  Baroniana  Bomani  Martj- 
rologii  emendatione,  seu  potius  restitutlone.  pluri-  [ 
mum  facit,  eee  sunt  ejusdem  Martjrologii  recensio- 
nes,  quae  subsecutis  temporibus  babitse  fuerunt.  Ut 
nihil  dicamus  de  accuratissima  recensione  facta  ab 
Urbano  papa  VIIL  multis  accitis  etiam  tunc  doctissi- 
mis  ac  pcritissimis  viris ;  ut  nihil  ilidem  dealiasub 
Innocentio  papa  XI ;  ad  eam  animum  intendamus, 
quamnovissimusomnium  perfecit  doctissirausatque 
eraditissimus  pontifex,  immo  erudilorum  doctorum- 
queomniumsuflBaetatiset  ultra  facile  princeps,  Be- 
nedictus  XIV.  Jamdiu  tunc  comrouniter  notae  luiit 
eruditis  piuriura  criticorum  querelaesuperBaroniaua 
opinioneNicet»  Romatianiad  diem  x  kal.  Julii,  ncc 
non  super  additione  Nicets  in  Dacia  episcopi  ad  dicm 
7  Januarii.  Eidem  pontifici  jam  dicaverat  Adonem 
suum  Bomse  impressum  anno  1775c1arissimus  Domi- 
i  icus  Georgius  ;  ubi  ad  diera  x  kal.  Julli,  pagina  288; 
indicantur  censurae  criticorum  super  hac  re,  quibus 
etiam  ipse  adhfierebat.  Sapientissimus  vero  ponlifex 
in  bac  Martjrologii  Romani  recensione  sibi  aoimo 


rologio  recensetur  die  7  Januarii,et  alium  Nicetam, 
episcopum  civitatis  Romatianae^cujus  memoria  reco- 
litur  X  k  al.  Julii  ;  quidquid  secus  opinati  fuerint  cri- 
tici  viri,qui  Baronii  opmionem  etiam  ex  hoc  capite 
oppugnarunt.  Cum  porro  confundenda  non  sit  horum 
duorum  Nicetarum  memoria,  ac  propterea  Nicetas 
Romatianus  diei  x  kal.  Julii  alius  sit  a  Niceta  Daco 
diei  7  Januarii  :  cumque  Nicetas  Romatianus,  sive 
Romatianffi  civitatis  episcopus,  sit  dubio  procnl  Ni- 
cetas  episcopus  Aquiteiensis,  uti  suo  loco  uberrime 
dictum  fuit ;  jam  Martjrologia,  seu  vetustiora  quffi 
ad  diem  x  kal.  Jnlii  Nicetce  episcopi  simplieiter  me- 
minerunt,  seu  posteriora  quie  ad  eamdem  diem  Ni- 
cetam  habent  episcopum  civitatis  Romatianae,  et  ita 
hujas  Nicetib  Romatiani  sanctitati  testimonium  per- 
hibent,  sanctitatis  utique  Niceta  nostri  Aquileiensis 
probatissima  argumenta  sunt,  prout  antea  notaba- 
mus. 

Nicet»autem  nostri  sanctitas  nulla  ne  aliaratione 
ostcndi  poterit,  excepta  Martjrologiorum  de  quibos 
diximns  auctoritate  ?  Multa  hodie  praedicari  certe 
possunt  de  Nicctta  nostri  sanctitate,  quae  anteactis 
temporibus  in  comperto  non  erant;  eum  scilicet  non 
satis  constaret  nuro  Nicetas  Gennadianus  idem  esset 
ac  Aquileiensis,  curo  libellus  ad  lapsam  Virginem 
minus  certo  parente  vagaretur,  et  cum  adhuc  in  te- 
nebris  delitesceret  Explanaiio  Symboli  ad  eompeten-' 
tes,  qu8B  tantam  in  agnoscendo  Niceta  nostro  Aqui- 
leiensi  attulit  lucem.  Nicets  Aquileiehsis  pastoralis 
coraindifficillimis  Ecclesiae  suaetemporibus  fulgebat 

3uidem  ex  epistola  divi  Lconis  Magni  ad  eumdem 
ata,  unde  Nicctae  consultationes  apparent  ad  apo- 
stolicam  sedem  delatm,  qu»  zeli  illius  indubia  sunt 
argumentapro  reparandisjacturis  quas  bellica  cla- 
des  intulerat.  curandisque  roorbis  barbarorum  in- 
cursu  ac  socictate  contractis ;  ut  statu  tunc  rerum  in 
meliora  ronuerso,  Ecclesia  illa  ad  pristinae  observan- 
tisB  dignilatem  rediret.  At  quanta  nunc  addere  pos- 
sumus,  ad  viri  sanctitatem  prflpdicandam,ex  duobus 
libellis  qui  supersunt,quinque,ut  probavimos,  genui- 
nus  ejusdero  suntfetus? 

Vestigiasequimurhacsuper  re  sapientissimi  prae- 
laudati  pontincis  Benedicti  papae  XI V,  in  citatis  Lit- 
teris  Apostolicis  ad  Portugali»  regero  de  nova  Mar- 
tjrologii  Romani  editione  :  qui  sanctilatero  ostenso- 
rus  antiquissimi  pnedecessoris  sui  Siricii  papee,  cu  • 
jus  nomen  in  Martjrologium  Romanum  ipse  prior 
inferre  decrevit  ad  diem  26  Novenabris  cum  elogio 
doctrina  pietatis,  ac  zeli  religionis ;  illius  potissimum 
Epislolas  sibi  examinandas  proposuit  a  Petro  Cons- 
tantio  editas  in  Collectione  Epistolarum  pontificum 
Homanorura,  ut  inde  sanctitatis  illius  erueret  ar- 
gumenta.  Quid  porro  in  Explanatione  Symboli  ad 
competentes  Nicet«  nostri,quod  sirailiter  doctrinara, 
pietatem  ac  zelum  religionis  non  redoleat,  unde  viri 
sanctilas  comprobetur?  Elacet  doctrina  in  mysterio- 
rum  et  articulorum  fidei  explicatione,  necnon  et  ia 


im 


P.  mmJR  DISSERTATIO  m  8.  mCBTAM.  -QA^  yiii. 


m 


ScripturarQm  224  eruditioDe ;  pietas  in  verbis  coe- 
lestis  gratiffi,  quibus  abundat  oratio  ;  zelus  religionis 
inyindicaDdlsabhsereticorum  fallaciis  Ecclesi®  ve- 
ritatibus,et  in  instituendis  ad  yi\m  innocentiam  et  ad 
Teram  pietatem  bominibus.  Quid  vero  non  habet  pro 
Nicetffi  sanctitate  libellus  ad  Virginem  lapsam  f  Mo- 
rum  illius  iDtegritatem,  yit«  saDCtimoDiam.  discipli- 
Dffi  yigorem  satis  ostendunt  ignita  illa  yerba  quibus 
lapsam  yirginem  ejusquecorruptorem  tam  Hbere  po- 
tuitobjurgare :  quisnam  enim  qui  non  esset  omnino 
irreprehensibilis,  ac  semetipsum  constantissime  non 
prseneret  in  omnibui  exemplum  bonorum  operum,  in 
doetrina,  in  integriiate,  in  gravitate,  prout  Apostolus 
ad  Timotheum ;  quis  ausus  fuisset  tam  yebementi 
oratione  in  peccantes  insuri^ere.et  ita  ut  hsBC  oratio 
ascriptoribus  ecclesiasticis  smgulari  laudecommen- 
daretur,  veluti  emendationis  incentivum  omnibus  la- 
6en/t6f»f  Novnm  etiam  zeli  illius  argumentum  eadem 
elucubratio  in  eo  est,  quod  posthabitis  humanis 
coDsiderationibus,  lapsam  illam  virginem,  etsi  ge- 
nereno6t7em,pa8torali  vigoreac  apostolica  libertate 
pro  zelo  domuA  Dei  publice  increpavit,  ac  publicffi 
pOBnitentiffilaboribus  addizit.  Quantavero  nobis  non 
suppeditarentsanctitatis  argumenta  Nicets  opuscula 
alia  qufle  desiderantur.et  illud  singillatim  de  fide  uni* 
cx  Majeitatis  seu  de  Fide,  aut  de  Ratione  Fidei,  quod 
Cassiodorius  tantoperecommendavitin  libro  de  Insti- 
tutione  divinarum  Scripturarum,  capite  17  ;  uti  su- 
perius  vidimus  ?  Sed  sanctitas  Nicets  nostri  Aqui- 
leiensis  satis  elucet  ex  iis  etiam  perpaucis  quse  su- 
persunt;  utinde  quoque  non  invite  arguamus  san- 
ctitatis  illius  opinionem  jure  ac  merito  antiquitus 
inolevisse  ab  ipso  decessus  sui  tempore,  et  non  sine 
EcclesiflB  auctoritatejuxta  illorum  temporum  disci- 
plinam  ;  ideoque  illiusnomen  in  Martjrologiis  locum 
oabuisse,  atque  ibidem  beati,  et  sancti  sanctaBque 
memoriffi  praBconia  obtinuisse. 

Qu8B  hactenus  dicta  sunt  de  NicetaB  nostri  Aqui- 
leiensis  sanctitate  et  maxime  ex  testimoniis  Marty- 
rologiorum»  satis  etiam  haberi  possunt  pro  illius 
cultu  generatim  in  Ecclesia  cognoscendo :  cultus 
enimestipsa  alicujussanctirecensioin  tabulis  eccle- 
siasticis,  et  ipsa  iHius  nominis  recitatio  cum  aliis 
tanctis  viris  in  publicis  Ecclesiarum  conventibus ;  ad 
quod  opusMartjrrologia  a  primis  Ecclesiffi  tempori- 
bus  exarata  fuerunt.  At  qui  nnnc  de  Nioetfle  nostri 
Aquileiensis  cuHu  in  ipsa  Ecclesia  Aquileiensi  ?  Vir 
clarissimus  Alexander  Politus  e  clericis  regularibus 
scholarum  piarum  in  Martjrologio  Romano  suis  Com- 
mentariis  ijlustrato  ac  typis  edito  FlorentiaB  anno 
i75i,  ad  diem  7  Januarii  assererenon  dubitavit,Ni- 
cetaB  episcopi  Aquileiensis  famam  et  opinionem  san- 
etitatis  novissimis  tantummodo  post  Baronium  tempo' 
ribu3  natam  esse,  et  pererebuiue  apud  Aquileienses  ; 
quos  etiam  imprudentiae  atque  temeritatis  non  timet 
arg[uere  ob  solemnem  et  anniversarium  cultum  ab 
ipsis  eidem  pnestitum  decimo  kalendas  Julias,  si, 
absque  certo  aliquo  judicio  RomansB  Ecclesifle,  id 
fecerint  ex  sola  Baronii  auctoritate,  quam  meram  et 
penitus  falsam  hartolationem  appellavit.  Z^heus  quo- 
que  dissertationis  suse  parte  i,  num.  15,  asserit 
Aquileiensem  Ecclesiam  sero  admodum  coepisse  Ni- 
cetam  snumcolerepeculiari  officio  et  missa  ad  dtem 
derimam  kal.  Juliiy  guoniam  sancti  hujus  mentio 
nulla  in  antiquis  Aquileiensium  ITa/emiartif.nuIla  in 
Missalibus  Ac^uileiensis  veteris  ritus,  seu  manu  exa- 
ratis,  seu  typiseditis:  quodet  ostendit,  adductis  au- 
ctoritate  et  verbis  ipsis  clarissimi  De  Rubeis.  qui 
data  opera  nonnulla  in  hanc  ipsam  rem  scrutatus 
fuerat  225  hujusmodi  Aquileiensia  Kalendaria  at- 
que  Missalia,  prout  ex  suorum  Monumentorum  ca- 
pite  i7habemus,  nec  non  et  dissertationum  variae 
Eruditionis  capite  49.  Quid  igitur  post  heec  de  Nice- 
tee  cultu  apud  Aquileienses  ? 

Recentiorem  Nicetfficultum  in  Aquileiensi  Ecclesia 
arguunttumPoIitustum  Zabeus  ex  defectu  Nicetae 
ilominia  in  Kalendanii  ac  Misialibus  propriis  Aqui« 


X  leiensis  Ecclesiae  et  Aouileienais  ritus,  qtm  foenmt 
in  usu  in  Aquileiensi  aioecesi  ac  in  tota  pene  Aqui- 
leiensi  provincia  ante  annum  4596,  quo  ex  decreto 
provincialis  concilii  Aquileiensis,  veteri  abix^ato 
rttu  qui  pridem  obtinebat,  RomanusubiqueiDdictus 
atque  introductus  fuit.  Verum  in  Kalendariisillisfe- 
teribus  atque  Missalibus  Aquileiensis  Ecclesis,  dod 
modo  Nicetas  noster  desideratur,  sed  etiam  saDcti 
Nicetae  ipsius  decessores,  Valerianus  atqae  Chromi- 
tius,qui  nolissimi  suntin  fastisOccidentalisEcdesi»; 
et  de  guibus  dubitatio  nulla,  quin  ad  AqnileieDsem 
Ecclesiam  perlinuerint.  Adsunt  nempe  typis  editt 
Missalia  tria  secundum  consuetudinan  sanctfleEcoie- 
sise  Aquileiensis ;  quorum  primum,  aliis  longepre* 
tiossissimum  acpenes  me  positum,  ad  annumspectat, 
ut  videtur,  i490  (mutilum  est  enim  tum  in  froote 
tum  in  dne,  et  annus  propterea  editionis  coojicipo- 
test,  sed  non  certo  mdicari) ;  alterum  ad  aDoani 
i517,  tertium  ad  annum  1519  ;  qu»  duo  serysDtor 

B  in  publica  archiepiscopali  nostra  bibliotheca :  adeit 
insuper  ejusdem  Aquileiensis  Ecclesie  Ritualis  liber 
sub  titulo,  Agenda  dioscesis  tanetx  Eedssis  Aqtu- 
leiensis,  tjpis  editus  anno  1576,  cujus  exonpisr 
unum  in  eadem  bibliotheca,  et  aliud  penes  me.  Id 
his  porro  quatuor  litnrgicis  libris  Aquileiensis  Ecde- 
si8e,c[uorum  postremus  non  longe  est  ab  epocha  qoa 
peculiaris  Aquileiensisritus  desiit,et  Romano  locum 
dedit ;  in  his,  inquam,  singulis  eistat  in  fronte  Ra- 
lendarium,  a  quo  semper  absunt  tum  Nicetas  degoo 
loquimur,  tum  etiam  Valerianus  atque  Cbromatios, 
sicuti  etiam  absunt  a  toto  Missalium  corpore.  QttS 
igitur  faciunt,  juxta  Politum  atque  Zabeum,  coDtra 
peculiarem  Nicets  cultum  in  Aquileiensi  Ecclesia : 
aeque  facerentcontra  cultum  etiam  sanctorum  Aqoi- 
leiensium  episcoporum  Valeriani  at<{ue  CbromaUi, 
de  quibus  leque  nihiltum  in  Kalendariis,tumiD  Mis- 
salibus  Aquileiensibus  ad  finem  usque  seculi  xfi. 

Notandum  propterea  cum  viris  clarissimis,  JoaDoe 
Frontono  in  preenotatis  ad  Kalendarium  Homaoan 
nongentis  annis  antiquius  ab  ipso  editnm  { 1.  ^et 
1 1 ,  Theodorico  Ruinartio,  praBfatione  geDerali  in 

G  Acta  Marhrrum,  num.  18,  Stephano  Anlonio  Mor- 
cello,  praefatione  in  Kalendarinm  Ecclesiae  GoDstto* 
tinopolitanae  g  1  pag.  6,  ac  alibi  saepe  in  decorso 
operis;  notandum,  inquam,noQ  bene  illatiooem  fieri 
de  cultu  aut  non  cultu  aJicujus  sancti  viri  ex  io- 
scriptione  aut  ex  defectu  illius  noroinis  in  veteribos 
seu  civitatis  seu  dioecesis  suae  Kalendariis.KaleDdiria 
enim  tum  in0rientali,tum  in  Occidentali  Ecclesiaeo 
spectabant  in  singulis  locis,  ut  festa  indicereDt  sao- 
ctorum  qui  peculiari  officio  et  missa  coli  coDSttew- 
rant :  at  non  omnes  sancti  peculiari  officio  et  roissa 
colebantur ;  sed  ii  tantum  quorum  ibidem  moDQ* 
menta  exstarent,  reliqui»  scnicet,  aut  loca  sacra 
eisdem  dicata,  ut  putaoratoria,  basilicae,  aut  coeoie 
teria.  Alti  vero  sancti,  etsi  nullumdiem  sibi  festjiin 
haberent  in  Kalendario  cum  ofGcio  et  missa ;  velub 
sancti  habebantur  nihilominus,  et  colebanlur:  ipTO- 
cabantur  enim  in  litaniis^repraesentabantur  inpiclii' 
ris  et  in   ornamentis  altarium,  et  scribebaDlur  iQ 

D  tabulis  ecclesiasticis;  quod  erat  si^num  cultus  eisdem 
exhibiti,  226  ^tsi  abs^ue  peculiari  festo  die  eidem 
cultui  cum  ofncio  et  missa  assignato.  . 

Quod  ad  Nicetam  vero  spectat,  ac  siraul  etiam  ad 
sanctos  Nicetfle  decessores  Valerianum  et  Chroina* 
tium.  aui  nullum  in  Kalendariis  veteribus  AquileieO' 
sis  Ecclesiae  habuerunt  diem  festum  sibi  assignato'" 
cum  officio et  missa;adsuntlitani»8uperius  indicaw» 
Aquileiensis  EcclesieB  peculiar<^s,  a  Francbco  Bar- 
baro  patriarcha  Aquileiensi  edi  Jussae  popt  <i*<?JJ^ 
nam  synodum  abipso  habitam  Goritiae  anno  16w.« 
Ulini  eodem  anno  impressam ;  in  quibus  una  ^ 
aliis  sanctis  universalis  Eccleiia»,etcumpeculiaru)us 
Aquileiensis  dioecesisseu  provinciflB  martjribus,coD- 
fessoribus,  virginibus,  suo  loco  invocantur  cnaDJ 
sanctus  Valerianus,  sanctus  Cbromatius,  sanctua  ^»' 
cetas.  In  nuper  quidem  memorato  Rituau  i^ 


iO?f 


>.  ^AiDi!  bissEBf A^*io  ^ «.  NiiflfcrAii.  ^tkp.  m. 


Agenda  dioecesia  sanctie  Ecclesi»  Aquileiensis,  bis 
leganturlitanise  AquileiensisEcclesise  propriae,  nimi 
rum  in  ordine  ad  inun^ndum  inf!rmnm,  ut  ibidem 
dicitur,  et  in  benedictione  fontis  in  per?igi]iis  Pa- 
schffi  et  Pentecostes ;  in  quibns,  etsi  quidam  ex  mar- 
tjribus  et  confessiorfbus  Aquileiensibus  inveniantar, 
Valerianus  tamen,  Cbromatius,  et  Nicctas  deside- 
rantur.  Verum,  cum  clarissimo  De  Rubeis  in  disser- 
tatione  de  Sacris  Forojul.  Ritibus,  capite  31,  nuro. 
2,  minores  has  litanias   appellamus;    id  est  minus 

f^rolixas,  ad  distinctionem  aliarum  litaniarum,  quae 
n  aHis  ecclesiasticls  functionibus,  maxime  vero  in 
processionibus,  adhibebantur,  quseque,  Juxta  iilum, 
roajores  appellari  possunt,eo  etiam  sensu  quodpro- 
Hxiores  essent  ac  plurium  sanctorum  invocationes 
continerentf:  quarum  ipse  litaniarum  ibidem  sf>eci- 
men  etiam  prffibet  ex  mss.  codicibus  Aquileiensibus 
qoos  inTiserat.  Nihil  igiturmirum  inminoribushisce 
htaniis  Aanileiensis  Ecclesiss  aliquos  deesse  sanctos 
Tiros  Aquiieienses  qui  in  majoribus  fortasse  invoca- 
rentur  ;  prout  etiam  plurimi  ex  omni  ordine  sancti 
desnntin  litaniisillis,  SBqueminoribus  nuncupandis, 
bodierni  Romani  Ritus,  qusB  recitantur  in  iisdem 
fnnctionibus  benedictionis  fontis,  et  in  commenda- 
tione  animse  morientiuro,qui  tamen  in  litaniis  plebis 
ac  majoribus  Rogationum  et  psaImorump»nitentia- 
linm  invocantur.  Etsi  autem  nullus  sane  praesto  sit 
hodie  codex  Aauileiensis  antiquus  unde  erut^  dici 
possit  litanise  illse  majores  Aquileiensesquas  Barba- 
nis  patriarcha  cum  synodo  Goritiensi  edi  jussit,  et 
in  quibustres  iIIiAquileienses  episcopi  confessores, 
Valeriamns,  Chromatius  et  Nicetas  inter  sanctos  in- 
Tocantur,  optima  ratio  nihilominus  suadetconjicere 
litanias  illas  ab  antiquis  retro  temporibus  in  Aqui- 
leiensis  Ecclesia  usitatas  fuisse  ;  cum  capite  24  ejus- 
dem  synodi,  ubi  illas  pereoi  quidem  editat  appellat 
Aquileiensis  praesul,  et  ubi  easdem  statis  diebus  re- 
citandas  prsecipit  in  illa  suse  dioecesis  parte  cujus 
Goritia  caput  erat,  pro  peculiaribus  tunc  ibidem  ur- 
^entibus  bclli  adversus  Tarcas  necessitatibus  ;  cum, 
inquam,  nihil  dicat  de  nominibus  Aquileiensium 
aanctorum  veluti  noviter  ibidem  additis  ac  insertis  : 
quod  certe  fecissit,  si  ita  reipsa  fuisset ;  noyitas  enim 
fiffic  erat  hujusmodi,  quse  memisset  notari,  nec  non 
aliqua  saltem  ratlone  muniri,  ac  populis,  qui  novi- 
tates  semper  demirantur,  commendari.  En  itaque 
cnltumin  Aquileiensi  Ecclesia  tributum  Nicet6e,Aqui- 
leiensi  episcopo,  et  si  nibil  de  illo  in  veteribus  Aqui- 
leiensis  Ecclesise  Kalendariis,  nibil  in  Missalibus. 

Praeterea  non  indignum  est  animadversione,  ve- 
tasta  Aquilciensis  Ecclesise  Kalendaria  et  Missalia 
vcterem  prmferre  universalis  Ecclesiae  morem,  ab 
emditis  virisomnibus.  qui  dehiscerebus  sermonem 
habuerunt.  in  luce  positum,  et  de  quo  singillatim 
227  videri  possuntidem  Joannes  Fronto,  loco  ci- 
tato  ;  Sarnelius,  Lettere  Ecclesiastiche  tomo  VI, 
epistola37.  num.  4;  Mabillonius.  prwfatione  in  Sae- 
cttlum  vBenedictinum.  num.  93  et  97  ;  Muiatorius, 
dissertatione  praevia  ad  Liturgiam  Romanam  veterem, 
ab  ipso  editam.  capiteS  ;  et  Benedictus  papa  XIV  de 
servorum  Dei  Beatificatione  et  beatorum  Canoniza- 
tione.  libro  i,  capit.  5  et  6  :  morem  scilicet,  quo 
martjres  tantummodo,  festo  die  indicto  cum  pecu- 
liari  officio  et  missa,  colebantur,  paucis  tantum 
decursu  temporis.  eisque  celebrioribus,  inductiscon- 
fpssoribus.  In  praecitatis  namque  Aauileiensis  Ec- 
clesiae  Kalendariis  et  Missalibus,  si  binos  excipias 
(sanctum  videlicet  Zoilum  presbyterum  confcssorem 
ibidem  dictnm,  sed  nibilominus  veluti  martyrem  ob 
exhibita.  furente  Diocletiani  perscutione,  martyri- 
bus  Aquileiensibus  pietatis  officia:  etsanctura  Syrum 
episcopum  confessorem.Aquileiensis  Ecclesiaealnm- 
nuro,  et  episcopum  Ticinensibus  datum  a  sancio 
Hermagora  Aquileiensis  Ecclesi»  protoepiscopo.  ut 
Aquileiensium  fert  traditio  a  Martyrologio  quoque 
Romano  ad  diem  28  Septembris  roborata  ;  qui  pro- 
f4erea  veliiti  TiciBensis  Ecclesioe  institutori  et  illius 


1078 

A  regionis  apostdico  pvGpe  levoiiiter  paganomm  per' 
secutiones  apostolus,  etiam  absqne  martyrio  proprie 
dicto  cultum  pecnliarem  merebatur) ;  si  hois.  inquam, 
binos  excipias,  soliex  Aquileiensibns  coelitibus  san- 
cti  martyres,  qui  suum  sanguinem  pro  Gbristo  profu- 
derunt,  rocum  habentin  praecitatis  Aquileiensis  Ec- 
clesiae  Kalendariis  atqueMissalibus.cumfestoscilicet 
dieacofficioetmissa  :  necnisi  sero  tandem,  ex  con- 
fessoribus  Aqnileiensibusin  Ecclesisepace  defbnctis, 
unus  insertusfuitsanctusPaulinus  patriarcha  Aqui- 
leiensis  qui  Garoli  Magni  tempore  floruit,  ut  cnjus 
sacrumcorpu<(ininsigniCollegiata  Givitatensi  Eccle- 
sia  religiose  colitur  :  insertus  namque  tmi  post  sse- 
culum  xTi ;  quoniam  in  Kalendario  Aquileiensis  Ec- 
clesiseejusdem  sfleculi.publicijuris  factoa  clarissimo 
viroFrideticoAlthanoin  suo  opere  de  Kalendariis, 
propterea  fuit  cnm  jam  undique  in  Ecdesia  mos  in- 
sancti  Paulini  nostri  nomen  non  invenitur.  Insertus 
ductus  fuisset  colendi  peculiaribus  festis  cum  officio 

B  etmissaetiamsanctos  confessores;  etcum  tpsaAqni- 
leientis  Ecclesialocum  dedissetprsecipuissanctiscon- 
fessoribus  atque  virginibus,  qui  jam  commnnisessent 
cultus  ob  nominis  celebritatem  in  Ecclesia  universa. 
Gum  autera  prselaudatus  patriarcha  Franciscus 
Barbarus.  insignis  apud  nos  ecclesiasticse  dlscipHnas 
instaurator,  abrogato  veteri  Aquileiensium  ritu,  Ro- 
manum  amplexatus  fuisset ;  tunc  ille.  ut  Romano 
ritui  as^culis  vigenti,  colendi  scilicetofficioetmisaa 
etiam  sanctos  confessores,  plene  in  omnibus  sese 
accommodaret,  cogitare  coepit  de  inserenidis  Kalen- 
dario  dicecesis  (quod  tunc  primum  quotannis  typis 
edi  apud  nos  incffipit)  etiam  sanctis  veteribus  con- 
fessoribus  diiBcesis  suae,  qui  jam  veluti  sancti  com- 
muniter  habebantur  atque  invocabantur,  ut  dictum 
ftait,  et  in  Romano  Martjrologio  aliisqne  locum  ob- 
tinebant :  ut  ipsi  qnoqne.  una  cum  martyribus  no- 
stris.  et  festos  dies  haberent,  et  officium  acmissam. 
Ita  si^uidem  factum  fuit  :  sed  non  omnes  una  simul 

C  sancti  nostri  Aqiliieienses  confessoreslocnm  in  novis 
Kalendariis  obtinuerunt;  veru  malius  post  alium,  et 
nonsinealiqua  etiam  alicujusnominisinterroissione, 
sive  ex  proposito  facta,  sive  ex  accidenti  nata.  !n 
primo  namquetypis  editoKalendario  Aq^uileiensi  ab 
eodem  Barbaro,  post  invectum  ab  ipso  in  peculiari 
dicecesi  sua  Romanum  ritum  etiam  ante  Provinciale 
concilium  anni  4596.  a  quo  universse  provincifiB  in- 
dictus  fuit ;  228  ^^  Kalendario  scilicet  anni  4593, 
cujusexemplar  sane  rarissimum.ac  fortasseunicum, 
servatur  in  tabularioinsignis  GolIegiaticapituliGivi- 
tatensis,  quodque  Incipit  a  die  prima  Novembris 
prsecedentis  anni  4594  ;in  hoc,inquam.primoAqui- 
feiensiseparatimtypis  editio  Kalendario,  inter  san- 
ctos  mensium  NovembrisatqueDecerabrisutriusque 
anni,  sanctos  Aquileienses  episcopos  Vaterianum  et 
Chromatium  inveni  ex  Martyrologio,  ut  ibidem  dici- 
tur.  ex  Martyrologio  nempeRomanotunc  primum  in 
Kalendariumnostrnmsuounumqaemqucdierelatos; 

Q  sed  sanctum  Kicetam  non  inveni.  In  altero.  qnod 
videre  licuit.  Kalendario  Aquileiensi  in  amplissima 
bibliofheca,  qnae  amplius  non  8uperest,egregii  quon^ 
dam  viriCaroli  a  Pace,Kalendario  scilicet  anni4598 
(duobus  intermediis  frustra  qusBsitis),  sanctum  Va- 
lerianum  quidem  inveni;atnon  Ghromatium,neque 
Nicetam  :  Valerlanum  et  Ghromatium  quidem,  non 
veroNicetam,  in  tertiosubsequentisanniKalendario 
4599 :  Nicetam  tandem,  Valcrianum  atque  Ghroma- 
tinm  inveni  in  altero  anno  4606  (quia  nihil  de  sex 
intermediisasserere  possum,  q[U8e  habere  non  potui^; 
etita  demumin  tota  Kalendariorum  nostronim  se- 
rie  subsequenti,  quee.  paucis  deficientibus,  integra 
nuper  exstahat  in  selectissima  bibliotheca  eongre^a- 
tionis  oratorii  NerianihujusUtinensis  civitatis.  Nihil 
igitur  adversns  Nicetse  cnltum  apud  Aquileienses, 
facit,  quod  Nicelas  ipse  sero  tantum  locum  habuerit 
in  Kalcndariis  Aquifeiensis  Ecclesiae  :  fasec  enim  nn- 
pera  illius  nominis  in  Kalendariis  nostris  acoessio, 
non  initittm  cultns  fuit,  sedpotiuscnltnsjamiagentui 


107» 


)".  BRAIDiB  mSSERTATIO  IN  &  NIOETAM.  —  CAP.  IX. 


108« 


complemeDtam ;  addito  nempe  eidem  peculiari  fetto 
die,  et  officio  ac  missa.  prout  etiam  cum  aliis  fa- 
ctum  fuit,  Chromatio  scilicet  ac  Valeriano,  de  quo- 
rum  antiquo  cultu  in  eadem  Ecdesia  nemo  unquam 
dubium  movit. 

Cur  yero.  tot  saeculorum  cursn,  nuraquam  eogita- 
Terint  Aqnileienses  in  proprinmRalendariuminferre, 
et  sacro  die  cum  officio  et  Missa  honorare  tres  illos 
episcopos  confessores,  dum  eodem  cultu  alios  pro- 
sequebantur  aliarum  Ecclesiarum;$ur  hoc  idem  ne* 

Sue  tunc  eisdem  in  mentem  venerit,  cum  sanctum 
quileiensempatriarchamPauIinum  in  Kalendarium 
induxerunt  ;  ratio  nulla  nobis  aptior  ac  probabilior 
ea  yidetur,  qua,  in  rc  parum  dissimili,  usus  fuit  cla- 
rissimus  canonicus  Mazochius  in  suo  opere,  alias  hic 
citato,  de  Cultu  sanctorum  Neapolitans  Ecclesiae 
episcoporum  parte  ii.  capite  8.  Agebat  ipse  de  quo- 
dam  Probo,  Neapolitano  primaeys  SBtatis  episcopo, 
qui  sub  Antonino  Vero  usqne  ad  Septimium  Seye- 
mm  floruisse  dicitur,  quemque  mirabatur  inter  san- 
ctos  episcopos  confessores  Neapolitanas  Ecclesise, 
prffidecessores  ac  successores  suos,Iocum,  non  inye- 
nisse  neque  in  celebri  a  se  illustrato  Marmoreo  Ra« 
lendario  Neapolitanse  Ecclesiae,  negue  in  aliis  aut 
superioris  aut  posterioris  aBvi,  sicuti  neque  omnino 
usqiiam  inter  sanctos  recensitum  in  aliis  liturgicis 
libris.  licet  sanctitatis  ejusdem  non  deessent  yetusta 
proillorumtemporumrationemonumenta;  60  ferme 
modo.quoetnosmetipsi.  majori  etiam  quodamjure, 
admirati  sumusin  yeteribusKalendariisnostristam* 
diu  defiiissetresAquileienses  episcopos  confessores. 
Yalerianum,  Chromatium,  atqne  Nicetam,  quibus 
nihilominus  et  san  ^.titatis  culins  etiam  apud  nos,  et 
inter  sanctos  recensioa  prima  antiquitate  non  deerat. 
Hoc  itaqne  pacto,  pro  editione  sua,  nodum  soWere 
sibi  proposuit  Mazochins.  c  Quo  minus  Probus,  alii- 
que  fortasse  plures,  ecclesiastica  cultura  potiti  repe- 
riantur,  ea  una  intercessisse  causayidetur,  quod  eo- 
rum  corpora  inobscurolatentia,  numquamin  aper* 
tum  23.9  prodierint,  utpereamoccasionemeomm 
summaria  pro  more  temporum  illomm  canonizatio 

promoyeri  posset.  Nam  (quantum  ex  facto simul- 

que  ex  uniyersa  sequioris  aeyi  sacra  bistoria  depre- 
hendere  possuro)  sanctomm  paulo  antiquiomm  ca- 
nonizatio  ab  inyentione  corporum  sumebat  initium- 
Tom  si,  qnorum  reliquiaB  repertaB  fuissent,  eorom 
sanciitatis  fama  constaret  ;  exardescebant  populi 
8tudia,ut  iiinter,  sanctos  ascriberentnr.  Ibi  Ecclesiae 
pastores  populi  desideria,  quasi  diyinaro  yocem,-  mi- 
nime  eontemnenda  rati,  in  eorum  de  quibus  ageba- 
tur  yitam  et  sanctitatem  inquirebant.  Porro  si  Ec- 
clesiastico  judicio  de  eornm  sanctitateconstitisset ; 
ad  corpomm  eleyationem,  atque  in  decentiora  loca 
translationem  procedebatnr.  »  Deinde  ita  concludit : 
c  Quarehacuna  de  causa  mihi  yidetur  tum  Probus, 
tum  et  forsitan  alii. . . .  cultu  ecclesiastico  camisse: 
plane  quia.  eomm  numquam  inyentis  corporibus. 
defuitoccasio.quastudiafidelium  inflammarentur  ad 
impetrandam  ab  episcopis  caosaB  informationem,  et 
quse  banc  consequebantur,  nimirum  canonizationem, 
eleyationem  corporis  atque  translationem  :  quorum 
nunc  nomina  scripta  sunt  in  libro  Vitas.  »  Hactenus 
Mazochius,  qui  etiam  super  hac  re  ad  ea  se  refert 
qnsB  scripserat  in  diatriba  anteposita  commentario 
8U0  in  prsecitatum  Marmoreom  NeaopIitansB  Eccle- 
8i«  Kalendarium  nomero  43notationem,  etMabillo- 
nium  citat  in  dissertatione  qua  agit  de  sanctomm 
Ganonizatione  sequioris  syi.  Eadem  yideas  etiam 
apud  Marcellumin  Ralendarium  CcelesieBConstanti- 
sopolitanie,  yol.  1,  pag.  434.  ubi  deEudoxio  martjre 
sermonem  habet  ad  diem  6  mensis  Septembris. 

Post  tiflec  igitur  ut  redeamus  ad  tres  Aquileienses 
nostros  episcopos  confessores,  Valerianum,  Chroma- 
tium  et  Nicetam  ;  certum  est  eos  ad  qoartum  et 
quintum  Ecclesiffi  sfficulom  pertinere,  cum  scilicet 
mos  tantummodo  incipiebat,  ac  qoibusdam  tantum 
inlochb  ut  eraditi  animadYertunti  publico  pleno 


A  culto  donandi,  festo  nempe  die  offldo  et  mlssa. 
etiam  sanctos  confessores  ;  non  sinc  tamen  roa- 
gno,  delectu,  ita  ut  ii  tantum  hoc  hoDore  aageren- 
tur  qui  virtutum  ac  meritomm  emineDla  gloriam 
quodammodo  ac  famam  flequarent  martymm.qQisoIi 
antea  hoc  publico  pleno  cnltu  potiti  foerant;  at  pa- 
tet  ex  eo  quod  factum  fuit  cum  sancto  MartiDoToro- 
nensi  episcopo  et  con  fessore,  et  qui  inter  primos  habe- 
tur  econfessoribus  in  Ecclesiae  pace  defuDctis,  qoi 
hoc  pleno  ecclesiastico  cuItudonatireperioDtar,  qui- 
que  idcirco  a  scriptoribus  coeeyis  suis  in  ▼ilffi,merito 
martjribus  data  opera  comparatus  foit,uteruditissi- 
me  animadyertitcitatosuperius  loco  Benedictaspapa 
XIV.  Dubitari  interim  nequiU  tres  nostros  episcopKis 
confessores  cultum  saltem  aliquemsanctitatisabmi- 
tio  consecutos  fuisse    in  opinione  commuDi,  qoc, 

{»ermittentibus  aut  etiam  suffragantibus  episcopis, 
egitimae  pro  illis  temporibus  canonizationi  »qoipa- 
raretur  ;  et  ita  eosdem  in  Agiologiis  seu  Martyrolo- 

g  giis  locum  inyenisse,  et  a  fidelibus  in  invocationibtts 
usurpatos.  Insuper  certnm  est,  trium  horum  Aqoi* 
leiensium  episcopomm.  Valerian,  Chromatii,  alqae 
Niceta;,  nullam  hodie  haberi  sacrorumciDeruroreli- 
quiam  ;  neque  constare  quod  extiterit  nmquam  ia 
tam  celebritnesauro  AquileiensisEccIesiae,  quflesan* 
ctorummartjrumA(]uiIeiensiumaliorumqueaIiarQin 
Ecclesiarium  reliquiis  abundabat,  uti  ex  Teterireii* 
quiarum,  indiculo  celeberrimse  illius  Rcclesis  apud 
bertolam  nostrum  Antichit&  d'AquiIeja  pa^.  366: 
unde  argui  facile  potest  sacromm  eorum  cioerQm 
memoriamyel  a  primistemporibusperiisse,  durante 
tantum  fama nommis  230  et  sanctitatis.  Jure  igiiur 
dici  potest,  quod  prima  ilTa  aetate  transacta,  iaqoa 
adhuc  raro  admodum  sancti  confessores  cultu  pn- 
blico  diei  festi  officii  ac  missaB  donabantur,  atqae 
hinc  ignotis  permancntibus  locisubi  corporasaDclo- 
rum  Aquileiensium  episcoporum  Valcriani,  Chroma- 
tii  NicetflB  deposita   fuerunt,  et  eo  magis  ob  iDfau* 

p  stas  rerum  vicissitudines,  quibus  tunc  temporis,  ac 

^  deinceps  tam  saepe  obnoxia  fuit  Ac^uileiensis  urbsac 
tota  simul  Aquileicnsis  provincia;  iure,inqaam,  dici 
potest,  quod,  juxta  Mazochium,  aefuit  occa$io  (fuA 
studia  fideliuminflammarentur,  ut  saoctishisepisco- 
pis  confessoribus  ea  publici  cultus  plenitudo  accede- 
retquae  eisdemcaeteroquin  debebatur,  inscripUo  sci^ 
licet  in  Ecclesise  Aquileiensis  Kalendario  cum  diei 
festi  indictione  nec  non  et  officii  ac  missae,  acitahoc 
honore  camerint  ad  finem  usque  Sfieculixvi,  quotan- 
demcumulatifuemnt  aclarissimo  eorum  successore 
Francisco  Barbaro  patriarcha,  de  quo  supenus  dixi- 
mus,  Cfleterum,  quod  ad  Nicetam  nunc  nostrurosin- 
gillatim  spectat,  de  quo  solo  hic  dispulatio  est,  et 
cujus  nomen  abantiqiris  temporibnsinMartyrologiis 
recensitum  vidimus  ;  quis  non  miretur  eumdeoi  io 
Martjrolopiis  locum  haouisse  tot  retro  saeculis  ante- 
quam  in  Kalendario  propriae  Ecclesiae  inscriberetur, 
cum  e  contrario  ex  Ecclesiarum  particuIariumKalen- 

j)  dariispotissimumantiquituscoaluerint  Martjrologia, 
ut  eruditi  observant,  et  nuper  clarissimus  prdauda- 
tus  Morcellus  animadvertit  in  praefatione  ad  Kalen- 
darium  Ecclesiae  Constantinopolitanm  g  i,  p&g-  ^?^ 
7  ?Hoc  nimirum  nisi  nostra  nos  fallit  opiDio,  jamdia 
ubique  notse  atque  explorataesanctitatis  Nicel»  dos- 
tri,  necnonet  cultus  eidem  looge  lateque  apudsaos 
exterosquepraestitiargumentum  est  amplissiraum ; 
q^uo  sermooem  de  illius  sanctiiate  ac  cultu  libeotis- 
sime  claudimus,  ac  simul  tandem  nnem  impoDimas 
octavo  capiti  dissertationis  nostrae  in  quo  proposi- 
tumerat  di  ere  desancto  Xicetaepiscopo  Aquileien- 
si,  ejusque  opusculis  ac  fragmentis  ;necnoD  et  « 
illius  sanctitate  ac  cultu. 

CAPUT   IX. 
Nonnulla  exhibentur  observatu  digna,  tum  quoaddog- 
mata  et  mores,  tum  quoad  disciplinam,  es  sa^* 
NicetcB  opusculis  atque  fragmentis* 
Nullamajor  Chrlstiano  homini  ab  incunabulis  safi- 


1081 


.  P.  VRKIDM  DI8SERTATI0  IN  8.  NICBTAM.  -  GAP.  IX. 


1081 


et»  catholicie  religionis  dogmatibus,  praeceptis,  ac  A  in  ChristianeB  fldei  dogmatibiit  teotareDtiir.  «  Reti- 


iDttitatis  imbiito ;  Dulla,  iDquam,  major  aDimi  oble- 
ctatio,  qnam,  cam  sese  offert  occasio,  et  iDgeaii  Ti- 
ret  suppetuDt.  cogDoscere  demum  atque  perspicere 
ez  saDctorum  Patmm  vetustis  operibus,  seu  jamdiu 
editis,  seo  postea  io  apricuro  eductis,  Dibil  se  id  Ghri- 
stiaDs  doctriDiB  palffistra  didicisse,  quod  a  primis  illis 
religioDis  Dostrse  magistris  per  siDgulasaetates  custo- 
ditum  traditumque  dod  fuerit.  Hsdc  siquidem  religio- 
nishujus  prsestaDtia.  quae  a  quibuslibet  falsi  Doromis 
religionibns,  quas  spiritus  erroris  iDYexit,  distiogui- 
tor ;  Dt  Dihil  umouam  Don  tradiderit,  Dihi)  docuerit, 
860  iD  fidei  regulis,  seu  iD  morum  praBceptis ;  et  ot 
in  rebas  ipsisvariabilis  discipIiDo  uDum  eumdemqae 
spiritom  semper  et  ubique  serraTerit.  Quare  oper» 
pretiam  duieruot  quotquot  sauctorum  Patrum  ope- 
ribus  edeodis  curam  adhibuere,  ut  quto  ad  dogmata, 
ad  morum  pnecepta,  ad  ritus  spectareut,  qiuBque 
maxime  aat  DO?atorum  231  patereot  calumDiis, 


Dcte  semper  pactum  quod  fecistis  cum  Domioo,  id 
est  hoc  Sjmbolum  quod  coram  aDffelis  et  homiDibus 
coDfitemibi.  •  Ita  quoc^ue  ad  eosdem  capite  15.  Ne- 
(]ue  tantum  fidei  iote^ntas  absoluta  a  Niceta  Dostro 
ioculcatur;  yerum  etiam  ut  fidei  coofessio,  ore  pro- 
lata  atqaeio  Symbolo  coDteota  jugiter  recolatur  ad- 
moDetipse;  quod  uimirum  ad  res  fidei,  dod  modo 
oris  coDfessiooe  promeodas,  sed  etiam  sedulo  medi- 
taodas  atque  ad  actus  ioteriores  fidei  frecjueDter  eli- 
cieodos  facit,  quod  ChristiaDae  iDstitutionis  232  ^ 
professioDis  prsecipuum  semper  fuit :  ait  euimcapite 
46  :  (c  Ita,  charissimi,  siye  sedetis,  siTc  opera- 
miai,  siye  dormitis,  sive  vigilatis,  hsec  salutaris 
coDfessio  voWaturiopectoribus  vestris.  »AtquehflBC 
de  fide,  fideique  dogmatibus  simul  sumptis,  dudc  de 
aliqiubus  siDgUIatim. 

QusB  catholica  docet  ac  docuit  semper  Ecclesia  de 
saDcti  Spiritus  operatiooe  atque  ?irtute,  quoad  do- 


aat  pravorum  homiDum  coDtumeJiis,  Dotatu  digoa  io  B  nam  di?iD6B  gratiae,  quod  oempe  gratuita  hiec  sit,  et 


eoram  pnefatioDibus  habereDt»  quo  theolo^omm  et 
coDcioDatorum,  oec  dod  et  legCDtium  omoium  utili- 
tati  siroul  ac  facilUati  coDsuIereat;  et  subuDoyeluti 
aspectu  doctrinae  Dostrse  iDstitutique  perfectissima 
conseDsio  cum  yeterum  magisterio  pooeretur.  Horum 
igitar  yestigia,  impari  licet  cooatu,  dos  quoque  se- 
euti,  DODDulla  hic  ex  Nicetae  DO<«tri  duobus  auae  su- 
penuDt  opusculis,  oec  dod  ex  deperditorum  laciDiis 
inTestigabimns,  qua»  ad  dogmataspectaot,  ad  morum 
pnecepta*  ad  discipliaam  ;  ut,  quoad  per  dos  licet, 
Dihil  desit  etiam  io  parro  teDtamioe,  quod  accurate 
alii  ac  copiose,  tum  pro  ingcDii  yiribus.  tum  proma- 
teriae  abuDdaatia  praestiteruDt.  Quamquam,  quid 
opas  aDimadfersioDibas  Dostris,  si  serroo  sit  de  dog- 
matibus  qaflB  profilemur,  aut  de  potioribus  duccDdae 
▼its  praeceptis :  cum  Exnlanatio  Symboli  Nicet»  do- 
stri  per  sese  clara  sit.  et  omoia  ex  ordioe  tradat  quae 
nosmetipsi  in  iDstitutioDibus  priroflBT»  setatis  accepi- 


ad  salutem  omDimode  oecessaria;  hieceademdocuit 
competeDtes  suos  ipse  quooue  Nicetas  BxpIanatioDis 
capite  7,  ubi  ait  :  «  Ipse  (Spiritus  saoctus)  diyidit 
gratiarum  doDasiDguIisprout  Tult...  siaecujusope- 
ratiooe  DoIIa  potest  creatura  ad  nteroitatem  penre- 
nire.  »  yEteraa  porro  haec  Tita,  cujus  exspectatioDe 
solamur,  cujus  causa  Deque  extollimur  io  prosperis 
Deqae  dejicimur  io  adTcrsis ;  aeteraa  haec  rita  quce 
aeque  creditur  speraturque  a  catholicis,  ac  simui  ab 
omaibus  quae  suo  ccelo  suDta  catholica  commuDioDe 
dissideDtibus  societatibus,  comparari  oe  umquam  po- 
teritextra  uoam  catholicam  Ecclesiam  ?  Mioime  saoe 
juxta  catholicum  dogma  ;  quidqaid  effutieriDt  omoi 
tempore,  ac  etiamDum  garriaot  a  catholica  commu- 
DioDe  segrej^ati,  quibus  DuIIa  fortasse  hac  uoa  iDfe- 
stior  cathohcorum  doctrioa  est.  Haec  propterea  om- 
Dium  temporam  catholicorum  doctrioa  fuit,  cujus  la* 
cuIeDtissimom  praebet  quioto  s»cuIo  testimonium 


mas?  Pauca  itaqueqaaede  hissubjicimus^atque  alia  C  ^tiam  Nicetas  Doster  ExpIaaatioDis  capite  10,  ubi  ad 

qaae  adjiciemus,  aequi  boDique  lector  faciat.  '^ — ^^^'  --*:-~i —  j «-  w.^i^.: lu^i: — :- 

Totius  ChristiaDflB  iostitutioDis  basis  simul  accolu- 
men  fides  est  :  iode  eaim  ChristiaDi  fideles,  quasi 
per  aatoDomasiam  appellaDtur.  Propterea  cum  qiiis 
ab  Ecclesiae  fores  laTacrum  regeDeratioDis  acceptu- 
ras  accedit,  sacerdoti  iDterro^aoti  qutd  petat,  fidem 
retpoDdet  Hoc  aempe  a  ratioois  participe  creatura 
primum  DiTiaitati  debetur  obsequium,  quo  et  supre- 
naam  illius  emiaeDtiam  et  propriam  profiteatur  ser- 
▼itatem ;  ut  Dulla  prorsus  dubitatiooe  us  praestet  as- 
sensum,  quae  ab  eadem  homiDibus  revelata  fuisse 
probaatar,  qaamTis  humaDae  meotis  adem  peoitus 
▼iDcaot,  et  ratioai  etiam  repugDaatia  quaudoque  ri- 
deaDtur.  Hic  itaque  totius  libelli  ExplafuUionit  Sym- 
bofi  scopus,  ubi  praecipua  GhristiaDae  fidei  dogmata 
in  Sjrmbolo  apostoloram  coDteota  traduDtur  atque 
explieaDtur ;  eaque  siogillatim,  ac  fusiori  quodam 
sermoDe,  qufle  aut  ab  haereticis  illius  temporis  teme- 


S^mboli  articulum  de  saocta  Ecclesia  catholica  sic 
ait :  «  Ergo  io  hac  uaa  Ecclesia  crede  te  commuDio- 
oem  coDsecuturam  esse  saoctoram.  Scito  uDam  haoc 
esse  Ecclesiam  catholicam  io  omoi  orbe  terrae  coosti* 
tutam ;  cujuscommuDioDemdebes  firmiterretioere. 
SuDt  quidem  et  aliae  pseudoecclesiae,  sed  Dihil  tibi 
commuoe  cum  illis,  ut  puta  MaDichaeorum,  Cata- 
phrygarum,  Marciooistaram,  tcI  caeterorum  haereti- 
corum,  siTC  schismaticorum ;  qoia  jam  desiDuot  istae 
Ecclesiae  esse  saoctae.  Siquidem  dflemoDiacis  decep- 
tae  doctriois  aliter  creduot,  aliter  aguot  quam  Chris- 
tus  Domious  maodaTit,  ouam  apostoli  tradideruDt.  > 
Quidluculeotiusad  catholicum  dognpacoafirmaDdum 
de  commuDiooe  saoctorum  ac  de  rita  aeteroa  io  sola 
Ecclesia  catholica  obtiDeada,  exclusis  omoiDo  pseu- 
doecclesns  quibuscumque^  seu  haereticorum,  seu 
schismaticoram  ? 
Nihil  tameo  sibi  blaDdiaotur  fideles  catholici,  quod 


rata  fneraot,  utdogma  de  Tera  ip  Christo  SerTatore  [)  ad  uoam  haoc  Teram  catholicana  Ecclesiam  perti- 


Dostra  humanitate  ab  Eutyche  ejnsque  asseclis  tuDC 
receos  oegata ;  autquae  difficiliiis  io  homioum  meo- 
tibus  asseosioDem  obtioere  Tidebaotur,  ut  illud  de 
Tera  oostrse  carais  futura  resnrrcctioDe,  quod  Dum- 
quam,  peoe  dixeriro»  Don  haboit,  seu  ioter  pagaoos, 
seu  iDter  Judaeos,  seu  ioter  haereticos,  adTersarios. 
Quffi  autem  hic  suot  quae  peculiarem  quodammodo 
Dostraro  aoiroadTersioDcro  requiruot?  Fideiiotegri- 
tas  10  omoibns  et  singulis  articulis  ad  aeteraaro  salu- 
tem  oecessaria  a  Niceta  oostro  asseritur  io  Explaoa- 
tiooe  sua,  capite  9,  quemadmodum  hodieque  io  ca- 
tholica  Ecclesia  perpetua  traditiooe  docemur ;  ut  oi- 
hil  propterea  sibi  blaDdiri  possiotqui  uoiTersamca- 
tholicaro  fidem  profiteri  gloriaotur,  siTelio  uoofidei 
dogroate  claodicaTeriDt :  «  Nihil  de  hac  Trinitatis 
professiooe  DUDtiabo,  oe  saluti  roeae  damoum,  et  fi- 
dei  faciam  detrimeDtum.  » Ita  Dimirum  coropeteDtes 
suos  Nicetas  edocebat,  ut  respoodereDt  iis,  scu  geo- 
liUbnti  lea  Judaeis,  sea  hsreticis,  a  qaibut  fortassa 


Deaot,  ita  ut  hoc  solo  ex  capite  yitam  aeterDam  sibi 
audeaot  |)oIIiceri,  quin  totis  yiribus  obnitendum  Ulis 
sit,  ut  TitiiscareaDt,  ut  peccata  deTiteotet  ut  pieca- 
steque  TiTaot.  Hoc  Dimirum  exdoctnoa  diTioitus  re- 
Tclata  quotidie  doceot  io  catholica  Ecclesia  aoima- 
rum  curatores ;  et  hoc  ipsum  docuit  competcDtes 
soos  io   Explanatione   Symboli  Nicetas  Doster  ca- 

Eite  15diceDs  :  c  Haoc  yitaro  (aeteraam)  oec  geotilis 
abebit,  oec  Judaeus  incredulus  possidebit ;  sed  nec 
yitiis  et  crimioibus  senrieDS  ChristiaDUS  ;  quia  solis 
est  fidelibos  et  caste  yiyeDtibus  praeparata.  »  Quid 
Tcro  de  poeoarum  etiam  seterDitate,  quae  impios  ma- 
net,  ceoset  Nicetas  ?  Haec  scilicet  poBDaram  aeter- 
Ditas,  quflB  tam  saepe  uoaDimiter  praedicatur  io  Ec- 
clesia  catholica,  desidiosos  homioes  ac  peccatis  ser- 
yieotes  miraro  aDgitiomoduro,  utfacilesibi  persua- 
dere  dod  erabescaot,  auxesiro  haoc  esse  conciona- 
toraro  ad  timorem  iDcutieDduro,  potius  quam  fidei 
dogma  diTinitai  traditum.  Qaidnon  comnuniscuntar 


im 


P.  BRAIDiB  MSBERTAItO  IN  8.  mCIITAH.  ~  CAP.  IX. 


mk 


P' 

tf 


de  dtTioa  bonitate,  de  divina  misericordia,  ut  poBna- 
rum  lAcum  sibi  fiugeant  ffitemum  utiquenon  futurum  ? 
Verum  quid  contraperpetuamhujus233  dogmatis 
fidem,  quam  nobis  nno  ore  tradiderant  Patres,  qui- 
busque  Nicetas  quoque  noster  conrinit  ?  «  Impios  au- 
tem  aiternffi  poenae  subjiciat,  »  ait  ipse  Ezplanatioois 
cap.  6.  €  Sciogra?iora  facinorosisservaritormenta, 
et  sine  fide  impias  animas  cruciatus  manere.  non 
temporales  utique.  sed  setemos.  >  Ita  in  libello  ad 
Lapsam,  capile  8  num.  32.  «  QuantamTisaffiictionem, 
quantumris  laborem  subireesto  contenta,  dummodo 
ab  seteraalibus  pcenis  libereris.  »  Ita  ibidem  num. 
34,  nec  non  alibi  sspe. 

Catholic»  CccIesiflB  suocensent  hseretici  homines, 
quod  doceat,  merita  sanctorum,  eoramque  in  coelo 
orationes  plurimnm  talere  ad  indulgentiam  peccato- 
rum  obtinendam  ;  ac  propterea  irrident  nostras  san- 
ctoram  invocationes.  Utrumque  vero  tenuit  semper 
Ecclesia,  et  utrumque  dogma  fidei  est.quibus  et  Ni- 
cetas  noster  testimonium  perhibet.  «  Si  fuisses  com- 
muni  sorte  defuncta  (aiebat  ipse  ad  Virginem  lapsam 
cap.  8,  num.  46^...  parentes...  ezsultassent  grandi- 
ter ;  quia  immaculatam  prnmisissent  Tir^inem,  hos- 
tiam  Tiram  Domino,  propitiatrioem  Tidelicet  delicto- 
ram.  »  En  merita  sanctoram,  eoramqne  orationes 
iropitiatio  apud  Deum  pro  peccatis. «  Sanctorum  pe- 
as  auxilium.  »  Ita  ad  eamdem,  capite  9,  num.  40. 
En  inTocationem  sanctoram  lapsee  Tirgini  a  Niceta 
nostro  prapositam  atgue  inculcatam  Teluti  efficacem 
ad  obtinendam  a  Domino  perpetrati  facinoris  Teniam. 
Atque  pauca  hiec  de  fidei  doffmatibns,  deque  his  qnn 
ad  dogmata  spectant,  ez  Niceta  attigisse  sufficiat. 
Nunc  quae  spectant  ad  mores,  ad  agendfle  scilicet 
Tit»  rationem,  ad  peccata  eorumc^ue  Tariam  dignos- 
cendam  graTitatem,  ad  poenitentiam  post  peccata, 
nec  noo  et  ad  sacrarom  Tirginum  institutnm  pro  mo- 
dulo  prosequamur.  Quid  frequentius  apud  nos  in 
ore  omnium  concionatorum  et  parochorum,  nec  non 
et  paBdagogorum,  tcI  in  primis  Christian»  Tit»  insti- 
tutionibos  quas  fere  ab  infantia  accipimut,  quam  re- 
cordatio  abrenuntiationum  in  baptismate  factarum, 
diabolo  scilicet,  et  operibus  ejus,  ac  pompis  ?  Nullo 
nimiram  faciliori  modo  ChrisUanoramanimosin  of- 
ficio  cootinemus,  qoam  si  spoosiones  ab  iisdem  in 
baptismate  tam  solemniter  factas  mentis  ocolis  sub- 
jiciamos :  nullo  Talidiori  argumeoto  Christiaoorom 
Titam  perstrio^mus  ab  iostituti  praposito  aberran- 
tem,  qoam  si  Titam  eamdem  sponsionibus  in  baptis- 
roate  factis  comparemus.  Hec  propterea  f^eqoentis- 
simaapud  Patres  objurj^tioChristianoram  ;  mazime 
Tera  adTcrsos  eos  qoi  nimio  corporis  coltu  Taoitatem 
sectareotur,  ac  Tit»  superbiam  osteoderent;  eosqoe 
praBcipue  qui  spectaculis  dediti,  choreis  ac  theatris, 
lodeque  sec[ui  ut  plurimum  solitis,  luzuriis  et  ebne- 
tatibus.  Chnstianum  proposituro  apertementiebantur. 
Jam  itaque  et  Nicetam  nostram  Tideas  eadem  quinto 
seeculo  prfledicantem  tum  in  Explanatiane  Symbolit 
capite  1  et  16»  tum  mazime  in  tertio  fragmentorum, 
obi  competentes  suos  instituens,  eos  hortabatui  at- 
que  docebat,  ut  non  nudo  $ermone  nequB  tolis  labiis 
abrenuntiarent,  sed  fide  foriissima  ei  indulntata  ict>n- 
tia,  ut  ipse  aiebat ;  et  ubi  coram  ipsis  eos  elegantis- 
sime  carpit  Christianos,  seu  Tiros,  seu  mulieres,  qui 
contra  ao  spoponderant,  vitae  cultum  delicatiorem 
et  ornatum  corporis  splendidiorem  sectabantur.  Quid 
dicimus,  ioquit,  de  his  qui  nuperfluo  carnis  ornato 
jactare  se  Tolunt,  et  Tideri  mirabiles  ?  Taceo  de  ez- 
quisitis  inutiliter  Testimentorum  subtilitatibus.  Oro 
Tos,  quid  faciunt  ui  Tiris  capilli  acu  crispati,  comfie  re 
tro  quidem  cerTicem  cooperientes,  ante  autem  fron- 
t«m  penitus  abscondentes,  ita  ut  nec  signo  Christi 
cracislocus  liber  234  relinquatur  in  fronte,  et  unde 
se  putant  habere  aliquam  gloriam  Tel  decorem.  inde 
turpitadinem  et  ignominiam  contrahant  ?  Similiter  et 
mulieres  caput  ligantes  ut  scutum,  ut  frons  tamquam 
Tallis  inter  doos  subsistat  colles,  ut  de  aaribus  pon- 
dera  lapUlomm  aiuro  li^ta  dependeant,  ot  brachia 


A  ooerentor  aoro,  ot  oerricem  preniant  ealene  ytA  la- 
pides,  et  pedibos  sangoinese  calciamentts  ilammalae 
ratileot.  Qois  osus  io  his,  qoae  otHitas  iiiTenitor,  nisi 
sola  inanis  pompa,  et  mens  desiderio  infantili  eor- 
rapta  ?  >  Non  itaqoe  oostroram  temporam  ntmiase- 
Tcritas  ceosenda  est,  si  haec  eadem  freqoenti  popolo 
praedicamos  :  sed  hflecestmorom  doctrina.  qraona 
com  articulis  fidei  ad  nos  osqoe  defluzit,  quieqae  ez 
majorum  traditione  in  catholica  Ecdesia  seroper  pras- 
dicabitur  ad  moresbominam  corriirendos.et  adTttam 
instituendam  Christiano  nomine  dignam. 

Quid  nunc  de  peccatoribus,  ac  peecatis,  deqae  poe- 
nitentia  pro  eisdem  a((eoda  ?  Peccata  ad  nxirtem  do- 
cere,  et  peccatrices  animas  sob  diaboli  dominatiose 
esse,  qootidie  admonemor.  et  hoc,  ot  a  peeoatis  ab 
stioeamus.  et  ut  peceata  patrata  defleamus.  Eadem 
porro  doctrioa  ezstitit  omnium  temporm  :  et  hoic 
quoque  testimoniom  perhil>et  qointo  seBcalo  Niceftas 
episcopas  apod  oos  io  libello  ad  Lapsam,  eapiie  1, 
oum.  4,  obi  ait :  Vere  hflec  est  captiTitas,  obi  ani- 
mae  a  peocato  captiTae  docootur  ad  mortem,  et  a  dia- 

B  bolica  domioatione  possidentor.  »  Peccata  graTJora 
esse  qu»  scaodalom  prfobeot  fidelibos.  qofeqoc  infi- 
deles  etiam  blasphemare  faciuot  nomen  Domioi,  non 
ouoramdam  rigidioram  theologorum  figmeDtom«  sed 
doctrina  est  Scripturaram.  quam  concors  Patrom 
traditio  EcclesiFR  commendsTit.  Hac  itaque  doctnna 
imbntos  etiam  AquileiensisNicetas.  Uipsam  Virginem 
suam  ad  majorem  poenitentiam  ezcitabat  ob  patratom 
crimen,  quod  scandalo  multis  fuerat,  et  infidelibos 
praebuerat  blasphemandi  occasionem.  Ai^>«t  nempe 
10  eodem  libello  ad  Lapsam,  capite  7,  nuro.  30  et  31 : 
tf  Etauidem  si  tibi  soli  damnom  fecisses,  erat  quidem 
tristitia,  sed  forsitan  tolerabilis.  Nunc  yero  qaantas 
animastoosceleresauclasti  ;quantasanima8  propter 
te  de  proposito  suo  pceoitere  fecisti  ?  Qoanta  labia 
etiam  fidelium  ioqoinata  sant.  Tiam  Domini  blasphe- 
mando?  Aperuit  in  nos  gentilitasos  suom :  adTersos 
sanctam  Eeclesiam  Synagojga  Judfeoram  per  tunm  de- 
decus  ezsuItaTit.  Quod  si  is  qai  ooom  scandalixaTe- 

G  rit,  mola  eircomligatus  jactari  debet  in  roare.  quid 
de  te  pronuntias,  per  cujus  scelus  omnis  anima  saa- 
ciata  est,  etnomenDominiingentibusblasphematom 
est?  » 

Peccata  praterea  qaaedam  sunt  inter  bomines  fre- 
qoentiora,  et  ea  quidem  lethalia,  in  quibus  nihilorai- 
nas  ez  multitudine  socioram  Tellent  sibi  peoeantei 
indulgentiam  et  impunitatem  facillime  impertiri.  Qois 
non  audiat  hodieque  aTaros,  ra|)aces,  foraicarios  et 
alios  hojosmodi,  blaodieotes  sibi  de  sodaliam  torba, 
atque  ez  torba  ipsa  peccaotiom  miooere  satageotes 
peccatoram  sooram  graTitatem  ?  His  qootidie  retpoo* 
demuB,  fallaciaseoram  detegimus:  atquameleiranter 
simul  ac  solide  Nicetas  noster  in  eodera  HbeHo  mi 
Lapsam,  capite  9,  nom.  4i,  cooTersa  in  Tiolator«n 
Tirginis  oratione !  <  Nec  tibi  de  maltitudine  peccan- 
tium  similiom  blaodiaris,  et  dicas  :  Noo  solus  hoc  efro 
fecl,  multos  habeo  socios  :  sed  recogita  qnia  roolti- 
tudo  socioram  impuoitatem  ooo  facit  criroinnm.  • 

D  Dignam  sane  docto  et  sancto  Tiro  sententiaro,  qo» 
totam  soperhac  re  coostituit  moram  doctrinaro. 
A  peccatoribos  et  peccatis,  ad  pceoitentiam  Tenia- 

mus.  t  Pcenitudo,  inquitSS.SI^PS^s^^^^^*^^*^^ 
sicut  Tulneratis  sunt  necessaria  medicamina.  »»ftaad 
Lapsam,  capite  8,  num  33.  m  Secundum  consdentis 
molem  ezhibenda  est  poenitentiflR  magnitudo...  nee 
alind  remedium  constitutum  est  post  unum  baptts- 
mum,  quampoenitentiflesolatium.  » Itasequentinom. 
34  :  «  Peccator  ergo  si  sibi  ipsi  non  pepercerit,  a  Deo 
illi  parcetor.  Et  si  foturas  pceoas  gehennffi  perpetoas 
in  hoc  parro  Titae  spatio  compensaTerit,  seipaom  ab 
aeterao  judicio  liberabit.  »  Ita  ibtdem,  num.  36.  Hoe 
autem  sunt  qu»  de  pcenitentia  proat  Tirtna  est  ae 
de  operibus  pffinitentialibos  praot  sont  Tirtatis  poeaf- 
tentifle  fractus,  ac  satisfactoriie  apod  Deom  actiones, 
Patres  omnes  docaerant,  etnotmetipsiqaotidteflde» 
libos  prffidicamos. 


MtS 


P.  SRAIDilS  DI88BRTATI0  m  8.  Hmtm.  -  GAP.  %l 


im 


Jam  Tero  de  TirginUatu  proposito  ac  ie  Turgiai- 
bus  quid  Nicetas  teDserit  intueamur.  CeriaDt  quo- 
dammodo  inter  se  Teieres  Patres,  cum  de  virginitatis 
proposito  ac  de  yirgioibus  sermouem  habent.  id  Tir- 
ginitatis  ac  Tirgioum  laudibnscdebraodis,  utcuique 
ootissimom  esse  potest,  cui  sanctorom  Patrum  lectio 
extranea  non  sit.  Hocnimirum  peculiareChristianaB 
religionis  decus  est,  humanae  philosopbi»  prorsus 
iffnotum,  ac  Sjnagogse  ipsi  penitus  hicompertum ;  ad 
quod  tamen  qoibusdam,  ut  ita  dicam,  Teluti  gradi- 
bas  ab  ipso  mundi  exordio  Ecclesiam  soam  Deos  sa- 
pientissime  comparare  non  destitit,  ot  pripclare 
sanctos  Methodios  episcopos  et  martyr  disserebat  in 
ConTifio  Decem  Virginom,  pag.  16  et  seqoentibos 
editionis  RoroanflB  G  et  L,  a  Leone  Allatio  adomat» 
anoo  i656.  Concinititaque  cffiteris  Ecclesiae  Patribos 
et  communi  Ecclesias  pr«conio  etiam  Nicetas  noster, 
qui  de  Tirginitatis  proposito  ac  de  Tirginibos  pecu- 
Uarem  haboit  scribendi  occasionem,  licettonc  Talde 
infaostam,  in  sspe  citato  libello  objorgationis  ad 
Tirginem  qoamdam  Ecclesise  so»,  quae  lapsa  foerat. 
De  Tirginom  namqoe  institoto  loqoens  capite  2, 
nam.  5,  ejosdem  libelli,  gloriam  appellat  otr^ntlo/ts 
qnam  misera  illa  perdiderat,  et  glariam  hanc  sflepe 
etiam  in  libelli  decorso  commemorat,  ut  qoanti  in- 
atitotom  hoc  ipse  faceret  satis  appareaU 

Quid  Tero  virgo  sacra  apod  Nicetam  fuerit,  ipse 
loquatur.  «  Eras  (inquit  eamdem  compellans  ibidem, 
nom.  6),  eras  Tirgo  in  paradiso  Dei,  utique  inter  flo- 
res  EcclesifiB ;  eras  sponsa  Christi,  eras  templum  Dei, 
eras  habitaculum  Spiritus  sancti....  Incedebasin  Ec- 
desia  tamquam  columba  illa  de  qua  scriptom  est : 
Penna  rolumb»  dearaentatm,  $t  potteriora  dor$i  ejut 
in  $p€ci§  auri,  Splendebas  ot  argentom,  folgebas  ot 
anrum,  qoando  com  sincera  conscientia  procedebas. 
Eras  tamqoam  stclla  radians  in  mano  Domini,  nol- 
lum  Tentom,  oollas  belli  nebulas  pertimescebas.  » 
Et  hsc  quidem  de  sacra  Tirgine,  cjuoad  status  sui 
excellentiam,  et  quoad  animae  dignitatem.  Quid  au- 
tem  de  corpore  firginali  ?  Memln^a  dicata  ChristosdL- 
eramm  Tirginum  membra  pronontiat  Nicetas,  ca- 
pite  4,  nom.  13.  Satrum  virgini$  eorjm$  dixerat  san- 
ctns  Ambrosios  de  Virginibos  libro  ii,  capite  3,  no- 
noero  20.  SacrcUa  Deo  earpora  Tirgines  appellaTerat 
sanctos  Hilarios  PictaTiensis  in  epistola  seo  lib.  i  ad 
Constantiom  Aofj^stom,  oom.  6.  MembraChri$ic  di- 
eaia  ipsissimis  Nicet»  Dostri  Terbis  Tirgioes  dixerat 
sanctos  Cyprianos,  epistola  60  io  editione  Balozii. 
Camem  sanctificatam  et  earnem  Chri$to  iraditam^ 
scripserat  Tertullianus  in  libro  de  Velandis  Virgini- 
bas,  capit.  3  et  i6. 

Sed  quid  de  Tirginitatis  gloria  ac  de  Tirginibos 
Deo  sacris  in  commoni  tonc  hominum  opinione ;  qofle 
certe,  etiam  inter  Christianos.  non  eadem  semper 
est  ac  sana  prsesolom  et  Tirorom  prtBstaotiorom  do- 
ctriDa  ?  1(36  PrflBclarom  saoe  super  hac  re  orbi  uoi- 
▼ersoreliqueratexemplom  oon  longe  ab  initio  qoarti 
ssBculipiissimaConstantiniAogosiimaterHelena.qose 
ierosoljmis  com  essei,  ot  Rofioos  ooster  Aqoileieo- 
sis  referi  Historifie  soae  Ecclesiasticae  libro  i,  capite  8, 
«  Virgioes  qoas  ibi  reperii  Deo  sacraias,  iofilasse 
ad  prandiunt.  et  ianta  eas  deToiione  corasse  diciior, 
at  indignom,  crederet,  si  famolorom  oierentor  offi- 
ciis,  sed  ipsa  manibus  suis,  famulae  habiiu  succincia. 
cibum  apponeret,  pocolum  porrigerei,  aquam  mani- 
bus  infuoderet,  et  regina  orhis  ac  maier  imperii  fa- 
molarom  Chrisii  se  famolam  depotarei.  »  Quid  ao- 
tem  quioio  siecolo  de  iisdem  Tirgioibus  earumque 
proposito  Tirgioali  ?  lotelligimos  ex  Niceta  oosiro 
ChristiaDorom  familias  summae  hoooris  ac  laudis 
irlorise  sibi  trihuisse  ex  aliqoa  sacra  Tirgioe,  qoam 
Ecclesi»  dedisseoi.  Siqoidem  supracitato  capite  4, 
Dum.  15,  asserii  quod  Tirginisillioslapsse  paieream 
eibi,  dum  ioiegra  erai.  singuiarem  suam  gloriam  oom- 
putabai^  et  qood  maier  quoque  per  illios  virginitalem 
eon$olabatur  gemiium  fiarius  $ui,  H»c  certe  erat 
Christi&noram  illius  ntatis  conmianis  ubiqae  opinio ; 


A  cujos  ilhistrandffi  gratianon  incongniom  erit  ea  hic 
inserere,  quse  diTos  Aogostinos  de  sacra  Tirgine  De- 
meiriade,  ex  clarissima  Aniciornm  Romana  familia, 
scribebai  anno  443  aot  414,  epistola  450  Maorinse 
editionis  ad  nobiles  Tidoas  Probam  et  Jolianam, 
Tirgiois  illios  alteram  matrem,  alteram  aTiam,  qo«e 
eomdem  de  Telaiioois  qoa  filise,  qoa  oeptis  solemoi- 
iate  certiorem  per  litieras  feceraoi :  «  Qois  verbis, 
ioqoii,  explicet  qois  digoo  praecoDio  proseqoaior  : 
qoantom  locomparabiliter  gloriosios  atqoe  froctoo- 
sios  habeat  ex  Testro  saDgoioe  feminas  Tirgioes 
Chrisios,  qoam  Tiros  coosoles  moodus  ?  Nam  toIo- 
mioa  temporom  simagoum  atque  praeclarom  estoo* 
miois  digDitate  sigoare;  qoaotoest  majos  atquepr8&- 
clarius  cordis  et  corporis  iDiegritate  irRDsceodere  ? 
Magis  itaqoe  gaodeat  poella  oobilis  genere,  nobilior 
sanciiiate,  qood  sii  per  diTioum  consoriium  preci- 
poam  io  coelis  coosecoiora  soblimitaiem,  qoam  si 
esset  per  homaoom  connobium  prolem  propagatora 

B  soblimem.  Generosios  qolppe  eligit  Aniciana  posieri- 
tas  tam  illostrem  familiam  beare  nopiias  Descieodo, 
qoam  moliiplicare  parieodo,  eiio  caroe  jam  imitari 
Titam  aogelorom,  qoam  ex  caroe  adhoc  Domerom 
aogere  mortaliom.  »  Hflec  saoctus  doctor  ;  eoi  conci- 
nit  eiiam  divosHierooymos  episiola  430  ex  editione 
Vallarsii  ad  Demetriadem  ipsam,  qoam  nom.  I  ap- 
pellat  primam  in  orbe  Romano  nobilitate  et  divitiis,  et 
obi,  nom.  6,  matrem  illios  et  aTiam  sibi  graiolaDies 
iodocit,  «  qood  nobilem  familiam  Tirgo  (Demeirias) 
Tirginitate  soa  nobiliorem  faceret  ;  >  sicuii  num.  3 
Demetriadis  patrem  Olybrinm  jam  Tita  fonciom, 
feliciorem  dixerat,  u  qoi  Demetriadis  proavifle  nobi- 
litatem  insigniorem  reddidit,  Demetriadis  filias  per- 
petoa  castiiaie  :  »  ex  qoibos  omnibos  clarios  adhoc 
elocet,  prflBclarissimas  qooqoe  Christianorom  fami- 
lias  maximflR  sibiglorifle  iribuisse,  si  quando  aliquam 
ex  progenie  sua  sacram  Tirginem  KcclesiflB  coniuiis- 
seni.  HflBc  aotem  priorom  temporom  commonis  exis* 

G  timatio  Tirginitaiis,  meriio  nos  ipsos  erigit,  apud 
qoos,  ex  perpetoa  EcclesiflB  doctrina,  non  minor  an- 
gelici  hojos  statos  ratio  babeior  :  sed  olira  perga- 
mus. 

PrflBclara  licet  ac  sublimis  Tirginitatis  gloria  babe« 
reior,  res  ardua  Dibilomioos  ac  difficilis  ceosebator 
Tirgioiiaiem  profiteri ;  ita  ot  dod  niodo  Tis  nolla  fie- 
ret  poellis  ot  stadiom  hoc  ingrederenior,  sed  eiiam 
ot  difficultates  illios  obeoodfle  TiiSB  eisdem  pne  237 
ocolis  ponerentor ;  et  DODoisi  sero  iaodem,  moIUs- 
qoe  adhibitis  probaiioDibos,  ac  diTioa  explorata  to- 
luoiaie  pro  doois  graiifle  taoio  operi  oecessariis,  atr 
qoe  iis  demom  oltro  ToIeDtibos,  ac  Tim  qoodam- 
modo  facientibos,  copia  daretor  profitendflB  in  con- 
speciu  EcclesiflB  Tirginitaiis,  oi  ex  eodem  NicetflB 
libello,  capite  4,  Dom.  17  et  48,  obi  hflBC  onmiacum 
lapsa  TirgiDe  peracta  foisse  Nicetas  ipse  testator,  ao- 
ieqoam  ad  ?irginitaiem  solemniter  Deo  dicandam 
adroiiieretor.  Eadem  porro  est  ratio  qoAB  semper  ob- 

D  tiooit  io  catholica  Ecclesia,  sacrarom  Tirffinomcon' 
stiioendarom  ;  ex  probata  scilicet  earomdem  lil>era 
Tolontaie,  ac  paieiaciis  diTinae  Tocationis  indiciis  : 
coi  ianiflB  curflB  si  qoaodo  foriasse  exiius  oon  res- 
pondit  (qood  iamcD  diTioo  Spiriio  protegeoie  raro 
admodom  coDiigii),  mioos  certe  iodiligentiee  praepo- 
sitorom  pareotomTe  triboeDdom  foit,  qoam  ariibos 
ejosdem  aDiiqoi  ac  Taferrimi  illios  serpeotis,  aoi 
lapsam  eiiam  saociissimi  NiceiflB  oostri  Tirginem  de- 
cepit. 

Ad  qoid  reipsaillorom  iemporom  doctriDa  ferebat 
de  poellisTirgiDitatem  professis.^uoad  propositum  seu 
spoDsioDemserTaodflB  lotegritaiis?  Virgioes  nimirom 
hic  inielligimos  illius  iostiioii,  cojos  erat  lapsa  illa 
Tirgo  Niceiae ;  Tirgioes  sacras,  qose  scilicet  dod  priTa- 
tim  Tirginitaiis  Toluniaiem  explicoisseoi  ac  Domino 
etiam  in  cordesoo  spopoDdis8eDt,sedqoflB  pobliceei 
iocoDspecio  EcclesiflR  ▼irgiDiiaiisiDsiitotomprofessfle 
foisseot,  accepto  nempe  tcIo  ab  Ecelesiis  prflBsule, 
aUisqne  ptractia  da  metre»,  solenam  die  ae  eeraaa 


1M7 


P.  BRAIDiS  DISSERTATIO  IN  S.  NIGBTAM.  —C^P.  IX. 


pneseDti  popnlo  eiaremoniis,  de  quibas  infra ;  qus- 
que  propterea  non  simplei  continentiiB  Totam  emi- 
sisse  dicendffi  erant,  sed  prorsus  solemne,  si  tanc  ea 
Tocabula,  posterius  inducta  ad  eamdem  rei  substan- 
tiam  indicandam,  in  usu  fuissent.  De  bis  porro  Tir- 
ffinibus,  illorum  temporum  doctrina  idem  profecto 
fKrebat,  quod  semper  postea  dictum  ac  servatum  fuit 
de  Tirginibus  iis  quae  se  Toto  solemni  obstrinicerunt 
servand»  castitatis»  dum  solemnem  emiserunt  pro- 
fessionem  in  aliquo  ex  approbalis  ab  Ecclesia  Tirgi- 
nalibus  institatis  ;  nimirumpropositum  illud  servan- 
d»  integritatis  Teram  omnmo  ac  graTem  induzisse 
obligationem,  animam  afficientem  atque  conscien- 
tiam ;  propositum  illud  fuisse  perpetuum,  indissola- 
bile  atqne   irrcTOcabile,  et  irritum  quoque  reddens 
quodcumque  posterius  intentatum  vmculum  eidem 
ad?ersam.  Videas  propterea  Nicetam  nostrum  in  eo- 
dem  ad  Lapsum  libello  capite  5,  num.  49,  solemni- 
tatem  Telationis  illius  Tirginis,  nupliai  appellantem 
illias   cum   Spomo  suo  ac  Domino,  et  fiaem  postea 
comroemorantem  qaamilla  tunc  eidem  pollicita  fnit , 
fuiem  ntique  peractis  nuptiii  respondentem,  ideoque 
mdissolubilem   atc[ne  perpetuam.  Videas  sequenti 
num.  20  actionem  illam  Telationis  nuncupatam  a  Ni- 
ceta  copulam  ipirHalein,  ab  ea  Tirgine  factam  cum 
Christo,  inter  innumerabiles  testes  Ecclesix,  coram 
angelis  et  exercitibus  cwlL  Gum  Tero  sibi  objecisset 
sanctus  prsesul.  num,  21,  ad  ezcusationem  illiuslap- 
sse.  illud  Apostoli  I  Cor.  vu  MeUus  est  nubere  quam 
uri ;  en  quomodo  et  auctoritatem  simul  rectissime 
interpretatur.  et  rem  totam  declarat  super  Tirginita- 
tis  proposito  in  iis  qufe  Telum  accepisset.  «  Hoc  dic- 
tum  (Apostoli)  ad  non  pollicitam  pertinet,  ad  non- 
dum  Telatam.  Caeteram  qunse  spopondit  Christo,  et 
sanctum  velamen  accepit,  jamnupsit,  jam  immortali 
juncta  est  Tiro.  Et  jam  si  Toluerit  nubere  commnni 
lege  conjugiiy  adulterium  perpetrat,  ancilla  mortis 
efficitur.  •  Atoue  hoc  eodem  sensu  iterum  Nicetas 
capite  9  num.  39,  dnm,  couTersa  oratione  in  joTenem 
illius  Tirginis  corruptorem,  ipsum  de  duobus  simal 
criminibus  objurgat  238  ^^^  scelere  perpetratis, 
de  adulterio  nempeac  de  sacrile^o,  dicens  :  «  De  te 
autem  quid  dicam,  filio  serpentis,  ministro  diaboli, 
Tiolatore  templi  Dei ;  qui  lo  uno  scelere  duo  crimina 
perpetrasti.  adulterium  utique  et  saorilegium  ?  Satis 
ita  confirmaTit  sanctus  praesul  (^uid  tibi  ToIuissetTO- 
latio  illa  solemnisquam  lapsa  Tirgo  acceperat,  cum 
duo  distinguitcriminainilliuscorruptore,  adulterium 
nempe  et  sacrilegium ;  adulterium  scilicet,  utpote  in 
jam  nuptam  copulatam  viro  immortali,  Tiro  nempe 
qai  numquam  morti  obnoxins,  numquam  proinde  lo- 
cum  sponsm  relinquit  noTis  nuptiis  licite  ac  Talide 
ineundis ;  sacrilegium  Tero  utpote  in  nuptam  ac  co- 
pulatam  Tiro  immortali  Christo  Domino^  cujus  spiri- 
talis  copulne  prsecellentiam  ac  sanctitatem  peculiari 
etiam  quodam  modo  reTereri  ipse  debuisset:  Vox  ipsa 
porro  aduUerii,  utrobique  a  Niceta  usurpata  post  da- 
tam  de  nuptiisac  copulaspiritali  doctrinam,  id  simul 
ingerit  animo,  quod  nuptim  celebratffi  per  illud  non 
tolluntur,  et  Tinculum  maritale  non  solvitur,  jurta 
catholicam  de  matrimonii  sacramento  sententiam. 
Censuit  igitur  Nicetas  Tirginitatis  propositum  publice 
a  yirginibos  emissum  cum  solemni  susceptione  Tela- 
minis,  non  minus  ac  postea  semper  in  Tirginibus  so- 
lemni  Toto  sacratis,  luisse  perpetuum  indissolubile 
atque  irreTOcabile,  nec  non  et  irritum  quoque  faciens 
quodcumque  Tinculum  contra  illud  intentatum.  Dum 
naec  Tero  tam  fidenter  Nicetas  asserit  de  Tirginitatis 
proposito,  ac  de  ti  illis  in  Tirginibus   quae  Telum 
solemniter  aocepisset.  dubitari  nequit  quin  ez  com- 
muni  tunc  Ecclesiie  doctrina  in  re  tam  graTi  sit  ille 
locutus.  Hujnsmodi  antem  doctrina,  quae  quinto  sae- 
culo  ex  NicetflB  loquendi  modo  communisomnino  ap- 
paret,  doctrina  proculdubio  fuit  etiam  pr»cedentium 
sfeculorum  :  quod  et  ostenderunt  Tiri  aocti  plerisque 
adductit  illorum  temporam  monamentis ;  ita  ut  ex 
iptonim  senteDtia  eot  merito  erratte  dictuDo^i  qui 


A  negarunt  per  quingne  priora  ssecnla  irritas  Ecdesie 
judicio  fuisse  naptiasillorum  quisoIemDitercaititi- 
tem  TOTerat.  Sed  jam  ad  ea  quae  discipline  sontgn- 
dum  faciamns. 

Dum  hic  disciplinam  qninti  ssculi  ex  Nicets  opQ- 
sculis  atque  fraginentis  eruere  nitimarin  iisEccieos 
usibus  seu  ritibus,  deqnibus  ibidem  roentio  est ;  noo 
is  est  animus,  ut  eamdem  in  omnibus  disciplinaiD 
hodie  quoque  Tigere  osteodamus,  prout  de  dogmati- 
bus  fidei  ac  morum  doctrina  factnm  fait  QaeedaiD  ei 
disciplina  illorum  temporum  adhuc  vigent ;  quiedam 
alia  sunt  illias  discipIinaB  Testigia :  qafledam  etiamex 
Tetusta  illa  disciplina  omnimodo  obsoIverant.Ql  do- 
Tis  pro  temporum  ratione  institotionibus  locam  da- 
rent.  Hoc  tamen  in  hac  etiam  discipIinaB  Tarietatt 
praeclarum  admiramor,  oaod  Ecclesis  spiritosiioDt 
semperidemque  fuit,  quoaomniaetsingalamodenU 
estpro  locorum  et  temporum  diTersitate,fiIiorumDe- 
cessitatibus  indulgentissima,  modo  rigorem  teoeDs, 

B  modo  remittens,  modo  Tetera  instaurans.modoTete- 
ribus  noTa  tubstituens  ;  de  hoc  onoin  bac  ageodira- 
tione  sollicita,  ut  omnes  semper  Cbristohomineslo- 
crifaceret,  atque  ot  inter  omnes  maxime  ier?aret 
unitatem  spiritus  in  vineulo  pacis.  Singala  itaqaeex 
ordine  percurramus. 

Disciplina  quee  competentes  respicit,  prima  es 
qnam  in  Nice^  opusculis  intoemur,  etde  qaaplBra 
jam  superiori  capile  diximos,  dum  singala  Nieets 
opuscnla  recensebamns  :  sed  hic  peculiaris  qBidaiD 
ritus  circa  Sjmbolum  fidei  competentibus  traditam, 
et  a  competentibusredditnm,  recoIenduse8t.Comp^ 
tentesigiturcompellans  Nicetasin  ExplanatmeSipK- 
boU,  capite  8,  post  expositam  deTrinitatcdoctriDaiD, 
ita  lo^uebatur  :  239  *  Hanc  Trinitatis  fidem,  fra- 
tres,  in  cordibus  nrmate  Testris,  »•  In  hunc  earoden 
sensum  ita  ex  fragmento  seu  reliquio  NiceUe  4hab^ 
mns :  «  Ad  fidem  quisque  atque  ad  baptisma  perr^ 
nire  desiderans  instruendus  ett  pariter  et  doceDdos, 

Q  ut  brcTitatem  STmboIi  in  corde  memoriter  teneat» 
Vetus  hic,  ni  fa)limur,  Ecelesiae  disciplina  ioouitor, 
Nicetae  quoque  tempore  Tigens,  qna  Symboium  fidfl 
competentibas,  ex  Tetustiori  adhuc  obtinenle  arfaw 
reli^one,  oretenus  tradebatur,  etqua  Svmboloni 
fidei  oretenus  quoque  ab  iisdem  readebatar,  telito 
prorsus  quocumque  scriptae  paginee  adminiculo.etiaiD 
in  memoriae  subsidinm  cmteroquinopportuoo.Saoc- 
tus  certe  Augustinus,  sermonc  212  in  traditiopeSjnh 
boli.  num.  2,  prfleclarom  habet  soper  hac  diwipliM 
testimonium.  «  BreTem,  inqoit,  sermonem  de  odi- 
Terso  Sjmbolo  Tobis  debitum  reddidi....  Necutea- 
dem  Terba  Symboli  teneatis,  ollo  mododebetisscn- 
bere ;  sed  aodiendo  perdiscere  :  nec  cum  didicentis. 
scribere ;  sed  memoria  semper  tencre  atque  rccoiefe 
Quidquid  enim  in  Sjmbolo  audituri  estis,  in  difWB 
Scripturarum  litterit  continetur.  Sed  quod  ita  coiw* 
tum  et  in  formam  quamdam  redactum  non  licetscn- 
bi,  commemoratio  fit  promissionis  Dei,  ''*>^P?jSj! 

Q  phetam  praenuntianstestamentum  noTamdintri^ 
est  testamentum  quod  ordinabo  eis  post  diet  illos,  duv 
Dominus,  dando  legem  meam  in  mente  eonmjff^^ 
corde  eorum  scribam  eam  (^Jerem.  xxxi,  33).  Ha|fl 
rei  significandse  causa,audiendo  Symbolum  disawj' 
nec  in  tabulis.  Tel  in  aliqua  materia,  sed  lo  cor« 
scribitur.  »  Sed  digna  quoque  sunt  quBB  recolaotariD 
hanc  ipsam  rem  alia  ejusdem  sancti  doctons  Jtfw 
ex  sermone,  qui  inscribitur  de  Symbolo  ad  ^"*^ 
menos,  et  reipsa  dici  debuisset  in  traditioneSTniwi 
ad  competentes,  atque  cxtra  numerum  M^*''*^'r 
sermonum  in  noTissimaejusOperum  editiooc**. 
cipite,  inquit,  fiIii,regulamfidei,quodSpl>olorm^ 
citur.  Et  cum  accepcritis.  in  corde  scribile,  ^j'^ 
die  dicite  apud  tos  :  antequam  do™***^*»  *"^|na 
procedatis,  Testro  Symbolo  tos  munilc.  Symw 
nemo  scribit  ot  legi  possit:  sed  ad  recenseodaffl, 
forte  deleat  oblivio  quod  tradidit  dili^enti*.  «1^ 
codex  Testra  memoria.  Quod  auditon  ealjs»  noc 
dituri  :  et  qood  credideritit,  hoc  etiam  Iingn*"" 


im 


P.  BRAIDiB  DI3SERTAT10  IN  8.  mCBTAM.  —  CAP.  BL 


loAd 


turi...  Hoc  est  enim  Sjmbolum  quod  receosuri  estis  A  opinio  clarissimi  Petri  Lebrunii,  tomo  II  Dissertatio* 


et  reddituri.  >  Ita  sahctus  doctor :  ubi  animadver- 
tendum  est,  ita  reapse,  ei  fide  tutiorum  Augustioi 
operum  editionum^  ie^i  det>ere  allata  verba:  cum  li- 
Deola  scilicet,  quam  virguUm  dicimus,  inter  vocem 
diligentia  et  sit  vobis ;  non  vero  cum  puncto  post 
Tocem  dtligenttaf  sicut  alibi  eumdem  Augustini  tex- 
tum  adductum  legimus,  prout  infra  videndum  erit. 
Punctum  enim  ibidem  positum  sensum  textus  reddit 
omnino  diversum»  et  priori  ipsius  Augustini  clarissi- 
mo  loco  prorsus  contrarium. 

Aliud  illustre  testimonium  bujuscemodi  vigentis  di- 
sciplinffi  medio  circiter  quinto  sfiBCuio,  et  in  celebri 
Havennatensi  Ecclesia  sua  exbibet  nobis  sanctus 
Pelrus  Cbrysologus  sermone  58  in  Sjmbolum  apos- 
toiorum,  ubi  competentes  Symbolum  accepturos  ita 
instruebat.  «  Accepturi  Sjmboium,  boc  est  pactum 
TitsBy  saiutis  piacitum,  et  inter  vos  et  Deum  udei  in- 
soiubiie  vincuiom,pectora  parate»  non  cbartam;sen 


num  L.iturgicarum,  quoad  Sjmboium  apostolorom; 
quod  iile  afOrmabat  per  quatuor  aut  qumque  Eccle« 
si6B  priora  seecula  non  modo  a  competentibus,sed  a 
nemme  prorsus  litteris  exaratum,  et  Cbristianorum 
memoriee  tantummodo  fuisse  commendatum.  lllum 
clarissimusMuratoriusejgregierefeilitindissertatione 
de  Hebus  Liturgicis,capite  i,  praemissa  operi  supra- 
citato  Liturgia  Homana  vetus,ad  auam  ieciorem  mit- 
timus :  sed  nonnibii  profecto  et  Muratorius  ipse  ibi- 
dem  ailucinatus  est,  dum  ex  Augustini  potissimum 
loco  superius  relato  in  sermone  de  Sjmbolo  ad  cate- 
cbumenos,et  ab  eodem  perperam  lecto,  cum  puncto 
scilicet  censum  periodi  claudente  post  vocem  diligen' 
tiay  ioco  simpiicis  virguleeuti  ibidem  monebamus,ni- 
titurostendere  iiberum  semper  cuique  indiscrimina- 
tim  fuisse  241  Sjmbolum  scribere,  ctsi  non  ut  le- 
gendo  recitaretur,  certe  ut  in  memoriam  ex  scripto, 
si  opus  esset,revocaretur :  Deque  aliud  sibi  velle  Pa- 


»WAUui«^'     ..»•««••«»»•,  |»w>.w'«^»»*    |»«M»»wt    «-VM  v*««^  •«•«,*»*»—  «.    w|.^i.»    W0«v*,>  w*  w«^>\^i>«at    .    uvuuv    a.llUU   OIVI    VCIJC   s  Oi' 

sum  acuite,  non  caJamum  ;  et  audita,  non  atramen-  g  trum  monitiones  de  SjmboJo  iiiteris  non  tradendo, 


to,  sed  spiritu  ministrante  describite :  quia  conunitti 
non  potest  caducis  et  corruptibilibus  instrumentis 
seternum  et  cceieste  secretum^  sed  in  ipsa  arca  ani- 
mflB.in  ipsa  bibJiotlieca  interni  spiritus  est  locandom: 
ne  profanus  arbitrer.ne  240  in^probus  quod  dilaceret 
discussor  inveniat :  et  tiat  ad  contemnentis  et  igno- 
rantis  ruinam^quod  confitentis  et  credentis  donatum 
est  ad  salutem. »  Heec  sanctus  doctor.Sed  et  exeun- 
tis  quoqueejusdem  quioti  sfficuli  documentum  pro  ea- 
dem  de  Symbolo  disciplina  praebet  Romana  Ecclesia 
in  Sacramentario  Gelasiano  apudMuratorium  Litur- 
^a  Romana  vetus,  tomo  I,  col.  540  editionis  Venetae 
in-foiio,ubi  in  prsBtatione  Symboii  ad  eiectos  btec  ba- 
bentur :  c  intentis  itaque  animis  Sjmboium  discite : 
et  quod  vobis,  sicut  accepimus,  tradimus,  non  aiicui 
materi»,  qu»  corrumpi  potest,  sed  paginis  vestri 
cordis  ascribite.  » 
Quid  vero  post  beec  Aquileiensis  EccJesia  ?  Praesto 


nisi  Sjmboium  ipsum  tanti  es^e  pretii,  ut  quisque 
fideiium  memorite  tradereyacssBpe  recitare  jubeatur, 
ipsumjn  mentepotiusquamincnarta  scriptum  reU- 
nens.  Verum  aliata  tum  Augustini,tum  aliorum  ioca 
veterem  ritum  procuidubio  firmant,quo  competen- 
tibus  omnimode  vetabatur  Sjmboliscriptio,utfidem 
juxta  Apostoium  ^  aiMlitu  baberent,  atque  ut  extra 
spempositi  juvandae  exscripto  memorisB  Symbolum 
et  diligentius  addiscerent  et  tenacius  retinerent;nec 
non  ut  arcani  quoque  disciplina  servaretur,  qua  sicuti 
cavebatur  ne  Symbolum  catecbumenis  traderetur  an- 
tequam  ad  competentium  gradum  pervenissent,  ita 
etcaveridebebat  ne  forte  ex  piuribus  quAB  a  com- 
petentibus  scribi  poteraot  ejusdem  exempJis,  aliqua 
in  manus  pervenirent  eorum  quibus  illud  babere 
nondum  licebat ;  sicut  etiam  ob  quamdam  Svmboio 
debitam  reverentiam,  qoa  conveniebat  ut  illud  ex 
ore  potius  quam  ex  cbarta  acciperent  competentes, 


est  Hufinus  nostercelebrisuoin  Symbolumanostolo-  G  uti  ex  allatis  textibus  intelligimus.   Dicamus  igitur 


rom  Commentario,  num.  i;  ubi  etiam  disciplinam 
tianC)  Sjmboli  non  scribendi,  traditionem  apostoli- 
cam  appellat,  dicens :  «  Idcirco  beec  non  scribi  cbar- 
tuiis  aut  membranis,  sed  retineri  credentium  cordi- 
bostradiderunt(apostoli),ut  certum  esset  bsBc  nemi- 
nem  ex  iectione,  quae  interdum  pervenire  etiam  ad 
infideles  solet,  sed  ex  apostolorum  traditione  didi- 
cisse.  »  Prseterea  Aquileiensis  ipsa  adest  vetus  Litur- 
C[ia  apud  i)e  Kubeis  dissertatione  de  Sacris  Forojo- 
liens.  Kitibus,  capite  11,  eruta  ex  vetustis  Aquileien- 
sis  Ecclesiffi  codicibus,  ubi  in  officio  scrutinii  ad 
competentes,  quod  nuncupatur  in  aurium  aperitione, 
eadem  primo  repetuntur  eJectis  ipsissima  verba  qu«B 
paulo  ante  retuhmus  ex  Sacramentario  Gelasiano, 
cui  simillimum  officium  illud  est ;  deinde  b»c  alia, 
qasB  in  Gelasiano  non  babetur,  peculiaris  eisdem  ad- 
ditur  admonilio  deSjmbolo  non  scnbendo,interite- 
ratas  hac  de  causa,  quse  ibidem  indicuntur,Symboii 


oportet,  tum  contra  Liebrunium,tum  contra  Murato- 
rium,  vetitum  quidem  reipsa  fuisse  antiquitus  com- 
petentibus  Sjmbolum  scribere  etiam  ad  proprium 
usum,  dum  incompetentium  ordine  permanebant ; 
minime  vero  vetitum  fuisse  Sjmbolum  scribere  epi- 
scopis,  preabjteris,  aliisque  de  clero,  quibus  docendi 
onus  incumbebat,  sicuti  neque  fidelibus  quibuscum- 
que  e  tirocinio  CbristiansB  institutionis  egressis. 

Quffiri  nunc  posset,  quamdiu  baec  disciplina  in 
Ecciesia  perduraverit  ?  At  monumenta  quae  attulimus 
disciplinam  banc  ubique  vigentem  ostendunt  toto 
SfiBculo  quinto ;  cum  scilicet  multi  ex  Judseis  atque 
gentilibus  quotidie  et  ubique  ad  eccJesiam  venirent, 
et  catecbumenorum  ac  competentium  institutio  prse- 
cipua  esset  episcoporum  clerique  cura.  Oesiit  igitur. 
fortasse^cum  adauctoubiqueCbristianorum  numero, 
immo  provinciis  per  orbem  ex  integro  Cbristianis 
factis,  catecbumenatus  discipiina^prout  fuerat  ab  ini- 


recitatrones. «  Hoc  autem  Symbolum  non  in  cbarta,  d  iio  instituta,  pedetentim  obsolevit 


aut  cera,  aut  fragili  calamo,  vel  stjlo  mortali  scribi 
permissum  est :  sed  infigi  aoimis  nostris  praeceptum 
est  grapbio  fidei  et  calamo  verbi  divini,  qood  pene- 
trat  venas,  et  omoia  secreta  rimator.  >»  Ita  ibi.  Utec 
Terba  porro  quamdam  redolent  antiquitatem,dicere 
audemus,  Sacramentario  Gelasiano  vetustiorem. 
Quidni  bflBC  ipsa  fuerint  anti(iuiora  ac  veluti  propria 
Aquiieiensis  £cclesi8B  verba  in  hocipso  scrutinii  oftt- 
cio ;  qusB  etiam  post  Cielasianum  accepta  retenta 
fuerint,  eidemque  mserta  ?  disciplina  atque  omnium 
erat  Ecclesiarum  generatim  saeculo  quinto,a  quibus 
Aquileiensis  non  recedebat,utSjmboIumfidei  o^^te- 
nus  competeotibus  traderetur,  oreteous  acompeten- 
tibus  edisceretur,  oretenus  redderetur,  excluso  quo- 
cumque  ejusdem  scribendi  modo ;  et  ad  hanc  prop- 
terea  discipUnam  respexiiNicetas  verbis  illissuperius 
allatis  ex  capite  8  Explanationis.atque  ex  fragmento 
•eu  potius  reliquio  ejusdem  4. 
Nonhicesttamenomnino  prffitereunda  singulari^ 


Cffiterum,ut  de  Aquileiensi  Ecclesia  aliquid  distin- 
ctius  attingamus,  occasione  hujus  ritus  a  Niceta  no* 
stro  memorati :  in  quibusdam  Collectaneis  dictis  de 
Antiquis  Hitibus  baptismi  eorum(]ue  Significatu,quffi 
exstant  cum  epistolaMaxentii  patriarchffi  Aquileiensis 
ad  Carolum  Ma^num  de  Significatu  rituum  ac  cffire- 
moniarum  baptismi,  apud  Bernardum  Pezium,  tomo 
IIThesauri  Anecdotorum  novissimi,  quffiquenon  im- 
probabiliter  ab  eodem  Maxentio  collecta  dixerimus  in 
suum  et  Bcclesiae  suffi  usum,  utpote<]Uffi,ut  admonet 
clarissimus  editor,in  eodem  ipso  codice  et  apud  eam- 
dem  Maxentii  epistolam  consistebant;  in  bis,inquamy 
Collectaneis  dictis  sub  num.  4  eumdem  legimus  Ru- 
fini  textum  a  nobis  superius  relatum,  de  Sjmbolo  non 
in  membranisscribeodo,sedcordibus  retinendo;unde 
inferimus  eumdem  tunc  quoque  apud  A^uileienses 
viguisse  usum,quoad  competentes^Sjmboli  nimirum 
non  8cribendi,8edoretenustantumaccipiendi.  Maxen- 
tius  autem  Aquileiensem  rexit£cclesiamab  undecimo 


m 


P.  BRAIBi^ifitSSSRfATlO  IM  S.  NlCSf  AH.  -  CAt».  H. 


mi 


circiternomtaBculiaDno,  ut  apud  De  Rabeis  iu  Mo-  ^ 
namentis.  Prseterea  Aqoileieasis  ordo  sci*utinii  in 
auiiumaperitione  superius  memoratus,  (juimonitio- 
nemiilampraBbetSacramentarii  Gelasiani,  aliamque 
insuper  suam  propriam,de  Sjmbolo  acompetentibus 
non  scribendo,  uti  vidimus ;  quamdam  temporis  no- 
tam  babet,  quam  in  citata  dissertatione  sua,  capite 
iO  expendit  idem  Ue  Hubeis,  et  uode  coUigit  scruti- 
nium  242  i^^u^  ^^  ^^  AquileiflB  fuisse  nono  certe 
aut  etiam  uecimo  KcclesisD  sa&cuio.  Hac  igitur  etiam 
sera  sDtate  monitiones  ill»  fiebaat  in  Aquiieiensi  £c- 
ciesia  ioter  scrutinia  baptizandorum,  de  Symbolo  ab 
eisdem  non  scribendo  :  atque  becdemum  dehujus- 
modi  ritu  dixisse  sutliciat. 

Competentes  itidem  respicit  ritus  alter  renuntiatio- 
num  ao  eisdem  taciendarum,  antequam  redderent 
acceptum  Symbolum.  Hujusritus  meminit  Nicetas 
fixplanationis  capite  i,  et  fra^mento  3.  Sed  cum  de 
hoc  plura  dixerimus  superiori  capite,  dum  libellum 
NicetsB  quintum  de  SymBolo  recenseremus ;  hic  hujus  3. 
ritus  sutiiciat  memioisse.  Sjmt>olum  fidei  appellat 
pactum  Nicetasacompetentibus  cum  Domino  tactum, 
communi  tuoc  inter  Patres  dicendi  modo  e  diyinis 
Seripturis  hausto,iisdemq[ue  usitatissimo ;  quo  signi- 
ficaretur  fides  yeiuti  Dommo  data  a  compeientibus  in 
Sjmooli  redditione  coram  testibus,  etaqua  propterea 
illis  recedere  non  licebat.  «  Heiinete  semper  pactum 
quod  fecistis  com  Domino,  id  est  hoc  Sjmbolum, 
qoodcoramangelisethominibuscoofitemini. »  fixpla- 
nationis  capite  i5.  Uoc  nimirum  erant  competentes 
siogulari  Yinculo  obstringendi^  fidei  scilicet  semei 
datte  atque  solemniler  Ghiistian»  religionis  conser- 
vande,  ob  gravas  periculum  apostasias  quod  tunc  im* 
minebat,ex  oumero  non  exiguo,paganorum  maxime, 
quibuscum  erat  Yivendum.  Aiebat  pra)terea  Nicetas, 
iragmento  5«  Symbolum  e$$e  commanitorium  fidei; 
atque  hoc  ab  omnibus  communiter  teneri  ae  disei. 
Satis  apto  vocabulo  commonitorium  fidei  Sjmboium 
appeilabat,seu  rationc  habita  ad  fidem  datam,ut  jam  q 
dicebamus,Ghrislian8e  servandee  religionis  in  Symboli 
redditione,seu  habita  quoque  ad  mysteriorum  fidei 
professionem  in  eo  conteotam :  quod  autem  addit, 
SymtK>lum  ab  omnibut  communiter  disci  cUque  teneri^ 
perpetuum  firmat  ficclesiffi  morem,  quo  Sjmt>olum 
tldei  vel  ipsispuerisbaptismatereoatis,cum  primum 
baibutire  incipiuat,  perdiscendum  tradimus,  et  quo 
abomnibus  omnino  ejusdem  professionemexigimus. 
Quam  frequens  in  scriptis  Patrum  exorcismorum 
mentio  ante  baptismum  1  Horum  autem  meminit  ^uo- 
que  Nicetas  in  fragmeoto  suo  6,  ubi  quid  exorcismi 
sint,et  ob  quam  causam  ante  baptismum  adhibeantur, 
breviter  simul  aceleganter  indicat.  Hujusmodi  igitur 
exorcismorum  ritum  10  baptismatis  administratione  ex 
perpetua  EcclesiaB  traditione  sancte  retioemus.  Quod 
spectat  autem  ad  Neopkyto$,  id  est  recens  baptizatos, 
die  saocta  Domioicffi  Hesurrectionis;  ecceNicet«equo- 
que  testimonium  de  ritu  luminum,  hoc  est  cereorum 
ardeo tium,quos  maou  gestabant donec  Liturgi»  ordo  «> 
compieretur;necnoDetdevestibuscandidi8,qua8tunc 
induebant  in  signum  grati»  atque  innocentise  in  baptis- 
maie acceptfiB: « in  tanto  tamque  soiemni  con ventu  Ec^ 
clesiie  Dei,iater iumioaneopnytorum  spiendida,  inter 
candidatos  regni  coelestis,etc.  >  Ita  cuiLapMim,capite  5 
numeroi9.  Utrosque  hos  ritus  in  infantium  baptis- 
mate  hodie  quoque  aliqua  ex  parte  servamus,  et  in 
baptismate  aduitorum  ex  integro  retinemus. 

Alia  nunc  nos  vocant,  que  sdium  tunc  sacrarum 
cuUumrespiciunt,et  nonnuila  nobis  extubentquse  in 
Ghristianorum  ibidem  conventibas  a^ebantur.  Vigilia- 
nim  morem  memorat  Nicetas,  uti  plene  aetate  sna 
vigentem,in  iibello  ad  Lapsam^capiie  6,  numero  22  ; 
morem  scilicet  ducendi  io  saens  aedibus  inter  divinas 
iaudes  noctes  iilas  quas  prsecipuas  anni  festivitates 
prsecederent.  Usc  auiem,  noncteri  tantummodo,  sed 
et  potius  popuii,  ut  notissimum  est^  consuetudo  erat, 
cujusvestigiumaiiquodnobis  248  ^^^^  superest  in 
•oia  nocte  Nativitatis  Dominicae. «  Noctem  eonverltsU» 


io  diem  per  sacras  istas  vigilias,  nolite  rursus  diem 
in  noctem  per  ebrietatem  et  crapulam,  ac  meretri- 
cios  cantus  convertere,  »  aiebat  ad  populum  saBetui 
Joannes  Gbrysostomus,  homilia  59  io  Mariyres.  At 
preeclarum  praet>et  harum  vigiliarum  exemplam  Ib 
Occidentali  Ecclesia  ipso  Nicet«e  qointo  Sfficulo  Sido- 
nius  Apotlioaris  fipistolarum  libro  v,  epislola  17,abi 
mentionem  facit  vigiliarum  proanoiversariasolemni- 
tate  sancti  Justi  episcopi  Lugduneosis ;  ei  ubi  ingm 
populue  ad  has  vi^ilias  prsesens  asseriiur  feomef  lOro- 
^ue,  quem  capacmima  basilica  non  caperet,  et  guan- 
Ubet  cincta  diffu$i$eryptaportieibu$,  Sed  ad  Nieetam 
nostrum.  Non  vigiliarom  modo  Nicetas  ilMdem  me- 
mioit,  sed  lucem  etiam  nolat  vigiliarum,taDiamqae 
lucem  qus  ocolos  persiringere  posset :  «  Qoomodo 
oculos  tuos  non  perstringebat  lux  vigiliaram  ?  n  Oois 
hfc  non  videat  Aquiletensis  Ecclesite  cultum,  deco- 
rum  sane  ac  splendidum,etjamtuncin  lumioaribos 
prmsertim  sacrarum  eedium  effusum?  Numerosaimi- 
nain  vigiliissolemoitatissancti  Justi  memoratMt  Si- 
donius  ipse  ioco  nuper  citato. 

Sed  et  cantus  quoque  hymnorum  spiritaliam  ibi- 
dem  a  Niceta  memoratur,  veluti  io  Ecclesia  sua  obti- 
nens:  «  Quomodo,  inqoit,  ....  auresiuasooDp^ 
netrabat  hjmnorom  spiritatium  cantus?  »  Jam  taae 
igitur  in  Aquileiensi  ficclesia  obtinebat  rituscaotandi 
psalmos  et  hymoos  io  cooventibus  sacri8;quem  ritam 
ex  Orieote  acceptum  primus  adoptavcrai  io  Oocidente 
sanctus  Ambrosius,  et  quem  postea  csiers  Ikdesic, 
causa  spiriinalis  utilitatis  inde  mananiis,  protioos 
suum  quoque  fecerunt,  uti  ex  Augustino  intelligimus 
Gonfessionum  libro  ix,  capite  6.  Jam  vero  cantum  Ee- 
clesige  suas  Nicetas  commemorat,  ooo  quiauresmol- 
ceret,  sed  qui  aure$  penetraret,  atque  inde  pr»cordia 
afficeret,  sanctosque  affectus  gigneret :  qu«  utiqae 
cantandi  ratio  ea  fuit,  quam  in  sua  MediolaDeDsi  Ik- 
clesia  invexit  sancius  Ambrosius,  cujusque  effeclus 
sane  mirificos  in  se  ipsoexpertus  fuitsanctusAugo- 
8tinus,qui  in  citatoGonfessionumlibro,capiie(i,itAad 
Deum  cooversus  fatebatur: «  Quantum  fleri  iDhjmQis 
et  canticis  tuis,  suavesonantis  Ecclesi»  to»  yocibui 
commotus  acriter  ?  Voces  ill»  iofluebani  aaribus 
meis,et  eliquabatur  veritas  tua  in  cor  meom:et 
exsestuabat  inde  affectus  pietatis,  etcurrebaoi  iacrj; 
mae,  et  bene  mihierat  cum  eis,  >  Eo  igiiurqoidsibi 
vellet  etiam  in  Aquileiensi  Ecclesia  canius  de  q^o 
Nicetas  loquitur;cantU8  scilicet  qui  aure$  peneirarit. 

Meminit  demum  Nicetas  loco  citato  eiiam  lectio* 
num  coelestium,  quse  in  Ecclesiffi  su»  coo?eoiibas 
habebantur ;  id  est  lectionum  sacrorum  libroruoi, 
quee  saerflB  Liturgis  partcm  constituebant;atqoeba- 
rum  lectionum  noiat  etiam  virtatem :  t  Qoomodo... 
mentem  tuam  non  ventilabat  lectiooum  c(£iestiaai 
virtus?  »  Ab  Ecclesi»  exordio  sacrae  lectioDCs  Telens 
Testameoti  usurpatffi  fuerunt  in  ecclesiasticaLitui]^»» 
deinde  etiam  novi,  simul  ac  Evaogelia  et  reiiqoi 
scripta  apostolica  prodierunt,  ut  ex  moiiameoUs 
antiquioribus  habemus :  sed  sseculo  quinio,ut  Mabii- 
loniusaliiqueanimadvertunt,jam  eratio  usn  peoes 
Ecclesias  earumque  ministros  lioellus  quidam,  cai 
nomen  Gof7ie«(qoodpraesto  semper  essetsacrisiempii 
ministris),etaotiquussane,ita  uteumoonoulli  saocto 

Uieronymo,quamvis  perperam,  aiiribuerinl ;  qoi  "* 
bellus  leetiones  indicabai  singulisdiebusadbii>eDd>> 
in  sacris.  Numqnid  et  in  Ecciesia  Aquileiensi  faojos 
libelli  usus  Nicet»  «tate?  Frobabiliter  sane :  etewin 
eodem  24*4  ^^^  memorat  Nicetas  peculiares  oon 
Testameoti  Lectioaes,qu8e  juxia  illum  ventUarem*' 
tem  debuissent  iapsae  iilius  :  deinde  subdit  Dumero 
S3 :  «  Hffic  tanta  et  tam  terribiiia  non  Ubi  reDiebai» 
in  mentem,  cum  ad  illud  opus  oefariumiuamemwa 
peterentur,  etc.  ?  Oportebat  igitur  sUtis  per  m^ 
tomporibus  verba  illa  in  Ecciesia  Aquiieiensi  laiw 
temporis  lecta  fuisse,  ac  pluries  prceteriiis  etiaman* 
nis  eadem  verba  recurrente  tempore  in  licclesia  ie^ 
virginem  lapsam  audisse,  ut  juste  a  ^iceia^^^ 
Tloae  coBlestiuni  earum  kcUooum  exprobrari  0^ 


t0di 


P.  mmJS  D)$S&RTAtlO  iN  &.  NtCETAtt.  —  CA1>.  H. 


rit.Hocauieinfacile8uadere  yidetur,  ordinemquem- 
dam  eiiam  Aquilei®  io  usu  positum,  qui  per  anai 
circulumlectioQes  iu  sacris  adiiibendas  lodicaret ;  et 
hunc  non  alium  fuisse  quam  iibelium  Cunies,  qui  eo- 
dem  ssculo  communis  jam  erat  usus.  Hicliber  Comes 
maximstunceratutilitatis,addametiamneces8ilati8, 
ficelesio  ministris  ad  legendas  in  sacrisconventibus, 
debito  ordine,  justoque  modo  singuiis  vicibus,  etquae 
diebus  singulisconvenirent,  divinas  Scripturas ;  qua- 
rum  exemplaria  tunc,  indivisa  atque  integra,  magna 
religione  servabantur  bac  de  caut»a  in  ecclesiarum 
sacrariis.  Nps  a  sseculis  hoc  Comite  non  indigemus, 
qui  Scripturarum  lectiones  jam  sectas  in  partes,  suo- 
que  ordine  dispositas,  ac  per  dies  siogulos  distribu- 
tas  habemus  in  nostris  ecclesiasticisliuris>  qui  t^po- 
rum  gralia  in  omnium  manibus  versantur. 

Quid  vero  virius  ccelestium  illarum  lectionum, 
^uam  notatNicetas  ?  Yirtus  procul  dubio  eisdem  insita 
indicatur,  juxta  illud  Apostoli  lUebr,  iv)  :  Vtvus  e$t 
itrmo  Dei  et  elficaXf  et  penetradilior  omni  gladio  anci- 
ptti,  et  pertingens  usque  ad  divistonem  animosacspi' 
ritus,  compagum  quoque  ac  medullarum,  et  discretor 
cogitationam  et  inteiUionumcordts.  At  virtus  illa  pro- 
babiliter  etiam  ex  mioistrorum  legentium  pronuntia- 
tione  veniebat^  seu  iectiones  iiltt  simpliciter  legeren- 
iory  seu  etiam  cantareotur  cum  Itquida  voce  ei  con- 
venunti  modulatione,  prout  etiam  nunc  in  Ecclesiis 
cantari  solent ;  et  cujus  cantus  magnam  uttlitatem 
agnoscebttt  sanctus  Augustinus  Coniessionum  iibro 
X,  capite  33» 

Sed  jam  nos  revocatsacrarum  virginuminstitutum, 
de  quoy  quid  doctrinaB  Nicet»  Aquileiensis  iempore 
esset,  jam  vidimus  supra ;  utnunc,  qu«  ad  di^plinam 
quoque  pertmenty  exploremus.  De  sacris  scilicet 
etiam  nunceisdem  virgmibu8ioquimur,qufie  castita- 
tempublicein  Ecdesia  protitebautur,  accepto  solem- 
niter  ab  episcopo  sacro  velamine,  aiiisque  peractis 
adiiujusmodisacrumritumcaeremoniis.Jilonasterium 
itaque  virginaie  in  primis  a  Miceta  nostro  memoratur 
in  lii>elload  Lapsam,  capite  7,  num.  i8 :  u  Oblita  do- 
mum  patris  tui,  ut  scriptum  est,  ad  monasterium 
Tirginaie  transisli.  »  Ubinam  vero  situm  hocmonasie- 
rium  virginale  Aquiieiensis  Ecclesi»  sub  Niceta  ? 
Aquileiss  nimirum,  et  m  media  civUute,  ut  non  sgre 
coiiijimus  ibidem  ex  capite  4,  num.  i2.  Prius  sacras 
yirgmes  in  J^lesia  exstitisse  solemne  propositum 
Yirginitatis  proiessas,  quam  earum  receptacula,  in 
qamus  uuasimul  diversarentur  accommuni  quadam 
regula  viverent,  res  explorata  videtur  apud  eruditos, 
ubi  sacratarum  virginum  primsvfie  eetatis  exempla 
compiui-a,  quw  propriis  in  domibus  morabantur,  aut 
aoiaf,  aut  certe  paucis  sociabus  unitae.  Asceteria  quae- 
dam  niiiilominus  exstitissesacrarumvirginum,  vela 
primis  iiicciesifle  temporibus,  maxime  vero  in  Orientis 
partiDus,  eruditi  itidem  probare  contendunt.  Prascla- 
rum  quiddam  dt;  primis  et  antiquissimis  sacrarum 
virgiuuiiiC(jetibu8  auimadvertit  ciarissimus  Alteserra 
in  opere  cui  tituius  Asceticon,  245  *\^^  Originum 
rei  monasticffi,  iibtro  iii,  capite  %,  ubi  ita  scribit : 
«(  Temporibus  apostolorum  uequaquam  auditum  est 
Domen  mooacuorum :  ab  ipsis  tamen  apostolis  sacra- 
riun  virginum  et  viduarum  coliegia  in  i^iesia  esse 
coepere.  »  Uuidquid  autem  sit  de  coilegiis  his  sacra- 
rum  virginum  appstolicis,  quse  ad  mstar  fuerint  asce- 
teriorum  posterioris  sBvi ;  de  re  sciiicet  haud  quidem 
satis  hactenus  expiorata  ;  certum  tamen  ex  monu- 
mentis  veteribus  jam  videtur,  sacrarum  virginum 
societates,  postdatam  a  Constaniino  i^lesise  pacem, 
publice  exsutisse  etiam  in  Occidente,  easque  virgiues 
una  simui  sub  quadam  discipiinse  regula  vixisse  in 
fledibusadhocinstitutis,  quse  monasteria  vocarentur; 
etiamsi  nihUominus  consuetudo  quoque  vigeret  ut 
qijwedam  ex  his  sacris  virginibus,  etiam  accepto  ab 
episcopo  sacro  velamine,  vitam  domesticos  inter  pa- 
rietes  agereut,  ut  paiet  de  celebri  iila  Uemetriadeex 
Aniciorum  progenie  de  qua  superius  dicebamus  ex 
epi«toiii9  i»aipi,(}toicw  Au^^ustiAi  atquc  ilicronjrmii  .ne«. 


lOfii 

A^non  et  de  Marcellina  sancti  Ambrosii  sorore,  aliis- 
que. 

Non  muliis  abhinc  annis  prodiit  liber  lialice  scri- 
pius,  cuititulus,  Delle  MonackediSanf  Eusebio^  primo 
monasterod*Occidente,  cujus  alteram  edilioncm  vidi* 
mus  Vercellis  cusam  anno  4785,  m  forma  octavi,  uii 
aiunt.  Longe  absumus  ut  ea  hic  inOrmare  velimus, 
quae  eruditus  auctor  asserit  primoet  secundo  hujus 
operis  capite  de  fundatione  et  loco  hujusce  mona- 
Bierii,  sicui  eiiam  de  ejusdem  regula :  sed  ea  nihilo- 
minus  firmioribus  niti  monumeniis  cuperemus,  ut 
quemlibet  posseni  eiiam  persuadere,  sicuti  profecio 
erudiunt  atque  delectant.  Uoc  auiem  si  vitium  est,  non 
esl  sane  operis,  sed  peculiaris  illius  argumenii,  quod, 
ob  defectum  hac  in  parte  monumeniorucn  indigenorum, 
8ierilitaiequadamlaborat  sua^  aliunde  propterea  sup- 
plenda,  uti  reipsa  ab  auciore  abunde  suppletur  eru- 
ditione  omnigena  ab  omni  anii^uitate  petita.  qua  11- 
bellumin8truiii,eigratumreddidit8acrtieantiquitatis 
cultoribus.  Oemus  nihilominus,  quarto  vergeute  sse- 

B  culo,  aut  eiiam  circa  medium  ejusdem  seeculi,  Ver- 
cellensem  Ecclesiam,  Eusebii  episcopi  merito,  sacra- 
rum  virginum  monasterium  habuisse,  prout  virorum 
habebat,  qui  simul  et  monachi  erant  et  clerici,  unde 
taniopere  Kusebii  episcopi  memoria  celebratur.  De- 
mus  insuper  hoc  primum  reipsa  fuisse  in  Occidenils 
pariibus  sacrarum  virginum  monasterium.  Quid  inte- 
rim  de  virginali  monasierio  Aquileiensi  censebimus, 
post  mediumtanium  quintum  sseculum  a  Mcetano- 
siro  primum  memor^to  ?  Gonjicere  sane  possumus, 
neque  prorsus  invite,  ad  quartum  Ecclesise  sseculum 
pertinere  eiiam  virginale  monasierium  Aquileiense, 
immo  ad  ipsam  fiusebii  Vercellensis  aeiatem,  si  vel  ea 
accolamus  qusein  mantissa  ad  caput  quarium  hujus 
dissertationis  attigimus ;  et  si  mentem  prsesertim  po- 
namus  ad  nonagenaiiam  seiaicm  illius  sacraiae  virgi- 
nis  Columbse,  dequa  ibidem  ex  nosii*ate  lapide  Oso- 
piensi,  quaeque  Yerisimiliter  ad  virginale  monasterium 
Aquileiense  periinuit. 

C  Celebraiissimum  Ecclesiae  Aquileiensis  clerum  ibi- 
dem  jam  vidimus  sub  Valeriano  episcopo,  qui  anno 
circiter  368  aut  369  episcopatum  Aquileiensem  ini- 
vit.  Celeberrimum  iiidem  monasierium  virorum  eo- 
dem  iempore  Aquileiae  sanciitalis  ac  doctrinse  fama 
florensagnovimus :  cultamque  simul  virginitaiis  lau- 
dem  asequiori  sexu  ex  divi  iiieronjmi  testimonio  in- 
ielleximus*  Quidni  et  monasierium  jam  iunc  sieierit 
Yirginale^  merito  illius  cleri  taniis  laudibus  celebrati ; 
prfiesertimverosirecolamusjmagissemperinterfuisse 
tutelffi  ac  decori  virginum  pro  videre,  communi  earum- 
dem  habitaculoconstituio,  quam  246  mooachorum 
discipliudB  ?  Praeterea  nona^enariaiiia  sacrata  virgo 
Columba,  quse  anno  453  obiii,  uti  ibidem  ex  Fonta- 
ninianimadYersionibusinnuebamus,qu8eque  ad  mo- 
nasterium  idem  virginale  Aquileiense  versimiliier 
pertinuit  de  quo  Nicetas  nosier  loquitur,  uti  ipse  quo- 
que  eruditus  prsesul  eodem  loco  ex  iis  quse  prA^mi- 
serat  procul  dubio  deduxissei,  nisi  aliam  a  nosira  de 

D  Nicetahoc  libdii  odLapsam  auciore  senieniiam  cum 
communi  tuncerudltorum  calculo  amplexatus  esset ; 
ilia,  inquam,  nonagenaria  Virgo  aetate  ipsa  sua  osten- 
dit  monasterium  virginaie  Aquileiense  ad  quarium 
seeculum  periinere.  Ac  certe  Fontanius  idem  Com- 
mentarii  sui  capite  16,  virginem  Columbam  sacratam 
fuisse  conjicit  a  Valeriano  Aquileiensium  episcopo, 
qui  anno  circiter  388  aut  389  ad  superos  evolavii, 
ut  apud  De  iiubeis  in  Monumeniis ;  etiamsi  eamdem 
dixerimus  non  ante  vigesimum  su8e  aeiatis  aiinum  sa- 
crum  velamen  virginitatis  accepisse  :  guamvis,  pro 
iunc  ibidem  asserta,  et  obtinente  in  his  regionibus 
disciplina,  etiam  junioris  setatis  puellse  judicii  matu- 
ritatem  prseseferenteshujusvoiicompotesiierent,  uti 
exmonumentis  qute  idem  profert,  ac  maxime  ex  quo- 
dam  lapide  Vercellensi  apud  Gruterum  pag.  ii70, 
num.  i,  ubi  virgo  queedam  demortua  indicatur  anno 
fletaiis  sus  13,  qus  jiam  tunc«  Texerai....  sacros  casto 
Yolamine  crinest»  Jam  igitur  cum  virginali  mona-' 


im 


P.  teAIDifi  DISSERTATIO  IN  S.  NICETAM.  —  CAP.  H. 


im 


sterio  Aquileiensi,  quantum  coDjectando  Hcet,  prope 
accedimus  ad  Eusebii  Yercellensit  aetatem,  cuius  ex- 
trema  pars  primos  tetigitepiscopatusannosValeriani 
Aquileiensis.  Sed  adbuc  aliquid  tentandum  est. 

Quisnam  fuit  qui  ex  Onente  in  Occidentem  raona- 
sticam  utriusque  sexus  disciplinam  aut  invexit,  aut 
certe  commendabiliorem  reddidit  et  ampliavit  ?  Ma- 
gnusnimirum  illeAthanasius,  divo  Hieronjmo  testCi 
epistola  i27,  num.  5,  ad  Principiam  Yirginem,  dum 
exsul  a  sedesua  AlexandrinaltaliaBpartesperagraret. 
Athanasius  porro,  et  AquileisB  quoque  tunc  fuit,  ho- 
spes  FortunaUani  Aquileiensis  episcopi,  Valeriani 
proidecessoris,  anno  348^  ut  apud  l)e  Hubeis  in  Monu- 
mentis,  capite  6,  num.5,  et  ecclesiasticis  Aquileiensis 
Ecclesiee  convenlibus  cum  Fortunatiano  episcopo  ope- 
ram  dedit.  QuidniauctortuncipsefueritFortunatiano 
eidem  Aquileiensi,  ut  virgines  sacrasibidemdegentes 
in  unum  mvitaret  locum,  et  monastica  Orientisdisci- 
plina  erudiret ;  et  ita  monasterium  virginale  Aqui- 
leiense  jam  tunc  Athanasii  Alexandrini  studiOyet  For- 
tunatiani  Aquileiensis  episcopi  cura  ortum  habuerit  ? 
Hoc  autem  dixisse  sufficiat  de  virginali  monasterio- 
Aquileiensi  a  Niceta  memorato,  utidemmulto  Niceta 
vetustius  inteiligamus,  ac  certe  non  ita  posterius  mo- 
nasterio  virginali  Eusebii  Vercellensis ;  etiamsi  hoc 
fortasse  fueritin  Occidente  pnmum,  utauctori  prse* 
citati  opusculi  placuit. 

At  quotenis  virginibus  sacris  constitisse  putabimus 
virginale  monasterium  Aquileiense  sub  Niceta?Mona- 
sterii  hujus  virgineos  choros  memorat  ipse  ad  Lap' 
sam,  capite,  6^  num.  22,  dicens  :  «  Quomodo  tibi.... 
non  veniebat  in  mentem..,.  processus  in  Ecclesiam 
inter  virgineos  choros  ?  »  Heec  autem  dicendi  ratio 
numerumprocul  dubio  indicat  non  exi^uum  sacrarum 
virginum  in  illo  monasterio  virginali  degentium.  Ac 
profecto  cum  frequentiora  tunc  temporis  non  essent, 
prout  postea  fuerunt,  in  unaeademque  ecclesia,  in 
una  eademque  urbe,  saltem  in  Occidente,  sacrarum 
virginum  monasteria ;  illud  unum  aut  alterum,  quod 
exslabat,  abundare  debuit  virginibus  ex  universa 
dioBcesi  ibidem  colleclis.  Jam  vero,  ut  de  numero  etiam 
sacrarum  virginum  in  monasteriis  antiquitus  viven- 
tiumnonnihil247  dicamus  ;  si  deEcclesiaOrientali 
loquamur,  ubi  monastica  tum  virorum  tum  mulierum 
primum  viguit  disciplina,  mirabilia  sunt  qusB  ex  ec- 
clesiasticismonumentishabemusdcnumerovirginum 
ibidem  in  monasteriis  degentium  vel  ipso  quarto  Ec- 
clesisB  sseculo.  Sanctus  Ambrosius  in  libro  de  Virgi- 
nitate,  capite  7,  num.  36,  ab  eodem  scripto,  ut  edi- 
toribus  Maurinis  visum  fuit  ex  indiciis  quee  Ambro- 
sius  ipse  suppeditat,  circa  annum  378,  htec  habet; 
<t  Discite  quantas  Alexandrina,  totiusque  Orientis,  et 
Africana  Ecclesia  quotannis  sacrare  (virgines)  con- 
tueverint.  Pauciores  hic  homines  prodeunt  quam 
illic  virginesconsecrantur.  »  Ac  proiecto  ex  Historia 
Lausiaca  Palladii,  capite  34,  habemus,  quod  in  Ta- 
bennensi  solitudine,  qus  est  in  Thebaide,  tercenta- 
rumvirginum  monasteriumexstitit  sub  Helia  abbate, 
qui  illarum  curam  cum  iaude  gessit  per  annos  qua- 
dragio  ta.Non  sine  au  tem  stupore  maxime  intelli^mus 
ex  Hufino  nostro,  de  Vitis  Patrum,  libro  i,  capite  5, 
unam  Oxjrinthi  civitatem  in  ^gjpto,  ex  relatione 
episcopi  loci  illius  sibi  facta,  contiouisse  sacrarum 
virginum  vigintimiHia,uec  non  etdecemmilliamona- 
chorum.  Quidvero  de  monasterio  virginali  quod  in 
sancta  Bethlehem  ci  vitate  fundaver  atcelebris  Romana 
vidua  Paula,  Gracchorum  et  Scipionum  sanguine 
clara,  sed  longe  clarior  Christiana  humilitate  atque 
pietate  ;  et  de  qua  Hieron^mus  epistola  108  ad  bu- 
stochium  filiam,  ex  editione  praecitata  Vallarsii  ? 
«  Plures  virgines^  inquit  ille,  quas  e  diversis  provin- 
ciis  congregarat,  tam  nobiles,  quam  medii  et  infimi 
generis,  in  tres  turmas  monasteriaque  divisit ;  ita 
dumtaxat,  ut  in  opere,  et  in  cibo  separatsB,  psalmo- 
diis  et  orationibus  jungerentur. . . .  Unumquodque 
a«men  matrem  propriam  sequebatur,  etc.  »Magnam 
T&ginum  copiam  Bethlehemiticimonasterii  hiccerte 


A  cognoscimus,  ex  ipsadicendi  ratione.  Adeoveromo- 
nasterium  hoe  virginale  decursu  temporis  sobPaala 
crerit,  ut  idem  Hieronymus  ibidem  dicere  potQerit 
num.  30,  quod  fratrum  et  sororum,  id  est  monacbo- 
rum  et  virginum,  immensam  muititudinem  Pauia  mo- 
riens  reliquerat. 

At  non  eadem  eo  tempore  in  Occidentis  partibas,et 
in  Italia  ipsa,  vir^num  copia  in  virginalibus  mona- 
steriis.  Preeclarissimos  habuit  de  virginitate  sermones 
sanctus  Ambrosius  ad  populum  suum,  qui  posteaeo- 
dem  auctore  in  opuscula  coaluerunt,  quorum  titoli : 
De  Virgtnibus  ad  Marcellinam  sororem ;  de  Virgm- 
tate ;  delnstttutione  Virgin%s;Exhortatio  VirgiMitatit, 
Sed  conquerebatur  idem  sanctusprsBsul,  sermooibus 
suis  se  parum  aut  nihil  proficere  apud  Mediolanensei 
suos ;  ubi,  matrum  etiam  opera,  prohibebantorpuell» 
virgines  prodire  ad  audiendum  ipsum  de  Virginitate 
dicentem  :  atque  asserebat  de  Placentino  potios,  de 
Bononicnsi,  ac  de  Mauritania  quoque  ad  se  venire 

Q  virgines  ut  velum  acciperent,  prout  libro  i  de  Yirgi- 
nibus,  capite  11.  Ipse  autem  eodem  loco  summis  iaa- 
dibus  extollit  virg^nes  praesertim  Bononieusea,  qM 
mund4inis  sedeliciisabdtcanteSf  sacrarium  mrginitatis 
incotunt  (id  est  monasterium  virginale),  relictoqiupa' 
rentum  nospitio,  tendunt  in  tabemacutis  Ckmti,  in- 
defess»  milttes  eastitatis,  Verum  quotis  demam  rirgi- 
nibus  constabat  monasteriumhoc  BononieDsium  vir- 
ginum,  adeo  ab  Ambrosio  celebratum,  ad  pudorem 
simul  atque  fervorem  in  Mediolanensibus  excitan- 
dum  ?  Nom  amplius  certe  quam  viginti,  ut  idem  fate- 
tur  ;licetparvumhuncnumerum«  ex  copiafructasam- 
plificare  gestiat.  u  Sine  contubernali  sexu  (aiebat 
sanctus  doctor)  contubernali  pudore  provects  ad  vi- 
cenarium  numerum  et  centenarium  fructum.  >» 

^^SQuicliis^lG^prope  temporibus  ipsa  Ecdesia- 
rum  omnium  princeps  Kcclesia  Homana?  TesUsest 
sanctus  Hieronymus  supracitata  epistola  127  ad  Prio- 
cipiam  vir^inem  de  Laudibus  Marcellas  vidns,  nam. 

Q  5,  quod  hujus  MarcellflB  tempore^  id  estcircamediam 
sseculum  quartum,  «  nuila  oobiiium  feminarum  do- 
verat  Homie  propositum  monachorum,  nec  audebat 
propterrei  novitatem,  ignominiosum,  ut  tunc  putaba- 
tur,  et  vile  in  populis  nomen  assumere.  >  PruM 
propterea  quae  Homanx  urbis  virgo  nobilis  esse  c(efit, 

iuxta  eumdem  Hieronjmum^  epistola  ti,  num.  15^  ad 
Sustochium^  data  anno  Ghristi  384,  Eustochium  ipsa 
fuit,  Paulse  filia,  ^usb  una  cum  matre  in  Bethlebemi- 
tico  monasterio  vixit.  Quod  itaque  ad  ipsam  Komam 
pertinet^  ubi  monasticnm  propositum  reinocitateni 
juxta  Hieronjmum,  nulla  proraus  ante  Marcellam  ri- 
denturibidemfuisse  virginaliamonasteria;  atquebsc 
tandem  coepisse  post  Athanasii  illucadventum,immo 
et  Petri  qui  Athanasio  in  episcopatu  successit,  acRo- 
mas  et  ipse  fuit  anno  Christi  373  vel  374,  etaquo 
probabilius  Marcella  ipsa  «  monasteriorum  in  Tbe- 
oaide,  Pachumii,  et  virginumacviduarum  didicitdis- 
ciplinam,  »  ut  Hieronymus  ipse  supracitataadPrio- 
^  cipiam  epistola,  num.  5,  et  Vallarsius  io  notatiooi- 
^  bus.  At  quam  tenue  exordium  tunc  habuit  primom 
illud  MarceilsB  Romanum  monasterium  femineisexast 
Una  scilicet  etaltera  tantum  constitit,  Marcellanempe 
vidua,  et  Principia  virgine,  quae  suburbanum  agri» 
pro  monasteriohabuerunt,  et  rus  electum  pro  solitndinit 
ut  Hieronjmus  ibidem,  num.  8.  Harum  tamen  dua- 
rum  exemplum  velutisemen  fuit  fecundissimuui,  node 
brevi  Homffi  orta  virginum  monasteria,  atquebfc 
multarum  virginum  nomero  aucta  :  c  Multoqne  ita 
vixistis  tempore,  subdit  Uieronjmus,  ut  ex  imitatioiM 
vestri,  conversatione  multarum  gauderemus  Romaffi 
factam  Jerosoljmam.  Crebra  virginum  mooaBteria, 
monachornm  innomerabilis  muititudo;  utprofr^ 
quentia  servientium  Oeo,  quod  prius  igooininis  fuerat) 
esset  postea  gloriee.  >  Brevi  igitur,  id  est  jam  anoo 
412,  quo  hffic  scribebat  Hieronjrmus,  et  prindpio 
tam  exiguo,  eaOccidens  habuit  in  sacrarum  virgiooo 
coetibus,  qua  Orienti  ampiius  non  invideret,  et  ita 
prsstertim  Homsy  «bundareccBperttntTugiaii»"''^ 


IM? 


P.  BRAID/B  DlSSERTATlO  m  'S  NlCBTAM.  -  CAP.  IX. 


1008 


nasteria,  at  millesimam  Damerum  longe  eicederent,   A  epistolis  supracitatis,  apud  Ambrosinm  in  operibus 


et  ut  Don  minus  quam  tria  milia  reperirentur  Gre- 
gorii  Magni  eetate.  id  est  sceculo  exeunte  sexto,  ut  ex 
ejnsdem  epistoia  z6  libri  yii,  alias  ISiibri  vi.  Nil  pro- 
pterea  mirum,si  etiam  Aquileifle,Nicetffi  nostri  fletate, 
id  est  quinto  inclinante  sa^culo,  monasterium  virgi- 
nale,  quod  ibi  positum  erat,  sacris  ?irginibus  abun- 
daret,  qu»  vere  choros  yirgineos  constituerent.  Sed 
ad  alia  virginalis  disciplinfie  capita  procedendum. 

Ipsa  nunc  vir^inum  initiatio  expendenda  venit,quse 
pecuiiariter  a  Niceta  nostro  in  libello  ad  Lapsam  in- 
dicatur  capite  5,  num.  49  et  20.  Solemnis  nempe 
veiationis  ibidem  mentio,  in  qua  sita  erat  virginalis 
propositi  publica  et  plena  professio  ;  divini  quoque 
altaris,  ubi  velationis  ceeremonia  peragebatur  ;  diei 
saDcUe  Dominicae  Hesurectioni8,qua  post  baptismatis 
solemnitatera,  inter  neopbytorum  candidatorumlu- 
nuDa,  virgines  procedebant,  ut  velamen  acciperent, 
qao  spiritales  earumdem  nuptias  cum  Christo  rege 


similiter  quge  scripsitde  Virginitate  et  de  Virginibus 
acapud  alios  passim,ut  eruditis  itidem  notum.  Guju, 
rei  porro  denotandae  causa  velatio  conjugalis  apud 
Romanos  primitus  adhibita?«  Flammeoamiciturnu- 
ben8(aiebat  Festus  Pompeius  Grammaticus)  ominis 
boni  causa,  quod  soassidueutebaturflaminia,  idest 
flaminis  uxor  cui  non  licebat  facere  divortium.  i 
Quid  non  simile  adhancipsam  innuendam  rem,per- 
petuam  scilicet  atque  indissolubilem  sacrarum  virgi- 
num  cum  Christo  sponso  unionem,  in  Ecciesiee  pre- 
cibus  ad  hsec  usque  tempora,  dum  virginum  capiti 
in  earum  initiatione  velamen  imponitur  ?  «  Accipe 
velamen  sacrum,  quo  eognoscaris....  te  Christo  Jesu 
veraciter  humiliterque  toto  cordis  annisu,  sponsam 
perpetualiter  subdidisse.  »  250  ^^i^  i'ontificali  Ro- 
mano,  de  Benedictione  et  Cousecratione  virginum  ; 
nequedubium  ullum  quin  ex  Tetustioribus  Ordinibus, 
etiamsi  fortasse  hodie  desideretur  in  Litur^icis  Col- 


si^nidcabaDtur  :  «  Non  es  memorata  dieisanctse  Do-   q  lectionibus  quas  habemus  veterls  Romani  ritus  ;  ne- 


miDicse  Resurectionis,  in  qua  divino  altari  te  obtu- 
listi  velandam  ?  In  tanto,  tamque  solemni  conventu 
Ecclesiae  Dei,  interlumina  neophytorum  splendida, 
intercaDdidatosregni  coelestis  quasi  249  R^^du- 
ptura  processeras.  » 

Mulierum  velationem  in  ecclesia  gravi  quidem  ser- 
mone  prfficepit  Apostolus  1  Cor  xi,  quod  prseceptum 
Don  modo  mulieres  nuptas  respicere,  sedetiam  non 
Duptas,  ac  maxime  virgines  ex  proposito  pluribus 
ostendebat,  tertio  iaeuDte  sfiecuIo,TertulIiaDusiD  libro 
dc  Velaadis  Virgioibus,quemscripsitanno2i0,  utPa- 
melio  visum,adversiisabusum  tunc  aJicubi  exortum, 
quo  virgines  sacrsB  incedebant  non  velatse  :  ubi  inter 
aiia  hfficcapiteiG,  notatu dignissima  habet,atquead 
rem  nostram  opportuna  :  «  Adimpie  habitum  mulie- 
ris  (velando  scilicet  teipsam,  o  virgo),  ut  statum 
virginisserves.  Mentire  aliquid  ex  hisquseintus  sunt, 
utsoli  Deoexhibeas  veritatem :  quamquam  non  menti- 
ris  Duptam  ;  uupsisti  enim  Christo ;  illi  tradidisti  car- 
nem  tuam,  illi  sponsasti  maturitatem  tuam.  Incede 
secundum  sponsi  tui  voluntatem.  Christus  est  qui  et 
alienasspoDsas  et  maritatas  velarijubet,  utique  multo 
magis  soas.  »  Usec  ille. 

Veiatione  autem,  vel  a  primis  Ecclesi»  tempori- 

bns,  peractam  fuisse  publicametsolemnem  virgmum 

ioitiationem,  monumenta  testantur,  Virginum  nimi- 

rum  velatio  spiritale  connubiumindicabat,quodvir^o 

iDibatcum  Ctiristo  sponso  ;  quemadmodum  velatio 

quoque  novs  sponsee  adhibebatur  apud  Romanos  in 

ritibos  nuptialibus,  ut  satisnotumeruditis.  Licetvero 

exemplum  aiiquodin  divinis  Scripturis  appareat  ve- 

lationishujusmodiinKebecca,  ut  primumviditlsaac 

spoDSum  suum,  Geneseos  xxiv,  ac  hodie  quoque  vi- 

geat  inter  Uebrseos  exemplo  Ruth  Moabitidis,   Ruth 

111,  i9,  nt  novimus  ex  Buxtorfio  Sjnagogse  Judaicffl 

capite  39  :  veiandi  tamen  vir^inesconsuetudinem,ad 

connubium  earum  spiritale  mdicandum,  in  Ecclesia 

iDductam  fuisse  facilius  credideriui  ex  more  ssecula- 

rium  nuptiarum  qui  tunc  in  Romano  orbe  yigebat, 

quiqueinter  Christianos  ipsos  priscis  temporibus  lo* 

cum  habuit,  omni  tamen  idololatrise  superstione  su- 

blata«  immoetiam  velationis  ejusdemusuaddivinam 

matrimonii  originem  ostandendain  sanctificato  ;  ut 

pnesertim  palet  ex  epistolai  Siricii  papse  ad  Hime- 

rium  Tarraconensem  episcopum.  cap.  4,  apud  Cou- 

stantium,  data  circa  annumChristi385,  ubivelatio- 

nis  conjugalis  inter  Christianos  mentio  est  ;  et  ut 

constat  quoque  ex  divi  Ambrosiiepistola  i9clas8isl, 

eodem  tempore  data  ad  Vi^lium  episcopum  Triden- 

tinum,  num.  7,  ubi  conjugii  Ctiristiani  sermo,  quod 

sancttlicart  oporterel  veUiminesacerdotaUet  benedictuh 

w!,  id  est  velaminepersacerdotemsponsaecapitiiin- 

ponendo,  ut  Maurini  editores  ad  bunc  locum  anno- 

tant.  Flammeum,  seu  etiam  flammeus,  velum  illud 

coojugale  apud  veteresvocabatur :  et  flammeumquo- 

que,  ob  rei  similitudiaemi  appellatum  fuit  virgiuale 

Telamen  inter  GhriatiaDOS ;  ut  apud  Uieronymum  ia 

PATROL,  UI. 


que  dubium  pariter  ullum,  quinex  primaeva  prorsus 
Ecclesifle  disciplina.  Videtur  igitur  non  immerito  ve- 
lationis  virginum  cseremoniam  originem  duxisse  ex 
conjugali  veterum,  tumethnicorum,  tumChristiano- 
rum  etiam,veIatione,  adindicandum  spiritale  virgi- 
num,  Dec  dod  et  indissolubile,  quoque.  cum  Christo 
connubium  ;proutomtnt5  boni  eausa  prius  inductum 
fuerat  apud  Homanosconjugalevelamen,  quo  scili- 
cet,  etsinon  omnimodeapudiIIosadmitteretur,opta- 
retur.sallem  indissolubilis  nuptiarum  nexus,adexem- 
plumuxorisflaminisqoee  hoc  velamine  assidue  ute- 
oa/tirjuxtaFestum,etOttt  non  Ucebatfacere  divortium : 
etproutidemvelamen  etiam  adhibebatur  in  connu- 
biisChristianornm,adabsoIutam  nempe^ex  Christia- 
nae  religionis  institutis,vincuIiconjugaIisperpetuita- 
tem  indicandam. 

Quod  nunc  spectat  ad  vetustiora  velationis  virgi- 

Dum  moDumenta,adestpro  primo  Ecclesiee  sfieculoin 

^  Martjrologiis  memoria,  ad  diem  7  Maii,  Beatissim» 

^  atque  lUustrissimcB  De%  famulae  Flavix  Domitillae,  ut 

legimus  apud  Adonem ;  quse  etiam  ibidem  dicitur,  si- 

cut  et  alibi  qnoque,  c  a  sancto  Cleraente  sacro  vela- 

mine  ad  integritatis   perseverantiam   consecrata.  » 

Duo  hic  hactenus  :  et  sacro  velamine  sacratas  fuisse 

ab  ipso  Ecclesio)  exordio  in  Romana  Ecclesia  Chri« 

stianas  Virgines  ;  et  sacrum  ipsum  veiamen  adhibi- 

tum  reapse  fuisse  ad  integritatisperseveranliam  indi- 

candam,  id  est  perpetuam  virginum  hujusmodi  cum 

Christo  sponso  unionem,  prout  ominis  bon%  causa, 

juxta  Festum,  uti  antea  dicebamus,  velabantur  eo- 

dem  tempore  apud  gentiles  hominum  sponsee  ad  per- 

petuitatem  initi  seu  ineundi  connubii  saltem  auspi- 

candam,  et  prout  similiter  apud  Christianos  ad  per- 

petuitatem  eamdem  reapse  et  absolute  asserendam* 

Nos  (^uidem  non  latet,  Adonem  aliosqne  martyrolo- 

gos  tlaviae  Domitillse  virffinis  et  martjns  prolixum, 

quod  exhibent,  elogium  hausisse  ex  Actis sanctorum 

^  Norei  et  Archilei,  qufle  apud  eruditos  in  sinceritate 

"  claudicare  videntur,  etin  quad  immitiuseileim  prceter 

suum  morem  fertur  Tillemontius,  tomo  II,  uti  admo- 

net  clarissimus  Dominicus  Georgius  in  Adonis  Mar- 

tvrologio  a  se  illustrato,  ad  hanc  ipsam  diem  7  Maii. 

Eodem  itaque  Oeorgio  praeeonte,    humanis  certe 

Acta  illa  haberi  merentur,  quae,  potius  quam  falsa, 

interpolata  alicubi  Baronius  judicavit,  quseque  Uen- 

schenius  Bollandianus  optimae  fidei  essecensuit.MoD 

est  autemcur  iDterpoIationem  suspicemurineoquod 

Flaviam  Domitillamasancto  papaClemente  virginem 

consecratam  dicaut  sacro  velamine,  si,  post  ea  quse 

supra  attulimus  de  velaminis  usu,  (juis  etiam  tunc 

esset  in  Romana  Ecclesia  virginitatis  cultus  etardor 

intueamur.  Quinam  vero  tunc  fuerit,  satis  edocent 

epistoiae  illseduae  ejusdem  sanctipapae  Clementis,  de 

Virginitate,  seu  ad  vii^ines,  (^uasprimum  vulgavite 

ms.  codice  Syriaco,  cum  versione  Latina,  Lugduni 

Batavorum  anno  i752  Joannes  Jacobus  Wetsteniusi 

quosque  in  suam  notam  fiibliothecam  Veterom  Fa« 

88 


i099 


P.  BRAIDi£  DISSERTAtiO  IN  S.  NlCBtAM.  —  GAP.  IX  • 


1104 


iram,  Teluti  genQinuni  fetam  ejusdeni  sancti  pontifi- 
cis,  inseruit  tomo  I.  Sjriace  ac  Latine,  aliisque  dua- 
bu8  addidit  ad  Corinthios  Grsece  et  Latine  ejusdem 
sancti  Glementis  jampridem  notis  epistolis,  iCndreas 
Gallandius.  In  his  porro  noviter  detectis  epislolis, 
quarum  prima  eslad  Virgines  fratres  et  ad  Yirgines 
sorores,  id  est  advirgines  utriusque  sexus,  etagitde 
virginalis  ducendse  vitae  ratione,  ^51  ^'^'^^  verode 
conyersationiscautionecum  virffinibus  sororibus  ad- 
hibenda;  in  his,inquam,epistoliselucetstudiumjam 
tunc  flagrantissimum  inter  Christianos  profitend» 
yirginitatis,  necnon  et  praesulum  cura  ut  vitam 
vir^ines  dncerent  professffi  virginitati  non  imparcm. 
Huic  propter  tanto  de  vir^initate  ac  de  virgiuibus 
apparatui  ipso  Ecclesiae  primo  sseculo,  quis  jure  su- 
spicabitur  mentionem  sacri  velaminis  accessionem 
esse  posteriorem  in  Flaviae  DomitilleeVirginisinitia- 
tione? 

At  ipsa  Romana  Ecclesia  aliud  nobis  suppeditat 
hujus velationis cxemplum  vetustissimum in  quadam 
pictura,quam  Bosius  et  Aringbius  invenerunt  in  cee- 
meterio  Priscillae  via  Salaria,  et  habetur  icone  ex- 
pressa  tomo  II  Romae  Subterraneae  ejusdcm  Aringhii 
pag.  395,  quamque  iterum  evulgavit  illustravitque 
clarissimus  FranciscusBlanchiniusin  notationibusad 
AnastasiumBibliothecarium,tomo  II,  pag.  i28.  Haec 
pictura  refert  pontificem  sedentem  ac  veluti  manum 
imponentem  virgini  sacree  coram  eostanti  tumvelo, 
quod  ambabus  manibus  tenet  quasi  ab  eodem  tunc 
acceptum  :  refert  quoque  presbjterum  quemdam 
pontifici  astantem,  ac  veluti  operam  suam  praet>en- 
tem  huic  sacrse  rei,  Multa  hic  consideratione  dignis- 
sima  sacrae  antiquitatis  cuitoribus  super  pontincali 
cathedra  ac  pontificis  vestimento,  necnon  super  ve- 
stibus  tum  virginis  tum  presbjteri,  sicut  etiamsuper 
singularum  earumdem  trium  personarum  gestu  ac 
sesehabendi  ratione.  At,  quod  nostra  nuncmterest, 
conveniunt  praecitati  eruditi  viri.  quibut  alii  quoque 
astipulantur,initiationem  hic  exhiberi  ChristianaB  vir- 
ginis  per  sacri  velaminis  traditionem ;  pontificem  il- 
lum  sedentem,  esse  sanctum  Pium  papam  primum, 
patria  Aquileiensem,  aui  circa  medium  secundum 
saeculum  Romanam  sedem  tenebat :  presbjterum 
astandam,  esse  Hermam,  seu  Hermetem,  Pastorem 
etiam  dictum.  ejusdem  Pii  nontificis  fratrem  ;  vir^- 
nem  vero,  sanctam  Praxeaem,  seu  sororem  illius 
sanctam  Pudentianam.  His  duobusexhibitis  primi  et 
secundi  saecuH  monumentis,  en  quanta  gandeat  ao- 
tiquitate  veiationisvirginumcseremonia  a  Niceta  no- 
stro  memorata  et  perpetuo  quoque  EcclesisB  usu  per 
•aeculorum  seriem  ad  nos  usque  deducta. 

Velamen  porro  hoc,  quod  sacrum  nunc  quoque  ap- 

pellatum  audimus  sacrum  ilidem  appellavit  Nicetas, 

[bidem,  capite5,  num.  SOsuse  lapsa  dicens :  «  Sacro 

velamine  tectA  es ;  et  sacrum  pariter   ac  sanctum 

tota  appellavit  antiquitas,  Fhmmeum  virgifMle  Ban- 

etumf  dixeratHjeronjmusepistola  ad  Demetriadem 

430  num,  2  ;  Crinem  tacro  velamine  eonseerandum, 

tcripserat  Ambrosius  de  Institutione  virginis,  capite 

17,  num.  408,  aliique  similiter  passim.    Unde  vero 

sanctitatera  hanc  virginale  velamen  accipiebat  ?  Ex 

divino  certe  altari,  undesumebatur  ut  virginum  ca- 

piti  imponeretur,etprobabiliterexqaadam  etiamsup- 

plicatione  peculiari  ad  sanctificationem  illius  a  Deo 

impetrandam  ;  utl  posteaquoque  utrumc^ue  in  usu 

•emper  fuit,  ac  videri  potest  in  Pontificali  Romano, 

de  Benedictione  et  Consecratlone  virginum  ;  acpro- 

pterea : «  nummelius  maforte  me  quam  altare  vela- 

bit,  quod  sanctificat  ipsa  velamina  7  »  aiebat  puella 

qufledam  apud  Ambrosiumde  Virginibus  libro  i>ca- 

pite  12,  num.  66,  qufp  ad  altare  confugerat  cum  a 

parentibus  invita  urgeretur  adnuptias. 

Plura  de  hoc  virginali  velamme  apud  yeteres 
quaeri  adhuc  possent ;  cujus  nimirum  rormfle  esset^ 
cujus  materiae  cujus  quahtatis,  cnjus  pretii^  cigas 
eoloris  ^sednelongioressimus,  hic  sufociat  genera- 
\i\a  inuuiitsei  virginaie  velauien,  etiamsi  a  flammeo 


A  nubentium  ortum  duceret,  diversum  tameDS52^ 
eodem  fuissein  hoc  prssertim,  quod  virginalei^uam- 
dam  in  omnibus  praeseferret  humilitatis,  devotionis, 
paupertatisac  castimoniae  siffnificationcm.  Diversita- 
tem  bancostendit  divus  AmbrosiusinLibrodeVirci- 
nitate  capite  5,  num.  26,  ubi  ad  virginatem  poeluts 
dum  hortaretur,  et  suum  panderet  dedicandi  virciDes 
desideriuni,  ita  scribebat ;  «  Utinam  possem  flam- 
meum  nuptiale  pio  integritatis  mutare  velamioe! » 
En  igiturvelamen  sacrarum  vireinum  diversum  ave- 
iamine  nuptiali  ;  ac  certe  tum  forma,  tum  maleria- 
tum  qualitateet  pretio  etcolore.  Praeterea  qoidTir- 
ginale  velum,  quoad  formam  maxime,  necnoD  male- 
riam  colorem,  etcultum,  et  quoad  pnecipuum  ipsios 
scopum  obnubendae  faciei,  reipsa  luerit,  ex  Tertol- 
liano  ali^uando  clarius  intelligimusin  alias  cit&to  lit 
bro  de  Virginibus  Velandis,  capile  45  :  «  CoDfogit 
(virgo),  inauit,  ad  velamen  capitis,  quasi  adgaleam, 
quasi  ad  clypeum,  qui  bonum  suum  protegat  adfer- 

B  sus  ictus  tentationum,  adversusjaculascandilorom, 
adversus  suspiriones,  et  susurros,  et  aemulatiooem, 
ipsum  quoque  livorem....  Quis  audcbitoculissuis  pr^ 
mere  faciem  clausam,  faciem  non  sentientem.  fa- 
ciem,  ut  dixerim,  tristem  ?  Quicumque  maloscogita- 
tus,  ipsa  severitate  frangetur.  »  En  virginum  ilaqoe 
velamentotam  faciem  cooperieo8,et  ciaudeDs^imaio 
non  faciem  modo,  sed  totametiamcorporissoperio* 
rem  partem  ,  ^uosi  nempe  elypeum;  en  virgioom  fe* 
lamen  triititiam  quamdam  enuntians  et  $everitaim 
etiam  pr«eferens  ;  ideoque  nulla  prtestans  materic 
nobilitate,  nullo  cultus  splendore,  nulla  coloris  fQl- 
gentis  illecebra.  Quis  hic  non  videatvelomvirgioom 
subsequentium  eUam  sceculorum,  ac  virginum  maxi- 
meclaustralium,  a  Tertulliano  jam  smcuIo  iDeonte 
tertio  indicatum  ? 

Haec  autem  solemnis  virginum  velatio  consecratio 
appellatur  a  Niceta,  ibidem,  num.  20  :  t  ia  illo  die 
consecrationis  tuas,  etc.  >  De  virjginibus  lo<]ueD8etiam 

Q  Tertulianus,  libro  citato,  capite  13,  aiebat,  qood 
virginali  suo  proposito  ipsamnaturam  Deo  contecra' 
baut,  Sanctus  quogueAmbrosiusvir({inumcoDseera- 
tionem  memorat  in  libro  de  Virginitate,  capite  7, 
num.  36  et  alibi  saepe.  In  Sacramentario  Gelasiaoo, 
apud  Muratorium  Liturgia  Romana  Vetus,  tomo  I, 
col.  632  editionis  Venetae  in-folio  legitur  ha^  oralio 
secreta  in  una  ex  missis  quae  titulum  quo<|ue  habeot, 
Comecratio  sacrm  oirginii  : «  Munera,  ^uaesomoSf 
Domine,  famulae  et  sacrat^  tufle  N.,  quaetibi  ob  cod- 
secrationem  sui  corporisofrert^aimul  ad  ejusaoimaB 
medelam  proficiant.»  Eademloquendiratio  de  fiiigi' 
nibus  solemniter  velatis  etiam  nunc  viget :  et  titolus 
adest  hujusmodi  in  pontificali  Romano;  scilicet^fle 
Benediettone  el  Comeeratione  virginum ;  ubi,  post  per; 
actam  functionem,  haDC  quaque  habetur  episcopi 
monitio  ad  praepositam  seu  abbutissaro  mooasterii: 
«  Vide,  et  quomodo  istas  consecratas  Deo  senreB,  et 
repraesentes  immaculatas,  etc. 
Haec  autem  virginumconsecratioper  sacri  veUou- 

|.  nis  impositioncm,  ut  ex  Niceta  monuimus,  ad  divi* 

^  num  altare  peragebatur ;  (^uemadmodumetddDceps 
semper  factiim  fuit  exPontificaliRomano,  loco  ooper 
indicato.  Hujus  consecrationisad  divinumaltareme 
minit  auoquesanctus Ambrosius  de  Virginibosiibroii 
capite  42,  num.  66,  ubi  egregium  illud  facioos  ref^ 
rens  supradictae  puellae,  quae  invita  a  pareotibos  et 
pro|Haquis  urgebaturad  nuptias: «  ad  sacrosaDcUioi, 
mquit,    altare  confugit.  Quo  enim   roelius  firgOi 

3uam  ubi  sacrificium  virginitatis  ofTertur^Nehisqiu- 
em  finis  audaciae.  SUbat  ad  253  aramDei  pD- 
doris  hostia,  victima  castitatis  :  nuiic  capiti  dex* 
teram  sacerdotis  imponens,  precem  poscens,  dodc 
justae  impatiens  morae,  ac  summum  altari  sobje 
cta  verticem.  Num  melius^  inc^uit,  maforte  ni« 
quam  altare  velabit,  quod  sanctificat  ipsa  velaffii' 
na  T  PIus  talis  decet  flammeus,  in  quo  capat  om- 
nium  Christus  quotidie  contecratur,  etc.  »  fn  «*• 
mone  quoque,  quem  babuit  ad  Tirgiaem  Ambro^^ 


1101 


P.  fiRAlDiK  BtSSBftTATiO  IN  S.  NICETAIL— GAP4  IX. 


1102 


mox  saero  ▼elamine  consecrandam,  libro  de  Institu-  A 
tione  Virginis,  capite  47,  num.  408,  conversa  ad 
Deum  oratione,  ita  loquebatur :  «  Quibus  (exemplis) 
b£BC  quoque  famula  tua  ad  hujusmodi  Tirtutis  gra- 
tiam  lacessita,  tuis  assistat  altaribus  non  rutilantl 
ccBtarie  flaTum  deferenscrinem  flammeonuptiali  di- 
catum  :  sed  illum  crimen,quo  evangeiica  iila  mulier 

isancta  Maria)  pedes  Ghristi  sedula  pietate  detersit,et 
Lomum  totam  effuso  implevit  unguento,  sacro  offe- 
rens  yelamine  consccrandum.  » 

Preetereadies  sancta  DominicieResurrectionisaNi- 
cetaindicatur^quayeiationis  ?irginuai  solemnitasage- 
batnrpostbaptismalis  collationem,  et  prffisentibus 
neophjtiscandida  veste  iadutisac  lumina  sua  portanli- 
bua.  FestiTitati  scilicetin  Ecclesia  omnium  mazimffi 
Telattonis  Tirsinum  solemnitas  8erTabatur,qus  Ecde- 
sis  gaudia,  00  noTse  prolis  accessum  et  ob  Cbristi  Re- 
surrectionem,  ex  castissimoquoqueTirginumcumeo- 
demimmortaliTiroconnubioampliaret.Quinetiamad 
hanc  festiyitatem  Dominicffi  Resurreetionis  Tirginum  B 
Telatio  pecnlianter  quodammodo  pertinebat,  ob  Tir- 
ginnm  conditionem,  qua  Teluti  filifiB  resurrectionis 
efficiebantur,  diTo  Cypriano  illis  dicente  in  libro  de 
Habitu  Yirginnm  circa  finem :  •  Quod  futnri  sumus 
iam  Tos  essecoepistis.  Vos  resurrecUonis,  gloriam  in 
isto  sseculojam  tenetis.persaBCulumsinesiecuH  con- 
tagione  transitis.  .  .  Angelis  Dei  estis  8B<^uales.  n  Ac 
profecto  dies  sancta  Dominic»  Resurrectionis,  aetate 
etiam  diTi  Ambrosii^  dies  erat  Telationis  solemnis 
Tirffinnm  toto  orbe,  eodem  teste  in  libro  cui  titulus, 
Eshortaiio  Virginitatiif  capite  7,  num.  42,  ubi  ita 
legimus :  «  Yenit  PaschsB  dies,  in  toto  orbe  baptismi 
tacramenta  celebrantor,  Telantur  sacr»  Tirgines,  » 
Non  ita  tamen  paschae  dies  erat  Tclandis  Tirginibus 
destinatus,  ut  atiis  quoque  preecipuis  per  annum  fe^ 
stiTitatibus  non  couTeniret.Ac  certe  ex  eodem  diTO 
Ambrosio  habemus  libro  111  de  Virginibos,  capite  i, 
aood  Marcellina  Tirgo,illius  soror,  Romae  in  basilica 
Sancti  Petri  virginitalis  professionem  fecerat  die  Na-  q 
tali  SalwUorii  nostri;  cuius  etiam  diei  cooTenien- 
tiam  ipse  approbans,  addebat :  >  quo  enim  melius 
die,  qnam  ouo  Tirgo  posteritatem  acquisivit?  »  Praeter 
rero  diem  Paschatis,  et  diem  Dominic»  NatiTitatis, 
alios  quoqoe  dies  assignaTit  antiquitas  Tirginum  tc- 
lationi ;  et  in  Sacramentario  Gelasianosupra  citato, 
ubi  benedictiones^  orationes  et  missn  pro  bac  fun- 
ctione,  titulum  legimus  buiusmodi :  c  Consecratio 
sacne  Tirginis,  qus  in  Epiphania,  toI  tecunda  feria 
Pasch»,  aut  in  apostoiorum  natalitio  celebratur.  > 
Bodie  tandem  in  Footificali  Romano  prflescribitnr, 
quod  «  benedictio  et  consecratio  Tirginum  fieri  debet 
m  Epiphania  Domini,  tcI  in  Albis  pascbalibus,  aut  in 
Datalitiis  apostolorum^seu  in  Dominicis  diebos.  » 

Licet  autem  velaminis  impositio  praecipua  esset 
initiationis  Tirginum  caeremonia,  non  tamen  in  hac 
0ola  sita  erat  eadem  initiatio,  sed  huic  accedebat 
etiam  mutatio  Testium.  Habitus  propterea  Tirginalis 
meminit  nosterNicetas  ad  Lap$am,  capite  6,  num.  |^ 
22  ;  id  est  habitw  sacrarum  Tirginum  peculiaris ;  ac 
certe  tnm  materise  simplicitate,  tum  colore,tum  2  54 
forma.  €  Aliudpallium  Tirginum  est^aliud  adolescen- 
tiscircumforaneflB, »  aiebat etiam  sanctus  Ambrosius 
de  Virginitatc,  capite  14,  num.  88.  Ipse  Tero,  de 
Virginibus  libro  ni,  capite  i,  initiationem  describens 
MarcellinaB  sororis  Rom»  celebratam,  hujus  muta- 
tionis  habitus  mentionem  facit  Teluti  eodeminitiatio- 
nis  tempore  peract»  :  «  cum  SaWatoris  Natali  ad 
apostolum  Petrum  Tirginitatis  professionem  Tcstis 
quoquemutationesignares.  »  Probabile  quoque  est, 
Tirgmales  has  Tcstes  jam  tunc  peculiari  aliqua  ora- 
tione  benedictas  fuisse:  ac  certe  hujusmodi  bene- 
dictionisformulaapparetin  Sacramentario  Gelasiano- 
loco  supracitato,  cum  enuntiatione,  Benedictio  vesti* 
mintorum  virginum,  ac  postea,  Oratio  supet*  ancUlas 
Dei,  quilmsconversisvestimenta  mutantur,  Huius  au* 
tem  matationis  ratio  in  prima  oratione  inoicatur, 
koi  h«c  MmMfUa  dicnntur  kumilUa{9m  cordiee\ 


eoniemptum  mundi  significantia.  Eadem  Testimento- 
rum  Tirginalium  benedictio,  et  in  ipsa  actione  eo- 
romdem  assumptio,  etiam  nunc  usurpantur,  Teloti 
in  Pontificali  Komano  praBscriptffi :  immo  ibidem 
eadem  quoque  benedictio  Testimentorum  Tirginum 
legitur,  quflB  in  Gelasiano  Sacramentario  habetur;  at 
inde  intelligamus,  quanta  h^jusmodi  ritus  gaudeat 
etiam  antiquitatis  auctoritate. 

Atquisnam  tuncsacrarum  Tirginum  initiator?LapsiB 
Tirginis  Aquileiensis  initiatorem  non  obscure  se  pro- 
dit  Nicetas  episcopus  in  libello  ad  eamdem,  capiie  5, 
num.  49  et  2O.  Episcoporum  autem  officium  reipsa 
fuisse,  prout  postea  semper  fuit,  sacrarum  Tirginum 
initiationem,  Tetera  monumenta  testantur.  «Abuni- 
Tersis  episcopis  dictum  est :  Chrismatis  confectio 
et  puellarum  consecratio  a  presbjteris  non  fiaot.  > 
Ita  canone  3  conciliorum  Gartha^inense  11  anni  390, 
apud  LAbbeum,  coucilium  curis  Coleti  tomo  li, 
col.  1245.  »  Ut  presbjter,   inconsulto  episcopo,  Tir- 

glnes  non  consecret,  •  statuerat  canone  36  conciiium 
arthaginense  111  anni397,apudeumdemLabbeum 
ibidem  1404.  Ad  episcopos  igitur  pertinetmt  or- 
dinario  jure  Tirgines  consecrare,  si  hoc  facere  Teta- 
bantur  presbjteri,  et  si  hoc  iis  omnino  non  licebat, 
episcopo  inconsulto.  PrsBterea  Tirginum  consecrator, 
episcopus  dicitur,  quasi  autonomastice,  apud  Hiero- 
nymum,  epistola  69  ad  Oceanum,  num.  9,  ex  edi- 
tione  Vallarsii.  In  epistola  Tero  130  ad  Oemetriadem, 
num.  2,  ita  eamdem  Tirginem  sacram  sanctus  doctor 
alicmoebatur :  Scio  quod  ad  imprecationem  pontifi- 
flammeum  Tirginale  sanctum  operuerit  caput ;  » 


cis 


pontificis  scilicet  Aorelii,  Carthaginensis  episcopi,  a 
quo  Telationem  Tir^nitatis  Demelrias  in  Africa  de- 

gens  acceperat  Etiam  Marcellina  Tirgo,  diTi  Am- 
rosii  soror,  Romae  Telationem  acceperat  a  bMm 
memoria  Liberio  papa,  utipse  testatur  Ambrosius  de 
Virginibus  libroiu»  capite  1.  Ambrosius  quoque  so- 
lemnem  prodit  Telationem  a  se  factam  Mediolani 
Bononiensis  Tirginis  Ambrosiae,  neptis  ciarissimi  Tiri 
fiusebii,  qui  hac  de  causa  iibrum  suum  inschpsitde 
Institutione  Virginis.  Denique  Tirgines  illae  quAB  Me- 
diolanum  Teniebant  de  Bononiensi,  de  Placentino  et 
exultimisinfraultraque  Mauritania  partibus,  ut  iJiic 
Telarentur,  quia  illic  sacrari  gestiebeuU,  eodem  Am- 
brosio  teste  de  Virginibus,  lioroi  capite  11,  Ambro- 
sium  cpiscopum  procuidubio  Tclatorem  omnes  ha- 
buere ;  nisi  dicere  Tclimus  Ambrosium  episcopum 
sermonibus  et  iibris  suis  jam  tunc  ubique  diffusis 
tantopere  laborasse  ad  amorem  Tirginitatis  in  puel- 
larum  cordibus  accendendum,  et  segniorem  postea 
foisse  ad  fructum  operis  sui  manuTeluti  propriaca- 
piendnm. 

Non  modo  autem  episcopi  tunc  Tirgines  255  ^^^' 
secrabant ;  sed  consecrationis  cfleremoniam  ailocu- 
tione  aliqua  seu  sermone  ad  prflesentes  virgines,  an- 
tequam  Teiationem  acciperent,  honestabant.  id  fa- 
cluin  fuissein  die  Telationis  ejus  cum  lapsa  Tirgine 
Aquileiensi  Nicetas  testatur  capite  5,  dicens :  «  Non 
es  memorata  qualis  ad  te  die  illo  facta  est  aliocutio: 
Aspice,  filia;  xntuere,  Virgo,  etc.  .  .  His  tunc  in  iiio 
die  consecrationis  tuae  dictis,  et  multis  super  casti- 
tate  tua  prnconiis,  sacro  Telamine  tecta  es.  »  Id  fa« 
ctum  fuerat  etiam  cum  sacra  Tirgine  Marceliina  a 
Uberio  papa,  cujus  aliocutionem  tunc  liabitam,  etsi 
non  quoad  ipsa  pene  Terba,  quoad  sensus  saltem  suo 
stjlo  prolatos,  nobis  serTaTit  Ambrosius  citati  de 
Virginibus  operis  libro  111,  capite  1,  2  et  3.  ipse 
quo<]ue  Ambrosius.   ab  eruditis  doctor  virginitatis 
merito  appellatus,  aunc  usum  habebat  sermooicandi 
in  sacrarum  Tirginum  Telationibus ;  ct  sermonem 
quem  habuit  in  solemni  cousecralionc  supradicUn 
Tirginis  Bononiensis  AmbrosifiB,  iila  ad  Aram  stunte 
priusquam  sacro  TeJamine  obnuberetur,  ipsu  nobis 
serTaTit  in  praBcitato  libro  de  Institutione  Virgiuis  ; 
aui  liber,  si  unum  et  alterum  demas  caput,totus  eo« 
aem  sermone  constat,  ut  Maurioi  editores  notant  in 
admonitione  pneyia^Nunc  quo^ue  Tiget  hicritus«al 


im 


P,  BRAJfi^  DBSBffTAtia  IN.  S.  NlGt2tAM.  —  CAt^.  tif 


m 


TirgiDe»alU>quaturepi8Copa«,YeleUainqui9quisaiia»  A  stola  108,  ad  Eustochium  num.  19:  «  Die  Uotoi& 


episeopi  loco,  io  earum  soiemoi  veiaiiooe,  seu  an- 
tequam  yeium  ^accipiant,  ut  in  Fontiiicali  Romaoo 
piUBSCi*ibiLur ;  seu  postvekim  acceptum,  utquorum- 
dam  iocorum  lert  usus :  et  exstant  typis  ^li  ser- 
mones,  tum  abepisoopis,  tum  episcoporum  auctori- 
totea  prasbjFteriifad  vir^nes  iiabiti  in  earum  nuptia- 
libus  leslis,  qui  totam  redolent  primseva)  institutio- 
nis  iragrantiam  ;  quemadmodum  iiii,  cedro  pror&us 
digni|  quorum  hic  memioisse  operte  preliura  duci* 
mus,quiquenuper  posthumi  Ltinensibus  typis  pro- 
dierunt,  praecianssimi  uodequaque  viri  Kraocisci 
Fiorii,  bujus  metropolitanffi  «dis  pi^positi,  ac  prs»- 
sulum^  nostrorum  vicarii  generaiis,  jam  aiias  in  hac 
lucttbraitoue  merit.  laudati.  Atque  ha3C  de  initia- 
tionis  virginum  cieremoniis  ac  soleoiiiitate. 

Ipsa  nuuc  earumdem  sacrarum  virginum  conver- 
satio  aliquid  a-  nobis  eKquuit  in  iis  de  quibus  apud 
Nicetam  nostrum  meotio  est,  Ac  primo  procesms 
virginura  m  eceie$iam  a  iNiceta  memoratur,  non  sin- 
gUiatim  quidem,  sed  agminatim,  elchora  facto:  ad 
sacros  videlicet  lideiium  conventus^  ad  hymnorum 
spirUaliwn  oanlum,  Sid  lecitone$  coRUUes  audiendas, 
ad  totum  nempe  y  turgies  ordtnem :  neenon  et  ad 
ipsta  vigiiia$  nootiaJuxiaChristianorufflomoiuiii  eo 
tempore  consuetudioeffli  uti  ad  Lajmm  capite  6, 
Bum.  fi,  Cum  nimirum  tunc  temporis  nondum  es- 
sent  in  uoa  eademque  civitate  satis  muitipiicatesa- 
cre9  «des,neqtte  earum  pecuiiarisaiiquavirginalibus 
moaaateriis  addicta,  cumque  virginaiia  ipsa  mona- 
sterianonitaessentomnioooiausay  uti  postea  sapieo- 
tiasime  tactum  fuit  pro  majori  sacraruoi  virgmum 
totela';  et  his  aiiquaodo  liberum  erat  e  monaateno 
egredi  pro  aliqua  necessitate,  et  necesse  quoque  erat 
eisdem  prodira  ut  ad  sacras  «ddes  accederent,  divi*» 
nisque  mjsierii»  ibidem  cum  Christiano  popuio  in- 
teressent.  Geoeraiem  propterea  reguiam  proegresau 
quocumque  sacrarum  virginum  e  monasterio  trade- 


Dominico,  inquit,  ad  ecclesiam  procedeliaot,  ez  cu- 
jus  habitabant  latere.  »  Duo  hic  orovidentiaB  c&pita 
animadvertendaveniunt,  quseinPauiffi  seoiorisTau' 
dem  cedunt,  necnon  et  divi  iiieronjmi  ac  episcopi 
ioci,  qui  proculdubio  eidem  in  monasteni  losUtu- 
tione  a  coociais  fuerunt^  cavisse  eam  oimirum  ut 
mooasterium  suum  virgioaie  non  ion^e  ab  ecclesia 
locaretur,  quo  brevissima  virginibus  via  csset  tdec- 
clesiam  accedendi ;  et  niiiiiominus  non  quotidie  eas 
inmno  nec  pluries  per  hebdomadam,  sed  die  ttnUim 
Dominico  ad  ecclcsiam  accessisse,  ut  certe  c&uUus 
earumdem  pudori  provideretur.  Si  coojectare  bcet, 
etiam  monasterium  virginale  AquiieiensesabNiceta 
episcopo,  quod  in  medtacvoilaU  situm  superiusdice* 
bamus,  proximum  erat  ecciesis  ioci ;  maiime  vero 
si  recoiamus  virgines  iiias  in  likiciesia  adfuisse  eUam 
yigihis  cum  reiiquis  Christi  hdeiibus,  ad  quat  pro- 
inde  noctu  iocedere  necesse  erat,  quibusque  mmoi 
^  erat  cooveniens  ut  virgines  sacrs  adessent,  si  ood 
quani  brevissimo  vi»  tractu  ad  ecciesiam  accedere 

fkotuissent.  Si  hae  porro  virgines  mooasterii  Aqoi- 
eiensis  etiam  ad  sacras  vigiiias  in  ecciesiam  prodi- 
bant,  frequeotios  fortasse  quam  solis  DomiDicis  die- 
bua  i£cciesiffi  sacris  intererant.  Virginum  t&odem 
devotioni  simul  ac  pudori  cumuiate  providit  poste- 
rior  setas,  cum  unicuique  earum  monasteno,  umoo 
et  unicuique  earumdem  sodaiitati  induisit,  ut  peco- 
iiares  sacras  aedes  haberent,  unde  soiatia  reiigioais 
acciperent,  quio  pedem  extra  sua  septa  mof ereot. 

Pecoiiare  tamen  qniddam  super  sacrarom  vic^gi- 
num  in  sacra  sede  Aoaiieiensi  mansione  nobisexhi- 
bet  ^iicetas,  quod  nullibi  fortasse  in  tota  anUquiUte 
meinoratum  mvenias ;  quodque  ad  Aquileieasii  fic- 
ciesi»  ejusque  prsBSulum  institutorum  comfflendaUo- 
nem  maximam  facit.  Notissima  est  veieris  l^iesia 
sanctissima  disciplina,  qua  cavebatur  quam  diiigeo* 
tissime,  257  ^^  ^"  ffidibus  sacris  muiieresamaribDi 


i^at  sanctus  Uieronjmus  in  s«Bpe  citata  epistoia  ad  n  discreta  statione  consisterenU   Virginibos  quoqae 
t^ *^..-i —  jori in  :. :i n. ; — »      sacris  in  ca  sacrarum  asdium  parte  qusead  muUeres 

pertinebat,  locus  dabatur  a  csteris  ejusdem  sexus 
distinctus,  ubi  una  simui  sacris  adesseot  mjrstehis: 
unde  «  quando  simai  estisin  Ecciesia...  invicemfe- 
stram  pudicitiam  custodite,»  aiebat  sanctus  AugusU* 
nus  ad  illaa  scribens,  epistoia  il  i,  nvm.  10.  Atqoid 
de  Virginibus  in  Aquiieiensi  Ecciesia  cooveniea- 
tiiuis  tradit  nobis  Nicetas?Locuai  nimirum  in  Aqui- 
leieusi  ecclesia  oon  modoi  easdem  habuisse  pecuiia- 
rem,  prout  ubique  terrarum  hai>ebant,  sed  locom 
etiam  tabuiis  separatum,  ac  fortasse  a  soio  quoqoe 
tantisper  sublatum,  quo  honor  diguitatis  earum  ex 
ipsa  etiam  ioci  distinctione  patesceret :  c  Noooe  Tel 
ilium  locum  tabulis  separatum,  in  quo  in  )kxkm 
stabas,  recordaridebuisti?  .  .  .  .  Obiitaesproposi- 
tum.  .  .  .  obiita  es  Ecclesiam  totam,  obUtagioriam 
virginitatis,  obiita  honorem  dignitatis,  etc.  •  iia  o^ 
Lapmm  Nicetas,  capite  6,  num.  124  et  27. 

Ouid  in8uper,in  sacrarum  vir^oum  graUam^Aqai- 
leieosis,  Nicet»  tempore,  ferebat  l^iesi»  coasue- 
tudo ;  seu  potius,  ut  aptiori  ad  rem  ipsam  ulamur 
vocabuio,  eiegantia?L.ocus  iile,  in  quo  virgioessacrii 
astabant,  ornatus  erat  prsceptis  ex  divioa  Scriptora 
petitis,atque  in  parietescriptis^quao  virginitaUspro- 
positum  respiciebant,iiiudque  commen<iabant;utTel 
ex  hoc  uno  inteiiigasquantifieretapudAquiieieoaei 
.  virginaiieprofessio:  «  Nonne  vei  iiia  proBcepti,  qos 
oculis  tuis  ipse  scriptus  paries  inherebat,  recordan 
debuisti,  etc.  ?  >  ut  ibidem  Nicetas  prosequitur.  2>^ 
aiiud  quoque  peculiaris  honoris  argumeotum,  ([^ 
sacree  virgioes  donai>antur  in  Aqmieiensi  £ccJeiiaio* 
ter  divina  mysteriai  notat  Nicetas ;  atque  erat  ^ 
/timpacis,  quod  iiifi&proculdubioiuterdivioa  mTste* 
ria,  prout  moris  erat,  a  sacro  aitari  accipiei>iBf> 
quodque  postea  ab  eisdem,  veluti  a  traduce  p^n»»^ 
mo  saoctitatis,  sibi  communioari  ^ettiebaat  mp^ 
macnobiies  matrooseibideiii^  saianspraieotei: « A^ 
qnom  (locum)  j^igiof«d  oaUoOB  iiitwiAm  oit^^ 


DemetriademiviOoum-  i9,itascrik>eos:  tQuee  vivunt 
in  monaeterio,etquarumsimul  magnus  est  numenis,^ 
numquam  solsB,  numquam  sine  matre  procedanLDe 
agmine  ooluoik>arum  crebro  accipiter  unam  separat, 
qoam  atatim  inyadat  et  iaeeret,  cujus  carnibus  et 
cruore  saturetur.  »  H»c  de  monastei^iis  virginalibus 
25&AAric»,  ubi  Demetrias  virgodegebat;iieeti^ 
virgioitatem  domi  sua»  servaret  cum  matre  et  avia 
vivens^uti  supeiius  notabamus.  Caeterum  ibiiiemipse 
divus  ilieroQymus  eas  commendai>at  virgines,  quas 
pudoris  ac  verecundiss  gratia,  neque  ad  ecciesiam 
ipsan»  prodibant  festis  quibusdam  diebus,  in  quibus 
major  esset  frequeotia  populi :  «  Scio  ego  aancta» 
virginea»  quo  diebus  festis,  propter  freqoentiam  po- 
paiorum,  pedem  domi  cohibent;  nec  tunc  egrediun- 
tur,quando  major  est  adhibenda  custodia,  et  pubii- 
cum  peuitus  devitandum.  n  Sed  hoc  fortasse  ad  eas 
lacraa  virgioes  pertinebat>  qu»  non  in  monasterio, 
sed  domi  suee,  aut  soise»  aut  cum  paucis  sociabus  |^ 
Tivebftot ;  quaeque,  polius  quam  festi8,aliis  per  hei>- 
domadam  dietNis  ecciesiam  adibant  ut  sacris  inter- 
eseent.  Sanctus  cjuoque  Ambrosius  in  Exhortatione 
Vir§[initatis,  capite  iO,  numero  71,  hanc  cautionem 
•acris  virginibus  incuicabat,  maxime  vero  adoleicen' 
tuU$,  ut  raro  sciiicet  etiam  adecolesiam  proarede* 
rentor :  quod  tum  virgimbus  in  monasterio  degen- 
tibus,  tum  domi  sue  viventibus)  dictum  faciie  eii«  . 
stimaverim  :  «  Attende,  virgo,  sacrtB  proBsertim 
professionis...  Nuilus  sit  tuus  sinematre  processus, 
queositanxia  custos  pudoris.  Ipsa  quoque  ad  Ecde» 
siam  progressio rarior  sit  adoiescentuiis.  •  Matrem 
fortasse  genitricem  intelieiit,  qusB  doroi  et  ubique 
custos  esse  deberet  tiiiee  virginis  sacro  velo  donatae; 
iieetet  matremsimiiiter  diiisse  potuerit  praopositam 
monaeteni  viiiginaiis  in  sensu  divi  Hieronjmi. 

Sed  discipiinam  super  hac  re  fietbiehemitici  viiv 
ginum  monasterii  sub  i^auiao  seuioris  institotiooe  ao 
mjm  oobis  exhiba^idem'  saootiiM  Uieronjititti  ep» 


1168 


p.  mmMwamkt»  n  s.  ncstAu.  ^c»p.  u. 


tm 


eombMit»  tua  OMnlaipeteiitat,  anm  laDotiora»  et  dU  A  eet»  Hbelhn,  nt  laptam  Tnrgioem,  moikh)  et^sorra- 


gnioret  te  erant  t  Ed  quiB  nobis  prflpclara  ciroa  ea- 
eramni  wginQm  in  saeris  «edtbas  disciDlinam,  ez 
Aquileiensis  EcdesMB  more,  Tel  anus  in  libello  suo 
ad  Lap$mn  serravit  Nicetas ;  ^m  fortasse  neque  ex 
illo  mKpiam  habDissemos,  nisi  oecasio  illi  fuisset, 
qoamra  profecto  infausta,  eumdem  scribendi  Hbel- 
)om,  quo  tot  ai^mevtis  undeeumqttepetitislapaafm 
illam  ▼irginem  objurgaTH. 

PrsBterea  ex  boc  eodem  libello  cura  quoque  euitet 
iliius  tenporis  episcopomm  erga  saeras  virgines  ; 
quflB  posita  erat  in  dilectione  spiriiuali  eisdem  exhi- 
bita,  ficut  etiam  iD  commonitione  sancta  ipsia  pecu- 
Hariter  babita :  u  £t  cerie  non  habes  quod  de  nostra 
negligentia  conqmeraris  *  quodcumque  enim  ad  offi- 
eiom  pastoris  pertinet,  et  tibi  et  omnibus  non  nega- 
tom  est.  Dilectio  spiritiJis  adlubita,  oommonitie  san- 
cta  Bon  defoit.  »  ita,  capite  7,  num.  28.  Talis  oimi- 
mm  erat  eum  sacris  viivinibus  suis  Aquileionsts  Ni 


piorem  iHioe,  pro  graTiseimo  scelere  perpetraio.  ad 
publieampflonitentiamagendamimpeUatalqueinfor- 
met.  Quod  primo  nobis  oocurrit  in  faoc  NioetflB  li- 
bello  super  poenitentiaH,  illius  temporis  disciplina, 
ea  est  praxis  tum  in  Orientali  tom  inOccidentaH  tonc 
Ecclesia  vigeos,  qua  roajns  nimiram  et  graTius,  atqne 
toc  majori  etiam  poeniteritia  expiandum,  peccatum 
aliquod  habcbatnr.  quod  peraota  inquisiiiooe  inno- 
tesoeret,  quam  si  illud  ultro  pecoator  coDfessns  fuis- 
set.  Ha  propterea  ad  lapsam  virginem,  quflB  scelus 
suum  celaretentaverat,  qnodque  nonnisi  inquisitione 
peracta  comperlum  fuit,  loqnebatur  Nketas,  capite8, 
«um.  37 :  «  Grandi  plagfle  altaet  prollxa  opttsest  me- 
dieina  :  grande  seelus  grandem  habet  ■necessariam 
sstiafaciionem.  Nom  non  est  dobium  leviiuseese  cri- 
men,  ubi  peceatom  auum  ultro  homo  oofoflteiur,  et 
poenitet :  at  ubi  eela  mala  sna,  invitos  detegitur.  et 
noleos  publioatur ;  Ulod  gravius  ecelns  est.  Qood  tibi 


eetas,  cujnsmodi  aniciirum  fueranierga  oasdem  oevg  utique  provenlsse  oegare  dod  poteris.  Eiideo^jji^ 
lehriOTes  Eedesie  prmules,  qualesque  postea  semper   ,  fortius  doleodom ;  quia  peccatum  est  foKius.  »  Disci 


faemoi  auieumque  io  yirgioibus  sacris  Ecolesifle  oa- 
tholicflB  deeus,  augelorum  soctas,  Chrisiiqne  sponsas 
respexemDt.  «  Nudc  Dobis  ad  Tirgioes  sermo  est ; 
qoaramqao  soblimior  gloria  est,  major  et  cura  esi.  » 
Ita  saocius  GypriaDu^  sermooem  suum  ad  virgioes 
inchoabat^  eicoram  soam  preecipuam  erga  illas  te- 
stabatur,  id  peculiari  libello  quem  scripsit,  de  Habitu 
258  VirgiDum  :  «  Audite  me  iiaque,  virgines,  ui 
pareoiem,  aodite,  qofleso  vos,  tioieiitem  pariier  ac 
oMMieDiem,  aodite  Qtiliiaiibos  et  commodis  vestris 
fideliter  consuIeDtem.  »  Eo  quomodo  ibidem  tpse 
erga  ▼irpnes  soas  et  dilecliofMn  mritalem  osieode- 
bat,  ei  commimitionem  tanctam  imperiiebaior  De 
diTO  Ambrosio,  eujus  sflBpe  hic  seosa  retulimus,  ood 
est  quid  addamus ;  curo  coDstet  libros  suos,  qoos  de 
argomeDio  virgioiiatis  habet,  coaluisse  ex  sermoni- 
bus  quos  dixii,  seu  cum  ad  amplectendam  colendam- 


pltnam  hanc  veierem  multis  de  more  euo  adduetis 
iumOrflBcorom  iom  Latinoram  Patrom  testimoniis, 
necoon  et  hoc  ipao  Nieet»  noeiri  (quod  ille  'Oxlsti- 
mabai  An^rosii),  probai  aiqae  illoslret  Morinus  in 
suo  Commentano  Hisiorico  de  Sacramentopmniten- 
tiflB  Itbro  11,  capiie  6.  Uoum  oosiiic  aflMmttseonfir- 
mationis  graiia,  ei  pro  rei  de  qua  agHnosaffinitate, 
Aogustinum  io  supracitfldaepi^la  21  i ,  qua  TirgiiMS 
monasterii  sni  jnitituebat,  etqiMmodoettam  punien- 
drn  eamm  esseDt  culpfl»  docebat  quse  vi^gioale  propo- 
situm  Isederent.  u  QuflBOUmque,  inquit  num.  il,  in 
tantum  progressa  fuerit  malom,  ut  oeculie  ab  aliquo 
liiteras  vel  qualfbet  nniiKiscvila  aoeipiat ;  m  boc  oHro 
eonfiieiiftr,  parcaiittr  illi  et  oretur  pro  ea.  8i  aoiem  de- 
ppeheuditur  atque  coDviocitur,  seooodom  arbitrium 
prsepositflB  tel  presb^eri,  vel  etiam  episcopi,  graVius 
emendeiur.  »  Ed  igrior  gravtus  reipsa  peccatum,  ei 


qoe  TirgiDiiaiem  hortabaiuri  seu  cum  ad  virpnea  C  majori  etiam  animadversione  muldandaaa,  .te  illo 


instiioendas  erudiendasque  accederei.  Quis  autttoa 
nesciat  aaneium  Augustinum  in  Hipponensi  Ecclesia 
Boa  cceiom  virginum  collegisse.  opiimisque  instiiutis 
ordinasse,  sub  preeposita  sorore  soa,  oecooo  praspo- 
sito  qooque  presbyiem  (jui  illarum  curam  spiriiaiem 
gereret  ?  His  ipse  ei  (klectianem  cerie  exDibuii,  et 
prffihuii  eommmitionem  :  et  exsiat  illius  episiola  2ii 
alias  citaia,  qufle  soniciiudiois  suflB  erga  easdem  iesiis 
locuf»ietissima  esi,  qufleque  adinformaDdos  sacraruro 
Tirginum  coeius  semper  io  Bcclesia  habita  fotiveluti 
Dorma  absoluiissima  mooasiicfle  perfectioois. 

Asserit  demum  Nicetas  ibidem,  oum.  29,  se  Hfm- 
iHimetiam  virginitatii  exposuisse  yirgiDibus  suis,  quo 
et  gloriam  propoiiti,  et  obsertiantiam  pariter  decanta- 
rent,  Homilias  foriasse  Nicetas  hic  sigoiBcare  Toluit, 
a  se  habitas  ad  Tirgiues  sacras  super  aliquo  psalmo, 
ac  probabiliier  super  psalmo  xlix,  qui  a  Tersiculo 
decimo  usque  ad  ulUmum.  ui  ooiaDi  etiam  MaoriDi 


mm  iempo^m  praxi,  qood  yeloti  iD<vito  peoeaDte 
depreheDdebatur,  qoafls  «i  eodem  spootte  aperieele 
iDOoiescei^i. 

Patet  iosuper  ex  bac  discipUna,  luisse  tdoc  aliqua 
eimm  orcei/topecoata,  quse  piiblioaesseDicoofessione 
paodenda,  ad  publicumsubeondnmpsenttentiiereme- 
diunn,  prout  iilttd  fuerat  virginis  rapsfle  apud  Nice- 
iam,  et  prout  iHud  fuissei  de  qoo  Aogusiinus  :  patei 
quoque  tnqtttsilionem  iunc  viguisee  inCbrisfianomm 
mores.ad  eomhi  nMcnlas  iDvestigaodas^eft  ddattonem 
ad  Ecclesise  pnesutes,  nt  iidem  pro  soa  aoctoritaie  ac 

Erudentia  co^nosoereni,  corrigereni,  Ttndicareni. 
audatus  Morinos  i^m  hancHIustrai  in  opere  supra- 
citato,  necnonJucniousinsuoCommentario  Hisiorico 
et  Dogmalico  dc  SacrnmeDiis,di8sertatione  6,  de  Pee- 
nitenlia,  quflpsttone  5,  de  Confessidne,  eifiMBsiiooe 
6.  de  Salisfactione  :  aliiaqoepost  eos,  qoihos,  ut  opi- 
oaniur,  non  satis  feccrant  qoi  in  coritrariara  ieresen- 


Arabrosianoram  operam  ediiores  ad  hunc  locum,  P  ieniiam.  Eiiotahacveteri  diseipHna,qoflB  pauiattm 


multa  coDiiDet  qufle  ad  gloriam  periiDeni,  ei  ad  obser 
vantiam  virgiDalis  propositi ;  uihac  spiritali  ejusdem 
psalmi  iDieiligeDiia  illccifle  virgioes  eorodero  Ifptius 
ac  suaTius  in  suis  spiriiualibus  exercitationibus  de^ 
cantarent,  Gum  Tcm  oibil  hic  dc  presbjiero  aui  alio 
ex  ecclesiasiico  coetu  appareai,  quimooasterio  Tir^i- 
nali  Aquileieosi  prapessei,  proui  apud  AugusiiDum  lo 
Hippooeosi  suo  ;  reliquum  esi  ui  ad  Niceliemeritnm 
coDjiciamus,  eumdem  sibi  haocspartam  peculiariier 
rcTersasse,  propriis  scilicet  Teluii  manibus  colcndi 
irrigaodiqne  spiritalis  hujus  viridarii  saoctitaiisatque 
pudoris ;  quod  eiiam  ex  pluribus  diceodi  modis  in 
toto  opusculo  usurpatis  dod  ioviie  colligimus.  Atquo 
hacieDUS  de  quinti  sfleculi  apud  Aquileieoses  disci- 
plioa,  quflR  sacras  vir^ioes  respicii. 

Ad  alind  dudc  discipHoflB  geous  Niceifle  libcllus  ad 
Lapsam  oos  accii  ;  ad  eam  videlicei  publicflB  pcBDi- 
teoiiflB  raiioDcm  qoflR  iuoe  obtioebat  ob  peccaia,  prse- 
i^rtim  pobUca,  granora :  eo  ^im  totot  speciat  Ni- 


cum  poeniieoiiaB  ordine  in  Oriente  primnm.  dein  in 
Occidcnie  desciviiyuoa,  quantum  ad  episcopum.  io- 
quisilio  adfauc  vigei  in  Cwisiianoram  mores,  pra  eo 
pasioralis  offlcii  muuere,  quo  credit»  sibi  plebis  teoe- 
tnriDColumitaii  prospicere,  etsiDfjuloram  saluii  pro- 
videre,  uipnBseriim  ex  Pontificali  Romano  inordme 
ad  visitandas  paroofaias  :  qnanium  Tero  ad  plebem, 
pro  eo  cfaaritaiis  prflecepio  quo  unicuique  fha»damt 
Deu^  de  proximo  «tto,  Tigei  ooos  defereodi  seu  ad  Ec- 
clesiflB  prdesules,  sen  ad  secundi  ordiois  pasiores,  pro 
rerum  graviiate,  ChristiaDos  eos,  aeu  qui  cootra  fidei 
iDlegrtiatem  aliquid  obloqiiantur,  seo  qni  moram 
pravitate  Christiaoam  Ifledaoi  professioDem. 

Sed  quid  ouncde  pccuHari  peccato  virginissacrflB, 
quje  se  violari  elaoculum  permisisset,  ac  posiea  de- 
iecia  esset  iuTita  ?  quid  de  poeoiieoiia  huic  expiando 
peocaiodebita?nisiiogoit  Nicetas  iDter  Virginem  sa- 
eram,  qofle  post  acoeptom  sanctQm  velameB,  posi  ou- 
ptks  icSliieet  euiii€briiCo  inilas,  Toluorii  oiUlomtftos 


1(07 


I^.  BttAIDJB  DISSERTATIO  IN  8.  mCETAH.  -  GAP.  IX. 


llOt 


irabere  eommQni  legecoDjagii ;  et  inter  nrginem  sa-  A 
cram,  qnae  occnlta  etfaFtiYaturpitiidineconstaprata 
faerit,  et  fingat  postea  se  esse  quod  reapse  non  est. 
Hla  porro  adulterium  perpetrasse  dicit,  ancillam 
mortis  effectam  :  hanc  autem  bis  adulteram  appellat; 
et  quia  reipsa  datam  Christo  fldem  Tiolaverit,  et  quia 
virginem  Dihilominas  sese  flnxerit,  qas  ampHus  non 
erat.  «  Et  jam  si  voluerit  (sacra  virgo>  nubere  com- 
muni  lege  con  jugii,adulterium  perpetrat.ancilla  mor- 
tis  efficitur.  Si  hoc  ita  est,  quid  de  illa  dicendum  est 
quee  occulta  et  furtiva  turpitudine  26Q  constupratur, 
et  fln^t  se  esse  quod  non  est?  Habitn  rirgo,  facto 
non  Tirgo :  bis  adultera,  et  in  actu,  et  in  aspectu.  n 
Ita  Nicetas  ad  Lapiom,  capite  5,  num'.  24 .  De  hac 
nunc  igitnr  sacra  Yirgine  agimus  bis  adultera  juxta 
Nicetam,  c[uia  scelus  occulte  perpetraTit,  et  Tirgini- 
tatem  habitu  ▼irginali  DihilomiDus  simulaTit :  ac  de 
Tirgiuesacra  quie  nullateaus  spoDte  tuIdus  snum  ape- 
rnerat,  sed  quffi  coDvicta,  tandem  invita  ad  conres- 
sionem  compnlsa  fuerat.  Miretur  autem  nemo,  tanti  B 
hic  factam  a  Niceta  Lapsce  hujus  simulationem,  ut, 
eam  propterea  bis  aduUeram  appellaTerit ;  cum  constet 
qnanta  religione  semper  caTerint  antiqui  Patres,  ut, 
ad  peculiarem  honorem  serrandumintegrseTirginita- 
tis.nullaTiduarum  quamTiscontinentiam  profitentiurn 
Telum  acciperet ;  et  ut  virgines  ips»,  quffi  absque 
propriaeulpa,  per  rim  puta  barbancam,  Tirginitatis 
jaeturam  fecemnt,corporequidem,  non  itemmente 
pollutae,  amplius  in  sacrarum  rirginum  numero  ac 
ecetn  non  censerentur ;  ut  pluribus  conciliorum  et 
Patrum  allatis  testimoniis  ostendit  Ferdinandus  de 
Mendoza.  de  concilio  lUiberitano  libro  ii,  capite  27, 
in  Concilii  Labbei  cnra  Coleti  tomo  I,  col.  4452  et 
seq.  Nihil  proplerea,  his  perspectis  omnibuscircum- 
stantiis,  nihil  hoe  scelere  graTius  in  hac  sacra  Tirgi- 
ne ;  qu»  nnllam  etiam  de  tI  sibi  facta  excusationem 
afferre  potuerat.  quffi  immo  de  suo  Toluntario  con- 
sensu  ex  criminis  iteratione  conTicta  fuerat^  ut  ca- 
pite  4,  nnm.  42  et  13.  G 

Quoti  i^tur  temporis  pcBuitentia  huic  laps»  rirgini 
Indicta  fuit  a  Niceta ;  et  quomodo  peragendam  docuit 
ipse  ?  Ouod  ad  tempus  attinet,  usque  ad  extremum 
vitflB  indidtnr  a  Niceta  huic  laps»  poenitentia,  et  qui- 
dem,  ut  prima  fronte  Tidetur,  absqne  spe  obtinend®, 
prfleter  quam  a  sola  Domini  misencordia,  absolutio- 
nls  et  Tenie.  «  Sed  tu  (inqait  capite  8,  num.  38)  qusB 
jam  ingressa  es  agonempoenitentifle,  insiste,  misera : 
fortiter  inhfleretamquam  in  naufragiistabulffi,8perans 
per  ipsam  te  de  profundo  criminum  liberari.  [nhcere 
.  poenitenti»  usque  ad  extremum  Titee,  nectibi  prsesn- 
mas  ab  humana  die  Teniam  dari  ;  quia  decipit  te  qui 
hoc  tibi  polliceri  Toluerit.  Quae  enim  proprie  in  Domi- 
num  peccasti,  ab  ipso  solo  te  conTcnit  in  die  judicii 
exspectare  remedium.  i  Duriuscula  sane  Tidetur  Ni- 
cet»  sententia  in  Lapsam  suam,  de  exspectanda  a 
Deo  «oto  misericordia  et  Tenia,  absque  ullo  Ecclesi» 
claTium  adminiculo  ;  de  qua  sententia  erit  dicendi 
locus  sequenti  capite  decimo.  Cttterum  non  est  qood  d 
miremnr,  si  mque  ad  extremumvita,  poenitentiam  in- 
dicat  Nicetas  huie  Lapsse  pro  erimine  perpetrato.  In 
Tirgines  namque  sacras,  quse  pactum  Tirginitatis  sua 
culpa  nonserTassent^semperanimadTertitantiquitas 
seTerioribus  poents,  pro  disciplins  ratione  quie  juxta 
locorum  ac  temporum  differentiam  obtinebat ;  et  non 
Disiergaeasauflemagissexus  fragilitatem  quem  pra- 
Tam  aniroi  Tolnntatem  ostendissent,  aliquando  mitio- 
rem  seexhibnit.  Hujusmodi  fortasse  fuerantTirgines 
illffi  de  quibus  ad  Pomponium  scribebat  Cjprianns, 
epistola  62  in  editione  Parisiensi  Balutii  :  atque  ideo 
de  earum  poenitentia  ita  decernebat :  «  Sideeisaliqua 
corruptafueritdeprehensa,agatp(£nitentiamp1enam, 
quia  qu8e  hoc  crimen  admisit,  non  mariti,  sed  Christi 
adultera  est,  etideo  sestimato  justo  tempore  postea, 
exomologesi  facta,  ad  Ecclesiam  redeat.  »  Poenitentia 
utique  pltna  in  sensu  Cypriani.  poenitentia  intelligi 
debet,  etiam  quoad  justi  temparts  durationem,  quae 
tunc  estet  omnium  ligidissima,  licetnon  261  usque 


ad  eztremum  Titfe  producta ;  ad  distinctionemilianim 
minorum  poenitentiarum^qufleplenaBnon  erant,qiii^ 
que  propterea  minori  quoque  temporis  spalio  exple- 
bantur.  Quid  Tcro  idem  Gjprianus  in  alias  firgwei 
sacras,  quse  praTa  sua  Toluntate  sexus  iafirmitMem 
superassent  ?  ScTeriorem  proculdubio  se  in  eas  exhi- 
buit,  ita  utnumquam  ad  reconciliationemseeaitd- 
missurum  testaretur.  Ita  namque  subdebat:  •  Quod 
si  obstinate  perseTcrant,  nec  se  ab  iuTicem  separant, 
sciantsecum  hac  sua  impudica  obstinationenumquam 
a  nobis  admitti  in  EocJesiam  posse,  ne  exemplom  ct^ 
teris  ad  ruinam  delictis  snis  racereincipiant.  «Dupli* 
cem  hanc  peccantium  Tirginum  rationem,  adeooue 
diipHcem  in  easdem  animadTertendi  modomexhibet 
canon  13  celeberrimi  concilii  Illiberitani,  qoem  hic 
emendatum  afferre  oper»  pretium  existimamus  ei 
superius  laudato  opere  Ferdinandi  de  Mendoxa,  tpod 
Labbeum.  loco  supra  citato.  «  Virgines  cpiflB  se  Deo 
dedicaTerunt,si  pactum  perdiderintTirginitatis^atqoe 
eidem  libidini  in.senrierint,  non  intelli^ntes  quid 
amiserint,  placuit,  nec  in  fine  dandam  eisesse  com* 
munionem.  Quod  sisibimet  persuaserint.quodinfir- 
mitate  corporis  lapse  fuerint,  et  toto  tempore  fits 
suae  hujusmodi  feminseegerint  poenitentiam,  eiabsti- 
nuerint  se  a  coitu,  eo  quod  lapsae  poUus  TideaDtor, 
placnit,  eas  in  fine  communionem  accipere  debere.» 
En  hic  in  uno  eodemque  culpae  genere  duplicem  fn- 
vitate  reatum,  et  diTcrsa  quioem  anlmadTersione 
mulctandnm :  mitlor  tamen  animadTersio  ea  est  qoa 
totum  Titn  tempus  in  lapsa  Tirgine  exigit  ad  agendtm 
poenitentiam,  ut  Teniam  tandem  in  fine  aodpere  dm- 
reatur.  Lapsus  Tirginis  Aqnileiensia  apud  Nicetamertt 
sane  graTissimus  multiplicl  ex  capite,  nti  Tidimos ; 
ideoque  non  immerito  eldem  indicta  fuit  pceDiteotit 
usque  adextremum  vilse,  ut  Teniam  e  Dommosperare 
posset. 

Sed  quonam  prsesertim  modo,  quibusqae  actiboi, 
haeceratpoenitentiaperagenda?  Agonem  panitmtig 
appellat  Nicetas  poenitentialem  cursnm,  qoem  jam 
erat  ingressa  lapsa  illa  Tirgo  ;  et  hoc  ex  commooi 
tunc  loquendi  modo,quopoenltentiumlabore8etafii- 
ctiones.acTeloti  contentionesaptissime  indicabaotur, 
tam  animse  quam  corporis,ad  praestandum  satisfactio- 
nem  et  ad  Teniam  impetrandam.  lo  hoc  autem  poBoi- 
tentise  agone  htsc  potissimnm  lapsae  Tirnni  facieodi 
indicuntur  a  Niceta,  capite  8,  num.  35.  Omnis  io  pri- 
mis  cura  vit«  hujus  interimenda  llll  erat,  nihiiqueee* 
gitandnra  prseter  spiritualem  mortem  in  quam  peoctio 
suo  inciderat,  modumque  reTiTlscendi.  Deinae  ^* 
bris  vestis  erat  accipienda^etfn^nsaemtffiifrniitff^iiilii 
digna  castigatlonepunienda.En  habitum  Tir^ioilem 
In  poenitentlalem  mutatum,  cujus  peculians  etiam 
color  et  forma,  poenltentibus  usitata,  Toce  hgtAirii 
aliquatenusindicatur.AniiMiMtoquoquemntiimpr»- 
scribitnr  in  poenitentiae  slgnum ;  iinde  apparet  iotoQ- 
sas  eo  temporepenesnossacrasTirglnesfuissccootrt 
ac  alibi,  acpraesertim  In  yGg^ptoac  Syria^essetin  oin, 
ut  Hieronymus  docet  epistola  ad  Sabinianum  48. 1>^ 
/Itianiinsuper  oculi  lacrymis,  aiebat  ad  lapsam  Nice 
tas,  palUscat  facies.  Ne^ehic  satls.  «  Deniqoetotom 
corpusinjuriis  et  jejuniis  maceretur,  clnereaspertom 
et  opertum  cilicio  perhorrescat. . .  Sensus  etiamcru* 
cietur.  •  Haec  de  extorioribus  poenitentlffi  sigob  le 
de  corporis  afQictationibusNicetasadlapsama^o^ls 
poenitentiae  causa :  ubi  sl  per  injurias  corpon  iofe* 
rendas  ad  ej  usdem  macerationem  ,flageIlationeoi  elitoi 
intelligas,  aliasqueidgenus  acerbiores  castigatiooes. 
quanim  262^^nisflepementioestlnVitis  sancloniai 
qui  rarncm  sttam  crucifixerunt  rum  vitiis  et  cenctrfi' 
scentiis,  nihil  ccrte  intellcxeris  qiiod  non  apprime 
conTeniatciim  poenitentiali  illiustemporis  disciplioii 
quffidiim  postea  desciTit  in  poenitentiuro  crimioibiit 
expiandis,reroansitsemperapudferTentioresCbristit- 
nos  qui  innocentiam  cum  poenitentia  conjunxemot 
et  poenitentialibus  afflictionibus  nsi  sunt  pro  Cbn- 
stianis  Tirtutibus  facilius  excolendis. 

Qttid  nunc  ad  concipiendum  animo^nutriendamqQ^ 


ItM 


P.  Umm  DlSSBRTATfO  IM  S.  NIGBTAM.  -  GAP.  t. 


lilO 


dolortm   perpeirati  propudii  7  Praeclara  sant  qum  A  deDegatum  sit,  do  consiliom  :  Petas  oltro  careerem 


congerit  Nicetaa,  capite  40,  e  diyinis  Scriptoris,  ut 
mentem  lapsie  poenitudinis  sensibus  impleat,  linguain- 
que  tom  oris,  tum  cordis  dirigat  ad  Domini  misericor- 
diam  implorandam.  Sed  di^num  notatu  quod  primo 
loco  eidem  suggent,  ut  qumquagesimum  psalmum 
qnotidierecitet  usaueadTersiculum  decimam  nonum ; 
«  Et  primum  qniaem  nullo  dieqoinquagesimus  psaJ 
mus  mtermittatur ;  qoia  in  tali  negotio  cantatus  cst : 
et  usque  ad  Yersiculum  illam  :  Coreoniritumel  humi' 
liaium  Deu$  n<mspemU,  eumiacrymis^emiluqueper- 
earre.  »  En  quanta  commendatur  antiquitatepsalmi 
hnjus  qninquagesimi  recitatio  inter  poenitentium  af- 
flictationes  et  preces,  qui  hodie  quoque  tam  frequen- 
ter  indicitur,  poenitentibos  apresbjteris  confetsariis 
in  partem  satisfactionis,  confessione  audita.  Non  in- 
teffer  tamen  quinqna^simus  psalmus  laps«e  virgini 
ft  Niceta  dieendus  mdicitur,  sed  usijae  ad  versiculum 
decimum  nonum,omistisduobus  aliisquibuspsalmus 


poenitentie.  »  Nondumigitur  ?irffinis  violatorad  poe- 
nitentiam  accesserat ;  secas  ac  lapsa,  qufle  agonem 
poenitentite  jam  eratingre8sa,cum  ad  cam  sermonem 
naberet  Nicetas. 

Quid  Tero  huic  in  poenitentis  cursu  agendum  erat^ 
ad  corporis  afflictationem  et  ad  cordis  compunctio- 
nem  ?  Ca/c^artfmusum  illi  proponitNicetas  ad t;i.sc^a 
obstringenda  ;  gravius  nimirum  aliquid  et  acerbius 
quam  iapsm  indixerat,  quae  sexus  gerebat  inbecilJi- 
tatem :  unde  colligas  in  poenitentiis  olim  infligendis, 
seu  potius  in  poenilentialibus  afflictationibus,  habi- 
tam  fuisse  rationem  et  sexus  et  virium.  Quam  fre- 
quens  porro  catenarum  usus  legitur  in  Vitis  sancto- 
rom,  mter  eorum  voluntarios  cruciatus  ad  corpus 
castigandum  redigendumque  in  servitutem,  ne  um- 
quam  spiritui  rebelle  insurgeret !  Desinant  delicatuli 
nostri  ac  male  feriati  homines  cachinnis  excipere, 
quod  reli^iosi  viri  ac  perfectionis  Christianse  studiosi 


eompletur.  Etenim  non  psalmorum  verbosa  et  nuda  B  ^^  vetustissimis  poenitentium  institulis  sibi  quando 


recitatio,  quasi  in  labiorum  piam  exercitationem, 
poenitentibus  indicebatur,  sed  sensuum  potius  qui  in 
psalmis  continentor  meditatio ;  et  ideo  psalmi  eisdem 
recitandi  dabantur  ad  eam  usaue  ipsorum  partem 

30»  adanimi  doloremexpriraenaum,et  ad  misericor- 
iamimplorandamvchementiusurgebat,  ne  sensibus 
aliis,  quamyis  sanctissimis,  abstracti  quodammodo, 
compunctionem  semelincordeortam  intermitterent. 
De  boc  eodem  psalmo  quinqua^esimo  non  in  totom 
recitando,  sicut  etiam  de  aliis  similiterintercidendis 
pro  opportunitate  actioois,  exempla  habemus  in  anti- 
qais  pcenitentialibas  iibellis,  quos  addidit  Morinus 
operi  suo  de  Sacramento  Poenitentis.  In  antiquo 
namque  Poenitentiali  Romano  ibidem,  pagina  565 
VenetflB  editionis,  snb  titulo  ilncipil  ratio  ad  dandam 
potniteniiam  :  baec  habemus :  <  In  primis  didt  psal- 
mum  tricesimum  septimum  totum,  Domtiitf,  ne  tn  fi- 
rore  tvo  arguas  me,  et  postea  dicit  Oremus.  Et  dicet 


que  nostra  etiam  aetate  asciscunt,  etsi  non  ut  corri- 
gant  quod  deliquerint,  certe  ut  ali^uid  in  se  coer- 
ceant  ne  delinquant,  et  ut  crucis  Christi  mortiflcatio- 
nem  semper  in  suo  corpore  exsultantes  circumfe- 
rant.  Neque  catenas  solummodo,  sed  eljejunia  et 
gemitus  indicit  Nicetas  huic  virginis  corruptori,  ad 
animam  cruciandam,  Gommunia  h«cnempe  [loeniten- 
tiam  agentibus  erant,  sive  feminis,  sive  viris.  Petat 
insuper  sanctorum  auxilium,  addebat  Nicetas,  et  ja» 
ceat  sub  pedibus  electorum  :  atque  hfiec  omoia  eodem 
capite  9,  num.  40.  Per  sanctorum  auxiUum  probabi* 
lias  intellexit  Nicetas  opem  sanctorum  in  coelis  de- 
gentium  ;  quaminvocandam  ait,  ad  peccatorum  ve- 
niam  a  Domino  facilius  impetrandam  :  sed  et  sanct(h 
rum  nomine  significare  poluit  presbyteros  quoque 
aliosque  de  ciero,  quorum  se  intercessionibus  poe- 
nitens  commendaret.  Jacere  vero  sub  pedibus  electo^ 
rumy  illa  erat  poenitentium  ante  fores  ecclesise  pro* 


psalmumcentesimumsecundumBtfnedt^;,  animameu,  Q  stratio  ad  singulos  fidelesecclesiam  adeuntes,  ac  ve 


DominOy  usque,  renovabitur  sicut  aquita  juventus  tua 
Et  dicit  psalmnm  quinquagesimum,llis^erem^',De««, 
os^ue,  miquitates  meas  dele.  Post  h»c  dicit  psalmum 
quinquagesimum  tertium,  Oeus,  in  nomine  Itio,  et  dicit 
uremus.  Et  dicitpsalmumquinquagesimumprimum, 
Quid  gloriariSf  asque,  mdebunt  justi,  et  timebunt  et 
dicit  Oremus,  etc.  b  In  alio  quoqoc  Poenitentiali  si- 
militer  antiquo  ibtdem,  pagina  581,  sub  titulo,  Ordo 
pomitentis  aa  mortem,  post  orationes,  et  alia^haec  le- 
guntur  :  Deinde  psalmos,  Domine,  ne  in  furore  tuo, 
nsqne  Cor  meum  eonlurbalum  est  in  me,  et  lumenoeu' 
torum  meorum  non  est  mecum,  Miserere  mei,  Deus,  te- 
cttfidtim  magnam,  {\nquey Averte  faciem  tuam  apeccatis. 
Benedic,  anima  mea^  Dominum,  et  omnia  intertora 
mea^  usque  Stcut  aquike  juventus.  »  En  psalmum 
qainquaffesimum,  aliosaue,  in  re  poenitentiali  anti- 
quitos  adbibitos  juxta  Nicetse  morem,  prout  res  po- 
stnlabat,  quin  eorumdem  integritatis  263  ^&tio  na- 
beretur. 

Verum  si  tali  tantseque  poenitentise  subjicebatur 
vir^o  sacra  foedifraga;  quid  ejusdem  violator,  adul- 
terii  simul  reus  et  sacrilegii,  ut  superius  innueba- 
mus  ?  In  hunc  quoque  vebementer  stylum  convertit 
Nicetas,  capite  9  ejusdem  opusculi,  hac  eumdem  acri 
oratione  percellens  :  c  De  te  autcm  quid  dicam.  filio 
serpentis,  ministro  diaboli,  violatore  templi  Dei :  qui 
in  uno  scelere  duo  crimina  perpetrasti,  aduiterium 
atique  ct  sacrilegium  ?  »  Ad  poenitentiam  vero  de- 
scendens  huic  violatori  infligendam,  eumdem  siniili- 
ter  perpetuee  addicit  poenitentise  :  «  luctu  et  fletibus 
continuis,  dum  in  corpore  tuo  immundo  anima  illa 
tenebrosa  versatur,  remediumtibi  in  die  necessitatis 
acquire.  »  Itaihidem,  num,42.  Vehementior  videtur 
Nicetas  in  virginisstupratorem.  qljam  in  ipsam  virgi- 
nem  lapsam,  ea  etiam  fortasse  de  causa,  quia  ad 
poenitenliamcapessendam  non  itafacilem  se  isexhi- 
bebat ;  ideoque  ita  illum  etiam  ailoquebatur  :  «  Ne 
quid  a  pastore  ovi  morbids  vel  moriturfle  medicamini 


luti  provolatioad  pedes  ipsorum,  nteorum  orationi- 
bus  adjuvarentur :  quse  omnia  copiose  illustrantura  a 
rerum  hujusmodi  tractatoribus,  quin  hic  diutius  su- 
per  his  immoremur.  Atque  hic  demum  finis  sermoni 
de  disciplina,  seu  de  iis  quse  ad  discipliuam  spectant, 
occasione  opusculorum  fragmentorumque  Nicets 
Aquileiensis  episcopi. 

264  CAPUT  X. 

Nonnulla  expenduntur^  quae  a  sancto  Niceta  aut  minus 
exacte,  aut  durius  dieta  videri  po^sent, 

Alia  nunc  nos  manent,  quee  Nicetam  ipsum  attin- 
gunt,  ejus  nerapc  rectam  sentiendi  docendique  ralio- 
nem  :  suntque  nonnulla  in  Nicetae  opusculis  posita, 

3U8e  ab  eodem  aut  minus  exacte,  autdurius  dicta  vi- 
eri  possent ;  et  in  quibus  propterea  Nicetas  aut  vin- 
dicandus,  autexplicandus  venit. 

De  fide  loquens  Nicetas  Explanationis  capite  2, 
eamappellat  creiulitatem  :  «  Bene  incipita  creduli- 
tate  confessio  ;  »  ait  ille,  explicare  incipiens  priora 
Symboli  verba  :  Credo  in  Deum  Patrem  ommvoten' 
tem  :  Gentes  quoque  norainans  capite  8  ({uee  Evan- 
gelio  credidissent,  eas  gentes  creduias  dixit ;  «  Hauc 
regulara  fidei  apostoli  a  Doraino  acceperunt,  utin  no- 
mme  Patris,  et  Kilii,  et  Spiritus  sancti  oranes  gentes 
credulas  baptizurent.  »  Quid  sibi  vult  in  ore  Nicetae 
hffic  creduUtaSf  qu»  in  comnmni  sermone  defectum 
sapit,  etquanidam  anirai  infirmitatem  verse  ndei  ad- 
versam  ;  utpotequse,  aulsuraiturpro  nimia  facilitate 
credendi  ;  qufle  actus  est  levitatis ;  aut  pro  opinione 
infirma  et  imbecilli,  quse  in  fidei  dogmatibus  sine 
gravi  piaculolocura  non  habet?  Idipsum  sciiicet  Au- 
gustino,  quoad  priraura  hujus  vocis  sensuin,  objicie- 
bat  olim  illius  araicus  Honoratus,  Manichaeorum 
fraudibus  dcceptus,  in  libro  quem  sanctus  doctor  ad 
eumdemscripsit,  de  Utilitatecredendi,capite9,num. 
22.  u  Ipsa  credulitas  (aiebat  ille)  a  qua  creduli  no- 
minantur,  vitium  quoddam  mihi  videtor  esse :  alio- 


1^1 


P.  BRAtDiB  DISSBRTA310  IN  &.  NIGETAM.  ^^^QftP.  «. 


^i 


qain  hoe  nomen  non  pro  convicio  objectare  solere* 
mus.  Nam  si  suspiciosus  in  vitio  est,  eo  quod  non 
comperta  suspicatur  :  quanto  magis  credulus,  qui  in 
hoc  a  suspicioso  diflTert,  quod  ille  incognitis  aliquam, 
iste  nullam  tribuit  dubitationem.  » 

Absit  tamen  ut  fTedulitatts  et  creduli  voces  a  Ni- 
ceta  nostro  usurpatas,  aut  hoc  aut  alio  pravo  sensu 
accipiamus.  Jncredulilas  ssepe  in  novo  Testamento 
nominatur,  ad  fidei  defectum  iDDuendum :  incredulos 
(|uoque  in  novo  ac  veteri  frequenter  legimus,  veluti 
in  fide  errantes.  Si  contrariis  vocibus  credulatis  ac 
creduli  usus  est  Nicetas,  id  fecisse  jurc  dicemus  ad 
sensum  Scripturarum,  et  ad  id  significandum  quod 
increduHiati  et  incredulis  contrarium  esset ;  plenam 
scilicet  fidem,  perfectumque  fidelem,  Hoc  ipso  sensu, 
ad  Scripturarum  ratione,  credulitatis  et  increduli- 
tatiSy  vocibus  usus  fuit  sanctus  Zeno  libro  i,  tractatu 
4  de  Fide  ex  editione  Veroncnsi  Balleriniorum,  di- 
cens  :  <  Abraham  placuit  Deo  credulitate  sine  lege, 
et  Judaicus  populusdisplicuit  Deo  incredulitate  cum 
lege.  »  En  vocem  credulitatis  adhibitam  sensu  pror- 
8us  incrtfdtf /t^a/tcontrario  ;  ideoque  non  ad  vitium  in 
fideindicandum.  sed  ad  plenitudinem  fidei  ostenden- 
dam.  PreBtcrea  frequens  inPatribus,  tum  ante  Nice- 
tam,  tum  Nicetne  ipsius  SBtate,  credulitatis  yoi  ad  fi- 
dem  veram  perfectamque  significandam,  ac  prseser- 
tim,  ut  videtur,  ad  ipsum  fidei  internum  actum  desi- 
gnandum,  quoadhseremusdivinisveritatibus,  etunde 
adconfessionemorefaciendani  procedimus. «  Ridere 
nostram  fidemcon$uestis,atque  ipsam  creduUtatem.  > 
Ita  Arnobius  Adversus  Gentes  Hbro  n,  265  fl<lem  a 
credulitate  distinguens.  rem  scilicet  credendam  ab 
ipso  actu  credendi.  «  Sufficiat  nobis  dicere  unam 
substantiam,  tres  personas  subsistentes,  perfectas, 
sequales,  coaeternas....  Sufficiat  nobis  memoratacre- 
duiitas,  »  aiebat  sanctus  Hieronymus,  epistola  15  ad 
Damasum  papam,  num.  4,  ex  editione  Yailarsii.  Cre- 
dulitatem  majorum,  pro  recta  fide  actuque  credendi 
ea  quee  a  majoribus  accepimus,  dixit  Xistus  papani, 
inepistolaad  JoannemAntiochenum,  apud  Coustan- 
tium,  EpistolflB  Romanorum  pontificum.  c  Quicrassi- 
tudine  carnalis  ingenii  passionis  ejus  mysteria  com- 
prehendere  non  valemus;  credulitate  rect®  fidei,  quse 
praestitit,  teneamus,  »  Ita  sanctus  Maximus  Tauri- 
nensis,  sermone  38  de  Tempore,  aperte  credulitatem 
sumens  pro  interiore  actu  fidei,  quo  religionis  my- 
steria  indubitanter  tenemus. 

Sed  nihil  hac  in  re  apertius,  nihil  enucleatius  san- 
cto  Petro  Chrvsologo  sermone  60  in  editione  Seba- 
stiani  Pauli,  ubi  suos  veluti  gradusin  fidei  profcssione 
constituit,  et  ubi  in  quo  credulitas  locanda  sit,  et 
quid  reipsa  credulitas  valeat,  aperte  distin^uit. 
c  Sermo,  inquit,  creat  auditum,  auditus  concipit  fi- 
dem,  oredulitatem  parturit  fides,  confessionem  cre- 
dulitas  nutrit ;  conressio  perpetuam  dat  salutem.  > 
Credulitas  itaque  est  quse  fidem,  animo  semel,  ex  au- 
ditu  conceptam,  assensu  intimo  amplexatur  et  sequi- 
tur;etconfess8ionem  indeorepromendam  anteceditet 
nutrit;  ideoque  estproprie  actus  internus  fidei,  quo 
rebus  credendis  firmus  prsebetur  assensus,  etundead 
confessionem  externam  venitur.  HincprsecIareNice- 
tas  in  Explanatione  aiebat,  quod  Benetncipit  a  credu- 
litate  confessio,  id  est  ab  intima  animi  persuasione 
qna  indubitanter  credimus  et  unde  vox  credo  erum- 
pit,  qua  exterius  confitemur  quod  intus  in  corde  te- 
nemus.  Pr®cIarequoguegentescreduIas  dixitqu8Bin 
nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti  essent  bap- 
tizandae  ;  credulas  nempe,  non  ab  aliqua  in  assensu 
praebendo  seu  prsestito  levitate,  non  a  quadam  opi- 
nandi  ratione  naesitationi  simul  obnoxia,  sedafirma 
interius  fide,  guse  confessionem  praecederet,  ad  ba- 
ptismum  suscipiendum  necessariam. 

Hoc  plane  sensu  credulilalis  vox  etiam  in  actis 
Liturgicis  invenitur  usurpata  :  unde  in  Missali 
Gallicano  veteri,  in  officio  traditionis  Symboli,  apud 
Huratorium  Liturgia  Romana  vetus  tomo  II,  col. 
TiOlaliaacitatad  eaitionis  Venet»  in-folio,  ita  legi< 


A  mu8  *  «  Adhibendom  eat  itaque  crednlitatis  sdobre 
compendium  :  ubi  imbecilla  mens  eapere  noo  potest 
coeleste  secretum.  »  Mentis  igitur  actio  est  oredQlitu, 
qu8B  imhecilLm  menti  subsidio  datur.  Sed  dariiu  qno- 
que  in  veteribus  codicibus  Uturgicis  Eoclesis  Aqoi- 
leiensis  apud  De  Rubeis,  dissertatione  de  Sacris  Fo- 
rojuliensium  Ritibus  capite  14.  Ibi  enim  in  ofGdo 
scrutinii,  quod  appellatur  in  aurium  apperitione.bM 
ad  competentes  invitatio  fiebat :  «  Venite,  filii :  ve- 
nite,  quia  venit  tempus  fidei,  creduiitatis  dies,  coo- 
fessionis  hora.  •  Demde  ibidem  in  subseqaeDti  &• 
positione  Symboli  :  «  Si  credidisti,  noli  dubitare.  Noli 
lacere  de  credulitate  perfidiam.  Noli  vitium  sodm 
virtuti.  »  En  hic  credulitatem.  ad  eensum  Ghrjso- 
logi,  a  fide  etconfessionedistinctam  :  encredulitatem 
virtutem  dictara,  et  ab  oomi  prorsuadubitatioDedi- 
scretam.  Glarissimus  de  Rubeisanimadvertit  ibidem 
capite  12«  Aquileiense  s(^utinium  praecitatQm,  idem 
ferme  esse  ac  illudquod  in  codioe  Gelasianohabetv. 

B  Verum  in  Gelasiano  codice,  apud  Muratorium  opere 
supra  citato  deest  omnino  tum  invitatio  pnedicta  td 
competentes,  tum  subsequens  Symboli  Erponfio, 
ubi  credulitatis  266  mentio  est.  Quidni  ex  Nicet» 
Explanatione  Symbou  in  Aquileiensem  liturgiam  fox 
credulifatis  manaverit?  Haectamen  eadem  voxetio 
Romanis  Ordinibus  veteribus  locum  habuit,  el  bodie 
quoque  non  semel  legitur  inter  preces  Romani  ri- 
tus  qui  communiter  obtinet  ac  etiamin  adminiitn- 
tione  baptismatis. 

Ad  aliam  nunc  procedimus  NiceUe  nostri  dociri- 
nam,  quam  tradit  Explanationis  captte  6.  ubi  de 
S^mboli  articulo  agit  :  Inde  venturus  estjudiearen' 
vos  et  mortuos.  «  Crede,  inquit,  quoniam  hic  ipse 
Christus  Dominus  noster  veniet  cum  angelis  ei  virto- 
tibus  eorum  tam  vivos  qoamoiim  roortuosJQdicare, 
ut  reddat  singolis  secundum  opera  eorum.  »  Terbii 
illis,  tam  vivos  quam  olim  mortuos  judicare,  videri 
potestNicetas  docere,  ad  universitatejudicium  acees 

Q  suros,  absoue  morte  preecedente,  eos  quos  in  fioe 
mundi  judicis  adventus  vivos  repererit  :  quod  certe 
a  communi  sentiendi  ratione  alienum  cognoseimus, 
qua  docemur  subeundam  esse  ab  omnibus  omDioo 
hominibus  mortis  pcBuam  ;  et  omnes  quoqoe  homiDes 
juxta  Apostolum,  resurrecturos  esse,  quod  noDDisi 
morte  interveniente  fieri  potest.  Doctrina  quidem 
Nicet«e  nostri  explicationem  aliquam  non  prorsasiD- 
vita  pateretur,  qua  eumdem  concepisse  animojodi- 
caremus,  vivos  eos,  quos  nominat  e  regione  uiita  di- 
cam  cum  olimmortuiSt  non  prius  ad  jurliciQm  acces- 
suros,  quam  mortem  et  ipsi,  licet  ad  modicQm,  im- 
mo  ad  minimum  temporis  spatium.  pertuleriDt ;  it& 
ut  vivi  illi  mox  morituri  inteiligantur,  ut  una  coo 
oHm  mortuis  et  insi  <^uoque  nuper  mortui,  redividi 
tandem  omnes  aa  judicium  sistantur. 

Verum  Nicetffi  doctrina,  etiam  priori  et  obvio  ver- 
borum  iliius  sensu  accepta,  expHcaiione  hic  oon  io- 
diget,  sed  defensione.  In  re  scilicet  numquam  ab  ^- 

j)  clesia  peculiari  canone  definita,  atque  tunc  maiinie 
temporis  in  utramque  partem  aRitata,  licuit  Nicet» 
doctrinam,  seu  potius  opinionem  tenere  ac  tradere 
quam   clarissimus  Touttee  e  congregatione  Saocti 
Mauri,  in  notationibus  ad  sancturo  Gjrillum  Hiero- 
Boljmitanum  a  se  illustratum,  ad  catechesim  15, 
num   23,  aiebat  communem  opinionem  esse  Gneos 
Patribus  et  Latinorum  guoque  permultis  :  «  Multos 
nempe  secundo  Domini  advenlu  adhuc  viventes  de- 
prehensum  iri,  et  una  cum  redivivis  e|usjudicio,ooo 
prius  obita  morie,  sistendos.    »»  Ut  (ji*aecos  Palrcs 
omitiamns,  pro  quibus  sufficere  potest  idemsaDClus 
Cyrillus  catechesi  citata  ,quaB  esi  de  judicio  poslw 
mo,  ubi  eodem  nom.  23  aperUssime  huic  ioba^ 
opinioni,  tamquam  penitus  explorat^p,  suisqueaBflh 
toribtis  omnino  perspecUe  ;  nonnihil  immoremuri'- 
Justrationis  gratia  in  Latinis,  ut  Nicetae  noslri  expli- 
catio  ab  omni  censura  immunis  appareat. 

Sanctuscerte  Augustinus,  in  librode  FideetSrfl»- 
bolo»  quem  soripstt  adhuc  presbjrter  anao  ciroiter 


4U3 


j>.  «RAiD4Si»MnvrAno  m  «« vmtiin.  ^<n^.  %. 


mi 


393,  cafiite  SitaBcribebat :  «  OedimQs  etiaBi  inde 
vintHrum  coiiTenientissimo  (empore,  et  judieaturum 
vivos  $t  mortuoM.  Sive  istb  nommibas  jasti  et  pecca- 
tores  sigDiflcentor  ;  sire  qaos  tunc  ante  roortem  in 
terris  inTentarus  est,  appellati  sint  iiyu  mortui  ▼ero 
qiii  in  ejusadventuresurrecturi  sunt.  >  In  Encbiridio 
({uoque  de  Fide,  Spe  et  Cbaritate.  quod  scriptum 

C*'catar  post  annum  430,  aut  eodem  etiam  anno 
habet  capite  55  :  «  Duobus  aulem  modis  acdpi 
potett,  quod  vivos  et  mortuos  judicabit :  sive  ut  vi- 
Tos  inteUigamus,  quos  bic  nondum  mortuos,  sed  ad- 
huc  in  ista  carne  viventes  inventuroa  estejua  adven- 
tus ;  mortuos  aatem  qui  de  corpore,  prius  quam  f  e- 
niat,  exiemnt  vel  exitari  sont :  sive  vivos  justos, 
mortnos  aatem  injostos  ;  qooniam  2|B7  j^sii  qoo- 
quejodicabontur.  » ItasanctosAogQstinosarticuium 
Sjmboii  de  jodtcio  foturo  vivorum  et  mortuoriHU 
explicabat ;  ut  absqoeulla  censura  liberum  cuique  es- 
set  yivornm  nomine  comprebendere  etiam  eos  quos 
Tivos  postremas  Cbristi  adventus  ofTendet,  quic[ue 
ad  judicium  una  cum  mortuis  soscitatis  ventori  smt 
abaqoe  morte. 

Rem  nihilominas  data  occasione  penitios  inqoi- 
rendam  sibi  proposoerat  sanctos  doctor;  qood  et 
fecit,  epistola  pra^sertim  493  ad  Mercatorem,  capite 
4,  qo8B  ad  annom  pertinet  418.  deindeet  de  Civitate 
Dei  libro  xx,  capite  quoque  20,  qui  liber,  ut  conji- 
cere  possumos  ex  iis  quaB  annotant  sois  locis  Mao- 
rini  editores,  post  annum  certe  245  scriptus  fuit.  In 
illa  porro  epistola  allatis  Apostoli  yerbis  I  Thessalo- 
nicensiom  iy  :  Etnos  viventes  qui  relitpti  sumus,  si- 
mul  cum  Hlis  rapiemur  m  nubibus  obvtam  Chrisio  in 
aera,  et  ita  semper  eum  Domino  erimus,  bflec  pro  sen- 
tentia  alias  a  se  exposita  scribebat :  c  Revera  qoan- 
tom  ad  verba  beati  Apostoli  pertinet,  videtor  asserere 
qoosdam  in  fine  ssscoli  adveniente  Domino,  eam  fo- 
tura  est  resorrectio  mortoorom,  non  esse  moritoros, 
sed  vivos  repertos  inillam  imroortalitatem,  quae  san- 
ctifl  etiam  csBteris  dator,  repente  motandos,  etsirool 
eum  illis  rapiendos,  sicot  dicit,  m  nubibus  :  nec  ali- 
qoid  aliod  roihi  yisom  est,  qooties  de  his  verbisyolui 
eogitare.  »  Hsrebat  tamen  sanctos  doctor  dum  alia 
ejosdero  Apostoli  verba  perpenderet  I  Corintbiororo 
xy  :  Stultie^  tu  quod  seminas^  non  vivifieaturt  nisiprius 
moriatur ;  et  alia  qooqoe  ibidero  *  Omnes  resurge- 
mus  :  seo,  ot  nonnolli  codioes  :  Omnes  dormiemus ; 
ex  qoibos  a  roortis  subeonda  sententia  nollos  horoi- 
nuro  exceptos  omnino  videtor.  ot  imroortalitatero 

Eerpetoam  adipiscator.  Quid  igitor  sanctos  doctorin 
oc  apostolicas  locotionis  veloti  confliciu?  Relatis 
iterum  verbis  Apostoli  I  Thessalonicensium,   qu»  a 
postremis  viventibus  in  adventu  Divini  judicis  mor- 
tem  areere  videntur :  «  Vellem,  inquit,  de  his  aa* 
dire  doctiores.  et  si  modo  potuerint  hsBc  ita  exponi, 
ut  in  eis  possit  intell'gi,  omnes  homines  qui  vivunt, 
vel  post  nos  victuri  sunt,  esse  roorituros,  corrigere 
quod  binc  aliquando  aliter  sensi.  Neqoe  eniro  debe- 
mos  indociles  esse  doctores.  »  Nibilominas  propen- 
sionem  suaro  pro  iroroortalilateultimorum  viventium 
aperire  non  desinens.  et  majorero  quarodaro  vim  in 
verbis  Apostoli  ad  Thessalonteenses  se  videre  arbi- 
tratus,  postulabat  potius  (^uoroodo  aliaad  Corinthios 
reiata  verba  ad  prioris  oproionis  sensuro  essent  ac- 
comroodanda  ;  ac  propterea  ita  proseauebatur  :  «  Si 
eniro   in  his  verbis  Apostoli  (Ad  Tnessahnicenses) 
noHus  alins  sensos  potuerit  reperiri,  et  hoc  eum  in- 
teliigi  voluisse  claruerit,  quod  viHentur  verba  ipsa 
clamare :  id  est  qood  futuri  sint  in  fine  saeculi  et  in 
adventu  Doroini,  qui  non  exspolientur  corpore,  sed 
superinduantur  imroortalitate,  ut  absorbeatur  roor- 
tale  a  vita  :  huic  sententiflB  proculdubio  conveniet 
quod  in  regula  fideiconfiterour,  venturum  Dominuro, 
judicatururo  vivos  et  mortuos  ;  ut  nen  hic  intelliga- 
mus  vivos  justos.  roortuos  auiera  injustos,  quarovis 
jodicandisintjusti  et  injusti  ;sed  vivosqoos  nondoro 
exisae.  roortoos  aotero  qoosjaro  exisse  decorporibus 
«dFentus  eioa  iAToniet.  Qm  si  ita  esae  coMtiieri^ 


A  illa  verba excutieDda  enmt  (AdCorinMos), qnomodo 
sic  accipiemus,  Tu  quod  seminas  non  vun/ieatur  nist 
prius  moriatur ;  et  Omnes  resHroenuis,  sive,  Omna 
dormiemus,  ot  non  adversentor  hoic  sententisB,  qoa 
(|uidam  credontur  266  ctiam  cum  suis  corporibus 
in  BPternum,  non  degustata  morie,  victuri.  »  Anceps 
nihiloroinus  super  bac  difficultaie  sanctus  Augusti* 
nus,  en  quorooao,  converso  ad  Mercaiorero  serroone 
in  flneepistolsB,  eurodero  aUoquebatur,otclariusaii- 
quid  de  eadero  inteUigere  posset :  «  Cfi*terum  quod 
attinet  ad  quaBstionem  resurrectionis.  propier  iilos, 
<]ui  creduntur  non  esse  morituri,  sed  ox  hac  morta- 
litate  ad  imraortaiitero  sine  media  roorte  transiiuri, 
inquisitio  diligentior  adbibenda  est ;  et  si  quid  binc 
absolatom  acdefiniiom  dispotationeraiionabni  atqoe 
perfecta  vel  aodisti,  vel  legisii,  vel  etiaro  ipse  cogi- 
tare  potuisti,  sive  adboc  aodire,  aot  legerc,  aot  co- 
gitarc  potueris,  peio  mibi  miitere  non  graveris.  Bgo 
enim  (qood  confitendoro  est  cbariiaii  toap)  plos  amo 

B  discere  quam  docere,  etc.  »  Ita  sanctos  doctor  Au- 
gustinus,  anno  448,  de  vivoruro  et  roortuorum  iniel- 
jigendo  sensa,  qood  spectai  ad  judiciom,  dom  rem 
data  opera  inqoireret. 

Sed  quid  libro  xx  de  Civitate  Dei,  post  annos  cir- 
ctter  septem  ab  eodem  scripto,  ubi  rem  eamdem  ite- 
rum  sibi  enucleandaro  proposoit?  Yerbis  denuo  al- 
latis  Apostoli  turo  ad  Tnessalonieenaes,  turo  ad  Co- 
rinthios,  a  priori  sua  opinione  nonnibil  hic  deciinare 
videtur ;  iia  ut  verha  illa  ad  Thessalonicenses,  obi 
iromorialitas  oltimorom  viveniioro  asseria  apparetot 
idero  Aogostinos  aiebat,  explicanda  hic  potios  asse- 
rat  verbis  aliis  ad  Corinibios,  ubi  oroniuro  omnino 
hominuro  mors,  onwiumque  resurrectio  prsBdic^tor. 
Hic  namque  totus  est  sanctus  doctor,  ui  possibilero 
Ulorom  uliimororo  viventioro  roortem  asserat  ac  re- 
surrectionem,  etiam  in  illo  brevissimo  ac  minimo 
temporia  spatio ;  et  ut  alia  quoque  Scripturae  verba 
conciliei,  quffi  contra  eorum  mortem  facere  vide- 

Q  bantur.  Quseri  solet,  inquit,  uiruro  Uli  quos  hic  vi- 
venies  inventurus  estChristus....  nuroqoam  omnioo 
morituri  suni ;  an  ipso  temporis  puncio,  qoo  cum  re- 
surgentibos  rapientor  in  nubibos  in  obviam  Christo 
in  aera,  ad  immorialiiaiem  per  moriero  miraceleri- 
tate  transibont.  Neqoe  eniro  dicendum  est,  fieri  non 
posse,  ut  dum  per  aera  in  sublime  portaniur,  in  illo 
spatio  et  moriantur,  et  reviviscant.  •  Deindepost  ali- 
qua  :  c  Si  ergo  sanctos,  qui  reperientur  Chrisio  ve- 
nienie  vivcntes,  eique  in  obviam  rapientur,  credide- 
rirous  in  eodem  rapiu  de  mortalibqs  corporibus  exi- 
turos,  et  adeademrooximmortaJia  redUuros,  nuUas 
in  verbis  ApostoH  patiemur  angusiias,  sive  ubi  dicii, 
Tu  quod  seninas,  non  vioificatur,  nisi  moriatur, 
sive  ubi  dicit,  Omnes  resurgemus,  aot  Omnes  dormie- 
mus;  qoia  neciUiperimmorialiiaiemvivificabontor, 
nisi,  qoamlibet  paululum,  tamenanie  moriantur;  ac 
per  hoc  et  a  resurrectione  non  erunt  alieni,  quam 
dormiiio  prsBcedii,  quarovis  brevissiroa,  non  taroen 

j^  nulla.  Cur  auiero  nobis  ineredibile  videatur,  iUam 
multiiudinemcorporom  in  aere  (|uodam  roodo  semi- 
nari.  atqneibi  protinus  imroorialiier  aiqoe  incorru])- 
tibiliter  reviviscere,  curo  credamus,  quod  idem  ipse 
Apostolus  apertissime  dicii,  in  iciu  oculi  fuiuram  re- 
surrectionem,  et  in  roerobra  sine  fine  victora  tanta  fa- 
ciliiaie  taroqoeinsBstiroabiH  velocitate  rediturum  anti- 
quissirooruro  cadaveruro  pulverem?  »  Demuro  sem- 
per  huic  senienii^  insisiens,  alteriqoe  respondens 
difficultati,  quam  hicbrevitaiis  gratia  omiiiimus,  Ua 
capuiUludSOaiqueremtotamconcludit.wQoomodoao- 
iem  sit  futorom  qood  nunc  pro  nostraB  rationcolsBvi- 
ribus  utcumque  conjicimus  (scilicet  quomodo  post- 
remi  illi  vivenies  266  ^^  moriiuri  sini  et  resur- 
recturi  iaro  exiguo  teroporis  spatio,  ut  antea  fieri 
posse  demonstraverat),  tunc  erit  potius,  ut  nosae 
possimus.  iiesurreciionero  quippe  roortuorom  foto- 
ram  esse  in  carne,  quando  Cbrisios  venioros  est  vl- 
vos  judicaturuset  mortuos,  oporiet,  si  Cbristiani  esse 
yolnmns,  ut  credamjus.  $ed  oon  id^o  de  hae  re  ina- 


1118 


1".  BRAIDiB  DISSBITATIO  IM  S.  mCBTAM.  -•  GAI^.  X. 


IU6 


Dis  est  fides  nostra,  si  quemadmodnm  fiitara  sit,  per* 
fecte  comprehendere  dod  valemus.  »  HacteDus  saD- 
ctus  doctor  super  qucestioDe,  de  modo  accipiendi 
▼ivos  illos  et  mortuos  quos  veuturus  Dominus  m  fioe 
muDdi  judicabit ;  Dum  scilicet  vivi  illi,  quos  reperiet, 
moritori  sint,  ao  dod,  aotequam  ad  judicium  acce 
daut :  ubi  quomodo  ipse  iu  utramque  partem  aoceps 
fueritsatisapparet;  ac  demum  quomodoadeam  ma- 
£[is  deflexerit,  quae  etiam  ultimorum  illorum  viveu- 
tium  mortem,  subitamque  resurrectioDem  admittebat. 
Quid  igitur  si  Nicetas  noster  post  medium  quiutum 
s»culam,  id  est  dod  ita  longe  ab  Augustiui  setate,  io 
re  DOD  satis  explorata,  et  in  utramque  partem  dispu* 
tata,  steterit  pro  opinione,  quae  Greecorum  Patrum 
commuois  erat,  et  ad  quam  ioter  Latioos  divus 
etiam  Augustious  propeoderat  aliquaodo? 

Sed  eadem  Nicet®  setate,  et  io  Italise  siDu^aliiquo 
que  Latioi  Patres  id  docebaot  quod  Nicetas  ooster 
docuisse  videtur  de  postremo  judicio  viveotium  ;  qui 
scilicet  absque  morte  ad  immortalitatem  perpetuam 
esseot  transituri.  Ita  oamque  saoctus  Pctrus  Chryso- 
logus  in  tribus  suis  sermooibus  io  Symbolum  aposto- 
lorum,  eumdemarticulum  de  judiciovivorum  et  mor- 
tuorum  explicabat.  c  Inde  venturtis  est  judieare  vivoi 
€i  mortuos.  Esto  vivos ;  mortuos  quemadmodum  po- 
terit  judicare  ?  Sed  illi  vivuot,  qui  oobis  mortuicom- 
pulaDtur.  Ergo  resurrecturos  eos  confUemioi  ad  ju- 
dicium,  quos  infidelitas  existimat  deperisse  :  ut  qui 
mortui  fuerint,  et  qui  reperientur  vivi,  pariter  suo- 
rom  reddant  actuum  vit»que  rationem.  » Ita  sermooe 
57.  t  Judicat  vivos.  judicat  et  mortuos,  quos  utique 
judicaturus  exsuscitat.  »  Ita  sermoDe  50.  «  Inde  ven- 
turus  est  judicare  vivos  et  mortuos,  Quia  veoieotc  Ghri- 
sto,  resurffeDtmortuiySisteotur  vivi,  ut  pariter  causas 
reddaot  de  suorum  ratiooe  factorum.  »  Ita  sermooe 
^.  Saoctus  quoque  Maximus  Taurioensis  eamdem 
cum  Niceta  oostro  et  cum  divo  Petro  Chrysolojo  vi- 
detur  referre  seDteotiam  io  sua  homilia  83^  cui  titu- 
lus,  DeTraditione  Symboli,  «  Vivi  autem,  mquitju- 
dicaodi  referuotur,  acmortui,  ut  omoium  homioam 
esse  apud  Dcumcuracredatur ;  >  curascilicettum  eo- 
runi  goi  mortem  subieruot,  tum  eorum  qui  adveoto 
judicis  prwveoti  mortem  dod  obibuot,  ut  obviusver- 
borum  seosus  ioouere  videtor.  Commuoior  itaque Ni- 
cetAs  statc  adhuc  erat  ioter  Latioos  Patres  opioio, 
quod  sub  vivorum  ooraioe  io  Symbolo  habeodi  us- 
sent  illi,  quos  viveotes  adveotus  Christi  judicis  repe- 
riet,  quique  absque  prsevia  morte  judiciom  subire  de- 
bereot  cum  vivfs  aliis  a  morte  suscitatis. 

Sed  et  post  Nicetfle  aetatem  aliquamdiu  hcecopioio 
io  Occideote  perduravit,  ita  ut  oonnisi  paolatim  et 
quasi  per  gradus  obsoleverit,  et  alia  tamdem  pleoe 
obtioaerit,  gasemorituros  eosquoque  affirmabatquos 
extrema  dies  vivos  reperiet,  prout  commuois  ouoc 
fertseoteotia,  quseque  procol  dubio  etiam  ex  disputa- 
tis  a  divo  Augustioo,  citato  de  Civitate  Dei  libro  xx, 
majoremvim  suropsit.  Huiusreidocumeotum  exhibet 
liber,  cui  titulos,  de  Ecclesiasticis  Dogmatibus,  ca- 
Dite  8,  io  appeodice  Isidoriaoa  i3,  tomo  VII,  pag. 
34S,  Operom  saocti  Isidori  Hispaleosis  ^70  novis* 
simae  editioois  RomaDse  clarissimi  Arevaii»  ubi  ita  le- 

gimus :  «  Quod  autem  dicimus  io  Svmbolo,  in  ad veotu 
omiDi  vivos  ac  mortuos  judicaodos,  ooo  solum  jus- 
tos  et  peccatores  sigoificari,  sicut  Diodorus  putat, 
sed  et  vivos  eos  qui  io  caroe  iovenieodi  suot,  credi- 
mus  qui  adhuc  morituri  creduotor;  vel  immutaodi 
soot,  ot  alii  voluot,  ut  suscitati  cootiouo,  vel  refor- 
mati  cum  aote  moriuis  judiceotur.  •  Auctorhujus 
libri,  qui  divo  Auffustioo  primum,  deiode  et  Geooa- 
dio  Massilieosi  tributus  fuit,  ex  receotioribus  iovesti- 
gatiooibusputaturBracharius  quidam  Hispaleosium 
episcopus,  a  saocto  Isidoro  quartus,  quae  sseculo 
exeuote  VII  vixit.  Videaotur  ejusdem  Arevali  Isido- 
riaoa,  capite  83,  Operum  prtedictorum  tomo  II,  pag. 
3i  et  sequeotibus.  Sfficulo  igitur  etiam  septimo, 
quamvis  potior,  ut  ex  allato  textuapparet,  haberetur 
opmio  seDtientiom  vivos  quoque  illos,  quoi  Christus 


judex  reperiet»  dod  prias  jodicio  sbtendos  qntin 
mortem  et  ipsi,  licet  brevissimam,  obieriot,  at  cnm 
aliis  aote  mortais  susciteotur ;  ooo  prorsus  rejiciebi- 
tur  altera,  quffi  vivos  illos,  absque  prsvia  morte,  et 
taotummodo  cum  immutatiooe  vel  reforroationeqaa 
resurrectiooi  quodammodo  respooderet,  jodido  tii- 
teodos  assercbat;  quoDiam  ethascpropooebatorsai- 
tem  secuodo  loco,  explicalioois  gratia,  ad  Symboli 
articulum  f>ercipieDdum.  Sed  heec  demom  ia  boJDs 
rei  illustratiooem  ac  simul  ad  Niceiie  oostri  stiper 
hac  re  defeosiooem,  dixisse  sufficiat. 

Tertiam  (>ariuDt  difficultatem  ouae  Nicetas  btbet 
Explaoatioois  capite  7,  ubi  articufum  Sjmboliexpo- 
oit :  Credo  in  Spiritum  sanctum,  ¥  Credis,  iDquit,  et 
10  Spiritum  saoctum.  Hic  Spiritos  saoetus  Qnos  est 
saoctiBcaDsomoia,auidePatreprocedit.  »  Quidtibi 
▼oluDt  haec  verba  :  ae  Patre  procedit  f  Namquid  pro- 
cessiooem  saocti  Spiritus  a  solo  Patre,  oon  autemet 
B  a  Filio,  teouit  ac  docuit  Nicetas  ?  Verum  non  Nieetai 
solus  io  Symboli  expositiooe  ita  locutus  est,  men- 
tiooe  scilicet  prietermissa  processioais  SpiritQs  san- 
cU  etiam  a  Filio  :  simillimo  oamque  modo  et  alii  Pi- 
tres,  tum  aote  Nicetam,  tom  eadem  NiceUe  letate, 
locoti  suot  io  Symboli  expositiooibus  quas  habaere 
ad  competeotes.  <  Crcdimas  id  S|>iritum  sanctom^de 
Patre  procedeotem.  oec  tameo  Filtom,  >  aiebatsan- 
ctus  Augustious  sermooe  2i4,  io  TraditioneSjmboli. 
oum.  iO.  «  Secuodum  evaogelicam  veritatem,  sicat 
Filius  a  Patre  exivit,  itaet  SpiritusaPatreprocedit;  * 
docebat  saoctus  Maximus  TauriDeosis  supradtata  Ho- 
milia  83,  de  Traditiooe  Symboli.  Difficultatem  itt- 

3ue,  quae  Dobis  io  allatis  Nicetae  verbis  occurrit,  Ti- 
erat  aote  oos  io  coosimilibos  dudc  relatis  dirilli- 
XI mi  Taurioeosis  clarissimos  illius  Operum  novissi- 
mse  editioois  Romaoffi  illustrator  Bruoo  Bruniusso- 
perius  a  oobis  laudatus,  eamqoe  pro  eruditione  soa 
eoodare  sibi  proposuit  peculiari  ootatiooe.  qoamei- 

Q  dem  homilise  sub^ecit,qu8eque  ad  rem  quoque  nostnm 
pro  Niceta  uberrime  facit ;  uode  DODoulla  opportsBe 
mutoari  licet,  qoae  grata  lectoribus  futura  atqne  t^ 
gumeoto  oecessaria  existimamus. 

«  Mirabitur  oemo,  ioqoit  ille,  Maximnm  dixisse 
Spiritum  saoctum  aPatre  procedere,  oequeaddidisse 
eum  quoque  procedere  a  Filio  ;  id  eoim  egil  com 
aliis  PatriDUs,  qui  ilios  hffireticos  oppugnarant  fa* 
cieotes  Spiritom  saoctum  Filio  ioferiorem;  Dao 
Euoomius  eum  jussu  Patris,  operatione  et  poUnhs 
Filii  procedere  docebat,  Prtscipue  ergp  tunc  lempo- 
ris  doctrioa  eatholica  circa  processiooem  Spiritos 
saocti  a  Patre  versabator;  et  explicitam  confes- 
siooem  27  J  ©am  qooque  a  Filio  procedere,  Ecde 
sia  000  requirebat ;  oam  satis  illi  erat,  ut  Spiritu 
saoctus  verus  Deus  ab  omoibos  crederetur  et  col^ 
retur.  Postea  vero  quam  ex  cioeribos  Macedonii,  at- 
qoe  Nestorii  a  Grsecis  excitatus  fuit  error,  quonefa- 
DaotSpiritum  saoctum  a  Filio  procedeotem,  luncwa 

j)  estEcclesiffi  Decessariaobortffih»resispro8criptio,et 
ab  otroque,  Patre  scilicet  et  Filio,  processionis  coo- 
fessio.  Primumio  Hispaoia  illa  accepta  ioveDitar,ce 
lebratis  hac  de  causa  pluribus  coociliis,  et  partieota 
Filioque  ad  Symbolam  addita.  Tres  iosuper  bWb^J' 
oodi,  Geotiliaceosis,  Forojolieosis,  el  Aquisgranen- 
sis  Grfficorum  errorem  damoaotes  eam  probaronl. » 
Deiode  post  aliaita  prosequiturBruoius :  Utdestnffi 
Maximi,  ioquit,  hoc  de  do^mate  doctrioa  agam, « ^ 
processioois  quidem  Spiritus  saocti  ex  patrc  memi- 
oit;  ex  Filio  autem,  explicate  ooo  meminit.  ISeqoe 
erat  opus,  ut  io  tradeodo  Symbolo  hujus  wp'»^.^ 
meotiooem  faceret ;  com  oalla  tuoc  a  novatonlM» 
cootra  catholicum  dogma  cxcitata  csset  contcntio, « 
uoa  omoium,  Occideotalium  prwsertim,  essetdeSp** 
ritu  saocto  etiam  ex  Filio  procedeole  doctnoa. » 
Per^it  deiode  clarissimus  illustrator,  et  ut  sanctoo  ^ 
Maximum  suum  clarius  adhuc  viodicet  a  8'?*?'^ 
oegatffi  processioois  Spiritus  saocti  etiam  a  Filio»  <^ 
vertit  se  ad  similes  Maximo  Augustioi  '^**?"?; 
quarum  oos  qooqoe  uoam  pro  Niceta  DOiiro  vxt»' 


1117 


P.  BRAIDiB  DISSERTATIO  IN  8.  ICBTAM.  —  GAP.  X. 


IIIS 


mo8  ex  semiODe  3Uo  SU,  in  Traditione  Sjinboli.  A 
«  Profecto,  inqoit,  Brunius,  sanctas  Augustinus,  si 
priBter  tractatum  de  Fide  et  Symbolo,  capite  8,  et 
sermonem  de  TraditioneSymboIi....  ubi  ita  prorsus, 
ut  Mazimus  disserit,  memoraUfue  ex  Patre  proce- 
deotem  Spiritum,  omittitqueexplicatam  processionis 
ejoadem  Spiritus  ex  Filio  menlionem  ;  si  prster  eos 
tractatus,  inquam,  nullos  de  Trinitate  alia  perscrip- 
sisset ;  inde^ue  quisquam  conclusisset,  Augustinum 
non  concessisse  Spiritus  processionem  ex  Filio,  neB 
isconclusorvehementererrasset.  Nam  etsi  in  indi- 
catis  tractatibus  hujusce  ex  Filio  processionis  non 
meminit,  credidit  tamen  reipsa  Spiritum  sanctum  ex 
Fllio  item  procedere,  ut  ex  libro  n  Gontra  Maximi- 
oum  capile  i4,  exque  ejus  de  Trinitate  libro  xt,  ca- 
pite  27  constat.QuaresiMaximus  tractatus  edidisset 
de  Trinitate,  in  eamque  incidisset  qusestionem,  non 
dubito  quin  Spiritum  sanctum  ex  Fatre  filioque  pro- 
eedere  affirmasset....  Alioqui  hoc  etiam  restaret,  nt 
PatresConttantinopolitanaBi  (Bcomenicffisynodi,quod  B 
Spiritttssanctiex  Patre  processionem  memorarintin 
Sprmbolo,  tacuerint  dgv  ex  Filio  (confer  tom  I  Con- 
ciliorum  ad  annum  384.  pag.  844  edit.  Paris.  an. 
4744),  in  negatap  processionis  ex  Filio  crimen  Toca- 
reDtnr,quo  quid  dici  potest  iniquius  ?  »  H»c  eruditus 
Tir  pro  sanclo  Maximo  Taurinensi :  quffi  »que  et  pro 
Niceta  nostro,  ejusdem  SBtatis  episcopo,  dicta  cense- 
mos ;  ot  nihil  proinde  miremur,  ipsum  quoc^e  com- 
petentibus  Symbolum  explanantem,processionisqui- 
dem  Spiritus  sancti  a  Patre  meminisse,  ejusdem  au- 
tem  etiam  a  Filio  explicate  nihil  dixisse. 

Si  hic  Teroaii(|uid  addere  proNiceta  nostro  allatis 
Tiri  clarissimi  animadYersionibus  soperracaneum  non 
sit,  nonoulla  que  adhucsuppetont  lequi  bonique  fa- 
ciat  lector.  Si  Nicetam  Tidemus,  Augustinum  et 
Maximum,  dum  articulum  competentibus  explana- 
rent  de  fide  in  Spiritum  sanctom,  solius  meminisse 
processionis  Spiritus  sancti  a  Patre,  omissa  profes- 
sione  explicata  processionis  ejusdem  etiam  a  Filio ;  q 
id  fecisse  non  immerito  278  iodicabimos,  ot  Sjm- 
bolum  apostolorum  quodexpianabant,non  aliisquam 
Sjmboli  Constaniino|)olitani  additameotis  hac  io  parte 
enuclearenttfacta  sibi  quodammodo  rcligione  aliqnid  « 
ftddendi,  quod  ad  fidem  explicatam  spectaret,  et  ibi- 
dem  adjectum  non  haberetur;  maxime  vero  cum  ni 
hil  tunc  contra  peculiarem  fidem  processionis  Spiri- 
tus  sanctietiara  aFilioinbfiBreticorum  hominumof- 
ficinis  tentatum  esset.  Quis  enim  i^orat,quam  ssepe 
calumnia  ab  liapreticis  inusta  fuent  cathoncffi  Eccle- 
mm,  de  temeratain  sacrorum  dogmatoro  explicatio- 
nibusNicaena  fldetercentorum  duode?iginti  Patrum, 
oecnon  et  fide  Sjmboli  Gonstantinoporitani  centum 
quinquaginta?  Quis  etiam  nesciat  quantopere  allabo- 
ratum  repugnatur  qus  fuerit,  antequam  tox  FiUoque 
ad  hanc  processionem  Spiritus  etiam  a  Pilio  indican- 
dam,  Sjmbolo  adderetur,  et  communiter  reciperc* 
tur;  ob  reyerentiam  sciliceterga  Nicflenos  Patres  at- 
({ue  Constantinopolitanos,  eonimque  Sjmbola  fldei,  j) 
in  quibus  de  hac  processione  Spiritus  a  Filio  nihil  ? 
Celeftu^e  superest  responsum  super  hac  re  sancti  Leo- 
nia  papslll  ad  legatosconcilii  Aquisgranensis,  qoi 
approbationem  additionis  TOcisM/io^in  Sjmbolo 
ab  eo  poscebant.  Processionem  naraqne  sancti  Spi- 
ritus  etiam  a  Filio  in  eo  concilio  declaratam  probaYit 
ille  quidem,sancteqiie  retinendam  dixit,  adaitionem 
tero  Tocis  Filioque  in  Sjmbolo  non  probavit ;  tum 
qnia  nihil  addendum  essecensuit  ad  ea  quee  Nicieni 
et  Constantinopolitani  Patres  in  Sjmbolis  divina 
iUuminati  iapientia,  uti  aiehat.admiserunt;tum  quia 
opus  non  esse  addebat,  ut  orania  fidei  dogmata  Sjm- 
bolo  insererentur,prout  neque  illi  inseruerunt  in  S  jm- 
bolis  suis  omnia  prorsus^quaejara  tunc  perspectaat* 
qiie  inconcussahabebanlur.  Videantur  Actacollatio- 
nis  legatorum  illorum  cum  Leone  III  apud  Sirmon- 
liiim,  toroo  II  Conciliorum  Galli<e,  ad  annum  Christi 
809,  necnon  in  Conciliis  Labbei,cura  Coleti,  tomo  IX, 
col.  278  et  sequentibui. 


Pr8eterea,ut  clarius  adhuc  Nlcete  fldes  Tindicetur 
circa  processionem  sancti  Spiritus.  non  a  Patre  so- 
Inm,  sed  etiam  a  Filio,  quamyis  de  ea  explicate  nihil 
in  Symboli  Explanatione  ;aniraadTerterejuTat,  quam 
communis  tuncin  Ecclesia  hujusmodi  fides  esset,  ut 
euro  propterea  ab  hac  communi  fide  alienum  fuisse 
neutiquamexistimemus.Di?um  Aogustinum  aclaris- 
simo  Brunio  citatum  Tidimus  ex  libro  n  Contra  Maxi- 
minum,  capite  44.  et  ex  libro  de  Trinitate  xT,capite 

27,  quibus  nos  addere  possurous  capita  quo^ue  26  et 

28,  ubi  diserte  ac  lucuienter  agit  de  processioneSpi- 
ritus  sancti  a  Patre  et  Filio.  Non  minus  Hutem  per- 
spicue  ae  copiose  idem  agit  sanctus  doctor  tractatu 
98  in  Joannem,  num.  6,  7,  8,  ubi  collatis  iuYicem 
docteque  perpensis  novi  Foederis  testimoniis,  catho- 
licom  dogma  processionis  Spiritus  sancti  etiam  a  Fi- 
Ho.fidelium  suorum,quos  alloqoebatur,  cordibus  in- 
fferebat :  atque  hoc  quidem,  nulla  erroris  contrarii 
facta  mentione  ;  ita  ut  coromunis  tunc  fideihiec  pro- 
cessio  haberetor,  quamvis  solus  processionis  a  Patre 
mentio  esset  in  Sjmbolo  Constantinopolitano.  San- 
ctus  quoque  Leo  Ma£nus,  hujus  processionis  Spiritus 
sancti  a  Patre  et  Filio,  veluti  recept»  ubique  doctri- 
nae,  mentionem  habetepistolalSadTurribium  Astu- 
ricensem,  capite  i,  quse  ad  annum  pertinet  447. 
«  Qoam  impie,  inquit,  sentiant  de  Trinitate  divina, 
qui  et  Patris,  et  Pilii,  et  Spiritos  sancti  unam  atqne 
eamdem  asserunt  esse  personam....  nec alius  sit  qui 
genuit,  alius  qui  genitus  est,  alios  cpi  de  otroque 
processit  {al.  procedit),  etc.  >»  Quis  igitur  sibi  per- 
suadeat,  in  tanta  hnjus  273  doctrinie  luce  apud  ca- 
tholicos,  ciecutisse  Nicetam,  ut  processionem  sancti 
Spiritus  etiam  a  Filio  non  admitteret,  quod  apertis 
eam  verbis  in  sua  Explanatione  Symboh  noo  doce- 
bat?Qoiniromodomesticomhujus  fidei  testem  ha- 
bebat  ipse,  Rufinum  nempe,  presbjterum  olim  Ec- 
clesifle  susb,  qui  in  uberrima  illa  sua  Sjmboli  expla- 
natione,tantopere  a  scriptoribus  comroendata  et  obi- 
que  nota,  Commentario  nimiruro  in  Sjmbolum  apo- 
stolorum  num.  35,  bujus  processionis  Spiritus  sancti, 
etiam  a  Filio,  veluti  doctrinee  omnibus  explorat», 
apertissiroememinit. «  Hle,  inquit,  Pater  intelligatur, 
ex  quo  omnia,  et  quia  ipse  non  habet.  Patrero;  iste 
Filius,  taroquam  qui  ex  Patrenatossit ;  ethic  Spiri- 
tos  sanctos,  tamqnam  de  otroque  procedens,et  cun- 
ctasanctificans.  >  Non  potuititaqueNicetasaut  dogroa 
processionis  hujus  ignorare,  autab  hoc  do^atedis- 
sectire;  cujusprofessio  nullum  tunc  peculiarem  ad- 
▼ersarium  patiebatur,  et  communis  erat  in  Ecdesia 
doctrinfB. 

Quin  etiam  (addere  liceat)  dogaiatis  hujus  profes- 
sionem  quamdaro  fecissevideturNicetas  ipse  in  hac 
eadero  Explaoatione  sua.etsi  non  eo  loci  ubi  de  Spi- 
ritu  sancto proprie  loquitur.  idestcapite  7,  alibi  sal- 
tem,  id  est  capite  6,  obi  Trinitatis  doctrinam  per- 
stringf^ns  atque  inculcans,  hsec  habet :  «  Si  quis  hse- 
reticussub  noroineChristiano  autChristum  tibicrea- 
turam  facit,  aut  Spiritum  sanctum  alienum  esse  a 
Patris  et  Filiigloria  persuadet,  si  tibi  tam<^uam  eth- 
nicus  et  publicanus,  »  Scopus  quidem  Nicetse  his 
yerbis  est,  ut  fidem  firroet  Divinitatis  etiaro  Spiritus 
sancti,  quae  in  qusBstionem  vocata  pridem  fuerat,  at- 
que  a  Constantinopolitanis  Patribus  demom  asserta, 
nccnon  et  in  Sjmbolo  patefacta,  confessione  expli- 
cata  processionis  ipsius  a  Patre,  cujus  Divinitas  a 
neroine  in  dobiuro  vocabatur,aut  vocataoliro  fuerat: 
at  dum  asserit  Nicetas  alienum  Spiritoro  sanctoro 
non  esse  a  Patris  et  FHii  gloria,  et  ita  Filiuro  addit 
Patriin  Spiritos  Divinitate  confirroanda  ;  hocvide- 
tur  dixisse  ex  intiroa  persuasione  processionis  etiaro 
hujus  Spiritus  ab  utrogoe,  Patre  scilicet  ac  Filio, 
unde  Divinitas  sancti  Spiritus  luculentius  proculdu- 
bio  roanifestatur. 

Unum  hic,  data  occasionc,  adjicere  placet,  quod 
ad  Nicetaro  quidem  proxime  non  pertinet,  sed  quod 
ad  AquileiensisEccIesisefidem  comprobandaro  circa 
procestionemsanctiSpiritoietiam  a  Filio  optimefa- 


p.  mmjR  iBOATAnD  w  b.  mgbvam.  ^  m.  x. 


111» 

d4;qQodqtieNi 

poie8t;uipote  expmsalibusejus  Ecdesiasa  quibus 
ndei  hujus  traditio  manaverit.  Vox  Filioque,  quffi 
apostoliGa  demum  sede  coDseDtiente,  et  tota  Ocei- 
deolali  Ecolesia  plaudente,  iflseria  Symboio  fuit  ad 
aoIemDiter  etexplicate  profltendam  processionem 
sancti  Spiritiis  etiaai  a  Pilio ;  qusDque  io  Hispaoia 
primum  sexto  exeunte  se^^ulo  obtinuerat,  deiode 
septirao  in  Galliis  quoque  ae  in  Germania,  ut  eruditi 
animadvertunt;  a  quonam  primum  in  (taliam  invecta 
legitur  ?  Is  nen^  fuit  saoctns  Paulinus  patriarcha 
Aquileiensis  in  Sjnodoabipsohabita  Foro-Julii  anoo 
796,  ia  causa,  ut  preefert  tituJus,  sacrosanctae  Trini- 
tatis  et  incarnationis  Verbi  diTini ;  ubi  Sjmbolum 
Nlcffino-ConstaDtioopolitanum  legimus  eum  Yoee  Fi, 
lioque  suo  loco  inserta,  et  ubi,  mox  post  Sjmbolum, 
S^mboli  expositionem  habemus,in  qoa  similiter  di- 
citur:  «  Spiritus  sanctus  verus  Deos,  vere  et  pro- 
prie  Spiritus  sanctus  est :  non  geoitus,  nec  creatus, 


1111 


ne  reapicereqoodasimodo  A  aeitdntidomiiflfofiiii  ftdillnmvsqiiediemnoTiisia^ 

permansuras.  Nibil  oerte  ille  non  moTitfiiiillamprD- 
pemodum  eanctorum  Patram  aoctioromque  tatiqao- 
rum  noQ  torsit,  ut  commonem  Bcdesievetenido^ 
trinam  esse  sententiam  illam  ostenderet,  et  ilti. 
thoHcos  criminaretur.  qoi  juxta  FIoreDtiiu  eoodlii 
deinitiooem  firmissiaietenent:  c  IHorom  anim«,qiii 
postbaptismasusceptum  nullam  omoiDopeccttinii- 
culam  incurrerunt,  Hlasetiam,  qospost  eootnetim 
peccati  maculam,  vd  in  suis  corponbus,  vel  eiidein 
exttttt  corporibus...  sunt  purgat».  io  ccplon  mox 
recipi,  et  tntueri  clare  ipsum  I^omiDum  trioaiQ  et 
uoum,  sicati  est ;  pro  meritorum  tameo  diTenitele 
aiium  alio  perfectios :  iUorum  autem  aDimiai,<railQ 
actuali  mortaH  peccato  vel  solo  ongioali  decadoBt, 
mox  iofemum  descendere,  pmnis  tameDMSdiipi' 
ribus  puDieodas,  i  lam  pridemoatholici  theoIogi|i!Mt 
sanctom  Thomam,  Sixtus  Senensis,  Alphomoi  de 
Castro,  cardinalis  BeUarminus,  Vasquius,  Petiiios, 


sed  ex  Patre  Filioque  intemporaliter  et  inseparabHi^ '.B  aliique  argumetttumhocillustraruntadfersaidisieo- 


ter  procedens. »  Exstat  haecsynodus  in  Conciliis  Lab 
bei,  coraCoIeti,  tomo  IX  supracitato,  col.  31  etse- 
quentibus :  necnon  ioter  Opera  ejusdem  sancti  Pau- 
hni  a  Joanne  Prancisco  Madrisio  collecta  et  illustrata 
pag.  65;  ubi  etiam,  quoad  vocem  274  FHioqm, 
ejusque  in  -ItaHam  inveetionem  a  sanoto  PaoliDO 
Aquileieosi  primum  factam,  di^a  est  quae  legatar 
ejnsdem  Madrisii  dissertatio  qumta,  ibidem,  pagina 
229  et  sequentibus. 

QusB  quartoIocoexNicets  nostri  locutiooibos  dif- 
ficultatem  facere  possent,  sunt  ea  qu»  habet  Expla- 
natlonis  capitei3,ubi  de  carnis  resurrectione  sermo 
est.  •  Cum  homo,  inqoit,  ex  hac  vita  defi«it,  non 
animamoritur.sedea  recedente  solum  oorpus  eoEio- 
ritur:  et  putrescente  in  terra  corpore.aoima  pro  suo 
merito  aut  io  loco  lucis,  aut  in  loco  caligiois  reser- 
vatur ;  ut  in  die  adventus  Dominidecoelo^cum  vene- 
rit  cum  sanctis  an^elis  suis,  resuscitatis  omnibus,  et 


tientes  ab  EccIesisB  catholiceB  fide,  multis  prodoctis 
explicatiaquePatrumsententiis,  eqoibos  trtditioei- 
tboHci  dogmatis  in  Scripturis  sanctis  clare  firmiteN 
que  fundatt  emergit ;  quidquid  interim  seotirepotoe* 
rittt  eorum  noonulli  aut  MilleDariorom  errore  irr 
veDti,  aut peculiaribus  opiDionibos  suis  io  reQOiaao 
ab  liScclesia  definita  indulgentes  :  at  omoiam  tceon* 
tissime  rem  totam  ab  ovo  recensoit,  Hlostravit  itqie 
perfecit  clarissimos  Muratorius,  Hbro  edito  oootn 
ipsum  Rurnetium:  cui  titulus  :  De  ParadiMo.nffmfu 
emlestis  Gioria,  mon  •xtpedata  corporum  retwmetifh 
ne,  ituti*  a  Deoeollaia :  ubi  evidentem  bajasdogni- 
tis  revelationem  demonstrat  ex  Scripturis,  ejo^ 
perpetoam  in  Ecoleaia  profesnoaem  ex  Patraro  doc- 
trina  alitsqoe  Ecdesiie  monumentis  osteodit^obi 
etiam,  sanctorum  Patrum  dietis  ac  sensibaimttm 
discussis,  nimirum  minuiteorum  qui  pridem  ceou- 
baotur  in  opposttam  abiisse  seotentiam,  et  obi  pra- 


animflB  revocentur  m  eorpora,  et  justa  sit  bonorum  G  sertimsententiaaexplicatacpecvliaresdicepdintio 


malorumque  distinctio.Tunc  justi  ful^ebuntsicutsol 
in  regno  Patris  eorom  :  impii  vero  et  miqui  in  teoe- 
bras  inferi.  ubi  erit  fletus  oculoruni,et  stridor  den- 
<ttim,sicutscriptum  est.  »  DumaitNicetas.postmoDi 
tem  corporis  aoimam  reeervari  pro  iuo  merito  aut  in 
loco  lucii,  aut  in  loco  caliginin,  usque  ad  diem  a^hen' 
tus  Domini  de  caelo  cum  emgelis  euis ;  coostituitne  lo- 
cuna  aliquem  a  cobIo  diversum,  ubi  animfe  justorum 
ad  illum  usque  diem  collocentur;  et  locuni  simiHter 
aliqueni  abinfensdiversum.ubi  adiHum  osquediem 
sint  animsB  impiorum?  Dum  ait  quoque,  illa  dt>,re- 
euecitatis  omnibus^^  et  reoocalis  ammahns  in  oorpora, 
justam  fore  6oiiortfr7i  malorumquedistinctionem^  et  tunc 
justos  sicut  sol  refulsuros  in  reqno  Pairis  eorum,  im' 
pios  vero  et  iniquos  in  tenebras  inferi ;  numquid  puta- 
vit  Nieetas,  ante  illum  diem,  non  satisyti«/am,neque 
pro  n>erito,  esse  6ofionfm  malorumque  aistinetionem; 

sicutetiamanteHIumdiemyta;o«nonesser«/W/fiiros      ,  ^ ^ 

sicutsol  in  regno  Patris  eorum,  ideoque  neque  imvios  D  servari  pro  suo  merito,  aut  in  loco  luds,  aut  in  to« 
ettiufl^ante  illum  diem  in  tenehras  inferi  detruoen-  caliginis,  ad  diem  usque  adventus  Domini,  in  qw 
dos  ?Foitne  igitur  Nicetas  ex  eorum  nomcro  qoi  pu-  animm  revocenturin  corpora,  Animarum  porrotcor- 
taront  coronam  gloriie  pro  vita  merito  jostisnoo  pore  separatarum  (quocomquein  statu  ^cid  liot 
esse  reddendam  nisi  io  die  judicH,  sicuti  oeque  im-      dum  a  corpore  permaDent  separatie)  qusdtmest  r^ 

piis  poenam :  et  interim  justorum  animas  a  corpore  "^      *" 

solutas,  ad  illum  usque  diem  Christi  coosortio  et 
beatifica  Dei  visiooe  privari ;  sicut  etiam  a  gehenniB 
incendiis  iotcrim  eximi  aoimas  impiorum  ? 

Si  haec  Nicetin  AquileieDsiselucubratio  oota  erudi- 
tis  fuisset  com  Thomas  BurDetius  Anglus  suum  scri- 
beret  librum  de  Statu  mortuorum  et  resurgentium, 
qui  lucem  aspexit  Londini  anno  1726Jpse  proculdu- 
bio  non  omisisset  hoc  qooque  Nicete  teztu  suam 
fulcire  sententiam.quam  ex  jamdiu  obsoletis  nonnul- 
lorum  veterum  opinatiooibus  revocavit ;  tum  solum 
sciHcet  justis  pnemia;  iDJostissuppHcia  esse  retri- 
bueDda,cuai  universum  genus  humaoum  Christus  in 
judicinm  adducet ;  et  interim  mortuorom  omniumac 
merien^m  animai  iit  aiaiu  gttodajn  q^eii$^  eikni^i 


nes  sanctorum  Hilarii,  Ambroaii,  AQgustini  itooe 
Bernardi,  qui  aUquando  visi  sunt  non  modo  tb  Beoi' 
sio  dogmatepostnoodum  definito,  sedetiam  tiemet- 
ipsis  in  re  hujasmodi  discrepare. 

Quid  nos  interim  de  Niceta  nostro  ceo9eblrD0i,ci- 
JQS  verba  neque  a  Barnetio  in  saam  seQteolitm  i»* 
somi  potuerunt,  neque  a  Mnratorio  aliii^  ^: 
thoHcis  illustrari  ?  NuHa  quidem  labes  Nicet»  fidei 
integritati  inferri  posset.etiamai  Hleaot  cam  Mill^ 
narii^,  aut  com  paucis  aliisreipsa  sensissetinitoniB 
beatitatem,impioromque  pcenas  ad  mandi  bQJoiB* 
nem  judiciique  extremi  diem  differendas :  licaiteBio 
cuique  inrenondum  ab  Ecclesia  defioita  thfoe  if- 
noxie  in  utramqoe  partem  disputata;  licaitvelttiii 
proprio  sensu  abundare,  Verom  tam  longe  eit,  inei 
fuisse  Nicetam  nostrum  opinione,  ut  etiam  earadeo 
cootrarium  tenuisse  ipsa  prolati  textus  vert>a  denoi- 
strent.  Ait  Nicetas,  post  corporis  mortem,  «*!■•'/** 


servatio  totum  iFlud  tempus  quod  interceditab  etnifl» 
a  corpore  separatione.usque  ad  novam  com  corpore 
uoioDem :  ao  hanc  quippe  novam  unionem  in  Resor 
rectione  futuram,  vere  ac  proprie  reservantwr,  NeqK 
reserwialMr  solummodo  ad  haoc  oovam  curocorfjor* 
unionemanimflB  defunctorum;sed  reserwni/arel'*" 
ad  universale  judiciom  unacumcorporesobeaDdoffl' 
nam,  quantum  etiam  ad  hoc  jadiciam,reapsetBifl* 
reservaniur,  quoadusque  dies  a  Domino  PJ*'*'!?  !^ 
adveniat.  Ex  mgenio  autem  suo  hanc  rtsertwfi^ 
vocem  Nicetas  nentiquam  usorpavit:  coi  enin ' 
hujusmodi  censom non  pateat  h«c eadem ^^J|"JJ 
tri  ac  JudtB  epistoHs  repetita :  in  jwlieiumreten^ 
in  diemjudicH  retervare :  tn^iNlietffm  ma§ni  Heirm' 
vavitf 


ilM 


P.  BtlAlDiit  blSStHtATIO  iN  &  MtGfeTAlil.~CAI^.  X/ 


iM 


Qttid  Donc  de  loco  lueisei  delococ^zlnginiiy  in  qui-  A- 
bus  antnuF  pro  tuo  mtrito  reseruanlwr  ?  his  verbis  in- 
teilexisseNicetam  non  dubilamusverani  in  ctielis  bea- 
titudinem  a  j  ustorum  animabus  obtentam  seu  obti- 
neodam,  simulatqae  a  corpore  exierunt  aut  ezibunt ; 
necnon  Yeram  apudinferossupplicii  p(Bnam,in  qnam 
asim»  impiorum  injiciuntur,  in  ipso  excessu  earum 
a  corpore.  Non  est  prfietereunda  vel  ipsa  loci  vox, 
qna  Nicetas  utitor,  ad  sensum  procuidubio  276  s>^i 
lanuliarissimum  Scripturarum  .*  qu»que  propterea, 
qnod  spectat  ad  animas  justorum,  respicitea  <:hristi 
verbaad  discipulos  suos,  Joan.xiy:  V^pararevo' 
6tf  tocum;  et»qood  attiQetadanimasimpiorum,alia 
fortasse  qusB  uoanimiter  apostoli  dixerunt  de  Juda 
prmvaricatore,  Act.  i,  Ut  abiret  in  locum  suutn,  En 
igitur  loea  seu  receptacula  animarum  post  mortem, 
inqoibuspiio  suo  merilo  reiervantur  addiemodt^aUns 
/>(mitm  juxta  Nicetam, 

Sed  quid  prophe  locui  lueis  pro  animabus  justis  ? 
Ipsa  mentio  loei  animarum  justamm  a  corpore  se-  B' 
junctarumy  qui  non  aiius  a  Niceta  intelligi  potuit, 
quaaa  ilie,  quem  Dominusse  apostoJis  indomo  Patris 
sui  paraturum  spopondit ;  ipsa,  inquam,  hujus  loci 
mentio  statim  ingerit  animo  inenarrabilem  iliam  in 
coeiit  cum  Giiristo  t>eatitatem  apud  Deum  et  Patrem, 
qua  feiices  iil»  anims  perfrui  debeot  simul  atque  a 
corpore  separantur  ;  modo  nitiil  iuendum  supersit ; 
nonenimNicetam  fugiebantreiiqua  Ghristiverba  eo- 
dem  seroionis  contexiu  dicentis:  £<  Habiero,  etprce- 
paravero  voMs  toewn  :  ilerumvenio,  et  aoeifnam  vos  ad 
metpsum,  ut  ubi  sum  egOy  et  vos  sitis:  qusB  verba,  ut^ 
pote  manifeste  dicta  de  Ghristi  adventu  ad  mortem 
unioacujusque  exiliius  discipulis,  ac  de  eorum  cum 
ipso  tuDO  ioeuodaperpetuasocietate,  oecoooet  cum 
ipsomaosiooe«6tt/^«s<,  scilicet  iogloriaDei  Patris, 
qui  est  lux  vera,ei  lucem  inkaMat^  inaccessibilem; 
noo  aliam  aoimo  ingererepossuot  seoteotiam,quam 
fBiero»  cum  Gliristo  t>eatitatis  io  coelo,  absque  uila 
temporis  post  obitum  diiatiooe,  prout  fert  cattioiica  G 
fidet.  Eo  igitur  ioeum  lucie  in  oaturali  atque  obvio 
seoau  Nieelffi  pro  aoimabus  justorum  a  corpore  se- 
paratis. 

Quod  atttem  huoc  profeeto  seosum  loeus  lueis,  ha- 
beat  io  ore  Nieete,  aiia  coosimili  modo  a  saoctis  Pa- 
tribiis,  vei  primis  Ghristi  ssscuiis,  usurpata  verba  de- 
moDstraot  c<  Multos  sustiouit  iabores  ;  atque  ita 
martyr  effectus,  discesssit  addebitum  glorisB  locum 
(TQirov  rjc  ^o^uc).  >  ita  de  saocto  apostolo  Petro  aie-* 
bat  saoctus  Ciemeos,  illius  discipuius  ac  suocessor, 
epistoia  prima  ad  Goriothios,  capite  5,  apud  Gotele- 
rium,  Palrea  Apostolici;  tomo  1,  pag.  150  editionis 
seciindiB  Amsteiod.  It^.  «  Sinite  me  purum  iumen 
haurire.  Gnmillic  fuaro,  homo  Dei  ero.  » Ita  saDctos' 
Ignatiosmartjr,  de  semelipso  martyrum  morti  desti- 
Dato,  epistoiaad  iiomanos  capite  6,  ibidem,  tomoll, 
pag.  28:  «  Persuaiii,  quod  hi  omnes  in  vacuom  non 
cucurrerunt,  sed  in  fide  ac  justitia ;  et  quod  in  debito 
sibi  ioco  sint  apud  Dominum,  cumauo  ei  passi  sont. »  D 
Ita  sanctosPoiycarpus  epistola  ad  Philipp.,  capite  9, 
ibidem,  pa^.  i^,  loquens  de  sancto  Paulo  cffiteris» 
qoe  aportoits  vita  fuoctis.  «  Goiioca  eum  in  sino  Pa- 
triarclurumiprophetaram,apostoiorum,omoiumque 
qoitibi  aisasculo  placueruot;  obi  ooo  est  tristitia, 
doior,  gemitos,  inimo  locus  piorum  sedatus,  et  pari- 
terquietaterrarectorom,  eorumque  qoi  ioeavideot 
glonam  Ghristi  toi.  »  Ita  io  oratiooe  profratribus 
qui  in  Christo  requieverunt^  iibro  vai,  capite  41  Goo- 
stttutioDem  Apostoiicarum,  ibidem,  pariter  tomo  I 
pag.  423 :  quo  Goostitutiooes,  etsi  Glemeotis  ooo 
sint  cujus  oomeo  praBferuot,  eruditorum  tameo  cal^ 
calo  coDScriptsB  videotur  primis  ficciesi»  s^ulis,  et 
memorantur  ab  Athanasio,  fiusebiq,  Bpiphanio  aliis- 
que.  fin  locum,  en  lumen,  pro  animabus  justorum  e 
corpore  egressis ;  vert>a  niuiirum,  ut  ex  iisdem  con- 
statteatimooiisi  indicantia ^(orta«i  coBiestem,  man^ 
9imeaaiqpudDmninum,visionemglorim  Ghrietlj  el  qui^; 
dem  postmortem  iUico  obtinendaoH  filiUiiiex{n«u^ 


dom  remaneat.  277  Q^is  sibi  persoadeat  noo  eo-  ^ 
dem  prorsus  sensu  locum  lucis  dixisse  Nicetam,  in 
quo  animsB  jostorum  corpore  exut®  reservantur  ? 
PraetereacatholicaEcclesia,  quae  tam  ssepe  pro  aoi- 
mabus  justorum  piacuiaribus  poenis  addictis  preces 
fuDdit,utiisdem  liberatffi,  quamprimumincoelismer- 
cedem  et  gloriam  sibi  debitam  consequanfur,  nonne 
iisdcm  quotidie  utitur  Micetffi  verbis  :  ut  lucem  scili- 
cet  sanetam  adeant,  ut  in  locum  lucis  ascendant  ? 
c  SedsignifersanctusMichael  reprsesentet  eas  in  lu- 
cem  sanctam,  qoam  oiim  Abranae  promisisti  et  se- 
mini  ejus. . .  Lux  «eterna  luceat  eis.  Domine,  cum 
sanctis  tuis  ih  «etemum.  » Ita  in  omnibos  missis  de- 
functorum.  •  Ipsis,  Domine,  et  omnibus  in  Ghristo 
qoiescentibus,  locum  refrigerii,  lucis  et  pacis,  ut  in- 
dolgeas  deprecamur.  t  Ita  quotidie  io  canooe  miss» 
ad  defuoctorum  commomeratiooem.  /^octif  igitur /ti- 
cis  juxta  Nicetam,  io  quo  justorum  aniraae  reservan- 
tur  postexcessum  a  corpore  ad  diem  usque  resurrec- 
tionis  atque  universalis  judicii,  non  esHocus  quidam 
a  felici  illabeatitate  diversus,  ause justorum  est  mer- 
ces  et  eorona  iustitix  quam  reddet  in  illa  diejuetusju- 
dem ,  sed  est  beatitas  ipsa,  quam,  statim  an  interitu 
corporis,  animae  justorum  quibus  nihil  luendum  su- 
persit  consequuntor,  quffi(|ue  in  eo  sita  est,  ut  Dei 
visione  fruantur,  et  in  Dei  lumine  ipsum  videant  lu- 
men,  ut  personat  regius  Psaltes. 

Similia  ex  adverso  dicamus  oportet  de  loeo  califfi- 
nif,  in  quo  juxta  Nicetam  reservantur  animee  impio- 
ram.  Caliginis  vocem,  luci  oppositam.  usurpavit  Ni- 
cetas  ad  sensum  Judae  apostoli  in  Eptstola  sua,  ver- 
su  6,  ubi  de  angelis  praevaricatoribus  loquens,  eos 
dixit  injudicium  magni  diei  vincutis  cetemis  subccUt- 
aine  reservatos ;  ad  sensum  quoque  Apostoli  Petri,  II 
Petr.,  II,  17,  qui  hsereticos  carpens,  eos  dixit  fontes 
sineaqua,  etnebulas  tuvbinibusexagitafas,  auibusealigo 
tenebrarum  reservaiur.  Qui  porro  loeus  iile  ealiointSf 
ubi  prffivaricatores  angelijam  vinculisffitemis  addicti 
sunt,  ibique  in  judicium  magni  diei  reservantur,  at- 
que  ubi  pravi  quoque  homincs  et  a  vera  flde  extorres 
conjiciendi  post  mortem  sont ;  qois,  inquam,  iocus 
ille  caliginis,  nisi  loeus  in  quem  abiit  Judas  pravari- 
cator  ad  poenas  proditionis  suffi  luendas  :  etquis  locus 
hic  Judffi,  nisi  loeus  tormentorum,  cruciatus  et  ftamnue 
apud  inferos,  in  ^uo  /ocostatim  post  moriem  sepuUus 
fuit  dives  ille  qui  induebatur  purpura  elbysso,  eiepu- 
tabatur  quotime  splendide,  despecto  Lazaro  mendieo 
qui  jacebat  adjanuam  ejus,  ut  Lucffi  xvi  ?  Ltocut  igitur 
caliginis,  a  Niceta  memoratui  pro  animabus  impio- 
rum  e  corpore  egressis,  non  differt  ab  infemo,  non 
differt  a  gehenna  ignis,  obi  aoiaue  cruciantur  statim 
post  corporis  mortem,  et  minime  exspectata  univer- 
salis  iudicii  die. 

Sed  adhuc  movere  posseot  quffi  addit  Nicetas,  tn 
die  nempe  adventus  Domini  de  cvelo  eum  sanetisange- 
lis  suis,  resuseitcUisomnibus,  et  revocatis  animabus  in 
corpora,  justam  fore  bonoi*um  malorumque  distinctio- 
nem ;  atque  tuno  justos  refolsuros  sicut  sol  in  regno 
Patris  eorum,  impios  vero  et  iniquos  m  tenebras  inferi 
con'}\diendoB,ubieritfletusoeulorumetstridordenttum, 
Verom  nihil  diffiColtatis  hsec  exhibent  Nicetffi  verba 
contra  prcesentem  beatitodinem  animammjustarum, 
et  prffiseos  supplicium  aoiroarum  impiarum,  si  reco- 
lamos  ea  verba  taoturo  respifere  corporum  resor- 
rectiooem  et  revocatiooem  animarum  io  corpora : 
(juia  tuocsaoe,et  tunc  solummodeeritjtKla  diflinclio 
inter  bonos  et  malos^  cum  bsc  dlstinctio  sob  ipsum 
reapse  cadens  aspectum  omnibos  appamerit ;  cum 
scilicet  booi  et  mali  iterom  homioes  esse  276  ccep^ 
rini  per  novam  conjunctionem  animarum  cum  corpo- 
ribus  suis,  unde  ratiooe  primffivffi  originis  hominom 
compago  consistit.  Justa  quoqoe  tunc  erit  distinctio, 
inter  bonoset  malos,  idestperfecta  atqoe  completa, 
ob  corporum  consortium  seu  ad  gloriam  seo  ad  poe- 
nam,  quibos  aotea  solffi  anlmffi  afOciebantur.  Quod 
atitem  addrt  Nieelai : «  Tunc  Josti  fulgeboot  siftut sol 
ioMr#gtt^alti»eorum<i  iapii  taio^inMioi  isttetiebj^af 


im 


K  iRklbM  USSERTATIO  IN  8.  ICETAM.— CAP.  t. 


inferi,  obi  erit  fletus  ocalorum  et  stridor  dentiam.» 
Hoc  itidem  ad  corporum  gloriOcatorum  conditioDem 
pertinet  quoad  justos,  et  ad  corporum  damoatorum 
iDfelicitatem  quoad  impios  et  iniquos  :  corporum 
namque  glorificatorum  proprie  tunc  erit  fulgeresicut 
sol  io  re^no  Patris,  sicut  corporum  damoatorum  in 
tenebris  mferi  lunc  eritsimiiiter  flere  oculis,  et  stri- 
deredeotibus.  Praeterquam  quod,  aiens  NicetaS|tn  die 
adventus  Domini  decaslo,  reiuseitatis  omnibus  et  revo- 
catis  animabus  in  corpora,  justam  demum  futuram 
bonorum  malorumqu^  disiinctionem,  atque  tuncjustos 
refulsuros  sicut  sol  in  regno  Pairts  eorum.impios  vero 
et  iniquos  in  tenebras  inferi  detrudendo8,7<6t  erit  fletus 
oculorum  et  stridordentium  ;  hoc  ipse  loquendi  modo, 
ad  eam  respexit,  quas  sanctorum  Patrum»  sacrorum 
interpretum,  necnonettheologorumnostrorum  com- 
munis  estsenteotia,qua  docemur,sanctorumanima8, 
ante  corporumresurrectionem  acuniversaiejudicium, 
nondum  potiri  perfecta  iila  et  consummata  felicitate 
quae  eisdem  debetur,  sicuti  neque  animas  impiorum 
toto  affici  judicii  pondere  quod  merentur ;  ideoque 
postresurrectionemacuniversalejudiciumaugendam 
esse  sanctorum  beatitudinem,  et  impiorum  poenam, 
quocumque  demum  ex  capite  augmentum  hoc  repe- 
tatur,  quod  hic  inquirere  nostrum  non  est. 

De  hoc  interiro  augmenta,  seu  beatitalis  in  justis, 
seupoenarum  in  impiis.enquomodosentiebatsanctus 
Augustinus.  c  Uabeut,  inquit,  omnes  animse  cum  de 
sfficulo  exierint  diversas  receptiones  suas.  Habent 
gaudium  bonae;  mal»  tormenta.Sedcumfactafuerit 
resurrectio,  et  bonorum  gaudium  amplius  erit,  et 
malorum  tormento  graviora :  quando  cum  corpore 
torquebuntur.  »  Itatractatuin  Joannem  49,  num.  10. 
Sed  luculentius  rem  eamdem  persequitur  sanctus 
doctor  sermone  280,  in  Natali  martjrum  Perpetuae 
et  Felicitatis,  num.  4,  ubi  comparationem  quamdam 
instituitinterpraesentem  statum  animarumacorpore 
sejunctarum,  et  statum  earumdem  post  <'X)rporum 
resurrectionem  acuniversalejudicium. «  Quid,mquit^ 
cum  resolut»  his  vinculis  animse  martjrum  postlabo- 
res  periculosi  certaminis,  triumphisangelicis  exceptas 
at(}ue  refectffi  sunt....?Qua  nunc  iucunditate  spiri- 
tahter  epulantur  ?  Quam  securi  in  Domino,  et  quam 
sublimi  nonoregloriantur,  quis  terreno  docerepossit 
exemplo  ?  Et  hffic  quidem  vita,  auam  nunc  beati  mar- 
^res  nabent,  quamvisaam  nullispossitsfficuli  hujus 
felicitatibus  vei  suavitatibus  comparari,  parva  parti- 
cula  promissionis  agitur,  immo  solatium  dilationis. 
Yeniet  autem  retributionis  dies,  ubi,  corporibus  red- 
ditis,  totus  homo  recipiat  quod  meretur.  Ubi  et  iilius 
divitis  membra  qu»  ({uondam  temporali  purpura  de- 
corabantur,  sterno  igneterreantur,  etcaro  pauperis 
ulcerosi  mutata  inter  angelos  fulgeat :  quam  vis  etiam 
nuncilleguttamexdigito  pauperisapad  inferos  sitiat, 
et  ille  in  sinu  justi  deliciose  requiescat.  Sicut  enim 
plurimum  distat  inter  Isetitias  miseriasque  somnian- 
tium  et  vigilantium  ;  ita  multum  interest  inter  tor- 
menta  vel  gaudia  mortuorum  et  resurgentium :  non 
q^uodspiritusdefunctorumsicut  dormientium  necesse 
sit  faUi ;  sedquod  279  ^i^  ^^^  animarum  sine  ullis 
corporibus  requies,  alia  est  corporibus  coelestibos 
claritas  et  felicitas  angeloruro,  quibus  sequabitur  re- 
surgentium  multitudo  fidelium  :  in  qua  glorisissimi 
martjrrespraecipua  suihonorisluce  fulgebunt,ipsaque 
corporainquibu8indignatormeDtaperpessisuDt,eisdi- 
gna  in  ornamenta  vertentur .  nHflecsanctus  Augostinus; 
apudquem  simillimavideasetiam  sermone328inNa- 
taliMartvrum,quffi  bic  ne  longioressimusomittimus. 

Patet  hinc  qusenam  sententia  esset  Augustino  de 
statu,  tumjustorum,  tum  impiorum,post  resurrectio- 
nem;  licet  justorum  beatitatem  etgloriam,  etiam  ante 
re8urrectionem,inenarrabiIem  etinexplicabilem  agno- 
visset,  et  impiorum  quoque  tormenta  gravissima. 
Similiporro  modo  etiam  Nicetas,  postquam  animas 
dixit  pro  merito  rescrvari,  seu  in  toeo  luciit  seo  io 
loco  calij/ini»t  id  est  seu  in  loco  beatitudinis  cum 
^g^%\o  in  coelisi  lea  apud  inferos  in  loco  tonnento- 


1114 

A  rum,  cruciatus  etflammse ;  aogmentumdearamreli. 
quis  verbis  suis  asseroit,  seu  beatitudinis,  seu  tor- 
meotorum,  post  resurrectionem  et  judiciom ;  ettof. 
mentum  hoc  explicavit  per  justnm  bonorum  eo  tem- 
pore  futuram,  malorumque  distinciionem,  oecoon  et 
per  justorum  tuncfulgorem  sicut  soUs  inrefnePatru 
eorum,  iropiorumque  et  iniquorom  in  ten^na  inleri 
detrusionem,  tt6t  erU  fletut  oeulatnm  et  strtdor^. 
tium :  et  adhocetiam  augmentumaccipieodomtR^ 
adventus  Domini  de  ccBlocum  sanctis  angeUssuis^on 
immerito  dixit  animas  interim  reservari ;  quia,ratione 
justorum,  quicumque  etiam  felicissimus  statos  est 
quoedam  reservatio,  donec  cumulus  felicitatis  eisdem 
recedat ;  etratiooeimpiorum  ai*.  iniquorom,  resem- 
tio  similiterest  prsesens  eorum  quamvis  acerbisamt 
statio  tormentorum  et  cruciatuum,  donec  in  noTisa- 
mo  die  fsece  calicis  irse  Dei,  quae  nondum  est  exi- 
nanita,  bibant  omnes  feccatores  terrm. 
Quintam  exibent  difficoltatem  alia  Niceteverbe, 

B  quae  habet  in  libello  ad  Virginem  tapsam,  capite  8, 
num.  36 ;  ubi  post  hortationem  huic  laps»  facttm  ad 
poenitentiam  pubiice  agendam,  joxta  formam  ab  ipso 
eidem  propositam,  pro  crimine  perpetrato,  eam  de- 
mum  ad  spem  veniiB  a  Deo  obtiaendae  itaerigitel 
invitat.  «  Talis,  vita,  inquit,  talis  actiopoenitenttc  n 
foerit  perseveraos,  audebit  sperare,et8i  ooogloriam, 
certepGeoae  vacatiooem.  »  Videtur  namque  Nieetas 
hic  innuere  pro  guibusdam,  puta  pro  poenitentibus  de 
gravioribus  dehctis,  prout  erat  illa  vir^o  lapsa,  tat 
etiam  pro  frij^dioribus  Christianis  parum  m  Christiana 
militia  meritis  ;  innuere,  inquam,  videtur  mediom 
quemdam  statum  in  alia  vita  inter  eetemam  beatitt- 
tem  et  daomationem,  ubi  neque  sit  gloria  neqae  poe* 
na :  qui  certe  status,  etsi  concedatur  parvulis  sine 
baptismo  decedentibus,  ut  fert  benignior  Theoiogo- 
rumsenlentia,  Ecclesia  nonreclamante;minime8toe 
conceditur  adultis,  quos  pro  vitae  merito  autaQpplicit 
manent  aut  prsmia;  uno  excepto  temporano  illo 

G  purgationisstatuproanimabusjustorum,  qoibastli 
quid  lueodum  supersit  cum  ex  hac  vita  mi^veriot 
Quid  i^itur  dicendum  de  hae  Nicetae  opiniooe,  cai 
Ecclesia  neutiquam  sufTragatur? 

Animadvertere  oportet  primo  cum  theoloffisae 
eruditis,  similes  dicendi  modos  inveniri  qoandoque 
apud  veteres  Patres,  tum  Grsecos,  tum  Latinos.Sto- 
ctus  Gregorius  Nazianzenus  in  celebri  sua  oratioDe 
de  Moderationein  disputationibus  servaoda,etc.,qae 
est  26  in  editione  Parisiensi  Ped.  Morelli  1609,  ex 
interpretatione  Jacobi  Billii,  ita  scribebat  pagina  458; 
c  To  majus  aliquid  salote  quseris,  nempe  alteriutfits 
gloriam  260  ^^  spleodorem :  mihi  verosalatemcoD- 
seciai  maximum  est,et  futuras  poenas  vitare.  Tu  viam 
minime  tritam  et  inaccessam  ingrederis :  ego  trittm 
atque calcatam  etqua  multi ad salu tem  pervenefoot» 
Oratione  autem  40  in  sanctom.  baptisma,  obi  etiam 
opportune  eos  objurgat  qoi  baptismi  susceptionem 
differebaot  usqoe  adextremum  vitae,  com  scilioetlD- 

D  ter  baptismum  et  mortem  i>arum  aot  oihii  temporis 
intercedebat,  haec  habet  pagina  644 :  «  Inter  gralitffi 
ac  mortem  temporis  aliquidintercedat:  otooasolam 
pravoe  litterae  deleaotur,  verum  etiam  earam  iooo 
meliores  inscribantur,  nec  solum  gratiam  habeas, 
verum  etiam  praemiumconseciuaris,  nec  ignistantam 
supplicium  effugias,verumetiam  gloriflehereditatem 

Sercipias,  c[uam  negotiatio  dono  adjuDctacondliat. 
[am  parvis  quidem  atque  abjectis  animis  aoh 
plum  ac  paeclarum  videtur,  pcenam  vitare :  at  <iat 
magno  et  excelso  animo  pnediti  sunt,  ad  merGedem 

auoque  aspirant.  »  En  Gregorii  Nazianzeni  seosa 
icetse  nostro  similia ;  quibus  nimirum  statum  tli- 
quemvidetur  asserere,  qaisit  salotis  qaidem  stttos, 
quateous  nempe  non  damnationis;  sed  status  mwi^ 
minos  prsemii  expersmercedis  ac  glori»,  sicut  etiam 
Bupplicii  igois  aU^uealiarum  poeoarum.Similit  fenm- 
tur  loca  Athaoasiiqaoque  in$uaezhort.admofitc^ 
et  Origenis  homiiia  17  et  34  in  Matttoumi  qo*  i^ 
indicasse  f  uffioi^t. 


Ui6 


P.  BRAIDifi  DISSERTATIO  IN  S.  NIGBTAM.  -^  GAP.  X, 


ilS(} 


Qaod  ad  LatiDos  Patres  et  scriDtores  spectat,  ad-  A  se  non  poicere  beata  inrfgione  domum,  sibiqoe  sali 


est  sanctus  Ambrosius,  qui  epistola  71  classis  0,  ad 
Horontianum  heec  habet  :  « Is  quisubictu  mortis  con- 
▼ertitur,  et  confitetur  Domioum  Jesum,  mereatur 
incolatum  paradisi  (ut  latro,  de  quo  ante  dixerat) : 
qni  Tero  multo  ante  se  exercuit,  et  Christo  militavit, 
acquisiyit  populorum  animas,  pro  Christo  se  obtulit ; 
habeat  paratum  stipendiis  suis  Deiregnum,  cujus  se 
remuneratione  donatum  gaudeat.  Ideoouc  Petro  dici- 
tur  :  Tibi  dabo  claves  regni  cxlorum.  Ex  latrocinio 
conversus  requiem  habet,  in  apostolatu  probttus 
accepit  potestatem.  »  In  libro  quoque  de  FideResur* 
rectionis,  num,  93  :  c  lo  ipsa  morte.inquit,quiescunt 
alii,  TiTunt  alii.  Bona  quies,  sed  ?ita  melior. »  En  hic 
paradisum  latronis  a  Uei  regno  distinctam,  statum 
requiei  et  quietis  a  statu  vitffi  et  gloriae ;  tertium  pro- 
inae,  seu  medium  statum,  animabus  quibusdam  a 
corpore  egressis  assertum  absque  glona  et  absque 
pcenis,  si  Ambrosii  verba  prout  sonant  accipiamus. 


e$te  $i  nuila  tartarei  ministri  occurrat  faciet^  nec  flam 
ma  gehenna  devoret  suam  antmam  mertam  fomactbus 
imis,  indicasse  proculdubio  videtur  statum  aliquem 
mediam  inter  ccelestem  gloriametgehennee  pcenas ; 
quem  statum  cupiebat  animae  sue  post  mortem  et 
post  expiatas  etiam  in  purgatorio  taliss  corporeas  mt- 
tificis  vaportbus  lenti  incendiif  quia  majus  aliquid  non 
licere  sibi  poscere  pr»  humilitate  sentiebat.  Quare 
Prudentii  sensum  assecutus  nobis  videtur  auctor,  ab 
Arevaloipso  ibidem  relatus,  cujusdam  notationisapud 
Fabricium  BibliothecsB  Vet.  Latinse  iib.  iv,  caip.  2  edi- 
tionis  Venetffi  1728,  ubi  dicit,  in  fine  Uamartigeni» 
subjici  preces,  «  quibus  auctor  ait,  sufficere  sibi,  si 
modo  in  tartara  non  detrudatur,  licet  pcena  luend» 
sint  in  purgatorio.  »  Cumpurgatorium  porro,exipsa 
purgatorii  notione ;  Prudentius  nescire  non  posset»- 
lernum  non  fore,  quid  est  dicere  suffieere  sibi  si  mO' 
do  in  tartara  non  detrudatur  ;  nisi  suMcere  reapse  si« 


Quinetiamin  appendicibus  Augustinianis,  tomoXVn  B  ^h  etiam  post  purgatorium,  stalum  aliquem  medium 


Augustini  Operum  editionis  Venet»  in-4o  col.  1951, 
adestsermo  cui  titulus,  Sermo  de  SymbolOt  consarci- 
oatus,  ut  admonent  Maurini  editores,  ex  Rufini  prie- 
cipue  aliorumque  segmentis ;  ubi  capite  18,  col.  1966, 
eadem  de  hoc  medio  statu  opinio  videtur  occurrere  ; 
ait  enim  illias  auctor,  seu  consarcinator,  quicumque 
18  demum  sit  :  «  Verum  has  poeoas,  hos  cruciatus 
(ignis  aeterni  gehenns)  non  solum  evadere,  sed  etiam 
aeternam  bealitudinem^si  modo  demalisnostrispoe- 
Ditentiam  agimus,  possumus  acquirere.  »  Videtur 
bic  namquestatuereevasionem  poenarum,  distinctam 
ab  acquisitione  eeternae  beatitudinis ;  et  statum  pro- 
inde  quemdam  medium  indicare  in  alia  vita,  ubi  sit 
tantum  poenaram  et  cruciatuum  evasio,  absque 
beatitudinis  aeternae  adeptione. 

Accedit  Aurelius  Prndentius  in  Hamartigenia,  ubi 
sub  libri  finem,  presces  Deo  fundens jpro  anima  sua 
tum  cum  corpore  soluta  fuerit,  ita  enator  : 

O  Deo  cunctiparens,  anim»  dator. . . . 
GoDflteor  (dimitte  libeos,  et  paroe  fateDti), 
281  Omae  malain|roenii :  ted  to  bonai  arbiteraofer^ 
Qaod  meroi  :  meliora  faveos  largire  preeanti. 
Dona  anims  goaodoqoe  meee,  com  corporis  hojos 

Uqaerit  bospitiom 

Ne  ceroat  trocoleotom  aliqoem  de  gente  latronom^ 
Immitem,  rabidom,  valtuqoe  et  voce  minaci 
Terribilem,  qui  me  maeolosum  aspergine  moram 
Ib  prcBoepi,  ot  preedo  trahat.  nifriiqoe  raeotem 
Immergat  specaW,  concta  exactoroi  ad  asqoe 
Qoadraotem  roinimam  damnoMB  debita  yit». 
Molia  in  thesaoris  Patris  est  habitatio,  Christe, 
Dispariboi  discreU  locis,  non  posco  beata 
lo  re^ione  domom  :  iiot  illic  oaau  viroram 
Agmina,  polvereom  qo«B  dedigoaotia  eeoium, 
Divitias  petiere  toas.... 
At  mihi  tartarei  satia  eet  si  nolla  ministrl 
OiMorrat  facies,  avidoe  oec  flamma  gebeDOffi 
Devoret  hanc  animam.  mersam  fornacibai  imis. 

Deinde  ita  statim  prosequitur  Pradentius : 

Esto,  eavernoso,  qaU  sic  pro  labe  neoessa  est 
Gorporea,  trUtls  me  sorbeat  igois  averno  : 
SalUm  mitificos  iDcendia  UnUvapores 
Exhaient,  mstmjae  caior  laDgaeote  tepeseai. 
Laxiinmenia  alios,  et  Umpora  vincta  coroais 
GlorificeDt:  me  pcBoa  levis  elementer  adoral. 

Totom  hunc  Pnidentii  locum  referuntemditi,  catho- 
lici  simol  atque  heterodoxi,  ad  pur^atorii  j^oenas  a 
Prndentio  evidenter  assertas;  quibus  astipulatur 
etiam  novissimus  Prudentii  carminum  editor  claris- 
simus  Faustinus  Arevalus  in  eruditis  Prolegomenis 
ad  absolutissimam  editionem  suam  Romanam,  quibas 
Prodentiana  nomen  dedit,  capite  17  pag.  i51  et  se- 
guentibus  tomi  primi.  Et  quidem  si  de  posterioribus 
Frudentii  versibus,  tsto,  cavemoso,  etc.,  sermo  sit; 
dnbium  nullum,  ad  purgatorii  poenas  eumdem  re« 
opexisse :  verum  in  prscedentibus  satis  aperta  est  iU 
linslocntio  de  coelesti  gloria  beatorum,  et  de  infer* 
nalibas  damnatorum  poenis.  Dum  itaque  idem  diiiti 


inter  coelestem  ^loriam  et  g[ehennse  flammam  ?  Qa» 
tamen  omnia  dicta  sint,  quin  aliquid  detractum  ve- 
limus  animadversioDibus  praelaudati  262  Arevali, 
qui  Prudentii  verba  nititur  in  rectum  sensum  expla- 
nare,  et  omniaad  purgatorium  unicereferro,  ne  Chri- 
stianum  piissimum  poetam  haberemus  veluti  spede- 
jectum  coelesUs  glori»  obUnendse. 

PrudenUo  hic  annecUmus  Salvianum,  ejusdem  Ni- 
cetaeseecullscriptorem.  Hicuamque  libroiii  Adversus 
AvariUam,  capite  18  dlvites  objurgaas,  decensupro- 
prio  augendo  sollicitos,  de  ha»redibus  iocupletandis, 
atque  eUam  morU  proiimos  nihii  cogitantes  de  suo- 
rum  peccatorum  rederopUone,  oblaUoneaJiquaopom 
soarum  in  remedium  animse  propriflB,  ita  eos  carpit : 
«  Quid  ergo  causie  est,  ut  non  vel  moriens  et  in  uiU* 
mis  situs,  id  saltem  suorem»  oblaUonis  officio,  et 
omni  rerum  tuarum  ambitu  agas,  ut,  si  mereri  aDeo 
potes,  locuples  ac  beatus  sis ;  sm  autem  idnonpotes, 

Q  certe  vel  pro  hoc  merearis,  nt  miser  non  sis,  certe 
non  uraris,  certe  non  torquearis,  certe  tenebris  exte- 
rioribus  non  injiciaris  et  ardentibus  sine  fine  flammis 
non  decoquaris. »  Quid  est,  pro  eo  qui  mereri  non  po- 
test  ut  locuples  post  mortem  sit  ac  beatus,  id  est  ut  cosii 
gaudiis  perfruatur ;  quid  est,  inquam,  vel  iliud  mere- 
ri,  ut  mtser  non  sit,  ut  non  uratur,  ut  non  torquea- 
tur,  etc.,  nisi  mereri  saltem,  ut  in  eo  terUo  quodam 
statu  sit,  ubi  neque  beaUtudo  adsit  neque  damnatio, 
neque  gloria  neque  poena  ?  Hunc  igitur  tertiam  sta- 
tum  pro  aduIUs  baptizatis  admisisse  videtur  etiam 
Salvianus,  qui  eodemNicetae  nostri  saeculo  scribebat ; 
ot  proinde  mirum  non  sit,  in  hoc  eodem  Salviani  sen- 
so^  sicut  in  sensu  eUam  prH^cedenUamscriptorum  ac 
Patrum  quos  retulimus,  Grfficorimi  ac  LaUnorum, 
Nicetam  nostrum  aiiquatenus  aberrare  potuisse,  ut 
terUum  guemdam  et  ipse  statum  pro  adultis  baptiza- 
Us  crediderit,  qui  neque  digni  essent  qui  coelesUs  bea- 
UtaUs  compotes  fierent  neque  qui  «ternis  inferni 

D  poenis  addicerentur. 

Verum  aberravitne  reipsa  Nicetas ;  aberrarant 
cum  Niceta  aJii  quogue  scriptores  et  Patres,  quorum 
verba  perspeximus  Nicetae  conformia?Hoc  nmiirum 
estquod  secundo  loco  animadvertere  juvat ;  num  re- 
lata  Nicetse  verba,  sicuU  et  aJia  aJiorum  quffi  attuJi- 
mus,  justa  donari  possint  interpretaUone ;  ut  non 
eumdem  quem  extrinsecus  prffiferunt,  sed  verum  et 
catholicae  doctrinflB  conformen  sensum  exhibeant. 
immunes  certe  a  quibusdam  pecuiiaribas  opinioni* 
bus,  nonpJane  consenUenUbus  cum  universaJi  ficcle- 
siffidoctnna,  quaeque  postea  penitusobsoleverunt,  ve- 
teres  omnes  Patres  atque  scnptores  nequaquam  dixe- 
rimus :  ita  ut  non  admodum  solliciti  simus,si  reapse 
Nicetasnoster,aIiique  cumeo,  terUum  iJJum  statum, 
de  quo  diximus,  in  futura  vita,  proaduJUs  bapUzatis, 
admiserint,  ex  perperam  inteJJecto,ut  erudiU  notanU 
auodam  Apoitoli  textu,  Hom.  x,Tersu  9.Nondum  vide- 
Ilcettuoc  omnia,  qun  pnscipua  fidei  capitanon  consU- 
tuebantyita  erant  exploraia  ut  posleafaeruat  cum  por 


11S7 


K  BRAtDyfi  DlSSBHTAtlO  fi<  8:  tCfif  Ali.  —  CAP.  1 


im 


yirorum  doetorum  disputatioDes,  res,  que  antea  ve-  A  P^>  4^®  interitum  eYaserunt,  unde  rectam  UliQs 


luti  latebant,  in  apricum  deductsB  sunt.  At,  quod  nunc 
ad  rem  nostram  attinet,  placet  in  primis  eruditissimi 
viri  Jacobi  Billii  seotentia  io  Scholiis  ad  supracita- 
tam  orationem  vi§[esimam  sextam  Gregorii  Nazian- 
zeni,  ubi  ejusdem  ibidem  sensa  expendens,  necnon 
et  alia  orationis  quadragesimse  prout  supra,  pronus 
est  ulexistimet  sanctum  doctorem,nequaquamsa/ii- 
tem  seu  poen»  vitationem  a  coeiesti  gloria  separasse, 
atque  ita  statum  quemdam  medium  inter  beatitudi* 
nem  et  damnationem  proaduitisbaptismate  donatis 
admisisse ;  sed  potius  per  saluhs  vocem  aliosque 
consimilesdicendi  modos,  signiflcare  voluisse  eitre- 
mom  beatitudinis  gi*adum  atque  infimamcoeiestis  11- 
lius  domus  mansionem,  pro  iis  gui  nihil  amplius  me^ 
ruerint  263  <l^^^  poeneevacationem.  Hac  sentiendi 
ratione,  qu«  iNazianzeni  verbis  nequaquam  refVaga- 
tur,  facile  in  rectum  sensum  exponuntur  ctiam  alio- 
rum  dicta  qu8B  attulimus,  etmaximeNicetaB  nostri(ui 


mentem  assequamur  in  ea  de  qua  agimus  re;  etunde 
vera  interpreiatione  donemus  ambigua  qu»  hnbtiad 
Lapsam,  capite  8,  ex  quibus  medius  iile  stalus  prima 
fronte  apparet,  qui  uequesit  gloritts  statusoequejKfi* 
nffi,  sed  peenx  tantum  vacatio,  In  supcnus  oamque 
expensis  verbis  ExpianattonisStpnboiiyf^A^M  i3,  ubi 
de  futuro  universali  judicio  loquitur  ;  «c  iuucjg^ 
justi,  inquit,  fuigebuntsicutsolmregnoPatriseoruiu: 
impii  vero  et  imqui  in  tenebras  inieri,  ubi  entflelus 
ocuiorumetstridordentium.  »  DuoiiicstatusaNiceta 
distinguuotur  jtijtorum  tii  re(/»to /^afm,et  tatgiiorvmui 
tenebrastnfert.  Ubinamigitur  etiam  iiic  apuaMcetiffl 
tertius  ille,  seu  medius,  siatus  absque  gioria  et  atsqee 
poena,  ubi  sit  tantum  pctnce  vacatwT  Notaodum  fero 
guod  in  Explanaltone  SyniboU  ita  ioquiturisicetas; 
in  iucubratione  videiicet,  qutie  iidei  Uugmata  Uudit, 
qusque  simui  iidei  auctorissui  testisesi  iocupletissi- 
ma«  iertium  itaque,  seu  medmm,  nunc  sLalum  pro 


Lapsamt  quorum  cauara  haec  scribimus.  G/ortam  nam-  3  baptizatis  adultis  nequaquam  agnovil  Nicelas  :  ac 


que,  quam  ipse  dubitabat  Lapsam  suam  non  posse 
promereri,  seu  potius  quam,  uti  aiebat,  ipsa  sperare 
minimeatMi^f  poenitentia  suaquamvis  sincera  atque 
perseverante,  inteilexit  proculdubio  ^radum  aliquem 
glorias  altiorem,  innocentim,  quam  ipsa  perdidei*at, 
reservatum ;  etpcencf  vaeationem,  inteilexit  extremum 
illum  beatitatis  gradum  quo  nihil  in  coelo  inferius, 
ubi  pro  meritorum  ratione  mansiones  donantur ;  et 
graoum  propterea  illum,  qui  (si  ita  ioqui  fas  est)  pro 
sua  exigoitate  veluti  confinis  est  postremo  poenarum 
gradui  damnatorum. 

Pr»terea  nulliene  adsunt  super  hac  re  Nicet«B 
ipsius  aliie  locuUones,  unde  clarioribus  fortasse  ver- 
bis,  obscuriora  quiB  nunc  nos  urgent  explicare  possi 


merito  propterea  ciarissimi  Billii  iuterpreialioaedo- 
nandasunt  ejusdemverbaa^ii^ir^mem  /a|wam,  capite 
8,  ut  ipse  sciiicet  ionuere  voiuerit  iapsam  illam,  per 
sinceram  suam  ac  perseverantem  poeniteotiam,  noo 
gloriam  quidem  iliam  audere  sperare,  qu»  mooceolei 
in  cceio  manetmultumque  promeritos,  sedgloriamali* 
quam  niiiiiominus  iniimi  graclus,  quam  ipse  per  pff- 
n»  vacationem  signiiicavit.  Ei  gionam  ceite  aaquam 
indicare  voiuisse  iNicetam  per  iianc  paenw,  quam  oixii, 
vacationem;  verba  etiam  lila,  ni  laiiimur,  satis  do- 
cent,  quae  ipse  ibidem  in  hos  iapsas  iiiius,  quam  aiio- 
quebatur,  veiuti  infundebat,  ut  iisdem  oraUouem 
suam  compieret,  qua  misericordiam  a  iJomiuo  eam 
deprecari  debere  inter  poenitentia;  iabores  edocebat, 


mos ;  prout  ab  eruditis  faciliter  factum  ruit  cum  aliis  quibusque  verbis  Ubeiium  ilium  suum  sanclus  episco- 
Ecclesiffi  Patribus  veteribusque  scriptoribus  ?  Digna  pus  ciaudit :  «  Hoc  miiii  douum,  liauc  miiii  gratiam 
certe  sunt  animadversione  quse  notant  MauriniAm-  detuo  fonte  prsestari  cupio,  Deus,  ut  inaiterQumtil)! 
brosianorum  Operumcditores  adduo  relataloca  Am-  contitear.  »  Om  porro  postuiat  ut  tn  xtemum  con/i- 
brosti,  maxime  veroad  alterum  ex  libro  de  PideRe-  q  teatur  Deo;  quid,  queeso,  postulat,  nisi  ut  in  coeio 


surrectionis,  ubi  medium  ilinm  statum,  de  quo  agi- 
mus,nuda  i  i  lius  verba  inspicientibus  insinuare  videtur. 
«  Gerte  frustra  sunt,  inquiunt,  qui  ex  hujusmodi  lo- 
cntionibus  opinionem  de  medio  inter  gloriam  ac 
poeoas  stato  affingunt  sancto  antistiti :  namque  infi- 
nitis  locis  immortalitatem  suppliciis  a /if otu;  opponit, 
ut  in  bac  ipsa  oratione,  num.  8^  pioinas  addictos,  tm- 
mertalitati  debitos*  Quod  quidem  si  Joannes  Daliseus 
attentiua  considerasset,  easdem  loquendi  formulas 
minore  invidia  traduxissetlibro  n  de  usu  Patrum  ca- 
pite  4>  >  Salvianus  quoque  lut  caeteros  nunc  prseter- 
eamus^  quieadem  Nicetae  fletate  floruit,  mentem  suam 
soper  nac  ipsa  re  clarius  manifestaverat  eodem  ci- 
tato  libro  Adversus  Avaritiam,  capite  3 ;  ubi  de  statu 
aoimarum  a  corpore  sejuoctarum  loquens,  nullum 
omoino  inter  damnationem  et  gloriam  statum  me- 
diom  pro  eisdem  agnovit.  «  Ecce  iturus  es  (inquit, 
avarum  hominem  compelians),  ituruses,infelicissime 


post  h  ujus  vitte  cursum  compos  su  aiicuj  us  saitem  ^o- 
riae  beatorum,  de  quibus  soiis  recte  dicitur,  juita 
Scripturarum  loqueudi  modum,  qiiodinxiernumconr 
fiteantur  Deo  f  l^asnae  igitur  vacaiionein  satis,  ut  vide 
tur,  expiicavit  Micetaa  etiam  in  ipso  ac^La/Maiiiii' 
beilo,  non  quidem  per  statum  aiiquem  medium  ioler 
gioriam  et  damnationem,  sed  per  ipsum  giohttsta- 
tum  in  coelo  cum  i>eati8  j  etsi  giorifiB  lortasse  eiigm 
aut  intimi  gradus.  ^uidni  vero  per  verba  iiia,  eltim 
gloriam,  iuteoderit  Nicetas  pecuiiarem  liiam  taolum 
atque  sublimiorem  in  coeiis  gioriam  virginibusdesU* 
natam,  quam  certe  sperare  numquam  ausa  fuistet 
post  lapsum  suum  virgo  ilia  loeciiiraga  quaotaiibet 
poenitentia,  ut  optime  annotani  ad  buoc  iocum  lau- 
dati  Maurini  Ambrosianorum  Operu  m  editores  1  Adbuc 
itaque  facilius  in  rectum  communis  doctrime  seosum 
Nicet®  nostri  verba  habeamus  ac  suscipiamus  opor- 
tet ;  ut  tertiumiiium  statum  posl  mortem,  pro  bapuis* 


omnium,  ad  exanpen  sacrum,  ad  tremendum  illud  in-  |%.  tis  aduitis,  eumdem  neutiquam  admisisse judicemus. 


toierandumque  judicium,  ubi  peregrinanti  anim» 
atque  anxiss  nullum  potest  omnino  esse  solatium, 
nisi  sola  tantumoEiodo  bona  conscientia....  ubi  reo 
homini  nuHum  est  adjutorium^nisi  sola  mens  larga, 
nisi  poenitentia  fructuosa....  ubi  denique  pro  diversi- 
tate  meritorora,  ant  summum  bonum  invenies,  aut 
gummum  maJum,  aut  immortale  praenium,  aut 
sine  fine  tormentoro. »  Ubinam  hic  medius  ille  status, 
nequeglorife  neque  poenarum,  ^uem  Saivianus  su- 
perius  allato  loco  tam  absolute  innuere  videbatur  ? 
Obscura  igitur  per  clara  optime  enucleantur,  si  scri- 
ptores  scriptoribus  conferamus,  ubi  plures  adsint 
unius  ejusdemque  scriptoris  elucubrationes,  aut  ubi 
prolixior  cadem  sit  elucubratio,  et  causa  scriptori 
non  desit  rem  eamdem  iterato  attingendi.  Tentan- 
dum  proptereaaliquid  hujusmodi  est  etiam  in  Niceta 
nostro:  quod  fortasse  facilius  cederet,  si  alia  iliius, 
fuaiiQterterant,  euperetsent opuscida. 
,  Vmm  MQ  abaaicQnino  ah>ii»  eiiam  Nieet»8cri« 


Gravius  ouuc  aiiquid  seito  loco  eipeuaere  a^f^ 
dimur,  quod  ad  rectam  Aicetw  hdem  specUt  lu  re 
magni  momentL  Novatianorum  enim  etMoataaisit' 
rum  errori  Nicelam  favisse  suapicati  sunt  aliqui,  su- 
per  peccatorum  remissione,  in  suo  ad  Lapsum  iioelM 
capite  ii,  num.  Aa,  ubi  ita  iapsam  suam  aiioqueDa- 
tur  :  «  inhsere  poenitenlise  usque  ad  extremum  nit, 
nec  tibi  prsesumas  ab  humaua  die  veniam  dari ;  qo'* 
decipit  te  qui  hoc  tibi  poiiiceri  voluerit.  Uu®  ^^ 
proprie  in  Oominum  peccasti  ab  ipso  solo  te  coot^ 
nit  in  die  judicii  exspectare  remeuium.  •  l^to,qo<>^ 
usque  ad  extremum  vits  poeuiteutiam  agere  dei)e«t 
virgo  h«c  iapsa,  j  uxta  discipiinam  de  qua  capite  pr»- 
cedenti  dictum  iuit :  quid  est  uuuc,  quod  prniSiMtrt 
ipsa  non  debeat  ao  kumam  die  bibi  vemam  dari;^'^ 
est  quod  sperare  non  possit  ab  ii^cciesids  da?ii)us  ad- 
jutorium  sive  absoiutionem  a  peccatis^  et  quod  iUsJ^ 
dkcipidt  qui  hoc  eidem  poUicen  voluerit ;  XSB  ^f 
Ditttn  qusB  pvprie  in  Dminum  peccaverat^  ad  tpto  m 


iisd 


P.  BRAIDiE  DISSERTATIO  IN  S,  NICETAM.  -  CAP.  X. 


ii30 


peccata  _ 

jecta,  proutMontanislae  ac  No?atiaDi  docebant;  quee 
ideo  soliusDei  judicio  reseryabantur,  ctiampostda- 
tam  actamque  ad  usque  vitaB  exitum  poenitentiam? 
Hane  senserunt  in  Nicetse  verbis  difncultatem  tiim 
theologi,  tum  eruditi  ;  ex  quibus,  si  iubet,  yideas 
Natalem  Alexandrura  Hisiorix  EcclesiasUcm  sseculo 
m,  dissertatione  22,  prope  finem,  necnon  Benedicli- 
Dos  Ambrosianorum  Operum  editores  admonilionein 
librumhunc  ad  Virginem  lamam.  Quinimmo  difGcul- 
tatem  hanctanti  fecerunt,  Bellarminus  prsesertim  ac 
Possevinus,  ut  in  verbis  illis  sententiam  vioderint 
prorsusNovatianam.quam  duobus  IibrisdePceniten- 
tia  impugnatAmbrosius,  ideoque  exhocetiam  capite 
libellum  hunc  Ambrosio  abjudicaverint.  Verum,  ut 
Nicetae  mentero  hoc  loci  intimiusexploremusetsecu- 
rins  assequamur,  ut  cumdem  etiamab  omniprorsus 


posteru 
modi  reis,  quae  cseteroquin  ex  Ecclesiae  potestate  dari 
posset,  quseque  data  hactenus  fuit. 

Multam  quidemdisputandi  materiam  et  hic  et  alii 
Illiberitani  canones  theologis  et  eruditis  preebuerunt, 
ubi  severiorqusedamdisciplinain  repcenitentialista- 
tuta  fuit,  et  ubi  non  uno  in  loco  negatur  communiot 
absolutio  scilicet,  quorumdam  criminum  reis  etiam  in 
exitu  vitsB.  Verum  non  alia  de  causa  id  factum  fuisse 
communis  sententia  est,  nisi  ut  facilius  hominesabs- 
terrerentur  a  gravioribus  hisce  peccatis,  de  quibus 
Dullam  sperare  possent  ab  Ecclesia  indulgentiam  ;  at 
utreapsenullaautpene  nulia  adessetoccasio  severi- 
tatis  hujusmodi  adhibendae.  Hodiequidem  severitatis 
hujus  vcstigium  non  exstat :  sed  ex  hac  etiam  veteH 
severitate  vigens  disciplina  processisse  videtur,  qua 
quorumdampeccatorum  absolutio,  extra  mortis  arti- 


Montanistarum  acNovatianorum  errore  vindicemus,  3  culum,  uni  summo  pontifici  reservata  est.  et  quo 


distinguamus  oportet  in  re  hujusmodi  doctrinam  a 
disciplina.  Aliud  namque  est  negare  Ecclesise  faculta- 
tem  peccata  ali^uot  giaviora  remittendi,utputamcB- 
chiam,  homicidmm,  et  lapsum  in  idoIolatriam;quod 
Montanistarum  et  Novatianorum  capitale  erat,  et  in 
quo  prsecipue  a  catholica  doctrina  dissentiebant :  et 
aliud  quorumdam  similitercriminumreis^etiam  post 
actam  ex  Ecclesiae  instituto  poenitentiam  uscjue  ad 
extremumvitee.pacemnihilominusaceoromunionem 
denegare  ;  quse  severior  quidem  nonnullarum  Eccle- 
siarum  ac  quorumdam  episcoporum.priscisEcclesise 
saeculis,  et  quinto  etiam  Nicetse  nostri,  disciplinafuit. 
Quis  autem  dixerit  Nicetse  verba,  de  quibus  agimus, 
potius  sapere  Montanistarum  ac  Novatianorum  dam- 
natam  doctrinam,  quam  catholicorum  disciplinam 
alicubi,  Nieetae  etiam  aetate,  vigentem  ? 

Communis  interim  apud  Patresinveniturdistinctio 
peceatorum,  ad  sensum  Scripturarum,  inter  peccata 


rumdam  quoque  singulis  episcopis  in  propriis  dioM^e- 
sibus  ;  ut  aliqua  saltem,  aut  major  aut  minor,  obti- 
nendae  ab  Efcclesia  venise  difficultas  promptiores 
hominesreddatinbisfugiendiscriminibus.etitagone- 
ratim  Christiani  nominis  sanctitati  salubriter  consul- 
tum  sit.  Alia  similiter  priscis  ssculis  obtinebantdi- 
scipIinsB  capita  duriora,  qus  postea  aut  ex  parte  aut 
ex  inte|[ro  m  desuetudinem  abierunt  ;  atque  de  his 
generalim  rationem  reddens  sanctus  Augustinus, 
epistola  185,  ad  Bonifacium,  num.  45,  aiebat.  quod 
multas  cogunt  invenire  medicinas  multorum  cxperi- 
menta  morborum  :  •  ubi  ctiamde  quodam  agensdi- 
sciplinflB  rigoreergaclericosob  crimen  aliquod  poeni- 
tentia  functos,  ita  scribebat  :  «  Ut  constitueretur  in 
Ecclesia,  ne  quisquampost  alicuj  us  criminis  poeniten- 
tiam  clericatum  accipiat,  vel  ad  clericatum  redeat, 
vel  in  clericatu  maneat,  non  desperatione  indulgen- 
tisBySed  rigore  factum  est  discipIinsB :  alioquin  contra 


Tidelicet  tit  Deum,  et  peccata  in  fratret  seu  in  homi-  q  claves  datas  Ecclesi®  disputabitur,  de  quibus  dictum 


nes,  nt  videre  est  apud  Morinum,  de  Sacramento 
Poenitentiae,  pluribus  in  locis  ;  ubi  etiam  intelligas 
quam  acriter  locuti  sint  adversus  peccantes  in  Deum, 
quamve  dinSciliorem  his  veniam  semperostenderint, 
at  ad  majorem  poenitudinis  sensum  pro  peccatishu- 
jDsmodi  eos  excitarent,  majoresquepoenitentiaelabo- 
res  exigerent.  Inter  peccata  porro  in  Deum  merito 
recensebat  Nicetas  suse  virginis  lapsum,  quem  tam 
tsepe  in  eodem  libello  et  aduUerium  in  Dominum,  et 
fidem  Dominonon  servatam  appellaverat*  Quin  etiam, 
ex  peccatis  hujusmodi  in  Deum,  dubium  nullum  est 
lapsae  hujus  peccatum  inter  gravioralocumhabuisse 
penes  Micetam  ;  seu  <^ui  pravse  voluntatis  potius 
quam  humanse  fragilitatis  indiciamanifesta  prsfere- 
bat,  seu  quia  aliorum  etiam  peccatorum  habuerat 
coDsectana,  seu  quia  ad  idem  demum  aperienduni 
inyita  prorsu  adacta  fuerat,  prout  capite  prsecedenti 
8U0  loco  dicturo  fuit.  Quis  i^iturmireturNicetaro.ex 


est,  QtiCB  solverUis  i»  terra,  soluta  erunt  et  in  cobIo. 
Discipiinae  itaque  rigor,  qui,  ob  cororoune  bonum  Ec- 
clesise,  Patres  Illiberitanos  induxit  ad  communionem, 
id  est  absolutionem,  lapsis  cx  prava  voluntate  vii^- 
nibus,  etiam  in  vilaeexitu,  denegandam.  licet  dcEc- 
clesiae,  clavium  virtute  non  dubitarcnt;  rijorhicdi- 
sciplinae,  non  autem  Novatiani  aut  Montanistici  dog- 
matis  persuasio,  Nicetam  quoque  nostrum  adegit, 
ut  lapsae  susb  communionu  ilidem,  omnis  scilicet  venise 
ab  Ecclesia  obtinendsB  spem  adiroeret,  et  Dei  v^ivlb 
misericordiae  eam  reservaret. 

Severiorquidemhuiusroodidisciplina,  etsi  Illiberi- 
tanoruro  Patruro  auctoritate  probata,  nuroquam  ta- 
men  comrounis  Ecclesioe  disciplina  fuit,  ut  notant 
eruditi,  necjue  diulocum  obtinuit.  Quinimroo  abusus 
fortasse  hujus  severitati8,qui  in  damnum  demuroce- 
deret  disciplinae,  id  effecit,utin  desuetudinemtandem 
abiret,  et  ut  Romani  prsesertim  pontifices,  benignitati 


sententia  (^anonis  i3concilii  Illiberitani,  quem  citato  n  potius  quam  severitati  semper  studentes,  illam  non 


capite  superiore  retulimus  ubi  disciplinam  poeniten- 
tialem  atti^mus ;  quis,  inquam,  miretur  Nicetam  no- 
stram  Tirgmem  illam  lapsam  in  earum  numeroha- 
baisse,  de  quibus  Patres  illi  sanxerunt  his  verbis  : 
MPlacuit  nec  infine  dandam  elsessecommunionem.  > 
id  est  peccatorumabsolntionem,  utviri  docti  verbum 
illud  communionis  ibidem  intelligunt ;  ideoque  eidem 
dizisse,  ne  sibi  prossumeret  ab  humana  dte  veniam 
dari,  quoniam  quae  proprie  in  Dominum  peecaverat, 
ab  ipso  solo  eam  eonveniebat  exspectare  26(B  reme- 
dium  ^Numquid  Montanistarum  aut  Novatianorum 
tiDctos  errore  Illiberitanos  Patres  dixerimus,  qui  la- 
psas  ex  prava  potius  voluntate  quam  ex  infirroitate 
Tirgines.  etiaro  in  exitu  vit®  communione^hoc  est  ab- 
solutione,  privarunt  ?  Non  id  certe  eos  decrevisse, 
qoia  nullam  a^noscerent  in  peccatis  hujusmodi  re- 
laxandis  Ecclesiae  facultatem,  vel  ipsum  verbum  p/a- 
evtl»  ^od  usurpant,  satis  ostendit ;  unde  eoruro  pe- 
culiant  hae  auper  re  Tolantas  emergit»  qasB  discipli- 
Pataol.  UL 


semel  improbarint.  Quinto  tamen  saeculo  eadem 
adhucobtinuisse,  ita  ut  ea,  alicubi  267  ^^^^  quoque 
locuro  habente,  uti  potuerit  curolapsa  suaNicetas 
absquecensura,ex  eorumdemRomanorum  pontificum 
epislolis  colligimus,  qui  hac  super  re  eodem  saeculo 
ad  episcoporum  consulta  respondebant.  Ita  namque 
initio  saeculi  quinti,  annovi  delicet  403,  scribebatsan- 
ctus  Innocentius  papa  I,  ad  Exsuperium  episcopum 
Tolosanum,  epistola  6  apud  Coustantium,  EpistolaB 
Romanorum  pontificura,  col.  792  editionis  Parisien- 
sis  ;  qui  Exsuperius  eumdem  interrogaverat  quid  in 
iis  observari  oporteret,qui  postbaptismum  omnitem- 

Sore  incontinentiae  voluptatibus  dediti,  in  extremo 
ne  vitae  suee  poenitentiam  simul  etreconciliationeni 
communionis  exposcebant,  et  contraquos  IUiberitani 
proBsertim  canones  stare  videbantur,  ut  ip^e  annotat 
noclocierudituseditor.  a  De  his  (inquit  sanctuspon- 
tifex)  observatio  prior,  durior ;  posterior,  interre* 
mente  misericoraia,  inclinatior.  Nabi  coniuetiide 

86 


413( 


P.  BRAID^  DI^SERtATIO  IN  S.  NtCfeTAM.  -  CAP.  X. 


USl 


prior  tenuit,  ut  concederetur  poenitentia,  sed  com-  A  priscistemporibusrepetitam^idemYaluisseacvemam 

munio  negaretur.  Nam  cum  illis  temporibus  crebrm      "*  ''^-~'"**  *--  *  --*--  -•--• — *  - 

persecutiones  essent,  ne  communionis  concessa  faci- 

fitas  homines  de  reconciliatione  securos  non  revoca- 

ret  a  lapsui  merito  negata  communio  est;  concessa 

poenitentia,  netotum  penitusnegaretur :  et  duriorem 

rcmissionem  fecit  temporis  ratio.  Sed  postquam  Do- 

minus  noster  pacem  Ecclesiis  suisreddidit,  jam  de- 

pulso  terrore.  communionemdari  abeuntibusplacuit, 

et  propter  Domini  misericordiam,  quasi  viaticum 

profecturis.etneNoyatianihaeretici.negantisyeniam, 

asperitatem  etduritiam  sequi  videamur.  Tribuetur 

ergo  cum  pGQDitentia  extrema  communio  :  ut  homi- 

nes  hujusmodivel  in  supremis  suis,  permittente  Sal- 

vatore  nostro,  a  perpetuo  exitio  vindicentur.  »  En 

ex  tnoocebtii  verbis  duplicem  in  eadem  re  discipli- 

nam,<^uru)rem  veterem,  tnc/tna/torem  alteram,utram- 

que  vero,  pro  tcmporis  diversitate  quo  inducta  fuit, 

laudabilem ;  atque  illam  qaidem,  quamvis  duram  et 


et  absolutionem  a  peccatis,  prout  anteadictumfuit: 
de  quo,  si  lubet,  videas  praesertim  Selvagium  Anli- 
quitatum  Christianarum  lostitut  lib.  ui,  cap.9,  |4, 
et  cap.  11,  g  4  et5,  necnon  clarissimum  pnesuleai 
Joannem  Devotum  Institutionum  Canonicarum  lib. 
n,  tit.  2,  sectione  4,  dc  Poenitentia  |87. 

Ut  autem  ad  divum  Leonem  revertamur,  atqoead 
scopum  allatae  ex  eodempro  Niceta  nostro  auctoriU- 
tis  :  non  hic  quidem  ipsissima  res  est  de  qua  Ni^^elas, 
ut  constat ;  sed  eadem  nihilominus  ratio  est  discipli* 
nae,  concedendse  ne  scilicet,  an  oegand»  in  morlis 
articulo  veniaequibuslibetpeccatoribus,  poeaiteDiiam 
simul  ac  veniam  uno  tempore  flagitantibus,  proot 
Forojuliensis  episcopus  Romanum  pontiGcem  codsq- 
lueral.  Atque  hic  profecto  panilentiae  meDUoesl,si- 
mulque  :  reconciltationis  illico  post  datam  poeDiteo* 
tiam  in  fine  vit»  largiendso;  ut  prorsus  DUfflqoam 
contingat  dare  tunc  poenitentiam,  et  nihilomiausre- 


Novatianismo  specie  tenus  affinem,  a  Novatianorum  B  conciliationem  veniamquo  negare,  ita  ut  peccatora 


tamen  placitis  reapse  alienam.  En  duriorem  illam 
suo  adhuc  tempore  alicubi  obtinentem,  cum  poste- 
riorem  interro^anti  Exsuperio  praeferendam  ea  a)tate 
suadeat,  Videri  potest  et  alia  ejusdem  pontificis  ad 
Dccentium  Euguhinum  epistola  ordineSo,  ad  annum 
•pectans  416,  apud  eumdem  Coustantiumcitatffi  edi- 
tionis  col.  862.  ubi  capite  7^  morem  Romanae  Eccle- 
81»  eidem  ostendit ;  non  smendi  scilicet,  ut  quisque 
de  sseculo  absque  communione  discedat.  Exstat  et  «uia 
Ccelestini  papo  I,  ordine  4,  anni  428,  ad  episcopos 
provinci®  Viennensis  et  Narbonensisy  ibidem,  col. 
i067^  ubi  capite  2  pcenitentiam  morientibus  dens' 
gantes  graviter  reprehendit. 

Sed  sancti  Leonis  Hagni  epistola  in  editione  Bal- 
leriniorum  108  Theodoro  Porojuliensi  in  Galiia  epi- 
scopo  inscripta,  et  ad  annum  pertinens  452,id  estad 
ipsam  Nicetae  nostri  eotatem,  inspicienda  est;  qu» 
multum  ad  Nicelae  ipsius  defensionem  ef undit  lummis 
super  severiori  sua,  quam  sequitur,  disciplina,  ne- 
gandee  veniae in  quibusdam  majoribus  tn  Deum  crimi  • 
nibus,  etiam  posl  totius  vitsB  cursus  poenitentiam. 
«  His  (ioquit  sanctus  pontifex,  capite  4)  qui  in  tem- 
poi^  necessitatis,  et  in  periculi  urgentis  instantia, 
prffisidiumpoenitentim.etmoxreconciliationisimplo- 
rant,necsatisfactiointerdicendaest,necrecoQciiiatio 
deneganda  :  quia  misericordiae  Dei  nec  mensuras 
possumus  ponerc,  nec  tempora  definire.  apud  quem 
nullas  palitur  venifle  moras  vera  conversio,.,  In  dis- 

Sensandis  itaque  Dei  donis  non  debemus  esse  dif- 
cilesi  nec  accusantium  se  lacrymas  gemitusque 
negligere,  cum  ipsam  poenitendi  afTectionem  2«(8 
ex  Dei  credamus  inspiratione  conceptam.  »  Capite 
yero  sequenti,  post  notatam  illorum  Christianorum 
incuriam,  qui  aifferunt  de  die  in  diem  converti  ad 
Dominum,  et  tempus  sibi  satisfactionis  in  fine  vit» 
constiiuunt,  eligentes  illius  temporis  angustias.  quo 
vix  inyeniat  spatium  veiconfessiopoenitentis,  vel  re 


Deo  8olo  exspectet  remecfium;  nisi  tantum  iepermii 
eorum,  agatur,  qui  in  Deum  a  fide  discedendo  puca- 
runt,  cum  quibus  solis  servanda  dicitur  reyu/a  outo- 
num  pnternorum,  durior  scilicet  aliqua  agendiratio 
ab  antiquis  canonibus  indicta,  de  qua  InaoceDtios 
supra;  atque  eaipsa  fortasse,  quam  cum  lapsa  suaad 
normam  illorum  canonum,  uti  diximus,  servaTitNi- 
cetas  \  c|[uamque  in  primo  et  secundo  ex  canoDibos 
praecitati  concilii  Illiberitani,  necaon  in  postremo  ca- 
none  22  concilii  primi  Arelatensis  anni  314  statutam 
habemus,  ut  bujusmodi  scilicet  apostat®  neane  in 
fine  vitffl  communionem  accipiant,  prout  apua  liab- 
beum,  Conciliorum  cura  Coleti  tomo  I.  col.  99i,  et 
col.  1453.  Concludamus  igitur,  Nicctas  nostri  verba 
adLapsam,  capite8,  num.  38,  nequaquam  Monttaii- 
naum  aut  Novatianismum  sapere,  sed  tantummodo 
rigidamquamdam  praeseferre  discipIinam;qu{&jusUs 
de  causis  inducta  olim  fuerat,  pro  gravioribus  m 
Q  Deum  delictis,  apudquasdam  Ecclesias ;  qufleauctori- 
tate  ^audebat  venerabilium  Conciliorum,  simulao 
praxi  episcoporum  per  orbem  non  infimigrados; 
quae  ipsis  Nicetee  quoque  tempore  adbuc  Qbtiiiel>at| 
maxime  vero  in  Gallia  ;  quoeque  etiam  288  ?.^^ 
Leonis  sententia,  etsi  non  ampUus  in  tot  crimiaibui 
({uae  antiqui  canonesrespiciebant,  sicutncjue  fortasse 
in  peculiari  eventu  alicujus  sacr^  virginis  lapae,qu 
Nicetae  eventus  fuit ;  in  apostatis  tamen,  (putnDtm 
a  fide  discedendo  peccarunt,  adhuc  erat  retiDenda. 
Quid  vero  si  dixerimusj  potuisse  Nicetam  lapsssua 
mentionem  facere  durioris  illius  veteris  disciplioe* 
utita  eam,  quae  peccatum  confeasa  fueratiDvit&,ei 
amplius  terreret.  et  ad  majores  p(BnitBnti9&  fractoi 
faciendos  adigeret ;  quin  ipse  tamen  propositum  ha- 
buisset  eam  absque  reconciliatione  communionisdi- 
mittere  saltem  in  exitu  vitae,  aut  etiam  postjustum 
temporis  spatium  inter  pcenitentiea  labores  summo 
fervore  peractum?  Utcumque  demum  sit.jamoulla 


conciliatio  sacerdotis,  ita  prosequitur  :  «  Verum,  ut  »>  in  Nicetas  verbis,  de  quibus  agimua,  remanetdiffical- 
Ai^i  atiamfaiiiim  *.A<./»B.;(«».*  u.  o,.,w:i:««^.,««  *-»  .,*  *^  tas,  quaBfidomipsiusIabefactareuUo  modovidealHr: 

quod  hic  nostrum  erat  osteodere. 

Difficul  tatem  aliquam  septimo  ^  ultimo  loco  ftcea- 
serepossent  Nicetse  verba  quas  iegimus  Explanatioan 
capite  7,ubi,de  Spiritu  sancto  ipse  disserens,  videtur  it 
ea  esse  sententia,utpeocatainSpiritumsanctampror' 
sus  irremissibilia  arbitretur,tum  in  hoc  soculo,tui9  is 
futuro ;  ita  ut  non  soium  Ecclesifie  clavibus  non  sini 
subjecta.sedneque  omnino  ahipsoOeo  misencordiam 
et  veniamobtinereumquampossint;aitenim:Inqa^ 
Spiritum  sanetum  siquu  blasphemav^rU,  mm  kM/*' 
missionem  neque  in  hoc  saeculo^  neque  in  futurOf  sicat 
ipse  Dominus  pronuntiavit.  »  Verum  Nicelas  noitra 
hic  defensione  noo  indiget ;  habet  enim  proiat»iefi' 
tentise  defensorem  ipsum  Evangelicum  textum,im0O 
ipsissima  Christi  Domini  verba^qum  cx  EvaMeli<>>? 
suum  sermonem  Nicetas  assumit,  nihll  iis  addenStDt- 
hil  demens^  ut  veluti  8everiojpem^aen«u  suosenUi: 
tiam  redderet.  Ita  namque  Domlnus  nost^lUtu^ 


dixi,  etiam  talium  necessitati  ita  auxiliandum  est,  ut 
etactioillis  pmnitentiae,  et  communionis  ^ratia,  si 
eam,  etiam  amisso  vocis  officio,  per  indicia  integri 
aensus  postulant,  non  ne^etur.  Atsi  aliqua  vi  eegritu- 
dinis  ita  fuerint  aggravati,  ut  c^uod  paulo  ante  posce- 
bant,8ub  praesentiasacerdotissigoificare  non  valeant, 
testimonia  eis  fidelium  circumsiantium  prodesse  de- 
bebunt,ut  simul  etpGenitentiss  et  reconciliatioais  be* 
neficium  cdnsequantur  :  servata  tamen  regula  cano^ 
num  paternorum  circaeorum  personas,  qui  inDeum 
a  fide  discedendo  peccarunt.  »  Hactenus  sanctus  Leo 
ad  episcopi  FQrojuiiensis  instructionem  super  pecca- 
torum  reconciliatione  antequame  vita  discedant.  Hic 
interim  obiter  liceat  annotare,  ex  hoc  divi  Leonis 
textu,  sicut  etiam  ex  alio  prius  allato  sancti  Innocen- 
tii  papte  primi  ad  Exsuperium  Tolosanum,  ex  his 
scilicet  recte  perpensis,  confirmari,  communionis  vo- 
cem  ab  Illiberitanis  Patribus,  canone  13,  et  aliasquo- 
qoe  adhibitamy  ac  saspe  eodem  sensu  etiam  postea 


U33 


P.  BRATD/E  DtSSERTATIO  IN  S.  NlCETABt.  —  CAP.  t. 


1134 


XII,  3i  et  32  :  «  jdeo  dico  vobis ;  Omne  peccalum  et  A  necumqaampervenietadindulgentieereroedium.quse 


blasphemia  remitletur  homiDibus.  Spiriius  ftutem 
blasphemia  noD  remittetur.  Et  quicumqua  diierii 
Terbum  contra  Filium  hominis,  remitletur  ei  :  qui 
autem  dixerit  contra  Spiritum  sanctum,non  remitle- 
Uir,  ei  neque  in  hoc  ssbcuIo,  ne(^ue  in  futuro.  » 

Joannes  quidem  Morinusin  ahas  citato  Gommeti- 
tario  suo  Historico  de  Sacramento  PoenitentieB  libro 
ix^capiteSB,  multis  adductissanctorum  reterum  Pa- 
trum  testimoniis  probandum  sibi  proposuit^aiitiquofl 
Patres  plerosquecrimen  unicum  adeoexsecrabile  ju- 
dicasse,ut  illius  reis  veniam  neque  abEcclesia^neque 
a  Deo  anoquam  esseconcedendam  dixerint :  atque  boc 
crimen  praecipue  illud  esse,quod  exEvangelio  crimen 
in  Spiritum  sanctum  nuncupatur.Natalis  vero  Alexan- 
der,  HistoriflB  Ecclesiastic»  s»culo  ui ,  disertatione 
22,  paulo  ante  medium,  contra  Morinum  ostendit 
Patres  reipta  nullum  agnovisse  crimen,  quod  a  Deo 
et  ab  Ecelesia  remitti  non  possit,quantumvis  aiiquo 


pairooinaturum  sibi  non  habet  advocatum.  Ab  ipso 
enini  est  inTocatio  Patris,  ab  ipso  sunt  lacrymae 
poenitentium,  ab  ipsosunt  gemitus  supplicantium  :e< 
nemo  potest  dicere  Dominum  Jetum,  niti  in  Spiritu 
sancto  [Cor,  xu,  4).  »  Haotenus  sanctus  pontifex. 
Nihiligitur  esi  cur  suspictmur  Nicetnm  nostrum  a 
communi  Patrum  et  Ecclesiffi  sententia  descivisse, 
dum  peceatum  seu  blasphemiam  in  Spiritum  sanctum 
ex  Ghristi  Domini  voce  asseruit  remi$sionem  non  ha- 
bere,  neque  in  hoc  sacido,  neque  in  futuro, 

Hic  tandem  finis  esto  dissertationis  nostne  de  san- 
ctoNicetaepiscopo  Aquileiensi.  Proiixitatem  primo- 
aspectu,  uti  in  prsefatione  pr«occupavimu8,  accusa- 
verii  quispiam;  maxime  rero  io  auetore  illufltrando 
cujus  Opera  qusB  supersuunt,  quasque  nunc  primam 
conjuncta  eduntur,  paucis  coQstant  pagiois.  Prolixi- 
tatem  nos  quoque  non  inviti  fatemur,  quam  tamen, 
cnm  primum  tabulce  manum  admoveremus,    ncuti- 


rumTerbaspecietenusidprieseferre  videantur;quod  B  quam  prsevidebamus ;  unamque  cseteroquin  in  illu 


et  facii,  pleraque  expendens  loca  Patrum  a  Morino 
ipso  relala,  addens  quod  ille  non  semel  omisit,et  ob- 
scura  clarioribus  conferens  et  explanans,  ut  nibil 
super  bac  re  desiderandum  supersit.  Gum  Nicetas  no- 
s^er  oihil  omnimo  dicat  in  allato  Explanationis  suse 
loco  ax  sententia  propria,  sed  unice  referat  Ghristi 
verba  quae  attulimus ;  non  est  cur  illi  gratis  adpin- 
gamus  sensum  a  communi  aliorum  Patrum  sensu 
alienum»  ui  irremissibilia  prorsus  docere  voluerit, 
tum  in  hocssculotum  in  futuro,  peccatain  Spiritum 
sanctum.Nicetas  igitur,ex  coramuni  aliorum  Patrum 
mente,  non  potuitnon  intelligere  ideo  irremissibilia 
peccaiain  Spiritum  sanctum  tum  in  hoc  saeculo  tum 
in  fttiuro,  Don  <)uia  reipsa  290  peccatum  aliquod 
hujusmodi  remitti  absolute  non  possit  et  a  Deo  ctab 
Eccletia,  neque  quod  nusquam  reapse  condoaetur; 
sedquia  remittitur  difficihq^,  quomam  qui  in  Spiri- 
tum  flancUim  peccant,  seu,exempligratia,  Bdemse 


strando  Ecclesi»  Patre  quinti  saeculi,  nondum  satis 
noto,  frustra  prorsus  expensam  nemo  facile  iudlca- 
verit.Sed  utinam  hoc  uno  tantum  laboret  vitio  lucu- 
bratio  nostra.  Plura  utique  deprehendet  29.1  lector 
castigdiione  digna  :  neque  nos  ii  sumus  qui  timere 
persuasum  habeamus  qumquam  errasse;quamquam 
ab  erroribus  praeeavere  animus  semper  fuerit.Libuii 
in  argumento  suapte  natura  sterili,  neque  uberior! 
calamo  utrimque  plene  actenus  agitatohac  i|lac  per 
vagari  amcenitatis  gratia,atque  longius  etiam  quam 
par  esset  ^uandogue  discurrere  ;licet  deroum  aa  cen- 
trum,uti  aiunt.etiam  procurrentes  lineas  quas  duxi- 
mus  referriputemus.In  hoc  vero  discursu  non  inter** 
dum  offendere,  tenuitatis  nostrae  quodammodo  non 
fuisset.  Quod  praecipuum  operis  erat,  id  confidimus 
perfecisse  ;  ostendentes  nimirum  contra  opinionem 
potissimum  viri  clarissimi  Joannis  Prosdocimi  Zabei, 
quem  hic,  in  exitu  quoque  scriptionis,  honoris  causa 


mel  soflceptam  voluniarieacnemme  persequentede'  q  nominatum  yolumus ;  ostendentes,  inguam,  Niceam 


aerentefl,  seu  Dei  opera  negantes  et  naturtB  viribus 
oaice  tribuentes,  seu  alio  quovis  modo  in  Spiritum 
bla^phemantes,  et  donagratiae  Deiminimeajgnoseen- 
tes;hi  omnes  majus  apponuntgratiae  impedimentuni 
admiseriGordiam  obtinendam»nuIlamque  habentpec- 
cati  excttsatioaem,  seu  ignorantia,  seu  ex  infirml- 
iate,  prout  alii  peccatores ;  et  ita  in  finalem  etiam 
imp<BaiienUam,ut  plurimum,a  divina  justitia  dere- 
linquantar,  obquam  saae  habere  noaposflunt  remis- 
iionem  ne^  in  hoc  swculo,  neoue  infuturo. 

Quid  vero  si  verbis  illis  Nicetas  indicare  voiuerit 
haereticoeMacedoniaaos^vere  blaspbemosin  Spiritum 
saDcium.quiaillius  divinitatem,et  cum  Patreet  Filio 
flequalitaiem  neg abaat  ?  Probabilius  sane  videtur  eo 
loci  Nicetam,  posi  assertam  sancii  Spiritus  divinita- 
t«fB^ejttsquea  patre  processionem,  post  expjicata 
saacii  Spiritus  opera  ad  aaimarum  saaciificatioaem, 
et  beat»  aaternitatis  consecutionem,proutibidem  ap- 


seu  Nicetam  illum,  Romatianaecivitatis  episcopuma 
Gennadio,aliisque  posteum  scriptoribus  appellatum, 
ataue  auctorem  recens  detectse  Exptanationis  Sym- 
boti  ad  competentes,  necnon  et  jamdiu  noii  libelli  ad 
Virginem  lapsam,  aliorumque  similiter  opusculorum 
quse  Gennadius  idem  recenset,  quaeque  aut  interie- 
runtaut  adhuc  latent,  non  esse  Niceam  seu  Nicetam 
Dacum  flaneti  Pauliai  Nolaai  episcopi  afnieum.ejus- 
dema ue  laudibus  celebratum;8«Ki  esse  reipsa  Niceam 
seu  Nicetam  episcopum  aosijrum  Aquileiensem,  qui 
sanctiLeonis  Magni  tempore  floruit,etad  quem  ejus- 
dem  sancti  pontlficis  percelebris  exstat  epistola.Dif- 
ficultaies  erantsolvenaflBsententicp  huic  repugnantes; 
seu  quae  ab  eodem  viro  elariflsimo  in  dissertatione 
sua  produciae  fueraat,  aecaon  et  ab  eruditissimo  Mi- 
chaele  Denis  Palatinae  nuper  Vindobonensi  biblio* 
thecie  praefecto  ;  sen  quse  probabiliter  producendse 
essent  adversus  momenta,quibus  innititur  propositio 


pcrei,  eommunire  tandem  voluisse  competeotessuos  9  nostra  :  idiiue  prasitum  fuii,  prout  res  postulabct ; 


adT«rflUfl  huinsmodi  iiaereticos,  eorumque  errorem, 
qnidirectablasphemiaest  ia  Spiritum  sanctum  ;per 
qoam  Spiriium  ipsum  ita  a  se  excludit  crealura  hu- 
mana,  «t  dum  ia  hac  impietate  perseverai,  impos 
reddatur  ad  pGeniteatiae  atiectum.  ad  cordis  compua- 
ctionem,  etita  etiamad  indulgentise  remedium.Hoc 
prorsus  modoeadem  Ghristi  verba,eademque  Nicetae 
setaie,  referebatsanctusLeo  Magnus,  sermoBe75de 
Pentecost.  i,  capite  4,  dicens :  «  Macedonianos  pari- 
ter  detestamur,qui  licetPatri  etFilio  tribuant  aequa- 
litatem,  Spiritum  tamen  saacium  inferioris  putaai 
esse  aaturaB^aonconsideranteseam  blasphemiam  se 
jncidere,quae  neque  in  prwsenti  saBcuIo,neque  in  fu- 
turo  sit  remitieada  Jududo,  dioente  Domtno  :  Ottt- 
eumque  dixerit  verbum  contra  Filium  hominiSfremit- 
tetur  ei :  qui  autem  diment  amtra  Sftiritmm  mskctMm, 
non  remxttetur  eitneqw  in  lioc  sieculOfneque  infuturo 
Permanenfl  itaqae  in  hac  impletate  sine  yeaia  est, 
quiaexdaditeum  a  se  per  quem  poierat  conflteri  ; 


ac  aoaauilis  preesertim  ad  trutiiiam  revocatis  Tarise 
erudiiioais  caLJpitibas,  et  expeasis  Aquileieosis  quu- 
que  ficclesite  quibusdam  peculiaiHbus  monumentifl- 
qam  foriaase^postillustrium  etiam  Tirorum  exerdta-  ' 
Uoaes»  novam  aliquam  investigaiionem  noa  reepue- 
bant.  De  Nicetae  insuper  persona,  aetate,  patria,  cae- 
terisqueadeumdem  pertinentibus  rebus,  quae  quaeri 
poieraat^  hic  pertractari  ex  instituto  debebant;sicut 
etiamdeopusculis  illius,tum  quse  supersunt,tumqu6e 
desiderantur,  deque  locis  (^uae  in  superstitibus,  nec- 
Donin  desideratorumlaciniis,notatuutcumque  digna 
erant ;  ne  quidquam  deesset,  quod  ad  ar^umenti  di- 
gnitatem  gravitatemque  spectaret.  Hoc  s]militer,pro 
moduH  nostH  ratioae,  actum  a  nobis  fuit ;  et  ita  quo- 
que,  ut  facile  videamur  peccasse  potius  nimietate  re- 
rum  quam  parcitate.Quidquidigitursit,quod  a  nobis 
hactenus  allaboratum  est;conatumhuncqualemcum- 
que  indul^enti  animo  suscipiat  lector,paratosque  nos 
flemper  sciaiaosira  deserere,  meliora  sectari. 


im 


iNDICULtJS  ALPHABfeTICtJS  StRMONtJM  S.  PETRI  CHRYSOLOOt. 


Il3ti 


APPENDICULA 


VETERA  MONUMENTA  DTJO  CAPITULI  AQUILEIENSIS 

Allerum  daodecimi,  allerum  seculi  decimi  tertii,  de  quibus  iu  dissertatione  menlio 
est  capiie  sexlo,  parte  prima,  pag.  116  (Col.  979). 


I. 

Ex  autographo  tabularii  Canoniearum  AquiUiensium 
de  anno  1183. 

No8  LiapraDdus  Aquileiensis  Ecclesi®  decanus, 
Oio  diaconus,  Joannes  diaconus,  Hermannus  diaco- 
nus  thesaurarius,  Gomperius  diaconus,  Joannes, 
diaconus,  Rambaldus  cllaconus,  Oiacus  diaconus, 
Mainardus  subdiaconus,  Ariuicus  subdiaconas,  Rem- 
potus  presbjier,  Peirus  subdiaconus,  Hermeinardus 
subdiaconus,  Wernerius  presb^sier,  Rodulfus  diaco- 
nus,  Megenardus  presbyier,  Eliseus  presbyier,  Leo- 
nardus  diaconus,  Magisier  Aldigerius  acolyihus, 
Thomas  acoljihusy  Peirus  presbjier  de  Utino,  et 
Vodescalcus  subdiaconus,  omaes  canonici  ejusdem 
A^uileiensis  Ecdesi»,  Berioldus  Ticarius  Domini  pa- 
inarch»,  Natalis  presbjier  Ticarius  Domini  pa- 
triarchiB,  Natalis  presbyter  vicarius  comiiis,  sicui 
jamdadum  proposuimas,  iia  coram  Domino  papa 
ejas  promitiimusmanuienerejusiiiiam  Aquileiensis 
Ecclesiee,  ei  prosequi  ipsam  coram  Deo  ei  sanciis 
contra  Gabrielem  proeposiium^aui  conirapriTilegium 
insiiiuiionis  communis  Titae  vodalrico  pairiarcha 
aposiolicae  sedis  legaio,conseniienie  cunciocapiiulo, 
confectum,  ei  conira  priTilegium  beaii  pairis  nosiri 
Lucii  papsD  de  confirmaiione  ejusdem  communis 
TiifiB  pernuniios  nostros  nobii  directum  veniens, 
adminisiraiionem  communis  toiius  Tiite  percommi- 
naiionem  propinquorum  suorum,  nobis  propter  ii- 
morem  personarum  nosirarum  con8entientibus,abs- 
iulii,  et  mjasie  deiinet ;  ei  quidquid  Domino  papfle 
super  hac  controTersia  siaiuere  placuerii,  nos  cum 
omni  obedieniia  ei  deToiione  Tolumus  recipere. 

Ei  ego  Liuprandus  presbyter  Acquileiensis  decanus 
dico,  etc. 

Omisns. 

Ego  Dominicus  presb^^ier  Ticarius  Wernardi  Terge- 
stmi  episcopi  dico,  e(c. 

Omissifl 

Ego  Naialis  presbyier  Ticarius  Concordiensis  epi- 
scopi,  dico,  eic. 

Omissis. 

Nos  omnes  preenominaii  canonici  addimus  ad  ha>c 
et  uno  ore  tesiiflcamur,auod  per  mediatores  nosiros 
obiulimus  praeposiio  readiius  duodecim  marcarum 
annuaiim,8i  ipse  Tellet  quiescere  ei  non  auferre  no- 
bis  adminisirationem.  Sed  ipse  nobis,  consilio  fra- 
trum  suorum  et  aliorum  qui  in  rusiicos  nosiros 


A  modo  dominaniur  et  bona  eorum  diripuerant,  r^ 
spondii  quod  nihil  reciperei  nisi  sibi  administratio* 
nemiraderemus.  Quod  ipse  prsepositus  pnolerde- 
biium  facium  indebiia  exaciione  rusticos  exspolitTit 
et  idem  fecii  saeerdoiibus  postquam  accepii  adniiDi- 
straiionem,  unde  mulii  ex  rusticis  nosiri8,8icat  ipsi 
dixerunijam  de  mansis  nosiris  aufagissenijDisi  td 
manusei  poiesiaiem  nosiram  umquam  redires^ra- 
reni.Ei  damusliceDiiam  nuniiissicjorandi  inanimi- 
busnostris.  fSignum  suprascripiorumcanonicoram. 
qai  hoc  rogaTcruni  (leri. 

Petrus  Vener.  Gaprulanae  Ecclesiae  presbyter  el 
canonicus  aique  palaiii  Venet.  noiarius  rogatas  i 
decanoei  ab  aliis  frairibus8uprascriptis,sicatexore 
eorum  singillaiim  audiTi,  iia  scripsi,  compleTi,et ro- 
boraTi,  anno  Domini  millesimo  centesimo  octaa^^ 
simo  ieriio,  ociaTO  die  exeunte  mense  Octobr.,iB- 
dictione  secunda,  Caprulis. 
H. 
3  Actus  CapHuli  Aquileiensis  tle  anno  \^. 
Nos  Asquinus  decanus  cum  capiiulo  AqaileieDsi, 
Tidelicet  Tenerabilibus  episcopis  Bonacursio  Emo- 
niensi  ei  Conrado  Jusiinopolitano,  Arlico  dc  Caste- 
lerio,  Vuodolrico  decano  ciTitatensi,  Vuarnerio  dc 
Gacanea.  Magisiro  Henrico  de  Pulcinico,  Majislro 
Valiero,  Alberico  caniore.  Rosio  de  Osopio,  Bom- 
fide,  Rodulfo  de  Moruzio,  Ma^siro  V^IIielmoschola- 
siico,  Gonrado  de  Brazaco,  Ricoldo  prieposilo  Con- 
cordiensi,  Vuodalrico  de  Cucanea,  FerrariDO,  Leo- 
nardo  de  Feugnaco,Berardo  preeposito  sancti  Felicii, 
eiHermanno  de  Uiino  canonicis  AquileiensibDS, 
siaiuimus  ei  juramenio  inierposito  firroiter  promit* 
iimus  serTareinduIgeniiam  diminuiionis  nameri  ca- 
nonicorum  usque  ad  24  facium  in  Ecdesia  Aqni- 
leiensi  per  Tenerabilem  patrem  D.  G.  pairiarchtm 
Aauil.  aucioritaie  sedis  aposiolicse,  nec  contrafeeere 
TelTenire  aliquomodo  vel  ingenio,  aliquem  eligendo 
vel  recipiendo  in  canonicum,et  in  fratrem,  commn* 
Q  niter  vel  dirisim,  vel  alicui  assignando  praBbendam 
aliquam  seu  locam  in  choro  et  capiiulo  niqat  stal- 
lum  in  prsejudicium  numeri  supradicU  canoDicoram. 
Immo  nos  praediciam  indulgeniiamdiminationisDO* 
meri  canonicorum  usque  ad  24  factam,  pro  posie 
bona  fide,  qaantum  de  jure  poierimus,  derendemo^ 
Si  quis  autem  canonicorum  contra  hoc  fecerit,  Tel 
aitentare  preesumpserit  per  annum  sii  a  prebenda 
Acruil.  suspensus.  Ad  cujus  rei  ceriitudinem  etstt; 
biiem  firmiiaiem  praesens  siatuium  fecimas  nostn 
siffilli  pendentis  munimine  roborari.  Actum  incap- 
tulo  Aquileiensi,  currente  anno  Domini  4260,  die 
sexto  inirante  Martio,  sexia  indiciione. 


INDICES 

IN  OPERA  S.  PETRI  CHRYSOLOGI, 

INDICULUS  ALPHABETICUS  SERMONUM  S.  PETRI  CHRYSOLOGL 


D«  Adtm  priino  et  novittimo,  civii,  510. 
S.  Adelpho  eplseopo,  cnxvi,  567. 


De  S.  AndrM  «poslolo.  ciztTm,   SSS. 
S.  Apollinaro  epiteopo  ei  Mari.  cciinii.  S32 
Apoetolorma  conToekiioBe,  Tirtule,  et  peaperttM,  «>» 


1137 


INDICULUS  ALPHABETIGUS  SERMONUM  S.  PETRI  GHRYSOLOGL 


1438 


De  Archisyoagogi  fllia,  xxxui,  f92 ;  xxxit,  296  ;  xxxvi, 
301. 
Auro^  XXIX,  281. 

C 
Oe  Gttco,  CLxxvi,  ({63. 
Galeudis  januariis  superaUtione  poUuUs«  clv«  609. 
CanansBa,  c,  479. 
CaUiedra  pesUlenUie,  xuv,  322. 
Genturione,  xv,  234;  cii,  484. 
Charitate  paterna  in  flUos,  lv.  352. 
Ghristo  apostolos  pauperes  eligente,  xxvui,  278 ;  xxix, 
281;  XXX,  284. 

apostolos  curatum  inorbos  niittent.  clxx,  644. 
fabri  filio,  XLvui,  333 ;  xut,  387. 
formas  varias  suscipiente,  clxx,  644. 
fugiente  in  i£jr>'ptum  cl,  599  ;  cli,  602. 
generato.  seu  GeneraUone  ejus,  cxlv,  588  ;cxlvi,  591. 
lejunante.  xi,  219 ;  xu,  222 ;  xm,  226. 
incarnato,  scu  IncamaUone,  cxu,  577 ;  cxlvu,  594  ; 

cxLviii,  590. 
Magdalenam  defendente,  sciv,  464. 
manducante  cum  Publicanis,  xxvni,  278 ;  xxix,  281 ; 

XXX,  284. 
MatthsBum  vocante,  ihid, 
nato,  seu  NaUvitate.  cxux.  598. 
resurgente,    seu  ResurecUone,  lxxiv,   408 ;   lxxv, 
411 ;  Lxxvi,  414;  lxsvu,  417;  lxxyiu,  420  ;  lxxix, 
4i2  ;  Lxxx,  424  ;  lxxxu,  430. 
ResurrecUonem  suam  maoifestante, 
1*  muUeribus  e  monumento  regredienUbus,  lxxyi, 

414 ;  Lxxx,  424. 
2*  duobus  eunUbus  in  CasteUum,  lxxsu,  430. 
3*  discipuUs  absente  Thoma,  lsxxi,  427 ;  lxxxiv, 

436. 
4«  preesente  Thoma,  lxxxiv,  436. 
5*  ad  mare  Tik>eriadis,  lxxvui,  420. 
6*  apostolis  recumbenUbus,  lxxxiu,  432. 
templum  ingrediento,  lxxxv,  440. 
tenlaio,  xi,  ifl9  ;  xu,  222 ;  xm,  226. 
Gonfessione  peccatorum,  xlvi,  328. 
Consecratione  episcopi.  Vid.  Kpiicopi. 
GonsiUo  impiorum,  xuv,  822. 
Cursu  pro  corona  glorias,  cxix,  524. 
8.  Cypriano  martyre,  cxx,  526. 
D 
De  DaDmoniaco,  xvii,  243. 
Dcemoniacis  duobus,  xvi,  238. 
Dasmoniaco  surdo  et  muto,  li,  342 ;  lii,  344. 
Dei  paterna  in  nos  dilecUone,  lv,  352. 
Deo,  ut  videalur,  cxxxi,  557. 
DelicU,  abundanUa  probter  iegem,  cxii,  507. 
Delicto  fratri  remittendo,  cxxxix,  572. 
DUecUone  Dei.  Vid,  Dei. 

DiscipuHs  iilotis  manibus  prandenUbus,  clxxi,  647. 
Dispensatore  fldeU,  xxvi,  ^2. 
Divisione  Ecclesiae  et  Synagog»,  clxiv,  630. 
Divi^ionem  haereditaUs  petenle,  clxii.  625. 
Divite  el  Lazaro,  lxvi.   386 ;  cxxi,  529 ;  cxxii,  533  ; 

cxxiu,  536 ;  cxxiv,  540. 
Divite  agrum  feracem  habente,  civ,  490. 
Draehma  perdita,  glxix,  641. 
E 
De  EcclesifB  et  SynagogQB  divisione,  clxiv,  630. 

Eleemosyna,  vii,  205 ;  viti,  208 ;  ix,  211  ;  xli,  314 ;  xui, 

317;  XLiu,  320. 
Eleemos^ae  frucUbus.  xiv,  231. 
Epiphania  et  Magis,  clvi,  611 ;  CLvn,  614  ;  cltui,  616  ; 

CLix,  619  ;  CLX,  620. 
Episcopi  consecraUone,  cxxs,  556;  clsv,  634;clxxv, 

656. 
Exsultationespirituali,  ctpeccatorumconfessione,  xlvi. 


De  PUio  vidu»  a  mortuis  excitato,  cui,  487. 
Puga  ChrisU.  Vid.  de  Christo. 


De  8.  PeUcilale,  cxxxiv,  564. 
PermenU  parabola,  xcix   477. 
Picu  infructuosa,  cvi,  495. 
Pide,  sub  qua  reposita  cst  salus,  cx,  503. 
Pidelium  unitate,  cxxxn.  561. 
PigurasiBCuU  vitanda,  ol  formaSalvatorisassumeDda, 

cxx,  526. 
Piliisduobus.  prodigo  ctfrugi,  sciiicot  prodigi  abscps- 
sus,  a  patrc,  i,  183. 

Reditus  ad  palrem,  ii,  187. 

Patris  occursus  ad  fiUum,  iii,  190. 

Livor  senioris  in  prodigum  redeuntero,  iv,  194. 

JudiBus  et  Oentilis  in  his  figurati.  \',  197. 


De  GentUi  populo,  v,  197. 
OenUlium  vocaUonia  leeUUa,  vi,  202. 
GenUum  supersUUone  in  lial.  Jan.,  clv,  588. 
GraUa  per  Gnristum  habita,  cxii,  507. 
GraUo  legem  abrogante,  cxt,  515. 
GraUsB  servis  ac  legis,  cxiv,  512. 
GraUtudine  hominis  in  Deum,  clxi,  622. 

H 

De  Hsemorrhoissa,  xxxiii,   292 ;  xxxiv,  296 ;  xxxv,  299 ; 
XXXVI,  801. 
HasreditaUs  divisionem  petente,  clxu,  625. 
Herode,  et  D.  Joanne  BapUsta,  clssiu^  650. 
Homine,  ut  sit  hosUa  et  sacerdos  Deo,  cviu,  499. 
Homine  orante  Deum,  ne  arguat  in  ira,  slv,  325. 
Hominis  graUtudine  in  Deum,  clsi,  622. 
HosUacorporiset  animas  Deo  raUonabUitcr  offerenda, 

cix,  501. 
Hypocrisi,  vii,  205  ;  ix,  211 ;  CLssii,  648. 

I 

De  Ijg^ne  coelesU,  clxiv,  630. 
Impiorum  consUio,  xuv,  322. 
InianUum  nece,  cui,  604  ;  cliu,  607. 
InfldeUbus  ducendis  ad  BapUsmum,  x,  214. 
InfirmitaUs  spiritum  habente,  cv,  492. 
Ii^uria  oquo  animo  toleranda,  xxxvui,  806. 
Invidia  iv,  194 ;  xLvm.  333 ;  xux,  387 ;  clxxu.  648. 


De  Jejunio  viu,  208  ;  xu,  314  ;  xui,  317  ;  xuii,  320. 
Jejunio  quadragesimali  xii,  222 ;  xui,  226 ;  clxvi,  634. 
Jejunio  et  tentaUone  Ghristi.  Yid.  de  Christo. 
Jejunio  Pharisceorum  etdiscipulorum  Joannis,xxxi,287. 
Joannis  BapUstas  AnnuntiaUooe  et  ConcepUone  a  Ser- 

mone  Lxxxvi  ad  xcii,  441-458. 
Joannis  Bapt.  Prosdicatione,  cxxxvii,  568 ;  clxvu,  636. 
Joannis  fiapt.  DecoUaUone,  cxxvii,  549 ;  clxxiv,  653. 
Joanne  Bapt.  et  Herode,  clxxiii,  650. 
Jono  prophet»  signo,  xxsvu,  308. 
Joseph  sponso,  cslvi,  591. 
Joseph  volento  dimittere  Mariam,  cslv,  588. 
Judaico  populo,  V,  197. 
Judieorum  admiraUone,  lxxxx,  440. 
Judasorum  livore  et  obsUnaUone,  cxxxi,  557. 
Judsorum  poena,  lv,  352. 
JusUflcaUone  ex  Deo  per  Christum,  cx,  503. 


De  L(BtiUa  spirituali,  XLvi,  328. 
LeeUUa  vocaUonis  OenUum,  vi,  202. 
8.  LaurenUo  martyre,  cxxxv,  565. 
Lazaro  a  mortuis  suseitato,  lxiu,  378 ;  Lxiv,  879 ;  lxv, 

386. 
Lazaro,   et  Divite,   lxvi,  386 ;  cxxi,  529 ;  cxxu,  883; 

Gxxui,  536  ;  cxxiv,  540. 
Lege  abrogata  per  graUam,  cxv,  515. 
Legis  et  gratin  servis,  cxiv,  512. 
Lege,  per  qoam  cognoscitur  peccatum,  cxvi,  817. 
Lege,  per  quam  abundavit  deUctum,  cxu,  607. 


De  MagdalensB  conversione,  xcui,  460 ;  xciv,  464 ;  xcv, 

Magis.  Vid.  De  Epiphania. 

Maoibus  iUolis  in  prandio.  Vid.  De  Discipulis. 

Manum  aridam  habente,  xxxii,  289. 

Manifestato  Christo  in  ResurrecUone.  Yid,  De  Chriito. 

MarceUino  episcopo,  glxxv,  656. 

Margarita  inventa,  xlvu,  331. 

Mariie  Virginis  annunUaUone ;  cxl,  575  ;  cxlii,  879  ; 

cxLiii,  582 ;  CLSiv,  585. 
Mariae  Virginis  partu,  clxxv,  656. 
Maria  sponsa  matre,  cxlvi,  591. 
Maris  tempestate  sedata,  xx,  253 ;  xxi,  257. 
Matthffii  Publicani  etdiviUs  vocaUone,  xxviii,  278 ;  xxix, 

281  ;  XXX,  284. 
Morte.  cxviii,  522 ;  csssi,  557. 
Morte  habita  per  liominem,  csii,  507. 
Morte  a  fideUbus  contemnenda,  et  quare  illam  permise- 

rit  Deus,  ci,  481. 
Morte  pro  Christo  sumenda,  cx,  503. 
MuU^re  spiritum  infirmitaUs  habente,  cv,  492« 
Muto  et  surdo,  li,  342 ;  lii,  844. 


iia9        INDEX  EVANGEUORUM  ET  EPISTOLARUM  IN  S.  PETRO  CHBYSOLOGO,  ETC.         il40 


0 
De  Oralione,  xliu,  320. 
Orationis  perseverantia,  xxxix,  309. 
Oratione  hominis  fragilis  xlv,  325. 
Oratione  Dominica  a  Sermon9  Lxvii   ad  Lxxii,  300*404. 
Originali  peccato,  cxi,  505. 
Ovium  centum  parabola,  glxvuj,  639. 

P 

De  Pace.  lhi,  347  ;  cxxxvni.  572  ;  cxlix,  598. 
Paralytico,  l,  339. 
Paschali  solemnitate.  i.xxui,  406. 
Pastore  bono,  xl,  312. 
Patema  Dei  in  nos  dilectione,  lv,  352. 
Patema  in  flHos  charitate,  lv,  352. 
Paupertate  apostolis  prsecepta,  clxx,  644. 
Peccato  per  legem  cognlto.  civi,  517. 
Peccato  per  legem  abundante,  cxn,  507. 
Peccato  confltendo,  xlvi,  328. 
Peccato  non  inhaerendo,  ut  gratia  abundet,  cxin.  510. 
PestilenliaB  cathedra.  XLiv,  322. 
8.  Potro  episcopo  Ravennae,  cvii,  497. 
Pharisaao  munnurante,  xciv,  464. 
Pcenitentia  agenda,  clxviu,  596. 
Prodigo.   Vid.  De  Filiis. 
8.  Projecto  episcopo  Gomeliano,  clxv,  633. 

Q 

De  Quadragesimali  jejunio.  xu,  »2;  xiii,  226  ;  ctivi,  634, 

R 

De  reducUone  infiddium  ad  Baptisroum,  x.  214. 
Regni  Doi  nromissione,  xxni,  263 ;  xxv,  269. 
Regni  Dei  lelicitate,  xxiv,  266. 
Remittendo  Iratri  delicto,  cxxxix,  572. 
Resurrectione  camis,  cxvui.  522. 
Resurrectione  corponim.  ctili,  510. 
Resurrectione  Christi.  Vid.  de  Christo. 


8 
De  Sagena  missa  in  mare.  lxvu,  390. 
Salvatoris  assumenda  figura,  cxx,  526. 
Salute  sub  flde  reposita,  cx,  503. 
Scandalo  tollendo,  xxvu,  275. 
Scriba  Christum  sequi  non  permiflso^  xix.  t49. 
Seaculi  vitanda  figurt,  cxx,  526. 
Separatione  facta  a  Christo,  clxiv,  630. 
Servo  regresso  ab  agro,  clxi,  622. 
Servo  vigili,  xxii,  259 ;  xxiv.  266. 
Servis  legls  et  gratiaB.  cxiv,  512. 
Socru  Petri  infirma,  xviu,  246. 
Sinapis  grano.  xcvui,  474. 
S.  Stephano  protomartyre,  ouv,  490. 
Superstitione  in  kal.  Janoariie,  clv,  588. 
Surdo  et  muto,  li,  889 ;  lii,  844. 
Symbolo  apostolorum  a  Sermone»  Lviod  Ltu.  354-371. 
Synagogad  et  Ecclesia  divisione,  clxit.  370. 
Syrophoenissa.  Vid,  De  Canaiisea. 

T 

De  Tempestate  maris  sedata,  xx.  258 ;  xxi,  257. 
Tentatione  et  jejunio  Gbritti.  Vid,  De  Chriito. 
Terrenorum  cura  despicienda,  xxu,  259 ;  xuu,  263 ; 
XXV,  269,  CLXiu.  628. 

U 

De  Unitate  Fidelium,  cxxxu,  561 . 

V 

De  Via  peccatomm,  xuv,  322. 
Vidu»  fillo  excitato,  ciii,  487. 
Villico  iniq[uo,  cxxvi  543 ;  cxxvi.  546. 
Virtutibus  inserviendo,  cxiii,  536. 
Vita  per  Christum  habita,  cxii,  507. 


De  Zachaeo.  lv,  348. 
Zizaniis,  xcvi.  469;  xcvii,  471. 


INMtt  EVANGELIORUM  ET  EPISTOLARUM 

Quce  in  Chrysologo  enarraia  sunt. 

(Et  editione  Coloniensi.) 


Gum  tntelhgeremut.  humantsttme  Lector,  doetat  D.  Petri  Chrytologi  Coneionet  ndn  parum  ChrUiianU  Keeleeiatticu 
tubtervtre  potte,  tt  omnta  tneumordtnem  eongetta  ettent,  quotunt  EuleHattieo  Htu  ii  TempHt  explieanda  •  wluinut 
dtltgentuB  nottra  nonnthtl  mdhtbere,  ut  tuum  redimeremue  laborem.  Hune  itaque  Indieem  tibi  ionfedmut  omnf^m  Sr^> 
geltorum  et  Eputolarum»  qua  tn  Chrytologo   enarrata  inveniet.  i^ynuM  owmtum  Evan 

Feria,  F,  in  eapite  Jejunii. 

Evang.  Matth.  vui.  Cnm  introlsset  Caphamaum.  Serm, 
15. 102. 

Feria  K/,  tfi  eapite  Jejunii. 

Evang.  Matth.  vi.  Attendite.  ne  justitiamTesti«m.S«rm.9. 

Dominiea  I  in  Quadragetima. 


Die  t^neto  Natali  Domini. 
Evangelium  Lucee  n.  ExiitedictumaCaesare.  Sermone  175. 

Die  taneti  Stephani  protomartyrit. 
Sermo  154,  citra  Evangelicam  lectionem. 
Die  tanetorum  Innoeentium» 
Evanff.Matth.  n.  Appanilt  Angelus  Domini  in  somnit  Jo- 
seph.  Serm.  150,  151.  452,  158. 

Die  CireumeitUmit  Domini. 

Sermo  190.  citra  ETangelicam  leotionem. 

In  Epiphania  Domini. 

Evang.Matth.  n.  Cumnatus  esset  Jesus.  Serm.  156, 157. 
158,  159,  160. 

Dominiea  intra  oetavat  Epiphanue. 
Epistola  ad  Roman.  xii.  Obsecro  vos,  fratres,  per  miseri- 
cordiam  Dei.  Serm.  108.  109. 110. 

Dominiea  IV  pott  oetavat  Epiphanice. 
Evang.  Matth.  vui.  Ascendente  eo  in  naviculam,  20,  21. 

Daminiea  V  pott  octavam  Epiphania. 
Evang.  Matth.  xiii.  Simile  est  regnum  coolomm  homini. 
Serm.  96,  97. 

Dominiea  in  Septuagetima. 
Epistola  I  Cor.  ix.  Nescitis  quod  si  qui  in  stadio.  Serm. 


119. 


Feria  IV,  die  Cinerum. 


^  •i'^?'.sS**^*^^-  ^*-  ^^"™  jcjunalis,  Aolite  fieri,  Serm.  7,  8, 


Evang.  Matth.  iv.  Tunc  Jesus  ductus  est  Serm.  ii,  i». 
10. 

Feria  II  pott  Dominieam  I. 

In  Psalmum  xl  Serm.  14. 

Feria  IV  pott  Dominiemm  I. 

Evang.  Matth.  xii.  Tunc  responderunt  ei  quidam  Semt. 
37. 

Feria  V  pott  Dominieam  /. 

Evang.  Matth.  XV.  EgressusJesus  venitin  partes.  Serm. 
100. 

Feria  V  pott  Dominieam  11  Quadragetimee. 
Evang.  Luc.  xvi.  Homo  quidam  ei:at  dives.  Serm.  60, 
121,  122, 123.  124. 

Sabbato  pott  Dominieam  U  Quadragetimee. 
Evang.  Luc.  xv.  Homo  quidam  habuit  duos  filios.  Serm. 
-*;  1,  2,  3,  4,  5. 

Feria  III  pott  Dominicam  III  Quadragetimee. 
Evang.  Matth.  xviu.  Si  peccaveritin  te.  frater.  S#rm.  139. 

Feria  IV  pott  Dominieam  III  Quadragetimee. 
Evang.  Matth.  xv.  Tunc  accesieruat*(l.oum.  Strm.  171. 


liU 


INIffiX  REMJM  MEMORABILIUM  IN  SERMONES  S.  PETRI  GHRYSOLOGI. 


HM 


Feria  V  post  lU  Dominieam. 
Evang.  Luc.  iv.  Surgens  autem  Jesus  de  synagoga. 
84rm.  i8. 

Feria  111  pott  Dominieam  IV. 
Evang.  Luc.  vii.  Ibat  Jesusln  civitatem,  qu®  vocabatur. 
Serm.  103. 

Feria  VI  poet  I V  Dominieam, 
Ki«ng.  Joan.  ii.  Emt  qoldam   Itnguent.    8erm.   63» 
64.  dS. 

Dominiea  in  Patsione. 
fivang.  Joan.  vui.  Quis  ex  vobia  arguet  me.  Serm,  i3i. 

Feria  V  pott  Dominieam  tn  Pauione, 
Cvttfig.  Luc.  vn.   Rognbat  Jesnm  quidam  Pharisttuc* 
wMrm*  v#f  vV|  vv. 

Die  taneto  Patcha. 
Evang.  Marc.  xvi.  Cum  traatissot  Sabbatum.  Serm,  72» 
73,  74,  76,  76. 

Feria  111  Poiekm. 
Evang.  Luc.  xxiv.  Dum   haec  loquuntur.  stetit   Jesos. 
Serm.  18. 

Feria  IV  Paschce, 
E?aiig.  Joan.  xxi.  Postea  manifestavit  te  ilerum  Jasus. 
Setm,  78. 

Dominiea  I  pott  Pateha. 
Evang.  Jo&n.  xx.  Cum  ergo  sero  esset  die  illo.  Serm,  84. 

Dominita  II  pott  Patcha. 
fivaiig.  Joan.  x.  Ego  snm  pattor  bonut.  Serm,  40. 

Feria  11  in  Hogationibut. 
Evang.  Luc.  xi.  Quis  vestrum  habebitamicum.Sm».  55' 

Die  Dominiea  Atoensionit. 
Etang.  Marc.  xvi.  Novissime  recumbentibus.  illis.  Serm, 
88. 

Dominiea  III  pott  Penteeotten. 
Evang.  Luc.  xv.  Erant  autem  appropinquantes  ei.  Serm» 
168. 

Dominiea  IX  pott    Penteeotien. 
Evang.  Luc.  xvi.  Homo  quidam  erat  dives  quihabebat. 
SSerm.  125. 126. 


Dominica  XVI  pott  Penteeotten, 

Evang.  Luc.  vu.  Ibat  Jesus  in  civitatem.  Serm,  103. 

Dominiea  XXI V  pott  Penteeotten, 

Evang.  Matth.  ix.  HfiBC  illo  loquente  ad  eos.  5em.33,34, 
35,36. 

Die  taneti  Andre9. 
Serm,  188,  eitra  txpotitionem  Evangelioaai. 

Die  taneii  Thomee  ApottoU. 
Evang.  Joan.  sx.  Thomas  unus  ex  Ua.  Serm,  84. 

Die  Anmuniiationii. 
Evang.  Luc.  i.  Mense  sexto  missus  est.  Serm.  140,  141, 
14f,  143,  144. 

Die  taneti  Joannit  Baptittce. 

Evaog.  Luc.  1.  Fuit  in  diebus  Herodis  regis.  Serm,  86, 
87.  88,  89,  90.  91.  91. 

In  festo  tamcti  Peiri. 
Serm.  107.  citra  expositionem  BvftngeHcam. 

Die  taneti  Laurentii. 
Serm.  135.  citra  expositionem  Evangelioan. 

Die  taneti  Matlhwi. 

Evang.  Matth.  ix.  Cum  transir^t  inde  Jesus,  vfdit  homi- 
nem.  Serm.  28.29.  30. 

Die  DeeoUationit  tanetit  Joannit  Baptittm* 
Bvang.  Marc.  vi.  Audivit  rez  Herodes.  Serm.  472,  478, 
174. 

De  beato  Luea  Evangelitta. 

Evang.  Marc.  vi.  Convocavit  Jesus  undecim.  Serm,  170« 

De  uno  Martyre. 

Sermo.  129.  citra  textus  expositionem. 

Serm.  128.  sine  exnositione  Evangelica. 

Evang.  Luc.  xu  Noli  timere  pusillus  grex.  Serm,  22,  f3. 

Evang.  Luc.  xii.  Sint  lumbi  vestn  prascincti.  8erm.  24. 

De  Virgine  Mairkfre. 
Sermo  134.  sine  textu  Evangelico. 

Dio  Dedieationii  Templi. 
Evang.  Luc.  xix.  Ingressas  Jesus  perambulabat  S9rm. 


INDEX 


RERUM  ET  VERBORUM  NOTABILIUM 

IN  SERMONBS  D.  PETRI  CHRYSOLOGl  LOCUPLETISSIMUS 

Ntimerus  sermonem  indicat ;  ubi  vero  omisstis  est,  proxime  antecedentem  subintellige. 


Aaron  primus  pontifex  in  Lege  fuit  sacerdotii  origo.  89. 
Filii  Aaron  puniuntur.  109. 

Abacnc.  Cur  expaverit..  lale,  68. 

Abel,  portans  agnum  ad  Dei  sacrificium.  ticut  agnui 
assumitiir,  109.  Vox  ejus  in  suo  eilusa  sanguine  magis 
Bonat.  174. 

Abrabum.  Se  maclabat  in  filio  sacerdos  et  sacriflcium. 
40.  Victima  eral  iliius  dilectio.  Princeps  ccelestis  convivii 
ob  humanitatem.  42.  Deo  Patri  obediens.  55.  Eius  encO' 
mia,  66.  Deum,  cl  favores  illius  recipit,  69.  Ablactato  Isaac 
facit  epuluiu.  73.  Decrepitui  generat  Isaac,  90.  Se  immo- 
labat  in  filio,  108.  Iilpulonem  divitem  reprobat.  121.  Inno- 
cens  ct  divos.    121.  I^eregrinus,  et  hospes  adjuvat  pere- 

Srinos.  8.  Hospitatur  Deum.  In  ^loria  est  dispensator. 
[ensa  iliius  egenis  preeparata.  Lpuloni  non  miseretur. 
122.  Epulonemlilium  appellut.  iiS.Deum  viditinhumana 
forma,  131.  Montur,  sed  non  in  aeternuin.  Diem  natalis 
Cbristi  vidit.  17.  Mortuus  corpore,  vivit  animo.  Ex  quibus 
non  timeut.  sed  diligat  Doum,  147.  Nomen  illi  mutatur. 
194.  M  nus  pauperis  est  sinus  Abrabffi,  8.  Filium  offerens 
ligat,  10.  Fidem  suscipit.  U. 

Abscessus  luenle  et  loco  dicitur.  1.  A  patre  qu»  mala 
producat.  2.  Redeat  fidenter  ad  patrem.  qui  ab  eo  re- 
cesftit.  3.  Filius  recedens  a  patre  uives,  nec  calceatus  re* 
diit»  3. 


Abscondere  virtutes,  bonum  est.  7.  Facultates  ia  sin«i 
pauperum.  utile.  Abscondere  iua.  noc  aceepta  larfiri, 
crimen  est,  123.  Jesus  cur  se  abscondat  a  Judoui»  181. 

Absentia  corporis  noo  obest.  ubi  fuerint  corda  iociala 
per  fidem.  ^2. 

Absolutio  peccatorum  dalur  amore,  94.  Justis,  nOD  in* 
justis,  datur  apud  inferos  a  Christo.  128. 

Abstinentia  est  prima  hominis  medicina.  ii  iitcumelao* 
mosyna,  41.  Sanatquod  voracitas  sauciavit.  Iter  abitint &• 
titt  ingrediens  quid  agat,  8. 

Abitrahere  quos  peccatores  debeamus  a  peocalii.  ni  vo- 
lumus  peccare,  155. 

Abundantia  ad  impietatem  effert,  124. 

Accipere.  Accipimus  ea  quss  ante  non  habebamus.  144. 

Acquiescere  in  adversis  necessitatii  est,  velle  virtutii, 
110. 

Accusare.  Beatus  qui  se  coram  Deo  accusat  etiam  dt 
non  eognitis  delicUs,  123.  Insontem  accusare  est  crimina 
facere,  175.  Convictum,  velut  solum  accusatum  Deus  con* 
venit.  125. 

Actus  membrorum  in  corpore  mystico  qui.  120. 

Adam  jejunio  servatus  in  paradiso,  gula  extractus,  12. 
Vestitur  ex  tonsione  agni  Christi,  23.  Palria  donatui  a 
Christo,  49.  Adamatico  ex  arboreZacbaeus  jul^eturdescen- 
dere,  54.  Soporatus,  ut  de  viro  sumeretur  virgo,  57.  Pu- 
teus  mortis.  63.  Cito  cecidit,  quia  cito  credidit,  79.  Dadu* 
citur  aiciaatia  ad  iiiiapii  arboram,  99.  lavesliiiaGhrifto 


ii43 


INDEX  RERUM  MEMORABIUUM  IN  SERMONES  S.  PETRI  GHRYSOLOOI. 


ii44 


ad  ficum,  196.  Culpa  Adoe  omnes  obnoxii  morti.  ilO.  Ex 
illius  pr£pvaricationevitiiami8sa.  LamentundusAdeelapsus. 
qui  fuit  cunctorum  ruina,  111.  Et  quoinodo  heereditatem 
Adee  nec  libuit  adipisci,  nec  licuit  renuntiare.  In  Adam 
emnes  peccaverunt.  Mors  ab  Adam.  vita  a  Christo  Pecca- 
lum  per  Adam  regnavit  in  mortem,  112.  Adam  et  Chri- 
stus  humano  generi  dedere  principium,117.  PrimusAdam 
factus  a  Christo  novissiroo  Aaam,  etipso  auctore  figuratus. 
Plasmatus  ex  limo,  mutatur  in  camem.  Christi  figura,  pri- 
mus,  sed  habet  initium.  Adamterra,  Christus  friictus.  Chi- 
rographum  debiti  Adae  solvitur  a  Christo,  123.  NaturaB,  et 
successoribus  quid  fecerit,  156.  In  Adam  totus  grez  gene- 
ris  humani,  168.  De  manu  mulieris  accepit  mortem^  18. 
Invidia  exclusus  paradiso.  4.  In  aetate  perfecta  creatus,  et 
recreatus  quomoao,  151. 

Adelphus  episcopus  laudatur,  39,  etl36,  per  tot, 

Adjutorium  alienum  a  Deo  inutile,  46.  Alienum  adjuto- 
rium  requirit,  qut  hostem  intus  habet,  171. 

Adolescens  sensu  et  eetate  dicitur,  1.  Juniorem  non  tem- 
pora  laciunt.  sed  mores,  5. 

Adorator  vacuus  indev^tus  est,  103. 

Adhortatio  viri  probi  ac  magni  non  recusanda,  107.  Ut 
sit  adorator  in  inferno,  13. 

Adversa,  cum  vertuntur  in  prospera,  Dominus  versat 
stratum  nostnmi,  14.  De  adversis  non  queratur,  qui  sibi 
prospera  non  precatur,  43.  In  adversis  necessilas  voluntati 
non  comparatur,  110.  Fortes  non  prosternunt  adversa, 
124.  Adversa  qui  non  sentit,  prospera  servare  nescit,  131. 
Adversis  non  miscenda  prospera.  175.  Adversa  omnia 
nituntur  viribus  suis,  7.  In  adversis  homo  habet  Christum 
consortem,  70. 

Adversitas.  Adversitatis  roucrone  prosternitur  in  Evan- 
gelio,  114. 

Adulalio  est  deemonis  quarta  et  postrema  tentatio,  27. 

Adultera  fdit  synaeoga,  115.  Aaulter  Veneri  deservit, 
155.  Adulteros  arguit  joannes,  174,  ubi  plura  habentur  de 
materia. 

Advocatus  noster  est  Christus,  70.  In  coelo  sit  oratio, 
jejunium,  et  misericordia,  43.  Effectus  hujusadvocationis. 
Paupertatis  advocatio  in  judicio,  14.  Vid.  Patronus. 

.^gritudo  fragilitatissanatur  abstinentia  et  eleemosyna, 
41.  Jussu  curatur  a  Deo,  49.  Mulieris  incurva;  cur  duode- 
viginti  annorum,  105.  De  aegritudine  non  sic  congratulan- 
dam,  ut  permaneamus  in  vulnere,  113,  Recidiva  see  ius 
lethalis.  Quid  asendum,  si  nos  commoneat  ad  reddendam 
rationem,  125  vid.  Inflrmitas. 

.£grotu8  implorat,  ut  curetur,  non  auemadmodum,  33. 
Cur  recipiat  curam,  35.  wEgrotus  ex  cnolera  describitur, 
38.  Cura  illius  e  medico  describitur,  2.  Medico  pareat  spi- 
rituali,  41.  Ejus  voluntas  non  respicitur  a  medieo,  quare, 
50.  iEgri  duo  uno  medicamine  curati,  94.  iEgrotus  per 
phrenesim  se  nescit  insanum.  Cur  non  omnes  a  Christo 
sanaU,  102.  Salutaria  respuit  ex  infirmitate,  non  voluntate, 
108.  Infelix,  si  post  curam  non  curat  tormentum,  114. 
ifigrotus  ex  febre,  et  augmento  ejus.  Petit  sibi  noxia.  In- 
gratus  Deo  medico,  131.  LaBdeos  proximum  aBgrotat,  febre, 
et  furore,  139.  Non  recipiat  antidotum  morborum  preeter 
artem  medicam  et  tempus,  156.  Poenitentioe  medicina  suc- 
currat  eegris,  quomodo,  167;  aui  pro  suo  curaturarbitrio 
sanitatem  non  recipit,  173,  Via.  Infirmus. 

JSgyptus  recipit  Christum  fugientem,  150.  Cur  illuc  fii- 
giat,  151. 

i£quitas  sine  bonitate,  sensu  coelesti,  ssevitia  est,  145. 

Aer  turbatur  ventis,  34. 

iEstus  insultatur  ab  eo  qui  artificiosa  nuditate  indutus 
est,  122.  i£stus  corporis  oescit,  qui  umbra  divinee  virtutis 
protegitur,  ^42. 

iEtas  nostra  ut  passiooibus  perturbeturadlapsum,  115. 
Vixit,  non  defecit  m  sanctis,  89.  iEtates  hominum  quibus 
vitiis  subjiciantur,  118. 

ifitemitas.  cetema.  Excludit  tempus,  34.  Doletaeternum 
malum,  22.  iEtema  caducis  emenaa,  124.  Homincs  aBter- 
Dosdeemon  nec  temporales  esse  permittit.  131.  Orandum 
ut  bona  eeteraa  credere  possimus,  139.  Homines  nolunt 
oeteraa.  i44.  Quomodo  hic  eeterna  desi^nentur. 

ifithiops.  Spado  rapuit  baptismumm  transitu,  40.  Pi- 
des  iUum  ante  rapuit  ad  gratiam,  quam  currus  ad  In- 
diam.  61. 

Afiectio  non  recfpii  falsitatem,  55.  Violat  affectum,  173. 
Quid  incurrat  affectionis  desertor,  1. 

Affectus  desperatus  quibus  probetur.  33  Violatur  affe- 
ctione,  173 ;  carni  naluraliter  insertus  dsemone  commuta- 
tur  in  parricidium,  96,  Vid.  Passiones. 

Africa  habet  martyres  diaboli,  13. 

Ager  humanus  in  humanum  dominum  sustinuit,  106. 
Ager  reternus  erit  in  coelo,  139.  Cur  igne  purgetur  exustis 
senUbus^  164. 

▲gon.  Aquibus  abstinendum  in  agone  terreno,  ut  vin- 


camus,  119  In  spiriluali  quid  agendum.  In  eo  qiue  fiant, 
vid.  Certamen. 

A^nus  Dei  tondetur  ut  vestiatur  Adam  23.  Ul  a  pastore 
agni  coUigantur  ad  causas,  60.  In  Paschacarnes  agnorum 
non  reservantur  in  crastinum,  73.  Ab^I  poriat  a^um  ad 
sacrificium  Dei,  109.  Agnus  Dei  cur  in  pnedicalione  per- 
cutiat,  164.  Per  A^um  Dei  non  penetrat  invidia  ccelum. 
168.  Ut  Agnum  Dei  immolent  manducantes,  172. 

Agricola  quis  sit,  qui  colens  agrum,  se  desertat^  4.Male 
colens,  sibi,  non  terrse  causat  malum,  7  Gaudet  in  fmctii 
quod  defiet  in  sulco,  40.  Serens  fmctum  sperat,  71.  Cantat 
uberes  fmctus  ad  levandum  vomeris  laborem^  118.  In- 
dustria  reducit  silvestria  ad  cultum,  132. 

Aliena  prorogare,  est  plus  diripere  dando,  qnam  furan* 
do,  54.  Vtd.  Eleemosyna.  Aliena  mvadere  et  suis  incabare 
criminosum  est,  123.  Aliena  qui  non  restituit,  ad  inferos 
cum  epulone  descendet.  Alienis  malis  intendere,  qaam 
sit  damnosum,  139. 

Altum.  Ab  alto  cadit,  qui  in  altum  tendit.  151. 

Altare  corporis  Christi  recipiat  eleemosynas,  103.  Dei 
repleatur,  ut  horrea  nostra  abundent 

Ambitio  c«eca  semper,  152. 

Amicitia.  Ad  amicitiam  Dei  sublimamur,  cum  mortes 
despicimus  propter  eum,  101.  Amicitiam  submunt  pecu- 
niae,  126. 

Amicus.  habetur  ex  morum  simUitudine.  101.  Dei  fit 
amicus  homo.  Vid.  Amicitia,  Sancti,  Martyres.  Justi. 

Amor  occultat  deUcta,  3.  Ea  non  videt.  Pilium  licet 
contumacem  reco^noscil,  4.  Ex  donis  cogposcitar  amor, 
10.  Probatur  passionibus,  14.  Omnia  vincit,  etaliaopera- 
tur,  ut,  40.  Oculas  amoris  acutius  intuetur,  et  vivacius 
sentit,  q.ui  dUigitur,  78.  Possidet  bonos,  80.  Quomodo  sit 
inler  denitorem,  et  creditoiem  contractus  amoris,  88.  Ne- 
mo  nolensamat,  135.  Amarc  non  potest,  qui  satis  timet, 
147.  Eo  revocatur  mundus.  Jus  amoris  non  respicit  quid 
erit,  ubi  plura  de  natura  amoris.  Amor  nisi  ad  aesiderata 
pervasent,  necat  amantem.  Quod  amat  non  potest  non 
videre,  Dilectio  amplectanda,  53.  Amore  trabitur  filius  ad 
rigorera  disciplinse,  i08. 

Amor  Dei.  Est  onus,  et  toUit  onus  peccatomm,  3.  1d 
nos,  23.  Reducit,  quem  judicium  repulerat,  48.  Ck>gnosci- 
tur  ex  generationibus  animalium,  55.  Quomodo  redegit 
virum  inparvulum,  62.  Amoreaguntur  omniainlerDeum 
Patrem  et  Pilium,  65.  Non  capitur  ab  homine,  69.  Anior 
Dei  omne  debitum  remittit  liomini,  94.  PIus  amari  quam 
timeri  vult  Deus,  108.  Amor  noster  orga  Deum  qualis  esse 
debeat,  147.  Amatores  Dei  coepemnt  velle  videre  Deum. 
Cupiens  videre  Deum  habetstudium  pietalis.  Natus  adDei 
amorem  timere  non  potest,  160.  Amor  Dei  in  genus  huma- 
num  cx  correptione  et  blanditiis,  163.  Erga  homines  varie 
monstratur,  170. 

Andreas  apostolus  satis  ad  gloriam  habet  preerogativam 
apostolatus  et  martyrii,  122.  Nascitur  in  monte  pm  Ghn- 
sto,  133.  Laudatur  per  tot.  133. 

Angelus  peccavit  mvidia,  4.  Datur  ad  nostram  defeniio- 
nem,  13.  Coram  Deo  peccans  mutatur  in  diabolum,  26. 
Consilium  impietatis  angelum  perduxit  ad  inferaa,  44.  lo 
consummatione  sfficuli  angeliparebuntsancUs,  47.  Ange- 
lus  dialogat  cum  Tartaro,  65.  Pro  nobis  excubias  facil,  69. 
Laborem  et  lassitudinem  nescit.  75.  Blanditur  et  terret. 
Ignorat  undu  loguatur  cum  Deo,  86.  In  angelis  nil  sini- 
strum,  87.  In  judicio  erit  timor  carni,  88.  Fugat  a  Zacharia 
timorem,  4.  Cur  illi  de  solo  iUio  impelrando  respoodeat 
Christum  demonstrat.  Angclus  interra.  Vid,  Joan.  Baptista. 
Deus  invisus  angelis,  90.  Loqnilur  virtutes  Joan.  91.  Prs- 
sul  synagogoe  impetratinducias.106.  Abangelis  certant<^ 
spectamur,  119.  Justus  supergrediturangelos  merito,  121. 
Anffeli  pauperem  ad  sepuituram  portant,  121  et  124.  An- 
gelis  altitudo  superius  depututa,  iiz.  Chiisto  ministra  raot 
125.  Dolent  de  peccato  pnblico.  Est  diversa  substantia,  ct 
imago  a  Deo,  131.  Anuelus  ad  Mariam  virg.  140.Metator 
dicilur,  et  alia  de  iUo.  Angolis  invisibile  sacramentunj 
incarnationis,  141.  Loquilur  ad  Mariam,  iii.  Miratur,  et 
quare.  Cum  mctu  discutit  metum  Virginis.  Angelis  co- 
gnata  virginitas,  143.  Majus  est  angelicam  acquirere  glo- 
riam.  quam  habere.  Angelus  nobis  dubia  exponit.  14S. 
Loquitur  ad  Josepli.  Prostrati  anf^eli  in  coelo  a  divino 
splcnriore,  147.  Ad  terras  nimio  pavore  fugati.  Angelos 
inter  primos  inviduit  homini,  148.  Maluit  commutari  in 
diabolum  quam  hominem  plcnum  gloria  videro.  Cur  ange- 
lus  ad  Mariam.  Gaudium  annuntiantinadventu  SalvatorK 
149.  lllus  exsultantibus  daemones  sunt  in  confusione.Quan- 
do  volitante  pulvere  turbentur  angeli,  150.  Nalum  Domi- 
num  nuntiant  pastoribus,  140.  Congratulantur  Chrislo  do 
reditn  ovis  Dominicao ;  nec  sibi  praesidcro  cum  indignao- 
tur,  168.  Kit  diabolus  ob  scandalum,  27. 

Angelus  resurrectionis.  Sedet.super  lapidem  ad  sepul- 
emm,  ut  doctor  resurrectionis,  74.  $jus  gloria  refert  sjJeB* 


1145 


INDEX  RERUM  MEMORABILIUM  IN  SERMONES  S.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


ii46 


dorem  nostra»  resurr.  Cur  revoMt  lapidem,  75.  Sedet.  ut 
Ulam  doceat.  Gur  ei  fulgur,  et  alba  vestis.  Post  sepulcrum 
Dominom  agnoscit  J6.  Ecclesiam  duabus  in  feminis  mittit 
ad  sponsum.  Revolvit  lapidem  ad  nostram  fidem,  77.  Et 
eontra  PbarisiBorum  perfidiam  Rationes  aliquoB  cur  sedeat 
super  lapidem.  Numquam  recedit  aCbristi  sepulcro.  Vesti- 
tus  nostram  formam  in  resurrectione  figurat.  Cur  vocat 
mulieres  ad  videndum  sepulcrum,  80.  Eum  fatetur  Domi- 
nuw»  qui  fuit  crucifixus.  Cur  sede«t  in  monumento,  82. 

Angustiaeproximorum  sublevandae,  ut  apropriis  liberc- 
mur  augustiis,  1U3. 

Anima.  Animarum  salus  quoerenda  etiam  ad  jsropriam 
utilitatem,  10.  Usque  in  fine  salus  animarum  esuries  Chri- 
sti,  11.  Animffi  detur  aliquid,  ii,  Jacet  in  corpore,  ut  in 
lectu  doloris,  14.  Describitur  mortua  sine  Christo,  19.  Ab 
excelsis  cwM  non  demer^ndain  sepulcrum  auri»  22.  Cur 
Deo  ofiTercDdi  cum  jejunio,  43.  Ut  turbetur  stans  inter 
▼itia  ac  virtutes,  45.  Destituta  virtutibus  jacet  in  stratis 
vitiorum,  1.  Symbolum  fidei  dicat,  62.  Diu  ante  vocabat 
Deum,  quem  ignorabat.  Animof)  tempore  passionis  Christi 
nuntiabant  resurrectionem  mortuorum,  78.  Penetrat  mu- 
ros,  81.  Animarura  demigrationes  reprobats,  88.  Aninia 
de  coelo  est,  corpori  dominatur.  illud  vivificaty  sempitema, 
immortalis,  109.  Quibus  corporis  cruciatibus  a^gravetur. 
Est  Dei  sacrificium.  Non  exibat  de  tarlaro  ante  Christi 
resurrectionem,  123.  Animam  bic  perdunt  sancti,  ut  inve- 
niant  in  coelo.  128.  Pabulum  animae  temperandum,  166.  A 
Christo  educt»  animae  a  fovea  peccati  ad  sui  triumphi  glo- 
riam,  170.  Innovatur  baptismate  Christi,  181.  Mortincat 
corpus,  cum  ab  eo  receait,  8.  Cupiens  repetere  coelum, 
premitur  corporis  terra,  14.  Ut  convivis  loedatur,  91.  Ha- 
bet  arcam  et  bibliothecam,  58.  Anima  dominante  corpus 
servit,  102. 

Animalia  duo  in  prxsepio,  quomodo  Judoeum  ac  genti- 
lem  significent,  159.  Accedantad  praesepe  Domini  pro  cibo 
vitae.  bed  integrum  sumant. 

Animus  in  coelesti  specula  perseveret,  12.  Animus  in- 
cumbens  oarvis  magua  perdit,  22.  Turbatur  ancipiti  cogi- 
tatione,  88.  Animus  auditorum  non  diu  suspendendus. 
Suspensus  a  Christo  in  regni  similitudine  invcnienda,  99. 
Animus  ex  gratia  transcendit  corporis  augustias,  et  con- 
culcat  delicta,  116.  Avitiis  semcl  tactus  ardet.  Ducit  gratos 
ad  proemium,  ingratos  ad  poenam,  124.  Devotus  ex  benefi- 
ciis  crescit  ad  obsequium,  142.  Cst  servilis,  gui  feteutia 
perquirit,  cum  regia  possit  habere  obsonia,  163.  Animo 
percgrinamur,  5. 

Anna  Samuele  ablactato  sacrificat  et  Isetatur,  73  ;  ejus 
lacrymae. 

Annus  domini  perficitur  temporibus.  non  senescit ;  cur- 
rit  in  circulo,  ut  nos  deducat  ad  diem  retributionis,  73. 
Qui  sint  tres  anni  in  quibus  Christus  fructum  quserebat  in 
Syna^oga.  106. 

Antidota  contra  morbos  ouomodo  recipienda,  156 

Antiehristus  subruetur  a  Christo.  156. 

AjitiquidicunturJudeei  plus  malitia  quam  vetustate,  38. 
Et  cur  refrenati  ad  vindiclae  vicissitudmem.  Antiqui  du- 
rum  veniens  a  Deo  libenter  recipiebant,  55.  Eorum  digni- 
tas  ut  ad  honorem  pnesentium  acccdat,  89.  Antiquiora  per- 
scrutari  temerarium,  166. 

Aniis  feta  erubescit,  abscondit  puerperam,  risui  subja- 
cet,  92  et  154. 

ApoUinaris  primus  martyr  episcoporum  Ravennatum, 
128.  Cur  ita  appellatus,  et  alia  de  eo  usque  ad  finom 
serm. 

Apostoli  ofTerunt  gentes  Deo,  18.  Cur  pauperes  electi, 
28  Describitur  ipsorum  paupertas,  ac  devjtioe  spiritualcs. 
28.  Dc  labore  transeunt  ad  laborcm.  Occisi  cuni  Christo 
occiso  resurgent  in  gloria,  40.  Cur  piscatores  electi,  47. 
Our  ieminffi  apostolosprtecedantad  sepulcrum,  75.  Dicun- 
tur  pueri  a  timiditate,  78.  Non  crederent  corpus  sur- 
rexisse,  nisi  manducantem  Dominum  vidissent.  tievocan- 
tur  ad  dexteram.  Ut  pueri  non  polerant  trahere  rele.  Apo- 
stolus,  qui  diligitur,  primus  Dominum  videt.  Cur  pisce  ca- 
ptos  navij^o  trahant.  Quoinodo  longi  a  terro.  Feminis  non 
postpositi,  sed  ad  majora  reservati  et  quoe,  79.  Christo 
victoriam  reserunt.  Defensi,  non  credentes  resurrectionem 
mulieribus.  Eam  discipuliscrodunt.  Tardecreduntob  ma- 
gniludinem  mysteriorum.  Illis  non  praejudicat  mulierum 
annuiitiatio  resurrectionis,  80.  An  aa  mensam  vel  ad  moc- 
rorem  recumberent,  quando  Dominus  cis  apparuit  latc, 
83.  Desperati,  ot  sino  Pide,  Ad  mundum  invitali.  ut  spcs 
omnibus  esseut.  Ilabentur  aliisin  mortom,  aliis  in  vitam, 
89.  Apostolico  vomeroSynagogafodieudaadfruclum,  106. 
Sunt  sal  tcmB,  120.  Apostolorum  vox  fuit  Joan.,  127.  Ad 
quod  rlecti  a  Chri.sto,  151.  Ab  oo  rocipiunt  virtutem  ciii*a- 
tionum,  ICI.  Exciuplo  m\  humilitatciiirovorati.Sibiutil.  s 
credebantur,  verum  inuliles  apparenl.  Dominum  relin- 
qiiuDt,  quare.  Quanto  tempore  ministraverunt  discumbenti, 


Moniti  de  futura  beatitudine.  Cur  ignis  imbre  perftisi,  164. 
Sunt  duodecim  horoe  diei  Christi,  170.  Ubi  duodecim  sint 
figurati. 

Aqua  frigidafebremauget,  114.  Aquffi  poculumsitimnon 
exstinguit  viatori,  112.  Coelestis  ffratiffi  vitiomm  exstin- 
Ruit  incendium,  116.  Aqua  ab  epulone  Lazaro  negature, 
122.  Lateris  Christi  temperat  viam  Paradisi,  et  exslinguit 
ignem  infemi,  123.  Diluit  chirographum  debiti  Aqua  est 
poenitentium  potus,  137.  Jordanis  aquam  Christus  intrat, 
ut  iHvet  peccatiun  mundi,  160.  Quomodo  vox  Domini  super 
aquas.  Cur&quis  supematat  Spiritus  sanctus  in  specieco- 
lumbffi.  Cur  in  sanguinis  mvsteriam  convertenda,  160.  Ur- 
get  iffnem,  et  flamma  multiplicat  undam,  164.  Offertur 
manibus  hospitis  venientisad  mentam,  171.  Aquaexterior 
ut  possit  mundare  corda.  Aaua  ardens  flueotis  inflamma- 
tur,  et  bibentis  auget  incendium,  172. 

Aquila  divina  protegit  nos  pennis  sapientiffi,  170, 

Aquilo  quando  fecent  totius  orbis  naufragium,  20. 

Arnitranum  hominis  quomodo  tenebatur  a  peccato  ca- 
ptivum,  114.  Cum  Evangelio  obaudit,  est  beneficium  vo- 
cantis.  Nostmm  ut  a  Deo  moderetur  orandum  ,67. 

Arbor.  lllecebrosa  arbor  aperiendo  clausit  oculos,  99. 
Gustus  arboris  infecerat  ora.8mapis  arbor  ut  sanet  Infru- 
ctuosa  ut  succedatur,  106.  Infecunda  palmitibus  fecundis 
inimica.  Post  Evangelium  infmctuosa  excidetur.  Est  tota 
in  semine,  111.  Seminis  vitium  est  totius  arboris  vitium, 
Non  dat  fmctum,  quffi  veraali  tempore  tota  candescit  in 
flore,  162.  Noxia  radicibus  dissipat  nexa  monumenta  ma- 
jomm,  162.  Ut  arbores  ambulantes  visi  sunt  homines  a 
ceco  illuminato,  176.  Arbores  nascuntur  in  tempore,  et 
cum  tempore  evanescunt.  Vid.  Radlx,  Aspectus. 

Archisynagogus.  Cur  petat  Christum  imponere  manum 
super  filiam,  33.  Dedit  viam  hffimorrlioissffi  perveniendi  ad 
Ghristum,  34.  Quid  ex  illa  discore  possit.  Stultus  cur.  Do- 
mino  occurrit,  et  Quid  agat,  36.  Est  pater  Synagogffi.  Et 
quomodo.  Cur  annos  duodeeim  eju»  filia  haberet.  Pilia 
quando  suscitetur  a  Christo,  63.  Indignantur,  quod  Chri- 
stus  sabbatis  curet,  105. 

Arguere  criminososest  odiun  incurrere,  127. 

Arma  versa  in  luxum,  27. 

Arrogantia  in  divite  el  potente  dum  cessat,  est  ipse 
beatus,  136. 

Ars  succiurit  naturffi  in  opere  perfectionando,  132. 
Etiam  in  homine  mox  nato.  Arte  non  quffirenda,  quffi  arte 
inveniri  non  possunt,  160.  Ubi  curat,  ibi  infirmitatis  resi- 
det  lassitudo,  18.  Ars  nautica.  Vid.  Nauta. 

Aseendere.  Quando  altius  quis  ascendit,  tanto  altius  ca- 
dit,  26.  Cbristus  ascendit  cmcem^  58  et  144. 

Aspectus  illecebrosus  prostravit  mulierem  salutarisle- 
vavit,  74.Fumo  obscuratur.  Arboris  maculavit  oculos  mu- 
lieris.  sepulcri  Christi  mundat,  77.  Aspectus  solus  rerum 
non  facitjudiciumesse  secumm,  145.  Rumanus  Deumca- 
pere  non  potest,  147. 

Astrologia  nutat  conjecturis,  fallit  arte,  fatum  ponit, 
colligit  numeros,  ot  alias,  ctc,  156.  Astrologus  codli  regeni 
non  invenisset,  nisi  revelasset  Deus.  Krrat  cum  astria  er- 
rantibus,  160.  Arguitur.  quod  stellis  intendens,  salutem 
negligat.  164.  Vid.  notat,  m  serai.  157. 

Attendere  sibi,  quis  dicatur,  139.  Sibi  attendit  qui  alii 
attendit.  Qui  sibi  el  proximo  attendit  beatus,  155. 

Avaritia  vitatur  eleemosyiiis,  7.  Nascitur  de  divitiis.  Ejus 
simulacmm  est  iejunium  sine  misericordia,  8.  Suadetur  a 
dffimone  in  Quadragesima,  13.  Per  eam  graviusfitaurum, 
29.  Calcanda.  54.  Ejus  rabies  mitigatur,  104.  Ejustenebris 
se  niaDcipat,  qui  lucem  misericordiffi  fugit.  Generatpenu- 
riam.  Cognoscitur  per  aumm,  116.  Ex  ea  homo  multa  aliis 
recondit  ad  sui  cmciatum,  122.  Parentes  negat^  etc.  Est 
radix  omnium  malomm,  et  quomodo,  162.  Est  schola  im- 
pietatis.  39, 

Avarus  est  invidus.  4.  Computat  perdidisse,  quod  alter 
habet.  Quomodo  servans  substantiam  perdat,  7.  Est  dives 
poena,  non  censu.  22.  Custos  alienorum.  Punitur  in  alio 
sfficulo.  ^us  cujjiditati  fitsatis  a  Christo,  quomodo.  25. 
Largitas  illi  quid  sit,  28.  Eyus  mala,  30.  Custos  alieno- 
rum,  non  Dominus  suomm,  42.  In  ipsum  sacculum  sere- 
digil  avams.  Servus  divitiarum,  et  quomodo  cenculcare 
possit  avaritiam,  54.  Derelinquit  quffi  suntfuturffi  vitffi,114. 
Accusat  aurum.  116.  Quffirens  semper  non  habet  semper, 
104. 

Auctor  mali  si  cxstinguatur,  malum  nil  valet,  11.  De- 
spicit  inimicitias,  «^ui  illarum  calcat  auctorem,  14. 

Auctoritas  jubcntis  tollit  prcpsumptionem  dicentis,  70. 
Auctoritas  dicentis  contumcliis  evacuatur,  131. 

Auditor  accipit  a  d*)Clore  quodmeretur,  86.  Non  diu  sus- 
pendeudiis  anunus  auflitoris,  88.  Poslulota  Dco  deside- 
riuiu  autlicndi,  90.  Auditoruin  animi  a  Christo  suspeusi, 
99.  Causffi  sfficuli  tacentur  quia  debito  modo  non  audimus 
cat,  101.  Fastidium  accipitex  frequentata  lectione,  120. 


1147 


INDEX  RERUM  MBMORABUJUM  IN  SBRMONBS  S.  PETRl  GHRYSOLOGI. 


m 


Ex  lasaitudme,  i22.  Debite  audit.  oum  «uimi  vires  sunt 
reparatee.  Quidecrevit  errare,  auait  quodvult,  non  quod 
esf,  131.  Ad  ouid  hortetur,  ut  audiat  cum  fructu,  136,  Te- 
merarius  auoitor  yerbi  Dei  quid  faciat,  156.  Malo  auditori 

guid  eveniat,  iS8.  Ubi  non  est,  vacat  clamor,  167.  Verbi 
>ei  utse  accommodet  prsedicatori,  173. 

Auililus  Doster  longo  sermone  oneratur.  96.  Ut  sitper- 
fectus.  animi  sitet  corporis,  61.  Malos  tolUt  bon&m  visio- 
nem,  78.  Piissimo  auditu  temperanda  intelligeotia  Scriptu- 
rarum,  126.  Gur  Deus  cognita,  velut  audita  imputat,i25. 
Audita  nescire  cruciatus  est,  132. 

Aves  sordidffi  inoumereB  ad  columbam  unam,  171.  Gri- 
miuum  crucis  hasta  a  cordibus  pelleudffl,  Aves  sunt  dfismo- 
nes  in  aera  volitantes,  29, 

Aurum  de  terne  profundo  ad  animsB  sedem  deferatur, 
22.  Habet  sepulcrum.  Estgrave,  sed  peravaritiam  fitgra- 
vius,  29.  Natura  malique  effectus  aurilate.  Una  salus  mit- 
tere  aurum  ad  coelum  per  ma^us  pauperum.  Auri  mala  ab 
exemplis.  Perdii  mores  bominum,  naturam^  Deum.  Ubi 
dives  auri  vena,ibitota  ars,  nro  habendo  impenditur,  91. 
Aurum  non  est  avaritia,  sed  per  illud  cognoscitur  ipsa 
lli.  Latet  in  terra,  139.  Debetur  regi,  157. 

Austera  et  fortia  sunt  amioa  virtuiihus,  74. 

B 

Baeulus  p&storftlis  contra  lupum  Airentem  ftrtlpiendu», 
178» 

Bajulus  noster  Ghristus  est,  18.  Nostrorum  bonorum  est 
pauper,  25.  Misericordifle  nescH  lassescere,  170. 

Balaam.  Quod  scandalum  objecerit  populo  Israelitico, 
27.  Ut  maledico  benedicat  ore,  69.  Non  fUit  propheta, 
159. 

Baptismus.  Curdatur  post  exorcismos,  52.  Baptizati  ante 
catecnlsmum,  58.  Ex  eo  nll  remanet  veteris  delicti,  60. 
Ejus  anima  est  fldes,  83.  Novum  baptisma  Magdalen», ' 
93.  Fiffura  est  triduanee  sepulturcB  Domini,  113.  In  eo  re- 
surgit  nomo,  vitffi  novitate.  Potest  lavare  sordes  Judseo- 
rum,  137.  Qualis  fuerlt  bapt.  Joannis.  Qualis  Ghristl.  In 
Jordane  tota  Trinitas,  et  cur,  157.  Ejus  effectus  a  bapti- 
smate  Ghristi  qui,  Ghristum  Joann.  baptizavit  accepturus 
veniam,  160.  Suo  baptizanti  Gbristus  non  servit.  sed  im- 

ferat  sacramentis.GurChristus  baptizatur  in  suosanguine 
64.  Ejus  forma  ex  diluvio  universali,  166.  Fontem  bapti- 
smatis  aperit  Quadragesima.  Domini  baptisma  unum  est 
lavandis  animabus  et  corporibus,  171.  Dfluit  conscientiam 
ad  salutem.  Oculi  peccatoris  baptirati  gutta  roris  sancti, 
176.  Forma  baptismatis  ex  Ghristo,  et  cur  talis,  80.  Fllius 
rediens  flgura  nominis  baptizati,  187.  Baptismata  peccato- 
rum  lacrymee,  93,  Lacrymee  luere  baptismata  matmm  in* 
nocentium  occisorum,  152.  De  illius  virtute,  34. 

Beatitudo.  EJus  qualitas  docte  explicata,  24.  Prssmitti- 
tura  David  in  Psalmis.  uthominesad  victoriam  provocet, 
44.  Perfectce  beatitudinis  est  panis  eucharistious,  72. 
iEterna  est  tactus  Ghrlsti  in  ccelestibus,  76.  Perfruuntur 
ea  viatores,  et  qui  89.  In  ipsa  beati  non  cessant  ab  offl- 
ciis  hic  sancte  actis,  121.  Gur  scientesillam  perfidem  non 

Suserunt  habere  post  mortem,  124  .Promissa  servientibus 
eum,  161.  Est  vere  vita,  11.  Vid.  Gloria,  iEtema,  Re- 
gnum. 

Beatus  qui  vigilat,  22.  Qui  ancitlpat  dolos  hostlum,  27. 
Beati  facti  a  Ghristo  municipes  sanctffi  clvitatis ,  50.  Beati 
qui  expectant  Dominum  in  spe,  71.  Bt  quos  culpa  non 
percutit,  nec  quelera  tetigit,  91.  Beatus  qui  se  a  Deo  ac- 
cipere  bona,  mala  recipcre  credit,  123.  Beatus  qui  sibi  et 
aliis  providit,  165.  Beati  curis  prcesentlbus  liberati,  168. 
Bcali  seterna  vident,  etc.,  176. 

Bellum  indicendum  peecatis  in  Quadragcsima,  12etl3. 
Habet  praemium  pro  cequalitate  certaminis,  22.  Bella  Ba- 
laamquale,  27.  Bella  superata  a  multis,  qui  camispugnGis 
nerdidemnt,  41 .  Bella  cogitationuni  rliscipulomm  et  pax, 
84.  Ubi  non  estpax  misericorditB  ibi  inlestinum  est  bel- 
lum,  104.  Bella  mortis  qucp,  118.  Belhim  expecunia,  126. 
In  bello  pro  rege  mori  virtus,  sed  maior  pro  eo  consum- 
mare  certamina,  128.  Bollicosus  fiigit  arte,  non  timore, 
150.  Bella  mundiprosternenscupitCnristum  adsevenire, 
158.  Bellandinovus  ordo,  cum  dehoniinecontra  hominem 
genles  exeunt  bellalurcD,  et  quoB,  171,  Tuba  magistri  bel- 
lomm,  14. 

Bcneflcia  devotum  animum  augent  ad  obsequium,  non 
ad  arrogantiam,  142.  Pro  beneflciis  quoniodo  quis  reddet 
obsequium^si  non  videat  largitorem  ?  147. 

Bestiuo  dimlcaturo  cum  bestiis  ante  prouuntiantur  pite- 
mia,  44.  Jusste  a  Deo  subjacere  humanEe  potestati,  non 
arti,  148.  Tota  hestianim  feritas  ad  nnam  ovein  lanian- 
dum,  171.  Crudeliores  cum  nequeunt  praidam  capere.  Be- 
stiffi  fult  puella  sallatrix,  127  et  174.  Qui  sinl,  qui  in  be- 
stiam  tranieunti  H  «t  n. 


Bethleem  dicitur  domus  paiuSi  et  cur  DoBUOHftnMealw 
in  ea,  156. 

Biga.  Bigam  ascendit  Trinitas,  170.  Quid  ibi  egeht 

Blandimenla  serviunt  vitiis,  74.IUi8duciturammagpu*< 
rilis  ad  prudentiam,  108.  Homiai  peccanli  blaiulitiir  Do- 
minus,  161. 

Blasphemiae  Judseorum  oontra  Ghristum  doce&tem,  131. 

Bona  opera  flgurantur  in  lucemis  ardentibut,  H,  Of* 
fendunt  malos,  32.  Celanda,  39.  Habent  fructus  sui  labo- 
ris,  97.  Sunt  facienda  .158.  Pacienda  ex  debito,  161.  In 
eis  habemus  adjutorem  Deum,  11. 

Boni  bonos  possidet  amor,  80.  Eis  vita  parator,  S6. 
Confusio  bonorum  et  malorum  aon  turbat  b<moi,  wd  k- 
cit,  47. 

Bonitas  mater  virtutum,  31.  BonitateDeisuBCipitor.Si. 
Malis  exosa,  131.  Bonitas  aine  lequitate  apud  Deam  qob 
habetur  e  converso,  145. 

Bonum  pauperis  in  cUio  sceculo  extrahet  laerymts  tb 
his  qui  hic  de  suo  gavisi  sunt  malo,  46.  Bona  cisttom 
preacedunt,  post  sequuntur  mala  diaboU.  96.  Quiado  •( 
quomodosumatur  malumex  bono,113,  BonapromtHsre- 
cipere  indigne  malum  est,  123,  Bona  a  Deo  tccipera, 
mala  recipere  credidit  fidelis.  Obfueront  diviti  bont,  iii 
Dissipata  a  vilUco,  125.  Bona  non  a^oacuntur,  nitimtio- 
ram  cognitione,  131.  Boni  creator  Deus,  il. 

Brevitas  amica  sermonts,  132.  Brevitaa  huiaaiu  eorporii 
deformem  raddit,  163.  Brevitas  temporis  ad  pouute&dum 
non  timenda,  quare,  167. 

Byssus  extulit  divitem  ad  luzum,  124.  Yii.  PorpttN, 
Epuio. 


Gadaver  sepultum  in  limo  nescit  vermium  morstis,  121. 
Vivum  quale,  50. 

Gadere.  CSto  cadlt  humana  firagiHtas,  qum  soclos  despi- 
cit,  170.  Elevati  validius  praccipiuintur  in  ruinam,  13. 

Gmcus  juxta  viam  jussione  sanatur,  176.  Natus  \mIiito. 
et  quare.  Tertius  c®cus  extra  vicnm,  et  alla.  Natus  tene- 
bris^  non  lumini.  Gmco  ante  fldes  quam  occuli  dantur.  Cur 
interrogatus  an  videat.  Videbat  auroram,  non  lumen,  Ile- 
rata  curavidit.  Iste  csecus  fult  Judsus. 

Goslestes  ut  vestiantur,  82.  Coelestis  regio  peccatorem 
non  capit,  89.Terrenihomine8  ut  coelestes  flant,  117.  An- 
guste  audire  ccelestia  desideramus,  124.  In  coelestibas 
quis  non  erubescit  mendicare,  125.  Goelestia  cupientes  ir- 
retiri  non  valent  laqueis  lerrenorum,  129.  Ad  coelestem 
habitationem  dirigamus  desiderium.  ExrerbisDominicci- 
lestia  inteliiguntur,  139.  Homines  coelestia  spemunt. 
terrena  comparant,  144.  Coelestia  qui  dederit,  oon  amittit. 
et  accipiens  sibi  singulariter  non  recondit,  162.  Nond^ 
spicienda,  168.  Ea  cogitanti  non  desunt  camalia.  Goelesteffl 
apparatum  habebit  homo.  Coelestia  qumramus  appreheo- 
dere,  123.  In  cnelestibus  stabilis  homo,  qui  erat  iititabun- 
dus  in  terra,  57. 

GcelumcGeloruentescoenumpetunt,  16.  Cfflum  qni  pot- 
sidet,  quid  illicum  terra?25.  Ineo  cur  necessariisacculi. 
De  coelo  cadlt,  in  ccelestibus  qui  dcliquit,  26.  Divitca  c«- 
lum  respicientes  conculcant  terrena,  54.  GoDlum  sit  posse*- 
sio  terrenorum.  71.  Ctelum  pulsat  homo,  sed  cjuspoo- 
dera  non  sustinet,  90.  Coelum  aere  tolo  flrmatum  porUt 
aquas.  nec  portalur,  101.  Quid  pulchrius  coelo  ?  Fuw  lo- 
qucndum  de  eo,  quod  nos  transmittit  ad  ccelum,  117.  Ne- 
cessitate  movetur.  Coelo  mutanda  terra,  124.  Clamat  de 
peccato  publico,  125.  Suscipere,  tenereque  divites  potest 
Stellis  fulget  luminibus,  130.  A  coelo  per  Adam  ejectiw 
illud  per  Ghristum  reducti,  159.  In  coeio  clara  oculis  hu- 
manis,  obscurantur,160.  Ad  ctBlum  pervolatpoenitens,t67. 
Ab  00  cum  diabolo  fugata  Invidia,  168.  Invidia  lcntatain, 
172.  Coelo  jungitur,  qui  a  terra  separatur,  164.  Coeluro  cal»- 
gant  terrm  nubes,  41 .  Rcgnum  nostrum  In  cceloquale.  li*- 

Cain  fratricida  ob  invidiam,  4  et  172  Mortis  dedicalor, 
96.  Pontilex  ingratus.  Quid  egerit,  lOO.Stipulam  wstan* 
sibi  fomentum  invenit,  pcr  quod  exurentur.  Exierrore 
iiiortem  petiit.  147.  Llvore  Zeli  voluit  esse  solus,  4. 

Caiphas  cup  prophetat  ore  profano.  49. 

Calor.  Quando  calor  rcstinguatur  in  febriente,  itir"' 
gore  nulrilur  incendlum.  Galor  divitls  in  infemo,I«- 

Calumniai*i.  Qui  pnEterita  calumniari  nititur,  prffisenus 
vidorenon  meretur,  96.  Vcrus  miles  calumniam  noning^ 
rit,  sed  repcUit.  137. 

Camelus  describitur,  167.  - 

Cananfea  repentina  fldo  habuit  quod  petcbal,  oO.  w 
illa,  ibid. 

Canis.  Prodit  extraneum,  turbat  furein,  el  relew  ca- 
ram  servulorum.  70.  In  hominem  commutatur,  qui  $e  «* 
nem  fatetur,  et  in  canes,  qui  so  fllios  esse  nolunt.  CflJ« 
divitis  Lazari  camibus  pascebantur,  121  et  124.  In  cjJJ*^ 
pietftt  Tioit  famem,i2iXambendo  lemper  curaiii  vuvn 


1149 


INDEX  RERUM  MEMORABILIUM  IN  SERMONES  S.  PETRl  GHRYSOLOGI. 


1150 


8ua.  Canes  L&zaro  obiecti,  ne  ad  divitis  puteuiu  habei  et 
aqu&m,  Itt.  Oentilis  dicitur  canit,  our,  i6i4.  Rabidus  pnne 
non  veseitur,  «ed  oamibus  humanis,  174.  Extraneus  mor* 
det,  40. 

(>ntica  divina.  Cum  aliis  semenda  in  reditu  peccatorit, 
6.  Jungenda  quadragesimali  jejunio,  10.  Bona  ex  oantu 
David  Uur  dicantur,  14.  Ad  levandum  mcsrorem«  40. 

Gaatilena.  Ad  laborsm  sublevandum  vftrif ,  10.  Meree« 
naria  est,  ubi  non  est  planctus,  19  Natalis  Domini  tancti- 
iatis  organo  resonanda,  91.  Animus  defessos  relaxat»  115. 
Mista,  sed  Toee  consona,  est  jucunda,  110.  Agricola,  nau- 
tas,  milites  cur»  118.  Resurrectio  cantanda,  ut  mortit  for- 
mjdo  cesset. 

Cantores  sunt  lanocinia,  117. 

Gaptivus  de  suo  tyimnno  triumpbans  magnum  illi  dolo- 
rem  ingerit,  113.  driminum  captlvo  spiritualiter  odlot* 
libertat,  1S7.  Captlvum  demonem  trahit  homo  ad  Dei  prs^ 
eentiam,  10. 

Caput  Chritti  ungnento  linilttr,  qula  in  capite  Chritti 
Deus  eit,  93.  Caput  Joannis  a  saltatriee  devoratur.  It7. 
Honor  capitis  ad  membra  pertendlt,  173.  Caput  viri  etl 
Ghristus,  174.  8erpen(is  oaput  hominl  addictum,  173.  Vir 
in  capite  Christi,  80. 

Camifex  ex  se  nihil  facit,  ideo  miser,  qul  iUlus  favorem 
requirit,  17  Invidia  est  camirex  tuorum,  17t.  QaraiAoM 
hominit  vermet,  118.  Vid$,  Tortor. 

Caro.  Quomodo  versatur.  etrertat,  14.  Non  retardat  ab 
oecursu  Dei«  si  sareines  eomponantur,  t4.  Gonsiringenda 
contioentiae  cingulo.Camis  pugna  haud  superalaafortibitt, 
41.  Expavit,  quando  Deut  deseeAditin  «0^,08.  Quomodo 
nautetur  in  Spiritum»  71.  Resurget  ad  praemium  laboran- 
tit,  et  pctnam  peccatorit,  83.  Nomquam  de  tua  contelentia 
ett  tecura,  88.  Qult  lllius  negotia  peragtt,  89.  Quomodo 
nimis  de  tepnetumat,90.  Ejus  vitia  demergunt  In  lutum, 
94.  Caro  peccati  crit  in  returrectione  caro  sanctitatts,  95. 
Affeetus  carai  intertut  ut  mutalui  a  diabolo,  90.  M utatur 
Deo  volente  in  tpiritum,  lOf .  Non  inturgat  in  tpiritum, 
ilO.  Homo  carai  deditus  ett  glori»  immemor,  114.  In 
carae  potiti  eur  expotiti  dicantur,  115.  Jn  returreetione 
possidebitur  a  8oiritu,  117.  Panris  eget,  12f.  Natum  de 
ea  caro  ett,  14i.  In  carae  prsiter  caraem  vlvere,  est  vita 
ceslestit,  143.  Otro  hominis  promovetur  In  glorlam  Dei 
ab  incaraatione,  145.  Gur  tumptit  carnem,  qui  lutum 
tumpterat,  148.  Garo  pretiotior  luto.  Quod  caro  sentire 
non  potett,  ett  opus  tnperni  splritus,  165.  Laxatt  per  In* 
dulgentiam  defieit  a  Deo,  101.  Humoram  varietate  con^ 
creta,  103.  Non  credit  expleri  per  solum  manna.  In  luto 
camis  vertatnr  homo,  lOl.  Tumetcit  ex  crimine,  107.  Ad 
Inxuriam  inllammata  quomodo  raat,  174.  Blhi  sufficit  ad 
rulaam,  non  coaretanda  cunels.  In  Herode  quid  egerit. 
Ejus  moUities  vestium  asperitate  calcatur,  13. 

Cattianus  martyr.  Vide  notat.  in  serm.,  100. 

Castitas  insigne  militisB  Christiana,  19.  Amplectonda, 
24.  Sacrifieanda  Deo,  ut  libido  moriatur,  108.  Joan.  BapU- 
sta  eastitatis  txemplum,  1S7.  Inimiea  impudicit. 

CalechumenutnondumnatuB  per  baptismavocatpatrem, 
09,  70  et  71.  Vocat  patrem  antequam  videat  matrem,  73. 
in  utero  adoptatut  m  filium^  ut  liber  nascatur,  79.  Ante 
Tegnai,  quam  vivat  In  utero  futetur  se  superoi  germinit 
ette.  Ad  baplitmum  a  Nero  adducendus,  10.  Vid.  Ecclesia, 
serm.  in  Symbol.  et  Oominiciim  orationem. 

Gatenn  horreomm  divitit  quid  egerint,  104. 

Gaihedra.  Quomodo  philosophus,  Phariseeus,  hsreticut 
ponant  cathedram  pestUentiaB,  44.  Gathedra  doctrin»  cc6^ 
lestis  fuit  lapis  sepulcri  Chisti,  75. 

Gausa.  Suam  facit  causam,  qui  pro  altero  vult  cavere^ 
151.  Causoe  rerum  ut  possint  investigari,  101.  Pacile  deviat 
a  jusUtia,  qui  in  causis  non  Deum,  sed  homines  pertime- 
scit,  127. 

Gellaria  Vilia  detpiclenda,  ut  manducemus  omnia,  quo- 
modo,  103. 

CeDtesimus  numems  quld,  108.  Centesimus  fhictut  de* 
betur  Deo,  liO.  Ad  centeslmum  fmctuui,  qui  ptrvenire 
avet,  centurionem  Imitetur,  95.  Hic  desideratur  ab  audl* 
toribus  divini  verbi,  130. 

Centurio.  De  illo  vidi  15  et  109,  p#r  tot. 

Gertameo.  PraponHur  mngnitudo  prosmii  Juxta  eertami- 
nis  magnitudinem.  22.  Gravissima  cerlamina  tubituro 
priut  coronas  pronuntiantur,  44.  Certare  volens  a  (juibus 
abstineat,  119.  Hic  certandum  pro  corona  ccelesti,  144. 
Vid.  Agon.,  Bellum,  Luctari,  Miles,  Prsemium. 

Gbaldvi  sldemm  scrutatores,  156.  Astrologi  unum  Deum 
sine  Deo  non  adorant,  10.  Tot  diis  scrviont  in  cobIo,  quot 
sideribus,  ibid.  Vid.  Mapus.  Astrologia. 

GharJtas  nos  Deo  jungit,  4.  Sine  Deo  cst,  nui  charitatem 
non  habet,  53.  Servelur,  6.  Dolum  non  habet,  55.  Dei 
erga  hominem,  09,  p#r  tot.  Charitate  portamur.  81.  Per 
illim  dtbitum  Deo  compeatfttor,  94.  Do  prtitoritit  tnbvo* 


nit ;  custos  sanctitatis,  14.  Divin®nilsimileredhibet  homo, 
110.  Ghristi  charitatem  non  habet,  qui  el  non  credit,  119. 
Donum  Dei,  135.  Mixta  sit  libertati  In  correptione  fra- 
tmm,  139.  erga  Deum  quid  egerit,  147.  Signincata  in 
auro.  169.  Bi  est  charitas  non  perit,  102.  Ett  hfcreditas 
raajor.  meliorque,  8.  Greseit  morte,  104.  Violutur  ab  invi- 
dia,  179.  Muneribus  probatur,  10. 

Ghiroffraphum.  Necessarium  usqne  ad  debiti  restitutio* 
nem,  02.  Paterai  debiti  Adn  quale  ante  Christum,  123. 
lllud  apemit,  delevit  Christus.  Cl)irogrenha  dominicomm 
dcbitomm  saltem  niedia  solvenda,  125.  Hodtranda  pio  as- 
tensu,  120.  Cur  villicus  laudatur  de  chirographis  dominl 
sui  evacuatis,  120.  Olei  chhroftraphum  ad  gentes  pervenlt. 

Chorus  quid  slt.  Liffik.  Vid.  Symphonia. 

Chrisma.  Vid.  Oleum,  Ungnentum. 

Christianus.  Principatus  militiiB  ChrisUanffi  ett  Jeju- 
nium,  8.  Supplex  reditus  Christiani  ostenditur  in  figura 
filii  prodigi,  1.  Quos  arietum  filios  ad  Chrislum  ducat,  10. 
Non  timeat  daemones,  17.  Eomm  tranquillitas,  20.  Glorio- 
tus  vocatur,  22.  Dicuntur  utresnovi,  81.  Pariicipes  glori» 
tub  iug[o  pletatis,  35.Eomm  pueritia  animatur  levioribus 
manaatis,  38.  Virtutibus  superet  vitia,  6.  Eomm  primor- 
dia  eur  instituantur  injuriis.  38.  Oratione.  jejunio,  ac  mise* 
rieordia  munitus  non  timet,  43.  Discat  ab  exemplo  He- 
brffiomm,  40.  Navigationo  perducitur  ad  patriam,  50.  Non 
morotur  In  vlis  Judaicce  perfldite.  Sua  transmittat  ad  cqb* 
lum,  54.  Doctrina  Christiana.  Vid.  Doctrina.  Ghristianus 
tancttflcet  nomen  Ghristi  actu  suo,  09.  Quando  gcntilit 
dero^et  nomini  Chistiano.  Est  designatus,  non  promotus 
ad  divinum  ffermen,  71.  Exspectet  uei  htereditatem.  Scit 
creaturas  adoiotas  suss  serviluti,  69.  Manducat  de  Ghristo, 
9i.  Voeat  ot  perduelt  ad  Ghrittum,  102.  Gentem  Hebrmam 
diliglt,  cum  Gbristum  et  ipsa  fbisse  fatetur.  Verbo  tan- 
tnm,  non  eorporali  pnssentia  sensit  Dominivlriutes.  Cru« 
de  les  Chrittiani  in  pauperes  et  captiv6s.  103.  Christiani 
flunt  per  manus  impositionem,  105.  Pontifex,et  hostlaor- 
dinatus  aPaulo,  108.  Quoraodo  ambuletin  novitate  vits  113, 
Quomodo  portet  sui  auctoris  imaginem,  117.  Ut  resurgat. 
Ne  mortem  timodt,  resurrectionem  meditetur,  118.  Acclpit 
coronam  glorite,  119.  Non  polluaturgentiliura  spectacuAs, 
155.  Abttrahat  errantes  a  peccatis,  155.  Dlabolorenuntiat, 
158.  Ut  per  aliam  vlam  reae&t  &d  coelum,  159.  Certus  de 
vita,  regno,  immortalltate.  non  sit  anxius  de  vestitu,  103, 
et  pit  tot  term.  Pidells  simpliciter  et  doctus  de  fide  dlffe- 
mnt,  100.  Judasis  durioresChristiani^quimundum  sequim- 
tnr,  et  nollent  veniro  iudlcium,  107.  Luceraam  matrit 
Eccletite  sequatur,  109.  Poenitudo  Christlani  populi  clamlt 
in  uno  peecatoro  poenltentiam  agente.  Se  filium  Dei  cro- 
dent,  generi  retpondeat.  10.  Ex  quo  dicamur  Christianl, 
00.  Moritur  legC  ut  vivat  gratise,  115.  Insigne  militiaB 
Ghristians  est  nalteum  castitatis,  22.  Ut  Christianorura 
membra  debeant  operari,  120.  UtCliristianomm  primitivoe 
Bcclesi»  fuerit  nativitas  dedicata,  175. 

Chrysologus.  Suo  tempore  fuit  mngna  tempestas  in  Ec- 
clesia  Del,  et  quee,  20  et  tl.  Ei  pnedicanti  vox  defuit,  35. 
In  fin,  sermonis  brovitate  utebatur,  30  Diluculo  cum  fra- 
tribus  stabat  ante  Dominum,  39.  Scientiara  Scripluramm 
a  Deo  petelMLt.  Ul  se  excuset  cum  S.  Adelpho  episcopo, 
39  et  130.  Quid  pro  salute  mfidelium  fticerot,  40.  Suo  tem- 
poro  fuit  pestilentia  et  fames,  45.  Suo  teraporo  plscaban* 
tur  gentes  toto  orbe  pro  Chrlsto,  47.  Audltores  illius  se 
comprimebant.  51.  Parvulos  in  fide  Symbolum  docebat, 
50.  8<Hies  ad  fldem  adducebat,  Ol.Baptixibatgentes  etiam 
anteabsolutum  catechismum,  58.Gentes  vocaoatad  fidem, 
59.  Ut  sileront  auditores  Symboli.  59.  Vetat  mysteria  fidei 
dari  libris,  sed  memorifle  tradi  juoet^  habetur  m  serm.  de 
Synib.  50,  ad  02.  Docendo  parvulos  totus  redigobatur  In 
parvulum,  02.  Docebat  catechuraenos  oratloncm  Doraini- 
cara,  71.  Labore  vigiliamra  et  lassitudine  Jcjunii  slhiit  a 
prsedicatione,  74.  Peregrinatus  a  suis  rediens  conclones 
rosumlt,  75.  Fatigatur  ex  itinero.  Ex  compasslonc  non 
valuit  pastionem  Domini  expllcaro,  77.  Scripturas  Deo 
revelante  exponit,  82.  Itationes  illlus  cur  siluerit  in  pne- 
dicatione,  80.  Lacrymatur  populus  indicto  silenlio.  Aunito- 
res  suospa8simvocatfrafres,88etaIibi.Ungucntura  Doraini 
essecupit,93.  Sacraraenta  Kvangelii  Deo  auctore  exponit, 
94.  Kevelante  Spiritu  sancto,  95,  97  et  109.  Scripturam 
non  exponlt  ob  fastidium  auditorura,  101.  Dolet  non  dari 
pecunias  altari  pro  redemptione  captivoriim,  et  pro  pau- 
peribus,  103.  Ejus  concioad  horro  spatiura  producebulur, 
et  ultra,  112.  In  eo  erat  Christus,  il6.  Queni  dirat  cora- 
pendiosum  sermonera,  120.  DitTerebat  ad  audiontiara  alte- 
rara,  quod  uno  sermone  expHcare  non  poterat,  122.  Sobrie 
Evangeliura  exponebut,  125.  Deum  orabat,  ut  scicntiam 
infunderet  mentibusauditomm,126.  Concussa  illius  vise- 
ra  ex  Herodis  impietate,  127.  Pnedicat,  dura  Ravenn» 
conseoratur  arohiepiscopus^  130.  In  eo  sermonc  agit  de 
olUo^  epitcopi,  Laudat  imperatrioem  :  rogat  sacerdotes 


ii5i 


INDEX  RERUM  MEMORABIUUiM  IN  SERMONES  S.  PETRl  CiiRYSOLOGl. 


iioS 


orare  pro  principibus  ad  fin.  Fratres  s&nctos  appellatau- 
ditores,  141.  Yitam,  salutem,  gloriam  suam  auditores  ap- 
pellat,  147.  Arguit  ffentilium  corruptelam,  155.  Prsedicat 
ante  sacrum,  160.  JBrevi  sermone  res  amplas  concludit, 
Sermone  latino  proedicat:  colligitur  ex  159.  Consecrat  D. 
Projectum  in  episcopatum  Fori-Cornelii,  165,  per  tol. 
Sacris  initiatus  a  8.  Ck>melio.  Gonsecrat  Marcelhnum  in 
Vicohaventioe  episcopum,  175.  per  tot.  Corripit  jejunium 
varium,  et  intemperatum,  166.  Preedicat  ante  diem  pri- 
mum  Quadragesimse.  Quid  ovibus  suis  circa  suam  pr»di- 
oationem  suadeat,  173.  Preedicat  e  gradu,  et  a  sede  sacer- 
dotali.  Non  nisi  per  Deutn  se  aptum  agnoscebat  ad  intelU- 
gentiam  Scripturarum,  5.  Hortatur  catecbumenos  ad  bji- 
ptismum  cito  suscipiendum,  5,  et  serm.  59.  Vid.  Petrus 
episcopus. 

Cibus.  Crudilas  ciborum  quos  generet  morbos,  et  illo- 
rum  resecatio,  41.  Cibi  parantur  relaxaQdis  mentibus  post 
laborem,  93.  Ut  sumendus  a  convivantibus,  127.  Dommus 
edit  mulliplices  cibos,  servus  autem  semicoctam  coonulam, 
161.  Homo  non  credit  sibi  satis  esse  unicum  cibum,  163, 
Salutaris  cibus  est  febrientibus  amarus,  164.  Cibus  anim» 
temperandus,  166.  Noster  cibus  ut  in  crapulam  deducatur 
a  diabolo,  12.  Agresti  cibo  frenatur  Luxuria,  13.  Cibus 
datus  mortuis,  17. 

Cilicia  Fiunt  ex  pilis  caprarum,  167.  Detergunt  immuo- 
ditiam  corporis. 

Gingulum,  indicium  8ervitutis,24.  CasUtatis  sumendum. 
Eo  constriugenda  caro. 
Cinis  terram  saginat,  164. 

Circumspicere.  Cbristum  circumspicere  quid  sit,  32. 
Civitas,  Civis.  Splendor  civitatis  principem  ad  habitan- 
dum  invitat,  171.  Civiscivem  a  peccato  abstrabere  debet. 
155.  Civis  solvit  censum,  miles  stipendium  percipit,  166. 
Qvium  invidia,  48.  Givitas  perfidioe  descripta  95. 

Clamor  ad  Dominum  habendus,  ubi  nostra,  vel  fratrum 

periculavidemu8,20.CIamor  cessatubi  non  estauditor,  167. 

Clavis  regahs  aulte  ut  primam  aperit  ianuam.  ceeteras 

quoque  raansiones  penetrales  reddit,  44.  Quare  Pbarisaeus 

acceperat  claves  scieotioe,  172. 

GcBna  diritis  descripta,  161.  Domini  coonam  prtepararunt 
apostolis  super  mensas  EcclesiflB.  Goena  Petri  quomodo  in- 
structa,  1g3.  Horodiana.  Vid,  Herodes. 

Gogitatio.  Peccata  cogitationis  non  vitantur,  30.  Coffita- 
tionos  humanee  mystena  Dei  non  penetrant,  sine  Deo, 
81.  Extra  se  nerao  potest  cogitare,  104.  Vana  hominis 
cogilatio.  Divitis  dissipata.  Ante  responsionem  est  maturi 
iudicii,  140.  Qu«  debeat  homo  cogitare,  ul  utile  Deo, 
inutile  sibi  tribuat,  161.  Denshumanas  cogitationes  expo- 
nit»  163.  Per  cogitationem  non  pervenit  homo  ad  quod  per 
fidem  pervenit.  Malod  cogitationes  de  homine  contra  homi- 
nem  exeunt,  171.  Ut  nomine  Domini  ac  crucis  si^o  vin- 
cantur.  Cogitationum  familia  confusa  versatur  m  tecto 
conscienciffi,  15. 
Cognitio  malorum  pnestat  cognitionem  bonorum,  131. 
Golumba.  AI»  columboe  sumendfle  ad  aereas  potestates 
vitandas,  98.  Columba  Noa  nuntiat  discessisse  diluvium, 
etcoIumbaSpiritussancti  mundi  cessasse  naufragium,  160. 
Ad  columbam  innumeree  aves  sordidae,  171. 

Golurona  igneaad  expellendflus  ignorantice  tenebras,  170.  - 
Mubis  columna  ad  temperandos  animorum  sestus. 

Communio  cum  fratre  in  pnesenti,  erit  etiam  in  futuro, 
4.  Communio  compellanda  sermone  communi,43.  Commu- 
nionem  Dei  sacrilegus  spernit,  30.  Yid.  Unio. 

Gompassio.  Erga  proximos  nulla,  20.  Gausat  dolorem. 
Compassio  Chrisli  patientis  quid  in  auctore  nostro  causa- 
verit,  77.  Christi  er^  prodigum  redeuntem,  3. 

Compensatio  possibiiium  et  usitatorum  pro  maximis  si 
non  fiat,  nuUa  est  excusatio,  114. 
Concessa.  Perdit,  qui  captat  inconcessa,  152. 
Goncionalor.  Cessat  a  concione  ob  nimium  aestum  exem- 
plo  auctoris,  51.  Henigne  audiatur,  76.  Sine  Christo  non 
nabet  quod  auditoribus  reddat,  77.  Fastidio  auditorum 
Scripturam,  ut  tenetur,  non  exponit,  101.  Prfledicet  ad 
fruclum,  136.  Tacet  dicenda,  ne  contumaces  fiant  contem- 
ptores,  137.  Dicit  ut  facturus  faciat,  et  ipse  non  ofTendat. 
Juboat  auditorcs  orare  pro  verbo  Dei  suscipiendo,  144. 
Silot,  slupidus  magnituoine  mysterii,  146.  Dicondo  brevi- 
ter  laborem  relevat,  96.  Deo  sibi  gratiam  dicendi,  audito- 
ribus  dosiderium  audiendi  postulot.  Quomodo  sit  piscator 
el  auceps,  107.  Servit  interdum  festinationi,  et  tempori, 
112.  Libontius  auditor,  cum  doctrinam  vario  modo  decla- 
rat.  116.  Ante  cculos  conscendat,  quam  alios  conscendere 
doceat,  120.  Ul  audiatur  cum  fructu,  136.  Se  excasat,138. 
Kx  lcmporc  prmdicet,  139.  Faciat  q\m  docet,  167.  Sit  ot 
ipso  in  habitu  pa>nitentis.  Quid  populo  suadeat  circa  pra^- 
dicationem  audiendam.  173.  Facla  Dei  tantum  liberaliter 
non  cxponat,  95.  Ut  auditores  in  prsedicatione  percutiat 
exoiiipro  Christi,  164.  VW.  Sermo.  Doctor  Magister. 


Concordia  est,  dum  per  unius  Domini  ordinem  famlli^ 
diversa  voluntate  sit  una,  68.  ConcordiaoranUumoiuiu^ 
impetrat,  132.  Vid,  Unio.  Depicta  concordiain  tabuliire* 
gum,  vel  fratrum,  ad  quid,  149.  Deemon  illam  idAdm 
quaerit.  Concordia  coeli,  et  terroe  nexa  qnm,  148. 

Concupiscentia.  Ad  illam  perducit  formas  decus.  111. 
Concupiscentiis  famulari,  est  vivere  peccato,  113.  Yti, 
Pragilitas.  Nati  de  concupiscentia,  vid,  Natus. 

Condemnatio.  Abadventu  Christi  condemnationis  humi- 
nae  sententia  cessavit,  90.  Ula  manente  condemnatus  non 
justificatur,  110.  Per  Christumsoluta  mortis  condemnatio. 
JStema  condemnatio  est  ira  Dei,  137. 

Confessio  fidei,  et  peccatorum.  Nos  per  jannam  fidei 
introducit,  6.  Spreta  mortem  meretur,  29.  Gur  etquomodo 
confltendum.  29  et  30,  a  confusione  et  pudore  prohibetar, 
34.  Peccatorum  confossio  ut  ad  Christi  pede8faciend&.9i. 
Ut  peccatum  remittatur  sine  confessione,  34.  Quomodo 
coniessio  Deum  praeveniat,  46.  E  specula  confestioots  st 
niee  largitor  videtur,  54.  Est  iogressus  vitoe  salutans.  U. 
Fit  ore.  Sit  inflammata,  57.  Quoe  salutemdat.unde  sitfSO. 
Fidei  confessio  fit  ore  ad  salutem,  61.  Ad  quid  valeat,  71. 
Fructibus  coofessionum  odore  agri,  73.  In  exitu  vitscoo 
vertendum  ad  confessionis  advocationem.  125.  Goofesso 
significata  in  myrrha,  159.  Vid,  Peccator. 

Confessor  sanctus  quotidie  moritur  pro  Dommo,  cam 
▼incit  hostes«  128.  In  eo  perfectior  virius  quam  iomt^ 
tvre.  Optat  Christum  ad  suam  palmam  venire,  158.  yu. 
Sancti.  Justi. 

Conflictus  divitis  et  pauperis  in  terra  spectatar  in  coelo. 

Confusio  inhaeret  vitiis,  31.  Bonorum  et  malorum  io  hoc 
saeculo  non  turbat  bonos,  47.  Mixtura  bononim  et  mtlo* 
rum  pensabitur  separatione.  Confusio  futuri jadicii  tioMB- 
da,  125.  Griminum.  Vid,  Crimen. 

Gongregatio,  seu  coetus.  Et  concUia  sanctorum  oauit 
impetrant,  132.  In  oratione  negligens  sanctonim  coHuii 
dissipat  corpus  Ghristi.  Ez  uniXate  membrorum  talus.  ex 
separatione  pemicies.  In  congregatione  bona,  in  sepan- 
tione  mala.  vid.  Concordia,  Unio,  Charilas. 

Conjuges.  Sit  unus  spiritus  in  eis,  et  una  virtus,  91.  k 
Deo  junguntur  et  quomodo,  99.  Mors  conjuz  diaboli.iSt. 

GoDJugium.  Sinsulare  est,  quando  in  duobus  nnamens 
est,  89.  lion  requiritur  ab  eo  qui  hic  vult  certare.  lli 
Cur  permissum  sacerdotibus  in  veteri  lege.  92.  Goooubio 
peccatorum  tota  mundi  figura  dissoluta,  120.  Vid,  Malh- 
monium. 

Conscientia  ezpulit  hominem  a  Dei  coospectu.  6.  Mali 
Impellit  ad  ruinam,  75.  Caro  haud  secura  de  suacoosdeD- 
tia.  88  Ez  arbore  scientise  Irigida,  cx  arbore  sinapis  calidi 
flt,  99.  Humanis  conscientiis  aptantur  iUecebne  tempon- 
les,  114.  Galor  conscientiee  epulonis  in  tormentis.  In.  In 
infemo  anhela  flamma  sui  criminis.  Per  Evangelium  Ciui- 
stus  conscientiam  pandit,  125.  Reus  in  judiciodecoosdeD- 
tia  plus  embescet  quam  de  incendio  ^ehenne.  Quaodo 
conventa  a  villico,  126.  Ex  bona  conscieotia  nuUum  est 
supplicium  damnati,  135.  Dolosa  nil  palam  audet,  iS8. 
Diluitur  Christi  baptismate,  171.  Timor  et  tremor  cons 
cientiae,  36. 

Gonsensus  faclis  semper  est  eequale.  et  qtiomodo,  l»»- 

Gonsilium.  Ez  consiliis  proditurdiabolus,  13.  ScandiJo^ 
sum  Balaam,  27.  Consilium  impietatis  auid  fecerit.  4i 
Vid.  Impius.  Consilio  impietatis  recepto  nu  pietati»  reon- 
net,  104.  Quis  secum  consulat.  Cui  deest  humanomcoo- 
silium,  moz  subvenit  divinum,  175. 

Gonsolator.  Non  de  est  ei,  cui  imminet  persecntor.  bi 
Malus  consolator  diabolus,  13. 

Consuetudo  deficit,  cum  miracula  geruntur,  153. 

Consummatio  seeculi  ut  futura  sit,  47. 

GoDtagio  gentilis  quando  saeculi  coutagioneoi  vitar«nt. 
23.  Dicitur  peccatum  camale,  59.  Oves  rabidee  oonta|[ioae 
lupomm  laniamnt  pastorem  Cbristum,  100. 

Gontemptus  Dei  facit  nobis  tempora  mala,  43  Goa* 
temptus  provehit  ad  patientiam,  124.  Contomptores  1««'*' 
ut  coDtumaces  fiant,  137.  . 

Contentio  mater  dissensionum^  110.  Furiosa  cooleniw 
elonffaverat  a  nobis  vitam.  Ne  sit  in  haereditate  conleniio, 
tollatur  avaritifl.  162.  . 

CoDtentua  quisque  debet  esse  doni  sibi  a  Deo  d»"« 
120. 

Contrilio  ut  procurnndii,  1 2o.  Ad  eam convertatur  bon», 
dum  ad  rationeni  vocatur.  Ut  gradatim  acquiralur,  io^- 

Controversia  intor  quos  geratur,  122. 

Conluinax  cl  robellis  fit  peccator.  dum  contra  lcr? 
pnevaricatur,  116.  \:x  contemptore  fit  contnmax,  i^' 
Pietas  est,  de  lege  non  instniere  contunmcem.  , 

Conversio  peccatoris  in  Matthoeo  publicano.  Lege,  ^ 
30.  Homo  peccat,  et  Deus  convertitur.  43.  Conversio  s<v 
suum,  adversa  depellit,  46.  Hodie  fiat  converrio.  tonvfr 


Ii53 


INDEX  RERUM  MEMORABILlUM  tN  SERMONES  8.  PETRI  GHRVSOLOGt. 


1184 


sio  subila  ad  fidem,  60  et  61 .  Peccatoris  conversio  aJi- 
quando  debetur  sacro  magistro,  107.  Gonversio  peccatoris 
a  Christo  rogata,  108.  Conversio  a  peccatis  Cbristus  ve- 
niam  promittit,  125.  Dominus  judicium  moratur,  ut  pecca* 
tor  convertatur,  167.  Vid.  Pcenitentia,  Timor. 

Convictus  penes  Deum  ut  accusatus  convenitur  ad  ve- 
niam  habenaam,  125. 

Convivium  peccatorum  cur  Jesus  adiret,  29  et  30.  Con- 
vivia  sunt  noxia  animse,  41 .  Secretum  convivii  non  prsesu- 
mit  intrarenon  invitatus,  93.  Convivium  poenitentiffi  Mag- 
dalenoe  mirabile.  Semper  vivit,  ^ui  Christo  convivit,  95.  In 
Ghristi  convivio  datur  quid  quid  continetur  in  creatura. 
Qualiter  faciendumconvivium,  127.  Natales  sanctorum  non 
celebrantur  in  profusioribus  conviviis,  129.  Describitur 
divitis  convivium,  161.  Convivio  queerimus  superare  pon- 
dus  operis  et  laboris,  170.  Omnia  polluta  in  convivio  Pba- 
riseeorum^  171.  Convivia  longa  quid  mali  parturiant.  174. 
In  domo  Petri  Christus  non  qucerebat  convivium,  18.  Con- 
vivium  Herodis.  Vid,  Herodes,  Qbus,  Ebrietas,  Eucha- 
ristia. 

CoquinfiB  squalores  percfuirens,  cum  regium  habeat  ap- 
paratum,  totus  est  animi  servilis»  163. 

Cor  ex  ventre  onerato  deponitur  ad  vitia,  2.  Corde  in- 
iramus  ad  Deum,  6.  Cor  penetratur  a  solo  Deo,  50.  Inter 
cor  et  linguam  est  salutis  neffotium,  56.  Satiatur  igne 
Cflelesti,  57.  Cor  arca,  et  bibliotneca  fldei^  58.  Tollendum 
cor  lapideum  perfidiQe,  65.  Cor  est  coelum,  in  quo  regnat 
Christus,  75.  Nec  corde  peccare,  maximum  est,  89.  Dei 
est  patefacere  cordis  arcanum,  94.  Gorde  loquimur  ad 
Oeum,  97.  Corde,  non  corpore,  jungimur  Deo,  102.  Quo- 
*  modo  tumultuationibusdissolvanturcorda,  116.  (Jtsulcata 
et  sata  ^rminent  corda,  119.  Ut  Deus  tentaverit  nperire 
cor  divitis,  121.  Cor  simulatur  a  peccatore.  ut  poeniten- 
tiam  a  se  extorqueat,  125.  Corda  iiluminqnda  a  Deo,  126. 
Pranguntur  lacrymis  porvulorum,  128.  Corda,  non  verba 
judicat  Deus,  142.  Corda  hominuminnumera  criminapa- 
tiuntur,  171.  Qua  agua  corda  mundentur.  Ut  peccata  cor- 
dis  vincantur.  Deus  mvitaturad  habitandum  in  corde  mun- 
dato.  Deus  de  cordibus  facta  metitur,  9.  Quid  habitet  in 
corde»  15.  Aula  cordis  non  est  sine  vitiorum  strepitu.  Cor- 
dlbus  per  fldem  sociatis  non  offlcit  absenlia  corporis,  32. 
Vid,  Animus,  Mens,  Sensus. 

Comelius  centurio  habuit  Spiritum  sanctum  anto  bapti- 
sma»  60.  Corneliensis  Ecclesia  a  Chrysologo  specialiter 
dilecta»  165.  Cornelius  episcopus  Fori  Comelii  Pater  spi- 
ritualis  Ghrvsologi.  Vid.  notat.  in  eo. 

Corona.  Subituro  gravissima  certamina  pronuntiantur 
coronffi»  44.  Eremitis  coronflB  debentur»  et  certantibus  in 
mundo»  107.  Ad  corooam  glorisehortatiabApostoIo»  119. 
Multi  currunt,  sed  catholicus  accipit  coronam.  Pro  corona 
ut  currendum,  od  /In.  Tot  coronas  accipimus  quot  vitia  su- 
peramus.  Vincenti  reservata  corona,  128.  Militantibus  in 
terra  dantur  coronee  coelestes,  144.  Vid.  Miles»  Trium- 
phus. 

Corpus  nostrum  est  mystica  navis,  8.  Mortificatur  cum 
anima  recedit  ab  eo.  In  quid  reducatura  deemone  percra- 
pulametebrietatem,12.  Ouid  sitEstlectus  doloris  nostri, 
14.  Mortuum  sine  anima.  19.  Humana  corpora  vinum  no- 
vam  accipiunt.  31 .  Corporis  preesentia  nil  prodest  dum 
mens  abest.  32.  Corpus  breve  nemini  doleat.  54.  Lavan- 
dum,  ut  Domino  appropinquemus,  59.  Corporis  resolutio 
ad  melius  promovet.lOl.  Corpomm  occisores  non  timendi. 
quare.  Corpus  est  servus.  pretiosius.  102.  Infirmatur  ad 
mortem.  Est  tecum.  Vid,  Tecum.  Quando  corpus  sine  cor- 
pore  Deo  offeratur.  108.  Est  hostia,  si  sit  sine  peccato. 
Vivit.  quando.  Corpus  e  terra  regitur  ab  anima.  109.  Cor- 
pus  capiuntpeccata.  et  alia.  Corpus  comiteluranimam  ad 
coelum.  CorpuR  febrientis  describitur.  111.  Corporales 
licentiee  a  luxurioso  contemnendae.  113.  Corpus  peccati. 
Vid,  Peccatum.  Quibus  magis  torqueatur  corpus  in  febre. 
114.  Corpus  Christi  liberavit  nos  a  crimine.  115.  Corpuset 
angustia  animi.  116.  A  cormpto  corpore  scelera  scatent. 
120.  Corpus  mysticum  reformatum  a  Deo,  ut  esse  debeat. 
Gorpus  nostrum  ad  quid  ometur  virtutibus.  Pauperis  cor- 
puscur  plenum  vulneribus.  121.Pecuniadominaturcorpo- 
ribus.  126.  Corporis  divisa  conjunctio.  et  conjuncta  divisio 
quid  nos  doceat.  132.  In  uno  corpore  Deus  homoque  misce- 
tur.  quomodo.  142.  Prena  corpori  non  laxanda.  161.  Cor- 
pus  oiversis  constat  membris.  163.  Corpus  pulchrum  si  sit 
procerum.  ad  quod  fide  pervenitur^  non  cogitatione,  163. 
Ejus  incremento  nil  majus.  In  limocorporis  versatur  homo, 
lol.  Corporum  curationes  a  Deo  fiunt,  cur  et  quomodo. 
176.  Vid.  Membra.  Cliristus  homo. 

Correctio  secrcta  dum  non  prodest.  succedit  publlca 
confusio.  127.  Correctio  criminosi  parit  odium.  Joannes 
corrigit  a  simili,  137.  Fraterna  est,  increpare  ut  judex» 
remittere  ut  frater,  139.  In  ea  charitas  sit  Iibertati  mixta. 
Et  quomodo  faclenda.  Qui  nil  de  correctione  cogitat,  de 


venia  nil  sperat.  158.  A  Deo  correptus  mox  solaiur.  163. 
Quomodo  corripiatur  servus  Dei  ab  ipso  Deo  in  Pharisaos 
intonante,  171. 

Cormptio  deperit  in  resurrectione,  non  caro,  117.  Cor- 
mptio  germana  mortisquid  homini  suadeat.  118.  Est  re- 
mm  semper  noverca,  146.  Pragilitatis  human»  corruptio 
ex  sanie  vitiorum,  167.  Cormptum  corpus.  Vid.  Corpus. 

Corvus  avis  describitur,  163. 

Crapula  et  ebrietas  quee  mala  faciant,  1.  Cibus  noster 
a  deemonein  crapulam  deducitur.  12.  Diabolus  dominatur 
crapuls.  13.  Ut  vicitfortes,  41.  Avams  indigeriem  crapulee 
ructat  ad  coelum,  121.  Mens  oppressa  crapulis  malejudi- 
cat.  175.  Vid.  Ebrietas,  Cibus. 

Creata.  Omnia  creata  a  Deo  sunt  bona  valde,  89.  Bona 
a  principio,  mala  factaa  diabolo,  96.  Solo  jussu  facta,  ite- 
mm  sola  jussione  solvenda,  101.  Creata  perire  dolor  est. 
Quid  creatis  pulchrius  ?  Eorum  descriptio,  103.  Per  se  non 
sunt  mala,  sed  per  ea  datur  oceasio  delinquendi,  116.  Res 
creatae,  fuemnt  tamquam  Deus  ab  homine  adoratae. 

Creatio  ex  nihilo,  48.  Creatio  ot  recreatio  ex  una  ea- 
demque  potestate,  80.  Creatio  et  nostra  recreatio  a  Trini- 
Ute  toU,  157. 

Creator.  Cognoscitur  per  contemplationem  creatur»,  89. 
Creator  omnium  Christus  fidelibus  m  salutem,  infidelibus 
est  in  ruinam.  Non  constringitur  legibus  naturse.  90.  A 
principio  fecit  omnia  valde  bona,  96.  Creatori  non  perit 
creatura^  sed  vetustas  perit  tempori,  101 .  Creatori  simus 
devoti.  ut  nobis  sit  creatura  devota,  103.  Creator  ab  hu- 
mana  rationo  non  capitur,  131. 

Creatura.  Nescit  an  potissimum  miretur,  quod  Deus  ho- 
mo.  vel  quod  homo  Deus  sit.  72.  Tenipore  passionis  Chri- 
sti  totaei  compatitur,  77.  Pugit  injuriam  Creatoris,  etquo- 
modo,  78.  Non  obsistit,  sed  deservit  Creatori,  84.  Stat 
inter  vitia  et  virtutes,  89.  Tentata  arte  dcemonis.  96.  Ho- 
minis  creatura  iuncta  Deo  in  uno  corpore,  140.  Tota  non 
capit  Deum.  140  ot  142.  In  ortu  Ghristi  non  est  deleta 
creatura,  144.  Terror  creaturae,  quae  Deum  videre  non 
poterat,  147.  Mala  ob  id.  Totaconcurrit  adprandium  Crea- 
toris,  163.  Omnes  creatursd  pavent  ad  Dei  conspectum.  6. 
Vid.  Greator. 

Gredere.  Corde  creditur  ad  justitiam,  56.  Totum  habet 
homo.  qui  credit,  Deum  auctorem.  56.  Credenda  divina 
mysteria,  59.  Quomodo  credimus  in  Deum.  Pides  unde. 

60.  Quod  credendum  est,  cordi,  non  chartee  numdandum, 

61.  Quod  cordecredimus,  ore  fateamur.  Credendaremissio 
peccatorum,  et  carais  resurrectio  quare.  61.  Interrogatio 
quomodo  non  convenit  credenti,  62.  Credendo  nobis  ve- 
niam  damus,  desperando  labimur  in  peccata.  Nolunl  re- 
ferri  visa,  qui  volunt  audita  non  credi,  66.  Credens  se  filium 
Dei  generi  respondeat,  68.  Quid  valeat  credere  ostendi- 
tur,  71.  Dementia  hominis  nolle  crederequod  sibi  deside- 
rat  evenire,  74.  Alte  dubitat,  qui  altius  credit.  Nec  deci- 

Situr,  qui  difficile  credit,  79.  Cito  credere.  est  cito  cadere. 
[undus  credidit  non  viso  Christo.  83.  Gautelee  est  tarde 
humilia  de  Deo  credere,  90.  Zacharias  in  se  habuit  regu- 
lam  credendi,  90.  In  pace  multi  credunt  in  Christo  ;  at  in 
persecutione  pauci  martyres,  97.  Jesus  se  Deum  obscure 
manifestat  ad  credulitatem  nostram.  102.  Priores  futura. 
posteri  preeterita  credunt.  et  quomodo,  110.  Sine  causa 
credit.  qui  se  natum  ut  periret  credit,  118.  Resurrectio 
credenda  monstratur  exemplis.  Vid.  Resurrectio.  Christo 
fideliter  credendum.  119.  Gredere  non  meretur  revertenti 
ab  inferis,  qui  Christo  non  credidit.  123.  Credulitas  sentit 
Deum.  131.Magiprincipes  credulitatisgentium,  159.  Quee 
Ghristianus  credere  haoeat,  et  quomodo.  late,  83.  Ghristo 
noluemnt  credere  Judeei.  123.  £t  ne  ab  aliis  ei  credatur 
tentant,  131.  Eleemosynariuscrediteeternam  in  alio  teeculo 
Titam,  54. 

Creditor  quando  sit  debitor,  et  e  converso,  88.  Goelestis 
totum  debitum  charitate  compensat,  96.  CoelestiB  preesens 
ubique  et  semper  est,  126.  Nec  fraude  preevenitur. 

Creditum.  Quanto  majus  est ;  tanto  majus  debitum,  26. 
Differre  est  inverecundi  debitoris,  mox  solvere  bonesti, 
123.  (>editaDei  dissipans.  quid,  125.Creditum  innocenti» 
servans.  usuram  poeneB  non  solvit,  167.  Divinum  creditum 
humana  cautione  non  eget,  62. 

Grimen.  Crimina  filii  sustinet  pater,  qui  nuditatem  non 
sustinet.  3.  Amatores  criminum  virtutes  accusant,  32.  Cri- 
men  conscientiam  vitiat,  62.  Beati  quos  crimen  non  tangit. 
91.  Criminum  suffragia  ex  mala  divini  verbi  interpreta- 
tione,  113.  Criminibus  succumbere^  est  vivere  peccato. 
Exempti  ab  omni  crimine  per  corpus  GhriBti,  115.  Incre- 
scunt  crimina,  dum  succiduntur,  116.  Crimen  per  pecca- 
tum  dominatur.  Origo  criminum  est  furor,  117.  Griminum 
confusio  quidagat  mali,  120.  Grimen,  non  persona  perit  in 
resarrectione,  117.  Criminum  magnitudo  perdit  virtutum 
magnitudinem,  127.  Avescriminum  hasta  cmcis  pellendeB, 
171.  Testes  criminis  Herodis  qui.  174.  Quod  «sl  criminis 


Il^s 


INDEX  RERUM  MEMORABIUUiM  IN  SERMONES  S.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


1156 


noit  puteiuf  esse  naiurflo.  4!  GHmlnis  mftgnitudo  ex  locot 
persona  et  offlcio  probatur,  54. 

Gruciatusnon  est  parvus,  quando,  i32.  Vid.  Affltctio. 

Crudelitas  furit,  quando  se  dilatam  videt,  182.  Semner 
possidelur  a  phrenesi,  173.  Cur  Marti  se  adjlciat  cnidelis. 
158.  Crudelibus  misericordia  non  ferenda,  127.  Grudelis  in 
pauperem  fit  saevior  in  se,  123. 

Grux  portanda  post  Deum,  non  ante,  34.  Est  lignum 
vitale.  Per  crucem  majora  reddita  quam  amiserimus  per 
arborem  paradisi,  60.  Ardenter  accepta  ab  Andrea  et 
Potro»  133.  Kam  nobis  volebat  aufierre  diabolus,  150.  Gru- 
cis  l)asta  pellondfB  sunt  aves  criminum,  171.  In  arbore  cru- 
cis  vcla  mentis  tendenda,  8. 

Culpaet  ultioomniaaufcrebant,  42.  Ex  culpa  quid  acci- 
derit  natui^se,  87.  Ex  culpa  perdimus  fiduciam  vultus,  93. 
Gulpa  unitts  defluxit  ad  omnium  pnenam,  111.  In  rcsur- 
rectione  culpa  perit,  non  homo,  UT.  Gulpa  damnatain  ortu 
Christi.  144. 

CuItUB  divinus  ratione  prcestandus,  109. 

Cunabula  matema  suscipiunt  hominem  vagicntem,  133. 

Cunei.  Sunt  agmina  vitiorum,  43.  Haud  necessarii  ad 
carnem  arctandam,  174  Cunei  hostium.  152. 

Cupiditas.  PraeCeps  ad  censum  quid  faciat,  1 .  Acguiritur 
de  qu8e8tu,dehabendo,  7.  Kstmors.vel  nox,  8.  Eijejunat, 

Sul  pauperi  non  iejunat.  Batisfacit  avarorum  cupiditati 
bristus,  quomoao,  26.  Opprimit  cupiditas,  29  et  30.  Ma- 
num  aridam  facit,  32.  Quisincendia  cupiditatum  nonlffisus 
a  fumo  transirc  potest  ?  89.  Gupiditasdiritlarum,  104,  per 
tot.  Humana  illudit  mentem,  117.  Quomodo  fiat  humana 
mendicitas,  utinhumana  cupiditas  prodatur,  121.  Prseceps 
et  incauta  quid  faciat,  162.  Vid.  Av-uritia,  Divitiee. 

Cura  terrenorum  despicienda,  163  Nulla  cura  est  dura, 
cui  vita  est  chara,  167. 

Curatio  mulieris  incurvee  quee,  105,  per  tot.  Garm  inimi- 
cus,  quicuram,  nec  sanari  desiderat,  113.  Sanatus,  si  non 
permanet  in  cura,  peccat :  item  si  relinquat  ignem,  fer- 
rum,  medicamenta,  114.  Ifon  curat,  qui  infirmantis  exspe- 
ctat  arbitrium.  Peccatum  faclt  curam  esse  languiorem, 
116. 

Curiosl  stellarum  ct  orbis,  sed  propriro  salutls  ignavi,  a 
Domino  arguuntur,  164.  Nlmia  cnnositas  improbata,  et 
damnosa.  rid.  Astrologus. 

Gurrere  qai  scit  meiius,  coronam  accipit»  119.  Ut  hic 
Gurrant  Judflei,  philosophi,  hsereticl,  et  Ghristiani  pro 
corona  gloritt.  Gurrere  debemus  fldeli  cursu  pro  corona 
quomooo. 

Gyprianus  martyr  de  dlabolo  triumphans  virtutum  nobis 
reliquit  exemplum,  129.  In  die  mortis  illius  adstabat  turba 
malonim,  in  Testivitate  multitudo  fidelium  leetatur. 


Damnatus.  Damnati  novissimo  judicio  inhabiles  sunt  ad 
cQel6stia,-122.  Damnatus  cur  filius  vocetur  ab  Abraham, 
128.  Ifil  habent  cum  misericordia,  124.  8unt  in  ira  Dei, 
187.  De  felicitate  beatorum  magis  torquentur  quam  de 
gebenna,  66.  Vid.  Infemus. 

Daniel  vidit  Deum  Patrem  judicare,  et  Christum,  quo^ 
modo,  131. 

Dapes  variee  exhominum  scntentia  debent  enutrire  cor- 
pus,  163.   Vid.  Epulfle. 

Dare  Deo  debemus  quod  vult,  ut  quod  volumus  recipia- 
mus  ab  eo,  41.  Quinon  dat,  non  queratur.  si  non  accipit, 
103.  Da  Deo  quod  potes,  et  eris  acceptus,  110.  Nostra  dare 
debemUS  in  eleemosynam,  allenaque  celeriter  reddere, 

David  propheta  agit  medicum  peccatorum  in  primo 
psalmo,  {4.  Ul  oret  pro  venturo  Messia,  45.  Et  pro  se,  licet 
sanctus.  Psalmi  dicuntur  Davidica  cithara,  llS.Propnetica 
melodia^  116.  David,  persequente  Saul,  recipit  vicinia, 
180.  Davidica  cithara  personanda  in  reditu  peccatoris,  8. 
Quid  egerit  David  fistula  et  cantu,  10.  Pater  Josephvige- 
sima  octava  generatione,  148. 

Deemoniacus  ut  curetur  aChrislo,  81.  Cur  debeat  afl!bni 
ad  Cliristum.  In  eo  patiobatur  dsemon.  Cur  Christus  re- 

Sairat  in  eo  tempus  passionis.  Quomodo  partiatur,  17.  Vii. 
bsessi. 

Deemon.  Vfd.  Diabolus. 

Dcbita  Deo  reddenda,  vel  orandum,  ut  dimittantur, 
etiam  non  intellecla,  128.  Debita  remissa  a  Christo  in  pas- 
sione.  Priorapro  nobis  Christus  solvit,  l2i.  Debita  solvere 
vix  sufficienti  non  sunt  augenda  indebita,  137.  Petere  plus 
debito,  esl  exigerc  fraudem.  non  tributum. 

Debitor  non  solvens  pacta  callidus  est,  5.  Verecundia 
utitur,  dum  ejus  credita  dlffamantur,  9.  Vcrecundus  mox 
promissa  stJlvit,  ^.  Semper  debei^  anxium  est  88.  Ubi 
creditor  est  debitor,  et  e  contra,  ibi  coQtractus  est  amoris. 


Debitoribus  dilatlo  crescit  ad  grati&m  CredHoris,  81.  ^ 
promissio  exspectanda.  Debitum  Deo  cbaritate  cOtnpen»^ 
tur,  94.  Quantum  debeat  homo  Deo.  Debitoris  invmaindl 
est,  aut  differre  credita,  aut  proraissa  denegare,  iW.  Ho- 
nesti  vero  mox  utraque  solvere.  Homo  se  accusct  debito- 
rem  Deo.  Si  debitoris  auferatur  pudor,  violatur  innocenlia, 
126  Humanum  est,  quod  dcbilorqUffiralcompendlafha- 
dulenta.  Debitor  noster,  et  debiti  exsecutor  esl  Deu?. 
quomodo,  25.  Debitorum  modos  solvere,  lucrosnm,  t». 

Decalogus.  Ejus  prcecepta  si  non  observentur,  quid  mali 
ovoniat,  169.  In  eo  latebat  Christus. 

Defensor  Icgis  fit  ejus  ioimicus,  qoomodo,  96.  Defensor 
debet  esse  miles,  non  concussor,  137.  Vid.  Milcs. 

Deformitasinvitati  est  injuria  invitantis,  f^.  Deformitas 
hominis  ex  brevitate  corporis,  163. 

Deicidffi  fuere  Judni,  quomodo,  172,  CHm  notal. 

Delicta.  Qui  dellcta  discutit,  prodit,  3.  Ea  nonvidet  vi$ 
amoris,  21.  Gompeasantur  dolore,  30.  In  delictis  habetnr 
horao  volunlarius,  35.  In  judicio  de  delictis  misericordes 
non  judicabuntur,  42.  Dulcia  lenocinantur  delictis,  74. 
Qui  in  deliclis  perambulat,  in  verUcem  habet  diabolnm, 
108.  Nostra  dehcta  morte  ChriBtl  deleta,  110.  PnEveniendi 
delicta,  ut  conculcentur,  116.  Quoraodo  decipiantnos.Noo 
poterant  ante  supcrari,  quam  peccatum  per  Christum  ei 
stinguerctur.  Deiicta  habent  lethalia  blandlmenia,  117. 
Delicta  finientur  in  resurrectione  camis.  117,  Delictorum 
morbis  ablata  est  imago  conditoris,  120.  Delictarenrissaa 
Christo  patiente,  123.  Proximo  dimittenda.  139.  UUIe  «t 
ante  delicta  slbi  vehiam  providere,  2.  Quomodo  effi)|^di 
de  cordibus  nostris,  171.  Vid.  Peccatum,  Vltium,  Cnmen, 
Debitura. 

Descendere  jubetur  ZachaDus,  ut  ascendat,  84. 

Deserta.  Disciplinarura,  non  hominum,  non  locoram 
erant,  ad  qufle  Joannes  preedicabat,  167. 

Desiderium.  Gtiristianorum  dirigendum  adcoelestemha- 
bitationem,  129.  Malum  cstpropnis  desideriis  mancipari, 
132.  Est  filius  amoris,  147.  Vid.  Amor. 

Dcspcrarc.  Qui  desperat,  adomniapeccatadilabitur,^. 
Desperato  potest  Deus  reddere  quod  promitUt.  9i.  Ad 
eorum  curam  ibat  Christus,  16.  Deus  desperatis  datsaJo- 
tem,  65. 

Desperatio  inter  omniamalupejor  in  adversisvenitsem- 
per  extrema,  88.  Exprobrata  apostolls.  Procul  silapeaa- 
tore,  94.  Desperatio  serva  moriisquid  persoadeathomini, 
118.  Prosternit  hominem,  71. 

Destructio.  Ab  ea  semper  incipit  diabolus,  104.  Dcstro- 
ctio  corporis  peccati  qualiter  fiat,  113. 

Devotio  cama  remuneratur,  «ervlUis  prajsumptrixpnm- 
tur,  109.  Penes  Deum  sit  maiis  cauta  quam  penes  fionu- 
nes.  Perfecta  devotio  hoc  debet  imaglni  quod  regi,  1*7. 

Devotus  animus  iofulis  beneficiorum  crescit  ad  obs^ 
quium,  non  ad  superbiam,  142. 

Deus  dicitur  homo  8.  Ejus  nomen  et  misericordia,  t. 
Vita  animcB,  19.  Executor  et  debitor.  28.  Soli,  et  mediw 
eBquiparatus,  88.  Jussu  omnia  facere  potest,  84.  Est  uw- 
quB  praesens  semper  totus,  34.  Ilors  apud  illam  est  som- 
nus.  Deus  qjii  ublqne  est,  quo  se  ipsum  fugiat  non  es, 
37.  Magnus  Dominus  vel  in  corpore  nostro,  46.  Ei  niMo 
cunctaperflcit.  Curat  jussu.  49.  Grudat  dcemones,  51  ^» 
providenti»,  18.  Ut  iram  habere  dicatur,  48.  Nostrorem 
non  indiget,  22.  Quomodo  ministrat  gloriam  beatis.  2«.  Afl 
eius  conspectum  omnia  pavent.  6.  Post  jeiunium  non  (jntf- 
nt  panem,  12.  Est  Dominus  sanitatis,!».  Quomodo  dicawr 
uti  passionibus,  32.  Non  inquinatur  sensibus  vel  humams 
cogftationibus,  35.  Vulnera  peccatorum,  non  corponmi, 
Dei  conspectum  offendunt.  35.  Audit  tacentes,  ^a^J^j 
conditos.  Non  minoratur  in  homine.  Non  potest  sorwAVi 
ad  tactum  creatursB  su®,  36.  Dbi  Deus,  nuilum  e«^P®^* 
tum,  44.  Non  manducat  neque  esurit,ll.  Deibonrtas,» 
Videt  cor  hominis,  80.  Creator  boni,  11.  Dat  posse  qm 
jubet^  el  fh,cit  quee  pnccipit.  Hominem  manu,  GPtcrt  verw 
creavit.  33.  Dat  et  tolUt  tcmporalia,  46.  Deus  solus^ 
non  solitarius,  87.  Deus  Paler  habet  Pilhim,  et  qnf>?^ 


addi  potest,  88.  Deus  unus  est,  sed  Trinitate,  80*^ 
Paler  ut  gencret  Pilium,  60.  Omnipotens,  60  ^]^^ 
omnipotens  ;  in  se,  ex  se,  et  semper  secum  b*bctninim, 
(K.  Deus  nec  fi^udat,  nec  ftaudafir,  62.  Furala  tenet,  Wj 
gata  possidet.  Deo  salva  est  ratio  sua  semper.  rihM  u» 
semper  fuit,  62.  Deus  Pater  Filium  generat.  n<>°'i^ 
reveiat,  62.  Deum  nec  absentant  loca,  nec  ^^^J^SmA 
sentant,  63.  Ex  se  dat,  non  a  se  peUl.  Deonon  fetel^ 
homini  fetet,  68,  Auctor  temporum.  Inter  Patrem  el  r^ 
omnia  geruntur  amore.  Dei  promissio  ccrta,  W^nj^ 
suB  mewte  se  communicavit  fiomini,  09.  Dcus  w>«e  rw« 
patitur  adversa.  Moritur.  Docuitorare.  UtDeussiipw"* 


11S7 


INDEX  RERUM  MEMORABIUOM  IN  SERMONES  S.  PEtRt  CltRYSOLOGl. 


1188 


71.  Deus  homo  est  pavor  sanctorum,  72.  Deus  estregnura 
ot  totam  in  se  regoi  continet  polestatein.  72.  Non  mino- 
ratur  in  came,  7o.  Non  videtur  in  loco  perfidiae,  80.  Dei 
Fllius  contulit  humanitati,  quod  semper  cum  Patre  posse- 
dit,  et  Spiritu.  Rccreat  od  salutem.  qui  creavit  ad  vitam. 
Deu8  Tnnitatis  nomen  est,  83.  Deus  omnipotens.  quia 
omniapeccata  donare  potest.  Deus  est,  qui  vivit  ez  morte» 
resurgit  ex  vulnere,  84.  Non  discit  litteras,  sed  docet,  85. 
Dat  loqui,  et  tacere.  86.  Deus  quis  sit^  absque  quo  non 
est  alius,  quomodo.  88.  Omoia  a  Deo  creata  suntbona,  89. 
Desideratus,  incognitus,  etaagelis  invisus,  cognoscitur  ex 
Joanne.  90.  Glaudit  et  aporit  ora  hominum;facit  ex  stcrili 
fecundam.  et  e  contra.  Potest  facere  miod  vull.  et  despe- 
rato  reddere  quod  promiltit.  Deo  veile  est  facere ;  dare, 

gromittere.  Apud  Deum  nullus  reatus,  ubi  nulla  culpa,  92. 
um  stat,  corripit,  cum  sedet  judicat ;  prostralis  conjacet, 
cuai  decumbit.  93.  Deus  est  in  capite  Christi,  et  in  pedi- 
bu8  evanffelizantium  pacem.  Omniabonaaprincipioiecit; 
quidquefecerithomini,  96.  Deo  nonperit,  quod  ipse  custo- 
ait,  97.  Testisfraudis  et  laboris.  Dei  infirmum  fortius  est 
hominibus;  stultum  sapienlius ;  minimum  totamagnitudine 
mundi  magniflcentius,  98.  Quod  vult  potest.  100  Auctor 
yitae.  non  mortis,  101.  Ut  valeant  cognosci  ejus  profunda 
mysleria»  101 .  Cur  mortem  cum  auctore  non  exstinxit  a 
pnncipio.  Iijus  jussio  flrmat  aquas  super  coBlum,  etc  .  in 
carne  se  manifestavit  obscure.  ut  fldei  daret  locum^  102. 
Yerbo  fecit  omnia,  et  refecit.  ex  nihilo  creavit,  ex  aJiquo 
reparat.  Deus  est  via,  veritas,  et  vita,  108.  Non  est  auctor 
morlis,  112.  Deus  fraude  non  priBvenitur,  126.  Corporeis 
oculis  non  videtur,  131.  Nec  quantus  est,  sed  quia  est. 
Est  diversa  substantia,  et  imago  ab  auffelo.  Deus  Pater 
loquitur  ad  Filium»  cum  dicit :  Faeiamuihominem  ad  tma- 
ginttn  noiiram.  Ante  humana  in  corpore  suscepit  obsequia. 
quam  beneflcia  homini  divina  concederet,  130.  Deus  esl 
verbum,  137  Deus  super  Joannem,  etc,  137.  Intra  tha* 
lamum  suum  solam  Vlrginem  capit,  141.Totum  estpossi- 
bile  Deo  Attendit  corda.  non  verba,  142.  Teneri  locis  non 
potest*  qui  totus  ubique  est,  143.  Non  est  ejmt  injuria  in^ 
e&matio  Verbi,  et  quomodo.  In  utero  plasmator  hominis. 
Deum  ccBpit  Yirginalis  uteri  magnitu.io,  144.  Deus  vems 
de  Deo  vero,  homo  verus  de  Maria.  Deo  radiante,  aspectus 
animorum  sauciatur,  146.  Deus  in  came  honor  creatune, 
DOD  injuria  Creatoris,  148.  Deus  fugithomine  persequente, 
450.  Finiri  non  potest,  158.  Deus  Pater  testis  sui  Filii, 
cur,  160.  Est  noois  rex,  dominus,  et  pater,  163.  Nescit 
arctarl  tempore,  167.  Cur  magna  relinquens  amat  minora, 
168.  Sic  sequitur  perdita,  ut  teneat  quee  reiiquit.  Amissa 
8ic  invenit,  utquee  servata  sunt,  non  amiltat.  Gapit  omnia, 
nec  ab  ulla  creatura  ipse  capilur  :  se  coarctat  in  nostro 
corpore,  170.  Immensus  circuit.  apparet,  videtur  in  locis. 
Gur  appareat  in  rubo,  columna,  nuhe.  Humanum  cum  vult 
Dens,  lacit  esse  divinum,  102.  Profusus  in  largiendo,  non 
erit  in  reddendo  durus,  25.  Deus  non  potest  mentiri. 
Gur  claudit  vel  aperit  oculos^  21  Vid,  Pater  coelestis, 
Trinitas. 

Dnu  $raa  hotkinet,  Dei  Patris  amor  in  filios^  5.  Pater 
C0Ble8ti8.  DeiafTectus  in  malos  fllios  ad  eumredeuntes,  5. 
Pietas miscuit  hominem et  Deum,  5.  Pastoris  inducitper- 
8onamad  ovium  utilitatem,  6.  Miseretur  salva  justitia.  Ouid 
det  pro  humana  misericordia,  8.  A^it  nobiscum  ne  quid 
pereat  in  alio  sceculo,  9.  Corda  metitur,  non  mauus,  nec 
loca.  Gratis  dat  omnia,  qum  hebemus.  Parva  possit,  mazi- 
oaa  redditurus,  9.  Adjuvat  non  in  bonis,  11.  In  nosjejunat. 
Ad  nos  descendit  diaboli  milites  superaturus,  12.  fi  coelis 
ad  inferos  descendlt,  ut  esset  resurrectio  mortuorum,  13. 
Qualis  amor  Dei  in  pauperes.  per  totum.  Quod  pauperi 
iDJuria  est,  Dei  est  nonor,  14.  Cibus  pauperis  saginatio 
Dei.  Ejus  bonitas  est  circa  malos,  15.  Quare  in  homme  ad 
hominem  venerit.  Homines  quserit,  non  humana,  18.Mittit 
flagella  ob  culpas  nostras,  20.  Dormit  quando  noa  inva- 
dunt  tempestates.  Sibi  immutabilis  nobis  mutatur,  23. 
Eleemosynariis  centesimam  usuram  promittit.  25.  Suscipit 
pauperes,  et  divites  non  repellit.  28.  Velatur  numanocor- 
pore,  nos  ne  terreat,  29.  ADstergit  humana  vuluera,  36. 
Amore  pauperis  vendit  regoum  fragmentopanis,  41.  Tan- 
tum  petit  ab  homine,  quantum  scil  illum  babere.  Dei  mi- 
sericordia  differt  judicium  ad  mortem.  42.  Esi  debitor  mi- 
sericordi.  Homo  peccat^  Deus  convertitur  quomodo,  45. 
Nobis  militat  ad  galutem,  46.  In  humanitate  charitatem 
ostendlt,  47.  Humanis  se  aptatangustiis,  ut  saJvet  nos,  48. 
Quos  odit,  declinat.  Pareos  per  saecula,  49.  Ex  gratia  sub- 
Tcnit  inflrmo  ad  alterius  fldem,  50.  Deus  revertituradpec- 
catores,  si  ipsi  convertantur  ad  eum,  20.  Deus.  quem  videt, 
ad  gloriam  vult  videre.  64.  Quaerens  peccatorem,  non  pecca- 
ta.  sed  hominem  quarit.  Hominem  inter  peccata  quaerit, 
et  pro  ipso  Tarlara  penetrat.  Oblationea,  ex  rebus  alieuis 
non  acceptat.  Amor  Del  cognoscitar  ex  gencratione  hu- 
mana,  55.  Deus  Pater  d&t  totum  ad  sdtitem.  Vocatpopu- 


losperoraaacerdotum,  62.Deus  queeritSymbolum  anobis» 
ut  nos  credamus.  Dat  nos  so  non  videndo  videre.  Amari  ab 
homine  per^uirit.  Dat  vitam  mortuis,  desperatis  salutem, 
fetentibus  vijgorem,  65.  Fecit  crealuras  aa  servitutem  ho« 
minis,  69.  Etiam  angelos.  Sccommunicavithomini.  Tentat 
nos,cum  sinitiread  laqueos  tentationum,  70.  Commodavit 
Christum  terris,  ut  diabolum  vinceret.  Ut  sit  panis,  71 . 
Amore  Dei  in  utero  adoptati,  ut  liberi  nascamur,  72.  Dat 
hominem  sentire  divina,  79.  Et  cogitare  divina,  81.  Gra- 
tius  odoratur  sanctitatem  cordis  guam  incensum  Arabiae, 
87.  Currit  per  veniam  hominum,  90.  Delinquentium  gemi* 
tus  esurit,  sitit  lacrymas  peccatorum,  93.  Delictum  no- 
strum  charitate  compensat,  94.  Majora  tribuit  quam  roga- 
tur,  95.  Quid  homini  fecerit  a  principio,  96.  iiefert  ad 
messem  collectionem  zixaniorum  et  tritici,  quomodo,  97. 
Yocat  omnes  absque  discretione  personurum,  99.  Mariyri- 
bus  amicus,  101.  Creavit  omoia  propter  hominem.  103« 
Repctit  animas  sanctorum,  104.  Per  Paulum  ro^at  bomi* 
nem  per  misoricordiam,  cur,  108.  Pcr  misericordiam  dila- 
tat  viscera,  et  alia  facit.  Fidem.  non  mortem  qusBrit.  Pla- 
catur  volunlate,  non  nece.  Doo  placet  homo,  si  beao 
vivat :  placatur  hostia  Deus  si  sanctc  offeratur,  et  si  im- 
maculata,  alias  exacerbatur,  109.  Acceptat  ab  bomine  id 
quod  ipse  dare  potest,  110.  Naturam  fecerat  ut  homines 
crearetad  vitam,  111.  Pro  magnitudine  vulneris  adhibuit 
magnitudinem  medicin®>  113.  Uomini,  non  peccato  largi- 
tus  ost  gratiam.  Infundit  pietatis  imbrem  ad  delenda  pec- 
cata.  Hominem  perquirit  hominis  tantum  amore,  114.  Avi* 
dus  inquisitor  humaniB  salutis,  quomodo,  121.  In  paupere 
damat  ad  divitem.  Spretus  in  paupere»  non  subvenit,  ut 
pater,  122.  Omnibus  pro  suo  munere  prospexit  aa  salu- 
tem,  123.  Pauperem  et  divilem  e  conspcctu  ponit,  ut  vi- 
cissim  curentur,  124.  Morienti  Deusapparet  adjudicium, 
125.  Homimbus  formam  hominis  demonstrat  ut  videatur, 
131.  Dat  munera  divina.  Gum  fu^t  peccatorem.  parcit,  21. 
Deo  unitas  accepta  non  singulantas,  132.  Merita  martyrum 
Dei  dona  sunt,  135.  Hominem  resumpsit  ex  utero  muiieris, 
143.  Nascitur,  ut  reficiat  naturam.  In  ambiguis  aperit  ve- 
ritatem,  145.  Amore  mundum  invitat,  timore  laoentem, 
147.  Cur  humanam  assumpserit  naturam,  non  angelicam, 
Yoluit  se  videri  in  homine,  cur,  148.  Deus  adest,  cui  non 
est  homo  qui  adsit,  156.  Qu(b  beneficia  dederit  homini,  et 
quffi  repcuraverit  amissa,  161.  Deua  reqiiirit  nostram  ser- 
vitutem,  humano  more,  cur.  Redarffuit  dubitantes  de  suis 
promissis,  163.  Dubium  in  fide  mittit  ad  corvum,  our. 
Quos  corripit,  mox  solatur.  Quantum  se  deponat  hominis 
more.  Pater  noster  curam  sumit  de  nobis.  Mori  non  potest 
cui  vita  Deus  est,  166.  Recipit  peccatores,  quos  sanctificat 
cum  propinquat^  168.  Deus  non  est  criminis  receptor,  sed 
hominis.  Gaudet  de  reditu  peccatoris.  Amor  in  nos  osten- 
ditur,  ex  quo,  170.  Cur  proteffat  sicut  Aquila  et  Galiina. 
Errantem  ovem  qusBrit  utpastor.  Mutat  et  commulat  sua 
officia,  utnosmutet  in  meuus.  Operanis  suis  prsmia  pro- 
mittiL  Dedit  nobis  omnia.  Beatis  ostendit  ffitema  et  glo- 
riosa,  176. 

Hominet  erga  Deum.  Ad  Dei  conspectum  intramus  corde. 
etper  gratiam,  6.Ad  ejus  conspectum  omnia  pavent>  sea 
homo  exsultat,  et  cur.  Deo  debemus  quod  nascimur  et 
sumus.  Deo  negare  quod  vult,  est  velle  sibi  Deum  ne^pare» 
quod  desiderat,  8.  Deo  filii  arietum  afferendi.  et  qui.  10. 
Ad  Deum  ducendus  est  proximus,  etiam  trahendo  illum, 
10.  Deo  aliquid  dandum,  12.  Iter  ad  Deum  impeditur  a 
deemone,  lt>.  Ad  Deum  per  Deum  pervenitur.  Ueo  consi- 
gnandffi  opes  in  paupere,  ut  servenlur,  23.  Nen  movendua 
loco.  34.  Tactus  a  creatura  non  sordidatur,  86.  Publice 
laudandus  ob  gratias  acceptas.  Fugitur  Deus  a  peccatori- 
bufty  38.  Qui  audit  supplicantem,  Dei  auditum  sibi  aperit. 
43.  Quod  non  placet  astare  Deo,  est  surrepUo  diaboh.  Dei 
contemntus  facit  nobis  tempora  mala.  Deo  vero  cognito 
gaudenaum,  46.  Dei  lumine  opua  est  in  opere  Dei,  61. 
Kevertitur  ad  peccatores,  si  ipsi  oonvertantur  ad  eum»  20. 
Oblationes  ex  alienis  rebus  Deus  non  acceptat,  54.  Amor 
Dei  cognoscitur  ex  generatione  humana.  55.  Doior  non 
posse  ae  Deo  loqui,  quod  sentitur,  5/.  Munera  Dei  cum 
redduntur,  non  amittunlur,  59.  Accedentes  ad  Deum  sint 
mundi  corpore  et  animo.  Quod  sit  Deus,  credendum,  61. 

8ui  Deum  videre  cupit»  visionis  ejus  teneat  mensuram. 
umana  quffi  Dei  sunt  homo  non  capit,  62.  TerribiUus« 
auod  homo  detur  coelo,  quam  quod  Deus  detur  terris,67. 
Sed  amantius  quod  judicem  mutaverit  in  patrem.  Dei  no* 
men  aut  honoratur  ex  nostro  actu,  aut  blasphematur,  67* 
Divina  beneflcia  noa  expavent,  68.  Cum  timoro  cuato* 
dienda.  Qui  se  hlium  Det  credit,  generi  respondeat.  ^jus 
amorem  non  capit  homo,  69.  Omnia  divinitus  gesta  sunt 
pavenda,  70.  Tiinor  cum  Deo  loqui,  86.  Goram  Oeo 
magous,  quantus  erilpenes  homines  788.  Apud  Deum  esse 

tusLum  muucris  est  divioi,  89.  Caulela)  cst  tarde  de  Deo 
lumilia  credero,  et  tardius  contumelias  sentiro,  90.  Amord 


ii5ft 


INDEX  RERDM  MEMOR\BILIUM  IN  SERMONES  S.  PI^TRl  CHRYSOLO6I. 


iieo 


deletur  debitum  cum  Deo.  94.  Deus  inhonoratur  si  ejus 
facta  humano  modo  tantum  exponantur,  95.  Miratur  homo 
quod  Deus  vexetur  humano  in  corpore,  102.  Apud  Deum 
sit  cauta  devotio,  et  cur,  109.  Divinoe  charitati  non  potest 
homo  8imile  redhibere,  110.  Homo  sit  peccator,  ut  Deus 
sit  justus,ll2.Deo  quis  tantum  famulatur,quantum  mundo 
servivit,  114.  Homoest  debitor  Deo,  cur.  Coram  Deo  non 
glorietur  homo  de  justitia,  merito,  etc.,  123.  Qui  in  causis 
hominem,  non  Deum  timet  facile  a  justilia  deviat,  127. 
Homo  sequatur  Deum,  non  prsecedat,  quomodo,  131.  Exa^ 
speralur  Judffius  videns  Ghristuro  Deum,  cur.  131.  Queea 
Deo  petenda,  132.  Deum  timent  omnia  quoB  timentur,144. 
Tristabatur  creatura  non  valens  Deum  videre,  quomodo, 
147.  Amor  erga  Deum  qualis  esse  debeat.  Amans  cupit 
videre  Deum.  Homo  in  terrenis  est  Dei  vicarius,  148.  In 
se  vadit,  qui  in  Deum  vadit,  152.  Vero  Deo  contradicit, 
qui  se  Deum  facit.  155.  Dei  imagincm  portare  recusat, 
qui  Idoli  portat  personam,  155.  Deum  quaerere  et  nescire 

Suaerere,  magis  necessitas  est  quam  reatus,  157.  Paulus 
ei  amore  peccabat  in  Deum  ex  ignorantia.  Deum  nasci 
non  vult  profanus.  158.  Soli  Deo  tenetur  homo  servire,  16. 
Dubitans  de  praesentibus,  cum  futura  jam  sentiat,  deputa^ 
tur  iffnibus  gehennee,  163.  Cum  Deo  commoranlibus  vitse 
subsidia  non  desunt,  166.  Deum  non  violat  peccator  pro- 
pinquans,  168.  Peram  panem  et  (bs,  guod  portare  debe- 
mus,  Deo  iubente,  170.  Invitatur  ad  habitandum  splendore 
civitatis,  templi  et  cordis,  171.  Dei  Filium  dum  Joannes 
revelat,  suscipit  mortem,  174.  Servi  Dei  stant,  non  jacent, 
15.  MaJa  patiuntur  ad  coronas. 

Dextera  Domini  est  CSiristus,  33.  Yirlus  est  opus  dexte- 
rae,  quomodo,  9.  Christus  revocat  ai>ostoIos  ad  dexteram 
78.  Fugiamus  qufie  a  sinistris  sunt :  si  a  dextris  astare  dc- 
sideramus,  9.  De  dextera  ad  sinistram  transire  quid  sit, 
168.  Vid.  Sinistra. 

Diabolus,  seu  deemon,  auctor  desperationis.  Quid  despe- 
rato  faciat,  et  mercenario  suo,  2.  Veliet  homines  crimi- 
nosos  fieri,  criminumque  magistros,  2.  Nec  sinit  eos  exsa- 
tiari,  quaro.  Diabolus  est  mendax,  ct  porcus,  et  quibus 
pascatur,  5.  Saginatur  vitiis.  Non  tollit  famem.  Auctor 
mali,  et  quoe  mala  agat,  11.  Tentat  primordia  virtutum. 
Exstinguit  bona  in  ipso  ortu.  Neqnamper  se,  nequiorpro- 
vocatus,12.  Saturatur  ex  culpis.  Cibum  in  crapulam  vertit. 
Qui  sint  ejus  milites,  et  quid  agant.  Dolis  pugnat,  ubi  non 
suppetunt  vires,  13.  Dominatur  crapulauoni.  Elevat  ut 
proecipitet.  Lapsus  queerit.  Saepe  victus  non  cedit.  Pro- 
mittit  ut  fallat.  Dum  petit  adorari,  quae  faciat  mala.  A  Do- 
mino  repercussus  contra  nos  ssevit  Etiam  tempore  qua- 
dragesimali,  et  quomodo.  Est  inimicitiarum  princeps,  14. 
In  monumentis  nabitat,  16.  Gestit  homiocs  sepelire  vivos. 
Mala  patitur,  ut  homines  interant.  Quibus  fraudibus  uta- 
tur,  ubi  aperte  non  potesl  expugnare.  Curat  ne  homo  re- 
deat  ad  Deum,  16.  Non  possidet  hominen,  nisi  a  divina 
servitute  subductum.  Injuste  lamentatur  de  tempore,  16. 
Mutat  fetores.  Coenum  petit.  Miltitur  in  gregem  porcorum 
Cur  porci  moriantur.  Omnia  perdere  cupit.  Cruciatur  de 
vita  nominis,  vivos  ingerit  sepulcris,  mortuis  cibos  appo- 
nit,  17.  Culpa  diaboli  ad  hominis  poenam  redundat,  et  quo- 
modo.  Cur  regna  promittit,  habitetque  ipse  in  sepulcris, 
17.  Promittit  supema,  utad  infema  prolrahat.  Adulatione 
utitur.  Timet,  et  simulat.  Et  cum  legionc  ad  unum.  Est 
miles  desidiosus.  Sordibus,  et  cosno  delectatur.  Ejus  odor 
nec  sustinotur  a  porcis  Avis  coeli  nidificat,  et  fructificat, 
19.  Ex  anffelo  effectus  diabolus,  26.  Ejus  laqueus  est  su- 
perbia.  Anstulit  humana,  dum  divina  promisit,  27.  Ejus 
scandalum.  Scandalum  fecit  diabolum.  Describitur  ut 
spiritus,  52.  Quomodo  humanis  anugustetur  sensibus, 
Burdus  mutusque  dicatur.  Antiquus  refuga,  sensus  ho- 
minum  obsessit,  52.  Fallit  homines,  ut  mala  obsessi 
credantur  naturalia,  incurabilia,  lunafica.  Pacem  peni- 
tus  evellit,  53.  Diaboli  latrocinium  collocavit  hommem 
in  speluncam,  65.  Ab  eo  cst  omne  malum,  67.  Diabolusdi- 
citur  malum,  quare,  70.  Ut  nos  decipiat,  ct  trahat  in  pec- 
cata,  71.  Tentatio  diaboli  est  praevia  ministra  ejus,  72. 
Mundum  reddidit  immundum  ;  hominem  traxit  ad  mor- 
tem  ;  et  affectum  commutavit  in  parricidium,  96.  Bonis 
mala  superseminavit  ad  nostram  minam,  et  quee.  Fraude 
contendit,  ne  creatura  in  suo  statu  consistat,  96.  Seminat 
heereses  inter  fideles,  inter  sanctos  peccatum,  inter  paci- 
ficos  lites,  dolos  inter  supplices,  inter  innocentes  nequi- 
Uam,  cur,  96.  Laborat  justos  capere,  non  possidere  pec- 
catores.  Ad  niinam  hominem  impellens  derelinquiC  ut 
intereat.  Gaudet  nostris  malis,  et  aua.  Hominem  non  vult 
habere,  sed  perdere  ;  cur.  Servis  dormientibus  superse- 
minat  zizania,  97.  Infama  Dei  servos,  ut  pcenam  vice  pr»- 
mii  reportcnt.  Nostrum  dnmnum  suum  computat  lucmm. 
Daemones  dicuntur  aves  rapaces,  voraces,  aerese,  98.  Ma- 
chinatus  est  in  vitam.  101.  Incipit  a  destmctione,  104. 
Ejua  descriptioin  muliere  incurvata,  105.  Obsecundat  ma- 


lis  voluntatibus,  et  turpissima  servitule  dominatur.  Arte 
decipit.  Oneribus  peccatorum  deprimit  homines  ad  ter- 
ram.  Equitat  in  verticem  eomm,  qui  perambulanlindeli- 
ctis.  Ad  pejora  impellit,  qui  suo  sludio  vadunt  ad  mala. 
Quomodo  honoret  servitutem  sibi  ab  hominc  factam,  lli 
Conturbat  passiones  hominum  ad  lapsum,  115.  Habetpro- 
conjuge  mortem,  118.  Qui  contraD.  Appollinaremfecerit, 
128.  Promittit  mala,  non  bona,  homines  nec  setemosrttll, 
nec  temporales,  131.  Angelis  commutari  maluil  in  diabo- 
lum,  ne  hominem  plenum  gloria  videret,  148.  Feminam 
Evam  dolis  aggreditur.  Insanit  ad  (irmitatem  fidei,  ct  ten- 
tat  scindere  concordiam,  149.  Volebat  nobis  auferre  cni- 
cis  vexillum,  150.  Quid  sentiret  de  virtutibus  Christi  vir 
facti-  Nalo  salvatore,  genuit  numerosa  portenta,  et  cur, 
155.  Diaboli  locum  tenens  fuitHerodes,  155.Circdtutde 
voret,  170.  Mentitus  fuerat  se  Dcum.  Invidia  fecit  diabo- 
lum  ex  an^lo,  172.  Christi  oassionem  degustabatin  ca- 

Eite  Joannis,  sitiens,  174.  Quomodo  sit  supersator.  96. 
aemonis  surreptio,  quod  oraturi  maoe  non  mtramus  Ec- 
clesiam,  43.  Chrislus  et  hom6  er^a  diabolum.  Diabolo  qoi 
sejungit,  estdsmon  unus,  5.  Diabolo  igootasint  Dostra 
bona,  7.  Eo  victa  vitia  nil  valent,  11.  Inipu^nandus  dimi- 
cante  Christo  Christo  vincitur,  ut  cedat  Chnstianis,  1  Ga- 

Silur  suo  laqueo^  quando  primis  tentationibus  resislitar. 
oram  Christo  perait  artes,  16.  Signa  suntdiaboloadrui- 
nam.  Non  prsevalet  vigilantibus,  e!t  sobriis,  12.  Jejunanti- 
bus  nobis  esurit.  Deus  descendit,  ut  diabolus  vinceretur. 
Reprimitur  aChristo  ejusausus,  12.  Exconsiliis  proditur,13. 
Cavendi  doemones,  non  timendi,  16.  Fu^antur  solo  nomine 
Christi.  Ab  homine  trahuntur  ad  Christi  prsesentiam.  Dg^ 
mones  non  cedunt,  nisi  vicli ;  non  Iseaunt,  nisi  juint. 
Ex  vitiis  nostris  habent  potestatem  nocendi,  quam  ex  Tir- 
tutibus  perdunt.  Christi  transfretatio  liberavit  nos  a  do- 
mone,  17  Ad  nutum  Christi  torquetur  deemon,  homo  libe- 
ratur.  Abobsessis  patitur  mala.  vid.  Obsessi^Deemoniacos. 
Timet  inermem,  lugit  armatum,  17.  Nisi  Deo  permittente, 
nec  pnevalet  contingere  porcos.  Quando  homocsperitse- 
qui  dsemones,  38.  Non  esl  daemon,  qui  Christo  non  cedat, 
51.  Daemon  torquetur  in  obsesso.  Diabolus  coofunditura 
Christo.  52.  Pugatur,  et  vincula  solvuutur.  Diabolo  non 
detur  locus,  53.  Statim  paret  Christo,  ne  mora  sibi  sitdain- 
nosa,  65.  In  terra  flt  diaboli  voluntas,  70.  Dsemonis  ins- 
dise  a  Domino  vigilante  panduntur.  97.  Quomodo  malads- 
monum  vileatur,  98.  Nil  potest  inhomine8cautiores,105- 
Cbristo  regnante,  diabolus  peribit,  139.  Superatur  a  Chri- 
sto  inpubuco  conflictu,  cur,  151.6uiiocaturcumdiabolo, 
non  gaudebit  cum  Christo,  155.  Diabolo  renuntiant.  qui 
festinant  ad  Christum  pervenire,  158  Mitis  bellator  eipa- 
gnat  diabolum,  170.  Vincitur  a  suis  olim  victis.  Quid  va- 
leat  ad  Deum,  172.  Divinee  virtutis  cst  deemonem  proprio 
truocare  mucrone,  57.  Dsemon  captivus  hominis  ab  ad- 
ventu  Christi,  18. 

Dicere  ex  ordine  proposito  scepc  non  possumus  reti* 
giosa  necessitate,  114.  Auctoritas  dicentis  contumeliis  t»- 
cuatur,  131.  Dicere  timet  concionator,  ne  auditoribus  coo* 
temptoribus  obsit,  137. 

Dies  qua  Jesus  locutus  estde  sero,  quee  fuerit,21.  Dies 
gratus,  sed  gratior  serenus,  41.  Dies  Domioicus  a  Chn- 
stinno  servandus,  105.  Dies  moritur.  et  resurgit  Ho- 
Dienon  tenetur  condltor  dierum,  131.  Christus  propter 
nos  diem  suscepit  et  tempus.  Dies  illustratur  coronamar- 
tyris,  135.  Dies  verus  illuxit,  quando  Dominus  natus  est, 
rriO.  Dies  salutis  agnoscendus,  164.  Christus  ffiternos 
dies,  170. 

Dignitas.  Dignitatem  non  invadit,  qui  sine  infulis  digni- 
tatis  est,  109.  Vid,  Domus. 

Dii  gentium  criminosi,  57,  Ignorentur  ab  eo  gui  tult 
scire  Deum,  61.  Captivitas  multjs  diis  servire  Dii  fecerafli 
non  viiiere  Deum,  quem  bomines  videbant,  62.  Ut  inftma- 
rentur  in  kalend.  Januarii,  laU,  155.  Dii  multi  a  dffmow 
fij^urati,  ut  unus,  verusque  Deus  nesciretur,  16  GenW 
dus  innumeris  serviebant,  auia  verum  Deumignorabant,W. 

Dilabi.  Dei  nutu  cuncta  dilabuntur,  176.  . 

Dilatio.  Dehitoribus  dilatio  croscit  ad  ^tiam  credilonj, 
89.  Differtur  sermo,  cum  tempus  dicendi  elapsumest.  1»- 

Dilectio.  Vid,  Amor,  Pax,  inimicus» 

Diluvium  ad  expiationem  mundi,  69  et  165.  Ab  eo  teiD- 
pore  aperitur  sacramentum  jejunii  quadragesimaus,  ei 
non  ultra,  cur.  «  •    .n. 

Dimittere.  Peccata  in  nos  dimittere  dedemus  ex  Dei  man* 
dnto,  139.  Alias  nobis  non  dimittentur.  Quomodo  diinu- 
tenda.  Dimittendum  proximo,  68.  Vid.  Oratio  Domini^ 

Discere.  Humanautpossimus,tota  vitabrevisestquaaw 
ma^s  divina,  112.  Ut  discatur,  101. 

Discessus  Dei  ab  anima  causat  ei  mortem,  19. 

Disciplioa  aspera  sensibus  immaturis  recipitar  amom 
108.  Disciplina  opifez  succurrit  naturs  imperfectit,  t». 
Disciplina  quadrattt  fidei  est  in  Quadragaaima,  H- 


1161 


INDBX  RERUM  MEMORABlUUM  IN  SERMONES  D.  PETRi  CHRYSOLOGI. 


U6i 


Discipuli  Christi  confugiunt  ad  eum  in  tempesiate,  20, 
Suscitant  Christum.  Quare  ad  dormientem  conrugiant,  21. 
Cur  Ghristum  seguantur  ad  suam  patriam  redeuntem»  49. 
Eorum  impotentia  in  curando  daemoniaco  maffistro  attri- 
buitur,  M.  Ut  fugent  dfiemones  a  gentibus.  Non  sanant 
dflemoniacum,  cur,  52.  De  resurrectione  Christi  nutantes 
revoc&ntur  ad  Gdem,  76.  Pueri  vocantur,  quia  erant  par- 
vuli  in  fide.  Discipuli  Domini  in  tenebris  passionis  rehcti. 
78.  Dicuntur  firatres  Domini,  80.  Magistrum  fide  sustule- 
nint  vivum.  Conilictus  fidei  perfidiaec^ue  discipulorum,  81. 
Pace  confirmati  a  Domino.  Confortati.  Christum  a  mortuis 
rediisse  credebant  in  animacumsolaimaginecamis.  Bella 
cogitationum  discipulorum.  Verba  Christi  ad  discipulos  : 
Videte  manut  meas  et  pedet,  declarata  per  discursum  au- 
reum,  81 .  Invitantur  ad  renovanda  vulnera.  Tardius  cre- 
didere  ex  amore.  Et  ex  maKnitudine  causee.  Poena  Domi- 
nicse  passionis  transierat  ad  discipulos,  laie,  83.  In  orbem 
roissi,  ut  sint  spes  omnibus  qui  sibi  desperationis  causa 
fuere.  Eorum  in  credendo  mora  est  firmamentum  nobis. 
Terror  ex  Judaeis,  etfacinus  mortis  Cbristi  concluserat  do- 
mum,  et  corda  discipulorum,  84.  Conflicti  Christo  ablato, 
sed  reddito  pcicifici.  Intemam  cetemamque  pacem  illis  of- 
fert  Christus.  Missi  a  charitate  Christi  ad  patienda  mala. 
Etiam  ad  remittenda  peccata.  Discipulus  est  injuria  magi- 
stro,  si  illius  non  sequatur  institutum.  94.  Et  discipuli  pro- 
bitas  laus  est  magistri .  Discipuli  credebant  Domini  tactum 
esse  solo  corpore,  100.  Discipulomm  labor  et  poena  in  di- 
scendo  litteras,  101.  Discipuli  Cbristi  armantur  ad  Syna- 
gogffi  interitum,  cur  et  quomodo,  157.  Eomm  fuga  excu- 
saturaChristifuffa  in  JSgyptum,  150.  An  culpabilis  fuerit, 
133.  Discipulis  Christi  beatitudo  promissa,  lol.  Cur  bini  a 
Christo  missi,  170.  Cur  prohibentur  tollere  ouidquam  in 
via.  Quomodo  ederent  non  lotis  manibus,  171.  Discipulus 
scientiam  non  obtinet,  si  pro  sua  voluntate  doceri  conten- 
dit,  175. 

Discordia  concors  inter  iffnem  et  aquam,  164.  Discor- 
dias  gentium  pacificusj>r«eiiator  aufert,  170.  Discordiaset 
lites  suscitat  diabolus  m  Quadragesima,  13. 

Discretio  inter  fidelem  et  infideiem  ex  quo  sumatur,  96. 
Vid.  Separatio. 

Discutere  delicta,  prodere  est,  3.  Discutere  aliquid  est 
illud  ampliare,  115.  Discussio  severadicentem  auoientem- 
que  onerat,  126. 

Dispensator.  Parabola  de  fidei  dispensatore  omnes  tan- 

ffit,  »S,   per  tot  Vid.  Dux,  Ecclesiastici,  Paterfamilias, 

Pauper,  Senrus. 

Dispensator  bonomm  non  incubator  est  dives,  121. 

Dives  poena,  non  censu,  qui  custos  est  auri,  22.  Conlun- 

detur  in  alio  ssecuio.  Cor  habet  vel  in  coelo,  vel  in  terra. 

Quantoplus  habet,  tanto  amplius  debet,  26.  Divites  sancti, 

quomoaodivitiaspossedemnt,28.  Divesseniper  vultdare, 

cum  declinat  ad  pauperem,  39.  Dives  malus  ut  puniatur, 

47.  Dives  misericors  tot  servos  babet  quot  nummos,  54. 

Jnbumanus,  ex  filio  Abrabse  fit  filius  gehennsB,  54.  Dives 

det  pauperi  et  Deo,  66.  Despiciendo  pauperem  quid  ha- 

beat.  De  eo,  104.  Describitur  dives  congregans  divitias. 

Quomodo  intra  se  cogitet.  se  usus  consiliario.  A  divite  in- 

terrogatur  diabolus,  qui  erat  in  corde  ipsius.  Dives  aridus 

non  habet  semper.  Ignaras  de  prsesentibus,  disputat  de 

foturis,  104.  Claudens  horrea  pauperi,   sibi  claudit.  Cur 

stultus.  Co^itata  perdit.  Vigilet  in  opere  bono.  Sit  dives  in 

misericordia,  utspiritualitersitdives.  Divitem  deglutit  in- 

fernus,  121 .  Est  dispensator,  non  incubator  divitiamm,  121 . 

Servus  est  opum.  ignobile  sepulcmm  pompee  Durior  ada- 

mante.  Semper  eget  avams.  Ejus  cum  paupere  conflictus, 

J24.  Dives  pauperem  videat,  et  e  converso.  Diviti  jperit, 

quod  pauperi  negatur^  vel  spargitur  ad  pompam .  Homo 

dives  erat  Christus,  et  quomodo,  125.  Dives  in  tempore, 

mendicus  in  sempiteraum  erit  dives  malus.  Divitis  vulus 

in  humilitate,  136.  Dives  serviens  Christo  quam  peram, 

panem  et  pretium  hebere  debeat,  170.  Vid,  Avaritia,  Ava- 

rus,  Epulo. 

Divina  contraria  sunt  humanis,  et  e  converso^  21.  Cur 
humaiils  insinuentur  exemplis,  39.  Largitas  divina,  fute 
per  tot,  39.  Divina  scire.  Dei  munus  est,  76.  Item  sentire, 
79.  Quando  se  miscuerunt  humanis,  89.  Quod  tempus  suffi- 
ciat  ad  divina  intelligenda,  112.  Divinus  sensus  verbis  ce- 
laiur  humanls.  139.  Divina  verba  modis  bumanis  non  pen- 
sanda,  146.  Bonisdivina  succurrant,  cum  desunt  humana, 
156.  Divina  generatio  testem  nescit,  160.  Divina  beneficia 
hominl  data  naturalia,  et  supematuralia,  161.  Divina  hse- 
reditas  quare  dari,  nec  dividi  potest,  162.  Lex  docuit  pe- 
netrarc  secretura  sensus  divini,  162.  Lex  docuit  penetrare 
secretum  sensus  divini,  168.  Mancipata  divinis  officiis  mi- 
nisteriis  purificanda,  171.Divina  servituspraeponenda  hu- 
inanis  aflectibus,  19.  Divinum  humano  auditu  nonaccipien- 
dum,  74.  Vid.  Trinitas. 

Divinatio  fugienda,  quare,  18.  Vid,  Astrologus. 

Pairol.  UI. 


Divinitas  nec  initium  capit,  nec  rccipit  finem,  57.  Nil 
sinistrum  recipit,  57  et  59.  Nec  Trinitate  dividilur,  nec 
unitate  confunditur.  60.  Deitas  una  in  Potre,  et  Pilio,  et 
Spiritu  sancto,  61.  Non  est  humano  modo  aBsUmanda,  67. 
Divinitatis  et  humanitatis  cognatio  sempiterna  pavenda, 
72.  An  mirabilius  quod  Deus  lioroo,  an  guod  homo  Deus, 
72.  Deitas  Trinitate  distincta,  non  est  unitate  confusa,  83, 
Nescit  exteriora.  Utemm  Marianum  ingressa  absquc  vir- 
ginitaUs  detrimeoto,  84.  Deitas  non  clauditur  mente  car- 
nuli,  131.  Notaper  Christum,  151.  Externam  non  reciplt 
nationem,  160.  DeitaUs  plenitudo  ubi  babitet,  6.  Divinitas 
crassala  myslerio,  quomodo,  84.  Vid.  Trinitas,  Deus. 

Divisio.  Cain  ex  mala  divisione  Deum  ofTenditin  sacrifi- 
cio.  109.  Cupiditas  vellet  facere  Christum  auctoreni  divisio- 
nis,  162.  Bonomm  coBlestium  non  petendadivisio,  162.  Ut 
tres  in  duo.  et  duo  in  tres  dividantur  ex  Christi  doctrina 
mysUce,  164. 

Divitiffi.  Quse  malaagant.  Et  eomm  cupiditas.  Quomodo 
serventur,  23.  Quomodo  possideri  «tebeanl,  28.  Divitioe  quid 
Matthfieo  publicano  fecerint  Ut  prosint  respicientibus 
coelum,  54.  Relinquendse  a  serviente  Deo,  170.  Sunt  onera 
gravanUa.  Eamm  fallax  illecebra  quando  fugatur,  104. 
Illamm  finis,  121,  per  tot.  Num  sint  criminosjB  per  se.  Cur 
in  Abraham  et  epulone  diversos  operat®  sint  effeclus. 
Divitioe,  pereunt  homini,  non  crimini  in  inferao,  122.  Ani- 
mus,  non  divitioe,  ducit  ingratos  ad  popnam,  124.  Ex  eis 
tumor  mentium,  136.  Noo  sequuntur  morientem,  170.  Hic 
sumus  earum  prorogatores,  125. 

Docere  non  debent  mulieres,  sed  discere,  82.  Quomodo 
Paulus  docuerit,  101.  Labor  cst  docere,  163. 

Doctor  docens  omnibus  profutura  loquatur,  43.  Disputat 
lecta,  ut  opUme  intelligantur,  52.  Doclori  pnestandus  be- 
nignus  auditus,  76.  Hoc  accipit  doctor,  ({uoa  mereturtiudi- 
tor,  86.  Ut  fiat  deprecator,  96.  Supplicat  discipulum,  ut 
velit  scire,  101.  Quando  possit  obscurare  sacram  Scriptu- 
ram,  112.  Doctor  verbi  Dei  ante  coelos  conscendat  quam 
homines  doceat  penetrare  cobIos  120.  Teneat  sensus  mo- 
deratos  Scripturee,  et  cur,  125.  Malus,  si  obedientes  non 
doceat,  pius  non  docendo  contemptores,  137.  Doctor  no- 
ster  Bit  Chrislus  in  insinuandis  prfficeptis,  163.  Doctor  fa- 
ciat  qu©  docet,  167.  Vid.  Concionator,  Scriptura  sacra, 
Evangelium.  Magister. 

Doctrina  Christiana  prius  ad  verbum  discenda,  ut  deindc 
mysteria  intelligantur,  56.  Cur  Christi  doctrina  fit  obscura 
mysteriis,  96.  Sit  varia  in  docendo  mdem,  106.  Quomodo 
variisdeclaranda,  1 12 .  Ejus  ordo  moderandus,  ut  aliud  non 
impediatur  ex  alio,  114.  EvangelicatriparUio  ordine  sor- 
monis  saluUferc  prcebctur,  115.  Ccelestis  voriomodo.  dc- 
promptasuaviusaperitsacramentum.  EcclesiasUcflB  scicn- 
tifle,  116.  Moderata  sumatur  cx  sensibus  ScripturtB,  125  et 
126.  Ccelestis  a  scribis  cormpta,  158.  Doctrinii  familiarisa 
Christo  tradita,  161.  Estfilia  humilitaUs.  Doctrina  fideiest 
utilior  simplicitate,  166.  Doctrina  in  dictis  scientia  est. 
in  facUs  virtus,  167.  Vid.  Verbum  Dei,  Concio,  Scriptura 
Sacra,  Evangclium. 

Dolor  compensat  et  delet  peccata,  30  Yls  doloris  in  ar- 
duls  languonbus  scepe  dat  consllium,  35.  Revocat  dolor 
quod  blandimentadepulerunt,  64.  Dolor  est  perire  ccelum, 
etc.,  101 .  Dolor  major  est  hablta  perdidisse  nuam  non  ha- 
buisse,  123.  Dolor  provehit  ad  virtutem,  124.  Rcvocat  in* 
terdum  dicentem  a  serie  electionis.  Dolor  quando  nos  com* 
pellit  ad  reddendam  rationem  quid  agendum,  125.  Quee 
moverint  auctori  nostro  dolorem,  175.  Dolor  superhuma- 
nus  est,  cum  est  propter  Deum,  57.  Vid.  Affiictio,  Moe- 
ror. 

Dolus  polluit  labia,  62.  Dolositas  fremit  se  deceptam, 
152 

Dominari.  Omnibus  dominatur,  qui  proprils  non  tenc- 
tur  22.  ChrisUanus  dominetur  clemenUs,  113.  DominaUo 
sempiteraa  ex  servitute  Christi,  114.  Ycra  dominaUo  est 
amulatus  Domlnicfle  sancUtatis,  115.  Patris,  et  Pilii  una 
est  nobis  dominaUo,  61.  Vid.  Preesidere. 

Dominus,  cum  domi  occisus  est  scelere  servoram,  ad 
totam  domum  vindicta  pertendit,  78  Manumlttens  servos, 
96.  Terrenus  exigit  soUicitam  servltutem,  109.  Non  domi- 
num,  sed  villicum  hic  quisque  se  agnoscat,  125.  Est  super 
servum,  137.  Abstrahat  servum  a  peccatis,  no  peccet  et 
Ipse,  155.  Domino  nascenU  parantur  laquei  a  servo  contu- 
mace,  158.  Dominus  coenans,  et  servus  ministrans  descri- 
buntur,  161  Qnidquld  egerit  circaservum,  jusUUa  est.  Kx 
sibi  preestita  servitute  intelligat  quomodo  debeat  servire 
Deo.  Fidelibus  servis  justa  ciDarla  ministrat,  163,  Est  no- 
bis  Deus.  Non  quare,  sed  quid  fieri  velit  Dominus  inqui- 
rendum,  166.  Ad  domlnum  pertinet  pecullum  servi,  15. 
Domus  ampla  duos  non  capit  ex  invidia  gcrmanos,  4. 
Domum  patris  habitent  filii  uoi  multa  bona,  1.  Terrenam 
domum  cur  Domlnus  coeli  intret,  et  quando,  late»  18,  per 
tot.   Domum  nostram  intret  Qiristus^  54.   Ex  apparatu 

37 


im 


INDEX  RGRUM  MEMORARlLlUlt  IN  SBRItQNfiS  D*  rotRI  CHRY6<MiOOt. 


iM4 


m&nsionis  dignitas  hospitis  innotescit,  92.  Eliiabetb  do- 
mus  mystica  ut  reparetur.  Claustra  domus  non  prorum- 
pit  extraneus^  93.  Domus  propria  gratior  post  tempus, 
114.  Domui  Mariani  uten  qua  pensione  fuerit  a  Deo 
satisfactum»  140.  Ad  eam  nullus  pervenit  prceter  viam, 
142.  Domusmundi  pro  bominefacta,  148.  Quid  sit  suado- 
mus  sapit,  qui  sentit  atienam.  151.  ^us  oroatus  invitat  au- 
ctorem  ad  nabitandum»  171 .  Domus  penetralia  tripudiare, 
et  leetari  dicuntur,  175.  In  domo  sua  cur  est  propnetasine 
honore,  48.  Vid.  Habitaculum,  Hospitium. 

Donatio  Christi  perpotua,  li5  Dono  Dei  largientis  unus 
quisque  sit  contentus,  120.  Necalteriusdonum  velitoccu- 
pare.  Vid.  Munera. 

Dormiens  est  homo,  cum  male  facit.  28.  Profunde  dor- 
mit,  qui  non  ezcitatur  ad  sonum  coBlcstium  nuptiarum. 
Dormire  dicitur  peccator»  34.  Profunde  dormieoles  tota 
nocte,  quid  perdant,  39.  Dormienlibus  solent  imagines  oor- 
poreoB  apparere,  81 .  Irruere  in  dormientet  signum  debili- 
tatia,  97.  Cum  servi  dormirent,  Dominus  vigilabai. 
quando. 

Drachma  perdita  et  inventa  deseribitur»  169.  MuUa  du- 
bia  circa  illam  solvuntur. 

Dubiafirmanda  sunt,  112.  In  dubiis  vitandum  judicium, 
et  Deo  remittendum,  14S. 

Dubitans.  De  divinis  promissis  arguitur,  163.  Gur  ad  cor- 
vum  mittalur.  Invectiva  contra  illum.  Deputatur  ignibua 
mortis,  et  i^ehenna,  et  quare. 

Duodenanus.  Numerus  apostolorum  per  quatemarium 
format  tripartitam  quadrigam,  et  ad  quid,  170.  Duodeoim 
patriarchas  distincli  m  duodecim  tribus,  et  alia  figura  sunt 
apostolici  numeri,  170. 

Dux  militum  quam  redditurus  sit  Deo  rationem,  26.  Dux 
vitiorum.  Vid.  Mercenarius. 

E 

Ebrietas  vires  enarvat,  12.  Potus  noster  in  ebrietatem 
dilTunditur  a  dsBmone»  12.  Ebrietas  mundum  demersit,  et 
alia  mala  fecit.  Ebriis  oominatur  diabolus,  13.  Bstebrietas 
sacriiegium  in  sacerdote*  26.  Ebrietas  quid  sit  et  edectus, 
26.  Demergit  corpus,  41.  Ex  vino  est,  et  in  ea  non  ost 
Spiritus  sanctus,  88.  Filios  noctis  facit,  104.  Cognoscitur 
per  vinum,  116.  Ebrius  vinum  accusat.  Ebrietatis  incendia 
m  epulone,  124.  Ebrietas  calicis  Domlni  sobria  abolet  la- 
menta  peccatorum,  137.  Ebrielas  terrena  deformis,  decora 
coeiestis.  Diviniamoris  quid  egerit,  147.  Mens  ebria  ut 
male  iudicet,  173. 

Eccfesia  rogat  pro  eleemosynario,  14.  Navera  EccletisB 
ingressus  Christus,  mare  saeculi   turbatur.    20.  Placatur. 
EcclesifB  tranquillitas.  Tenipestas.  Sponsa  Cbristi  et  tha* 
lamus  omatus,  quomodo,  &.  Ecclesia  quando  a  Christo 
desponsata,  31.  riguraturinhsemorrboissa.  35.  Dum  Chri- 
slus  ad  Syna^ogam  tendit,  Ecclesia  iundebat  sanguinem 
humanum,  36.  Ecclesia  accessit  retro  ad  Christum,  quo^ 
modo.  Quale  vcslimentum  tetiffit.  EcclesioB  dum  Cbristus 
attendit,  moritur  Synagoga  Mane  ad  orandum  eoclesiam 
intrare  debemus,  43.  Et  quare  id  non  fiat.  Ut  ex  templis 
idolomm  fiat  Ecclesia,  91.  Kcclesia  est  in  Deum,  57.  Con- 
juocta.  Christo,  58.  Oloria  Christi,  59.  Consors  divinitatis 
Chrisli.  60.  Perpctua  sponsd  Christi,  61.    Est  in  Christo^ 
et  Christus  in  ea,  62  8l  generat  est  coeloste  mysterium, 
67.  In  partu  ipso   auantam   det  filii  gloriam.  68.  Mater 
virgo  generat  nos  oeatos,  et  quomodo,  72.  Pigurie  illiui. 
Ablactat  fiiios  in  Pascha,  73.  Etjus  iilii  divorsarum  aatatum 
quomoilonutriantur.  Nos  hortatur  aa  poenitentiam.  In  Eo- 
clesia  oJarescit  sabbatum  in  die  Dominlco*  76.  Duib  Mariee 
deferunt  typum  Kcclesiarum ad  Dominicum  sepulcrum,  79. 
Ecclesia  ex  duobus  populis  veniens  una  est.  Sponta  our 
salutata  a  Christo,  76.  Reduota  a  Christo,  ad  fldom  sutt 
fidei  stationem^  78.  In  femina  figurata  loquitur,  82.  Be^ 
clesia  una  figura  in  duabus  leminis  et  diacipulis  duobui. 
Habet  corpus  Christl  ad    manducandum»  95.  Fiffura  ia 
Magdulena  peccatrice,  95.  Lacrymatur,   quia  Qhriatum 
abeuntem  non  vidit,  91.  In  judicio  Cbristus  ad  Eccleaiam 
rcvertitur  Synagogam  increpans.  Semper  recipit  redeun* 
tes.  98.  Sponsa,  et  hortus,  in  ea  satum  granum  tinapis» 
98.  Accipit  a  Domino  fcrmentumt  99.  Ecciesiss  lacryra» 
impeti*aDunt  resurreotionem  mortuorum,  103.  Figurata  ia 
muliere  inclinata,  103.  Ecclesia  ourat  per  imposiUoiiem 
manus.  Ut  pariat  Christo  lilios,   117.  Ejut  intercessio  ut 
liberavit  animas  ex  inferioribus  locis,  123.  Quid  pro  Apol-* 
linari  consecuta  sit  a  Christo,  128.  Exsultavit  in  eonsecra- 
tiono  Chrysologi,  et  quare»  et  quomodo.  130.  ^us  convent 
tus  non  coniemnendus,  132.  in  ea  quitque  maneat»  ut  sil 
aliquid.  Prieter  blcciesiam  vltam  quserere,  quo  mala.  lUa- 
minata  incenso  heptalismi  8.  Felicitatis,  134.   Eodetia 
sponsa  figurata  in  Maria  rirg.,  146.  Eoeleain  pu  et  htib 
reticorum  vra,  late,  149.  liyua  ifura.  quod  aitipoB«nds 


erat  Syiiagoiai«  191,  iSx  fuga  Christi  habet  iBMentes 
martyres,  134.  Habet  mensaa,  super  auaa  ocDnam  Domiu 
apostoli  praspararunt.  161.  Eeolesia  et  Chrislus  diviii  ib 
haeretiois»  ol  a  Synagoga  uno  apiritu  junguntuF.  144.  I^ 
clesia  filia  Bynigogtt  Ulius  nunts.  lCx  resurfecUoae  Chri- 
sii  tota  in  «jui  conjugio.  Comeliensis  ohara  QhrjnoloM, 
cur,  16$.  Eeolesia  orat  mulier  drachmaram.  qnomodo. 
169.  Est  luoerna  ardens»  quaQhristum  iavoQtmtti.  EqbI^ 
sia  in  principio  sui  partus  iter  fecit*  ilt  VioohamtiDi, 
ut  l^tabunda  genuerit  Maroellinum  eplsoepuin,  171  V> 

Sinitatis  coronam  parturiendo  maf  io  conquirit.  In  ea  Ji • 
ffius  luoem  fidei  videt  per  libdrtatem  gratlffi,  176.  Aals 
ecclesiastioam  admifiistrationem  mundentur  a  laaiQiBA 
manusi  18.  Scoleaia  Bavennas,  Vid^  Ravenn.,  TomphuD, 
Festivitaa. 

Eeelesiaatlci.  Ut  verbum  Oei.  ot  doctimm  oolMtMi 
dispensare  teneantur.  16.  ▲  principio  cirea  e<Blaitia  pt- 
cantes  quodnam  periaulum  subeaiit«  26.  Indo  erimeo  nh 
munt  peeeantea»  unde  alii  veniam  impeirojit.  Tmmt 
Christi  oorpui,  oeo  eurantur  ob  fidei  caroatiam,  13.  M 
Cooionator,  Qhriatianus,  Sacerdoa,  Lectio. 

Fdiotum  Gttsaris  edieto,  et  pagant  obtompeittaris  m- 
cucrit  Dominua,  175. 

Eleemosyna.  Sit  o«mea  jejunii^  e^  maxima  indt  boai, 
8,  p$r  io^,  Imuetrat  divinam  miaericordiam.  PttbUota  eit 
boatiiia,  etc.,  9.  Yenditur,  non  donatur,  Ubiqua  faeieadt, 
dummodo  non  term.aed  Deo  ait  nota.  Sit  seeveta  obpia- 
peris  vereeundiam.  In  ea  dextera  neaciat  siniitram.  «t 
quomodo.  Eleemosyna  in  Quadrag esima  disauadetaradii- 
bolo,  13.  De  ea  optime  toto  aerm.  14  Bteonoayai  primi 
tractaturin  eoelis.  14.  FaoitBeatum.  SatauxiiiumadTersoi 
a»culi  mala*  T«ta  Eeoleaia  rogat  pro  eloemosTOirio. 
Eleemoasyna  ditat*  et  quomodo,  i2  Seeure  noatn  lervit. 
Nobis  aervatur  a  Deo»  12  et  la.  Eleemoayna  ribaoter  i 
paupere  ponatur  in  coelum,  25.  Erogata  recooditur.  Sioit 
maaum  aridam*  32.  Eleemoayna  eum  jojunioouai  afuti 
virtutes  et  bona.  lolo,  41.  Qemper  sit  otim  orationeetjt- 
junio.  Ubi  dicuntur  eOeetufl,  hU,  Quomodo  cradatviven 
poat  roortem  eleenioaynarlus>  54.  Faetade  totoi  val  airtf , 
quid.  OITerenti  damnosa.  cum  fit  de  fraudibus»  fol  boaii 
alienis,  54.  bUeemoaynam  quasrit  Deusex  eo  tantomqoo<! 
habes.  103.  Quid  nobia  proait.  Eieomoaynum  qui  de  loii 
non  fecit,  criminosus  est.  123.  Nostra  daada.  alioiii  vi- 
tanda.  Facienda  eat  eleemoayna  ab  eo  qui  j<yuBai«  nw 
potest,  et  eur,  166.  Facienda  in  gaudlis  natalium,  117 
Supplicat  pro  delictis   107. 

Elementa  pecoatorum  flnitntur,  quandoi,  47.  HeoMoU 
mundi  peritura,  101.  Pnedieant  jugiler  resuifoctiooiiD 
hominum,  U^.  Serviebant  Qhriato,  123.  Deus  tuctor  lie- 
mentorum,  100.  Yentorum  turhiaaa  elementa  oaafiia^ 
duQt*  41. 

Kliaa.  Quid  egerit  aufflragio  oratioiua,  jajonii  et(^ 
mosynss.  43.  Currus  aathereua  eum  veiil  ad  ocelom.  9S. 
^joa  lingua  elavia  cceli,  127.  Tanquam  reua  fugit  a  ^ 
mulieria«  Ocoumt  in  monte  ad  tideadum  GhriBtooi  pi»* 
miaaum.  13i.  Esurit  vietum  Vida»,  ut  saturot,  186.  Et 
timore  mortem  repetebat,  quam  prius  fugorat,  147*  ^ 
latebras  illi  dom^i  aatis  est  uuius  vidua,  ISO  MiMei 
contra  ae  igne  ccoleoti  eonsumit,  151.  Ad  coslom  le^^ 
Quadrafesimali  jejunio»  i#6»  li.  Gur  ei  non  obtit  ifaetf 
currus,  161. 

Eliaabetb,  8teriUfl«  el  daerepiU  cur  pariat.  87.  Steiili- 
taa  illiua  aperitur  bora  uaoensi.  b^jua  laudea,  89.  Diciiur 
filia  Aaron^  et  eur.  Ii  ea  servata  generoaitaa  atenunitis 
saoerdotalis.  H, 

Ambo  justi.  Qeolaratur  varie.  Oorpore  aterilis,  rirtu^ 
fa^a  fecunda,  91.  Ctir  partus  igua  dilatua  optimo.  Gooci^ 
Ehua  yirtutaa  et  2acharife  narcantur  ac  gioriaoi  ioioiM» 
9i.  Ui  pneparetur  ad  oonceptum,  92.  ToIubb  Oonioo  tfl- 
buit»  et  se  ooeultat.  Tacet  et  vereeundia.  Ex  iUlus  ^ 
turnitate  voi  naacitur,  Cur  Maria  mittatur  ad  oam,  1*'' 
Vid  Zacharias.  Joan.  Baptista. 

iDoquentiat  Voluptas  eloquentia  deponenda^quaa^P^ 
soiturToriitudo  aoientim.  18.  Eloquentia  a«oularii  iup«^ 
stitiaaam  iavenit,  et  subatantiam  naluralom,  etNio^ 
tiam  amiiit»  5. 

filo^iuium  imperitum  prodere  praaatantiua  qtttmoAeia* 
sum  negare  aermonem,  107.  ^^ 

Emera  servanda»  nom  peNleiida  aoloBiaa,  M.wv 
euptui  est  a  Dao.  161.  .  „.  . 

«piphania  dieitur*  quia  trinf  modoDaitaa  Ghriib  mv 
in  ea,  157.  In  ea  magi  Doum  muneribus  oonfitootur.  n» 
Chnatua  in  nuptUs  aquas  aaporavit  iii  vinum.  Bt  baptiM^ 
in  JordanOi  cur.  Bat  Boleouiltaa  una  de  irina  oitaonoM 
Christi.  Revelat  multia  modis  Deum  humanatum,  cor,  t^ 
Tribua  modia  roveiat.  Vid.  Magua.  . 

Episcopus.  Deum  consecratur  Ghrysoloiffus,  facil  •^n»- 
nem  hic  m  ordiae»  130.  Uhi  tt  offiaium  epiaeapi  iMSt» 


116» 


mDBX  RERUM  MBIfOilABILinM  Di  SERMONBg  D.  PBTRt  CHRYSOLOOl. 


1166 


et  virtutes.  Ls§$  totum  $irm,  Episcopus  oit,  106(11108  esse 
vitam,  salutem,  gloriaiD  suam,  et  eos  debiet  doeere  quae 
Kit,  147.  Episcopussponsus.etfilius  suae  Ecclesiie  sponsce 
et  matris,  quomodo«  175.  Zachwus  episcopus,  64.  GorQe- 
lius.  Proiectus,  Mareellinus.  Vid.  iui$  lem. 

Epistola.  Dulcis  usque  dum  veniat,  qui  misit,  6i. 

EpulGB  diaboli,  quce,  18.  Numquid  per  se  damnandce, 
121.  Epulae  divitis  et  paupcns,  184.  Epulis  nottris  inter- 
8it  Ghrifctus,  127.  Festa  sanetorum  non  soiemniiantur  in 
epulis,  129.  Dantur  operario  ad  laborem  levandum,  170. 
Epul»  cruentffi  Herodian®  coBn»,  174.  Vid,  Gonvivium, 
Ebrietatas*  Goena,  Potus. 

Spulo  dives,  ^us  cum  Laiaro  stupendee  vices»  66.  Bur- 
gum  Laiarum  gratis  respicit.  Pungitur  a  poena.  Gur  da- 
mat.  Negatam  miserieordiam  petit.  Sitit  aauam.  Cur  magis 
crueiatur  in  liagua.  66  et  lf4.  Pro  mans  a  Deo  reoepit 
bona,  66.  At  nune  pro  bonis  mala.  Stultus  putaas  aoud  m- 
feros  mutare  loeum.  Lasari  felicitate  torquebatur.  Prustra 
petebat  mitti  ad  suos.  Abraham  dicitur  suui  non  pater.  In 
epulone  petimus  omnes»  Oh  !  si  quis  veniret  a  mortuis  ; 
sed  id  esset  gratis.  Dives  epulo  ab  inferno  degiuUtur,  181. 
lllius  mors,  et  vita  a  vita  et  raorte  Lazari  devieta.  Funera 
divltis  et  Lasari  describuntur.  Ejui  culpa.  Gur  divitiae 
hune  feeeruntcriminosum.  Divitiarum  captivus.  Ad  fierrea 
visceraejus  projecti  Deus  conflatorium  pauperis.  Pauperis 
voeem  audire  contemnit.  Ganes  epulone  mitiores,  et  alia 
de  boe  descripUve.  Oculos  sursum  levat»  sed  contra  se. 
188.  Abraham  patrem  vocat,  sed  frustra,  4.  Gontroversia 
inter  «um  et  Lasarum  e  diversia  loeo  et  situ.  Quare  non 

Sosait  ex  Abraham  misericordiam  eonsequi.  Adhuo  cru- 
elii  in  Lasarum»  et  cur^  4  et  183.  Lasaro  invidet,  182. 
Gur  ad  stratum  ejus  non  mittatur  Lasarus.  Qua  tonruere- 
iurflamma.  Non  eratdamnatus  novissimo  judioio.  Lingua 
magis  uritur,  ques  insultavit  pauperi,  et  hio  gustum  habuit 
Temporalia  illi  periere,  non  crimini.  Outta  et  mica  illum 
reddidit  misericordem.  Aquam  putei  sui  Lasaro  negavit. 
Vinctas  habet  manus,  ne  aquam  sumat,  cur.  In  Lasarum 
immitis,  in  se  ma^s  crudelis  fuit»  186.  Gur  fllius  dieitur 
ad  Abraham.  Grimmosus,  quia  reeepit  bona.  DeUm  sibi  de- 
bitorem  credidit.  Impius,  quiapius  non  fuitin  alium.  Pro 
malis  bona  recepit  mdignus.  Patrem  vocat  quem  amisit, 
tnenlitur  in  pcBna.  Fratribus  suis  non  sufflceret  Lasarus 
«d  profeetum.  Hi  fratrea  figuraot  Hebrfleos.  DescripUva 
contrapoaiUo  diviUscum  Lasaro,  184.  Accepit  ante  animee 

guam  eorporis  sepulturam.  8emper  vivit  poBnoD.  Bjus  cum 
asaro  immutaUo.8tulte  petit  miaerieordiam  a  patre,  quam 
oegaverat  fhttri.  Gur  petit  Lasarum  mitU.  Putat  stiila 
exsUnguere  ignem  infemi,  (fui  vinis  multis  incendia  ebrie- 
tatia  non  exstinxit. 

Eremus.  Eremi  eultores  Petrum  epiacopum  ▼identes 
quid  disoant,  107«  firerai  dieuntur  squalentes,  19. 

Errare  cui  decrevit,  audit  aemper  quod  vult,  non  quod 
eat,  181. 

Brror.  Erroria  materia  per  Ghriatum  flt  oecasio  aalutis, 
157.  Errori  sucuritur  a  Deo  judicio  pietatis  ab  exemplis. 

Esurions.  Esurientea  vitia  plus  delinquunt,  2.  Bsuriem 
aenttre  et  Viaeere  eat  laboris  humani,  eam  non  habere 
cUviosB  virtttUa  eat,  11.  Kaurientem  tentat  diabolus. 

Eueliaristia  cum  humilitate  et  pavore  sumenda,  16.  Gur 

3uoUdie  aumpta  non  sanet  nos  a  peccatis,  83.  Ut  det  me- 
ieinam  peceaUa,  84.  Indigne  sumpta  dat  vulnUs.  De  illa 
fraatum  me  et  in  patriaaatietatem  eapiemus,  nam  et  pree- 
libaUo  mens®  l>eatn  et  viaUcum,  68.  Hic  aumitur  in  aJtari 
et  de  ea  in  aBtemitate  vivitur,  70.  Est  corporia  mentiaque 
virtus.  Euoharisticus  pania  ut  fuerit  factus,  71.  Bt  effectUs. 
Dicitur  paaia  quoUdianua,  crula  jugis,  T8.  Perfectee  beatl- 
tudinis  pania  est.  81  Ghristus  se  manducandum  dedit  hlc, 
quid  faciet  in  gloria  i  86.  Bat  viaUcum.  Efit  regale  eohvi- 
vium.  Datur  in  Ecclesia  ad  aalutem.Quomodo  earo  Ghristi 
DEiandueRtur,  acit  Ghristianus  pius.  Puit  preeparata  per 
apeetoloa  Domini  auper  mensaa  Bccleslfle,  loi.  Eam  novit 
tantum  fideUa.  Ut  sumenda  slt,  178.  Mundities  nostra  In 
ea  sumenda  innuitur,  91.  I^iil.  Panis.  OraUo  Dominlca. 

Bunuchua  voluntaria  eastltate  trahafertur  in  obsequlum 
ChrisU,  et  mutat  PalaUi  infulas,  56. 

Eaphemia  plna  soivit  in  fhictu  quam  promisit  in  flore, 
qnm  manente  virginitaUs  flore  ad  fhictum  martsrrii  per- 
venit,  97. 

Bva  acandalumaccepitab  ocuio,  8T.  Mdlitia  illi  sl  fulsset 
aine  oculo  et  manu,  quam  sine  JusUUa  originall.  Item  si 
in  pupadiso  fiiisaet  impedita,  74.  Quab  vidit  arfoorem  aclen- 
Use.  videat  arborem  smapis,  ut  aanetur,  99.  Mors  ad  om- 
nes  per  eam.  Eva  maledicta  fUll  per  naturam  mater  mo- 
rientium,  140. 

Evangeiium  dicitor  pannus  radis,  et  pHnciplum  tetturfle 
ex  veUeve  agni  Dei,  81.  Pannus  tinctus  aanguine  ChrisU. 
Hinepanntta  noa  immitUiur  Judaicie  vetustati.  Evangellcie 
iectkMMM  ootmiMxdia  praMentia  t^tureque  vitif!  lat*gluntur. 


84.  A  discipulia  praDdicandum  omnibus,  88.  ^ua  aurora 
quando,  86.  Bjus  iecUones  sunt  bonis  intelllgentiffi  saluta- 
ris,  at  malis  occasio  erroris,  89.  Kjus  sensim  promovet  ad 
altiora,  98.  Quadriga  Evangelioruiu  homines  transmitUt  ad 
ccelum.  EvangelicAm  aegetem  cum  hmreUca  siaanla  ini- 
micus  confundit,  96.  In  eo  celatur  sensus  divinus,  99. 
Quod  Evangclio  obediamus  est  ex  vocante  Deo,  114.  8er- 
vitus  Evangelii  quid  oporetur  in  nobis.  Mira  pletas  ex 
evangelicA  doctrina,  et  cur.  E^jus  metuenda  principia  inlo- 
nanturadsuscitandos  hominum  sensus,118.  lllius  auotori- 
tas  mentos  reparat  ad  laborem,  116.  Libentlus  auditur, 
cum  vario  mocto  dedaratur,  116.  Declaranduni  cum  mode- 
rato  sensu.etcur,  185.Quid  agat  In  homineaEvangellum. 
In  eo  plurimte  quoesUoncs  vclantur,  nec  faciles.  qud!  ab 
homine  solvantur  186.  Bjus  aancUofuit  Joannea,m.  Vilis 
non  habeatur  evangelicus  aermo  siniplicitate  sua,  188. 
GenUbus  pneparatum  a  Joanne,  137.  Ex  eo  coron»  a»ter- 
n&D,  144.  Ejus  apices,  litterte,  ayllabffi,  verbum,  nomlna, 
personse  plena?  divinis  flguris,  146.  Quie  loquatur,  et  non 
loquatur,  Evangelitim,  196.  Mulleres  typus  evangeline 
pnedicationis,  76.  Totum  plcnum  mysUcls  sensibiis,  169. 

BvangeUsUe  utunturmjsUco8ermoneT9.  Evangeliorum 
profunditas  non  promovit  in  altum,  178. 

Evangelizantes  paccm  sunt  pedes  GhrisU,  96.  Bt  vCsUgia 
ipsius,  76. 

Evector  pietatls  nesclt  lassesecre,  ITO. 

Bxactor  avidus  de  soluUonia  tarditate  eonqueritur,  77. 
Vid.  PublicanuB. 

Excelsa  contueri  ne  pr«esumas.  et  cur,  164. 

Excubifle  deputatie  cunabulis  GhrisU  fuerUnt  Innof  entes. 
152.  Vid.  Vigiliffi. 

ExcusaUo  tion  est  ubi  usitata  prsecepta  aunt  pro  maxi- 
mis  repensanda,  114.  Excusato  dicentfs  in  princlplO  ora- 
tionis,  138.  Bxcusatio  non  relicla  Herodl,  188.  Ea  rarct, 
qui  facinus  ipsos  judlcc  teste  commitUt,  86. 

Exemplum  bonura  prodest,  34.  Vernaculls  exemplis  Do- 
mlnus  nos  informat  ad  capienda  dlvina,  39  et  47.  Gnristus 
exemplo  hominem  reformat,  48.  Exemplis  Inslnuatur  Dei 
aflDectus,  85.  Dat  spem,  74.  Exemplo  cooRrmamur,  108. 
Singularitas  ilon  admltUt  exeinplum,  158.  Gur  Delis  det 
exempla  extema  et  villa,  188.  Gur  Gnriaius  descendat  ab 
exemplo  fnedissimre  avis  ad  exemplum  floris  odoratl,  i63. 
Exempla  roborantpreftcepta,  168.  uomprobBntfyictum,  175. 
Judseua  sit  exerapium  utile  Ghristianis,  46.  Bxempla  multa 
generant  fastidlum,  89. 

Experienlia  vlres  naturoe  demonstrat  et  homlnis,  90. 

Explorator  Exploratores  terram  quadraginta  diebus 
circumeuntes  quid  signlflcent  mystice,  166. 

ExponerefaclaChrisillitteraliteretmysticcdebemus,  98. 

Expugnatorsuus  esse  non  potest  cui  est  intus  Inlmicus, 
171. 

Exspectare.  Servus  hlc  Domlnum  exspectans  In  gloria 
talloncra  habebit,  84.  Longa  exspectaUo  magnse  promis- 
sionisfaURat  montem,  130. 

Exsultatio.  Qui  intrat  exsultans  ad  Deum,  est  llber  a 
reatu,  6.  Bt  cur  id  audeat.  Qui  possint  exsultare  Doittino, 
46.  Et  quomodo.  Bxsultatio  slt  eomraunls  In  natautlis  snn- 
ctorura,  129. 

Extraneus  Bxtraneus  non  Intercedit  apud  patrem,  8. 
Qui  se  negat  patri,  et  extraneo  se  committit,  quid  Irtve- 
niat,  1. 

Exechiel  eximiua  prophetarum,  40  diebus  jacens  latero 
uno  capllvitatem  futuram  dum  prreflgurat,  absolvit,  ct 
raUo,  166. 

F 

Paber.  Pabri  firms  dlcebatur  Christus,  cur,  48.  Bt  cujus 
fabri  esset  fllius,  48  et  49. 

Facere  debcmus  quee  a  Doralno  Jussa  audivlmus,  108. 
Fecil  Ghristus  qua*  mandavitlSi.  vid.  Pacla  OhrisU. 

Pacles.  Ex  facie  tantura  non  sunt  res  judicanda;,  149. 
Simulata  facies  exclusa  In  jejunio  a  Deo,  et  cur,  7. 

Pacultates,  Vid.  Dlvitloe. 

Falsitas.  ExemplumfalsitaUsin  villlcociirdlcaturplum, 
126.  Inter  nunUafdlsltatumjudex  animus  non  invenlt  ve- 
rum,  131.  Falsilas  ex  obatlnatione.  Falsitas  sola  Bemper 
veritatcm  impugnat,  169. 

Faraa.  FamBB  Christus  non  credit,  aed  inquirit,  cum  ter- 
ra  accusat,  125.  81  fama  versfle  substanUoe  nos  pneccdat 
ad  Patrem  ante  tempus  moriemur.  Fama;  carpltur  pb  pe- 
cuniam.  186  Quls  famam  qucerat  de  hominis  rulnat  171. 
Elcemosyna  ad  famam  data  est  hypocrisis.  9.  Faraa  virtu- 
tum  respondot  ad  nominis  gloriam,  67.  Ex  turpltt^dlne  et 
infamia  sepelitur  lama,  perTt  gloria,  1. 

Fames  est  tortor  gulse  et  luxurise,  1.  Reducit  fllium  ad 
patrcm,ll  et  5  Simuiacmm  famls  estjejunium  sine  mlse- 
ricordia,  8.  Esuriem  non  babuit  Ghristus  per  quadraglnta 
diea,  11.  Eauriem  tittcere  hnmanum  esttioh  habero  dlvi- 


1167 


INDEX  RERUM  MEMORiVBlLIlJM  IN  SERMONES  D.  PETRI  CHRYSOLOGI.  m 


num.  Ex  fame  diabolus  judicat  posse  tentaro.  Fames  tem- 
pore  Chrysologi,  45.  Fames  ChriBti  non  est  pro  cibo,  sed 
pro  suorum  charitate,  78.  Provehit  ad  jejunium,  124. 

Fastidium  sumitur  ex  frequontato  sermono,  120.  Ex 
lassitudine  tam  dicentis  quam  audientis,  122. 

Febris.  Ut  ex  frig[ido  humoi*e  succendatur,  144.  Quid 
agendum,  cum  febris  a  villicatione  nos  excludil,  125.  Fe- 
bre  OBstual  frater  qui  fintrem  lajdit,  139.  Febrientibus 
cibus  salutaris  amarus,  164.  Febris  cestuabat  in  domo  Petri, 
18.  Vid,  Phrenesis  iEgrotus,  Inflrmus.  Arofacta  membra 
longa  febre  ut  curentur,  41. 

Felicitas  sancta  tot  habuit  filios  auot  mundus  dies,  134« 
Materluminum,  fons  dierum,  et  aJia  de  ilia,  per  tot,  134, 
eum  notat. 

Felicitas  prima  est  non  peccasse,  secunda  peccalis  ve- 
niam  invenisse,  34.  Unica  felicitas  justum  in  omnibus  esse, 
91.  Prima  felicitas  est  perpetua  innocontia,  167.  Felicitas. 
aliena  est  iovido  cruciatus,  172. 

Felix.  Ex  felicitate  aliena  livor,  122.  Dolor  est  felicem 
videre  illum  quem  aliquando  putavimus  infelicem,  123. 

Ferculum.  Grudelitas  fuit  caput  Joannis  Baptista^  174. 

FercB  innumerte  ad  unam  ovem,  crudeliores.quod  capere 
nequeunt,  et  vorare,  171. 

Feritas  lenitate  mitigatur,  6. 

Fermentum  est  similitudo  re^i  Dei,  99.  per  tot^  et  cur 
dicatur  granum  accipi  ab  homme,  fermentum  a  muliere, 
99.  In  eo  tres  farinae  mensurae  ut  Trinitati  applicentur. 
Fermentum  habent  fides.  perfidia,  et  resurrectio.  Est  sa- 
cramentum  coelestisdoctrina*.  Non  est  moles  magnitudinis, 
sed  tumoris,  172. 

Ferrum  duratum  in  teneris  uberibus,  quando,  152. 

Fertilitas  erit  ei  qui  fuerit  largus  in  pauperes,  104. 

Fervor  est  obsequium  rationabile,  109. 

Pestivitas  ecclesiasticanon  est  infructuosa.  85.  Non  con- 
secranda  pro  nostris  voluntatibus,  sed  pro  suis  virtutibus. 
Diem  festum  e  coelo  nobis  preestat  Deus.  Natalitia  Domini 
a  sole  revocata,  87.  Festivitalis  gaudium  habeat  miseri- 
cordiam  in  egenos,  i03.  Festivitates  coelestes  Judeeusde- 
cimis  honoravit.  Christianus  vel  centesimis  honoret.Earum 
pompa  reddidit  obstinatos  Judoeos,  H.  In  festivitatibus 
sanctorum  eorum  laudes  referendee  in  quantum  sufficit, 
122.  Gaudia  festivitatum  hominum  sint  cauta,  quomodo, 
127.  Festivitates  sanctorum  non  celebrantur  in  cpulis  pro- 
fusioribus,  sed  in  imitatione  sanctorum,  129.  Annuse  cele- 
branturad  nostram  recordationem.  Ecclesia  Iffitatur  in  sui 
filii  festivitate,  130.  Festivitas  martyris  ut  celebretur.  135. 
Festivitas  septimi  mensis,  139.  Pestivitates  Domini  suis 
vocabulis  causassuas  eloquuntur,  157.  Epiphaniee  fit  quot- 
annis  ad  hominum  memoriam,  160.  In  lestivitatibus  pro- 
curandum,  ut  omnes  ad  Dei  gratiam  recurrant,  10.  Vid. 
Solemnitas,  Sabbatum.  Epiph&nia. 

Penus.  Triste  est  semper  vinculis  fenoris  alligari,  88. 
Christus  dedit.  non  accipit  in  fenore,  et  promittit  se  exa- 
cturum,  123.  Vid.  Usura. 

Fetor.  Quod  alienis  operis  eversori  fetet,  non  fetet  sui 
operis  amatori,  65.  Fetor  Lazari  ad  ostendendum  divinum 
miraculum.  Deus  fetentibus  dat  vigorem.  Ktd.  Lazarus, 
Martha. 

Ficus.  Quomodo  tegit  Adam,  et  Zachfleum.  54.  Arbor  pro 
similitudine  data,  106.  Producit  grossos  in  florem,  sed 
projicit,  106.  Symbolum  Synagogee.  Nonsignat  preesentia, 
sed  indicat  futura.  Ad  eam  currit  post  culpam  Adam,  et  sub 
ea  quaerit  illum  Christus.  Non  tegebat,  sed  nudabat  vere- 
cunda,  et  stimulabat  pudorem.  Sterilis  stercoratus. 

Fiducia  impelrandi  po8tuIatatuncest,quando  oratori  rex 
dictat  supplicationem,  70.  Fiducia  nostra  ex  familiaritate 
Christi,  144.  Fiducia  data  credituris  ex  fuga  Christi.  150. 
Fidelis  Christus  fidelibus  ministrabit  epulas,  infidelibus 
sententiam,  24.  Eis  Yesper  lucescit,  75.  Gaudeat  invcnissc 
Christum  verum  Deum,88.  Illum  non  latet  divinus  sensus 
celatus  in  verbo  Dei,  99.  Dignus  dicitur  Dei  auxilio,  102, 
Fidelibus  semper  notus  Christus.  131.  Cum  fideli  Deus 
cst,  cum  infideli  homo,  quomodo,  145.  Fideliter  currenti- 
bus  occurrit  Christus,  80.  Fidelis  clarior  sole.  36. 

Pides.  Paterdivinusfide  guaesitus  stAtim  adest,  3.  Fides 
non  requirit  arbitros,  9.  Ad  fidem  ducendi  sunt  infideles, 
10.  Et  qui,  et  a  quibus.  Quibus,  et  quomodo  danda  sint 
fidei  signa,  11.  Per  fidem  salus  j^entium,  18.  Dsmonisque 
debellatio.Cur  modicafides  discipuIorumChristi,21.  Fides 
subito  curat  quod  ars  diu  non  curat,  33.  Dat  salutem,  34, 
Nebulflp  fidei  mulieris  hcemorrhoissoe  fugantur,  36.  Fides 
stat  per  orationem,  jejunium  et  eleemosynam,  43.  Cura 
Christo  respiciatur  fides  ofTercntium  paralytioum,  50.Fides 
palris  filio  prodest,  infidelilas  obest,  51 .  Fides  ot  confes- 
sio,  salutis  sacramentum,  56.  In  corde,  non  in  chartis  po- 
nenda.  Auditu  capitur.  Fidei  compendium  est  corde  cre- 
dere,  et  ore  confiteri,  56.  Fidei  sacramentum  purgat  labia 
immunda,  et  alia  facit,  57.  Non  commitenda  chartis,  57  et 


58.  Qni  fidem  queerit,  rationem  non  quaerit,  58.  Compen- 
satur  a  Deo.  Unde  fides  colligat  argumentuoi  resurrwlio- 
nis  Christi.  Fides  ex  auditu,  auditus  ex  verbo,  59.  Rm 
sequitur  in  fructu,  si  fides  prcecessit  in  semine,  60.  Fidrt 
tradenda  mcmoriee,  non  libro.  Perfidis  fide  sacramenloni 
pemiciosum.  Radicata  fides  in  profundo  pectoris  extoUitur 
m  cacumen  credulitatis,  61.  Fideiconfessiofitoreads«la- 
lem.  Fide  homo  desi^atur  incola  coeli,  elc,  ^lReveren- 
ter  amplectenda.  Fidei  confessio  cito  remunerata,  68. 
Quid  vaieal  fides,  71.  Fides  mulieris  desepuIcro,74etTi 
Pidei  fundamenda  super  petram,  74.  Docuit  resurrectio- 
nem  Christi,  76.  Recepit  Christum  ab  inferis,  77.  fidfs 
mulienim  turbata  in  passione  Christi.  Stabilita,  IS.  Fide» 
discipulorum  Christi  altius  requisita,  81.  MuIieruiD  cftci, 
82.  Fidem  suscepturos  a  terra  divisos,  magnos,  Grccos. 
Romanos,  prophetatum,  83.  Moritur  qui  sine  fide  (^,  et 
quomodo.  Fides  curat  morbos,  83.  Paulatim  perfidis  iofun- 
denda,  87.  Pides  primum  ex  credulitate.  Fides  dat  w- 
bum,  infidelitas  negat,  90.  Pidei  mentitur,  si  quod  Sidt 
magnus,  non  facit  Cliristianus,  91.  Fides  requiritur  incon* 
coptu  et  partu  Virginis,  92.  In  fide  putati  pares,  aliqaindo 
sunt  dispares,  97.  Fide  accedimus  ad  Deum.  Fides  habet 
suum  fermentum,  99.  InclinatDei  voluntatem  adrevel&D- 
da  secreta,  100.  Ea  jungimur  Deo.  Fides  gentiuin  rapuil. 
quod  sprevit  perfidia  Judseorum.  Et  fecit  vim  utraperet 
patris  naereditatem.  Christus  se  Deum  ita  manifestat,  ot 
etiam  sit  locum  fidei,  102.  Pides  servos  promovctin  ami- 
cos.  Vivit  et  viget  in  gentibus.  Fidem  queerit  Deu8,  non 
mortem,  108.  Pides  onerenda  Deo  ad  perfidis  destructio- 
nem .  Vexillum  fidei  erectum  ad  Judeeorem  et  gentiam  sa- 
lutem,  110.  Salus  tota  in  fide.  Fides  est  dux  \iffi  Chnsti, 
in  qua  stamus  Pides  undc  tota  esset  penculis  plena,  lei 
aperuit.  116.  Tota  spes  fiei  est  in  resurrecUone  mortiKh 
rum,  118.  Accipenda  fides,quia  datur  gratis.  Fides  etd^ 
votio  martyrem  facit.  128.  Fides  sola  attingit  Deum,  131. 
Fidelis  agnoscit  quod  nescit  infidelis.  Fides  non  arsit  in 
Laurentio,  sed  anlentem  consolata  est,  135.  Fidelem  tenet 
promittentem.  Orandum  ut  auseaturad  a^tema  bona  cr^ 
denda,  139.  Fide  cognoscitur  Verbi  incamatio,  141.  SiD^ 
fide  ne  minima  operum  Dei  assecrui  possumus.  Fides  rv 
tione  Dei  subsistit,  non  hominis.  De  fide  Evangelii  codi- 
cilli  sumendi  ad  coronas  aeternas,  144.  Pides  promissionii 
factffi  David  impletur  in  Joseph,145.  Corda  raortalium  w 
fidem  excitata  per  Christum,  151.  Significata  in  thart 
159.  Fides  gentium  dedicataex  credulitate  ma^rum,  161 
Eo  pervenit  fides,  quo  non  perveniunt  cogitationes  lumi- 
nas  163.  Auget  nos  ad  mensuram  Christi,  163.  Ghristusad 
fidem  promissi  auditores  perducit  exemplo.  Differentii 
inter  simpliciter  fidelem,  et  scienter  fidelem,  166.  Ad  fi^ 
mitatem  ndei  d®mon  insanit,  149.  Vid,  Perfidia,  Conf«^ 
sio.  Qui  auditu  fidei  secretum  conscendit,  ad  totam  rtm 
pervenit.  112.  Ne  fidei  germina  necarentur,  temporapftr; 
tita  sunt  in  stillicidia,  143.  Christum  non  tanffit  mana,qQi 
fide  prius  non  tangit,  76.  Flumine  linguce  bioiturfideiio- 
ditus,  79. 

Figura,  seu  parabola  filii  prodigi  tribus  de  caosis  pro* 
fertur,  1.  Pigurae  dicuntur  a  Domino  ad  nostrtm  corrf- 
ctionem,  2.  Prodigi  figura  quomodo  applicetur  not»is.  Qoj* 
modo  Hebreeo  et  gentili  attribuatur,  5.  per  tot.  Figura  de 
fideli  dispensatore  omnes  tangit,  26.  Paralyticus  fiprs 
Judaeorum,  publicanus  gentium,30.  Manumaridamhawj» 
cujus  figura  sit,  32.  Haemorrhoissa  figura  Ecclesi»,  ». 
Figuris  praesentibus  fiitura  mystena  nascenda  36.  Joannw 
flguraGhristi  Jacob  figura  Christianorum,  73.  GiristJH 
loquitur  in  parabolis  etobscure,  cur,  96.  Figuradegrsno 
sinapis,  98.  De  fermento.  99.  Parabolae  traduntur  dc  rt- 
bus  notis  omnibus,  et  cur,  99.  Dicuntur  ad  instrufndO"? 
populorum  animos,  106.  Adam  figura  Christi,  117.  Rguit 
villici  iniqui  pertinet  ad  populum,  125.   Est  figura  popw 

fentilis,  126.  Filii  redeuntis  ad  patrem  significat  bomioeoi 
aptizatum,  137.  Pigura  Ecclesiee  sponsae  estMariawgo, 
146.  Christi  est  Joseph.  Pigura  Christi  fugientis  in  AgJ' 
ptum  quid  signiflcet.  151.  Duo  animalia  preesepii  suntB 
guraduorum  populorum,  459.PopuIiJudaicifignraruOT!' 
164.  Pigurce  adimplendae,  166.  Figura  ovis  perdilff  eip 
catur,168.  Drachmfie  perditee.  169.  Fralres  epulonisfigurt 
HebraBorum,  123.  Deemoniacus  flgura  populi  gentilis» 
Vid.  Forma. 

Pilius  indignus  pnerogativa  fllii,  quando  non  posswct 
bona  cum  patre.  1.  Prodigusquo  ausu  petierit  porti(»«' 
a  patre.  Beatus,  si  pater  substantiam  ejus  teoeat  iDKiii 
et  quomodo  si  sine  patre  possideal.  Convivens  pareDdt»»^ 
ct  propinquis.  quae  bona.  Patri  ingratus  transit  inbestwffl, 
2.  Apud  patrem  intercessore  non  eget.  Car  didi :  So*"^ 
dignui  voeari  filiut.  In  libertate,  ad  qu©  mala  tendat  n 
caveat  diabolum.  maneatcumpatre.  Et  utfrualursefflF 
patemis  bonis.  Piliorum  peccata  redimunlur  oscuJo-* 
Filii  peccatores  redeant  adpatrem*  Filius  abscedenidne» 


1169 


INDEX  RERUM  MEMORABILIUM  IN  SERMONES  D.  PETRI  GHRYSOLOGI. 


1170 


a  patre,  redit  discalceatus.  Senior  filius  ob  invidiam  perdi- 
dit  bonumfrugalitatis,  4.  Ignarus  filius Judicanspatnspie- 
tatem,  4.  Filius  est  substantia  patris.  Pjiius  senior  est  Ju- 
dseus;  junior  gentilis,  quomodo.  5.  Filius  coelestis  patris 
veniam  petat,  et  panem.  Pilius  non  generatur  absque  Dei 
auctoritate,  6.  Patri  non  credens  nescit  se  filium,  7.  Est 
patri  ingratus,  si  ilium  non  honoret  muneribus,  10,  Filii 
sint  gi^ti  erga  parentes,  33.  Fabri  filius.  Vid.  Faber.  Fi- 
lius  Dei  nil  requirat  prcBter  ccelestem  patriam»  49.  Filius 
quando  repleatur  deemone,  51 .  Filius  suspectus  de  largi- 
tate  patris  quid  agat,  54.  Pilius  Dei  probatur,  qui  non 
obscuratur  ntiis,  etc,  67.  Filius  generi  responaeat,  68. 
Impetrat  a  patre  qusB  sancta  sunt,  70.  Multa  prece  non 
laborat,  71.  Filius  petit  ex  neccssitate,  pater  dat  ex  cha- 
ritate.  Placet  justa  petens,  displicet  stulta  requirens,  71 . 
Pilii  degeneres  puoiuntur.  Dura  tempora  dominationis 
patemee,  propter  spem  hoereditatis.  71.  FiUii  Dei  hseredi- 
tatem  vivente  patre  possidebunt.  Filii  militant  Deo,  ante- 
quam  parentibus  nascantur,  72.  Filius  nonestuni  taotum 

Sehitus,  qui  cunctorum  est  creatus  ad  gaudium,  88.Pilius 
ecrepiti  vinum  nescit.  Laudatur  ez  gloria  patris,  89.  Fi- 
lius  cncitur  illius  cujus  vitia,  seu  virtutes  baoet.  Quod  pa- 
rentes  de  filiorum  meritis  judicent,  e  coelo  est,  107.  Pilius 
magis  impius  ex  pietate  patris,  123 .  Vocatus  sub  nomine 
filii,  et  damnatos  graviler  dolet.  Filius  quod  patitur  judicii 
est.  non  furoris.  Qui  genitoris  opera  non  facit,  ne^at  ge- 
nus.  Pilius  ditat,  qui  plenissimam  charitatem  relinquit,  162. 
Pro  se  sollicitus  filius  culpat  superstitem  patrem,  163. 
Pr  digum  non  passus  est  esse  in  secundis  pater,  3.  Vid. 
Pater. 

Flmbria  vestimenti  Christi,  quam  tetigit  hoamorrhoissa. 
Vid.  hsemorrhoissa.  Quse  sit  heec  fimbria  mystice,  34. 

Finis  quem  justo  dat  Christus  in  morte  non  suscipit 
finem,  nec  interficit,  sed  perficit,  114.  Finis  delictorum 
erit  in  resurrectione  camis,  117. 

Flagellum  Dei  est  propter  culpas  nostras,  20.  Super  nos 
inunoat.  Deus  dormire  dicitur,  ideo  excitandus,  quomodo. 
Homines  a  Deo  flagellati  penuria  pestilentiaque,  peccatis 
tamon  inhcerebant,  45.  Ex  contemptu  Dei  venit,  43.  Fla- 
gella  Dei  cessabunt,  si  convertamur  ad  Deum,  20. 

Fletus.  Plendum  est,  quod  unius  delicto  totus  mundus 
fuerit  condemnatus,  111.  Vid,  Lacr^mse,  Planctus. 

Flores  camporum  grati,  sed  gratior  panis,  18.  Gratisunt 
flores.  sed  usquedum  perveniatur  ad  poma,  cur,  62.  Multi 
flores  multitudinem  frucluum  poUicentur :  sed  ventorum 
flabris  examinati,  paucissimi  ao  fructum  perseverant,  97. 
Quando  aliud  appareat  habeaturinspecie.  HortusEcclesiee 
flagrat  sempitemis  floribus,  98.  Ffores  odorati  sumun- 
tur  a  Christo  ad  nostrum  exemplum,  163.  Vid,  Lilium^ 
Rosa. 

Flosculi  verbomm  non  qucerendi.  sed  fractus  in  expli- 
catione  sacrae  Scripturoe,  18.  In  fmtice  horrenti  flosculi 
miri  odoris  germinantur,  49.  Floscuii  legales  deceperant 
Judapos,  106. 

Pemina.  Peminee  apostolos  praecedunt  ad  ministerium, 
quae  ordine  sequuntur  discipulos,  75.  Defemnt  typum  Ec- 
clesiamm  ad  Dominicum  sepuicmm,  75.  Gur  veneruntvi- 
dere  sepulcmm,  non  Dominum,  75.  Feraina  gcnerat  nobis 
Christum  ex  sepulcro,  Feminae  duae  figura  Ecclesiae,  76. 
Tenent  typum  evangelicfle  prtedicationis.  Fide  tangunt 
vestigia  Salvatoris.  Femina  mortis  interpres  fit  nuntia  re- 
surrectionis,  et  alia,  79.  Non  praeponuntur  apostolis.  Per 
vimm  et  feminam  causa  mundi  finitur,  99.  Per  fcminam 
vitam  momimus,  142.  Femina  virgo  seducta  maritum  vir- 
ginem  inducit  ad  esum  cibi,  148.  Fit  materia  toliusminaj, 
quoe  facta  fuerat  ad  solatium  singulare.  Hincque  primum 
hominis  peccatum.  Feminarum  pericula  si  Joannes  non 
evasit,  quis  inter  eas  vivens  securus  evadet?  174,  Ktd. 
Mulier. 

Fons  fri^idus  sitienti  laetus,  46.  Ore  angusto  manans 
magis  fluviommlaticibusampliatur,  61.Utsensim  crescat, 
39.  Fons  Solymee  abundat,cum  impellit  angclus,  non  cum 
sititbauritor,  86.  Fons  non  sitit,  110.  Fontes  natura  grati, 
salsedine  ingrati,  111.  Fluvius  deservit  fonti,  11.  Si  ejus 
vena  ditatur  suo  irriguo,  felix,  136.  Siticulosus  fons  in 
pectore  Phariseeomm,  172.  Pons  venioB.  Vid.  Venice.  Chri- 
stus  fons  voiuit  dilui.  90. 

Forma  seu  figura  saeculiab  Aposlolocorrepta,  120.  Quoe 
sit,  declaratur  ab  eodem.  Ad  formam  Christi  nos  revocat 
Apostolus,  et  quoroodo.  Varia,»  forma*  a  rogibus  Persarum 
sumpto;  ridiculte,  120.  Formam  passionis  Cnristi  Petms  ct 
Andreas  in  se  ipsis  exprimebant,  133.  Cur  forma;  varian- 
tur  a  Deo,  170.  Imporfectis  oculis  grandescunt  forma?, 
176. 

Fortis  malis  non  turbatur,47.  Fortis  milcs  provocat  pa- 
lani  spectantibus  omnibus.  97.  Fortcs  non  prostornunt  ad- 
versa,  124.  Fortium  surlor  supfrat'ii-  a  lacrymis  parvulo- 
rum,  128. 


Fragilitas  estfebris,  qutn  emmpit  in  phrenesim  vitio- 
mm,  41.  Qua3  sit,  et  multa  dc  ilia,  41.  Mala  qum  veniunt 
ex  ea.  Ut  curetur.  Fragilitas  semper  tendit  ad  lapsum,  42. 
Humana  quos  effectus  producat,  45.  Ejus  descriptio,  68. 
Ut  succumbatin  conflictu,68.  Humanacircadivinaquanta 
sit,  90.  Humana  jubetur  tantum  dare  Deo  ouantum  dedit 
mundo,  114.  Humana  ut  passiooibus  in  qualibet  cetate  per- 
turbetur  ad  lapsum.  115.  Humana  succumbit  portatura 
Deum,  142.  Corrumpitur  sanie  vitiomm,  167.  Cito  cadit, 
quae  socios  despieit,  170.  Innata  cogit  nos  peccare,  34. 
vid.  Infirmitas,  Passiones. 

Frater  oratione,  jeiunio  et  lacrymis juvandus,  20.  Fratri 
qui  subvenit,  sibi  subvenit.  Quis  frater  dicatur  apud  He- 
brseos,  49.  Cur  discipuli  a  Domino  fk*atres  dicantur,  80. 
Pratres  epulonis  figura  Hfipbrceomm,  123.  Frater  est  in 
febre  et  furore,  fratrem  cum  laedit,  139.  Christus  frater 
noster  factus  est,  162.  Invidus  animus  tniri,  patri  gratus 
non  est,  4.  Invidus  credit  damnum,  dum  conspicit  conaere- 
dem.  Fratrem  vult  perdere  Hebraeus  per  invidiam,  5.  Fra- 
tmm  pictura  cum  concordia  quid  si^ificet,  149. 

Fraterna  charitas  orat  Dominum  in  periculis  fratmm, 
20.  Peream  abstrahendi  suntpeccatoresaperdiUone,  155. 
Ubi  non  est,  nec  gratitudo  erga  patrom,  4.  Vid.  Unio, 
Concordia,  Amor,  Proximus. 

Fraus  Isedit  homines,  62.  Fraudis  manent  p^ense,  97. 
Praudes  timere  non  potest,  cui  deperire  nil  potest,  97. 
Quando  fraus  sit  pia,  125.  Fraus  villici,  126.  Ex  ea  tota 
perditur  fides.  Creaitor  suporaus  fraude  non  praevenitur. 
Villici  quare  probata  a  Domino,  126.  Praus  in  se  reversa 
colliditur  in  Herode,  152.  Felix  quse,  35. 

Fremere.  Cur  Christas  in  resurrectione  Lazari  fremat 
variee  rationes,  65. 

Pructus  factus  post  terram,  dat  vitam  et  substantiam, 
117.  Centesimus  quando  debeatur  ab  homine  suoauctori, 
126.  Fmctus  a  terra  non  habet  homo  ante  laborem,  142. 
Fmctum  copiosum  quando  villicus  habet,  dominum  venire 
ad  lucrum  suum  cupit,  158.  Interpretantis  mysticas  Scri- 
pturas,  96. 

Fmgalitas  summum  bonum  est,  4. 

Fuga  sumenda  de  hvpocrisi,  alias  cademus,  7.  Puffien- 
dum  a  facie  mulieris,  iz7.  Nostra  fuga  excusatur  ex luga 
Christi,  150.  Fuga  bellicosi  ars  est,  uon  pavor.  Fuga  po- 
tentis  se  subducentis  infirmo,  cur.  In  persecutione  mehus 
est  fugere  quam  negare,  150.  Fuga  utiHs,  151.  Fuga  mar- 
tyris  non  comprehensi  necessaria.  De  invidia  statim  su- 
menda,  172.  Dcvoti  militis  non  est  sui  ducis  describere 
lugam,  150.  Fuga  discipuloram  Christi,  dum  ips6  capitur, 
an  culpabilis,  133. 

Fugientes  ut  revocet,  Ghristus  fugit,  150,  Pugientes  ho- 
mines  excusantur  fuga  Qiristi.  Domino  fugiente  non  est 
indi^um  fugere  servum,  151.  Fugiens  Deus  peccatorem, 
parcit,  131. 

Pulgur  non  illuminat,  sed  dat  pavorem,  64.  Fulgur  an- 
geli  resurrectionis  Christi,  74.  Fulgura  cum  aliquia  dissol- 
vunt,  sensus,  mentesque  hominumcorripiunt,  171. 

Punus  divilis  et  pauperis  describitur^  121. 

Pures  de  necessitate  nascuntur,  7.  Sua  largi&ntur,  qui 
furabantur  aliena,  113.  Qui  semel  ccepit  furari,  nec  desi- 
net  in  ocuhs  Domini,  126.  Pur  amat  noctem,  158. 

Furor  est  irrationabile  obsequium,  109.  Furor  est  fratris, 
proximo  cum  ipse  deliquit,  139.  Furor  fratis  in  fratrem 
aegritudini  ascnbendus.  Furor  nescit  carere  dementia,  et 
quomodo,  173. 

Purtumhoemorrhoissfie  nuUumdeditfurato  detrimentum, 
33.  Fuit  pium,  quiaflde  attrahente  commissum,  Fuit  felix, 
35.  Furtum  tota  celeritato  reddalur,  123.  Vtd.  Latro. 

Puturum  datur  intelligi  ox  pnesentibus,  47.  Futura  non 
accipit  judeeus,  quia  de  prffisonlibus  est  ingratus,  48.  Fu- 
tiu^  jam  facta  sunl  Deo,  70. 


Gabriel  An^elus  apparuit,  locutusque  fuit  Zachariae,  et 
est  servus  Dei,  90.  rtd,  Maria  Vir^o,  Angelus. 

Galla  Placida,  mater  Valentiniani  imperatoris,  interfuit 
consecrationi  Ghrysologi  archiepiscopi,  130.  Possedit  au- 
gustam  Trinitatem.  et  quam.  et  cur.  Sacerdotes  rogantur 
orare  pro  illa,  et  filio  Auguslo. 

Galhna,  Gallus.  Dcus  sicut  gallina  nos  educat,  ducit,  vo- 
cat,  et  descriptive,  et  cur,  170.  Gallus  quid  impendat  ho- 
spiti,  21. 

Gaudium  habet  pater  plus  de  venia  in  filium,  quam  de 
justitia,  3.  Gaudendum  cuni  cfeteri  gaudent,  6.  Ad  gau- 
dium  cur  terra  vocetur.  Gaudium  David  cum  agni  Unri- 
tiani  nutrirenlur  Iacte,6.  Gaiidium  nostmm  est  cooperari 
Deo  in  salutem  animamm,  10.  Socius  in  lahore  etiam  in  gau- 
diis  habendus  est,  40.  Ut  gaudium  conveniat  cumlacrymis, 
46.  Gaudium  do  malo  paupcris  luctu  compensabilur,  47. 


iili 


INDEX  RfcRUM  MfiMORABILIUM  IN  SERMOKftS  D.  PEtfll  CI!RYS6L00!. 


m 


Gatidlun]  post  lacrymas,  69.  Ez  resurrectioDeLazari.Gau- 
dia  dosiaerata  vix  creduntur.  etdant  stuporem,  81.  Gau- 
dium  gratius  post  mcerorem,  84.  Gaudium  festivitatis  sit 
cum  raisericordia  iii  ecenos,  103.  Gaudia  cauta  sint  in  festi 
vitatlbus,  lt7.  Suroenaum  gaudium  exvictoria,  et  exemplo 
sanctorum,  1^9.  Gaudium  cum  Ecclesia  est  in  pace.  Heere- 
tici  irt  ira,  149.  Gaudils  non  miscenda  tristilia,  175. 

Gazophylacium  Ghristi  est  manus  pauperis.  8. 

Gehenna.  quee  exurit  rcos,  innocuis  deservit,  166.  Ejus 
ignibus  qui  deputentur,  163.  Vid.  Infemus. 

Gemitus  noster  non  necessarius,  quando,  166. 

Generatio  hominum  et  anioialiun)  ostendit  divinum  amo- 
rem,  35.  Duplex,  qua  nascimur,  et  qua  renascimiir,  126. 
Gen6raHo  divina  testem  nescit,  160.  Primordia  generantis 
suntomnibus  duriora,  175.  Viajgeneratur  in  via,  quomodo. 
Hommis  non  sit  sine  Deo,  6.  Gfeneratio  Verbi  divina.  Vid. 
Trinitaa,  Divind. 

Generosus  animus  f^cile  contemnlt  quse  magna  putat, 
29.  Ut  delicta  pneveniat,  et  conculcet,  116. 

Gentilis  nopulus  dlcitUr  fllius  junior,  5.  Beneficia  quin- 

aae  haturalia  fuerunt  ei  portlo  substantlse.  Hoec  poterant 
lum  ducere  ad  cognitionem  Patris  ccelestis.  Fuit  in  prin- 
cipid  mundi  idololatra.  A  Deo  peregrinus  non  loco,  sed 
animo.  Seeculari  scientia  dissipavit  batris  substantiam,  8. 
Dasmonis  idolatrfil.  Nec  Veritatem  didlcit.  Ejus  stultitia. 
Recessos  a  Deo  ad  gulam.  Genlilis  a  Deo  permissus,  utex 
maio  fieret  bonum.  Rediit  ad  Patrem.  Peccavit  in  coelum 
idololatrando.  Ad  congregandas  dispersas  gentes,  Deus 
induit  personam  pastoris,  6.  Gentilis  senatuf  in  vespere. 
18.  £st  idololatra.  Ad  gentes  Christus  venit  non  came.sed 
Vefbo.  Gentilis  exlra  quatit  Domini  navem,  21.  Ut  insur- 
gat  contra  fideles,  40.  in  deBmoniaco  figuratus  non  sana- 
tiit,  nisl  a  Chrislo,  52.  Gentilis  veniens  ad  Christi  fldem 
pnud  exorcismis  purgatur.  LsBtatur  ^entilis  se  deos  fu- 
jB^isse  profatios.  o7.  perogat  nomini  chnstiano,  69.  CcBcitas 
in  parie  factain  Israel,  donec  plenitudo  gentlum  intraret, 
73.  Salusgentlumet  Judeeorum  a  Christo  juncta,  78.  Gen- 
tilis  credit  non  viso  Cbristo.  83.  Gentes  exterse,  quee  sus- 
ceperunt  fidem.  Gentilis  fecit  sibi  crcaturas  esse  Deos, 
89.  Fides  gentium  rapuilquod  Judeeorum  pcrfidia  sprevit, 
10(1.  fitvim  fecitChristo.  Canis  quomodolambatCbristum 
panem,  lOO.  Gentilis^  Id  est  Cbristianus  alios  ducit  ad  Chri- 
stum,  102.  Diligit  gentom  Hebraeorum.  Tantum  gentili 
Christus  est  junctus,  quantum  a  Judso  di^unctus.  Genti- 
lis  laudatur  ex  fide.  Gentium  vocatio  et  obedientia.  Gen- 
tilis  sacrilegus,  105.  Deorum  monstris  obsequens  Deum 
verum  ignorat,  Hl.  Cur  per  naturam  supcrbire  non  de- 
bea^t,  llO.  Gentilis  fiffuratus  in  villico  iniquitatis,  126. 
Coqveniiur  ad  reddendam  naturalis  noni  rationem.  Genti- 
lis  ^aui  Christianus  Judffium  interrogat.  Gentiles  Christiani 
effccti,  quomoaoJudceisprudentiores  sint.  Gentesa  Joanne 
preeparantur  ad  Evangelium  et  poenitentiam,  137.  Cur  si- 
ruulacra  finxerunt,  147.  Christus  venerat  ut  gentes  intro- 
duceret  ad  fidem,  ISl.  Gcntes anteponendee  Hebnuis,  151. 
Gentiles  suos  deos  foeditatibus  trahuntvidcndos,  155.  Gen- 
tilcs  vindices  injuriarum  Dei.  et  quomodo.  Gentilis  asinus 
acnoBcil  Dominum  suum,  etquomodo,159.  GenUum  credu- 
lilas  deaicataex  fide  magorum«  160.  Sata  gentium  a  Chri- 
sto  purgataigneartifici.  164.  Gentilium  conversio  operata 
ab  apostolis,  qualis,  51.  Fuit  bestia,  quomodo,  23. 

Genus.  Tcmerarius  est  qui  discUtit  de  genere,  7^.  Ge- 
nus  ncgat,  qui  genitoris  opera  non  facit,  123. 

Gladius  vitalis  quando  occidit,  non  dat  mortem,  108. 

Gloria  comitatur  viriutes,  31.  Christi  resurgentis  sepe- 
livil  injuriam  morientis,  75.  Gloria  filii  laus  estpatris,  89. 
Major  est  innata  qiiam  qucesita.  89.  Ad  gloriam  nascitur 
qui  liber  est.  101.  Gloriffi  tantum  subjiciaturhomo.  quan- 
tum  fuitsubjectusturpitudini,  114.  Ad  coronamgloritfi  hor- 
tamur  ab  Apostolo,  119.  Pro  ea  currunt  Hebrtcus,  philo- 
sophus,  hiereticus,  et  Christianus,  sed  hic  unus  illam  ac- 
cipit.  Pro  ffiterna  gloria  ceriandum,  et  contra  quos.  In 
gforia  ut  sancti  exerceant  ofiicia  pia,  hic  ab  eis  proistila, 
421.  In  gloria  sancli  videntcrucialusmaIorum,122.Gloriam 
retemam  laboremus  possidere,  124.  Gloria  cetema  hic  pa- 
ratur  quomodo,  144.  Noslra  ut  sepeliatur,  1.  In  ea  sancti 
videnl  quidquid  esl  divini  luminis,  honorisetgloriai.  176. 
\id.  Beatitudo,  iEterna.  In  gloria  non  erit  tempus,  82. 

Glorificare  Doum  dcbcmus  publice  post  gratias  acce- 
ptas.  36. 

Gratia  Dei  nos  ducit  ad  illiusconspectum,  6.  Utinfirmis 
detur  a  Deo,  50.  Quomodo  juslificat  peccatorcm  aborti- 
vum.  56.  Gratia  Dei audimus.  et  respondemus  de  fide,  58. 
Gratiae  agenda)  de  praestito,  65.  Gratia  facit  hominem  ter- 
renum  esse  coelestem.  72.  Gratia  vocamur,  81.  Intromittit 
in  lemplum  quod  lex  deducit  ad  januam,  86.  Joannes  Ba- 
ptista,  ut  pervenit  ad  graliam,  88.  Gratia  referatur  ad  glo- 
riam  nommis  Dci.  Per  eamjuslificamur,  91.GratiiesiDgu- 
laris,  est  esse  iu  omnlbus  justum.  Pnrvenicns,  et  efficax, 


ut  ducat  ad  Christum,  93,  Gratiamagno8cereindi£niisest, 
qui  legem  abscondit,  96.  Gratiam  habere  justi  lateQtu-, 
per  qUam  i>taUt,  et  sine  crua  pereunt,  97.  Gratia  eti&m  tt- 
probfs  offertur,  100.  Gratta  a  domino  spreta  datur  serro. 
Gratia  Vocat  ad  Deum,  102.  Gratia  Chnsti  redimus  td  ri- 
tam,  111  Ut  gratla  abundet,  non  permanendum  io  m- 
cato,  US.  Data  est  a  Deo  homini,  non  data  peccato.  m- 
tia  manumittente  liberantur  a  servitute  peccaU  aui  subleg» 
sunt,  114.  Gratia  vocat  hominem  servum,qui  estvereliljef. 
AdoDtat  hominem  in  Dei  fllium.  Per  gratiam  solTeodum 
guod  pernaturam  non  potest,  126.  Gratia>  baptismati» ef- 
fectuB,  137.  Qui  gratiam  invenit,  timerenescit,  141  Gratia 
Spiritus  sancti  docct  mysticos  sensus  in  Evangeliis  latert, 
169.  Lavat  unicum  graiifie  lavacrum,  171.  Gratifie  libertas. 
176.  Ad  Dei  gratiam  quilibet  ducatur,  10.  Marie?  gratit. 
Vid»  Maria  virgo.  De  lllius  liberall  gratia,  fuse,  ptr  tot 
Gratice  magnitudo  cognoscitur  ex  magnitudine  reatus,  Si. 
Gratia  perseverans  quando,  68. 

Gratus  Deo  sit  dives,  quando  pauper  in  malis  est  gn- 
tu8,  124.  Gratiorasunt  accepta,  quam  possessa,  etinreota 
magis  quam  subjecta,  69.  Resurrecturus  homo  tH  grttas 
Dco,  lOl. 

Grex  deemonum  mitUtu^  io  gregem  porcoram,  cor,  16. 
Quare  Christianl  vocantur  pusilhis  gret,  22.  Grex  milis 
quomodo  viclt  varia  genera  oestiarum,  SS.  ImitatarGhri- 
stumj  Vincit  cum  perdit. 

Gula  aucitad  famero,  1.  Epicurus  degula  auctordespe- 
ratioois,  S.  Gulae  comolacere  noli,  dum  jejunas,  ISAdam 
e  paradisoguld  extr&xit,  12.  Gulee  (iretio  hiolier  emitfflor- 
tem,  63. 

Gutl4  qtiam  oetlt  epulo  ad  auid,  et  quid  eeerit,  IM. 
Gutta  et  mica  suIQcit  aa  refHgerfutn  pauperis.  (yuttarorii 
sancti  Christo  oculos  peccatoris  bapiizat,  176.  Ex  ea  re* 
surrectio  credibilis  ost&dittir.  Ful,  Mica. 


lUbiti  pefdidlssa  tnajor  est  dolor  quam  nutnquam  U- 
buisse,  isi. 

Habitaculum  Innocens  torquetur  sedere  habitatoris,  17. 
Vid.  Domus. 

Habitus.  Ad  quid  mutetur  a  Deo,  170. 

HaBmorrhoissa.  Occulto  vulneri  ut  remeditlffl  cmsral 
33.  Ancipitibus  cogitationibus  cumulata.  Fide  cuFator.Cur 
stabat  a  longe,  nec  loquebatur.  Cur  furatur  sanitatem.  Ad 
fidem  fUrtimque  confugit.  34.  Ut  agebator  proceilis  (o- 
gitationum.  De  summitate  fimbriae  ad  sommum  Deitatis 

Ber\'enit.  Quomodo  accessit  retro.  Fides  illius,  S4  et  35. 
ocuit  quantum  sit  corpus  Ghristi  tangere,  35.  Ul  habeat 
veniam  tacita  confessione,  34.  UtChristusad  illamcoDre^ 
sus  si}.  Meaia  inter  vulnus  pudoremque  quid  fecerit,  35, 
Gonscia  doloris,  non  peccali,  accessft  relro.  Cur  tetigit 
fimbriam.  Scientia,  sacramento,  et  flde  taagna.  Eslfiguft 
EcclesiaB.  Dominus  non  qutesitusilli  occurrit,36.Interip^uiB 
et  Dominum  est  commercium  furtivje  salutis.  Iii  muitilu; 
dine  estsola  cum  Christo.  Cur  quoerit  Chrislus  ouis  teth 
git  vestimenta  sua,  36.  Deus  laudatur  in  ea.  Antecuram 
latet  ex  verecundia,  postvenitin  medium,  utgloriamDeo 
referat.  Cur  annos  duodecim  inflrmilatis  haberet  ^^^ 
dor  celatus  eliam  a  Chrysolop  silentio,  86.  Tangens  Do- 
mini  fimbriam  non  eam  polluit,  sed  ipsamet  sanatur,  9i 
De  ea,  100. 

Ha?reditas  flliorum.  id  est,  Judaeorum  translata ad  gen- 
tes,  100.  AdiE  parcntis  nostri  crudelis,  quam  nec  jwafuit 
adipisci,  nec  licuit  renuntiare,  111.  Hflpreditas  meliornon 
est  vinculo  divinae  charitatis,  162.  Mundana  ou©  «ecuni 
mala  teneat.  Est  pugna,  estnoverca  filiorum.  Div^inabff- 
reditas  dari,  sed  dividi  non  potest.  In  ha?reditate  non  e» 
contentio,  si  removeatur  avaritia.  ,. 

Hffires  erit  Christianus  beatus  patre  semper  vivente.-i 
Homines  hceredes  Adte  sui,  el  necessarii,  111.  Bonacoi- 
lata  amiserunt.  mala  adepti  sunt.  Bonorum  roundanorunj 
htcres  quid  petierit  a  Domino,162.  Hfieredes  ditat,  qunli« 

Eienissimam  charitatem  relinquit.  Christoper^tiam  j^ 
aeredcs  suraus.  Bfiures  impatiens  est,  qui  patns  fatigttur 
ad  vitam,  1.  . 

Hoireses  tot  pene  Ecclesia  patiebatur,  quot  divintfloK'* 
erant  quffistiones,  21.  Ad  quid  hmretica  «Izania  a  dipnjoDe 
superseminata  est  Evangelio.  96.  Hffirescs  Arii  el  PJit 
tini,  109.  Omnes  Deum  blasphemarunt.  Haeresis  e$l  <JJ 
ccre,  Chri.^tumcorpusaeriumassumpsis8e,  144.  Itemqu  a 
Pater  sit  major  Fifio,  2.  Hoireses  suot  cirea  natintaltni 
Christi,  145. 

Hcereticus  intra,  gcntilis  cxtra  Dominicam  navem  qw* 
tit,  21.  BlasphematChristum.  24.  Quasi  canes  eim^ 
dente  rabido  carpunt  Christianos,  40.  Se<Iit  in  cathcdrt  Pj- 
stilentiie,  44.  Est  contra  generatiooom  fllii  ffitemaju.  w. 
Post  sepulturam  Christi  dicit  :  exspectet,  62.  PascitDrifl- 


un 


INDEX  RERtJM  MEMORABIUDM  IN  8ERM0NES  D.  PETRI  CHRYSOLOOI. 


un 


JuHis  ChH&ti.  Christutn  esse  Deum  credat,  et  qua  riitione, 
bS.  Redeatad  Ecclesiam,  98.  CogooscatDominum  venisse 
ad  fteiiros.  Perdit  Deum  per  naturam,  inveniet  per  fldem. 
Currit  pfo  corona  glorice,sed  eam  non  accipit,  119.  Asser- 
tio  fidei  hsereticorum  est  veneiiata,  jejunant,  dant  elee- 
mqsynas,  sed  frustra.  Haereticus  non  credit  post  causam* 
442.  Ubi  generet  perfidire  suoe  nebulas,  444.  Quomodo  ia 
Ira  sunt,  cum  Ecclesia  est  iil  patfe,  449. 

Hebneos,  seu  Judfsus.  Ejus  invidia  ostenditUr  iti  flgura 
filii  prodigi»  1  ;  item,  4,  per  lot.  Judieus  fuit  filius  senior, 
5.  Ems  porlio  substantioj  ftiitlex  divina,  8.  Nou  ingreditur 
Ecclesiam  obinvidiam.  Gentilem  judlcansexpristinismo- 
fibus  se  pnvat  gaudiis  patcrnis,  9*  51  Loquilur.  sed 
non  fkcit.  Est  Cum  patre  per  sanctos  Hebrteos.  nabet  om- 
nia  (tuffi  patrls  sunt,  etiam  Christum.  Sed  per  iuvidiam 
omUia  perdit.  Christus  manibus  Judaica»  gentis  operatur 
salutem,  18.  Ejus  manus  immunda  a  Christo  mundatur. 
Miratur  dur  Jesus  misceatur  conviviis  peccatorum,  89.  Fi- 
guratur  in  paralyllco,  30.  JudfflJ  sunt  germcn  viperlnum, 
31.  Eorum  insidite  etdoli  er^a  Christum.  Sunt  utres  Vete- 
fes.  Yinum  noVum  Evan^^ehinoti  habebuntnisi  Chrisliani 
flant,  31.  Hebrfflus  non  recipit  Christum  SvnacoKam  Intran- 
lem,  32.  Hebrtpus  jimgitur  Herodianis,  ut  Cnristianos  in- 
vadat.  Error  Hcbneorum  pravior  fluctibus  maris.  Infamat 
JudffiUs  rcstirrectionem  Qhristi,  37.  Ut  quterat  Christum. 
Condemnabitur  a  Hinivitis  et  t*egina  Austri.  Quomodo  fa- 
c«ret  vindictam,  3S.  Sil  utile  exemplum  Christianid,  ii. 
Lex  spiritualis  Judmorum  quomodo  amissa.  44.  DoGhristi 
miraturex  indignaiione,  48.  Tentat  obscurare  virglnitatem 
Harise.  Nequitia  Hebraeorum  contra  Christum,  lale,  49.  Pa- 
tetur  veritatem  invito.  Quid  dicat  de  Christo  et  disclpulls 
ejus  dtemoniacum  curare  nott  valentibus,  51.  Diabolo  ne- 
<^iores.  Conversi  ex  hominibus  in  canes.  53.  Vident  Chri- 
slum  pett^m.  serpentem,  scorpionem.  UItl*a  sepulturam 
nil  aliud  dant  Christo,  62.  Ad  Lazari  resuscitatum  non 
convertuntur.64.  Judeeorum  Pascha  non  conjungitur  cum 
nostro,  73.  Dies  illis  vertitur  In  noctem,  75.  Cmcus  pcc- 
cata  taxat  pretio,  emit  sangtiinem  Redemptoris,  et  perfl- 
diam  resurrectioni»  Chrisli,  76.  At  pecuniam  perdidit.  se 
et  posteros  occidit.  Dolet  Cbdstum  resurrexisse,  non  illum 
occidisse,80.  Eruit,  ut  perdat.  Vult  Christi  resurreciionem 
essc  furtum.  Dlscipulos  perdere  quaerit.  Quid  causaverit 
in  morte  Christi,  81.  Quare  Christum  sclre  miratur,  cum 
non  didlcerit,  85.  Hebrteorum  sanctitas  usquead  tempuS 
Herodis,  86.  Cur  illis  a  Christo  in  parabolis  praedicatur, 
96,  Laniat  pastorera,  100.  Rogant  pro  gentili,  non  pro  se, 
nec  pro  fliiis,  102.  Odit  gentem  suam,  Jiidmus  amatus, 
laudatus  a  Christianis.  Ibat  corpore,  non  mente  cum  Cim- 
sto.  Hebreeus  quantum  se  a  Cnristo  sejungebat,  tantum 
Christus  jungobatur  gentili.  109.  Inimicus  Cnristiano.  He- 
bnBorum  repulsa.  !n  eis  signa  et  virtutes  nil  proflciunt 
Ccelestes  sensus  terrena  intelligentia  pervolvit.  105.  Pr®- 
ter  rationem  quaerens  Deum,  amisit,  109.  Excolens  legom 
sine  ratione  legis,  auciorem  legis  Interemit.  Non  debet 
excoli,  per  legem,  ilO.  Perdidit  templum,  sacerdotium, 
aacrificfum,  incensum.  purificationes,  devotionem  solem- 
nitatum,  114.  Drcuinciditur.  quia  pnesentis  bonis  abscissus 
est.  Maledictus  quia  in  omnibus  offendit.  Per  legem  cur- 
rit  pro  corona  ^IorioB,  119.  8ed  eam  non  accipit.  Christo 
credere  de  boms  cceli  et  malis  inferi  noluit,  1x3.  Interro- 
gaiur  a  gentilifacto  Christiano,  126.  Cur  deberet  centum 
cauios  olei.  Heliclus  in  fllium  smculi,et  est  minus  prudens 

fentili  Christiano.  Exasperatur  videns  Deum  hominem, 
M.  HebrcBOS  omnes  perndia  excepit.  Livor  ejus  et  bla- 
sphemiic  erga  Christum  docentera  Lapides  tulerunt,  ut 
se,  non  D*um,  occiderent.  Sordes  illorum  flumen  lavare 
potest,  137.  Nuncupantur  genimina  viperarum,  137.  JuflflBi 
a  diversoriis  Dominum  etcluserunt,  qiiem  juraenta  suis  in 
prcBsepibus  susceperunt.  141.  Pavet  JudflBus,  quod  Christus 
faascatur,  146.  Partus  Virjjinis  Judwo  celatur,  ne  occida- 
tur.  Venit  Christus  ut  cle  contemptu  legis  veniret  Ju- 
c1i£us,  151.  Castigatur  illorum  perflaia  flde  gentium.  Ju- 
da?u3  fugavit  Dominum,  iEgyptus  recepit.  Gentes  antepo- 
nendcp  judfleis  in  flde.  151.  Turbaturinfantia  Christi,  158, 
De  venia  non  sperant,  nec  de  correctione.  Nuiitius  saluMs 
Judaeo  male audicnti  conversus in  ruinam.  Domino  nasccnti 
parat  raortcra.  BosHebneusDominum  suuinagnovit^quo- 
tnodo,  159.  CrudcIitasJudflBorumnotataex  fidc  magorum, 
460.  Cespes  Judaicus  pro  tritico  lolium,  pro  vitibus  spinas 
dedit,  164.  Ut  dividaturpater  infllium,  otfilius  in  patrem 
allegorice.  Gloria  Christi  est  illi  posna.  Judn>us  pater  Chri- 
stl  a  filio  per  invidiam  separatur.  Judfea;  proedicatur  a 
Joanne,  167.  Judaicadomuscteca,  169.  Fuitprius  homicida 
legis  quMu  r.hrisli.  Decalogi  corpus  retorsit  in  Chrlstum. 
Judrei  si  Dominum  Deum  credidissent,  ad  ruinarura  bara- 
thrum  non  venissent.  Lavat  ad  puriflcationem  vasa, 
non  seipsum,  171.  Deicidee  fuenint  ex  invidia^  non 
facto,  sed  voluntate,  172.  Judseus  est  ccecus  a  Ghristo 


sanatus,  quomodo,  176.  Vid.  Pharisaeus,  Scriba,  Lex. 

Herodes  similis  Vulpl,  19.  Inimicus  Christo.  Mala  qusB 
fecit  Hebrffiis,  86.  Sacrum  morem  sacerdotii  violavit,  89. 
Non  est  ausus  in  Zachariam.  Rex  nefandus.  Ejus  opprobria 
viffinti  enuntiantur,  127.  Sanguinem  Joannis  absorbuit.Ju- 
det  perversus,  et  quomodo.  Furit,  quia  arguitur.  Ejus 
puella  saltatrix,  8.  Infra  vid.  Saltatrices.  De  natali  suo 
mortuus  est.  Occidit  infantes,  146.  Per  Herodem  diabo- 
lus  ouflBrebat  Christum  ad  mortem,  et  cur,  150.  Pro  tem- 

fjorali  regno  quterit  exstinguere  ceternum,  152.  Dolet  se 
Ilusum,  innocentes  necat.  Kjus  vitia.  Fugitur  a  Christo. 
Mala  in  aute  cadil.  Qumrit  Christum  gladiis.  Rector  populi 
quld  mall  agat.  Omnia  paravit  adaccusationem,  et  pcenam, 

3il  ad  etcusationem.  Herodes  tyrannus  quid  fecerit  Ju- 
ffils,  156.  Infantia  Ghrisii  turbatus,  descriptive,  158.  Cur 
occUlle  vocat  magos  Timet  regnum,  uon  Deum.  Curdicit 
r&nuntiAte  tHihi.  Eratlocum  teneni  diaboli.  Ad  quid  veliet 
ife  ad  puerum.  Significat  diabolum,  159.  Ex  invidia  sflevit 
in  pueros,  172.  Ignorans  confitetur,  quia  in  Christo  resur- 
glt  occisus.  173.  Gur  Joannem  resurrecturum  occidit  ? 
Testis  criminis  sui.  Laudatur  ironice.  Cur  tacet,  quare  de- 
collaverit  Joannem  ?  Herodes  et  Herodias  nomine  el  vita 
consimiles.  Quid  llla  fecerit  et  ob  eam  qui  Herodes.  Ju- 
dicat  secundum  crapulam.  Herodianee  ccenas  cruentas  epu- 
las  lerra  et  coelum  horniit.  174.  Pilius  noctis,  non  diei. 
Vocat  omnes  potestates  in  socios  convivii,  in  testes  crimi- 
nis.  Suam  creait  Herodes  filiam  saltantem  cum  impudicam 
vidit.  Caro  in  Herode  oppressacrapulis,  quidpromitteret, 
et  cur.  Ejus  convivium  quid  causaverit.  Dum  honestatem 
abjurat,  \irtutem  jurat.  Interemit  poenitentiam  in  morte 
Joannis.  Herodes  et  Herodias  nomina  sociata  crimine.  vo- 
cemocciderecredunt  :eorumcontrapositiones  cum  Joanne. 
Herodiani  juncti  Hebrffii,  32.  Yid.  Saltatrices,  Ebrietas, 
Jeiunium.  Joan.  Baptista.  Historia.  Relatio  hlstorica  ad 
altiorem  intelligentiam  sublimanda  est,  36.  Qui  purce  histo- 
rffB  tantum  adhaBret,  dictione  Deum  inhonorat,  95. 

Homicida  nil  habet  amoris,  152.  Homicidium  damnavit 
Joannes  occisus,  174. 

Homo.  Videlicet  bona  hominis.  Piliu^  Dei  appellatur» 
10.  Quod  nascitur,  quod  est,  debet  Deo  totum,  6.  Respon- 
deat  generi,  10.  Lapides  ut  convertantur  in  homines,  13. 
Ad  Christl  prflesentiam  liberatur  a  poena,  16  et  17.  Diu 
noctuque  vigilet,  et  ad  quid,  21.  Sua  in  ccelo  reponat.  22. 
Slbi  parcat.  23.  Obligatur  exigua  cartula,  25.  Habet,  quod 
datpauperi,  41.  Ad  Deum  confugiat,  45.  Ad  vocem  Dei 
convertatur,  46.  Illi  satus  ab  egressu  et  ingressu  Domini, 
49.  Per  generationem  nascitur.  ut  divinum  agnoscat  amo- 
rem,  55.  Seepe  nascitur  in  septimo  mense.  o6.  Habet  ex 
Christo  novumortum,  57.  Accessurus  ad  Deum  raundetur, 
59.  In  obscuritate  noctis  lucernam  Verbi  Christi'  petut,  64. 
Quod  homo  detur  coelo,  terribilius  est  quam  quod  Deus 
detur  terris,  67.  Filius  Dei  per  gratiam,  et  sorvus,  67. 
Omnia  creata  propter  horainem,  69.  Rcdeat  ac  Deum 
araantem,  70.  Clamet  ad  Deum  :  Libera  nos  a  malo.Doum 
vocdt  Patrem,  poslquam  Deus  jussit,  71.  Vllam  coetestem 
ostendat.  Piiius  Dei  designatus  in  habitu  servitutis.  Quod 
homo  Deus,  creatura  miratur,  72.  De  matris  utero  patrem 
fatetur  io  cobHs.  Semper  parcens  criminanon  timeat.  Hu- 
manre  cogitationes.  Vid.  Cogitatio.  Homo  sibi  sitmedicus 
per  fidcm,83.  Quantum  debeatDeo,  94.  Absolvituramore. 
Homini  comparalur  regnum  coelorum,  96.  Quccritur  in  vo- 
catione  Dei,  non  persona  discemitur,  99.  Homo  mundo 
Jucundius,  sed  non  utilius,  etquare,  101.  (Jtagere  debeat 
gratias.  Iiiitio  suscitatus  exlimo,  in  flne  resuscitabitur  ex 
pulvere,  103.  Omnes  Iiomines,  ut  sint  hostia  et  sacerdo- 
tcs,  108.  Veniat  ad  placitum  Deo  sacriflcium,  109.  Placet 
Deo,  ex  eo  quod  bene  vivit.  Fit  hostia,  si  sancte  se  o(Te- 
rat.  Si  dat,  quofl  potest,  acceptus  est,  110.  Moriatur  pro 
ChriHto.Sit  peccator,  ut  Deus  sit  justus,  112.  Per  gratiam 
conditoris  redit  ad  vitam.  In  baptismate  flt  domicilium 
virtutum,  113.  Homo  novus  commutet  vilia  in  virtutes. 
Hominem  Deus  perquirit  solo  hominis  amorc,  114.  Homo 
moritiir  legi,  115.  Deo  non  teme,  fructum  deferat.  Ut 
pra^vcniat  et  conculcet  delicta,  116.  Per  Christum  ccepit 
libertatem  quflererc.  Doctus  a  lege,  unde  esset  virtus  ar- 
dua,  etc,  et  delicta  multiplicia.  Duo  homines,  Adam,  sci- 
licet,  et  Christus  humano  generi  dedere  principium,  117. 
Horao  terrenus  ut  flat  coeieslis  imaginem  Creatoris  por- 
tet,  7,  Homo  juslus  major  c(bIo  et  angelis,  120.  Si  non 
hal)ct  nuinmura,  det  pauperi  manum,  122.  Accuset  se  de- 
bitorem  Deo,  ct  oret,  ut  oimittat,  123.  Coram  homine  glo- 
riaturdejustitia,  etc,  coram  Deo  non.  Est  viflicus  Christi 
ad  colendum  mundum.  125.  Cupit  bona  facere,  quando 
inors  tempusadimit  faciendi.  Homines  se  villicos,  nondo- 
minos  agnoscant.  SequaturDeum,  nonquserat  prflecedere, 
ISl.Deusin  forma  hominis  demonstratur,ut  possit  vidorl. 
Hominis  pietas  et  ars  hominem  perficiunt,  182.  Ejus  in- 
dustria  ut  honoretur  a  Deo.  Eisdem  cursibus  redit  ad 


1175 


INDEX  RERUM  MBMORiVBILlUM  IN  SERMONES  D.  PETRI  CHRYSOLOCH. 


il76 


vitam  quibus  dilapsus  fucrai  ad  mortem,  141  Factus  ex 
limointacto,  148.  Deopreliosus.  Adquid  factus  sit.  Domus 
mundi  pro  eo  facta.  Kactus  de  lorra,  ut  esset  dominus  ter- 
renorum,  et  de  coelestibus  ^articiparet,  quomodo.  Imago 
Dei,  vicarius  Dei  in  terrenis.  Homo  proprietas  Dei,  qui 
ante  erat  similitudo.  Creatus  cum  imperio  terrae,  ut  deli- 
cias  possideret.  Sine  hominenon  poterat  salvari  homo,151. 
Perfectus  ad  vitam  factus,  reparatus  in  vitam  perfectam. 
Abstrahat  homines  a  peccitis,  155.  Magis  debet  Deo  quam 
homini,  161.  Quid  homini  fecerit  Dcus  in  naturalibus.  Quid 
in  supernaturalibus.  Liber  a  servitute  oranium,  soli  Deo 
serviat,  161.  Ei  peccanti  blandilur  Dominus.  Per  gratiam 
cohjBredes  Dei,  16i.  Divisionem  ccelestium  non  petat 
Quomodo  debeat  haberi;  htBredilatera  cum  Christo.  Et  om- 
nia  manducet,  quid  faciat,  163.  Deus  tendit  hominem  in 
formam  Christi,  ut  sit  decorus.  A  Deo  correptusmox  sola- 
tium  accipit.  Habet  Deum  patrem,  apparatumque  coeleste. 
Ante  proauctus  ad  mortem,  jam  productusaa  vitam.  166. 
Dei  beneficiain  hominesex  variis  formis  et  habitibus  Dei, 
late,  170.  Quid  det  invitatis  ad  opera.  Ut  triumphet  de 
diabolo.  Homo  non  horreat  hominum.  176.  Duce  manu 
caBCum  lucis  faciat  nescire  orbitatem.  Homo  semper  vivit 
coelesti  verbo,  terreno  pane  non  semper,  11.  Ex  quibus 
fiat  an^elus,  ac  Deitatis  nabeat  honorem^  43. 

Hommis  mala  Peccavit  invidia  in  paradiso,  4.  Servus 

dominorum  crudelium,  6.  Post  iejunium  quceritpanem,  12. 

Faciiis  ad  lapsum,  difiicilis  au  ascensum.  Cadit.  et  Deus 

ascendit,  13.  Servi  hominis  jacent,  et  mala  patiuntur  ad 

pcenam,  15.  Homo  nequit  in  desperatione  suis  subvenire 

servis,  Vivus  sepelitur  adaemonc,  16.  Ab  co  impeditur,  ne 

ad  Deum  eat.  Obsessus  quomodo  lorqueaturadiabolo,  17. 

Miratur  de  potestate  Christi,  20.  Propter  peccata  fia^ella- 

tur  a  Deo,  20.  Quando  esl  i^navus,  et  dormiens,  dicitur 

Christus  dormire  in  sua  navi,  21.  Bestia,  et  quomodo,23. 

Callidus  generat  scandalum,  27.  Figuratus  in  eo  aui  habe- 

bat  manum  aridam,  32.  Ejus  dura  conditio  qute,  34.  Yolun- 

tarius  in  delictis,  invitusin  pGenis^35.  Solitus  horrere  ma- 

gis  quam  curare  vulnera,  36.  Impielatisconsilio  eparadiso 

pulsus,  44.  Homine  quid  infirmms?  ctauomodo,  45.  Pec- 

cat,  et  Deus  convertitur,  quomodo,  45.  Est  in  obscuritate 

noctis,  64.  Non  capit  natura  gratiam  orationis  Dominic®. 

Vid.  Oratio  Dominica.  Sursum  per  gratiam  levatus,  jacet 

subtus  per  naturam,  68.  Non  capit  magAHudinem  divinte 

charitatis,  69.  Propriis  viribus  non  liberatura  diabolo.70. 

Dolet  se  mori,  et  ne  resurgere  possit,  oppugnat,  74.  Homo 

timuit  an^elum  cum  respexit,  88.  Numquam  securus  de 

sua  conscientia,  88.  Ejus  natura  imbecilla  ad  divinas  vir- 

tutes,  90.    Nimis  de   se  pnesumit   ante  experimentum. 

Nascitur  ad  labores,  gemitus,  pericula  :  vult  oona,  et  non 

facit,  ct  alia  ejus  mala,  90.  Noscit  culpas  corporum,  vitia 

mentis  ignorat,  91.Cordepeccat,  cogitatione,  dubitatione, 

trepidatione,  91.  Quod  supra  homines  est,  homo  referre 

non  sufficit.  Vacat  hominis  sermo  ubi  adest  praeconium 

angelicum.  A  paradiso  deliciarum  ad  mortem  huc  detra- 

ctus,  96.  Cur  pereat  morle,  101.  Creaturas  sibi  deos  fecit. 

Ex  pulvere  factus  naturae  tolum,  se  sibi,  Deo  nil  dedit,  et 

cur  Deu8  permittit  illum  in  pulvci-em  revocari,  101.  Steri- 

]is,  vel  ingratus.  homo  e  vita  meretur  excidi,  106.  Homo 

ignavussi  populis  prsesit.  sibi  et  multis  fit  noxius.  Homo 

vix  moritur  pro  justo,  quia  necessitate  duciturad  mortem, 

110.  Per  hominem  peccatum   inti*avit  in  mundum  et  per 

peccatum  mors.  lale,  11,  per  tot.  Salvari  non  poterat  sme 

Christo,  cur,  111.  Homines  participes  culpoe  Adce,  et  socii 

poenaj,  112.  Prius  receptaculum   vitiorum,  113.  Nil  habet 

suum.  Non   prasvalet    obedire   legalibus  mandatis,  114. 

Garni  deditus  et  mundo  nil  in  se,  quod  futune  vitee  est, 

relinquit.  Passionibus  tota  vita  couturbatus,  115.  Homo 

vetus,  totam  perdiditdisciplinam,  llS.Homo  sine  Christo 

peccata    cognoscebat   non  ut  vinceret,  sod  faceret.  116. 

Hominis  robur  ab  incendio  viliorum  in  favillam  redigitur. 

UtccBpit  vellc  virtutes,  scd  vitia  sequi  Captivus,   et  ser- 

vus  sub  lege.  Ut  nascatur  in  peccatis,  117.  In  vitiis  sepul- 

tus,  120.  Homo  hominis  ost   sepulcrum.  Homo  hominem 

negligit,  121.  Idem  homo  et  filius  qui  dissipavit  substan- 

tiam,  125.  Hominesse  villicosagnoscant,  noii  dominos.Qui 

homines,  non  Deum  in  causis  timet,  facile  a  jiistitia  deviat, 

127.  Homo  non  intuetur  quautus  est  Deus,   sed  quia  est, 

131.  Dajmon  non  vulthomincs  u3ternos^  immo  nectempo- 

rales.  Cur  homo  moriatur,  In  cunabulishomolatet  in  lio- 

minc,  est  corpus,  ct   non   est,  132.  Ex  timorc    homincs 

tracti  ad  idola,  147.  Est  sibi  vilis,    qui  Doo  pretiosus  est, 

148.  Ex  invidia  diaboli  qure  bonaperdidit.  Kjus    mola  ex 

pecc.itooriginali.  Obscuritatibus  ignorantiuiinvolulus.  160. 

Cur  masis  dcbeat  Deo  quam  homini,  161.  Doo  nulliimde- 

pendit  servitutcm.  Inutilis  ad  divina  est  huraana.  Vcrsalur 

m  luto  carnis,  in  limo  corporis.  Partom  substantiie  pordi- 

dit,  unde  paradisi  cxsulfai-tus  est,  162.  Ilomo  ingratissi- 

mus  omnium.  Eratcum  Christoin  paradiso,  et  cxtraChri- 


stum  periit.  Dubitans  de  divinis  promissis  arguitur,  163. 
Ante  diluvium  nati  producti  ad  mortem,  166.  Mentes  et 
sensus  hominum  correpli  a  malo  fuIguris,171.Dehomine 
contra  homines  gentes  exeunt  bellaturse.  Qu£eruDt  famam 
hominis  de  ruina.  Homines  sunt  ut  arbores  ambulantes. 
176. 

Hora  dicitur  punctum,  et  momentum  temporis,  112. 
Horse  duodecim  diei  Christi  sunt  duodecim  apostoli,  170. 

Hortus  Ecclesiee  quomodo  cultus  et  satus  mystice,  98. 
Producit  germina  sua,  130. 

Hospes.  In  hospite  suscipitur  Christus,  39.  Hospite 
suscepto  Christus  subvenire  tenetur  suscipienti.  Hospitis 
meritum  ex  apparatu  mansionis  innotescit,  92.  In  hospitis 
figura  Deus  apparuit  Abrahae.  131.  Fuit  hospes  Chrysolo- 
gus,  138,  per  tot,  Mundanus  hospes  receptus  quid  agere 
soleat,  18.  Quid  e  propriis  sedibus  injuste  expellunt  hos- 
pites,  ut  puniantur,  47. 

Hospitium  humanitatis  fit  templum  Deitatis,  144.  Ejus 
indignitas  in  hospitis  manetinjunam,  15.  Hospitium  nos- 
tr®  camis  Deus  mtravit.  Vid.  Habitaculum,  Domus. 

Hostia  et  sacerdos  est  homo,  quee  mactatur  et  vivit,  et 
quomodo,  108.  Hostia  viva  est  Christus,  (^omodo  Totus 
homo  sit  hostia  placens  Deo.  109.  Et  erit,  si  se  Deo  sancte 
oflerat.  Immaculata  Deum  placat,  exasperat  maculata. 
Hostia  viva,  et  rationabile  obsequium,  quomodo  Deo  offe- 
rcndum.  Hostia  jejunii  quomodo  offerenda,  13.  Quamho- 
stiam  offerre  Deo  debeamus,  quee  et  nobis  maneat,  43. 

Uostis  terrenus  non  prsevalet  coelestibus,  12.  Repenti- 
nus  pemiciosus,  27.  Magis  ducem  quam  mUitem  petit,nec 
obsiaet  mortuos,  sed  viventes.  96,  Melius  est  sspe  reei 
suo  de  hostibus  referre  victoriam  quam  semel  mori.  l^. 
Hostem  proprio  mucrone  turbare,  insigne  virtuUs,  157. 
Tolerabilior  est  hostis  cum  muros  arietat  extrinsecus,  171. 
Qui  hostem  intus  habet,  per  se  liberari  non  valet.  Iniqoi 
in  aiios  ut  puniantur,  67. 

Humanacum  sapimus  coBcamur  ex  nobis,  76.  Salus  hu- 
mana  reparatur  iisdem  lineis  quibus  perierat,  77.  Huma- 
num,  Deo  volente,  fit  divinum.  lOz.  Ad  humana  per- 
discenda  brevis  est  tota  vita  hominis,  112.  Quae  Dei  sunt, 
non  capiunlur  a  nobis,  62. 

Humanitas  Christi  osteudit  charitatem,  47.  Ubi  non  est 
humanitatis  indicium,  ibi  Dietatis  est  signum,  153.  Huma- 
nus  sensus  nonest  in  eoquifiratri  suo  peccatanon  dioiit- 
tit,  139. 

Humilitas  centurionis,  15.  Hominum  ex  nostra  imbecil- 
litate  sumenda,  88.  Elevat  nos  ad  mensam  coelestem,  100. 
Voluntaria  magna  virtus,  136.  Quee  excusat  a  dicendo,co- 
git  ad  obediendum,  138.  Est  mater  doctrins,  161.  Acqui- 
sivit  auod  superbia  amisit,  23. 

Hyurops  bibendo  sitit,  7, 

Hypocrisis  quid  sit,  eCfectus,  nomina,  et  mala,  7.  Labo- 
rat  frustra.  Naufragat  in  portu.  Hypocrila  est  usurarius. 
De  remediis  creat  morbos.  Sibi  damnum,  non  Deo  caus&t 
Hypocrisis  est  Jojunium  sine  misericordia,  8.  Quid  agat 
hypocrisis,  9.  Caeca  est,  etcsBcat  oculos.  Fugienda,  etcor, 
9.  Est  species  arte  composita,  quae  aliud  in  re  agit,  aliud 
promit  vultu,  172.  Hypocrisis  cum  invidia  quid  agat  In 
secreto  hypocrita  facit  nil  secretum,  9. 

I 

Idolum.  Graviora  pondera  Synagogoe  sarcinis  idolonuu, 
105.  Ad  idolorum  lupanaria  confu^it  Synaffoga,  115.  [doU 
periere  ad  apostolorum  priBdicationem,  170.  De  idolola- 
tria,  5.  ad  fin. 

Ignarus  stulte  loquitur,  19.  Decipitur  a  grossis  fici,  106. 
Ignari  non  recipiunt  Christum. 

Ignavia  hominum  dicitur  somnus.  21.  Ignavus  nimis 
est  qui  post  exemplum  invenitur  incautus,  79.  Ignavus 
dicta  et  facta  obscura  Christi  non  intelligit,  96.  Ignavos 

Srospera  non  erigunt,  124.  Ut  obsit  ignavus  aliis  presi- 
ens.  106.  ^ 

I^nis  divinus  nescit  exure  misericordem,  42.  Anhe- 
lat  mclusus  in  carne,  ct  aliamala  facit,  57.  Coelestis  mun- 
dat  labia.  Satiat  cor.  Friget  in  lapide,  latet  in  ferro.  96. 
Et  corum  collisione  flammatur.  Ignes  terreni  non  admo- 
vendi  divinis,  109.  Febrilis  cx  humore  frigido  succendi- 
tur  in  corpoie,  114.  Quod  est  ignis  segeti,  hoc  viUa  sunl 
humano  corporif  116.  Epulonis  qualis  fuerit,  122.  Infemi 
ex  parte  sanctorum  a  Christo  exstinctus,  123.  Infemi  stUU 
arfuce  non  exstinguitur,  124.  Ignis  a  Christo  spargiturver- 
bis,  164.  Cultor  igne  purgat  agrum.  Eo  purgantur  sala 
gcntium.  Cur  super  apostolos.  Ignem  urget  aqua.  et  ignis 
multiplicat  undam.  Iguis  gehennse  reos  exurens  innocuis 
descrvit,  166.  Ignis  in  rubo,  in  columna,  170.  Igois  Spin- 
tus  sancti.  Vid.  Spiritus  sanctus. 

Ignoriantia.  Peccans  ex  ignorantia  illius  plagas  noo  vita- 
bit,  26.  Peccata  ignoranti®  non  vitantur,  30.  Secum  babd 


H77 


INDEX  RERUM  MEMORABILIUM  IN  SERMONES  S.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


1178 


fastidium,  98.  Ignorantiahoroinum  quid  fecerit,  112.  Vitia 
necantur  ignorantia,  116.  Hominis  igoorantia  sublata  a 
lege.  116.  In  nostra  ignorantia  peccatum  sepultum.  Igno- 
rantiae  Deus  subvenitex  pietate,  157.  Obscuntatibus  igno- 
rantiee  involuta  mortalitas,  160. 

lllecebrae  temporalis  vim  humanis  conscientiis  Aposto- 
lus  aptavit.  114.  Contra  illecebras  peccatorum  certandum 

Sro  ccelesti  gloria,  119.  Ab  illecebris  superatus  non  vult 
hristum  venire,  158.  Eas  quare  homo  sustinere  coga- 
tur.  117. 

Dluminatio  est  a  Oeo,  126.  lUuminatio  Ecclesiee  facla  a 
filiis  sanctffi  Felicitatis.  134.  Magorum  illuminatio.  Vid, 
Magus. 

Imago  Ghristi  portanda  a  nobis,  quomodo,  117.  Per- 
fecta  devotio  hoc  dat  imagini  quod  regi,  147.  Imago  Dei 
est  homo,  148.  Regum  vel  fratrum  depictoB  imagines  cum 
concordia,  cur,  149.  Imaginem  Dei  portare  noiuit,  qui 
idoli  portat  personam,  155.  Vid.  Ma^s. 

Immolare  Deo  debemus  viscera  virtutum,  et  quomodo, 
108.  Vita  virtutam  Deo  immolatur  morte  vitiorum.  Deo 
optima  immolanda,  109.  Vid.  Oblatio,  Sacrificium. 

Inperans.  Imperantis  ira  subdito  jus  est,  161. 

Impetrare  aliis  pcenitentiam  impudenter  prasumit,  qui 
sibi  ad  veniam  nil  providit,  123. 

Impietas.  Quid  homini  creato  jam  fecerit,  137.  Semper 
febrit,  173.  Incauta  assumit  criminis  testes,  arbitros  faci- 
noris,  174.  Ut  doceat,  44»  et  de  ea  per  tot.  $er. 

Impius  recedens  a  Deo  a  se  obiit,  nec  stat  in  consilio, 
44.  Fertur  modo  ad  ccelum,  modo  ad  terras,  se  nescit.  Quid 
fecerit  consiliumimpietatis.  Sapor^m  trahit  de  pin^edine 
peccatorum.  A  Deo  recedit,  cum  delinquit.  Impio  gras- 
sante,  pius  turbutur,  47.  Declinatur  a  Deo»  48.  Interdum 
loquitur  invito  veritatem,  49.  Impium  vult  Deus  redire, 
non  perire,  51.  Impiis  imputandum,  si  gratiam  non  reci- 
piuot  charitatis,  55.  Impius  ruit,  destruitur,  stare  non 
potest,  75.  Possessus  a  terra,  et  morte  in  resurrectione 
lustorum,  77.  Terret  impium  timor,  80.  Certior  factus  a 
Thoma  de  Cbristi  resurrectione,  84.  Timebit  supemam 
potestatem,  88.  Stat  in  triviis,  89.  Sui  ipsius  consiliarius. 
rid.  ConsUium.  Eorum  animse  rcpetuntur  a  ministris 
Tartari,  104.  Ex  pietate  patris  magis  proditur  impietas 
filii,  123.  Impius  non  est,  qui  in  alium  pius  non  esl.  Im- 
pius  et  justus  apud  inferos  ante  Christi  Resurrectionem 
erant,  123.  Qui  sibi  impius,  cui  pius  ?  Impiis  non  ferenda 
pietas,  117.  Proprietate  quam  aet  mercedem.  Impius  si 
est  contra  justum,  sibi  lethalis  est«  173.  Vid.  Peccator. 

Impudicus.  Impudieis  inimica  castitas,  127.  Impudica 
ez  impudico  nata,  174. 

Incedere.  Qui  non  stat  in  triviis  peccatorum«  incedit, 
et  alia  facit,  89.  Incedunt  qui  virtutibus  currunt,  et  ad 
mandatorumplenitudinem  perveniont,  9. 

Incensum  Arabicum  non  tam  libenter  odoratur  a  Deo, 
qam  sanctitas  cordis  sinceri,  87.  Incensum  est  thuris  et 
purae  supplicationis.  Incensum  Ecclesiam  illuminans  my- 
stice  quale,  134.  Debetur,  157. 

Incendium  febrile  exstinguitur  calore,  nutritur  frigore, 
114.  Inexslin^uibile  ex  ardore  vitiorum,  116.  Incendia  cu- 
piditatum  quis  fumi  nescius  transit,  89. 

Incredulitas  Filia  mortis,  quid  persuadeat  homini,  118. 

Indigna  non  pctenda  a  Deo  et  cur»  132.  Promissio  non 
redditur  indigno,  100. 

Indocilis  aa  excelsa  contendensmergitur  in  profundum, 
119.  Vitatur  a  Christoad  illius  salutem.  Fatigatingenium 
roagistri,  106. 

Indul^entia.  Tempore  indulgentiae  poenitendum,  46.  In- 
dulgentia  legis  antiquoe  erga  sacerdotes,  92.  Indulgentia 
ma^paex  magno  reatu.  93.  Vid,  Yenia,  Remissio,  Paeni- 
tentia.  Indulgentia  decubit,  ut  peccatores  levarct  ad  ve- 
niam,  30.  Jus  indulgentice  est  penes  hominera,  qui  proxi- 
mo  debita  dimittit,  71.  Quae  res  petant  justorum  mdul- 
gentiam,  43. 

Industria  hominis  ut  honoretur,  Deus  occultat  divinum 
in  humano  semione  mysterium,  132,  et  alia,  etc.,  96,  a 
prineipio. 

Infantia,  infans.  Filiorum  ut  fuerit  oiim  tradita  diabolo, 
51.  Infans  dtemone  repletur.  quando  a  parentibus  ofTertur 
diabolo,  ut  curetur.  (xiona  Christiame  infantioe,  68.  Infan- 
tia  Ecclesioe  tempore  S.  Apollinaris,  128.  Infantia  totum 
obtinet.  plus  lacrymis  quam  virium  rationo.  Homo  in  in- 
fanlia  latet  in  homine,  et  hominis  labore  proficitur,  132. 
Habet  vagitum  ex  verbo  Dei,  144.  Infantes  non  condem- 
nantur  descriptive,  152.  Infans  Iflelus  moriens  describilur. 
Infans  omnem  bominem  non  hostem  respicit.  sed  paren- 
tem.  Prtssionis  ignara  rapuit  martyrii  palmas.  154.  infans 
lacrymis  uberum  nutrimenta  disquirit.  iSS.  Viocit  barba- 
ricm,  potestatem,  etc.,  et  amorem  expostulat.  Infantia 
Christi  turbat  Jerosolymam. 

Infernus.  Devorando   Christum,  jejunium  incurrit,  37. 


Christum  Judeeis  ablatum  dat  geutibus.  Preeparat  mansio' 
nem  Christo.  Dirumpitur  vita  deglutita,  57.  Ejus  tremenda 
8ervitus«65.  In  eo  non  est  venia,  66.  Mala  ejus  docemura 
Christo.  Resurgente  Domino  inferna  sistuntur,  74.  Amisit 
carceratos  Domino  ad  illum  descendente.  78.  Carcer  illius 
destruitur,  82.  In  eo  peccatures  vivunt  pcense,  pereunt 
vitae,  96.  Ejus  flamma  non  tam  lingue  quam  mentis  et 
conscientlfle,  122.  Membra  quae  hic  magis  peccarunt,  ma« 

Sis  in  infemo  torquentur.  Ei  non  resisut  purpura,  et  nu- 
us  in  eo  sudat.  Ante  Chisti  resurrectionem  tenebat  im- 
pios  et  justos,  123.  Ejus  port^e  flereis  januis  et  ferreis 
vectibus  claudebantur  animabus.  Christus  illum  aperuit. 
Parens  inferni  est  mors,  118.  In  eo  damnati  mentiuntur, 
123.  Non  crederemus  ab  inferis  revertenti.  Eius  mala  vi- 
tare  conemur.  123  et  124.  Est  fovea  peccati,  170.  Rapit 
peccatores  nudos  ad  pcenam.  In  eo  gemitus  et  stridor,  174. 
Vid.  Damnati,  Gehenna,  Ignis,  Tartarus. 

Infidelis.  Illis  perniciosum  fidei  sacramentum  sine  fide, 
60.  Sacramentum  fidei  noo  divulgandum  scripto  inter  infi- 
deles,  61.  Illis  teuebrescit  dies,  75.  Est  indignus,  102.  So 
ipsum  demergitin  obscurum  increduiitatis,  131.  Nec  audit. 
nec  videt,  quod  fidelis  audit.  etc.  Eorum  poena  redundat 
ad  gloriam  fidelium,  132.  Baptizati  et  instructi  a  Chryso- 
loffo.  58,  57.  per  tot.,  et  56-62,  67-72.  Vid.  Perfidos. 

Infidelitas  cavenda.  ne  nos  reducat  sub  potestate  dia- 
boli,  18.  Incredulitate  HebnBorum  nec  unus  dsemon  captivo 
*fugalur  ex  corpore,  51 .  Patris  obest  filio.  Callida  non  ha- 
bet  excusationem,  102.  Vid,  Perfidia. 

Infirma.  Cum  recitantur.  animos  deponunt,  150. 

Infirmitas  non  stat  ibi.  ubi  Christus  est  48.  Homine 
nil  infirmius,  et  cur,  45.  Infirmus  recurrat  ad  medicum 
coelestem.  Inflrmitati  nuUus  locus  est,  ubi  virtus  est  so- 
ciata  virtuti.  57.  Ubi  inflrmitas  est  ignota.  Christus  illuc 
primum  curam  vertit,  94.  Inflrmitas  bumana  vult,  et  non 
potest,  100.  Incurvabat  mulierem.  105>  per  tot.  Oculorum 
non  susttnet  magnitudinem  lucis,  112.  Innrmitas  culpanda. 
ut  fralri  detur  venia«  139.  Alia  corporis,  alia  mentis,  164. 
Cur  eadem  varie  curata  sit  a  Domino,  176.  Nutu  Christi 
pereunt  infirmitates.  Familiaris  dum  fit  publica,dolorom 
affert  et  pudorem,  15.  Ejus  lassitudo  remanet  ubi  ars  cu- 
rat,  non  virtus,  18.  Vid.  iEgritudo.  Fragilitas,  Febris. 

Inflrmus  turbatur  malis,  47.  Infirmum  non  curat,  qui 
illius  arbitrium  quaerit  et  exspectat,  114.  Versatur  in 
strato.  14.  Stulta  sunt  illius  desideria,  50. 

Infula.  Qui  dignitatis  infulam  non  habet,  nomen  digoita- 
tis  non  invadit.  199.  Mors  quando  infulas  suad  potestatis 
amisit,  10.  Infulas  divinoD  potestatis  in  se  perdit,  qui  pro- 
ximo  peccata  non  dimittit,  139.  ^temas  mfulas  quis  ha- 
beat,  144.  Eunuchus  infulas  palatii  mutavit,  56. 

Ingenium  periti  magistri  ut  fatigetur  in  docendo  rudes 
discipulos,  166.  Depravatur  dolis,  116. 

Ingratitudo  honunis  eegroti  erga  Deum  medicum  quid 
causaverit,  131. 

Ingratusad  poenam  ducitur,  non  divitiis.  vel  paupertate, 
sed  animo,  134.  Homo  est  omnium  ingratissimus,  162. 
merito  puniatur,  66. 

Inimicus.  Inimico  parcendum,  late,  38,  etiam  exemplo 
Christi.  Ei  dimittere  proficuum,67.  Illi  dimmittenda  pec- 
cata,  alias,  etc,  68.  Inimico  qui  totum  dimittit,  nihil  de 
suisdelictis  Domino  debel,  70  et  71.  Vid,  Venia.  Diabo- 
lus.  Inimico  dimittenda  peccata,  late,  129.  Inimicus  ex- 
traneus  et  internus  quae  mala  faciat,  171. 

Iniquitas  condita  abHerodeeva^inatur,152.  Illi  semper 
est  amica  iniquitas,  cui  est  cequitas  odiosa.  Est  in  pla- 
teis,  95. 

Injuria  (equo  animo  toleranda,  ^er  tot.,  38.  Estdivina 
philosophiatolerare  injuriam.Injunaproximum  afficientes 
phrenetici  sunt,  ideo  pietate   curandi,  38.  Christus  indi- 

goatur,  dum  pro  honore  sibi  fertur  injuria.  48.  Injuria 
realoris  fugitur  a  tota  creatura,  78.  Injuria  humani  cor- 
porissublata  in  Nativilate  Christi,  144.  Sinehumaoisinju- 
riis  humanae  injuriee  non  poterant  amputari,  151. 

Innocens,  sine  Christo  non  habetur  in  terris,  30.  Inno- 
cuorum  resurrectio  erit  terror  impiis,  77.  Quis  innocens 
inter  gurgites  vitiorum,  et  viUe  lubricum  T  89.  Innocens 
vocans  ad  reatum,  dum  purgari  cestuat,  stimulat  cognitq- 
rem,  97.  Deum  innocens  punitur,  reatus  redundat  ad  judi- 
cem,  112.  Innocente  reumaccusante.gratix  judex  promi- 
sericordia  rogatur,  122.  Innocens  non  facile  condemnatur 
a  reo,  173.  Si  accusetur,  quid,  175.  Innocens  ab  initio, 
qualis  crit  in  flno  ?  91. 

Innocentes  raartyres  ab  Herode  occisi,  146.  Quare,  146 
et  152,  per  tot.  optime.  Solum,  quod  nati  sunt  fu-t  illis 
criraen,  15i.  Sunt  milites  innocentiee  Ghristi,  excubiae  cu- 
nabularum.  Nati  martyrio,  non  soeculo.  Moerores  in  gau- 
dium  commutarunt.  Ipsi  in  sanguine  baptizati,  matreseo- 
rum  in  lacr^rmis.  Monuntur  leetantes.  fnemori  regi  suo. 
quam  commori  gestiunt,  descriptive,  15$.  Martyres  gratitn 


ii7« 


INDfiX  RERUM  UEMORABIUUM  IN  6ERM0NBS  8.  PETRl  GHRYSOLOGl. 


m 


quomodo.  Eornmmartyriumvirginitati  comparatum.Qhri- 
Bttts  fugat,  ut  illo8  habeat,  non  8ynagoga  teneat.  Oecisi 
ob  Ghristi  inflintiam,  158. 

Innocentia  nostra  non  ox  nobis»  sed  ez  patris  coBlestis 
venia»  4.  Intromittit  nos  ad  Dei  congpectum,  6.  Numquam 
nuda,  75.  De  innooentia  malo  se  glorians  homo  duciturin 
dcbitum  et  pimam  pat*entis,  iii.  Pro  ea  moriatur,  qui 
hactunus  illaiu  extinguere  molitus  est,  113.  Christi  resur- 
^entis  amnlectenda.  Unde  esset  innocentia  difllcilis*  diu 
iQfnoravit  nomo,  116.  Aufertur  a  pecunia,  116.  Ejus  inimi- 
ciB  fit  odiosa  libertas,  127.  Innocentia  prima  facilitas,  et 
quomodo,  167.  Qui  creditum  innocentio}  servat,  pneniten- 
ticB  non  solvit  usuram.  Vid.  Justus,  Integritas. 

Insidiator  latitat  in  noctibus,  appetit  dormiontes,  fugit 
vigilantes,  97. 

Tnsipientia  interdum  fallitur,  sed  affectus  non  decipi- 
tur,  25. 

Instrumentum  quod  fuit  perditionis,  potest  esfto  occasio 
salulis.  126. 

Intelligentia  est  de  occultis,  non  de  visis,  14.  Eius  vis 
in  videndo  pauperit  nuditatem.  In  paupere  intelligitur 
adesse  Christus.  Minor  intelligentiaScriplurarum  generat 
perniciem,  69.  Hominis  acuiturabobscurisDominiverbis, 

96.  Est  magnaarbor.  98.  Altitudino  sensus  tota  levatur  ad 
ccelum.  Humanarum  et  divinarum  rerum  non  habetur  per- 
fecte  in  tota  hominis  vita,  112  Qhristianus  sese  intelligat,, 
H3.  Intelligentia  potest  benigne  relevare  ciuos  onorat  se-* 
vera  discussio,  126.  Humana  non  facileoaplt  sensusevan- 
gelicos. 

Intentio.  Ex  ea  judicat  Deus,  non  ex  operibus,  9< 

Interna  peccatn  ut  emundentur  et  propellantur,  171. 

Interpres  litterfle  quid  agat,  82.  Verbi  Dei  Vid.  Ver- 
bum  Dei. 

Integritas  est  pcena  corruptis.  127.  Integritaa  testis  in- 
ttocentice  fugat  timorem,  144.  Integritas  Marite  V.  Vid. 
Maria  Virgo. 

Intercessio  Ecclesise.  Vid.  Ecclesia. 

Intrare  possumus  ad  Dei  conspectum,  si  non  loco,  rel 
corde,  6. 

Invenire.  Qiii  qiiod  amisit  invenit,  donat  culpas,  iram 
vertit  in  gaudium,  dolorem  mutat  in  gratiam,  168.Jucun- 
dius  nobis  pcrdita  invenisse  quam  non  perdidisse  servata. 
Magis  deleclant  inventa  qunm  subjecta,  96. 

Invidia  Hebneorum  In  Christianos,  4,  per  tot.  Noo  ad- 
mittit  pietatem  nec  charitatem.  Dissipat  rationem  natu- 
rao  :  malum  antiquura,  et  alia  Malum  angeli,  et  hominis, 
ac  Hebrcei,  armat  contra  Christum.  quatitcoret  animam. 
Vitanda.  Pellit  gaudium.  Ntin  patitur  socinm.  Simulat; 
mentitur.  Dolet  de  bono  alterius,  nonde  suo  proprio  dam- 
no.  Invldus  est  avarus.  Invidia  perdit  omnia  bona,  5.  In- 
videt  sibi.  qui  elevatus  ad  summa,  so  ad  humiliadejiclt, 
25.  Ut  jungat,  consueta  disjungere,  31.  Cscat  ettenebrat 
mentem,  48.  Mala  illiis  ab  exemplis,  48  Malum  incura- 
bile.  Et  alia  multa  de  ofl.  Fuga  vitatur.  Invidia  HebrcBo- 
rum  in  Christum,  49.  Diabohis  invidice  spiritus  quid  agat, 

97.  Invidia  Judieorum  privavit  illos  lege  et  gratia.  102.  In- 
vidia  epulonis  in  Lazarum,  122.  Grave  est  malis,  eos  vi- 
dere  felices,  quos  aliquando  habuero  contemptui.  Invidia  . 
claudit  oculos,  131.  Quo  feratur,  apparet  ex  immanitate 
Herodis,  152.  Invidus  quid  mali  agat,  168.  De  coelestibus 
cum  diabolo  fugala,  168.  Invidia  Pharisreorum,  172.  Invi- 
dia  carnifex  suorum  quid  mali  aj?at.  Qui  Iianc  recepit,  sua 
sustinet  supplicia.  Bonura  alterius  invldo  est  paena  ;  est 
malum  multtplex  ;  statimfugienda.  Est  morbus.  Quidsua- 
serit  perilis  in  lege.  Mala  qua3  fecit  invidia,  late  ab  exem- 
p/i».  Spoliata  a  unristo  suis  comraodis.  In  pharisaels  quid 
egerit.  invidia  cum  hypo^^risi  suis  propinnl.  Pax  invidi®. 
Vid.  Livor,  Zolus.  Est  oculus  nequam,  139. 

Ira  exstinguenda  in  ipsis  scintillis,  38.  Alias  sanguine 
non  sedatur.  Ut  vincatur.  Quomodo  sit  In  Deo,  46.  Cur 
David  petat  ar^ui  a  Deo,  sed  non  in  ira.  Ira  vcntura  est 
(eterna  damnatio  ad  tartara,  137.  Ira  imperantis  subdito 
jus  est,  161.  Nutritur  a  dfBraone,  quomodo.  16. 

Isaac  gaudet  cum  fit  hoslia,  55. 

Isaias  evangelista  non  minus  quam  propheta,  57.  Tactus 
dolore,  qula  q«iod  settsit  de  Deo  non  potest  annuntiare. 
Purgatur  aseraphim.  Cur  Deum  habitu  regio  viderit,  131. 
ProBdixit  virginem  Deum  parituram,  146. 

Iter  adDeura  fit  nonpenum  gressu,  sed  mcntisincessu, 
3.  Iler  ad  Deum  Patrcm  est  compendium  viae  salutaris. 
Iter  gentium  a  Deo  ad  diabolum  fuit  animo,  non  loco,  5. 
Iter  Jcjunii  ingrediens  cajteras  curas  denonat,  8  Itor 
Christi  ad  mortem  et  gloriam,  19.  Itineris  terroni  homo 
incassum  diu  sudores  perlulit  et  labores.  175.  Iter  prce- 
buissc  pauperi  plus  est  quam  panis  dedisse  fragmentura, 
176. 


J&6ere.  Hominum  servi  jacent»  et  cur,  II.  laeetBoa  in 
vitiis,  et  ja^emus  oppressi,  54. 

Jacob  plus  mysticus  quam  dolosus,  nos  flffurabal  snb 
pellibus  nircorutn,  78.  Etvianti  occurrit  Deas  eoaviator, 
•tluctat  cum  eo,  181.  Quid  agat  Deuscum  eo.  ut  tmetor. 
non  tlmeatur,  147.  Cnf  illi  mutatum  nomen,  1S4.  Jtcob 
aate  triumphat  qaam  virat,  70. 

Jacobo  apostolo  quare  noncommendala  bcata  Virgo,49. 

Janua  clausa  non  denegat  ingressum  egressuiiHpie  sno 
creatori,  84.  Janua  mortis  fuit  hotiio.  per  quem  pfeeatum 
intravit,  111.  Janua  inferni.  Vid.  Infernus.  Janus  inferi 
confractae  sunt  ariete  cnicls  Domiui,  123* 

Jejunium  quid  possit  facere^  ostentitur  ex  fame  pro- 
di^i,  2.  Et  ez  aliis.  Est  prima  virtus  nobis,  7.  Injejanio 
quid  sit  ungere  caput,  lavare  iaciem.  Jejunium  sinemise' 
ricordia  esurit,  alget.  8.  Misericordia.  est  ver  terrcej^QoiJ. 
et  alia.  VarisB  dennitiones.  seu  epitheta  jejunii,  8.  VeDcit 
duce  raisericordia.  Bjus  al(e  sunt  misericordia  et  pietai. 
Sine  misecordia  est  simulacrum  famis,  et  avariUaB.  ethjr* 
pocrisis.  Jejunium  sublevaturcoelesti  symphonia.lO.Anna 
Jejuniisumendacontradiabolum,  11.  Tempore  jejuiiiiqiiid 
agendum,  12,  per  tot.  Jejunium  nostrum  est  esnries  dii* 
boli.  Essenlia  et  virtus.  Vincit  diabolum,  II  ef  iS.  Jeju- 
nans  creditur  Deus,  18.  Guoclis  virlutibus  antepomtur. 
Timetur  a  diabolo.  Diaboli  tentationes  tempre  Jejuoii 
quee.  Hostia  jejuniiquomodo  Deo  ofTerenda.  sit  v6liii)ta- 
num,  81.  Bst  aratum  sanclitatis.OurdiseipuIi  GhristlooQ 
Jejunani.  etc,  Inteper  tol.,  81.  Jejuniiim  purgateorpon 
asqualore  carnalium  deIictorum,31.  Verum  |ejunlam  non 
admisceaturfraudiilento  Jejunandum  Ghrifttipreecepto.ll. 
Sitcum  misericordia.Et  ita  multas  habebit  virtntes.  Fose 
jejunium  sine  pietate  Jejunat.  42.  i^ine  misericofdia  est 
tames  avaritiae,  et  aJia,  1.  Semina  jejunii  iactandaiDpao' 
perum  lacrymas,  42.  Vacillat  sine  misericordia.  Sit  eum 
misericordia  et  oratione,  43,  per  tot.  Jejuoium  babet  la- 
situdinem.  Deo  ofTerendum,  et  ut  voracitas  cesset,  iOi 
Quadraffesimale  cur  institutum,  et  ut  debeal  fleri,  lak, 
166.  Vid.  Abstinentia.  Quadragesima. 

Jephtee  filia  moritur  gaudens,  59. 

Jericho.  Cur  per  eam  ambulat  Ghristus,  84. 

Jeroboam  scandulum  fecit  in  populo,  27. 

Jerosolyma  quare  turbatur  Cnristo  nato,  158« 

Jesus  cur  fabri  et  Mari»  filius  appellatus,  4S.  Dicitnr 
Jesus  a  salute,  57  et  59.  Fllius  unicus  por  nalaram.  Jeans 
Hebraice,  Salvator  Latine,  66.  De  Mana  natus  Dei  Fiiios 
est.  Nomen  Jesus  cuelum  et  infernum  submisse confltelur, 
61.  Dicitur  Salvator,  142  eH44.  In  eo  nomine  tota  majestas 
Diotatisadoratur,  et  ab  omnibus,  144.  Virtus  et  potestw. 
Quis  sit  Jesus  natus  er  Virgine,  148.  Jacet  In  stabalo,  iw 
Natalis  Jesus  quis.  et  ad  quid,  156. 

Joannes  Baptista,quid  egerit  virtute  Jejunii  et  oratloi»*. 
48.  Ejus  Epitheta,  86.  Erat  lucerna  sensim  demonstfaas 
Dorainum,  87.  Dicitur  angelus,  quando.  Exsultat  inutero. 
In  utero  propheta.  Filius  sacramenti.  et  alia  eius  ewlheta, 
88.  Oaudium  cunctorum,  magnuscoramDomino.Carnon 
sit  potaturus  vinum.  gjus  privllegia.  PrcecursorChrisU.  Hi- 
buft  splritum  Kliae.  Kiam  ot  Ghristum  virtutibus  repfie- 
sentat.  Astrictus  vinculis,  exstinctus  adulteriis,  Wt^f 
non  moritur  communi  morte.  Angelus  in  terra  De»  obw* 
quium  prasstitit.  Laudatus  ab  orlginali  gloria  parentum. 
Est  totus  sanctitas,  89.  Omnia  prima  debeantur  ei,  etiain 
primogenita.  Ut  Angeius  nascatur,  quid  factum  si^-^' 
cncomia  ex  angelo,  90.  Quid  fecerit  Christo,  et  cur,  90. 
Nascitur  ex  sterili.  cur,  90.  Prius  dedit  patri  veniara.qaani 
dilueret  peccata  populorum.  Dicitur  filhis  ex  singularitate, 
91.  Major  homine,  par  angelis,  et  alia,  91.  Ludfer,  prttWj 
tuba.  angelus  ;  et  alia  quas  antelucanus  fecit,  91,  opnm 
Miratur  se  peregrinus  in  utero,  92.  Vox,  tuba,  P"'^^ . , 
sciturex  silentio,  92.  Ejus  encomia,  127.  Tradilur  adui- 
teree.  Alligatur,  ut  veniee  locus  non  sit.  Herodem  corrnpi^ 
no  pcriret.  Offcndit,  quia  arguit.  Ejus  decollalio  optiraf 
descripta.  De  raorte  sua  natus  est,  127.  Gentibus  prffp»* 
rat  novalia  Evangelii,  187.  Quare  verbum  Dominl  sof  J 
Joannem,  non  ad  Joannem.  Quare  vox,  non  rerbum.  i^w 
venit  ad  Jordanem.  Ejus  baptisma  quale.  tiorripil  eiew- 

EIo,  ut  mores  naturaraque  possit  immutare.  ^PP"  ,  "• 
reeos  genimina  viperarum.  Ghristum  in  Jordane  tena 
veniam  accepturis.  160.  Intrepidus  inter  ctele^tia.  i»»" 
ad  Dei  amorera,  2.  Doctor  et  magister  P®"*^""?!!!^ 
PfBnitenliam  suadet.  Per  quee  deserta  pnodicaret.  a«tk 
vestimentum  de  pilis  camelorum.  Cura  vesceretnr  ioc»k 
etmelle.  Lucema  ardens  Christum  ^^^^^^^JxZii 
169.  Quomodo  ex  dicto  Herodis  resurrexeril.  173.  ^^ 
ad  omniura  medicinam.  Eflfusione  sui  8*"^!°'^JJ!rnrt- 
gerraina  tota  serpentis  antiqui  ^us  caput  in  fl'*^P  ♦ 
Uoso  fertur,  174.  Erat,  ut  lucema  «uper  maemrm, 


1181 


INDEX  REROM  MEMORABILIUM  IN  SERMONES  S.  PETRI  GHRYSOLOGI. 


IIM 


judex  in  tribunali.  Occisus  damnavit  honiicidium.  Toto 
orbe  clamatoccisus.  Nascitur,  quando  porit  Herodes.Con- 
trapositiones  Joannis  et  Herodis.  In  multis  suporstat  Jo- 
sepn.  Major  inter  natos,  quia  arguit  adultera& :  et  licita 
mulierum  consortia  calcavit .  Pericula  feminarum  non  eva- 
sit.  Major  in  natis  mulierum  cx  iejunio,  12.  In  utero  Deum 
agnoscens  matri  refert,  70.  ViJ.  Herodes. 

Joannes  evangelisla  ne  Ctinstum  abnegaret  aufugit, 
150.  Quare  ei  fuerit  commendata  boala  virgo,  non  Jacobd 
ejus  iratri,  49.  In  passione  fugit  nudus,  seu  fuga  cooper- 
tus  esl,  78.  Fugit  m  passione,  quare,  170. 

Jonas  propheta  fuit  figura  Domini.  37,  per  totum, 

Jordanis.  Cur  alveum  Jordanis  intrat  uhristus,  IGO.  Et 
quee  facta  sint  io  eo.  Si  fugit  ad  prtesentiam  legalis  Arcoe, 
cur  non  fugit  ad  i)ra)sentiam  Trmitatis. 

Joseph.  ioi  amittat  virginatem  incarnatione  Verbi,  140. 
Quomodo  justus,  si  conceptum  sponso;  noluit  discutero, 
145.  Fuit  pms  et  justus.  Describiturejus  animus  scstuans. 
In  eo  tota  Davidis  prosapia  nuncupatur,  145.  Vigesima 
octava  generatione  a  David  natus.  In  eo  Gdes  promissionis 
impletur.  Sponsae  causas  ne  timeat  admonetur.  Erat  secu- 
ru9  de  conscientia  Mariee.  Angcli  locutio  cum  Joseph  circa 
Virginis  conceptum.  Sponsus  figura  Christi  sponsi  Eccle- 
sise  quomodo  impleat  liguram  passionis  Christi  in  altero 
Joseph  adumbratam,  146.  Josepb  moritus  nomine,  con- 
scientia  sponsus,  anxius  de  sponsapneffnante,de<eftph'«4, 
175.  Mox  ei  angelus  occurrit,  et  cur.  Timebat,  quia  erat 
io  causa  maximus  pavor,  17S. 

Joseph  patriarcba  comn^atur  Joan.  Baptistce,  174. 

Jubilatio  dulcis  oves  aa  pascua  ducit,  6.  Ut  Deojubilan- 
dum,  46  et  $eqq.  Qualis  juoUdtio  ad  quam  David  invitat. 
6.  Pastoralis  inclinat  oves  ad  pascua.  23. 

Jubileus  adducit  ad  totam  plenitudinem  venis,  et  re- 
missionis,  etquomodo«  139. 

Judas  fecit  scandalum  scandalorum,  27.  Lapidem  Chri- 
stum  traxit  ad  scandalum  pusillorum.  ut  non  panem  vitcQ, 
sed  dolons  conGceret.  Quia  illi  fecerit  aurum,  29.  Ut  qua- 
tit  navem  Christi,  37.  In  ejusanimo  diabolus  doli  fruclum 
concipiens  crimen  peperit  proditoris,  19. 

JuaiBeus.  Vid.  Heoneus. 

Judex  facit  ex  arbitrio  proprio,  carnifex  ex  dlieno,  17. 
Judex  sustinebit  judicii  sui  supemum  judicem,  26.  Cum 
vult  ignoscere,  hominem  respicit,  non  culpam,  54.  Cur 
Deus  judex  noxiorum  personam  suscepit,  90.  A  reo  sup- 
pUcante  tactus  non  maculatur,  94.  Ad  judicem  non  intrat 
non  vocatus,  102.  Ad  illum  rcdundat  rcatus,  sipcenaper- 
cellit  innoxium,  112.  Eum  sratis  illc  rogat,  qucm  innoccns 
confessor  accusat,  122.  Juuex  Deus  visus  a  Daniele,  131. 
Judex  quos  arguat  et  judicet,  152.  Judex  in  tribunali  res- 
plendens  fuit  caput  Joannis  in  disco,  174. 

Judicium.  In  nnali  judicio  Deusc«etcra  tacens  de  mise- 
ricordia  in  pauperes  clamabil,  14.  Pauper  erit  advocatus 
io  die  iudicii.  Et  Judex  debitor  est  illi  qui  feneratur  pau- 
peri.  Per  judicium  omnia  deperierant,  sed  misericordia 
succurrit,  42.  Servatum  indie  mortis,  ut  pccnitentiam  aga- 
mus.  De  crimine  non  judicatur,  qui  facit  misericodiam. 
Vicinum  judicium  quid  sit  operatum  in  hominos,  47.  Sepa- 
ratio  in  judicio  consolatur  sanctos,  47.  QuareChristus  iu- 
dicaiurab  Hebraeis,  49.  Piet  judiciumde  vivis,  et  mortuis, 
quomodo,  57.  Judicium  non  credit,  qui  male  vivit,  59.  Cx 
eo  cantremiscit  terra,  77.  Est  terror  impiorum.  Judicium 
manifestabit  qui  fuerit  quisque,  97.  Juaicium  Dei  tempus 
messis  hominum.  Profuoda  judicia  Dei  quomodo  possint 
cogoosci,  101.  Ejus  securis  arbores  sterilei  succidet  et 
cremabil,  106.  Miscr  cui  in  judicio  non  miseretur  genitor, 
122.  Gestit  Deus  venia  prsevenire  judicium,  125.  Adjudi- 
cium  vocamur  tempore  raortis.  In  judicio  non  est  lem- 
pus  poBnitentiee,  seu  poenarum.  Judicium  Herodis  perver- 
sum,  127.  Ira  ventura  erit  judicium  impii,  137.  Judicium 
evadit,  qui  ante  delictum  vcniam  slbi  prtevidit,  139.  Ju- 
dicium  ut  custodiatur,  causa  teinporanda  est,  144.  In  du- 
biis  judicium  fugienduiu,  et  Deo  rcmittenduin.  Judicium 
prsBveniendum  p^jenitentia,  167.  Christiani  nollent  venire 
judicium.  Quia  adhuc  non  venit,  est.  quiaDominus  nos  ad 
se  ire  desiderat.  Ne  judicemur,  judices  nostri  slmus.  Ju- 
dicium  crapultej  et  vini  quale,  173.  Oonfusio  implorum 
in  Judicio  ex  quibus  causis  crit,  22. 

Jumenta  Cnristutn  natum  fatentur,  141.  Et  suls  susci- 
piunt  in  pnesepibus,  141  et  156. 

Jussio  superioris  temeritatem  toliit  dicentis,  70.  Jussio 
Dei  appendit  coelum,  101.  Sic  terram,  mare.  Jussu  solo 
omnia  creata,et  solajussionesolvenda.  Jussio  etsanctitas 
imperantis  co^it  loi^ui  etiam  sermone  sterilem,  107.  Ad 
jubentis  arbitrium  timor  obedienlis  invigilat,  109  Jussioni 
parere  est  virtus,  138.  Vid.  Pneceptum. 

Justi  spernunt  aurampopularem,  21.Ju8ti  nominetan- 
tum,  seu  facto  injusli  aChristo  ropelluntur,  28  e«  29.  Chri- 
stus  non  vocat  justos,  quia  omnes  reperlt  peccatores,  30. 


Justi  Domino  exsultant,  46.  Dent  ioducias  malis,  47.  Justus 
turbaturex  apparitione  Angeli,  88.  Esse  justum  apud  ho- 
mioes  est  virtus  humana.  apud  Ucum  est  muneris  divini, 
89  et  91.  Ex  qulbusdicanlurjustiZachariaset  uxor  Justus 
roboratur  in  pcrfeclum  virum  tribulatione,  patientia,  pro- 
batione,  spe,  110.  Justis  dabit   Christus  vilam,  regnum, 

floriam.  Quomodo  dlcat  justus:  Ego  moriar  pro  Christo. 
usti  in  mortc  illuduut  iuortom,  nt  ad  vitam  transferuntur, 
114.  Justi  c(clo  majores,  pares  angelis,  immo  mcritis  su- 
periores,  120.  Justum  aliquem  patiuntur  paupertate  et 
niiseriis  cruciari  ad  pletatem  malorum,  122  Accusant  se 
ipsos  apudDoum,  ul  ipsos  Deus  excusel,  123.  Justi  et  ira- 

§ii  ante  Christi  resurreclionem  erant  apud  inferos,  licet 
iversis  in  locis.  A  Christo  desccndente  ad  inferos  abso- 
luti.  Eorum  mors  pretiosa  coram  Domino,174.  Etestmors 
eorum  vita.  Cupiunt  Christum  ad  palmam  eorum  venire, 
158.  Vid.  Sancti,  Confessor,  Innocens. 

JusQcatio.  Montes  justiiicutionis  sunt  nobls  ascenden- 
di.  ut  beatitudlne  perfruamur,  89.  Pauci  incedunt  in  om- 
nibus  justiflcationibus.  Manentcs  condemnatione  justifl- 
cari  non  potest  condemnatus,  110.  JustiOcati  sumus  per 
Christi  resurrectionem. 

Justitia  nostra  nc  flatcoram  hominibus  quomodo  intelli- 
gatur,  ft.  Per  se  sibi  abundat  ad  gloriam.  A  Deo  gcnita 
ccelum  exspectat.  An  occultari  possit.  H^rpocrisls  non  est 
justitia-  Se  locaoshumanis  oculis  non  exspectetmereedem 
divini  patrls.  Justitiae  tantum  serviatur,  quantum  hactenus 
iniquitati.  114.  Laboriosa  est,  116.  Non  ferenda  ab  inju- 
stis,  127.  A  justitia  deriat,  qui  in  causis  homines,  non 
Deum  pertimescit.  Injustis  inimica,  131.  Sine  pietate  est 
crudelitas  apud  Deum,  145.  Justitia  est«  quidquid  fecerit 
Dominus  ergaservutn,  161.  Justo  si  desithumanum  con- 
silium,  subvenit  mox  divinum,  179.  8alva  Justitla  misere- 
tur  Deus,  6. 

Juvenis  insipiens  dicitur  Juvenis,  quamvis  sit  ffitate  se- 
nex»  5.  Vid,  Adolesceos. 


Labia  immunda  habebat  Isaias,  57.TaIia  nos  habcre  dc- 
flendum.  Labiis  mundatis  passionem  et  resurrectionem 
Cbristi  referamus.  Labia  a  dolo  polluta,  62. 

Laborphilosophorum  Vid.  Philosophia.  Cantllena  leva* 
tur,  10.  Ubi  non  est  labor,  illi  nec  fructus  adest,  14.  Vin- 
citur  usu  et  cxercitatione^  28.  Humanus  labor  apostolorum 
profuit  divino  labori.  Ex  laborefructus.Adlabores  descen- 
dit  Joan.  per  gratiie  dignationem,  88.  Gloria  ex  labore 
superatur  a  gloriaex  origine«  89.  Labor  communis  habeat 
commune  lucrum,  91.  Labor  illius  qui  scripturas  m^rstice 
interpretatur,  90.  Vid.  Sudor.  Labore  acquisita  magisde- 
lectant.  Labor  requiritur  ad  agnoscenda  profunda  judicio- 
rum,  101.  Labor  et  pocna  In  discendo  litteras.  Labor  ex 
quiete,  et  e  converso,  103.  Labor  susceptus  a  certantibus 
inagonepro  corona,  119.  Labordoctoris  sumitur  a Christo 
pro  nobis,  163.  Labor  itinrris  viatoris  tiorainis  diu  iDcas- 
sus,  175.  Deus  in  noslro  labore  socius  cur,  147.  Labori 
proprio  nemo  invidet,  97. 

Lacrymae  pauperum  jejunium  rigant,  42.  Coelum  ri^ant. 
Qui  Deum  verbis  non  orat,  nec  lacrymls  orabit,  43.  Benti. 
qui  lugent  mundo,  46.  Lacrym©  a  gaudio  ol  dolore  produ- 
cuntur,  46  ei  64.  Cordis  affectum  testantur,  46.  Iniquus 
lacrymabitur  in  alio  seeculo  de  bono  pauperis,  47.  Reparant 

g?r(iita  ex  cibo,  66.  LacrTmee  Magdalenie,  Judaeorum  et 
hrisli  ex  diverso  capite,  64.  Pro  peccatis  Deo  Iacr)'man- 
dum,  65.  Lacrymee  impetrant  fllios,  73.  Lacrynifle  mulie- 
rum  potentissimoEJ,  79.  Eorum  suntai*ma.  Piliorum  lacryinflB 
ex  natura,  89.  Deus  sitit  lacrymas  pcccatorum,  93.  Pecca- 
torum  lacrymee  rigantcoelum,  terram  diluunt,  exstinguunt 
gehennam,  et  delent  divinam  sententlam.  Sunt  baptismata 
peccatorum.  Lacrymae  vidu®  impetrant  resurrectionem 
ejus  fllii,  103.  Sunt  Jucundoe,  qute  cmunt  gaudiumlmmor- 
talitatis,  107.  Lacrymtp  parvulorum  sunt  arma  potenlissi- 
ma,  et  Cur,  128.  Lucrymee  sunt  potus  pcenilentium,  137. 
Lacrym®  fuere  baptismata  matrum  innocentium  occiso- 
rum,  152.  Martyrii  gaudlo  non  caret,  lacrymas  martyrii 
qui  fudit.  Infans  lacrymis  uberum  nutrimenta  disquirit, 
158.  LacrymflB  abluunt  ulcera  reatus,  167.  Domi  Petri  non 
vina  fundebantur,  sed  lacrymoi,  18. 

La?dens.  Ledentem  proprio  mucrone  truncare,  est  insi- 
gne  divinfle  virtutis,  57. 

Lsesus.  Ltesis  quod  longum  est,  breve  est  ad  leedentes, 
16.  Ltesus  dimittat  fratri,  139. 

Lamentari  non  potest  de  morte,  qui  voluntarie  redpit 
illam,  23.  Parturiens  lamentatur  ex  dolore,  natus  ex  na- 
tura,  89. 

Lancea  doloris  fixa  in  cordibus  discipulorum  Christi,83. 

Lapis  sepulcro  Christi  advolutus  mortem,  revolutus  re- 
surrpctionem  probavlt,  74.  Lapidls  sepulcri  enromia.  Re- 
volutus  ab  angelo  ad  fldetn  reBurfectionis,  84  el  75 ;  ct 


1183 


INDEX  RERUM  MEMORABILIUM  IN  SERMONES  S.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


1184 


ad  alia,  75.  AJudteiscoastitutusad  januam  mortis,  fltca- 
tbedrd  vitee.  Bevolvitur  ab  angelo  ad  salutem,  fldem,  ad 
evolutionem  mortis,  77.  Ei  angelus  insidet,  ut  proBses,  et 
ob  alia.  Lapis  claudebat  ostium  cordis  mulierum,  82.  Lapis 
ma^nus  pius  merito  quam  forma.  Non  potest  obsistere 
Cbnsto  resurgenti,  84.  iEdificantes  turrim  providerunt 
sibi  lapides,  ut  altius  caderent,  131.  Judsei  lapides  atlule- 
lenint,  ut  se  occiderent,  non  Deum. 

Laqueus.  Herodes  cecidit  in  iaq[ueum  quem  tetenderat« 
152.  Laqueus  diaboli,  H. 

Lascivusformamaccusatinejuslapsu,116.  Vid.  Luxuria. 

Lassitudo.  Generat  fastidium  et  dicenti,  et  audienti,  122. 
Lassari  nescit,  cui  panis  Deus  est.  166.  Nec  bajulus  mise- 
ricordiae  lassitur,  170. 

Latro  evangelicus  in  ipso  momento  mortis  paradisum 
invasit,  60.  Rapuit  veniam,  167.  Quando  solvcoat  poenas 
latrocinii,  61.  Latro  in  occulto  tendit  insidias,  158.  Latro 
callidus  dicitur,  173. 

Lavare.  Ante  mensam  lavandse  suntmanus,  171.  Multa 
lavacra  legis  lavaot,  et  non  lavant,  sed  lavacrum  ^rati® 
lavat.  Et  quomodu.  Lavandasunt  quaedivinismancipatur 
mysleriis.  Corda  lavanda  a  peccatis,  r|uomodo. 

Laurentius,  martyr  passione  insignis,  135,  per  tot. 

Laus  Patrum  redunaat  ad  gloriam  flliorum,  89.  Yiros 
illustres  laudare  quomodo  debeat  orator.  Vid,  Sacrificium 
laudis. 

Lazarus  a  Bethania  forma  vincends  mortis,  exemplum 
resurrectionis,  63.  Ejus  resurrectio  est  signum  signorum, 
63.  Resuscitatur  quatriduanus,  ut  servus,  et  cur.  Ejus  in- 
firmitas  tantum  siffnificatur  Christo  amanti.  Christus  in  eo 
dat  locum  morti.  Cur  gaudeat  Christus  in  morte  Lazari.  Si 
mulier  non  fuisset  in  paradiso,  Lazarus  non  moreretur. 
Lacrymatus  Lazarus  a  tribus  diverso  modo,  64.  Ejus  mors 
ad  Dei  gloriam.  Gaudium  ex  resurrectione  illius,  65.  Cur 
Christus  fremat.  Spelunca  quid,  65.  Gur  tolli  lapidem  jus- 
sit.  Martha  dixit,  quod  fetet.  Quod  quatriduanus.  In  Lazari 
resurrectione  dialogus  tartari  cum  angelo,  et  alia  fuse.  65, 
ad  fin.  Cur  ligatis  manibus  et  pedibus  sur^it,  pulchrt. 
Lazarus  propinavit  nobts  gustum  resurrectionis.  Est  argu- 
mentum  resurrectionis  Christi,  81. 

Lazarus  Pauper.  Stupendee  vices  illius  cum  divite,  66. 
Pro  malis  re  epit  bona.  Vulnera  Deo  in  hostiam  ofTerebat. 
Ut  jacuit  ad  divitis januam.  E^us  mors  et  funus  cum  funere 
divitis,  121.  Ponitur  pro  conflatorio  divitis,  et  alia  mire  et 
descriptive,  14,  adfinem.  Pectusjudicisetarcana  posside- 
bat»  lz2  $1  124.  Non  fecit  bona,  sed  recepit  mala,  123.  Cur 
beatus,  Mortalium  miseria  cognoscitur  ex  Lazaro  et  di- 
vite,  124.  Contrapositio  Lazari  et  epulonis.  Non  fractus 
malis.  Curari  ab  epulone  debeat.  Vtd.  Epulo,  Dives. 

Lectio  ecclesiastica  peritis  et  simplicibus  prodest,  20, 
Quod  pandit  verbo,  tempus  commendavit  exemplo,  20  et 
21.  Evangelica  bonis  est  salutaris  intelligentise,  malisoc- 
casio  erroris,  89.  Sedula  et  iterata  profundam  scientiam 
pnestat,  120.  Freauentatafastidiumgenerataudienti.  Pars 
illius  dilTertur,  ne  longitudo  fastidium  generet  auditoribus, 
122.  Lectio  prolixa  trahit  in  longum,  173.  Legere  vel  au- 
rera  legentibus  prsebere  idem  est,  159. 

Lectus  doloris  nostri  est  corpus  nostrum,  14.  Lectus  pa- 
ralytici  jubetur  portari  in  (estimonium  sanitatis,  50. 

Lex  natura;  quae,  5.  Lex  Dei  (|uae  in  principio  mundi. 
Divina  docuit,  quod  humana  sapientia  ignorabat,  11.  Pro- 
didit  diabolum  mali  auctorum.  Legis  antiqufe  suppellex 
studiis  Judaicis  attrita,  31.  Lex  Kvangelii  pannus  rudis  di- 
citur,  et  est  principium  texturee,  (]^uomodo.  Praecepta  legis 
non  sutTecerunt  commendare  nobis  divinum  amorem,  55. 
Lex  adducit  ad  januam,  quos  gratia  intromittit  in  tem- 
plum,  86.  Legalibus  in  tabulis  Deus  descripsit  normam 
disciplinaj.  88.  Lex  antiqua  illicita  prohibuit,  licita  noij 
negavit,  supra  naturamml  potuit,  92.Lexfidei  janua.cra- 
tiae  nuntia,  Evangelii  prsevia,  etc.  L.egem  satam  veraeious 
prtBceptis  cur  deemon  mendacibus  fucavit  inventis,96.Cur 
m  lege  celatur  sensus  divinus,  99.  Qui  sine  lege  erat,  in 
lege  positis  demonstrat  legis  auctorem,  102.  Flosculis 
comparata,  106.  Lex  cum  ipso  homine  coepit  ;  sed  Adam 
mox  praevaricatus  est,  utaccepit:  Moysespraevaricatoribus 
promulgavit  acceptam,  111.  Per  legem  mors  regnavit, 
quia  gravius  praevaricatores,  quam  peccatores  devoravit. 
Focit  copiam,  non  diminutionem  dehctorum,  112.  Vulnus 
hominis  prodit,  et  supernum  medicum  venire  denuntiat. 
Attrahitincuteminternum  vulnus,  etgladio  prceceptorum 
aposlema  aperit  antiquum.  Nec  vulnus  claudere,  nec  per- 
fectaiii  darc  sanitatcmper  se  valebal.  Ampliavit  vulnus,  et 
auomodo.  iligrotantem  levavit.  fovit,  ot  ad  medicum  per- 
duxit.  Lege  oxchisa  cuUores  illius  arguuntur,  114.  Lex 
ox.spectaiis  hominis  voluntatem  cultorein  suum  non  solvit 
a  peccato;8od  crimine  praevaricationosobligat,  quomodo. 
Qui  sub  lege  sunt,  peccato  mcurvantur.  Lex  non  obtinuit 
cum  Synagoga  speciale  consortium,   115.  Lex  despcxit 


Synagogam.  Legem  non  dcserit,  qui  ad  ejus  auctorem  re- 
currit.  Non  lex  homini ;  sed  homo  moritur  le^.Lexreum 
astringit,  punit  criminosum.  Per  Ic^em  passiones  pecea- 
torum  notiores  dominantur  membris  humanis,  115.  Lex 
non  proficit,  sed  ducit  ad  mortem.  Homo  sioe  Ghristojegc 
armaoatur  ad  crimina.  non  victurus  sed  factunis,  llG.Lex 
data  a  Deo  ad  salutem,  per  hominem  facta  est  ad  suiipsius 
ruinam.  Prodit,  quod  hostillterlatebatinhunianocorpore, 
quomodo.  Ex  ea  coepit  homo  velle  virtutes,  sed  sequi  viUt 
Sub  lege  homo  servus,  et  captivus.  Lex  pervenit  ad  geo- 
tes,  cur,  126.  Summa  legis  ruit  Joannes.  1S7.  D&ta  non 
uni,  sed  omnibus,  132.  Per  legem  le^s  scientia  quieren- 
da,  148.  Quid  per  eam  Christus  promiserit,  150,  Ghristus 
fugit  in  i£gyptum,  ut  staretlegis  veritas.  Lex  impugoaba- 
turaPauIo  per  zelum  legis.  157.  Lex  divinadocuit  pen^ 
trare  secretum  sensus  divini,  468.  In  legis  Decalogolate- 
bat  Christus,  169.  Multalegis  lavacra  non  mundant,(|uod 
unicum^atise  lavacrum  lavat,  171.  Occultata  a  Ph&nsffio 
ob  invidiam,  172.  Sub  legis  velamine  nil  videbat  Judm 
176.  Ejus  umbra  transit.  Vid.  Synagoga,  Hebrffius. 

Liberalitas  Dei  ample  ostenditur,  39. 

Libertas  est  serva  penes  extraneum,  2.  Libertas  homi- 
nis  a  servitutibus  inimicorum  decantanda.  6.  Probatur  ii- 
berias  a  virtute,  101.  Liber  nascitur  ad  gloriam.  Libertis 
naturae  recepta  par  Christum,  dum  tollitpeccatummundi, 
111.  Praesumpta  et  vaga  postponitur  devoUfifamulaUoni, 
114.  Libertas  mentitur  in  peccato.  Libertas  peccalipro 
fructu  dat  poenam  et  conutsionem.  Libertas  quaodo  et, 
quomodo  queesita  ab  homine,  116.  Odiosa  Ubertas  capU- 
vis  criminum,  inimicis  innocentiae,  127.  Libertas  miscea- 
turcharitati  in  corrigendo  fratre,  139.  Liberlas  smc  fine 
in  coelo.  Libertas  incerta  hominem  perdidit,  161. 

Libido.  Vid,  Luxuria. 

Licita  qui  requirit,  multiplici  coruscat  in  luminc,  2i. 

Ligare.  Qui  agat  veniam,  locum  veniae  non  relinquit. 
127. 

Lignum.  Ex  ligno  pendit  vita  credentium,  ubi  mors  p^ 
penderat  perfidorum,  57.  Per  lignum  mors  et  vita.  59.  Per 
lignum  mors  venit  et  mortificatur,  60.  Ligno  redemuli,  li- 
gno  consummatur  ad  palmam  Petrus  et  Andrsas,  133. 

Lilium.  Ejus  gloria  et  praecellentia.  163.  In  craslinum 
petit.  Ariditati  et  incendio  clibani  deputat.  Epitheton  vir- 
ginitatis  et  castitatis,  22  et  98. 

Limites.  Limitibus  affixi  tituli  indicant  Dominum  pr«- 
diorum,  154. 

Lingua  naturalis  chara  simplicibus,  et  doctis  dulci8,43. 
Susurronis  et  bilinguis  est  laqueus  mortis,  53.  Intercoret 
linguam  versatur  salutis  sacramentum,  56.  Si  Hnguainter- 
pres  mentis  non  potest  evaporare  sermonem,  dolore  cro- 
ciamur,  57.  Lingua  maledicta  contaminat,  62.  Cnr  lingua 
divitis  magis  crucietur  in  infemo,  66,  8  et  122.  Lip§f"*J° 
capite  caput  mali,  124.  Lingua  flumen  fidei,  79.  rw. 
Epulo. 

Lites  procul  sunt  a  nobis,  ut  servemus  charitatem,  w. 
Pnescribuntur  trigintaannorumspatio,  145.  Cupiditascre- 
dit  Dominum  arbitrum  litium,  162.  Ad  litigatoris  arbitnum 
Christus  arbiter  esse  non  poterat,  162.  Lites  non  sunt.ubi 
avaritia  non  est. 

Litterae  epistolares  dulces :  sed  usque  dum  renial  ip^f 
qui  misit,  62.  Ut  labore  et  poena  litterae  discantur  a  disa- 
pulis,  101.  Littera  vetus  totam  perdidit  disciplinam,  It» 
Gur  sensus  lateat  in  littera,  132.  Interpres  tantum  utterff 
quid  agat.  32. 

Livor.  Vid.  Invidia,  Zelus.  ,.  , 

Locus.  Non  de  locis,  sed  de  sensu  Deus  operum  coUigii 
qualitatem,  9.  Locorum  mutatio  inutilis,  ubinon  estcoo 
versio  sensuum,  46.  Deus  loci  capacitate  non  claudilur,  t*- 

Locustae  pastus  figura  pcenitentiae,  cur,  167.  Ut  locusi» 
debemus  a  loco  peccati  in  locum  poenitentiee  eiihre. 

Longinqua  ne  ambias  conspicere,  et  cur,  164.  Longm* 
qua  munoi  et  peregrina,  quae,  2.  .  .    p^, 

Loqui  debemus  secundum  tempus,  57.  Logui  m  Kccie- 
sia  non  datur  mulieribus.  82.  Cum  Deo  loqui  ^^^^^' 
mus,  86.  Loqui  debemus,  imperiti  licet,  quando  '^'ff  |J^ 
sio  imperantis,  107.  Do  eo  quod  nos  aetemat  loqui  long" 
sermone  debemus,  117.  . 

Lorica  impenetrabilis  est  amor,  40 .  Lorica  Lasan  p»" 
peris,  qualis,  124.  ^^ 

Loth  fugit  igncm  ex  misericordia,  42.  Per  '"^H*i^ 
lorum  extractus  a  flammis,  10.  Per  jejuoium  ®^*"  .  iL 
cendium,  qui  per  ebrietatem  incesti  est  adustus  lac 
dio,  12.  . 

Lucerna  ardens  significat  opera  bona  alios  «diucaoua. 
22.  Habeatur  in  manibus,  24.  Testimoniuin  innocentw- 
Est  bonum  exemplum.  Lucerna  verbi  Chrisli  o*^*°^, 
mysteria  coelestia,  64.  Furem  prodit,  54.  Lucerna  er»| 
Joannos,  87,  127  et  169.  Lucerna  tompli  ilHs  nou  esi  n^ 
cessaria  quibus  sidus  coeli  perlucet,  156.   Lucema  coroi 


il88 


INDEX  RERUM  MEMOttABIUUM  IN  SBRMONBS  S.  PETRI  CltRYSOLOGl. 


1186 


accendenda,  ut  dr8u;hmam  scienlife  salutaris  quaeramus, 
169.  Non  lucebat  Ecclesiee  sine  igne  divino.  Lucerna  est 
mater  Ecclesia.  Caput  Joannis  in  disco  erat  lucerna  ar- 
dens  super  candelaorum,  174.  Lumen  lucemce  suscendit 
olei  pinguedo,  ut  ad  noctis  solatium  perluceat,  8. 

Luctari.  Mundo  pnesento  difficilius ;  sed  gloriosius, 
107.  Quomodo  spiritualiter  luctandum  in  Quadragesima^ 

Luctus  profanus  est  adhibere  extranea  lamenta  super 
cadaver,  19.  Beati  qui  lugent  mundo,  46. 

Ludus  prsesentis  vitee  dignoscitur  ex  mutatis  vicibus  La> 
zari  et  epulonis,  124.  Non  est  de  impietate  ludus  sumen- 
dus,  nec  de  sacrilegio,  155.  Cum  serpente  nemo  securus 
ludit. 

Lumbi  a  servis  vigilantibus  preecingendi  cum  lucernis 
in  manibus,  24.  Et  cur  lumbi  praecingendi. 

Lumen.  Lumine  Dei  opus  est  in  opere  Dei,  51.  Lumen 
tenerum  oculis  teneris,  64.  Lumina  a  Christo  supplentur 
caeco  nato,  176.  Vid.  Oculi. 

Luna  a  diabolo  infamata,  52.  Non  Isedit,  sed  servit  ho- 
mini.  Curlunffi  incrementis  obsessi  torquentur.  Quidluna 
gratius  ?  101.  Luna  lumine  suppari  soli,  103.  Sanctus  erit 
lucidior  luna,  et  quomodo  deteripUve,  120. 

Lupus.  Luporum  feritas  dicitur  astuta,  173.  Eorum  con- 
Uffio,  100. 

Lutum  quo  factus  est  homo  supplet  lumina  Celidonio, 
176.  Limo  intacto  factus  homo ;  Cfhristus  natus  corpore 
intacto,  148. 

Lux  multiplex  perquiritur  ab  eo  qui  licita  facit,  fugitur 
ab  eo  qui  iilicita  peragit,  22.  Luce  recedente,  reoeunt 
tenebrse,  44.  Lux  in  nocTe  resurrectionis,  77.  Gratior  post 
tenebras,  84.  Luminibus  obscuratis  sensim  refundenda  : 
est  oculis  condita,  87  et  112.  Lux  misericordise,104.  Lucent 
in  ccelis  marivres,  gni  in  terris  putabantur  exstincti,  108. 
Ejus  magnituao  oculosnon  habebat,  veruminfirmitas  lumi- 
num  claritatem  fere  non  potest,  112.  Lucis  auctor  Deus, 
densis  in  tenebris  invenitur  a  magis,  157. 

Luxuria.  Quee  mala  parturiat,  quaeque  protrahat,  21. 
Desperationi  similis,  5.  Dicitur  contagio,  59.  Totam  pro- 
faoat  sanctitatem,  27.  Luxuriosus  contemnat  etiam  licen- 
iias  corporales,  113.  Qui  luxuria  ardet,  mavult  cum  ea 
perire  quamredire,  127.  Luxuriosis  adversa  fru^alitas.  Ex 
ea  nascitur  impietas.  Homo  luxuriosus,  id  est  immodice 
profundens  helluopartem  principalem  substantiae  perdidit, 
162.  Luxuria  petit  castitatis  interitum,  pudicitiae  necem, 
mortem  saoctitatis,  174.  Titillabat  in  Uerode.  Luxuriosi 
dicuntur  porci  diaboli,  2.  Qui  ad  luxuriam  alios  inducit 
dicitur  mercenarius  diaboli.  Luxuriosi  non  satiantur,  et 
quare.  Agresti  cibo  mundi  frenatur  luxuria,  13. 

M 

Magister  dicitur  Christus,  quia  factor  et  rector  elemen- 
torumest,  21.  Magistro  addicitur,  et  scholae  afflgitur,  qui 
scirecupit,  101.  Paulus  quomodo  docuerit.  Vid,  Paulus. 
PerituB,  ut  rudes  discipulos  doceat,  106.  Ma^stro  rese- 
ranti  scripturae  qusestiones,  qui  converlitur,  deoet  absolu- 
tionem,  107.  Magisterium  stat  de  scientia  ;  sed  ejus  aucto- 
ritas  constat  ex  vita,  467.  Vid.  Doctor,  Concionator.  Pree- 
ceptor.  Magister  criminum.  Vid.  Mercenarius  ut  magistro 
faciat  injunam  discipulus,  94.  Vid.  Discipulus. 

Magnus  dicitur  quis  animo,  licet  corpore  sit  pusillus 
54.  Magnus  coram  Deo,  quantus  erit  penes  homines  ?  88. 
Ma^na  relinquere,  amare  minora,  Dei  potestatis  est,  non 
cupiditatis  humana;,  168. 

Magnus.  Cur  oculos  committat  steilaj,  64.  Incola  noctis 
ducitur  a  stella  ad  lumen,  87.  Rigat  auro  cunabula  Christi, 
103.  Munere  et  adoratione  Deum  nasci  fatetur,  117.  Cla- 
ritatem  Dominici  ortus  habuit  a  stella,  144.  Deum  adora- 
vit  in  terris,   145.  Ex  Magorum   nuntio  Herodes   molitur 

gcrdere  Chrislum,  146.  Magus  signifer  diaboli,  fit  dux 
hristi,  150.  Erral  per  astra,  156.  OrtumChristi  stella  duce 
non  cognovit.  Vcnit  abOriente  ad  Orientem,  jussusa  Deo 
venire.  Plus  cceleste  de  magis  quam  de  stella  signum  est, 
et  quare.  Coffnovil  stellam  servam,  et  conservam.  Insul- 
tat  Judaeis.  A  mago  non  qu&erunt  Judsei  de  Christo.  Ex- 

Sositio  verborum .  Vbi  est,  gui  natu$  ett  rex  Jud€Borum. 
X  stella  jussa  nolens  cognoscit  magnus  Christum.  Deum 
se  invenisse  in  humana  came  roiratur,.  ChristumDeum 
muneribus  confifetur,  157.  Cultor  siderum,  noctis  incola 
Christum  lucis  auctorem  ex  gratia,  invenit.  Ducitur 
per  stellam,  ut  materia  erroris  nat  per  Christum  occasio 
salutis.  Apud  eum  ignorantia  et  error  erant  in  culpa,  non 
voluntas.  Erant  magi  de  genere  Noe,  et  per  Deum  Ghri- 
stum  nasci  didicerant.  Jussus  magus  adorare,  testari,  et 
videre.  158.  Ei  pie  interroganti  datur  responsum  impiumt 
In  sereno  Christlanfle  fidei  ad  Dominum  pervenerunt.  Dan. 
munera  Domino   crediturisque   scienti®    thesauros.  Per 


viam  innocentias  ad  sua  redeunt.  Magus  gentilis  a  steila 
Dominum  natum  cognovit,  159.  Inter  duo  animalia  Ghri- 
stum  inveniunt.  Duces  fideinostrae,  etprincipes  credulita- 
tis.  Ut  queerat,  et  Deum  inveniat  magus,  160.  Garnem 
lucidiorem  sole,  luna,  stellis  in  terris  contemplatur.  Non 
discutit,  sed  credit  Deum  regem,  moriturum,  et  gaudet 
invonisse.  Judaeum  prffivenit  coofitendo  Deum  manibus. 
Ex  fidc  magorum  credulitas  gentium  dedicata. 

Mala  propria  cum  dolore,  extema  festinanter  audiun- 
tur,  2.  Permittuntur  a  Deo,  ut  inde  bona  sequantur,  5. 
Quoe  mala  a  diabolo  sint,  11.  Malum  est  accidens,  non  crea- 
tum  et  quomodo.  Mala  a  Deo  propter  nostras  culpas,  20. 
Mala  temporalia  si  dolent,  quid  aeteraa  ?  22.  Quibus  mala 
videantur  gratiora  bonis,  25.  Mala  ex  morbis  peccatorum 
38.  Mala  tempora  faciat  nobis  Dei  contemptus,  43.  Mala 
temperantur,  86.  Mala  inducta  in  mundum  a  diabolo,  96, 
Malum  est  accidens,  non  naturale.  Passiones  peccatomm 
a  lege  ampliatae,  quomodo,  115.  Male  recipere,  bona  acci- 
pere  a  Deo  credit  ndelis,  et  qualiter,  123.  Etquam  bonum 
mala  recipere.  Mala  pauperis  ei  profuemnt,  124.  Mala 
dinumerat  Ghristus.  et  poenam  minatur,  et  veniam  permit- 
lit,  quomodo,  125.  Mala  non  bona  promittit  daemon,  131. 
Malomm  cognitione  agnoscimus  bona,  quam  sint  bona. 
Mala  a  Deo  non  petenda.  cur,  132.  MaJa  declinanda,  158. 
A  maloliberati  omnes.  Vid,  Oratio  Dominica. 

Maledictio.  Si  maledictus  est,  qui  in  uno  offendit,  quo- 
ties  maledictus  est  qui  In  omnibus  ?  114. 

Mali  de  bono  quaerunt  malum,  et  alia,  etc.,  32.  Quam 
mansionem  sibi  eligant,  47.  Eis  tormenta  parantur,  66. 
Semperstulli,  97.  Invident  bono  illorum,  quos  sprevemnt^ 
122.  Torquentur  videre  felicem,  quem  aliquando  mise- 
mm  putavemnt,  123.  Malos  qui  monet,  ofl^endit,  127.  Illis 
bonitas  exosa,  131.  Herodes  malus  omnibus,  suis  pejor, 
pessimus  sibi,  152.  Vid.  Oratio  Dominica. 

Malignus  ut  omnia  in  malum  interpretetur,  168. 

Malitia  origo  vitiomm,  31.  Non  refinauitur  vel  in  poe- 
nis,  122.  Convertit  homines  in  viperas,  137.  Mammona  id 
est  pecunia  quomodo  dominetur,  optime,  126. 

Mandata  Dei.  Colles  ipsores  interpide   ascendendi,  ut 

floria  perfmamur,  89.  Nemo,  vel  paucis  incedunt  in  omni- 
us  mandatis  et  justificationibus.  Mandatum  non  praeterit, 
sed  ille  deficit  mandato,  qui  a  mandato  labitur,  115.  Ex 
illis  peccator  accipit  occasionem,  ut  sit  etiam  contumax 
et  pravaricator,  116.  Vid.  Lex,  Preceptum. 
Manna  pavit  Hebrseos  40  annis,  166. 
Mansio.  Vid.  Domus,  Habitaculum. 
Manus  arida  hominis  curati  a  Christo  figurat  genus  hu- 
manum,  ItUe,  32.  Tetigerat  vetita.  Ariditas  nostroe  manus 
quando  dissolvatur.  Et  alia  multa.  Quomodo  et  quando 
amerit  manus.  Gur  surgat  in  medium,  qui  manum  aridam 
habet.  Jussione  solvitur  ariditas  manus,  qum  fuerat  jus- 
sione  devicta.  Manus  arida  in  Ecclesia  qute  sit.et  quomodo 
curanda.  Manu  Dei  homo  creatua,  et  recreatus,  33.  Manus 
dextera  Domini  Christus  est.  Manus  impositio  curat  in  Ec- 
clesia  gentilem,  105.  Expandere  manus  est  habitu  rogare, 
108.  Cur  manus  epulonis  ligatae,  122.  Manum  admensam 
det  pauperi.  qui  nummum  dare  non  potest,  122  et  176. 
Manus  Dei  assumpsit  caraem  in  nostram  reparationem, 
148.  In  magis  loquuntur  manus,  quomodo,  loO.  Lavand(c 
manus  pro  mensa,  171 .  Manus  Domini  in  faciendo,  repa- 
rando,  componendohominem,  176.  Deus  non  de  manibus, 
sed  de  cordibus,  facta  metitur,  9.  Gur  Ghristus  tenuerit 
manum  febrientis  varie,  18.  Manus  sanctificantur  inope- 
ribus  bonis,  in  malis  polluuntur.  Dominus  manufecitno- 
minem,  et  manu  honuni  supplet  lumina,  176. 

Marcellinus  episcopus  Viconaventiee  Ecclesise  laudatus, 
175. 

Mare  jejunii  qui  ingrediuntur  quid  agent,  8.  Mare  Ghri- 
sto  fil  via,  detcriptive,  20.  Cur  ssvit  usque  ad  periculum 
Christi.  Ex  sedata  maris  tempestate  Jesus  creditur  Deus. 
Mare  seeculi  turbatur,  cum  illud  intrat  Christus,  et  placa- 
tur.  Mare  sanguinis  humani  in  terris,  quando,  20.  Mare 
quando  mater,  146.  Maris  procella  facta  est  ad  fidem,  21. 
Judeeomm  error  pavior  fluctibus  maris,  32.  Mare  saeculi 
quid  sit  mystice,  47.  Maris  descriptio  cum  ilEgyptios  sub- 
mersit.  Mare  diluit  sordes  Petri,78,  Habet  iter  moUe,  90. 
Prenatur  ob  Dei  praeceptum  atenuibus  arenis,  101.  Mare 
quid  utiIiu8?Mare  evangelicuin  ut  navigetur,  168.  Vid, 
Mundus,  Sfieculum. 

Margaritce  evangelic«e,  quse  sint.  Margarita  etiam  per- 
quiritur  inter  stercora,  44. 

Maria  Magdalena  fuit  bajulanominis  matris  Christi,  74. 
et  64.  Ejus  tacrymffi  pro  morte  Lazari,  64.  Cur  venit  ad 
monumentum,  74.  Venit  ipsa,  sed  altcra ;  eademmutata. 
Prohibetur  tangere  Ghristum,  qui  non  credebat  esse 
Dcum,  76.  Quod  Maria  tangat,  et  non  tangat,  distinfuun- 
tur,  76.  YenitMaria,  otaltera  Mariadeclaratur,  77.  Venit 
mulier,  redit  Maria.  Quid  quserit  in  domo   Pharisaei  non 


UB7 


moBx  «mju  mm^miwu  m  sermonejs  g,  pbtri  cnRYsoLoat. 


vocala?  W.  Ju8ga  aDomino  von\U  Yanit  retro  pro  venia. 
Mensam  paoitentiffl  euui  symphoniis  parat.  quomodo.  In 
aa  reatus  magnus,  et  indulgenlia  magna.  Erat  peccatum 
civitatis  exmalafama.  Gur  ad  decumbentem  accebat  Cre- 
dit  aibi  Ghristum  propitium,  quiacum  Pharisaeo  m^nducat. 
Oleum  portat,  quia  medicinam  requirit.  Cur  stetit  secus 
pedes.  Illoslacrymis  riffat.  Suis  lacrymis  baptizata,  quo- 
modo,  et  capilli  sanctincati.  Lacrymse  illius  sunt  docu- 
mentumsatisfactionia.  Un^it  ex  sacramento  bumanitatis. 
Proprium  vulnus  agnoscens  medicum  perquiredat.  Cur 
Chnstus  ad  Magdalenam  oonvcrsus  Simoni  loqu^tur,  94. 
Imitanda  Magdalenaapeccatore  in  pcenitentia.  Mugdale- 
na  est  figura  licclesias,  95. 

Maria  Virgo.  Ejus  virginitasa  Judaeo  obscurata;  scdde- 
elaratur  quos  fratres  habuerit  Christus,  48  et  49*  ^i  Maria 
filios  habuisset,  nou  fuisseta  Christo  commendata  Joanni; 
et  cur  ei,  «t  non  Jacobo.  Maria  stupuit.  ut  vir  repararelur 
ex  Virgine,  68.  Virgo,  et  mater  non  potuit  esse,  nisi  per 
Deum,  58.  Deum  yir^ineo  portabal  in   templo,  59.  Virgo 

genuit,  60.  fialusmulierum,  quiaprima  recepit  Christum, 
4.  Mariaante  per  gratiam  a  uiirislo  suscepta.quam  homo 
Hberatus  a  poccato.  Anhelat  viro  referre  vitam.  Sine  Ma- 
ria  mors  non  fugatur,  nec  vita  reparatur,  64.  Uterum  Yir- 

ginii  habitavit  Christus,  ut  mortui  resurgant,  c[uomodo. 
Oncepit  integra  virginitate,  84.  Ut  partus  ex  virgine  cre- 
datur,  eonceptus  sterilis  praemittitur,  87.  Ut  ad  Virginis 
conceptum  et  partum  perveQiamut,removeatur  carnis  in- 
telligentia.  92.  Per  Mariam  rediit  omnibns  vita,  99.  Per- 
menti  evangelici  implet  t^um.  Mariaa  virginis  conceptus 
et  partus  non  exsequandi  mulierum  partubus,  cur,  li7. 
Virgo  ante.  in,  etpost  partum,  quomodo.  Ejus  uterum  8pi- 
ritus  sancta  arcana  luminis  sui  admixtione  fecundat.  Cur 
salvatur  ab  angelo  aligero,  140.  In  salutatione  oftertur  ei 
plcnitudo  gratiffi.  In  ea  Dominus  est.  If ater  viventium  per 
gratiam.  Turbatur  de  sermone,  non  deaspectu  aqgeli.  Co- 
gitat  ex  prudentia.  Quam  pensionem  domus,  et  uteri  mer- 
cedem  exigat  a  Deo  intra  se  guscepto.  Animus  Mariae  mi- 
rabilis.  Quce  homini  sunt  neeessaria  ad  Mariee  secrotum 
pectus  penetrandum,  141.  In  eius  pectore  tota  Diyinitalis 
requiescit  majestas.  Coneeptus  Virginis  credendus.  non  di- 
scutiendus.  AngelusMariw  fuaat  metumduabus  ex  causis 
ortum,  142.  Maria  Hebraice,  Latine  Domina,  et  cur.  Fuit 
gratia  plena,  ut  largo  imbre  totam  infundat  creaturam.An- 
gelus  miratur.  et  timet,  cur.  Christum  genuit  preeter  fa- 
stidia  materni  doloris.  Virgo  eoncipitet  parturit.  E^us  vir- 

ginitas  solidata  in  conceptu  et  partu.  Genuit  Salvatorem. 
ur  intrrrogando  non  incurrat»  utiZachariafi.  Ex  ea  factus 
est  Tir.  Virginitatem  vovit,  in  not,  cur.  Dei  virtuii  illam 
obumbret.  Quam  «anctum  sit  paritura.  Mittitur  ad  E^isa- 
beth.  SeeonfiteturaQcillam.  Credit  verbo,  eteoneipit  Ver- 
bum.  Quiamittitur  ad  illam  aogelus,  homo  aliud  non  quae- 
rat»  148.  Virginitas  quanta.  Oratia  qualis.  Plenitudo  gra- 
tiiB.  Verbum  deseendit,  sicui  pluvia  in  vellus.  Ante  pree- 
curfiorem  Dominus  erat  cum  ea.  fitnedicta»  quia  virgo,  et 
mater.  Major  cobIo,  fortior  terra,  orbe  laUor.  Turbatur, 
quia  sensit  Deitatis  ingressum.  Deus  injuria  non  afHeitur 
in  incamationet  et  quomodo.  CoDoipiendo  invenit  gratiam, 
et  pariendo  non  amisit  virginitatem,  144.  Gur  timere  non 
debeat.  Reperit  intra  se  Verbum.  Magnum  erat  tempium 
Deitatis.  Goncipit  inutero,  utconceptua  tit  veritas,  nonfi- 
gura.Eisalvaomnia.quiaomnium  ffenuitSalvatorem.  Virgo 
conoipit  et  parit  coeleste  germen.  Cnristus  vocatur  Mahani 
uteri  rructus  ob  illius  virginitatem  perpetuam»  145.  Dioi- 
tur  mater  virginitate  manente,  el  co^jux  permanente  pu- 
dore.  Parit  hominem,  ChristumDeum.  Goncipit  despintu, 

rarturit  Emmanuel.  Bx  ejus  utero  Chriatus  non  suscepit, 
46.  Virginitate  sponsa,  fecunditate  mater.  Mater  ante 
conceptum,  post  partum  virgo  mater.  Quid  focerit,  cum 
sit  vii^o.  Gur  Chnstus  nascitur  ex  desponsata.  llaria  ilgu- 
ral  Ecclesiam  eponsam.  Cur  nascitur  Christus  ex  niatre 
Maria.  Mariasempermater^etpmviasalutis  humanaiquo- 
modo.  MariaB  nomen  qui  sit,  fut$,  Quid  sit :  Virgo  conci- 
pit,  parturit,  etc,  148.  Ut  Ghristus  naseatur.  ex  virgine. 
Quia  ex  Virffine  ettconceptus^cessathumanus  pudor.  Gur 
angelus  ad  Mariam  mittitur.  Mysterium  virginei  partus 
aperire  nonest  humani  senius,  158.  Quod  virgo  coneipiat, 
pariatque  divinum  est.  In  utero  Mariano  Christus  ovem 
fcmissam  invenit,  168.  Ut  pareret  primocenitum  totius 
creatur»  viam  totius  patrise  percurrit,  178.  Vid.  Partus, 
CHmsti  nativitas,  Ghrisli  ineamatio,  Virginitas. 

Martha.  Quid  dixcrit  Christo  in  morte  Laiari,  et  ejuare- 
sponsio,  68,  64.  Quam  utile  Aierit  MartbsB  oceurrere  Ghri- 
sto,  culpas  fateri,  et  ab  eo  exspeetari,  64.  Gur  dixit  :  La- 
Maru$  fetet^  65. 

Martyres.  Voluntarie  mortem  obeunt,  28.  Sanant  mor- 
bos  peccatorum,  88.  Quid  patiantur  pro  Ghristo,  79.  Mar- 
tyres  pauci  in  porsecutione,  97.  Eorum  gloria  oonquiritur 
offusione  tanguinis,  98.  Suatrosa.  ScripUin  eatalogo  aAki- 


corum  Dei,  101,  Morto  nascuntur,  fine  inchoant,  et  inca 
lis  lucent,  108.  In  aaono  certaininis  vitia  morleraqiie  Tic?- 
runt,  119.  Eorum  felicltas  ex  saevitia  persecutoris,  li7.  De 
morte  nascuntur.  Non  tam  morsquam  iides  et  devoliofa- 
cit  martyrom,  128.  In  morte  martyris  astat  lurba,  sicut  et 
in  annua  fustivitate  ;  sed  modo  diverso,  129.  Natales  mar- 
t)rumannua  Iffilitia  celebrantur  admemoriamfacli,N»ta- 
lis  illi  est  dies,  cum  pro  rege  fundit  sanguinem,  185.  Cni- 
dclitas  uersecutoris  illusa  multiplices  martyrum  cmuulaTit 
triumpnos.  134.  Eorum  morita  sunt  Dei  dona,  135  Festu 
illorum  cclebrentur  oralione  ferventi,  el  iroitentur.  Mar- 
tyr  comprchensus  teneat  constantiam,  non  comprehensus 
fugiat  pcrsequentem,  et  cur,  151.  Pe  patientia  subeat  pal* 
mam,  non  ae  temeritate  aiscrimen.  Martyres  fiigieQtes 
Paulum  martyrem  Paulum  fecerunt.  Vere  vivunt,  quipro 
Chrislo  merenlur  occidi.  i^%,  Martyrium  venit  per  gra- 
tiam,  non  ex  merito.  Est  manus  divmum.  Non  baBelcoro- 
nam  pcr  Christum,  qui  sua  virtute  currit  ad  martjTium. 
Innocentes  martyres  gralia?,  153.  Ex  fuga  Chrisll.  Mar- 
tyr  inchoal  vivere,  cum  pro  Ghristo  meretur,  occidl,  i74. 
Martyres  diaboli  in  Africa  qui,  13. 

Mater  laborat  in  vanum,  cum  non  adest  in  gerim&e  au- 
ctoritas  Gonditoris,  6.  CurritpreBceps  post  filium,  St.Data 
matrit  discuterc  non  licet,  55.  Vera  non  est,  auae  filios 
amare  nescit.  ut  fecit  supra  Felicitas,  134.  Manasemper 
mater,  quomodo,  146.  Castra  ad  sinus  matrum  ;  femim 
duratum  in  uberibus  ;  lac  fusus  ante  sanguinem,  152. 
Matres  innocentium  baptizatse  in  lacrymis  suis.  PaBSS  io 
martyrio  filiqrum  dcbent  esse  consortes  prffimii,  Vii.  In- 
nocentes,  Pater,  Filius. 

Matrimonium.  EJus  dignitas  est  procrcatio  filioniiD, 
alias  grave  carere  virginiiate  et  nliis  :  onera  matrimonii 
$ustinere,  etad  fructum  ejus  non  venire,  92. 

Matthceus.  Quomodo  vocatus  a  Domino  in  discipulmn. 
Cur  vocatusj  cum  esset  dives,  ad  fin.  Quare  sedebat,  !9. 
Non  reliuqmt,  sed  mutat  telonium.  Usurarius  per  igno- 
rantiam.  Mirabilius  illius  conversio,  3U.  domparatur  pa- 
ralytico.  Figura  gentilium. 

Medicina.  Vigor  medicin»  pro  magnitudine  vuloeris, 
113.  Medicina  pauperis  est  dives,  et  e  converso,  12iS«jra 
non  est  sine  dolore,  131.  Sit  pro  modo  vulneris,  167-  Me- 
dicina  posnitentisB  succurrit  i&gris. 

Medicus.  Iilx  tactu  vulnerumnoncomputatlnjuriam,se<i 
bonorem,  35.  Eius  cura  circa  phreneticum,  38,  Corporali 
et  spiritualimeaicoparendum,  41.  Curamedici  insananao 
^rum,  44.  Medicus  qui  non  a^ert  sanitatem.  et  cum  in- 
Ormo  non  infirmatur,  ncscitcurare.  50.  Vadil  ad  ffignim. 
(54.  Sine  medico  poculum  vitee  fit lelhale,  60.  Homo  eslsibi 
medicus  per  fidem,  83.  Tangens  vulnera  non  polluilur « 
putredine,  94.  Hogat,   non  compellit  legros  auslera  rwi- 

rere  remedia,  108.  Non  \^lDeri,  sed  curee  proficit  et  saluti, 
13.  Congaudet  sanitati,  non  putredini.  Medico  ingratus. 
qui  aemper  curari  aestuat,  nec  sanari,  Non  eispeclal  in 
cura  arbitrium  infirmi,  114,  AnUcipat.  Gratior  meuicu3.aii 
morbps  quam  qui  morbis  ingerit  seram  medicinaoi,  j3t 
Non  fit  ingratus,  qui  perdolorem  revocat  ad  salutem,  i^* 
Vid.  iEgrotuSi  Morbus,  Vulnus. 

Membra  non  separantur  a  capite,  57.  Quee  serTieruDt 
daQmoni,  serviant  Deo,  9B.  Infirma  vario  passio^umgcQerc 
vexanlur,  116.  tnvicem  eonsentiant,  nec  unumoccuptt 
alterius  officium,  iiO.  Omnia  membra  credanl  suum  essf. 
quod  fecerit  unum.  Mombra  vitiorumelvirtutumabApo- 
stolo  declarantur.  Homo  sua  membra  debiUbus  imperUj- 
tur,  122.  8ingula  membra  habent  propnum  ofQciuo,13z. 
In  eorum  separatione  pernicies,  in  unitate  species.  lUonini 
pQona  ad  dolorem  injuriamque  capitls  redundat,  173.  KkI' 
Gorpus.  ^ 

Mendacea.  Quo  casu  renellantur  a  Christo,  28, 19.  9^ 
queunt  cognoscere  veritatem,  131.  ... 

Mendicitas.  Fit  bumana,  ut  prodatur  inhuraana  cupia|- 
(as,  quomodo,  121.  Dives  in  tempore,  mendicus  sempi- 
teme  est  miser,  1^5. 

Mens  nostra  quomodo  fiat  amens,  12.  Imbecillis  nescJ 
dispensare  mysleria  corporis  Domini,  49.  Menlem  lojij* 

K>ccatum,  78.Menti8  auaitus  lajtiorait  post  nxBrorem.^ 
iKrat  a  se  nimio  pavoris  oxcessu,  88.  Meusuoa  m  mo- 
bus,  quando,  89.  Acuitur  ex  verbis  obscuris,  96-  Descnpuj 
mentis  inteliigentiae,  98.  Ad  Deum pervepimus  meDt43,  ooo 
eorpore,  97.  Mente  oumdem  cum  Jesu,  i02.  Mentibus  uu 
que  dominatur  pecunia,  126.  Fatigatur  a  longa  exspec^- 
ttooo  magnae  promissionis,  130.  Mens  simulatapalam  du 
audet,  158.  Jaculo  peccati  configitur,  i67.  Hominuni  corn- 
pituramalo  fulgons,  ISl.Mensebria,  «tinaKH'^,iJ 
in  mentia  domo  laniUia  cogitationum  incondita  vers^- 
15.  Nihil  est  pnBaentia  corporalis,  ubi  est  menwssep»»* 
tio,  32.  Vid,  Animus,  fiiensus,  ^     ^     ,.  |,,_^ 

Mensa.  Ad  mensam  nostram  sedeat  CnrismJH;- ^.^^^ 
aoquirit  nobis  d#bitorem.  8i  I«WfV9  luisset  »4  5pw<^ 


im 


INDIIX  RERUM  MVMORABILIUM  IN  SERMONFS  6«  PSTRt  CHRYS(»XM3f. 


m6 


iBMisMBt  ille  Aoa  eig«  in  tormentis»  66.  Meosis  sedere, 
mortao  Domino,  non  esl  iilium  servoruro,  83.  Mensare^is. 
Vid.  Rex.  Ad  mensam  divitis  non  admissus  Lazarus,  nee 
ad  ftratum  eruciatus  ejus  admittiiur,  12S.  Ad  mensam  du« 
eendus  est  paup«r  debilis  data  manu.  Mensa  paupens  et 
divitis  per  contrapositionem,  134.  Notlra  ut  preeparanda, 
1S7.  Ante  mfiniiam  lavandce  manus,  171.  Kui.  Gonvivium, 
Prandiura,  Gibus.  Vinum,  Gloria,  Beatitudo. 

Meroenarius.  Dura  servitus  mercenarii.  2.  Qui  sini,  qui 
fiunt  dsBmonis  marcenarii,  et  quas  agant.  Gur  dtemon  suos 
mercenarlos  mlitat  ad  porcos.  Mercenario  debita  pro  la« 
borcB  mertes,  S.  Vid.  Operarius. 

Merees  quoe  ab  impio  pro  pietate  reclpiatur,  liT.  Ope* 
rarius  recepiurus  mercedem  optat  adventum  patris  thmu 
iias»  158.  Serviendo  Deo  merces  tua  sit  iibi  in  preiium, 
ITS. 

Meretrix.  Facta  esl  Svnagoga,  quomodo,  115.  Quando 
tpem  salutis  eivit»  amisit,  fit  mercenaria  diaboli,  ot  qua 
nSala  afat,  8.  Vid,  Maria  Magdalena. 

Meritam  nostrum  non  salvat  nos,  sed  dirina  misericor* 
dla»  45.  Joannes  Baptista  meriium  eonquisivit,  antequam 
iUud  sciret  qucrere,  88.  Meritum  hospitis  innoiesoii  et 
apparatu  manslonis,  91.  If emo  de  meriiis,  oee  de  operibus 
glorietur,  110.  Ez  colleciis  manipulis  meritorumaaeente* 
simum  frucium  perveniiur,  119. 

Meiaior  Domini  fuit  Joannes  Baptisia,  117,  91.  Puit  an- 
9«la8  ad  Mariam,  140.  Dous  metitur  cunls,  48. 

Metui  suscitat  sensus  nosiros,  118.  Vid*  Timor. 

Miea.  Accipit  totum,  qui  micam  dat  pauperi,  8.  Vid, 
Qutia,  Nummus. 

Ifiles  a  tuba  duoiiur  ad  bellum.  6.  Gommilitandum  hio 
pauperl,  9.  Preiliantei  caniu  incitantur,  10.  Miles  in  vere 
procedit  ad  campum,  13.  Miles  peritus  reripit  disoipllnam 
a  tuba,  14.  Desiaia  militis  quanclo  sit,  17.  Kzpeditusacuris 
dlvitianlm  Ghrifto  mililare  poiesi.  ut  regnet,  28.  Quam 
rationem  reddat,  86.  Miles  Christi.  Vid.  Ghrisiianus,  miiiit 
acqulsitum  ad  pairiam,  54.  Fidelis,  qul  regis  sui  prf«8en- 
tiam  siiit,  68.  Sperat  honores  in  senecluie,  71.  Juventu- 
tem  in  periculis  agit.  Milites  sepulcri  Ghrisii  cur  ezierriii, 
78.  Miles  Ghrisiianus  orat  ne  in  ientationem  indueaiur,  68. 
Miles  rudis  ad  aciem  currii,  veteranus  sensim  ineedii,  79. 
Ohristus  hortaiur  suos  miliies  non  iimere  interfeciores 
•orporis,  101.  Penes  militem  quando  fuerii  slipendium 
graiias,  102.  Non  audei  se  militem  profiteri,  qul  esi  sine 
Utulo  mllitari,  100.  Chrisius  dignaius  esi  nobis  militare^ 
116.  Miles  ne  vulnera  timeai,  preedas  personai  «i  trium- 
phos,  118.  Quid  agatui  salvetur,  157.  Devoins  iacei  fUgam 
pegis  sui,  ei  referi  consiantiam,  186.  Innocentes  fUere 
miliies  coeianei  Ghrisii,  152.  Gur  posi  vicioriam  opiet 
regis  pnesentiam,  188.  Miliians  stipendiis  suis  derogat 
regi>  163.  Pcrcipii  siipendia,  quando  civis  solvit  censum, 
16%.  DiCfereniia  inter  civem  ei  miliiem.  Miliium  cohors 
8uo  regi  gestit  pnemori,  non  commori,  158.  Vid.  Insida- 
tor,  Fortis.  (^enturio. 

Militia  cnristiana  quantn  virtuiis  sii,  38.  Tenerffi  miliiiae 
68t  de  omnibuB  crimmibus  solo  amore  reportare  vioioriam, 
94.  Qualis  sii  cum  arrais  Ghrisii,  144.  Mdiiife  Ghrisiiante 
invicius  principaius  esi  jejunium,  8.  Insigne  vere  esi  bal- 
teum  casiiiatis,  22.  Miliiia  sine  successore  esi  in  regno 
Ghristi,  144. 

Miniiter  est  homo  quilibet  bonorum  suorum,  non  pos- 
aesBor,  quomodo,  125. 

Miraculum.  Bjus  virtutei  iunt  a  Deo,  48.  Miraculum 
slngulare  visa  non  videre,  scita  nescire,  crcdiia  non  cre- 
dere,  81.  Indicium  credulitas  ex  miraculis  discipulorum 
Chrisii,  83.  Osiendunt  Ghristum  esse  Deum,  100.  Miracula 
laiiant,  neo  proficiuniin  Judftis,  102.  Quid  fecerii  miracu- 
lum  Ghrisii,  108.  Cum  miraoula  geruni,  consueiudo  deficii, 
153.  Signasoumiraculaquibus  prcesianda.  11.  KtdSignum. 

Misericordia  Dei  ei  homioum.  Per  eam  ablaia  esl  ama- 
rissima  mnndl  senienila,  6.  Dei  misericordia  non  esi  sine 
jusiliia.  Et  eomes  Jejunii,  per  tot.  Alia  iejunii,  8.  Per  terre- 
nam  misericordiarti  perveniiur  ad  divinara.  Hevocai  sen- 
tentlam  conderanatoriam.  Liberat  peccaiores.  ei  sancioi 
reBtiiuii.  Divina  emitiiiur  per  roisericordias  pauperum. 
Eam  vendunt,  non  donimt  hypocriiae,  9.  Facienda  omni 
loco,  ei  iempore  quomodo.  Tesiis,  ei  remuneraior  mise- 
ricordias  Deui.  Misericordia  fidenier  peiitur,  a  misericorde, 
14.  Misericordiam  volo.  quomodo  interpreietur,  28.  Quo- 
modo  prosit  juncta  Jejunio,  41.  Esi  ammaj[pjunii.  Bam  vult 
Deui.  Pro  ea  dabitregnum.  Sii  cum  oraiione  jejunioque, 
late.  Qui  non  dat  alieri,  sibi  iollii :  oui  pauperi  seminat, 
sibi  miiiit,  42.  Ipsa  araiCGeli  campoB.  Esi  mazima  operum 
Doi.  Ni  subvenisBei  misericordia,  opus  Dei  periissel.  Dif- 
feri  judicium  ad  mortom,  ut  pcnnitentiam  agamu8,42.  Per 
misericordiam  reddii  Deus,  quodper  iudioium  deperierat. 
In  Judicio  ante  GhriBins  de  misericordia  disputat,  quam  de 
reatu  judieet.  Mll  nocet  In  terra,  eum  estin  ccelis  piitrdna 


raisericordia.  Faelenda  cum  oraiione  et  jejunfo,  l»t9, 
48.  Quomodo  sii  sibi  forma  mlserieordiffi  horoo,  4S.  Mi- 
sericors  ioi  servos  quoi  nuromos  habei,  83.  Dum  perdiiur 
paz  misericordie  adesi  bellum  iniestinum,  104.  Miseri- 
cordiee  lucem  fugiens,  se  raancipat  tenebris  avariti»,  104. 
Gur  Paulus  obsecrai  nos  per  Dei  misericordiam,  108.  Per 
illamcrimen  evadens  Paulus  fiacius  esiapostolus.  Peream 
rogai  Deus  horoines,  ne  vindicei  per  rigorem.  Ipsa  assu- 
menda,  ui  avariiia  deleatur  Ab  epulone  despecia.  121. 
Non  esi  pro  reo,  qui  accusatur  ab  Innocente,  122.  Mlserl- 
cordia  esi  partiri  membra  propria  debilibus.  Maior  dare 
manus  paupori  od  mensam  quam  nuromum.  Fratrl  negaia 
Btulie  peiiiur  a  naire,  124.  Ad  Buffhiglum  raisericordin 
recurrendum  In  vltfe  exlremo,  125.  NOn  serenda  crudeli- 
bus,  127.  Dulcis  temporai  amara  poeniientiffi,  167.  Eius 
bajulufl  non  lassescii,  170.  Vid.  Venia,  Indulgentia,  Ple- 
tas  Bleemosvna,  Ghariias. 

Missa.  Vid,  Eucharistia,  Baorificlum. 

Misia.  PluB  esi  discemere  misia  quam  prohibere  misiu- 
ram,  97. 

Moderator  pius  ascribtt  eausfle,  non  homlni,  quldquid 
accidii,  48. 

Moeror.  Somno  mreroris  conBiemati  discipull,  81.  Bed 
moeror  vertliur  In  gaudium,  84.  Ez  mcerore  fii  sero.  Gali- 
gini  moeroris  nullfe  teoobm  nociis  coraparentur.  Inmoerore 
adest  Bolatium.  86. 

Monere  malos,  offendere  «Bt,  127.  Vid.  Gorrigero. 

Monuroenta  roajorum  solvuntur,  ac  dlisipaniur  a  noxiU 
arborum  radicibus,  quomodo,  162. 

Mora  iristem  fl&cit  ezspecianiem ;  at  ffrandis  promisslo 
relevat  orous  ezspeciaHonis,  24.  Mora  soi veniis  compensa- 
tur  usura,  77.  De  mora  exspectationis  180. 

Moralia  magis  explicanda  populis  auam  doctrinaUa,  2. 

Morbus  peccaiomro  qucB  roala  fecerit  hominlbus,  eiquo- 
modo  saneiur,  88.  Morbo  sanato  tamen  in  cura  permanen- 
dum,  104.  Vid.  Infirroitas.  iflgritudo,  Medicus,  Gura. 

Mores  juniorero  vel  seniorem  fa<*iuni,  non  siaies,  5. 
Ex  prisiinis  nmlis  moribussi  quem  judicamus,  horremus. 
5.  Mali  hominiim  raores  ierapore  Chysologi,  47.  Dlversl 
sexus  raoribus  redduntur  in  unura,  89.  Morura  iroitatio 
facii  amlcos,  et  conjungit,  101.  Ouot  mores  homini,  tot 
Paulo  fuere  passionis.  Mores  arguuntur  per  Kvange- 
lium,  125. 

Mors  vituli  vilafilil  est,  et  iotius  ftimlliog  saginA,  8.  Mors 
ez  diabolo,  11.  Auctor  raoriis  incubat  mortis  raansiones. 
17.  Mors  non  acceditubi  est  Ghristus,  18.  Mors  animfB  esl 
discessus  Del  ab  ea,  19.  Mors  juBtilibens,  iniusti  non,  22. 
Voluniarie  rooriens  non  conqueritur,  28.  Voluntaria  rtiors 
poiestaiis  esi,  coacia  necessitalis.  Apud  Deum  niors  som- 
nus  esi,  84.  Mors  unlus  pro  salute  mullomro,  87.  Mors 
pasioris  ulmra  coramoda  gregi,  40.  Quomodo  Innocens  mo- 
riaiur.  qui  vixii  in  crimine,  42.  Mors  moriiur  morle,  57. 
Mortiucaia  per  llgnum,  60.  Mors  ad  gloriam  resuscilanihs 
non  lamentanda,  63.  Ad  poenam  peccati  data.  Mors  a  mu- 
liere,  a  qua  et  vita,  64.  Plus  conturbai  exemplo.  De  morte 
non  potesi  non  dolere  morialis.  Est  ex  delicto  hominis. 
Morsdura,  sed  durior  janua  ejus,  etc,  65.  Moriis  rapacltas 
Del  plasma  in  speluncam  includebat,  65.  Mors  quid  perdl- 
derit  in  resurrectione  Christi,  74.  Quo  pacio  non  fuisseni 
incremenia  mortls.  Quoe  dedeceat  servus  agere  in  morte 
Domini,  83.  Secunda  mors  non  cst  In  ceterna  vila.  Qui  ex 
raorte  vivii,  Deus  esi,  84.  Regnavit  ex  culpa  hominis,  90. 
Mors  nata  a  discordia  humanam  scindii  charitatem,  96. 
Mors  sanctorum  somnus  est,  peccatomm  mors  est.  Mors  ad 
omnes  per  Evam,  99.  Despiciens  moriem,  fli  Dei  amicua, 
lOi.Mors  sanctorum.  Vid.  Sanctl,  Martyres,  Justl.  Anliqui 
de  bono  mortis  scribentes  scopum  non  attigeruni,  101.  Dla- 
bolus  mortis  auctor.  Gur  Deus  mox  raortom  cum  auclorc 
non  exstinzcrii.  Moriiur  homo,  ui  quid  fuerit,  sic  videat. 
Mors  corpomm  facit  viiam  de  iomporali  sempiternam  Mors 
permissa  a  Deo,  quia  susciiare  potest.  Corpus  noslrura  ad 
moHem  infirmaiur,  102.  In  morledeponimus  paleas  vetu- 
staiis,  108.  Ea  instante  non  congregandum,  1T)4.  Mors  ex 
penditur  elpunilur  in  Bacrincio  Christi,  108.  Mortenascun- 
tur  martyres.  Non  poiest  mori.  qui  vitali  gladio  moretur 
occidi,  108.  Ex  culpa  Adne  nos  habet  obnozios,  110.  Mors 
poena  peccati,  ut  ibfulas  amittat.  Homo  vix  moriiur  pro- 
justo ;  quia  ad  moricm  non  iam  volunias  quam  necessitas 
ducii.  Est  volenti  subjecia,  dominatur  nolenli.  Morsinler 
horaines  reparatio  pietatis  fit  per  Cbrlsium  commendatio 
divina»  charitatis.  Mortom  nolens  generai  natura,  lU, 
Quod  morltur  homq,  id  debet  Adep,  20.  Homine  esi  acqui- 
slia  posieris.  non  a  Oeo  facta,  112.  Morspenes  l^omines  est 
eiiam  criminum  poena.  Ex  neccato  est  nominis.  Moriaiur 
homo  pcccato,  non  Deo.  118.  Quo  causa  roors  moriattir 
morte,  114.  Mors  peccatomm  vitam  finit,  inchoat  pojnani. 
Justomm  non  inierficii,  sod  pfirflcii.  Mors  per  Ciirislum 
moritur,  ll6.  Mori  numquam  libei,  !l8.  Formido  moriis 


ii91 


INDEX  RERUM  MBMORABIUUM  IN  SERMONES  S.  PETRl  CHRYSOLOGI. 


(192 


resurreciione  calcatur.  Mors  desperaiionis  Domina,  mater 
incredulitatis,  germana  corruptionis,  infemi  parens,  dia- 
boli  conjux,  oronium  malorum  regina,  impugnans  omne 
genus  liominum,  et  quo  ordine,  fute.  Ejus  bella,  optime. 
Ipsa  invincibilis.  loflexibilis.  Cur  scribentes  de  bono  mor- 
tis  erraverint.  Mors  provehit  ad  vilam,  124.  Ejus  tempore 
apparitio  suprema  constringit  Judicium  vocat,  125.  In  morte 
benefacere  cupit  homo.  Quos  preeoccupet,  125.  Immatura 
ex  quo  proceaat.  In  periculo  mortis  ad  poenitentiam  con- 
Yeriamur.  Demorte  sua  nascitur  martyr,  127.  Semel  mori 
pro  rege,  quid  128.  Mors  ex  daemonia  suasione,  131.  Omnis, 
qui  nascitur  de  cooditione  mortali,  moritur.  Per  mortem 
vult  Deus  hominem  transire  ob  suam  ingratitudinem.  Mors 
occisa  a  bellatore  coelestis  militifie,  133.  Mortem  non  mere- 
tur  illa  (luee  vitam  parturit,  145.  Mors  abstulisset  nobis  bo- 
num,  si  Cbristus  occisus  fuisset  in  utero,  146.  Mors  ipsa 

Favore  levior,  147.  Mortem  sentiunt  ionocentes  ante  vitam, 
52.  Vid.  Innocentes.  Mortis  causa  facta  est  per  Christum 
causa  vit6e,  157.  Morte  non  separaturcharitas,  sed  crescit, 
164.  Cui  Deus  vita  est,  mori  non  potest,  166.  In  ejus  arti- 
culo  etiamlocuspoenitentiae,  167.  Justorum  estcoram  Do- 
mino  pretiosa,  174.  Eorum  mors  est  vita.  Mors  nutu  Dei 
finitur,  176.  Mors  philosophanda,  54. 
Mortalis.  Cur  viia  nostra  mortalis  dicatur,  1. 
Mortui  plan^endi,  noo  cantaudi,  19.  Mortui  quomodo 
mortuos  sepehant.  Mortuus  citius  resuscitatur  a  Deo  quam 
dormiens  ab  homine,  34.  Mortui  judicandi  resurgent,  62. 
Mortui  non  plangendi  cum  gentibus,  65.  Habent  vitam  a 
Deo.  Mortui  resurgendo  peccatoribus  non  prodessent,  66. 
Resuscitati  a  Christo  sunt  argumentum  resurrectionis  ejus, 
81.  Plangit  mortuos  qui  nescit  illos  creatos  ex  pulvere, 
101,  Cur  aChristo  in  vitanon  omnes  resuscitati,  102.  Quo- 
modo  simus  mortui  peccato,  non  peccatum  mortuum  sit, 
113.  In  mortuos  saevit  corvus  crudelior  ferro,  163.  Cur 
Christus  discipulo  non  permiserit  sepelire  mortuos,  19. 
Gentes  cibos  apponebant  defunctis,  17. 

Moyses  fit  Deus  sufi&agio  orationis,  eleemos^nee  et  ie- 
junii,  et  qusB  mirabilia  faciat,  43.  Iterum  ejus  mirabi- 
lia,  66. 

Moysi  se  communicat  Deus,  69.  Honor  funeris  illius,  83. 
Cur  non  faciem,  sed  posteriora  Dei  tantum  videat,  131. 
Occurrit  in  monte,  ut  promissum  conspiciat  Christum.  Ut 
amet  Deum,  et  alios  aoceat  amare,  quid  a  Deo  recipiat, 
147.  Jejunio  auadra^inta  dierum  totus  mutatur  in  eloriam 
diviQitatis,12o,Meruit  sancire  legem,  cur.  JejuniumMoysem 
divini  fervoris  fecit  lumine  perlucere,  12. 

Mulier.  Taceat  in  Ecclesia,  domi  discat  a  viro,  26.  Lasci- 
Y8B  mulieres  quod  bellum  egerint,  27.  Mulier  dedit  formam 
delendi  peccatum  tacita  confessiooe,  34.  Consilium  impie- 
tatis  quaiem  poenam  dedit  mulieri,  44.  Si  mulier  non  fuis- 
set  in  paradiso,  non  moreretur  Lazarus,  63.  Lacrymas  quee- 
sivit,  etpretio  gulce  moriem  comparavit  Currit  pro  morte 
quae  cucurrerat  ad  mortem,  64.  Quaj  prima  peccaverat, 
prima  curatur.  Mater  viventium  per  Deum,  mater  mortuo- 
rum  per  diabolum.  Periisset  niulier,  si  ante  Christus  ad 
virum  pervenisset,  et  quomodo,  64.  Suscitat  virum  de  se- 
pulcro  ventris  sui.  Increpatur  a  Christo.  Fraus  mulieris 
collocavit  virum  in  speluncam,  65.  Mulier  ad  sepulcrum 
fctorem  sentii,  cur.  Sero  currit  ad  veniam,  qned  mature 
cucurrerat  ad  culpam,  74.  Vespere  quaerit  Qinsium,  quae 
perdiderat  Adam  m  matuiinis.  E  paradiso  porfidiam  sum- 
pserat,  fidem  vero  de  sepulcro  sumit :  rapuii  de  morte 
vitam,  quae  de  vita  rapuerat  mortem .  Ut  fiat  materviven- 
iium,  74.  Est  resurrectionis  nuntia,  quoefueratruinae.  De- 
cepta  ex  visione  arboris,  reparatur  videndo  sepulcrum. 
Uiinam  impedimentum  peccati  habuissei  io  paradiso.  Yitale 
colloauium  habet  cum  angelo.  Venit  ad  sepulcrum ;  sed 
redit  Maria,  quare,  77.  Adam  duxit  ad  inferos,  Christum 
recepit  ab  inferis.  Sepulcrum  est  mulieris  opprobrium,  77. 
Ex  eo  fidem  recepit.  Prima  ad  perfidiam,  ad  mortis  aucto- 
rem,  ad  diabolum  ;  ei  primaaa  fidem,  ad  Salvatorem,  ad 
angelum,  77.  Sepulcrum  Christi  ingreditur,  ut  consurgat 
ad  fidem.  Mala,  quae  ex  muliere  fuerunt,  et  cur  ad  lacry- 
mas  paratae,  optime»  79.  Cur  ad  sepulcrum  lacrymantes. 
Ferunt  pro  Ghristo  lacrymas.  Quomodo  non  derogat  apo- 
stolis  praecurrens  ad  rcsurreciionem,80.  In  sepulcro  videni 
effectumpeccati.  Absolviiura  reaiu.  Non  praeponitur  upo- 
siolis.  Fit  socia  passionis,  et  fide  resurgit.  Timet.  et  gau- 
det.  Mulieres  saluiantur  a  Christo,  tenent  pedes  ejus.  Mu- 
lieresi  iii  pedibus  Chrisii,  Sequitur,  non  preeii  virum.  De- 
vota  erga  moriuos,  82.  Dubiam  lucem  corporis  ei  anirai 
sustineni.  Cur  fugiant  de  monumento.  Taceni,  quia  audire, 
non  loqui,  discere,  non  docere,  datum  est  cis.  et  quando 
loquilur  mulier  Ecclesiam  repraesentai,  82.  Tactus  malnp 
mulierisuritmaleconscium,  parcm  polluit,  suspectumno- 
tal,  hominem  maloe  voluniatis  infamai,  94.  Muiier  pecca- 
trixfit  bona,  si  Dominum  iangat.  Neque  muiier  sine  viro, 
neque  vir  sioe  muliere  in  Domino«  99.  Mulierem   dome- 


stica  cura  domi  consiringii,  99.  Accipit  a  Deo  fermeDtam 
fidei,  quae  a  diabolo  acceperai  perfidiae ;  et  cur  abscondit 
in  farinae  saiis  tribus.  Muiier  quae  fermenUim  accepit,  eit 
Ecclesia.  Describiiur  mulier,  quae  spiritum  habebat  io6r 
mitaiis,  105.  Figura  est  EccleMte.  Cur  incurva  in  SjjA' 
goga.  £ju8  malitia  quae,  el  mala  quae  fecit  Ads  etposte- 
ris,  127.  Abstullii  viiam  mundo  ob  unius  arboris  pommn; 
fugiendae  ab  Eliae  exemplo.  Mulier  nova  bellua,  ut  capot 
Joannis  iruncai.  Heddai  ad  se  virum,  quem  perdidit  per 
se,  142.  Mulier  habens  drachmas  decem  deciaratur,  169. 
per  tot.  Vid,  Femina,  Sepulcrum,  Haemorrhoissa. 

Mundus.  Eius  latitudo  toia  ex  livore  esiduobus  fratnbas 
angusta.  4.  Esibelli  campuscum  diaboloetvitiis,  li.Ejns 
naufira^um,  quando,  20.  C^onversus  ad  obebientiamChristi, 
20.  Finis  illius,  47.  Peccatores  noUent  mundum  transire. 
66.  Fabricamundi  eleementis  dissonis  consonai,68.Inarc« 
Noe  fuit  semen  mundi,  69.  Vespere  mundi.  Vid.  Vespere. 
Mundus  contendit  vitare  necemsui  Domini,  78.Totamundi 
compago  se  devolutam  credebat  ad  primum  chaosin  morte 
Chrisii,  78.  Sed  Dominus  susciiat  ad  gloriam,  78.  Disd- 
puli  mittuntur  in  mundum  ad  Evangelium  pnedicandom, 
83.  Credidit  audiiui  iantum.  Quem  Deus  faciens  rocavit 
mundum,  inimicus  inficiens  reddit  immundum,  96.  Sterilii 
fecundaius,  99.  Jussione  factus,  jussione  solretar.  iOi. 
Mnndo  praesente  luciari  difficilius  est,  sed  gloriosins,  107. 
Ejus  figura  et  reformatio,  late,  120.  Mundus  principumest 
ludus,  124.  Muodus  est  ager  hominis,  125.  lo  muodo  petit 
Deus  raiionem  a  nobis,  ne  peiat  in  judicio.  Mundo  domi* 
natur  pecunia,  126.  Gioriosum  esi  mundum  cum  suo  princi' 
pe  contemnere,  128.  Septem  accipitdies,  134.  blritvereman- 
dus,  quando  mors  non  erii,  139.  In  mundo  parantur,  qus 
in  coeiis  habere  debemus,  144.  Christum  nasci  iristemun- 
danis  esi,  146.  Perire  maiuii  quam  timere,  147.  Vaniser- 
roribus  occupaius  ex  timore.  Amore  reduciUir.  Pro  ho* 
mine  facius,  148.QuodTle  mundo  non  esi,non  poi^iub- 
jacere  mimdano  intellectui,  153.  Golumba  in  Joraaoe  indi* 
cat  mundi  naufragium  cessasse,  160.  Sordescens  squilore 
vitiorum  lavaiur  diluvio,  166.  Moriiur  diiuvio,  et  taliit- 
nascitur  baptismate  Toiusaperiiurfonie  baptismatisgen- 
tibus  innovandis  numero  quadragenario  Jam  puer  nune 
senex,  et  inieriiui  proximus,  167.  Chrisiiaoi  sequuotur 
mundum  fugieniem.  Ejus  superbia  inclinatur  amansoeto 
victore,  170.  In  secundo  adventu  Ghrisii  semper  visionem 
sui  auctoris  habebit,  83. 

Munera  probant  amorem,  10.  Qui  Pairem  muneribus 
non  honorat,  ei  est  ingraius.  Divina  hominem  expayent 
pro  quibus  cauiior  esse  debet,  68.  Zacharias  muoera  su- 
spiciens  divina,  condemnaiur,  88.  Divina  qui  reddit,  non 
amiiiit,  59. 

Murmuratio  PharisGeorum  ei  Scribarum  superba  a  Do- 
mino  compressa,  cx  quibus  vitiis  augeaiur,  lo8. 

Musica  ad  funera  non  conducenda,  19. 

Muiatio  in  hoc  vita  potest  esse  de  hasretico  in  fideleni, 
de  peccatore  in  justum.  ct  e  contra,  97.  LamentaDdaiQ 
diviie  et  pauf^erc,  124.  Epulonis  et  Lazari,  124.  Mutatio 
officiorum  Dei  fit  admutandum  hominem  in  meliu8,170- 

Myrrha  moriiuro  offeriur,  157. 

Mysierium  coelesie  non  semper  debetpublicari  cum  sci- 
tur,  86.  Pretiosum  in  vilitaie  jacet,  99.  KTaogelic»  lectio- 
nessuni  divinismysieriisobscuraiflD,  126.  Curdimummy- 
sierium  occuliatur  in  humano,  132.  Ejus  magnitudo  et  li- 
titudo  cogit  comperendinare,  144.  Quae  humanis  oculte 
clara  videnturincoelo,  suni  profundis  obscurata  mysteriBj 
160.  Mysteria  Chrisiianoe  fidei  scienter  investigata,  qmd 
prosini,  166.  CoelesUs  mysierii  declaratio  a  Deo  oranda,  ei 
quomodo  facienda,  64. 

Mysiica  dicia,  et  facla  Christi  quare  sint  talia,  96.  My- 
stica  expositio  divinse-  Scripturse  Tacienda,  95. 

N 

Natalis  dies  hominis  lacrymis  ei  querelis  abondat,  89. 
Sanctorum  dies  naialis  est,  cum  de  ierra  iransferunlor  m 
coelum,  129,  Iste  dies  non  celebratur  epulis,  sed  imit*- 
iione.  Celebratur  quoi  annis  ad  nostram  recordationem. 
Natalis  sanciorum  ost  ex  martyrio  vel  morte,  133.  Nat»- 
lium  solemniias  teneat  in  exsufiaiione  mensuram,  ii7. 

Naiiones  ferae  a  Chrisio  pastore  ad  lenitaiem  reducl»,  J. 

Naiiviias  re^is  fesiivitale  et  symphonia  honoraior, «. 
Ab  ortu  Joannis  ad  orium  Saivatons  accedimus  exE^* 
galio,  92,  88.  Vid.  Chrisli  naUviias,  Maria,  Virgo.  Innau- 
viiate  Cliristicur  auctor  taceat,  146.  Nascimuraddolores, 
cum  dolore,  etc,  87.  Vid.  Filius.  «j 

Natus.  Quomodo  nondum  natus  vocat  pairem,  "J-  :** * 
Caihechumenus.  Natus  lacrymatur  ox  natura,  89.  riau  ci 
torrono  Adam,  ui  fiant  coelestes,  117.  NaU  de  concup*- 
scentia,  ui  per  Chrisium  renascamur.  Natus  de  carne »- 
ro,  de  spiritu  spiritus  est,  142.  Cur  Joannes  major  m  na- 
lis  mulierum^  174.  Nati  in  diversis  mensibus,  56. 


ii93 


INDEX  RERUM  M£M6RAB1U11M  )N  SERMONES  S.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


1194 


Natura.  Portio  naturalis,  et  lex  natur®  data  homini  a 
Deo.  c[U8B  et  qualis.  5.  Miratur  de  partu  Yir^nis,  57.  Na- 
tura  infans  ad  virtutes,  crescit  per  Deum,  85.  Longo  usu 
natura  aut  producilur,  aut  obtunditur,  87.  Feliz  Deum 
concipiens,  et  cur,  varie.  Generat  ad  dolores,  devorat  par- 
tus  suos.  Gur  sterilitate  pasceretur.  Liberata  a  servitute 
mortis  per  nativitatem  Domini.  Natura  hominis  imbecilla 
supernam  potestatem  sentiens  trepidabit,  88.  Natura  leffe 
constringitur,  non  auctor,  90.  Trepida  ad  Deum,  imbeciua 
ad  diyina.<)  virtutes.  Alta  do  se  prsesumit,  priusquam  se  re- 
bus  probet.  Ei  imperat  Deus.  Miratur  in  conceptu  Elisa- 
beth,  92.  Sibi  sufficit  ad  obseouium  creatoris,  92.  Quid  sit 
peecatumipsi  naturee,  111.  A  Deo  facta,  ut  homines  crea- 
retadvilam  :  generat  mortem  obnoxia  peccato.Nollet  suos 
partus  exstingui.  Dum  condolet,  amissam  suspirat  liberta- 
tem.  Sed  illam  recepit  dum  Christus  peccatum  mundi  su- 
stulit  Sibi  per  se  subvenire  non  potuit,  ideo  auctor  illam 
in  se  suscipit  reparandam.  Naturee  peccata  tribuere,  est 
vivere  peccato.  113.  Natura  humana  ez  peccato  prona 
ad  lapsum,  116.  Portet  ex  gratia  imaginem  Christi,  117. 
Paucia  contenta,  122.  Non  perfecit  omnia,  ut  arti  aliquid 
relinquat,  132.  Decoratur  ex  arte.  In  rebua  prsesentmus 
infirmata.  Joannes  optatnaturam  venenosi  germinis  inmiu- 
tare,  137.  Humana  natura  roboratur  ad  portandum  Dei- 
tatisgloriam,  142.  Ejus  incrementumpraeternaturam  quis 
non  suscipit^  142.  Yulnerata  lethaliter  ccepit  esse  origo 
mortis  quce  eratinitium  vit8e,143.Guratur  nativitate  Christi, 
et  fit  vivificatio  filiorum^  143.  Natura  virgo  rerum  mater, 
146.  Quod  natura  non  habet,  est  auctoris,  153.  Docet  quid 
valeat  infantia,  158.  Naturam  fecit  Deus,  160.  Quomodo 
hebetudo  naturse  nostrae  proficiat  in  vigorem  Divinitatis. 

Naufragium  mundi  cessare  indicavit  Spiritus  santus  in 
forma  couimbee,  160. 

Navis.  Ecclesifie  navem  dum  Ghristus  intrat,  mare  sae- 
culi  quomodo  perturbetur,  20.  Sedatur  tamen  a  Ghristo. 
Navis  Ghristi  quando  fluctuabat.  Quoties  Ghristus  nostra 
dormit  in  navi,  irruit  procella,  21.  Dominica  navis  extra 

Siatitur  a  gentili,  intraab  haeretico.  Navis  Ecciesifie  iodiget 
uisto,  50.  Gur  iilam  ascendat  ipse.  Navis  corporis  nostri 
ut  armanda  in  Quadragesima,  8.  rluctus  navem  demergit. 

Nauta  intrans  mare  ceeteras  curas  deponit»  8.  Peritus 
regit  navem  in  tempestate,  in  sereno  quilibet,  20.  Intrat 
mare  lucra  sperans,  71.  Gantat  portus  et  lucra,  ne  perti- 
meecat  ruinas,  118.  Artem  navigandi  invenit,  168.  Cantu 
superat  marina  discrimina,  10.  vigilat,  et  cur,  24. 

Necessaria  providet  Deus  suis  operariis,  170. 

Necessitas  lacit  furem,  7.  In  causis  desperatis  est  soepe 
magistra,  35.  In  adversis  voluntati  non  potest  comparari, 
110.  Necessitatis  est  acquiescere,  velle  virtutis.  Reiigiosa 
necessitas  compellit  oratorem  discedere  ab  ordine  propo* 
sito  dicendi,  114.  Necessitas  naturae  quid  fecerit  homini,  et 

auid  ffratia,  117.  Provehit  ad  voluntatem,  124.  Peccandi 
boleEitur  in  ^oria»  139.  Necessitas  magis  est  quam  rea- 
tu8,  qiKerere  Deum,  et  nescire  quserere,  157.  r ragilitas 
jus  necessitatis  imponit,  41. 

Negare  Deo  quod  vult,  est  sibi  negare  quod  desiderat, 
8,  38.  Gratias  petentibus  non  ne^at  Deus,  39.  Improbus 
petitor  est,  qui  quod  aliis  negat  sibi  postulat,  43.  Nequcunt 
negari  promissa,  quando  negata  solvuntur,  quomodo,  89. 

Negli^entia.  Peccata  ne^ligentise  vitari  non  possunt,  30. 

Negotiator.  Ex  margaritis  est  Dominus,  et  quomodo»47. 

Neguitia  spiritualis  descripta,  52,  Perditorum  ligat  ma* 
nus  dhristo,  100.  Cordis  confundit  judicium,  131.  Gui  ne* 
quitia  sodalis  est.  ille  fas  nefasque  confundit,  152.  Gentes 
nequittarum  Ghristo  propugnante  vincendae,  171. 

Ninivitte.  Quare  surrecturi  sunt  in  judiciocontraJudaeos, 
37.  Salvati  ex  misericordia,  8. 

Noe  parens  novi  saeculi  habet  in  arca  totius  sceculi  par- 
tom,  et  cur,  l47.  Eius  columba  quid  indicaverit,  160.  Ve- 
ctor  novi  saeculi,  163.  Servata  a  Noe  apponuntur  coen® 
Petri.  In  arcr  custoditus  a  jejunio,  12.  Servavit  mundum, 
14.  Semen  saeculi,  69. 

Nomen  impooitur  regtbus  a  triumphis,  54.  Dei  nomem 
quomodo  sanctificandum  in  nobis.  Vid.  Oratio  Dominica. 
Nominum  mutatio  potest  esse,  ubi  non  est  varietas  per- 
soDarum,  125.  Diversa  nomina  possunt  imponi  eisdem  per- 
sonis.  Nomina  sanctorum  seepe  indicant  merita  et  insignia 
154.  Gloria  et  injuria  nominis  ex  bona  et  mala  fama,  69. 

Nonagesimus  nonus  numerus  in  sinistra  latet  clausus, 
addito  uno  mox  transitad  palmam  dexteree,  quomodo,  168« 
cum  notat. 

Nostra  larmenda,  licet  non  sint  nostra  sed  putentur, 
quomodo^  123. 

Novalia  ut  purgentur,  164, 

Novitas  vilae  qualis  esse  debeat.  113.  In  novitate  spiri- 
tus  serviamus  Domino,  115. 

Noz.  Quare  de  nocte  vult  Dominus  e  cubili  inquietari  a 
nobis,  39.  Ut  oratio  facta  in  media  nocte  prosit.  Quod  ma- 

Paiiiou  LI1« 


lum  sit  tota  nocte  dormire.  Nox  mulatur  in  lucem,  resur- 
gente  Domino,  et  Itetatur  aservitute  tenebrarum  liberata, 
77.  Diciturterra,  170.  Teoebrat  diem,  74. 

Noxia.  Specie  noxiorum  saepe  dantur  filiis  salutaria,25. 
Arbor  noxia  quid  faciat  monumentis  majorum,  102. 

Nubes  speciem  rerum  obscurant,  74. 

Nuditas  filii  non  sustinetur  a  patre,  3.  Nec  in  pede.Ro- 
minis  tecitur  venia,  calet  vestita  fide,  99.  Epulo  indutus 
erat  artinciosa  nuditate,  122.  Nudus  erit  in  tartaro,  qui  di- 
ves  esse  noluit  in  coelo,  125.  Alget  nuditas  Adae  tecta  a 
Ghristo,  106. 

Numerus  contesimus,  octogesimus,  quinquagesimus, 
quadragesimus,  septenarius,  nonagesimus  nonus,  duode- 
narius.  Vid.  suis  locis.  Numerare  per  dexteram  et  sini- 
stram  manum,  168.  eum  notat. 

Nuntius  sponsalium  Deidatarrham,  dotem  suscipit,140. 
Duobus  Ghnsti  nuntiis  duorum  populorum  monstratur  vo> 
catio,  170.  Joannes  Baptista  nuntius  fervens,  91. 

Nuptiee  facibus  sunt  amicse,  22.  Castitas  earum.  Ghristi 
cum  Ecclesia  quomodo  decorentur.  Ad  clamorem  harum 
nuptiarum  Ghnstiani  suscitentur.  Gur  nuptiis  interfuerit 
Ghristus,  varie,  157.  Felices,  quibus  Christus  est  praesens. 

Nutritor  pueri  optime  describitur,  62.  Totus  reaactus  in 
parvulum  habet  mendacium  proprietate,  etc.  S.  Paulua 
ractus  nutritor,  quomodo.  Pater  non  irridet  nutritorem 
parvuli  imitatorem.  Chrysologus  spiritualis  nutritor  par- 
vulorum,  quomodo. 

0 

Obediens,  invigilat  timore  ad  arbitrium  jubentis,  109. 
Obenienti  dicenda  dicantur,  ne  Doctor  offendat«  137.  Est 
mansuetus,  discutiens  vero  immansuetus,  143. 

Obedientia  praestita  Deo  facit  ut  nobis  Dominus  succur- 
rat  in  necessitatibus,  39.  Prsestanda  Deo  circa  jejunia,41. 
Creaturarum  Deo  pnestita.  Vid.  Greata  omnia,  Jussio. 
Obedientia  cogit  ad  orandum,  138.  Obedientia  fidelium  est 
gratia  Dei,  58. 

Oblatio  facta  Deo  de  rebus  alienis  damnosa,  54.  Publica 
oblatio  regi  nascenti  paratur,  102.  De  divitiis  Deo  fa- 
cienda,  66. 

Obscurum  fidei  quid  operetur,  102.  Facta  dictaque  Ghri- 
sti  obscura  nostrum  acuunt  intellectum,  96.  Obscura  luci- 
danda,  112.  Mortalitas  obscuritatibus  involuta,  160. 

Obsecratio  factaaPaulo  per  misericordiam  Dei  cur,108. 

Obsequium  rationabiie  placat  Deum,  irrationabilc  exa- 
cerbat,  109.  Ad  obsequium  regis  militaris  statio  contre- 
miscit.  Rationabile  est  fervor,  irrationabile  furor.  Deo 
prsestandum  cum  virtutibus  et  humilitate,  quomodo. 

Obsessi  a  dsemonequse  ei  mala  faciant,  17.  Torquenlur, 
et  torquent,  51.  Ut  invadantur  a  deemone,  52.  Lunaribus 
incrementis  vexantur.  Gur  ab  homioibus  liberantur,  170. 
Vid,  Daemoniacus. 

Obstinatio  dure  amputat  rationem^  131.  Judseorum  qu8B- 
rit  dicere  falsitatem. 

Occasio  dicitur  fumans,  et  ardore  ac  sanguinibus  incen- 
ditur,  126.  Ni  tollatur,  peccatanon  vincuntur.  Delinquendi 
occasio  data  hominibus  ex  creatis  rebus.  Occasio  accepta 
quse.  Occasio  salutis  fit  interdum  instrumentum  |)erditionis, 
126.  Quod  est  occasio  erroris  hceretico.  Christiano  argu- 
mentum  fidei  sit,  144.  Occasio  perditionis  quando  fiat  ma- 
teria  vitce,  156.  Occasio  inducit  in  peccatum,  illative,  13. 
Ad  occasionempeccatorumcontumacitervadens  deseritur 
a  Deo,  70.  Vid.  Oratio  Dominica.  Occasiones  peccalorum 
ut  faciant  charitatem  deseri,  162. 

Occidere  noQ  vivificare  solet  deemon,  131.  Tulerunt  Ju- 
deei  lapides  ad  se  ipsos,  non  Deum  occidendum.  Non  me- 
tur  occidi  illa  quse  vitam  parturit,  145. 

Occisus  pro  Christo  resurget  in  Ghristo,  173.  Occiso 
nemo  providere  poterat,  nisi  Christus,  qui  vitam  repara- 
vit  occisus,  116. 

Occurrere  dek>emus  Domino  nostro  venienti,  22.  Occur- 
sus  patris  ad  filium  misericordiam  ostendit,  3.  Dominus  oc- 
currit  gentili,  dum  esset  peccator.  5.  Occurrit  in  Filio  per 
incamationem.  Occursus  Dei  non  retardatur  a  came.  24. 

Occultum.  Aliqua  videntur  occulta  ex  profunditate  sui 
mysterii,  85.  Occultum  in  herba  manifestatur  in  spica,  97. 
Per  Evangelium  Ghristus  nudat  occulta,  125. 

Octogesimus  numerus  totam  fidem  preefigurat  et  gra- 
tiam,  126. 

Oculus.  Oculi  parentum  et  propinquorum  lucemse  sunt 
filiis,  1.  Oculi  Dei  vident  peccatorem,  licet  peregre  pro- 
fectum,  2.  Illustrant  visum  peccatoris,  3.  Levant  oculomm 
caliginem.  Hypocrisis  oculis  capitur,  7.  Oculi  Dei  claudun- 
tur,  ne  puniant,  aperiuntur  ut  adjuvent,  21 .  Oculi  fuere 
scandalum  Evee,  tl,  Dei  liberant  peccatorem,  28.  A  Deo 
visus  m^is  caret,  bonis  donatur,  34.  Sine  lumine  Dei  fal- 
luntur  oculi  humani  in  Dei  opere,51.  Oculus  impius  Deum 
videre  non  potest,  55.  Tenenoculi  luminetenero  commit- 

33 


im 


tNDEX  RERIIM  MEMORABILIWM  IN  SERMONES  D.  PETRI  GHRYSOLOGt. 


im 


tendi,  64.  In  suppficatlone  sursum  eleyaodi,  65.  Maculati 
aspectu  arboris  mundantur  visione  sepuicri,  77.  Discipulo- 
rum  cuecati  a  tenebris  passionis  Domini,  78.  Amons  in- 
tuentur  acutius.  Mulierum  dausi  incredulitatis  obscuro, 
82.  Obscuratis  oculis  sensim  lux  refundenda,  87.  Arbor 
oculos  aperiendo  clausit,  00.  Sinapis  granum  claudendo 
aperit  oculos.  Oculls  neaata  salus,  ut  tota  esset  in  fide,  i  10. 
Oculus  purus  conturbatur  fumo,  111.  Oculi  non  hebetan- 
tur  magnitudine  lucis,  sed,  propria  infirmitate,  112.  Ocu- 
lus  ministerium  pedis  non  ouendat,  120.  Epulonis  sursum 
levati  malum  ei  causant,  122.  Oculorum  vices  mutatffi  in 
Laiaro  et  epulone.  Oculi  bominum  non  intuentur  quantus 
sit  Deus,  sed  quia  est,  131.  Oculus  est  pretiosus,  si  perse- 
verat  in  corpore,  132.  Cfl»cu8  ad  sua  crimina,  luciuus  ad 
aliena,  et  alia,  139.  Oculus  auctor  preBvaricationis,  etalia 
mala  oculorum.  Kst  Dei,  quod  oculus  arctatur  in  pupillam, 
et  cur.  Vix  suffert  jubar  nascentis  solis,  140.  Emisus  per- 
ditlumen,  164.  Angustus  oculus  non  capit  multa,  excelsa, 
longinqua.  Oculi  sanati  a  Christo  tribus  coecis  varie,  176. 
Cur  sputo  Dominico  sanantur,  176.  Oculi  peccatori  bapti- 
zati  gutta  roris  sancti.  OculiiimperfecUs  grandescunt  tor- 
moe,  turbantur  species,  res  faliuntur,  cur.  Venia  oculos 
aperit,  quos  clauserat  culpa,  176,  Vtd.  Aspeclus»  Visio. 

Odium  ex  diabolo»  53.  Incurrit  odium,  criminosos  qui 
arguit,  127,  Sensus  bumanus  parTeraus  audire  non  potest 
quod  semel  statuit  odisse,  131. 

Officium.  Terrena  officia  se  miscuerunt  ocelestibus,  cum 
natus  est  Christus,  et  Joannes,  89.  Officia  a  Deo  commu- 
tata,  ut  nos  mutet  in  melius,  170.  Membrorum  non  confun- 
dantur,  120, 

Oleum  cur  debebat  Judaus,  126.  Quando  sit  fijKura 
Ghristiani  chrismatis.  Oliva  a  Judaeo  siccaia  re  viviscit  Chri- 
stiano.  Oleum  in  caput  Cbristi,  quando»  160.  Quod  oleum 
est  lueemeB  hoc  jejunio  est  pietas,  8.  Ut  fiat  chrisma»  93* 

Omnia.  Post  Deum  sunt  omnia,  181.  Ftd.  Greatura. 
Omnia  contulit  nobis  Deus,  29. 

Onus  onere  levatur,  3.  Onustus  non  potest  per  anguatam 
viam  ad  opus  Dominicss  messis  pervenire,  170.  Onustus 
aut  tardior  tncendit  ad  opera. 

Opera.  De  operibus  nemo  glorietur  injustificatione.llO. 
Opera  genitoris,  qui  non  facit,  negat  genus,  123.  Operum 
qualitalem  de  sensu,  non  de  locis  coliigit  Deus*  0.  Vid, 
Facta. 

Operarius  diligens  mercedem  recepturus  adventum  pa- 
trisnimilias  desiderat,  158.  Habet  ab  homine  invitanle 
necessaria  victus ;  immo  epulas  ad  superandum  laborem, 
170.  Quanto  magis  habebit  a  Deo  f  Vid,  Mercenarius. 

Opes.  Vid,  Divitiee. 

Opifex  habet  honorem  ex  restauratione  operis,  143. 

Ora  gustu  arboris  venenosn  infeeta,  90.  Uustu  salutaris 
arboris  sanata.  Tot  ora  pauperis  quot  vulnera,  quando»  121. 

Oratio  fidelium  adhibenda  ut  pastoret  idonei  flant  ad 
explicandum  Scripturam.  8.  Orantet  timet  diabolus,  13. 
Orationis  perseverantia,  39,  per  iot,  AffMtus  at  desiderium 
Dei  erga  orantes  ut  det  gratias,  («1«,  39.  Booa  oratio, 
etiam  tacta  ex  necessitate.  Pulsat  oratio  susUnendo  morat 
dantis.  Optima  cum  jejunio  eleeraosyna»  42.  Heac  tria 
conjunctim  esse  debent,  per  tot.  43.  Mane  orandum,  vel  hu* 
mano  timore,  si  nonamoredivino,  43.  Deus  orandus  dum 
flagellat,  45.  Revocat  >iobis  bona  temporalia  deperdita,  46. 
Oratio  plurium  unitorum  quantum  valeat»  132.  Commu- 
nionis  neglecta  quid  mali  afferat.  Ferveat  oratio  in  festis 
sanctorum,  i  35.  Orandura  ut  «tema  bona  credere,  videre, 
et  tenere  possimus,  139.  Christus  doouit  noB  breviter  ora^ 
re.  quia  cito  dare  vuU,  67.  Oratione  a  Christo  aate  hbe- 
rali,  quam  passione  redempti,  24. 

Oratio  Dominica  explieaturi  UM,  67oT2,  iHclutive  iU 
infra  Est  stupor  coeli,  pavor  terra»,  67,  70,  72.  Non  capi- 
tur  ab  homine,  68.  Est  fbrma  orandi  data  a  Deo,  69»  70» 
Cur  Deus  vocetur  Paler,  68-71.  Cur  in  coelis  esse  dtcatur, 
67,  70.  Ut  nomen  Dei  sanctifioetur.  67,  72.  Regnum  adve- 
nire,  quale  et  quomodo,  ibid.  Volunlas  Dei  ut  facieada> 
ihid.  Panis  quem  petimit^,  qnalis,  ibid.  Quomodo  peccata 
dimitti  oremus.  ibtd.  Ne  nos  inducat  in  tentatioaem,  quo* 
modo,  ibid.  Vi  liberet  nos  a  mak>,  et  a  quo,  ibid, 

Oratores  magni  viros  laudantes  avos,  atavosque  oomm»* 
morant,  89.  Eorum  excnsatio  in  principio  orationis,  186» 
per  tot,  138.  Finis  orationis.  Yid,  ConoioMitor.  Ooetor, 
Frfficeptor. 

Orbis.  Vid.  Mundtis. 

Ordo.  QuflB  per  ordlnem  non  agtifttur,  ordinem  teaera 
non  possunt.  64.  Humana  convalescuBt  ordine.  109.  Ab 
ordioe  dicendi  sspe  compeHH  discedere  religioaa,  114. 
Ordo  doctrinee  sic  modarandus  esl»  tit  aUud  Aon  impedia- 
tur  ex  alio. 
Originale  peccatum.  Vid.  Peccatum  mandi. 
Origo.  Glorla  ab  origine  preecedit  gloriam  ex  labora» 
8^.  Ongines  eaosarum  interdum  aon  necmarluiii  parsom» 


tari,  sed  temerarium,  166. 

Oscula  redimunt  peccata  filiomm,  8.  Salui  ex  ose«lo 
confessionis,  60.  Sunt  reconciliationis  indidum,  9S.08eQk 
cruenta  Judae,  137. 

Ossa  conturbata  a  quibus,  et  quomodo,  4S.  Om  GhrisU 
astruunt  carnis  veritatera,  81 . 

Otium  corporis  et  animfle  toUendum  in  Qutdtagestni, 
12, 13.  Quid  perdat  otlosus. 

Oves  sunt  gentes  a  Christo  pastore  redacts  ad  eaoltin, 
etalia  de  ovibus  suis,  6.  Eas  cfulcedo  jabilationii  docittd 
caulam,  Flliioviumquales  Deo  portandi,  et  quomodojl. 
Fetus  ovium  a  nastore  perducuntur  ad  eaulas,  40.  Orilrai 
Christi  utrum  uierit  commoda  mors  pastoris,  fute.  40.  Ut 
jubilent  pastori,  46.  Ut  ei  pareanl,  83.  Oves  Jodeoram 
rabidtB  pastorem  suum  laniarunt,  100.  Sunt  rita  saioi, 

gloria  Pastoris,  ideo  docendae,  qu«  pastor  scll,  147.  Ovss 
omini  cum  sunt  in  tuto,  insaniunt  lupi,  149.  Chriitos 
pastor  ovis  amissce,  168.  Una  perdita  totum  dissiMvent 
centenarium  numerum,  et  de  dextera  redegerat  b  ani- 
stram,  quomodo.  In  una  omnes  inveniunlur,  etquomodo, 
2.  Ovis  hsc  fuit  Adam.  Ad  unam  ovem  tota  feritas  bwtis- 
rum,  171.  Bona  ut  vocem  audiat  pastorls,  178.  Owifliis 
alloquitur  auctor.  Sipro  suo  Kbitopervagetur.nonpem- 
nit  ad  caulas.  Nostri  domus  est  ovile  Dei,  si  Ibi  balil  pe- 
cus  Dei,  10. 
Ovum  est  verbum  Dei^  quomodo,  95. 


Palatium.  Vilis  et  indignus  ad  fores  paldtli  non  propiH' 
quat,  141.  Vid,  Domus. 

Palmffi  sunt  verbera  parvulorum,  non  virorum,  38.  A 
Christiano  tolerandae,  cur.  Palmis  faclem  non  negavit 
Christus.  Palma  reportatur  de  patientia,  151. 

Panis  de  coelo  est  Ghristus  Judoeis  conversu»  in  petrani, 
55.  Panis  eucharisticus  quomodo  confectus,  71.  Panisba- 
mana  ratione  datur  canibus.  100.  GenlUis  lambere  festi- 
navitpanem  quem  conculcavit  HebrsBUS.  Gentilis  mic&s « 
toto  pane  epulatur.  Panis  non  esurit,  110.  Panem  aua?nt 
Deus  in  paupere,  121,  42.  Mica  et  gutta  sufficiuat  ad  pao- 
peris  refrigerium.  124.  Dandus  pauperi,  137.  Qm^9 
panes  ampliati,  quomodo,  160.  De  coelo  delapsus  quadn- 
ginU  annis  pavit  Hebrseos,  166.  Panem  dabit  Deus  ser- 
vientibus  se,  170.  Panis  noster  sit  Christus.  Terresins 
prteparatus  a  Joseph,  coeleatis  a  Joanne  ostensus  m 
causaverit,  174.  De  coelo  descendens  est  Cbristus,  w 
Panis  non  indiget  paAO.  Vid.  Eucharistia.  Pauper,  m- 
mosyna. 

Pannus  novus  et  rudis,  31. 

Parabol».  Vid,  Figura.  . . ,     . 

Paradisus.  Si  in  paradiso  impedimenta  P«^,™JSS 
roora  et  injuria  Cteatoris  non  fuissent,  74.  Anle  Cbnsu 
ascensionem  flammea  rhomphsa  in  paradisi  janoierti, 
ne  illuc  homini  pateret  acceasus,  123.  Igoea  parwusi  m 
temperata  ex  aqua  lateris  Ghristi.  ^us  amoena  flaaunw 
custode  seclusa,  172.  . 

Paralyticus  descripUve  Matthaeo  publicano  compartws, 
30.  Figura  populi  Judaici.  Corporis,  non  animdi,  lenoeM» 
ad  curam,  50.  Jesus  cognoscitur  Deus  in  sanalione  pvi' 
lytici.  Gur  lecUim  portare  jubetur.  .  • 

Parcere  sibi  jubeturbomo,  23.  Tencmur  parcere  inj«- 
rianUbus,  33,  pw  tot,  Qui  semper  parcit,  cnujma  nwi 
Umet,  72.  PeccanUbus  in  nos  parcendum,  ul  nobis  ^mv 
tamus.  182.  Vid*  Dimittere,  Iiaimicus,  OraUo  Dominio. 
Venia. 

Parcus.  Vid,  AbsUnentia,  Sobrietas.  ^ 

Pares  redduntur  a  virtute.quos  natura  fecitimpaies.» 

Partus  s^pe  acerbi  sunt,  veluU  hominis  "»  ^^JJJr: 
mense»  56,  Taiis  est  nartus  coelesUs  graU«.  Ul  P*"" 
Yirginia  irradiaret  oculis  perfidorum,  preemisil  Deus  conr 
cepittm  anaoses  sterilitaUs,  87.  Virginis  parius  eji »« 
partu.  Virginis  nobis  ignotu8,87.  Partus  stenlis  d«  oocr 
meatum  resurrecUonis  et  saluUs,  20.  Cur  partus  Kusaww 
dilaUis,  W.  Evangelium  de  partu  sUrUis  ad  Virgmifc^ 
tum  moa  eonducit,  92.  Partus  Virgineusin  via  <!""*'.  ^ 

Paschalis  solemnitas  novis  vetera  non  *^^^  iiuj. 
Boves  regeneraUonis  ablactat  infanliam,  et  alia,  ^- ^ 
ctat  nota  lacto,  ut  solidiorum  cibum  sumamus.wonwj- 
jun^tur cum vetustate  Judaica  paschalis solemnitwj^ 


vuli  Bcclesiae  filii,  ut  in  Pascha  nutriantur,  et  abiwiewr 
Pascha  Domini  ut  celebrandum  ex  Aposlolo.  172.  Q^^^JPJr 
in  eo  immolatur  Agnus  Dei  In  eo  Christus  J*J."5l^L« 
mutatus  ad  totam  teUUam  et  ffloriam.  PsschaB  ten^ 
sacramenta  s^mboli  explicabanlur,  56.  Est  portus,  ««»»• 
vH»  et  gaudium  rcsurrecUonis»  8.  _     «^ 

Pascua  terreoa  morsus  luporiim  habent«  170.  rorconi» 
pajcua  sujit  lutulenta.  .^.  .^-jflin 


1197 


INDEX  RERUM  MEMOR ABILIUM  iM  SERMOiNES  S.  PETRl  CHRYSOWGl. 


il98 


invcnit,  55.  Passionum  particeps,  erit  et  glori®.  40.  Pas- 
sionts  procella  fldem  mulicram  turbaverat,  77.  Tol  passio- 
nes  receplt  Paulus  docens,  quot  homini  sunt  mores,  101. 
Dejiciunt  corpus,  109.  Peccatorum  dominantur  membris 
humanis,  quomodo,  115.  Ut  urgcant  bomines  in  quavis 
QBtate,  et  lex  faciat  illas  notiores.  Resccat»  per  legem 
magis  pullulant.  Lcgem  vitiB  4nstrumeutum,  faciunt  esse 
morlis  instrumentum.  Ul  triumphcmus  de  passionibus, 
quae  extrinsecus  ozclusfie  tenlant,  H5.  Eas  amputare  haud 
potest,  qui  non  compatitur,  151.  Nostras  pcrtulit  Ghristus 
ut  tolleret.  In  passione  tacet  Christus,  164.  Passionibus, 
probatus  vcnis  amor,  14.  Genturio  non  videbatin  Ghristo 
passiones,  15. 

Pastor,  Pastoris  personam  induit  Deus  ad  variam  ovium 
ntilitatem,  6.  Ghristus  pastor  animarum  qutBrit  socios. 
Oves  committit  Pctro.  ^astor  portet  agnos  tenues.  Scit 
fecunditatem  grcgis  sui,  et  oves,  ct  fctus  commendat.  E 
coelis  pro  salute  ovium  descendit,  6.  In  oves  affcctio,  23. 
Fetusoviumcolligit,  etad  caulas  pcrducit,  40.  Mors  Ghristl 
pastoris  utrum  commoda  ovibus  suis,  late  40.  Mavult  mo- 
ri  quam  dc  suis  ovibus  mala  vidcrc.  Pastor  Christus  mo- 
riendo  viam  vicendie  mortis  aperuit  o\ibus  suis.  Ut  gre- 
gem  pascat,  46.  Officium  in  plebe.  53.  Anholusit  ad  ovem 
perdilam,  54.  Oves  a  Dco  vocantur  per  ora  pastorum,  62. 
Cogitur  ex  officio  prtcdicare,  77.  Est  mysticus  canis,  100. 
Sancti  pastorcs  ctiam  post  moricm  suo  gregi  assistunt  in 
spiritu,  128.  Animarurii  paslor  ut  vocct  suas  oves,  147. 
Eiw  doceat  quas  ipsc  sct.  Pastor  animarum  beatus.  quise 
custodiens  saluti  alieno?  providet,  155.  Pastorcs  Israel  ab 
angelis  cognoscunl  Dominum  natum,  159.  Ad  eoa  stepius 
missi  sunt  prophctae.  Pastor  ovis  perditae  non  est  terrenus 
sed  cosle^tis,  168.  Cur  cx  cenlcnario  numero  unam  ami- 
serit,  et  alia.  Ghristus  ut  nos  in  montibus  requirat,  el  suis 
humcris  perducalad  caulas  cuelestes,  170.  Pastorbonus  ut 
gregi  pervigilet,  173.  Paslor  animarum  duobus  ex  locis 
praedicare  potesl.  Pastoralis  baculus  arripitur  contra  fu- 
rentem  lupum.  Pastor  vigilal,  cur,  24. 

Pater  coelestis  et  lerreaus.  Gx4esti  tempore  non  clau- 
ditur,  nec  solvitur  morte,  1.  Tenet  filiorum  substanliam 
cx  vi  amoris  et  providentia}.  Filio  convivcns  bona  alTeri. 
Iton  eget  intercessore  ad  dandam  veniam  filio,  2.  Gooperit 
filii  reatum.  Filium  cupit  redire,  non  perire.  Pastor  ca^le- 
stis  ^8t.  cul  in  coelo  pcccatur.  2.  Vioet  longinqua.  Filio 
occurrens  venlam  largitur,  3.  Divinus  pater  fide  qucesitus 
statim  adest.  lUuminat  filium  peccatorem.  Misericordia  mo- 
vetur,  qui  loco  non  movetur.  Ex  misericordia  super  not 
cadlt.  C^dens  iacenles  eriglt.  ToIIitonuspeccalorum.  Pec- 
canti  filio  dat  oscula.  Curat  vulncra  fiiiorum,  5.  Palrii 
aspectns  qaid  agatin  filium.  Piliinuditaiem  nonsustinet» 
licet  crimma  sustineat.  PIus  de  venia  quam  de  justitia 
gaudet.  Cito  misericors.  Restituit  innocentiam  et  hono- 
rem.  Charitas  ejus  in  filium  redeuntem.  moribus  filiorum 
turfoalur.  4.  Stultus,  qui  judic^t  pietatem  patris.  Charitas 
tcgit  filii  delicta.  Palii  non  gratus  filiusquiinvidct  fratri. 
Palri  substantia  est  filius.  Filium  licet  contumacem  reco- 
ffnoscit.  Solus  pater  qusrendus.  Nova  et  futura  auaerit, 
nlio  paupcri.  Patcr  ccelestis  duos  habet  filios.  MentJiem  et 
Hebrieum.  5.  Occurrit  nobis  in  incarn'itione  filii,  et  ceci- 
dit,  etc.,  5.  Osculaturnos.  Dcdit  stolam  gloriam  immorta- 
litatis.  QuaJis  anuulus  eu  jubente  datus  est  Calciamenta 
dcditinprsdicatione  Evangelii.  Vilulum  idest  filium  occi- 
dit.  Pater  terrenus  sine  Deo  in  generatione  nihil  operatur, 
6.  Positi  in  domo  patris  coelestis  symphoniam  assumant. 
Servat  nostra  bona  in  coelis,  7.  Patri  non  credens  nescit 
quid  sit,  nescit  se  filium.  Sentit  amorem  ex  donis  ccbIc- 
stis  Pater,  10.  Ei  aCTerendi  filU  arietum,  id  est  hominBs. 
Terreno  coslestis  prasponendus,  19.  Regnum  servis  suis 
promittit,  25.  Ditare  rult  servos,  noo  nudare.  Pater  dat 
salutaria  pueris  sub  specie  noxiorum.  Parentum  passiones 
ex  afTectiDus  et  amore  filiorum,  33.  Deus  compensat  opera 
parentum  in  filios.  Reatus  Patris  ajzgravat  filium,  51.  l^oena 
liiii  reduodat  in  patrem.Dum  vuUmisereri filio,  a/Iectum 
cogitat,  non  delictum.  54.  Amat  filium,  dat  illi  bona,  55. 
Mortem  non  refugit  pro  filiis.  Deus  voluit  homincm  esse 

Patrnm,  ut  divinuni  amorem  a^osceret,  55.  Quod  a  Deo 
atre,  licet  durum  veniebat,  lioenter  recipiebant  antiqui. 
Paterdatfilio  breviter  pctenti>  71.  Sponte  prcstat  Culpas 
non  videt»  cum  filium  recepit,  81.  i^us  laus  redundat  in 
gloriam  filii,  89.  Amore.  non  potestate  trahit  filium  ad  di- 
sciplinam,  108.  Paler  vult  esse  Dominus.  Filium  a  peccatis 
obstrahil,  155.  Ditat  fllios,  dum  pleoissimam  charitatem 
relinquit,  1612.  Dat  filiis  panem,  io3.  Est  nobis  Deus.  Ut 
dividatur  in  filium,  et  e  contra,  tnysiieet  164. 

PAterfamilias  quid  agere  debeat,  et  quam  rationem 
T)eo  reddat,  26.  Caveamus  ne  ad  patrem  nos  fama  pnece- 
dat  verscD  substantiae.  125, 

Pati  di^um  duxii  Dominus,  ergo  servum  pati  non  est 
iadi|gnufn^  tt-  Pa(ieg4o  GbdsjLus  renusit  qugQ  ipse  inUy 


lerat  imperando«  123.  PatiturChristus  in  suis,  173.  Patitur 
sepulcrum,  58. 

Patientia  malis  est  brevls  ;  ultio  tarda  bonls.  16.  Ghristi 
erga  peccatores,  19.  Prsemia  paticntioe,  38.  Habeatur  in 
petendo  bona  a  Deo,  59.  Dei  erga  nos,  51.  Per  patientiam 
exspectamus  ea  quee  spei  sunt^  71 .  Dei  subvcnU  peccato* 
ribus,  et  quoe  alia  bona  veniant  cx  ea,  97.  Proba  juvenem 
aptum  virtutibus,  110.  Ipsa  curat  IiBdcntcm,  139.  De  pa- 
tfentia  Tenil  palma,  151. 

Patria.  Cur  prophcta  est  in  ea,  et  in  domo  sua  sineho- 
nore,  48.  Rednitur  Adae  quam  perdiderat,  49.  Eam  Ghri- 
stus  habcat  ut  homo.  Nostra  ccelum  est,  a  quo  per  Adam 
ejecti,  per  Christam  reducti  ad  illud.  159. 

Patronus.  Misericordia  patrona  in  judicio  quid  operetur, 
8.  Yid.  Advocatus. 

Paulus  apostolus  collega  Petri  in  grege  pascendo,  6. 
Notitiam  christi  per  ort>em  diCTudit,  34.  (fuomodo  fuit  abor- 
tivus  et  maturus,  56,  58.  Subita  conyersio  eius,  61.  Spiri- 
tualis  nutritor  parvulorum,  62.  Vidit  Invisibiliter  arcanum 
Dei,  et  prodidit  non  prodendo,  72.  Paulum  eradicare  vole- 
bat  Ananias,  97.  Cur  vapulando  docuit,  101.  Medicus  et 
pater  quid  egerit,  108.  Crimen  evadens  eflTectus  est  Apo- 
stolus  quomodo  imperitis  se  participet,  113.  Quid  nobis 
prosit  sua  doctrina  rtgorosa,  115.  Qus  scruio  commuuiter 
lcctusquid  operetur.  120,  Cur  terlmm  c<jeIumconsccndit. 
Martyres  fugiendo  Saulum  fecerunt  illum  osso  Paulum, 
151.  De  persecutorc  pnedicator  factus  ex  pietate  per 
zclum  Icffis  Icgem  impugnabat,  et  in  Dcum  Dei  amore  pec- 
cabat,  i57.  Curse  veroeraret,  161.  Missus  perseculor,  rediit 
prifidicator,  168.  Judaeus  cacidit,  ut  resur^erct  Christianus, 
Cfiecatus  in  lege,  ut  videret  m  gratia,  17o. 

Pavor.  FuT  Timor, 

Paupcr  bona  nostra  portat  ad  coelum.  de  hoc  habet 
Deum  fidejussorem.  7-  aervat  nobis  quod  venter  disper- 
disset,  8.  Est  Sinus  AhrahiB,  est  thesaurus  caeli,  gazophyla^ 
cium  Christi.  16,  Misericordia  pauperis  emit  divinam  mise- 
ricordiam.  Pauperi  datum  nostruiu  est,  non  datum  ei  alte- 
rius  est,  16,  9,  23,  32.  Yerecunda  naupertas  in  pavore,  9. 
Auxilium  in  confiictu  a  paupere  cioato,  12.  Quod  cst  eru- 
bescentia  pauperis.  Dei  gloria  est,  14.  Cibo  pau(>eris  sagi- 
natur  Deus.  Peccata  pauper  excusat.  Fert  nostra  in  ccelum 
libens,  quia  non  depriuuUir  pondere.  scd  Icvatur,  25.  Pro 
uno  pauperi  dato,  Deus  dat  iibi  cenium,  25.  Pauper  quid 
agere  deneat,  26.  Paupariori  det  ;  at  si  non  habet,  sit  ilii 
animus  dandi.  Pauperterr»  dives  io  cubIo,  28.  Pauperiqui 
fenerari  nescit,  sanari  nescit,  32.  Prandium  nostrum  sit 
pauperis  ccena.  Qui  dat  pauperi,  segelem  colliffit  in  ccjclo. 
42.  Manducat  Deus  panem  datum  pauperi.  Quidprosit  dare 
pauperi,  43.  Strldebit  in  alio  so^culo,  qui  nunc  gaudel  de 
mabs  paupcrumv  47.  Non  fraudendus.  ncc  de  fraude  alicu- 
~us  diinda  est  eleemosyna^  54  Inpauperis  hospitio  inveni- 
^ur  similitudo  regni  Dei,  99.  De  eo  quod  babet  faciat  elee- 
mosynaiu,  103.  ^us  sepultura,  laU,  121.  Cum  suscipitur 
et  hospilatur,  quaB  bona-  In  paupero  Deus  quairit  p.iuem. 
Ejus  caro  composilainscenampietatis,  quando.  Pauperum 
oppressores  ut  sibi  obsint,  izi.  Ejus  victus  et  vUa  in 
gutta  et  m\cA  consistit^  122.  24.  Debili  danda  manus  ad 
mensam,  122.  Pauperis  et  divitis  confiictus,  124.  Divitem 
videat,  ut  videatur,  ac  vicissimcuretur.  Gutta  negata  pau- 
peri  frustra  petitur  ad  refrigerium.  l^erit,  quou  pauperi 
negatum  spargiturad  pompam.  Illis  dandus  tbesaurus  no- 
ster,  ut  CGBlestia  cogitemus,  129.  Divcs  qui  apud  paupercm 
diversatur,  ante  humanitatis  debitor  est  quam  largitor, 
136.  l^auperi  danda  vestis  etcsca,  157.  Pauper  communis 
est  semper,  patet  omnibus  solitarius,  164.  Qui  pauperum 

Semitus  eieemosynis  redimit,  a  domino  non  requiritur 
lius  gemitus,  166.  Ei  danda  manusab  homine,  17o.  Pau- 
per  egenus describitur,  14.  Vid,  Eleemosyna,  Misericordia, 
rietas. 

Paupertas  cognata  virtutibus  ;  excmplum  est  athleta, 
nauta,  miles,  philosophus,  28.  Temporalis  vix  fertur, 
quanto  magis  »terna,  54.  Vacat  ab  excusalionc  in  diviuo 
obsequio,  93.  Christi  appetonda,  quaediviliassempiternas 
possidet  in  coBlestibus,  117.  Ejus  finis,  121,  per  lot,  Pro- 
vebit  paupcrem  ad  philosophiam,  124.  Ad  regnum.  Non 
pauportas,  sed  auimus  ducit  ^ratos  ad  premmm,  aut  ad 
pcenam  deducit  ingratos.  Divma  sufilcit,  170.  Est  amplum 
nabitaculum  Deo,  14. 

Pax  Christiana  facit  nos  appeliari  filios  Dei,  53.  Quid  sit, 
et  ciTectus  pacis.  Omnia  a  Deo  obtinet.  Conservanda  ex 
praecepio  nostri  regis.  Dei  est  ilUun  piantarc.  Plebis  est 
gloria  pastoris.  Custodienda.  quare,  53.  Amanda.  Pax  ubi 
plures  sunt  voluntate  concordes,  68.  Terris  ablata^  quando, 
81.  Cur  repetita  discipulis,  84.  Ejus  bona  interua  ct  exter- 
na.  Divina  reddidit  nobis  vitam,  110.  Quomodo  pacem  ha- 
beamus  per  Deum.  Pax  mundi  quserilur  pro  commodis, 
vel  servatur  pro  tiniore,  138.  Pax  GhrisU  oranda,  et  ouse 
sit  Oratur  a  i)ep.  f\i\gf^  pa^i^  tK£Xm9m  iQuxmJ^i,  w» 


{; 


1199 


INDEX  RERCM  MEMORA6IUUM  IN  SERMONES  D.  PETRI  GHRYSOLOGl. 


llM 


Nomen  pacis  desidArabile.  Esl  nomen  ipsius  Cbtisti.  Pax 
Cbrisii  nos  omnes  amplectitur.  Deo  occurendum  cum  mu- 
neribus  pacis.  Est  exultatio  angelorum,  daemonum  lamen« 
tatio.  Laudatur  a  sanctis.  Coelestes  et  terrestres  sibi  invicem 
mittunt  munera  pacis,  Pro  pace  secuta  laudandus  est  Deus. 

Peccata  jejunio  vincuntur.  12.  Pauoer  excusat  peccata, 
14.  Eaarguit  Cbristus,  quando,  21.  Quanto  majus  pecca- 
tum,  tanto  abundantior  ^ratia,  30.  Est  peccatum,  qui  se 
peccatorem  neg&t.  In  bac  vita  non  possumus  vitare  peccata 
cogitationum,  negliffentiae  et  ignorantiue.  Pudet  peccata 
confiteri,  34.  Prima  felicitas  non  peccare,  secunda  veniam 
invenisse  peccatis.  Morbus  peccatorum  quse  malafecit,  38. 
De  peccato  non  judicabitur  misericors,  42.  Ubi  peccatum^ 
non  ibi  Deus,  44.  In  remissione  peccatorum  Deus  cogno- 
scitur  Deus,  50.  Nemo  sine  peccato,  34.  Peccata  perCbri- 
stum  remittuntur,  57,  59.  Alienis  peccatis  ignoscerc  utile 
sibi,  68.  Non  timenda  peccata  ab  eo  qui  semper  parcit,?2. 
Ut  peccato  moriamur,  73.  Non  capitur  peccatum  in  latis- 
sima  regione  coelesti,  83.  De  peccatorum  magnitudine  non 
dosperandum.  Hominibus  per  bomines  remittuntur,  84. 
Peccatum  civitatis  a  solo  Christo  aboletur,  93.  Peccata 
amore  vincuntur,  94.  Non  peccandum  satis,  ut  majorcha- 
ritas  comparetur,  94.  Quando  erit  peccatorum  remissio, 
95.  In  peccato  non  permanendum,  ut  gratia  abundet,  113. 
Nos  mortui  peccato  :  sed  peccatum  non  est  omnino  in  no- 
bis  mortuum,  113.  Est  aculeus  mortis.  Quis  sit,  qui  pec- 
cato  vi vit.  Corpus  peccati,  ut  debeat  destrui.  Peccatum  non 
regnet,  immo  conculcetur.  Peccatum  morietur  in  alio  sse- 
cuTo.  Tribuere  peccata  naturae,  est  vivere  peccato.  Est  ac- 
cidens  peccatum,  non  creatum  a  Deo.  Haoet  credule  im- 
perium  in  peccatores,  114.  Mentitur  bominem  esse  libe- 
rum.  Peccatum  non  cogn  vi,  nisi  per  legem  declaratur, 
126.  Peccatum  intulit  mortem,  et  pronam  Jtecit  naturam  ad 
lapsus.  Peccatum  auctor  delictorum  sublatum  a  Cbristo, 
Enit  mortuum,  et  sepultum  inignorantia  nostra,  116.  Per 
mandatum  revixit,  dum  peccatorem  fecitpraevaricatorem. 
Tyrannus  crudelis  quid  egerit  Instrumentum  suee  pcenoe 
secum  portat,  109.  Peccatorum  connubio  tota  mundi  figura 
dissoluta,  120.  Publicumutpuniatur  a  Deotolerante  priva- 
tum,  125.  Commissimpunitur  aCbristo  per  Evanf|elium. 
Peccata  remittenda  fratri,  139.  Peccatum  qui  dimittit  Deus 
est,  145.  Peccata  vendere,  est  eonverfere  veniam  in  quoe- 
stum,  158.  Peccatum  sordescit,  fetet  et  obscurat,  166.  Qui 
nullum  peccatum  facit,  Deum  in  suo  corpore  portat,  168. 
Peccati  fovea  est  infemus,  170.  Peccatis  nellum  indicen- 
dumin  c[uadragesima,  15.  Peccatum  est  paralysis,  15.  Deus 
peccanti  bomini  blanditur,  161.  Triviae  peccatorum,  89. 

Peccator  a  se  recedit,  antequam  a  Deo,  2.  Impius  dat, 
non  accipit  pretium  suse  servitutis,  1.  Surgit,  dum  se  ja- 
centem  ag^noscit,  2.  Transit  in  bestiam.  Peregre  profectus 
non  refugit  accusatores  et  Dei  oculos,  2.  Peccator  poeni- 
tens  quomodo  cupiat  esse  mercenarius.  Desperatusde  sa- 
lute,  quoe  mala  agat.  Gadit  in  ruinam  mentis  et  corporis, 
et  in  infernum,  3.  Est  caecus.  lUuminatur  ab  oculis  Dei,  3. 
Est  confusus  caligine.  Ad  Deum  recurrat.  Est  coram  Doo, 
et  sine  Deo,  in  se,  et  non  secum,  5.  Multae  servitutes  pec- 
catoris,  6.  Rediens  ad  Deum  exsultandum  est,  6.  Ejus  ma- 
lum  8ub  prsedictis  servitutibus.  Fugitur  a  Cbrislo  propter 
ipsius  saiutem,  19.  Licet  corpore  vivat,  mortuus  est  in 
anima.  Ad  Deum  convcrsusflageHace8sabunt,20.  Gravius 
punitur  scienter  peccans,  quam  ignoranter,  26.  lUi  salus 
ex  facto  Maithffii,  29.  Mortem  meretur,  cum  se  peccato- 
rem  negat.  Et  peccatorum  magister  fit,  immo  peccatum, 
30.  Peccatum  cognoscat,  ac  fateatur.  Peccator  virtutes  ac- 
cusat,  32.  Est  ex  fragilitate  innata,  34.  Pudet  non  mala 
facere^  sed  confiteri.  Ubi  sit  primaetsecunda  felicitas.  Cur 
poenam  recipiat,  35.  Morbus  peccatorem  sanabatur  patien- 
tia  ac  morte  Christianorum,  38.  Peccator  saltem  aeserat 
reatum,  quando  illum  jam  reliquerit  reatus,  42.  Pcccatori 
omnia  sunt  perversa,  44.  Deus  peccatores  contemnit.  Deus 

2U8erens  pcccatorem,  bominem  quaerit,  non  peccata,  54. 
acheeus  peccator  ut  convertatur,  late,  54.  Peccator  sibi 
dat  veniam  confidens  per  Christum  peccata  remitti,  57. 
Pneterita  sibi  remissa  non  credens,  dubitat  percipere  fu- 
tura  bona,  59.  Dicit  sc  pcBnitentiam  acturum,  si  cx  mor- 
tuis  quis  resurgeret,  sed  fictc,  66.  Peccatores  judicium  re- 
fu^unt,  et  mundum  prceterire  dolent,  66.  Magnus  homo 
qui  carne  non  peccat,  maximus,  qui  nec  coroe,  89.  Cur- 
runt  ad  perditionem  peccatores,  et  alia  mala,  165.  Dei 
amore  Paulus  peccabat  in  Dcum,  157.  Peccator  cupidus 
non  corrigitur,  158.  Ulecebris  superatus  Christum  venire 
non  vult.  Desinat  peccare,  et  sufncit,  quomodo,  125.  Hu- 
jusmodi  peccanti  blanditur  Deus.  quomodo,  161.  Quae  mala 
faciat  peccator,  de  quibus  pcenitendum  sit,  167.  Joannes 
volebat  salvos  esse  peccatores.   A  Domino  promota  spes 

Beccatorum,  168.  Peccatorcs   recipiens  Deus  saoctificat. 
«  redditu  peccatoris  gaudet  Deus.    Peccatores  dono  vo- 
cantis,  non  proprio  arbitrio  sanantar,  176. 


Peccatum  mundi  lavatum  a  Christo  suo  sanguine,  164. 
Adoe  peccatumintravit  in  mumdum  per  culp&m,per  komi- 
nem,  111.  Nonestnalura,  neque  substaotio,  sedaccideQt. 
et  nobis  adversatur.  Peccatum  estnaturse,  quod  estfumuj 
oculis,  febris  corpori,  dulcissimis  fontibus  amara  salsedo, 
5.  Est  janna  mortis.  FeracrudeUs  trinoorc  devorans.HiB. 
reditas  parontis  Adfic.  Per  unum  in  omncs  transiit.  la 
Adam,  seu  ejus  peccato  omnes  peccaverunt,  111, 111  Pec- 
catum  non  cst  versum  in  naturam  ;  sed  permortemexigil 
poenam  sibi  dcbitam  per  naturam,  111.  Mors  pcena  peccati 
sublataaCbristo.  Omnes  in  Ada;  pcccato  eramus,  sicatar- 
bor  tota  in  semine.  Mors  poena  peccati  mundi  dcvorabal 
noxios  et  innoxios.  Pcccatum  vivit,  et  deseerilinnostraoi 
mortem.  Ortum  ex  diabolo,  et  fcmina  peccatum  mundi, 
quomodo,  148.  Per  hoc  bomo  ante  Dominus  onuiium.  in 
omnium  dejectus  est  servitutem. 

Pectus  illud  sepulcrum  est,  in  quo  Christus  adhuc  ha- 
betur  mortuus,  et  sepultus,  75. 

Pecunia.  Possessi  a  pecunia  liberantur  in  M&tthso,  fS. 
Hebraei  pecunia  compensant  delicta,  76.  Fidem  resuri^ 
ctionis  Ctiristi  negat.  Datur  pro  empUone  servandoraui, 
non  perdendorum,  80.  Mundo,  munaanis(iue  dommatur, 

126.  Est  crudele  pondus.  Quid  mali  agat  in  omnei  homi* 
nes.  Inique  humanis  dominatur  corporibus  et  oientihus. 
Claudit  oculos  recipientis  illam,  37.  Gorda  corrumpit,redi- 
mit  mendacium,  toUit  verilatem.  Vid.  Divitis. 

Pensio.  Quam  pcnsionem  uteri  sui  exegerit  a  Deo  Vi^ 
go, 140. 

Penuria  fructuum  venit  nobis,  quia  non  subrenimus 
egeno,  103. 

Pera  nostra  sit  conscientia  nostra,  170. 

Perdere.  Habita  perdcre  gravius  estquam  non  babuisse. 
123.  Perditionis  instrumentum  fit  occasio  salutis,  126.  Per* 
dita  invenisse  jucundius  est  nobia  quam  non  perdidisse 
servata,  168. 

Peregrinus  est  homo  in  hoc  ssculo,  89.  Gratum  habetr^ 
ditum  ad  propria,  114.  Qui  eumliospitaturmereturDeuo) 
cum  angetis  suscipere,  121.  Peregrinatio  dura,etiaminter 
cives  et  fratres,  151.  Vid.  Viator. 

Perfectio  semner  est  quadrata,  11.  Nostra  venitex  git- 
tia  Dei,  91.  Periectus  esi,  qui  de  toto  facit  eleemosyoam. 
54.  Socius  vero  virtutum,  qui  de  dimidio  facit  Perfects 
beatitudinis  est  panis  Eucbaristicus,  72. 

Perfidia  exstirpanda  de  cordibus,  61.  Contraclibus  sem- 
per  ioimica,  62.  Perdidit  vitam,  63.  Optat  aliquemez  mor- 
tuis  resurgere,  qui  narret,  etc,  66.  Nec  mortuis,  nec 
Qiristo  credit.  De  paradiso  sumpta,  74.  Duxit  Adamadio- 
feros,  77.  Volvit  lapidem  ouem  fldes  revolvit  a  Ghristi  u- 
pulcro.  In  resurrectione  Cnristi  emit  mendacium,  80.  Ubi 
est,  Deus  non  videtur.  LongapaulatimtoUendafideicIari- 
tate,  87.  Habet  suum  fermentum,  99.  Nos  reddit  indigooi 
ffratia,  100.  Redigit  filios  in  poBiialem  senritutem.  l^ 
Quando  excepit  omnes  Hebreeos,  131.  Ejus  arma  de  fide 
surapta,  152.  Ejus  morbus  (juid  causet,  94.  Civitas  perfidii 
descrinta,  95.  Vid.  Infidelitas,  incredulitas. 

Perfidus.  Ante  Chrislus  perfidis  ignotus,  131.  lUii  ^ 
scurata,  quae  fidelibus  patent,  132.  Ex  fuga  Christi  peifidis 
sublata  est  materia  excusationis,  150.  Non  vult  nascicogni* 
torem,  158.  Perfida  Betbsaida,  176.  Cadaverperfidia #>* 
modo  perfidis  agebatur  obsequiis,  19.  Vtd.  Infideus, 
Fides. 

Periculum  despicit,  qui  tendit  ad  regnum,  22. 

Peritia  guberoatoris  navis  non  in  sereno,  sed  in  tempe 
state  probatur,  20.  Vtd.  Nauta. 

Persecutio.  In  ea  melius  est  iiigere  quam  negare;exem- 
plum  in  Pctro  et  Joanne,  150. 

Persecutor  ubi  immincl,  non  deest  consolator,  84.  Occib 
buit  in  morte  D.  Appolinaris,  128.  Persecutorem  facil,  qw 
provocat ;  corrigit,  qui  dcclioat,  151.  Proillis  orandum.ot 
sanentur. 

Perseverantia  in  oratione.  Vide  89,  per  tot, 

Pestilentia  dicitur  anhelans,  id  est  ardens  nos  derorar? 
18.  Fuit  tempore  Chrysologi,  45.  Saltatrices  P«stii  «tty^ 

127.  Cavenda  quae  de  remediis  creat  morbos,  7.  Catheort 
pestilentiae  guae  sit,  44.  per  tot.  Vtd.  Gontafio. 

Petere  quid  debeamus  a  Deo,  ut  sit  proncuum,  39,  i|^ 
tot.  Curmedia  nocte.  Utile  est  petere  ex  necessitate.  Ow- 
diens  Christo  petat  sibi  necessaria.  SupplexpetitornH^ 
exspectat  patientissime.  Deusjuxta  vires  hominispclnw 
eo,  41.  Cur  petitioni  panis  opponitur  lapis,  etc.,  55.  Suow 
petere  est  amoris,  non  necessitatis,  65.  QuaB  sint  a  «* 
petenda,  132.  Petere  plus  debiti.est  exigerefraudeiD*o<^ 
tributum,  157.  -^ 

Petrce  sono  accusarunt  facinus  mortis  Christi,  78.  r» 
Lapis. 

Petrus  apostolus  a  Chriato  habet  omnes,  eliam  a^ 
commendatos,  6.  Cinctus  nrtuteDci,utiretadmirt7n^ 
10.  Gur  Ghristum  a  se  exire  rogat,  15«  In  ▼erbo  D»t^ 


iSOi 


INDEX  RERUM  MEMORABILIUM  IN  SERMONES  D.  PETRI  CHRYS(H.OGI. 


im 


laxat  In  dorao  Potri  non  vina,  sed  lacryina;  fundebantur 
18.  Cur,  ot  qaando  domum  Petri  intrat  Christus,  i8.  Quid 
egerit  Chrislum  sequendo»  29.  Negat  ante  victoriam  Do- 
mino^  qnam  Domintim,  iileopostipsumvadit,  27.  Unacum 
Paulo  dat  notitiam  Christi,  34.  Tardius  vidit  Dominum, 
quia  facilc  audivit  ancilloc  vocem,  78.  Nudus  ex  negatione 
■e  demersit  in  mare  indutus,  cur»  78.  So  pnecinxit  pree- 
cingendus.  Ut  veteranus  miles  tarde  credit,  ne  ut  puerin- 
currat,  79.  I^i  non  praejudicatur,  quod  resurrectio  primo  a 
muliertbus  nuntiotur,  80.  Nisi  pacem  a  Christo  haouisset, 
putatus  esset  aliis  ioferior»  84.  Per  poenitentiam  rediit,  et 
potestatem  dimittendi  aliena  peccata  recepit,  84.  In  mari 
ante  supplicat  de  lapsu,  quam  de  donato  grudeat,  90.  Ne- 
cessitate  magis  quam  voluntate  moritur,  00.  Frater  ejus 
Andreas  illi  similis,  133.  Yenia  illos  (equavit.  Conscendit 
eracem.  Ex  timore  abscessum  Domini  petobat.  147.  Quia 
noluit  fugere.  abnegavit,  150.  Dicitur  a  petra,  154.  Prin- 
cepsapostolorumquidagat.  E\  manducaturo  apponuntur 
genera  totius  creaturse,  163.  Ejus  decreto  servus  adhuc 
obsistit,  175.  Gestivit  habero  coilogam  Marcellinum  pisca- 
torem.  Crucem  resupinus  ascendit,  14.  Negavit  in  pas^ 
sione  Christum.  171. 

Petrus  cpiscopus  o  ccolo  habuit  vocabulum  apostoli- 
cum  et  privilegium  summi  sacordotis,  107.  Laudatur, 
pef  tot. 

Pharisfleus  arguit  Christum  euntem  ad  prandium  pecca- 
torum,  30.  Exhortator  ad  salutem.  Borum  invidia,  31.  Ut 
impieChristum  accusot»  32.  Et  quia  sanat  in  sabbato.  Se- 
dens  in  cathedra  pestilentitB  humanas  traditiones  decretis 
coeleatibus  anteponit,  44.  Confiteturelnegat  Ckristum  esse 
Deum,  50.  CUir  ad  illius  prandium  iverit  Christus»  93.  Con- 
vivium  Pbaristei.  Cliristi  pietas  arguitur  ex  manducatione 
cum  PharisflBO.  Pharisfieus  arguitur,  etdocetur,  94.  Domi- 
nuiu  prophetam  non  crodit.  8e  aegrum  non  agnoscit.  lu- 
struitur .  Cur  dicitur  catholicus  Judceorum,  95 .  Ructans  ju- 
stitias  8U0S  est  publicano  doterior,  123.  Murmur  eorum  a 
Domino  comprimitur,  168.  Ut  semper  redderentur  pejores. 
In  discipulos  Domini  lavacra  superstitionis  suce  perqi)ire- 
bant,  171.  Nesciobant  unum  esse  Domini  baptisma.  uredit 
aqua  exteriori  mundari.  Habuit  claves  scientioB  legis.-sed 
ne  alter  intraret,  ipse  foris  permanere  maluit  per  livorem» 
172.  Hypocrisis  penes  Pharissos  tumescebat  per  scien- 
ti&m. 

Philosophus  ut  Deicognilionem,  et  substantiam  sibidi- 
yinitus  datam  amiserit»  5.  Lat>or  ejus.  Sedit  in  cathedra 
pestilentiae,  44.  Ut  detumescat  ab  opinionibus  suis,  110. 
Pro  corona  gloriee  curritper  inanem  sapientiam,  119.  Sed 
noo  accipit  bravium.  Ejus  labor  vanus  circa  Christi  nativi- 
tatem,  148.  Philosophia  cur  adffimone  ficta,  16. 

Phreneais.  Phrenesi  laborans  se  insanum  nescit,  94. 
Phrenesis  vitiorum  undo  oriatur,  41.  Phrcnesis  impietatis 
quid  egerit,  38.  Synago^ffi,  18. 

Pietas  Domini  ostenditur  in  figura  filii  prodigi,  1.  Rc- 
fugapietatis  quoB  mala  incurrat,  1.  Patris  coelestis  inno- 
ccntiam  restituit  et  honorem,  3.  Est  ala  jejuoii,  8.  Frau< 
dem  non  hat)et^  55.  Pietas  cum  quis  exorat  ut  precetur. 
i08.  Assumenda  ad  impietatis  destructionem.  Dei  estad 
delenda,  non  nmltiplicanda  delicta,  113.  Divina  pietate 
tantum  sanctitati  darejubonmr,quantum  dedimus  miqui- 
taii,  114.  Pauporest  pietatis  confiatorium,  121.  Subspeicc 
pietaUs  aliquando  rovocamur  ad  mala,  123.  Pietas  Christi 
velat  hominum  peccata,  125.  Ad  ejus  patrocinium  confugi- 
jmua  in  vibB  oxtremo.  Cur  dicatur  quod  folsitatis  praestet 
exemplum,  126.  Ad  lacrymas  parvulorum  inclinata,  128. 
pietas  est  non  docere  contemplorem,  137.  Non  est  piolas 
sine  justitias  apud  Deum,145.  Pius  animusdum  compati- 
tur,  plus  pavescit.  Hietatis  arcem  intor  uberaopnu^nat  He- 
rodes,  152.  Eam  prosequitur  tota  impietato.  Qui  pietati 
obseauitur,  incipil  non  esse  timori,  160.  Piis  filiis  Deus 
non  aenegabit,  quod  impiis  avibus  subministrat,  163.  Pie- 
las  Christi  perquirit  nos,  170.  Pietatis  cvector  non  lasse- 
Bcit  Pietas  iram  vincit,  38.  Occultatur  a  Deo,  39.  Non  vi- 
detur  ab  impio,  55.  Pietale  sustinemur,  81.  Patris  maxima 
ex  filii  impietate,  73.  Gui  pius  erit,  qui  sibi  impius  est  ?  Ut 
violetur.  16. 

PiscatoresaChrislo  mittuntur  ad  mare  hujus  sfficuli,  17. 
Eorum  retia.  Ecclesiasticus  piscator,  quid  faciat,  107.  Mar- 
cellinus  opiscopus  primum  fuit  piscator,  176. 

IMsces  confusi  capiuntur ;  sed  discrotionoeliguntur,  47. 
Et  cito.  Christus  erat  piscis,  55.  Capiuntur  ad  vilamho- 
minis,  173. 

Planctus,  ubi  non  cst,  adest  morcenaria  canlilena,  19. 
Diaboli,  cur,  52.  Deci  pro  poccatis.  iion  pro  defunctis  fa- 
ciendus,  65.  Vid,  Fletus,  Lacrymoj. 

Planta.  Quis  poma  antc  industriam  non  carpit  ex  planta, 
142.  Vid.  Arbor. 

Plebs.  Ejus  oflicium  ac  pastoris.  53.  Vid.  Oves,  Populus, 
Goncionator. 


Pluvia.  Quod  est  semini  pluvia,  hoc  est  resurrecturis 
Dominicus  imber,  176. 

Poculum.  Frigido  poculo  ardor  propinatur  ab  hypocri- 
81,  7.  Sanffuinem  Joannis  absorbuit  Herodes  poculo  crude- 
litatis,  127.  Vid.  Sitis,  Aqua. 

Poena  ibi  ssvit,  ubi  pcenalis  reatus  exarserat,  1 .  Ordo 
poenarum  conrertitur  ad  nutum  Christi,  17.  Sumitur  a 
culpa,  27.  Redimitur  inde,  unde  comparata  culpa,  28.  la 
poenis  homo  tenetur  invitus,  35.  Poenam  paritur  medicus» 
ut  ffigrotum  liberet  ab  ea,  38.  Aiienam  poenam  suum  com- 
putare  solatium,  est  phronetici.  Poena  eorum  qui  abierunt 
m  consilium  impietatis,  44.  Diaboli  poena  appiauret  in  cru- 
ciatu  humani  corporis,  51.  Filii  redundat  in  patrem.  Poena 
pungit,  guem  poenitudo  non  punxit,  66.  Tota  poenapassio- 
nis  Domini  transiitaddiscipulos,  83.  Pcena  discentis  litte- 
ras,  101.  Quam  poenam  olim  infans  loerit,  111.  In  ea  non 
deseritur  malitia,  122.  Daturin  mombro  quod  peccavit.In- 
ferorum  peena  ut  Christi  gratia  et  Ecclesiffi  intercessione 
solvatur,  123.  Poenffi  flendffi.  Ad  premium  duxit  pauperem, 
124.  Animus,  non  diviUffi,  ducit  ad  poenam.  Ei  semper  vi- 
vit,  qui  semel  moritur  vitffi.  124.  Poenas  infemi  stemas 
evadere  quffiramus.  Poenam  minatur  Christus  persistenti 
in  peccatis,  125.  Poenarum  tempus  satisfactionis  tempus 
excludit.  Poenarum  tempus  in  Judicio.  Ubi  non  est  poBna 
peccati,  nuUum  est  supplicium  damnati,  135.  Evaditur,  si 
anto  delictum  sibi-provideatur  de  venia,  139.  Eam  timens 
peccator,  nollet  Christum  ad  se  venire,  158.  Ad  poenam 
trahitur,  qui  noluitin  obsequium  venire. 

PoBnitens  ante  in  se  quam  ad  patrem  redit,  2.  Cognoscit 
Deo  patere  omnia.  Agnoscit  quam  malum  sit  in  Dei  oculis 
peccare.  Naturalibus  amissis  non  judicat  mereri  quod  est 
gratiffi.  Ut  cupiat  fieri  mercenarius,  2.  Surgit  de  mentis  ac 
corporis  ruina,  et  de  infemo,  3.  Plus  de  venia  surgitquam 
corruit  do  reatu.  Est  longe,  cum  tantum  est  attritus.  Ei 
sufficit  pator,  4.  De  innocente  Iffitatur.  Poenitenti  nova 
perquimntur.  Petit  non  gloriam,  sed  veniam^  5.  Petit  ar- 
gui  a  Deo  ;  sed  non  in  ira,  45.  Deum  medicum  adit,  45, 
94.  Poenitentes  recipiuntur  a  Petro,  et  solvuntur  a  pecca- 
tis,  84.  Cum  poenitens  respicitur  a  Christo,  arguitur  obla- 
trans.  94.  Pcenitens  triumphat  de  suo  Tyranno,  113.  Sal- 
tem  det  tantum  Deo,  quantum  cami,  vitiisque  concessit, 
114.  Impudenter  aliis  poenitentiam  impetrare  prffisumit, 
qui  sibi  nil  ad  veniam  providit,  123.  Poenitentes  aquam 
bibant,  137.  Qui  poenitentiam  facere  debeant,  167.  Chri- 
stianus  agat  pffinitentiam  pro  modo  vulneris.  Poenitens 
ponnis  veniffi  pervolat  ad  coelum.  Curvet  genua  ad  pon- 
dera  poenitentiffi.  Ut  triumphent  de  diabolo  poenitentes, 
170.  Redeat  calceatus  ad  cursum  antorioris  vitffi,  3.  Poe- 
nitenti  venia  permittitur,  125.  Ei  sufficit  ut  desinat  dissi- 
pare,  cffitera  Christus  solvit. 

Poenitentia  peccatoris  verbis  Iffitis  describatur.  2.  Pan- 
dit  patrem.  Potest  fieri  in  tota  vita,  42.  Etiam  in  senecta, 
et  quando  amplius  peccari  non  potest.  Confitendum  tem- 
pore  poenitentiffi,  46.  Fiat  statim.  Ad  eam  hortatur  Eccle- 
sia.  73.  Ac  Petrus  se  mittens  in  mare,  78.  Poenitentia  erat 
Joannos  Baptista,  88.  Convivium  pienitentiffi  a  Magdalena 
Christo  exhibitum,  93.  Ad  tempus  pcenitentiffi  refertur 
messis  nostra,  cur,  97.  Sera  inutilis  m  divite.  122.  Cito 
facicnda,  125.  Ut  ex  corde  procuranda.  In  judicio  non  est 
tempus  poenitentiffi,  sed  poenamm.  Moribundi  convertamur 
ad  poenitentiam.  Cur  poenitentiffi  usura  solvenda  sit  a  Ju- 
dffio,  126.  Ejus  via  fuit  Joannes,  127.  Cur  temperanda,  166. 
Cur  agenda  cum  propinquat  regnum  coelomm,  167.  Ea 
prffiveniendum  juaicium.  Poenitendum  cito,  quiajudicium 
venit.  Si  adhuc  judicium  non  venit,  est  quia  Dominusnos 
exspectat.  Facienda  etiam  inarcto  temporis.  ifigrotissuc- 
currit,  non  sanis.  Quomodo  facienda.  Est  usura  non  ser- 
vatffi  innocentiffi.  Ad  eam  per  Joannem  revocamur.  Ejus 
amara  temperantur  dulci  misericordia.  Poenitentia  populi  ' 
Christiani  clamit  in  uno  peccatore  poenitente,  169.  Fuit 
interempta  in  morte  Joan.,  174.  Ut  satisfactione  fieri  de- 
beat  ab  cxemplo,  64. 

Pompa  sfficuiaris  obscural  sensus,  117.  Vid,  Dives 
Epulo. 

Pontifex.  Ejus  ofQcium  non  coarctandum  inter  domesti- 
cas  tantum  curas,  88.  Primus  pontifex  legis  fuit  Aaron, 
89.  Fuit  Zacharias.  Vid.  Zacharias,  Abel,  Cain,  Homo^ 
Sacordos,  Episcopus,  Prffisules. 

Populus.  Populis  populariter  cst  loquendum,  43.  Audi- 
turus  Dei  legem  vestos  lavabat  ot  corpora,  59.  Christus 
vitam  salutemquejunxitduorumpopulorum,  78.  Invitatur 
ad  anditum  Evan^elicum,  106.  Quilibet  do  populo  aptet 
sibi  fiuuram  villici  miqui,  125.  Vocatio  duomm  populorum 
figurata  in duobus  nuntiis  Christi,  170.  Populos  vastatin- 
vidia,  172. 

Porcus  est  pecus  coenosum,  1.  Grex  inquietus  habet 
pascua  lutulenta.  Cur  dffimonum  erex  rogat  se  mitti  in 
porcos,  16.  Grex  porcorumnon  vaTuit  sufl^rre  dffiraones. 


1203 


INDEX  RERDM  MEMORABILIUM  IN  SERMONES  S.  PETRl  CHRYSOLOGI. 


im 


Cur  porci  perdanlur  a  deemonibus,  IC.  Qui  porconim  tra^ 
datur  servituli,  i.  Qui  eunt  porci  diaboli  mystice»  2.  Por- 
008  pascit,  qui  alios  ioducit  ad  peccandum,  ibid,  Deemon 
dicitur  porcus,  et  quomodo  paacatur  a  gentili,  5. 

Porlare  Doum  tota  sanctitate  debemus  in  no8tro  cor» 
pore,  168. 

Potcstas  eadem  recreat  ad  ealutem,  quffi  cr«arat  ad  vi* 
tam,  80. 
ProBcedere.  Dupliciter  praecedore  poasumus,  i37. 
Prfficeptor.  Gum  docenda  facit,  auditu  instruit,  et  infor* 
matexeniplo,  467.  Vid.  Doctor,  Magister,  Concionator. 

PrtBceptum  Domini  observandum,  si  volumus  promiisa 
ab  eo,  38.  Servanda  Dei  praecepta,  53.  Dicuntur  lomemta 
etgladius.  liS.  Christus,  quos  docuit  preceptis,  firmavit 
ezempiis,  iSi.  Sua  prsecepta  Deus  insinuat  labore  docto- 
ris,  i63.  Pr^eceptis  instituta  exemplo  sunt  roboranda*  i66. 
Vid.  Jussio,  Mandata  Dei. 

Prfficingere.  Ibi  prfficingenda  virtus,  ubi  voluntas  est 
oomprimenda,  22.  Petrus  prttcinxit  se.  Vid.  Petrus  apo* 
stolus. 

Preeda.  Miles  verus  non  quserit  oivium  preedam,  sed  sti- 
pandium,  regis,  i37.  Prebdonea  innumeri  ad  unam  ovem, 
vel  oolumbam,  i7i. 

PreedesUnati  Chrislum  sequuntur»  49.  Cum  fibi  adhuo 
non  sunt,  sunt  Deo,  70. 

Pnemium  statuitur  certare  debentibus ;  et  pro  magnitu- 
dine  certaminis,  22.  Ad  preemium  antmus  gratus  ducit, 
124.  Quando  aumitur  az  corona,  unde  reatui  jam  sum- 
ptus  fuerat«  133.  Quis  securus  axigat  preemium  a  Chri- 
»to,  170. 

Pr«8oriptio  leffalis  dirimit  quMstiones  ligitiosas  mtra 
annos  triginta,  145. 

Prasens.  Preesentia  non  meretur  videre,  qui  preaterita 
calumniatur,  96.  Homo  priBsentibus  sic  occupatur.  ut  nil 
in  se  relinquat,  guod  viUe  futur»  deserviat,  114. 

Prttsidere.  iiiis,  cum  sit  ipso  ignavus,  sibi  et  multis  ost 
noxiua,  i06.  Vid,  Episcopus. 

Pnesulos.  Ecclesiie  sint  dispensatores  fideles  divini  ver« 
bi,  26.  Aogelus  pnBSul  Synagog»,  106.  Vid.  Episcopus. 
Prssumptio  discentis  non  est,  ubi  eit  auctoritas  juben- 
tis,  70.  Ad  diviuas  virtutes  ante  probationem  magna  est, 
90.  Impudens  pnesumptio  aliis  velle  impetrare  pceniten- 
tiem,  et  sibi  nil  ad  veniam  providere,  123.  Est  semper 
pessima,  68,  162.  Prffisumptio  tcriba  dicentis  se  velle 
Christum  sequi  repudiatur. 

PrtBvarioatio.  Lex  posila  est  pnBvaricationis  causa,  111. 
Quomodo  lex  obliget  crimine  prcevaricationis,  li4.  Peoea* 
tor  factua  est  ex  mandato  pravaricator ;  id  est  rebellis,  et 
contumax  in  mandatum,  ii6.  Vid.  Contumax 

Proivonire  quomodo  deboamua  Deum  in  confessione, 
46. 

Prandium  nostrum  sit  in  facie  auctoris,  127.  Regium 
prandium  habere,  ac  fetenUa  obsonia  perquirere,  estani- 
mi  servillis,  163.  Ifostri  prandii  semper  Deus  pneparator 
asaistat.Ad  prandium  Croatoristotaadvolatoreatura.  Vid. 
CosnA,  Convivium. 

Preces.  Si  preces  dictantur  a  supplicando,  est  impetran- 
di  fiduoia,  70.  Quid  prosint  segrous,  et  filio,  108.  Solitarifla 
preces  non  priBponendee  coni^egationi,  i32. 

Primordium.  Cum  primordia  bonorum  tontantur  a  dia* 
bolo.  ii.  Si  sit  malum,  qualis  erit  finis  ?  44.  Bonum  si  sit, 
qualls  futurus  est  finis  ?  91.  Sunt  dura  primordia  rorum, 
sed  duriora  primordia  generantis,  175. 

Primus  qui  est,  post  alterum  non  est ;  novissimus  post 
se  alterum  non  reunquit,  57.  Primus  est  ille,  quem  gene- 
rat  gratia  ccelestis,  non  natura  mortalis,  73. 
Pnnoeps  primus  redeat  ad  Christura,  78.  Invictus  mili- 
'  tiffi  OhristianaB  principatus  est  jejunium,  8.  Ad  principis 
thalamum  non  acoeditextraneus^immundus,infidelis,  141. 
Et  quomodo  quid  accedat.  Vid.  Rex,  Archisynagogus. 

Profanus  nasci  non  vultDeum,  158.  Luctus  profaniqui, 
19. 

Prohibere  aliquid.  est  de  illo  admonere,  li5  Christise- 
quela  prohibita  scribsB,  cur.  19. 

Projectus.  Episcopus  Comeliensis  consecratus,  165.  Lau- 
datur,  ibid.  eum  nota. 

Promissa.  Divinis  promissis  fidendum,  163.  Et  qui  non 
credit,  tota  infelicitate  dignissimus  est.  Promissa  negari 
nequeunt  ab  eo  qui  negaia  soivuntur,  100.  Indi^o  non 
redditur  de  jure.  Promissa  denegaro,  inverecundi  debito- 
ris  est ;  mox  solvere,  honcsti,  123.  Promissio  dum  exspe- 
ctatur,  accendit  animum  ;  dum  datur,  suscitat  sensus, 
i30.  Dat,  non  accipit,  qui  promittit,  88. 

Prophetn?.  Eorum  pavor  in  sacramento,  quod  Deus  ho- 
mo  fiat,  72.  Scit  tantum  quantum  dcderit  Deus,  94.  Deus 
auctor  prophelitB.  In  eis  celatur  divinus  sensus,  99.  La- 
mentavere  unius  populi  et  hominis  discrimen.  111.  Silen- 
tium  prophetarum  fuit.  Joannes,  137.  Mortui  sunt ;  sed 


non  in  aeternum,  i3i.  Quod  per  eos  Christus  promtMiit, 
150.  Fugit  Cbristus,  ut  staret  fides  prophetis.  Eonim  r^ 
ritas  impleoda,  156.  Seepius  missi  ad  pastoros  Isnel^lS) 
Prophetizat  Christus,  quomodo,  i4. 

Propinare.  Lazarus  nobis  propinavit  gustum  retarrw- 
tionis,  65.  Mera  pocula  de  vasa  corporis  sui  Christn»  bi- 
bentibus  propinavit,  i60.  Hypoerisi  ministrante  quidiuii 
invidia  propmet,  172.  Ardorem  frigido  poculo  propinit 
hypocrisis,  7. 

Propinquus.  Si  honorem  debeat  propinquo,  computit 
servitutem,  48.  Ut  male  honoret,  49. 

Propietas.  Ea  detenta,  cum  quid  conditur,  pam  t«I 
nuUa  exigit  concedens,  14.  Proprium  non  cuitodit,  8«d 
alienum^  qui  relinqueoda  servat,  22. 

Prospera  neaue  ignavos  erigunt,  noque  forles  adfem 
prosternunt,  iz4.  Non  sen^antur  ab  eo  qui  non  seniit  id* 
versa,  13i.  Quot  hominum  prosperitates,  tot  iDTidoram 
tormenta,  i73.  Adversis  non  miscenda,  i75.  lo  proiperis 
etadversis  oonsors  hominis  est  Christus,  70.  m  Ad?em. 
Providentia  coeiestis  attendit,  quid  auditor  capere  poi- 
sit,  39.  Beati  divin®  providentise  credunt,  163,  pir  toU 
De  ea  erga  servos  suos,  170.  Dei  providentia.  18.  Divini 
providentia  occultavit  Deitatis  pavorem  in  habitnm  bomi- 
nitatis,  6. 

Provisor  alience  salutis,  et  custos  propriee  vita  eit  bea* 
tuB,  i55.  Provisiorem  fugiens  indulgentem,  inddilin  i^ 
verum  judicem,  1. 

Proximusadjuvandusin  spiritualibuB,  10.  20.  Qaomodo 
proximo  dimittendapeccata,  139.  Nonjudicandusexdubiis. 
vel  apparentibus  tantum,  145.  Quiproximum  liberttape^ 
catis  preemium,  gui  neglifflt,  acquirit  offensam,  iSI. 

Prudentiorea  mii  s&ecull  qul  sint  ;  et  quomodo  ioteUi* 
gatur,  126. 

Psalmus.  David  primus  et  princeps  ptalmorum,  44.  Qa* 
vis  aliorum.  Cur  in  eo  dicat,  Abire  in  contUio,  «1  ia  fii 
tiar€.  Psallendum  ad  provectum  salutis,  46. 

Publicanus  vocatus  scandalum  fecit,  28.  Zachsos  prii* 
ceps  publicanorum.  Vid.  Zachffius.  Publicanui  presius  i 
diabolo^  ne  occulos  levaret  ad  coelum,  105.  Reus  est,  nun 
plus  debito  petit,  137.  Exactor  crudelisslmus,  54,  ftr  tot 
Vid.  Exactor. 

Publicum.  Quomodo  secreto  factum  dicatur,  quod  pi- 
blice  factum  est,  9.  Peccatum  publicum  a  Deo  ponitor. 
quare,  125. 

Puer  parvulus  ut  a  natura  nutriatur,  89.  Non  niii  booi 
recipit  a  patre,  55.  Cnm  parvulis,  seu  incipieatibui  ia  Uei 
servitio  ut  agere  dcbeamus,  25.  Pueris  dantur  salutirii, 
sub  specie  noxiorum  Pro  armis  utitur  lacrymis  ad  cordl 
frangenda,  128.  Describitur  Christut  parvulus,  et  mitis, 
164.  Vid.  InfanUa. 

Pueritia  Christianorum  animatur  levibus  mandatii.ot 
juventus  ad  gravia  accedeat,  30. 

Pulchritudo  corporis  non  est  concupiscentia  sed  dudt 
ad  lapsum  concupiscentiee,  116.  Corporis  pulcbritudiDem 
concupiscens  procerum  se  esse  exoptat,  168.  Ut  homo  tit 
pulcher,  quid  faciat  Dominus. 

Pulsaro.  Dicimus  coeleste  secretum  preces  itertDdo,et 
moras  Bustinendn,  39. 

Pulvis.  Ex  ea  factus  homo  in  pulverem  cur  redigttur  ? 
futt,  101,  od  fin. 
Purificanda  sunt  mancipata  divinis  roinisteriis^lTI. 
Purpura  divitem  ad  superbiam  extulit,  124.  Eam  penli* 
dit  Herodes,  174.  Martyrum  sanguine  Uncta.  Vid.  Kpulo, 
Dlves,  Murtjrr. 

Pusillus  corpore,  magnus  animo  esse  potett,  84.  Solet 
petere  ovum  a  patro,  5o.  Quid  sil  grex  pusillui,  22. 

Q 

Quadragesimarius  numerus  sacratus,  mysUcus,  ia  TOtr 
ximis  Dci  ne^oUis  adhibitus,  166. 

Quadragesima.  Ejus  pelagus  ingredians  quid  debatt  i* 
gere,  8.  Annonam  portet.  Et  bsBc  sit  eleemosyna  et  mi«- 
ricordia.  Quid  sit  misericordia  jejunio  quadrageiiniil|. 
Quadragesimali  jejunio  canUca  dmna  jungenda,  10.  Dhi 
num  insUlutum  conUnet  quadratam  fidei  disciplintm  li' 
Est  tempus  spiritualium  bellorum,  12.  Quid  agepduD  >d 
ea.  Estin  prucinctu  mundi  hoc  jejunium.  Diaboli  iDsidiA« 
ostendit,  20.  In  ea  virtutes  pugnant  cum  viUis,  113*  ^*^ 
tempus  dcpouendaB  ignaviffi,  18.  Quid  in  eaperdat  otiom*- 
In  caChristo  promissa  victoria.  In  ea  an^i  danturiJ 
nostram  dofensionom.  Jojunium  quadragetimale  iniB»'*^** 
vincit.  In  ca  quales  sint  da?monum  tentAUones.  In  ei  & 
Pastoribus  recipiuntur  partusEcclesifead  bapUsmum,**- 
Jejunium  quadraf^esimale  curatnavigiacorporura  nofiuv* 
rum,  60.  Quare  traditum,  160.  Per  ea  currimus  id  roj- 
tem  bapUsmatis  et  salutis.  Et  evocamurad  coelum.  w»** 
mullade  ea,  166.  Vid.  Jejunium,  Abstinentia, 


130S 


INDEX  RERUM  MEMORABILIUM  IN  SERMONES  D.  PETRI  GHRTSQLOGf. 


It06 


Quadriga  est  ETangelium,  92.  Cur  ejus  seasionem  cou* 
scendimuB.  Tripartita  qu»  sit,  et  ad  quid.  170. 

Qufierere.  Aa  quid  Christus  quffireretur  a  JudsBO,  37, 
Quid  quffirere  deoeamus  a  Deo,  39.  Anima  diu  ante  Deum 
quffireoat  per  lapides  et  ligDa,  62.  Non  habet  semper»  qui 
quarit  semper,  104.  Deum  quffirere,  et  nescire,  necesai- 
ias  magis  est  quam  reatus,  157.  Arte  qaoBrere  non  debe« 
mus,  qu»  arte  inveniri  non  possunt,  loO* 

Queestio  de  MatthflM)  publicano  cur  electus  sit  a  Domino, 
t8.  De  Christo  a  Judaeis  facta  malitiose^  49. 

Quffistus  publicani  non  perditur,  sed  mutatur,  54,  29. 
Qualis  queestus  sit  de  peccatis.  158. 

Qualitas.  Operum  a  Deo  colligitur,  non  de  locis,  sed  de 
sensu,  9. 

Querela.  Sunt  beati,  quos  querela  non  tetigit,  91.  Pue- 
ritia.  adolescentia,  Juventusque  est  tota  querela.  Quis  in* 
cedat  sine  querela,  89. 

Quies  non  est,  ubi  senratur  aimim»  22.  Quies^ez  labore, 
et  e  contra,  103. 

Quinquagesimus  numerus  ad  misericordiam  pertioet, 
exemplum  ex  David,  et  ez  jubileo,  126. 

Quomoao  est  sermo  dubitaDtis»  non  credentis»  62. 

R 

Rabidus  panem  non  vescitur,  174.  Fera  rabies  iu  coq- 
▼iyio  Heroais. 

Radiz  alte  fiza  in  ezoelsum  germen  se  protendit.  61. 
Vid.  Arbor. 

Ratio  dat  quietem  fessis  sensibus,  101.  Cum  ratione  di- 
vioa  et  humana  facieoda,  109.  Rationem  reddere  cito  petit 
Deut,  ut  debita  relaxet,  125.  Componenda  de  nostris,  ne 
aliena  reddamus.  Amara  dicitur  vocatio  ad  reddeodas  ratio- 
nes.  Ratio  humana  rerum  non  capit  conditorem.  131.  Alia 
est  ratio  Dei,  alia  hominis»  141 .  Terrena  ratione  Christi 
mysterium  non  judicandum,  148.  Qui  teneantur  rationem 
reddere  Deo.  26. 

Ravennas  Ecdesia  ut  primum  pareret,  sensit  dolores, 
et  cur,  175.  Vid,  ApoUinaris. 

Reatus  semper  refugit  ad  velamen,  78.  Reatus,  non 
reus  perit  in  morte,  et  resurrectione  Christi,  110.  Unde 
■umitur  reatus,  inde  sumi  potest  prtemium,  133.  Sensu 
carentia  per  naturdm  nesciunt  realum,  171.  Ejecit  homi- 
nes  e  Dei  eonspectu,  6.  Reatus  relinquatur  a  oobis  sal- 
tem.  quando  nos  ipse  relinquit,  42.  Vid.  Peccatum,  Crimen. 

Rebeilis.  Rebellis  cum  a  Deo  declinatur,  ei  bonum  est, 
131.  Non  vult  principem  nasci,  158. 

Recidiva  iEffritudo  sepiuB  lethalis  6stll3. 

Rectorpopuli  qualis,  et  ejus  mala,  152.  Quam  rationem 
reddat  Deo,  26.  Ignavus  ut  sibi,  et  populis  obsit,  106. 

Reddere  divinum  munus,  oon  est  amittere,  sed  habere, 
59.  Reddendum,  si  quid  sustulimus  alienum  citO/  et  cur, 
125.  Ut  debeamus  reddere  rationem  villicationis.  125.  Ad 
eam  reddendam  dicitur  amara  vocatio.  Qui  teneantur  Deo 
reddere  rationero,  26. 

Redemptio  per  Christi  corpus  facta,  115.  Hominis  a  Deo 
Cacta  est,  161.  Vid,  Reparatio. 

Reditus  filii  prodigi  ad  patrem,  3. 

Re;<ia  aula  describitur,  42  Regios  ortus  festivitas  hono- 
rat  et  symphooia,  91.  Ad  regiam  servitutem  qui  non  pro- 
ripit  non  vocatus.  119.  Regia  vestimenta  nos  deseruntin 
infemo,  122.  Quando  adest  princeps,  quea  reverentia  et 
quod  obsequium  regise,  141.  Regiura  apparatum  habens, 
et  squalores  coquinaB  perquirens,  degeoerem  animum  ha- 
bet,  163.  Vid.  Rez. 

Regtna  austri  contra  Hebreeos  in  judicio,  37.  Reginaom- 
nium  malorum  est  mors,  et  cur,  118. 

Regnum  coeleste  promittitur  fidelibus  certantibus,  22. 
Regnaturus  propria  dimittat.  Servum  velle  re^oum  adire, 
non  timero,  quid  sit,  23.  Re^aturus  vilia  abjiciat.  Ad  re- 

SQum  ascitus  proprium,et  pri  vatum  distribuit  indigentibus. 
egno  promisso  ezcluditur  timor,  25.  Certus  de  regno 
mundana  despiciat.  Quale  sit,  quod  pater  coelestis  promit- 
tit.  Regnatun  suapnemittantpermanus  pauperum.  Deus 
vendit  regnum  fragmento  panis.  41.  Coelorum  mar^^tis 
eomparatur,  47.  Invadendum,  56.  Qui  olim  regnannt  in 
nobis,  67.  Quando  sit  regnum  Dei,  67.  Regnum  Dei  est 
semper,  69.  Est  intra  nbs  in  spe,  70.  Mors  et  peccatum 
regnavit  in  nos.  Diabolus  utregnum  Dei  a  nobis  elon^ot, 
71.  Regnum  est  Deus  Pater,  et  totam  regni  in  se  continet 
potestatem,  72.  Ad  promissum  regnum  qui  non  anhelat, 
ignavui.  CoBlorum  grano  sioapis  comparatum,  late,  98. 
Quale  sit  regnum  coelorum.  Quomodo  veniat  in  nos.  Ejus 
similitudines  vario),  et  usitalfle,  ut  ad  omnes  perveniat,  99. 
Etiam  ad  diversum  sexum.  Regnum  peccati  m  nobis  non 
permittendum.  113.  UtDeus  sibi  dederitrognum  inChri- 
sto,  144.  Regnum  non  ambiunt  homines,  144.  Pro  tempo- 
rali  quffirit  Heerodes  &etemum  ezstinguere,  152.  Regnum 


ccBlorum  pnsmium  justorum,  judicium  peccatorom,  impie- 
rum  poena,  167.  CoDlomm  vicinum  esse  dizit  Joannes, 
quaDao  mundus  adhuc  puer  erat,  guid  nunc  ?  Quomodo 
Ghristiani  regnum  Dommo  difTerant. 

Relatio.  Yeritas  relationis  comprobatur indiciis  loci,  tem- 
poris  ot  personas,  140. 

Religio.  De  reli^one  diabolus  tentavit  componere  ridi- 
culum,  155.  Reli^onis  societas,  et  sacramenti  cura  inter 
Joannem  et  Manam  virginem,  49. 

Relinquere  propria  ad  serviendum  Deo,  est  prssmium 
ezigere  secumm  a  Christo,  170.  Relinquenda  servare,  non 
suomm,  sed  alienomm  custos  est  22. 

Remissio  peccatorum  credenda,  58.  Pacultas  remissionis 
peccatomm  tradita  Petro  et  sncerdotibus,  84.  Peccatomm 
remissio  tunc  erit,  quundo  tolletur  materia  tota  peccandi, 
95.  Ejus  magnitudo  ez  magoitudine  reatus  agnoscitur, 
54. 
Renovatio  creaturee  fiet  de  vetustate  in  novitatem,  101, 
Reparatio  salutis  h»imanffi  fltiisdem  lineis  quibus  perie- 
rat,  /7.  Majus  est  reparare  perdita  quam  illffisa  servare, 
97.  Per  mulierem  fit  hominom  reparatio.  99.  Ez  reparatio- 
ne  creatamm  rerum  demonstraoitur  illas  non  etse  deos, 
101.  Quomodo  nostra  reparatio  facta  fuerit  a  tota  Trini« 
tate.  157. 

Reprobi.  Eomm  nequitia  ligat  manus  Ghristo,  100.  Nos 
arguaot  Christum,  nuod  gratiam  non  obtulerit  eis.  In  ju« 
dicio  confusi  ez  quious,  i^. 

Requies  ipsa  non  lassescit,  110.  Laboris  homiiium  ez 
Sabbato,  139.  Quies  ex  Jesu,  54.  Vid.  Quies 

Res  familiaris  dimittenda  ab  eo  qui  vocatur  ad  regnum, 
22,  23.  Dicitur  res  angusta,  88. 

Responderecito,  est  facilitatis  humanffi^  140.  Atcogitare, 
est  juaici  permaturi. 

Resurrectio  mortuomm  fuit  Christus,  quomodo,  13.  Ci- 
tius  resuscitatur  defunctus  a  Deo,  quam  dormiens  ab  ho- 
mine,  34.  Ejusvelocitasexemplis  declaratur.  Sancti  resur- 
gent  ez  resurrectione  Christi,  40,  \ii  hoc  certo.  Hominis 
resurrectio  fit  per  Deum,  57.  Carnis  cur  credenda,  58. 
Corpomm  ez  sepultura  Cbristi,  59.  Credenda  ob  multa 
exempla.  Resurgens  vivet  in  ffiteraum.  Caro  resurget,  ut 
sumus,  et  cur,  60.  Post  eam  nec  finis  bonomm,  nec  malo- 
mm.  Christi  resurrectio  et  nostri  corporis  resurrectio  est, 
62.  Caro  putrefacta  per  Deum  resurget.  Resurgit  vir  de 
sepulcro  uteri  mulieris,  cur,  64.  Duplez  resurrectio,  ez 
morte  corporis.  etex  perfidia  animi,  65.  Gustum  resurre- 
ctionis  Lazaro  propinante  suscipimus,  65.  In  Christo  resur- 
get  occisuspro  eo,  173.  Qui  resurgant  in  Christo.  Caro  re- 
Burget  per  Christum,  62.  A  gloria  angeli  refertur  specles 
nostrffi  resurrectionis,  74.  Euam  a  vestitu,  et  forma,  77. 
Dementia  illam  non  credere,  74.  Homo  in  sua  carne  re- 
surget,  76.  lunocuis  resurgentibus,  terror  et  mors  impios 

Sossidebunt,  77.  Homo  restituetur  ipsa  sui  corporis  clari- 
ite.  Habet  nostra  resurrectio  formam  ez  gestis  resurre- 
ctioois  Christi,  89.  Diesejus  ffiterna,  79.  iEtas  in  eajuve- 
nis,  et  a  dextris,  82.  Orandum,  ut  ffiternitati  resurgamus. 
Vestes  resurrectionis  perpetuffi.  In  ea  tolletur  tota  mate- 
ria  peccaodi,  et  alia,  95.  Habot  suum  fermentum,  99.  Re- 
Burrectio  filii  viduffi  non  miranda  iis  qui  universale  cre- 
dunt,  103.  Ex  pulvere  suscitabitur  homo.  Arguitur  resur- 
rectio  ez  temporibus  et  Reminibus.  In  baptismo  resurg^imus 
cum  Christo,  vitffi  novitate,  113,  Homo  per  Christum  illam 
factam  a^noscat.  In  resurrectionecaropossidebituraSpi- 
ritu  :  ubi  deperit  cormptio,  culpa  cnmen,  117.  De  ea 
transcursim  non  estloquendum.  Est  totaspes  fldei  Chrlstia- 
nffi,  118.  Probat  eam  Apostolus.  Semper  de  illa  loquen- 
dum,  ut  mortis  terror  elTu^etur.  Persuadetur  ez  vicissitu- 
dinario  ortu,  et  occasu  diei,  solis,  tempomm  :  ez  semine 
tritiei  descriptive.  Credenda,  auia  sine  pretio  promittitur. 
Promittitur  ez  verbis  Christi,  131.  Mortuomm  resurrectio 
est  pensio  debita  utero  Mariano,  140.  Resurroctio  Joannis 
Raptistffi  dicta  ab  Herode,  quomodo,  173.  Mors  inorte  suc- 
cumbit  in  ea.  Per  legem  promissa.  Credibilis  monslratur 
ez  illuminatione  cffici,  176.  Quod  est  pluvia  semiol,  hoc 
resurrecturis  Dominicus  imber.  Sepultum  in  morte  surget 
in  vita.  Resurgens  videbit  ffiteraa,  et  gloriosa.  Vid.  Glo- 
ria. 

Reus  animus  posttergum  stat  ad  veniam,  93.  Reus  con- 
vinctus  penes  Ghristum,  velut  accusatus  convenitur,  125. 
Christus  factus  reus  sni  rei.  Judicem  nasci  non  vult,  158. 
Facile  non  potest  dictare  sententiam  contra  innocentem, 
173.  Reus  ut  mat,  75. 

Rex  non  admitlit  cultum  plebeium,  75.  Quare  iussitli- 
gari  non  induturo  veste  digna.  Quam  rationem  reddet  Deo 
de  sua  dispensatione,  26.  Kcz  coeli  ubi  non  subvenit,  va* 
cant  aliena  prffisidia,  46.  Hostibus  se  immiscet,  cum  vult 
liberare  captivum,  54.  Regestriumphomm  suorum  tttulis 
nominantur,  57.  lo  mensa  regis  manducatur  quidquld  do- 
minatio  possidet,  et  potestas,  95.  Ad  eum  non  vocatus  non 


1107 


INDEX  RERUM  MEMORABILIUM  IN  SERMONES  S.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


iotr&t,  lOS.  Regi  n&scenti  publica  p&ratur  obl&tio,  103.  Ad 
ejus  obsequium  milit&ris  stato  coairemiscit,  109.  Nobilis  et 
fortis  bostibus  lon^us  occurrit.  116.  Rcges  Pers&rum  ut 
form&s  sum&nt  ridicul&s,  120.  Pro  rege  succumbere  in  acie 
ortus ;  perfect&  t&men  est  consumm&re  certamin&,  128. 
Non  possunt  regere,  nisi  &  Deo  regantur,  131.  Miles  cur- 
rit  &d  reffis  stipendi&,  137.  Eis  terribile  Christum  nasci, 
146.  Avioit&te  regnandi  quid  f&ci&t  rex  &b  Herodis  exem- 
p]o.  Quod  regi,  boc  ima^ini  debet  perfecta  devotio,  147. 
Kege  procedente  omnia  mundantur  et  orn&ntur,  149.  De- 
votis  militibus  procur&tannonam,  163.  Rex  nobis  est  Deus. 
Cunctos  exceilit  specie,  glori&.  Reges  urget  invidi&,  172. 
Eorum  {>iclur&  cum  concordi&  quid  significet,  149.  Rex 
pnBvigil  in  c&stris,  24.  Vid.  Regi&. 

Risus.  Vse  qui  ridont  mundo,  46. 

Rom&.  Isjus  exercitus  ultor  fuit  s&nguinis  Ghristi,  42. 
Pcnes  Romanum  est  fidei  doctrina,  102.  Romani  olim 
persecutores,  nunc  exsecutores  verbi  Gliristi&nse  fidei,  20. 

Ros  de  coelo.  Vid.  M&nn&.  Roris  s&ncli  gutt&  oculi  pec- 
c&toris  b&ptiz&ntur.  176. 

Ros&  est  in  spinis,  49.  Vid.  Flores. 

Rubigo.  A  reous  serv&tis  nutrit&,  7.  Epitheton  verecun- 
diffi,  22.  M&rtyrii,  98. 

Rubus  port&vit,  non  cepit  divinum  incendium,  164.  Fi- 
gure  populi  Jud&ici.  Igneus  Deus  resplendel,  cur,  170.  In 
rubo  igneus  Deus  glomer&lur  &d  Movsen,  69. 

Rudis  est  t&rdus  inffenio^  ut  m&^istrum  fatiget,  106. 

Rusticus  &udit  p&r&ool&m  &  Dommo  vulgarem  de  arbore 
fici,  106.  Vid,  Agricol&,  VilHcus. 


S&bb&tom.  Cur  s&cerdotes  Cbristum  observ&rent,  si  cu- 
r&ret  in  s&bb&to^  32.  Pro  s&lute  provisum,  ideo  debet  ae- 
ffTotus  in  9o  cur&ri.  Christus  quietem  mort&libus  fessis  de- 
ait  in  s&bb&to.  Illumin&tur  per  Christum^  non  deletur ;  ut 
in  die  Dominico  luce&t  in  Ecclesi&,  75.  S&bb&tum  prima- 
rium  est  dies  Dominicus,  secundarium  est  Judaicus,  et  &d 
quid  deput&tum,  77.  Ut  m&le  servetnr  &  Judeeo,  150.  Be- 
nedictum  &d  reouiem  laboris  hum&ni  et  divini  operis  de- 
put&tum,  139.  Vid.  Festivit&s. 

ShccuIus,  Cur  paratur  in  ccbIo,  25.  Av&rus  vel  s&cculos 
sequ&tur.  S&cculi  Matthaei  non  requiruntur  &  Christo,  28. 
8&cculo  jejun&re  est  ultio,  non  devotio,  42.  Ipsum  se  re- 
digit  in  s&cculum  avarus. 

Sacerdos  ut  peccet  in  coelestibus,  26.  Ex  homine  in 
&nffelum  substilutus.  Cur  poenam  de  sacrificio  sumant  Na- 
b&d  et  Abiud  sacerdotes,  26.  Ebrietas  sacerdotum  dam- 
n&tur.  Quomodo  s&cerdotes.  Hebreeonim  observ&runt 
Christum,  32.  Sumit  quotidie  corpus  Domini,  nec  s&n&tur 
ex  defectu  fidei,  33.  s&cerdotis  gIori&  est  p&z  plebis,  et 
officium  &mborum,  53.  Prol&turus  gr&ti&m,  quid  dicere 
debe&t,  60.  Deus  voc&t  populum  per  or&  s&cerdotum,  62. 
S&cerdotibus  tr&dita  &  Christo  f&cult&s  remittendi  pecc&t& 
hominibus,  84.  Ejus  sermo  d&tur  cum  Deus  vult,  non  sa- 
cerdos,  86.  Primus  fuit  Aaron,  89.  Cur  legis  &ntiqu(e  sa- 
cerdos  ius  conjugii  haberct,  92.  Quomodo  fiat  persecutor 
lefi^s,  9d.  Omnis  homo  cx  Paulo  est  sacerdos  et  hostia, 
108.  Ad  boc  bort&tur.  S&ul  audens  s&cerdotium,  amittit 
regnum,  109.  S&cerdotes  prof&n&verunt  s&nct&,  ct  in 
aueestum  veni&m  convertenint,  158.  Cur  nolent  n&sci 
Christum.  Judieorum  s&nclus  usqne  &d  Herodis  tempor&, 
86.  Sunt  pedes  Christi,  95,  93.  Vid.  Ecclesi&stici,  Concio- 
n&tor. 

S&cr&mentum  pict&tis  nobis  &peritur  &  Christo,  ne  fi&t 
erroris  occ&sio^  160.  S&cr&mentis  imper&t  Christus. 
Sacr&menti  cur&  fuit  inter  Jo&nnem  et  M&riam  virgi- 
nem,  49. 

S&crificium  Deo  immol&ndum,  pnecipue  tempore  p&- 
scb&li,  et  cur,  73.  Hominis  mir&bile,  ct  cur,  108.  Islud 
descendit  &  form&  s&crificii  Christi.  Optim&  Deo  s&crifican- 
da,  109.  Sine  ratione  cruando  mutetur  in  supplicium,  109. 
De  divitiis  Deo  offerendum,  66.  Laudis  non  persolvit  Adam 
cre&tus,  101. 

Sseculum  ejus  consummatio.  Vid,  Consumm&tio,  Mun- 
dus.  Figur&m  saeculi  corripit  Apostolus,  videlicet,  vitam, 
mores,  institutum  v&nitates,  luxuri&m,  pompam,  120. 
Mare  saeculi  desaeviens,  20.  Contagium  sfleculi  qui  vitave- 
rint,  23. 

S&l  terrae  sunt  Apostoli,  120.  6r&n&  s&Iis  incorrupt&  8&- 
liunt  si  in  medull&s  descend&nt.  S&l  ciborum  salut&re  con- 
dimentum,  si  mensur&  non  desit,  125.  Nimiet&s  s&lis  ama- 
r&t  cibum. 

Saloraou  probat  unde  sit  sapienlia,  48.  Inter  omnes 
rcges  singulari  gloria  et  ornatu  speciosus  cffulsit.  163. 
Fit  rex  adhuc  parvulus,  et  populum  virtute,  non  l&stu 
regit,  48. 

Sult&trices  sunt  pestes,  127.  De  illis  Mo  term.  S&IU- 


trix  puell&  describitur,  174.  In  e&  l&tebat  serpens,  et  &d 
quid.  Er&t  bellu&,  127. 

S&lut&ri&  cum  respuit  ceger  infirmitatis  est,  non  voltto- 
t&tis,  108.  Fiunt  c&us&  periculi,  si  m&le  sum&ntar,  iS6. 
Velut  noxia  declinare  s&lutifer&,  &fflictio  est,  132. 

S&lus  B&lutem  anim&rum  quserere  proQcuum,  10.  8aia- 
tem  hominum  esurit  Cbristus,  11.  Quid,  cum  mttltonm 
8&lns  petit  unius  mortem,  57.  Deus  est  desperatis  salus, 
65.  Human&  salus  iisdem  lineis  rep&r&tur  quious  perienU, 
77,  79.  Quomodo  speratur  cum  sterilis  p&rit,  90.  Salus 
&ntecedentium  et  seiquentium  oculis  neg&ta,  ut  esset  tota 
in  fide,  110.  S&lus  non  est  sine  Christo,  i\\.  Ejuaoccasio 
fit  instrumentum  perditionis,  126.  Perditoram  salus  a 
Deo,  est  merces  uteri  M&riad,  140.  Noslr&  s&Ius  •lusa.  si 
Clu^islus  occisus  fuisset  p&rvulus,  151.  S&luUs  alienc  pro* 
visor  be&tus,  155.  Ex  m&teri&  erroris  f&ct&  est  oceasiou- 
lutis  per  Christum,  157.  Salus  perire  npn  potest,  158.  A^ 

fuuntur  a  Christo,  qui  tempus  s&lutis  &gno8Gere  nolont, 
64.  S&lus  proximi  infirmi  &nte  omni&  qu83reDd&.  18.  Ne- 
mo  per  se  s&lvari  prsesumit,  68. 

Sancti  Eorum  gesta  sunt  mysteriosa,  37.  Sep&rabontor 
&  m&lis  in  judicio,  47.  P&vor  s&nctorum,  quod  Dens  homo 
f&ctus  est,  72.  In  eis  oet&s  vivit  et  processit,  89.  Eoram 
l&psibus  erigimur,  trepidatione  fundamur,  90.  Tantun 
sciunt,  quantum  Deus  mdulsit,  97.  Eis  fit  mors.  pretiosa, 

auare,  101.  Eorum  animas  repetit  Deus,  104.  Gavisisunt 
e  adventu  Chrtsti,  106.  Inter  peccatores  esse  sanctum 
difficile  ;  sed  gloriosum,  107.  Uttre8inimicosviDcant,130. 
M&jores  caelo,  &ngelis  cequ&ti.  Q&riores  sole,  luD&Iuddio- 
res,  et  stellis.  quomodo,  120.  Tot  virtutibus  elucescant 
quot  coelum  stellis.  Perm&nebunt  in  darit&te  Dei.  noo 
tr&nsibunt  cum  ccelo,  etc.  In  gloria  ut  ofSci&  exerceant, 
guoe  hic  s&nct&  exercuere,  121.  Virtutes  s&nctoruiQiQ 
festis  eorum  sobrie  referendae,  122.  Eis  sufiQcitsua  prero- 
ff&tlv&  ad  gloriam.  Post  Christi  triumphum  acustadiain- 
ferni  dissoluti,  123.  Post  labores  guiescunt.  Hic  perdaot 
animam,  ut  ill&m  inveni&nt  in  vit&m  sempiterD&m,  128. 
Morientes  preecedunt  viventes  &d  tempus,  128.  Mortui  ut 
&ssist&nt  suo  gregi.  Eorum  n&t&lis  est  cum  de  tefra  nas* 
cuntur  in  coelum,  129.  In  natali  s&nctorum  imitand&  Tita 
eorum  proponitur,  non  epulisindulgere.  Eorum  virtutesa 
Deo  petendae.  S&nctorum  congreg&iio  hic  omni&  iap^ 
tr&t,  1 32.  Eorum  festivit&tes  rite  celebr&ntur  or&Uone  el 
imit&tione.  135.  Omni&  quae  meruerunt,  p&rva  duzerant, 
si  Dominum  non  viderent,  147.  S&nctorum  nomina  sspe 
indic&nt  roerit&  insigni&que  illonini,  154.  Human&  cun 
desunt,  divin&  succurrent  s&nctis,  156.  In  eorum  morte  pe- 
rit  infirmit&s.  non  persona,  173.  In  coelesti  men8&  vescan* 
tur  cum  &ngelorum  choris,  174.  Audiunt  semper  coelesten 
symphoniam.  Quidquid  non  &8sequantur,  exp&vescnnt' 
175.  Eissemper  di&bolus  immicus,  11.  St&nt  et  subeunt 
mal&  ad  coron&s,  15.  Vid.  Confessor,  M&rtyres.  Beatitudo. 

Sanctitas.  Tota  prof&nntur  &  luxuri&,  27.  ImmolaDda,ut 
consummetur  stultiti&,  108.  S&nctitati  tantum  impeDdator 
quantum  immunditiee,  114.  Anxi&,  116.  Animee  et  corpo* 
ris  custodienda,  117.  Membr&  s&octitatis  donis  l&rgitoris 
sint  contenta,  1  0.  Ejus  forma  fuit  Jo&nnes.  127.  Sadrilegis 
exos&.  A  di&bolo  vers&  in  s&crilegium,  155.  Semper  con- 
trarii  luxurio?,  174. 

Sanguis  humanus  quando  fecit  m&rein  tcrra.  20.  Qu&n- 
do  effer&tur  sine  s&nguine,  108.  Steph&ni  primus  fusus  in 
ro&rtyrio,  154.  Primus  etfusus  in  terram  fiiit  Abeljusti,  172. 
Vid.  M&rtyres. 

S&nit&s.  Nescit  s&nari,  qui  pauperi  nescit  fenerari.  32. 
Super  etfusaubi  dilatumest  Milnu8,112.  Ingratus  medico, 
qui  illam  non  desiderat,  113.  Redit  jussu  Dei,  176. 

Sapiens  ex  creatis  rebus  sumit  doctrinffi  materiftm ;  stul* 
tus  erroris  causam,  89.  Unde  ex  contemplationecre&liuiB 
cognovit  Creatorem.  Sapienles  saeculi  a  dmmone  stulti  fa- 
cti,  96.  Mundi  sa|)ientes  unde  se  roagnos  cestimeDt,  118- 

Sapientiafacit  virum,  econtra  insipientia,  5.  Mundana 
nescivitquod  lex  divina  docuit,  11.  Cnristi  ignoratur  ab  eo 
qui  Deum  ignorat,  48.  Est  a  Deo.  Sapientia  numan&  ccei- 
tas  est  nobis,  76.  Domini  infinita,  90.  Vera  Dei  sapientia 
Christus  est,  quoe  fide  cordis  a<;noscitur.  119. 

Sara  sterilis  et  anus  preeparat  tres  sulicinericioB  p&n« 
Dominicse  hospitalitati,  myttice,  99.  Cur  illi  mut&tum  no- 
men,  154.  Cur  filiuro  vocat  l8&&c. 

S&tigfactio.  Tempus  illius  dur^  usque  ad  moriem,  i^- 
Vide  Poenitentia. 

Saul  sibi  sacerdotium  arrogans,  regnum  amittit,  109- . 

Scandalum.  Triplex,  27.  Scandaluro  et  hostis,  idem  acii- 
vura  et  passivum,  el  ^us  effectus.  Scandalum  sc&Dd&loru« 
fuit  Judas  proditor.  Gur  liipismolaris  alUgetur  coIIosc&b- 
dalizantis,  pulehre.  Scandalum  Balaam  objcclum  populo. 
27.  Publicalum  ut  puniatur  a  Deo,  125. 

Scena  pietatis  erat  caro  pauperis  nlcerati,  171.  Tf»gff" 
dia,  et  comcedia  habentur,  173. 


1209 


INDEX  RERUM  MEMORABILIUM  IN  SERMONES  D.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


1910 


Scienlia  humana  quid  egerit,  5.  ^'us  faoies  quid  cgo- 
rit  Capit  res  latas  in  angusto  sermone,  5.  Dat  alimeQtum 
salutis,  18.  Humanascientiacsecamurez  nobis,  76.  Ghristi 
merito  a  Judaeo  miratur,  85.  Habet  ramos,  98.  Sanctorum 
guanta,  119.  DiviDa  hic  ex  parte  est,  in  coelo  erit  plena 
Scientia  fecit  passiones  esse  notiores,  115.  Est  a  Deo,  126. 
Scire  meretur  ille,  qui  scire  timet,  143.  Scientia  legis  per 
legem  qucBratur,  148.  Per  Deum  qucDsita,  s^  hommibus 
non  auffirenda,  156.  Scientia  Dei  credituris  data  a  magis. 
158.  Pidei  habet  palmam  magis  quam  simplicitas  illms, 
166.  Vera  est.  qu»  est  mixta  virtuti,  167.  Ad  qoid  Phari- 
sfleus  accipiat  claves  scientiffi,  172.  Ez  Pharismorum  scien- 
Ua  qu8B  mala.  Eam  non  acquirit  discipulus,  qui  vult  pro 
8ua  voluotate  doceri,  173.  bcire  interrogata  utpossumus, 
101. 

Scribae  Jerusalem  quid  fecerint  de  coslesti  doctrina, 
158.  Scriba  prssumens  quid  audierit  a  Christo,  19.  Vid, 
Pharisaens.  * 

Scriptura  sacra  doctis  coofert,  et  indoctis,  20.  Ejui 
mysteria  innumera  si  singula  verba  singulis  libris  cssent 
mandata,  nec  ad  plenum  paterent,  64.  Sacra  s»pe  non 
exponitur  in  longum  ob  fastidium  auditorun,  101.  iSmulis 
caute  declaranda,  (iliis  secure,  credentibusconfidenter  in- 
credulis  constanter,  112.  Dum  est  clara,  illi  innitendum 
tota  simplicitate.  Sacra  Evangelii  tota  mysteriis  plena, 
146.  Sacra,  cavendum  ne  per  audientis  imperitiam  veniat 
ad  animarum  detrimentum,  456.  Melius  per  Deum  expli- 
catur,  oranlibus  ad  hoc  fldelibus,  5,  ut  manifestetur,  96. 
Yid,  Evangelium,  Doctor,  Goncionator. 

Secretum.  Quomodo  dicatur  secretum,  quod  coram  ho- 
minibus  sit,  9.  Secretum  potest  esse  pubucum,  et  e  eon- 
tra.  Sciri  non  potest,  61.  Aperiretur,  si  homo  diligen* 
tius  attenderet,  101.  Cbristo  declaratum,  cur,  160. 

Segetes  aridse  igne  consummuntor,  cum  eis  adjungitur, 
116. 

Semina  describuntur ;  de  comiptione  suscitantur  in  pro- 
pria  forma,  103.  In  semine  tota  arbor,  et  vitium  semmis 
est  vitium  totius  arboris,  111.  Seminifructus  deservit,  112. 
Docent  nostram  resurreclionem,  118.  Boni  certaminis,  qu«e, 
119.  Eis  dat  incrementum  Deus. 

Sempitema  deseruntur  ab  iis  qui  temporalibus  inhiant, 
22.  Pro  illis  laboraodum,  124. 

Senex  dicitur  extraneus  esse  conjugi,  88.  Sibi  mortuus 
et  soboli  negatus.  Cur  senis  filius  nescit  vinum.  Senectus 
defeecata  vitiis.  et  incendiis  juvenilibus  exempta.  Longa 
senectus  spem  posteritatis  amittit,  90.  Senectotis  sacra- 
mentum  est  procedere  in  virtutibus,  91.  Habet  membra 
arida  et  rugis  exarata,  92.  Senectus  preegnans  est  omni- 
bus  risui,  a,  Senex  dicitur  moribus  et  sapientia,  non  tem- 
pore  vel  eetate,  5.  Dicitur  seoectus  oetas  occidua,  87.  Vid. 
Anus. 

Sensus  nostri  quomodo  faciant  nobis  scandalum,  27. 
Dati  ad  vitam.  Senius  spirituales  in  avibos  cceli^  98.  Di- 
vinus  celatur  in  lege,  prophetis  et  Evan^elio,  99.  Sen- 
sus  nostri  snscitantur  ex  metuenda  intonatione  Evangelii, 
115.  Attinentur  apostolico  vigore.  Fucis  decipiuntur,  116. 
Cur  modum  tenere  debeant  sensus  sacree  Scnpturoe,  125. 
Ille  melleus,  qui  ore  profert  nil  amarum.  Humani  jpertu« 
banlur  ex  virtute  Joannis  et  feritate  Herodis,  127.  oensus 
perversus  audire  non  potest  quod  semel  statuit  odisse, 
131.  Cur  lateat  in  littera.  132.  Divinus  verbis  celator  hu- 
manis,  439.  Humani  ab  innumeris  vitiis  rapiuntur,  171. 
Sensus  licet  malevolus,  potest  esse  verax,  173. 

Sententia  condemnationis  humanffi  cessavit  ab  adventu 
Christi  in  mundum,  90.  Eam  accelerare  in  reum  non  vult 
Christus,  125.  Eam  fugit,  qui  accusatorem  refugit,  145. 
Ad  eam  rapitur  qui  noluit  pervenire  ad  gratiam,  158.  Co- 
gnitoris  decepta,  quiB  interremptum  non  perdidit,  sed 
promovit,  173.  Mundi  amarissima  per  misericordiam  sub- 
lata,  6. 

Separatio  bonorum  et  malorum  in  judicio  sanctos  conso- 
latur,  47.  Vitia  separatione  vincuntur,  116.  In  separatione 
membrorum  foeda  pemicies,  132.Separatio  datmala,  con- 
ffregatio  vitam.  Separatio  terrena  est  conjunctio  ccelestis, 
164.  Vid,  Discretio. 

Septimus  numemt  amplissimus  sacramentis,  et  quomo- 
do,  139.  Natus  septimo  mense,  56. 

Sepulcrum  habet  januam  duroe  mortis  duriorem,  et 
ctauoiturdurissimo  lapide,  65.  Ejus  visus  elevat  mulierem 
visu  arboris  prostratam,  74.  Domus  mortis  fit  mansio  vita> 
lis.  Ex  sepulcro  fidei  nasciturChristus,75.  Lapis  ejus  quo- 
modo  litulus  vilce  et  mortis.  Sepulcram  est  pectus  in  quo 
Christus  adhuc  habetur  mortuus.  Est  opprobrium  preevari- 
cationis  mulieris,  77.  Titulus  reatus  illius,  etalia.  Mulieres 
sepulcrum  ingrediuntur,  ut  consepultee  Domino  totam  fidei 
resurgerent  in  salutem.  Et  Christo  consurgerent,  8i.  Qui 
mori  non  potest,  sepulerum  timerenescit  Sepulcram  erat 
domut^  ubi  recumbebant  disdpuli  proptermetum  Judeeo- 


ram,  83.  Sepulcmm  carcer  cadaveruni  describitur,  148 
Homo  est  sepulcram  hominis,  120.  In  naturali  limo  cada- 
ver  vermium  morsus  nescit,  prcevenit  putredines  et  feto- 
res,  121.  Sese  sepulcris  dsemones  mandant»  ut  homines 
adhuc  vivos  redigant  in  sepulcra,  16.  Ad  Christi  prffisen- 
tiam  de  sepulcro  exeunt  homines,  16.  Bpulo  erat  pompse 
sepulcram,  121.  Vid.  Dcemon,  An^elus. 

Serenitas  gratior  post  tempestatis  obscura,  84. 

Sero.  Declaratur  hoc  adveroium  quando  Domiuus  disci- 
pulis  apparait,  48.  Vid.  Veipere. 

Sermo.  Angusto  sermone  latoe  res  non  bene  aperiuntur 
5.  Sermo  omatos  est  auribus,  sicut  naribus  odor,  18.  Ae- 
commodetur  tempori,  20, 21.  Conceptus  sermo.  dumeva- 
porari  non  potest,  quid  faciat,  57.  Brevis  et  subitus,  ante 
quam  illustret  oculos,  jam  refugit :  nec  dat  lucem,  sed  pa- 
vorem,  64.  Divinus  sermo  sine  Deo  populis  non  redditur, 
77.  Festinus  etfu^t,et  transvolat  quasstiones,  82.  Munda- 
nus  servit  humanis  ingeniis  ;  divinus  est  in  potestate  dan- 
tis,  non  dicentis,  86.  Divinus  dominatur,  non  servit.  Cum 
venit  audiendus ;  cum  non  venit  sustinendum.  Sacerdotis 
si  defertur,  non  auferatur.  Exhuberat,  cum  dat  Deus,  86. 
Brevis  non  potestcondudere  omnia,  86.  Totus  occupandus 
in  utilioribus,  Ol.Humanusvocat,  ubi  est angelicus.  Audi- 
lor  longum  fastidit  sermonem,  101.  Jussus  imperantis  pro- 
fertur  secure,  107.  Officiosus  non  negatur,  licet  eloqumm 
sit  imperitum.  Pestinus  non  revelat  divinoe  scientise  secre- 
tum,  112.  Tripartitus  ordo  sermonis  quid  faciat  115.  Sermo 
Apostoli  communiter  lectus  quid  agat,  120.  Frequentatus 
generatfastidium.  Differendus,  cumtempus  dicendi  trans- 
actum  est,  121.  Melius  auditur,  cum  vires  animi  sunt  re- 
paratae,  122.  Cur  angeli  sermo  Mariam  turbaverit.  140.  De 
die  in  diem  differtur  ex  magnitudine  mysterii,  145.  Ser- 
mone  brevi  interdum  res  amplse  concluduntur,  160.  Domi- 
nicus  sermo  imperitis  contrarius.  et  quomodo,  164.  Diffe- 
rendus  potius,  quam  festinandus,  173.  Sermo  angeli- 
cus  divina  loquitur,  156,  Vid.  Evangelium,  Concionator, 
doctor. 

Serpens  habet  caput  addictum  homini,  173.  Fuit  puella 
saltatrix.  Germina  serpentis  antiqul  exstinctaab  effusione 
sanguinis  Joannis.  Serpens  latebat  in  saltatricc,  174*  Tunc 
tendebat  ad  raortem  dnristi.  Vid.  Diabolus,  Herodes. 

Servare.  Servans  relinc^uenda,  alienoram  custos  est, 
non  suoram,  22.  Ex  avaritia  homo  multa  servat,  non  sibi, 
sed  aliis  ;  et  ad  suum  cruciatum,  122. 

Seryire  Deo  non  possunt  qui  serviunt  pecuniae,  28.  Uni 
Deo  servire  lit>ertas  ;  pluribus  capUvitas,  61.  Quam  utile 
servire  pauperi  debili,  122.  Domino  debemus  servire,  et 
quomodo,  161.  Ei  soli,  non  aliis,  et  cur.  Attamen  totam 
homini,  Deo  nullam  impendimus  servitutcm.  Ut  servien- 
dum  Domino  ex  debito. 

Servitus  est  libera  penes  patrem,  3.  Hominis  ante  in- 
carnationem  Christi,  6.  Nostra  sit  Deo  ;  ne  potestatibus 
iniquis  sit,  20.  In  habitu  «ervitutis  manent  hic  filii  Dei  de- 
signati,  71.  Metus  indicat  servitutom,  101.  In  tota  servi- 
tute  saeculi  fuit  notitia  Domini,  auando,  102.  Praesumptrix 

f»unitur,  cauta  remuneratur,  119.  Turpissima  peccati,  114. 
n  Evangelio  non  est  amissa,  sed  mutata.  Melior  devota 
servitus  quam  vaga  et  preesumpta  libertas.  Evangelica 
maculam  abstergit  servitutis.  Servitus  servitute  peUitur. 
Evangelica  tantum  Deo  dare  jubct  quantum  olim  mundo, 
114.  Servitus  peccati  toUitur,  ct  succedit  servitus  Dei. 
Diaboli  habet  pro  prcemio  finem  vitae,  et  inchoationem 
ptena^.  Servitus  Dei  est  vera  dominatio,  115.  Tota  servi- 
tutis  conditio  abolebitur  incoelo,  139.  Saeculi  tota  tolletur 
post  Antichristum,  156.  Prsestita  hero  coenaoti  describitur, 
161.  Facit  magnificum  Dominum,  170«  Divina  prseponen- 
da  humanis  auectibus,  19. 

Servus  Dei  stat,  hominis  jacet,  19.  Servus  Dei  mala  pa- 
titur  ad  coronam,  hominis  ad  poenam.  Servus  ventris  dici- 
tur  jumontom,  22.  Vult  regnum  cum  timore,  23.Quidagat 
erga  Dominum,  26.  Servus  Dei  injuriantibos  parcit,  38. 
Erlt  cum  Deo  in  gloria,  40«  Tot  servos  habet  misericors, 
quot  nummos,  54.  Domi  occiso  domino  servoram  scelere, 
ad  totam  domum  vindicta  pertendit,  78.  Nulla  charitas  ser- 
voram,  quando  epulantur  recenti  adhuc  funere  Domini, 
83.  Servi  Domini  ipsum  pneveniunt,  ne  de  silentio  reatum 
sustineant,  97.  Servi  Domini  ut  ad  Deum  accedant,  et  illi- 
loquantur.  et  quid,  97.  Non  patiuntur  videre  foeditatem  Do- 
minicae  messis.  Dei  quantam  habeant  scientiam.  Servus 
rapit  gratiam  a  Domino  spretam,  100.  Servus  est^  quipre- 
Uo  taxatur,  102.  Anima  dominante,  corpus  est  servus  pre- 
tiosus.  Devotus  jussa  facit,contumaxnonfacit.  Nemoser^ 
vusfitox  se,  sed  vocatus,  109.  Servus  et  coptivus  fuithomo 
sub  lege,  quomodo,  116.  Sed  gratia  Dei  liberatur.  Hon  vult 
nasci  Dommum,  158.  Illimortem  pncparat,  utcareatser- 
vitute,  158.  Servus  Dei  est  homo,  qui  crcatus,  redemptus 
etemptus,  est  161.  Servus  coena;  Domini  assistens  descri- 
ptus  161.  Nil  vigilet  io  erastinum  manicabit  ad  verbera. 


llii 


INDEX  RERUM  MEMORABILIUM  IN  SERMONES  S.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


m 


£i  lexMi.  quidquid  circa  illum  fecerit  Dominus.  Uloogno* 
Bcat  quomodo  Deo  serviat*  Suis  sumpUbus  viveos  accu- 
tat  Domiaum,  163.  (nquirat,  non  quare  velit,  aed  quid  fi* 
eri  velit  Dominus,  106.  Servua  Deo  famulans  vacet  a  ter- 
renis,  170.  Quam  poram,  panem  et  »8  portare  debeant. 
Scrvi  peculium  perlinet  ad  dominum,  15.  Manumissut  a 
Domino  induto  aervitutis  habitu,  96. 

Sibi  atlendere  quisdicatur,  et  quomodo.  Yid,  Attendere. 

Signa  indicant  rem  inveniendam,  159.  Signa,  seu  mira* 
cula  cui  prtestanda,  et  ad  quid,  11.  Vid,  Miraculum.  8i- 
gna  diabolo  obsunt,  11. 

Silentiumper  auod  peccatorpervenit  ad  veniam  quale, 
34.  Cur  sileat  CDrysologus  tempore  passiODis  Ghristi,  77. 
Dominus  augct  et  repensat  pii  siientii  usuram.  Chrysologi 
silentium,  86.  Silentmm  et  verbum  a  Deo.  Ne  simus  de  eo 
ingrati  Deo.  Culpa  tacentis  non  est.  si  jubetur  silentium, 
16.  Ex  silentio  nascitur  vox,  quomodo,  92.  Arguit  reatum, 
97.  Rx  sterilitate  fundi  inducitur  silentium»  107.  Silere  vir- 
tutes  est  opus  dexterce ;  propalare,  sinistrs.  9. 

Simeon  sanctus  Dominum  videtantequam  moriatur,  106* 

Similitudines.  Cur  vemaculeB  tradantur,  89.  Cur  dat»  a 
Ghristo^  47.  Ad  docendum  ignaroa,  106.  Vid»  Exemplum, 
PigureD,  Vulgaria. 

Simplicitas  habet  gratiam  innocentiaa,  fruotum  fidei. 
non  •oientiso,  et  virtutum  preemium»  166.  Civera  i>onum 
facit,  non  facit  militem  fortem.  Hypocrisim  prorsus  igno* 
rat,  178.  Cum  ea  et  oum  veritate  Agnum  Dei  immola- 
mus,  et  cur. 

Simulacra  idolorum  semotipsos  facientes  Dei  imagi« 
nem  amittunt,  195.  Nec  sunt  hflsc  ludicra,  sed  crimina. 

Sinapis  granum  simile  regno  CGelorum»  late,  98,  et  cur. 
Seminandum  in  nostris  mentibus.    In  integritate   ejus 

Srani  virtus  occulta  apparet,  si  teratur.  Sinapis  arbor, 
um  claudit  oculos,  aperit,  99. 

Blngulare.  Non  refertur  exeraplo,  61.  Singularitas  Deo 
non  estaccepta.  sed  unitas,  132.  Illa  non  admittit  exem- 
plum,  153.  Est  mala  lingularitas,  170.  A  deemone,  our,  46. 

Sinislra.  In  ea  nobis  pars  vltiorura,  et  quffi,  9.  Mala 
•inistrsB.  Sinistrum  non  recipit  divinitas.  In  angelis  nil 
sinistrum,  87.  Ut  ovis  Dominica  ceciderit  de  dextera  in 
sinistram,  168.  Vid,  Dcxtera. 

Silis.  Ut  curetur  frigido  fonte,  46.  79.  Poculum  aqu» 
frigidee  viatori  pcnitus  sitim  non  exstinguit,  112.  Ad  tole- 
rantiam  provehit,  124.  Undaardenti  non  exstinguitur.  sed 
augetur,  172.  Draconis  erga  Dominum,  174.  Vid,  Pocu- 
lum. 

Sobrietns  cautissima  sorvanda  in  sensibus  evangelicis, 
et  cur,  125.  Sobrietas  in  cibo  utilis,  41. 

Societis  bona,  et  cur,  170.  A  divina  societate  subducti 
possidentur  a  daemone,  16.  Societatis  amor  timorem  ser- 
vitutis  aufert,  quomodo,  166.  Vid,  Unio. 

Socrus  dividitur  a  sponso  et  sponsa,  quomodo,  164.  So- 
crus  Synagoga  occidit  fllium,  ne  videret  eonsoriium  nu- 
rus.  Socrus  Petri  infirma. 

Sol.  Jubar  solis  clariorem  perficit  diem,  8.  ^us  radii 
occultari  non  possunt,  9.  Tangit  stercora,  nec  Inquinatur, 
94,  35.  Hffimorrholssa  non  rainor  sole,  36.  Fraudatores  ac- 
cusat,  54.  Oeulis  lippientlbus  dat  tenebras,  60.  Iraportu- 
nura  tenebrat  aspectura.  61.  Eo  fugiente,  ad  noctis  sola- 
tium,  quid  de  splendore  lunffi  et  siellanira  potest  reraa< 
nere  f  78.  In  resurectione  Doraini  ante  terapus  occurrit, 
82.  Totius  anni  raetas  teraporura  percurrit,  87  ?  Revocat 
festa  natalitia.  Quid  sptendidius  sole?  101.  Habet  lucem 
geminatara,  108.  Non  mdiget  luce,  110.  Quotidie  nascitur 
et  raoritur.  118.  Sole  sancti  clariores,  120.  Solis  radiis 
erumpentibus  visus  hebctatur.  humanus,  146.  Ejussplen- 
dor  iilurainat  coelum,  149. 

Solatiura  est  in  poenis,  cum  sunt  generales,  101. 

Solemnitas.  Vid,  Pestivitas. 

Solitarius  patet  omnlbus  semper,  164.  Solus  at  possit 
esse  in  multttudine,  36. 

Solvere.  Jussione  solvitur  manus,  quffi  jussione  fuerat 
ligata,  32.  Quoroodo  tarditas  solutionis  a  Deo  corapense- 
tur,  77.  Solverc  indebita  coactus,  raaxime  depriraitur, 
137.  Solutio  cautionem  rupit,  62.  Solvetur  munaus,  quo- 
modo,  101. 

Somnia  revelata  a  Joseph  illl  vitam  servarunt,  174. 

Somnus  Christi  in  navl  periclitante,  cur,  21.  Somnus 
Sfficuli  cstinsomnis,  22.  Cur  soranoindulffcndura,  24.  Mors 
apud  Deura  somnus  est,  34.  Dominus  aanibet  somnura  in 
muneribus  dandis,  ut  pietatem  velet,  89.  Est  etiam  som- 
nus  mneroris,  81. 

Spectaculum  est  in  cnelo,  ubi  in  terra  est  conflictus  di- 
▼itisetpauperis,  124.  Mala  speclaculabonos  polluunt,  155. 
Vid.  Scena. 

Specula  coclestis  ostendit  mararaonara  dorainari  mun- 
do,  126.  De  flpeeula  eonfeeflionis  Zachsus  vidit  venie 
largitorem,  54. 


Speionca.  Cur  memorata  in  lopultura  Lasari.  65. 

Spes.  Speramus  quod  non  Tldemas,  61.  Exspectomiii 
quod  speramus  :  cumadvenit  spesceesat,  10.  8pe,  aoore 
liomo  aesignatus,  non  promotus  ad  ooslum,  62, 71.  Spes 
non  videtur,  et  per  patiendum  exspeotatur.  Omne  genus 
hominum  spe  eubsistit.  In  spe  gioriamnr,  110.  Spei  id 
n^nsuram  plenitudinis  Christi  perdudt.  Perfects  virtQtis 
est,  quod  in  renon  teneasspei  robore  possidere.  Spetteti 
ildei  Christianffi  est  in  returrectione  mortuorum,  iit.  Est 
donum  Dei,  185.  Spes  peccatorum  promota  ad  venl&m  a 
Domino,  168. 

Spinffi  per  falcem  dum  succiduntur,  magis  accresoint, 
115«  Spinffi  camporum  uruntur,  164. 

Spiritus  sanctus.  Quoraodo  faciat  interdum  p&rtus  ace^ 
bos,  56.  Ubi  generat,  Virgo,  parturit,  57.  Uniussubatssti» 
cum  Patre,  et  Filio,  58.  Deus  ett  cooperaior  Patris,et  fu 
lii,  60.  Negatus  ab  homine,  negatur  Pater,  ct  Piiiiis,  62. 
Non  ct  in  ebrio,  88.  Vitiorum  victor  intrinsecos  receptns 
passionos  forinsecos  coneidens,  115.  Mariam  fecund&t,  117. 
Unitis  illabitur  apottolis,  132.  In  Penteoette  signifiettui 
per  numerum  teptenarium,  quomodo,ia9.  De  spiritnnt- 
tus  spiritus  ett,  142.  Cur  adfuerit  cum  Patre  io  t>aptiimo 
Christi,  137.  Cur  aquls  sapematat  in  specie  coluoibo,160. 
Cur  in  igne  super  apostolos,  164.  Ejus  ignis  morialinm 
frigida  corda  succendit,  169.  Una  cum  Patre  et  Piiio 
ouncta  seecula  disponit  per  omnia  sevi  spatia,  174.  Ful. 
Anima,  Trinitat,  Deus.   Vid,  serra.  56-62. 

Splendor  ad  cfficitatem  duoit,  124.  Splendor  sopenni 
ett  veiamentum,  142. 

Sponsa  Christi  est  Ecclesia»  quomodo,  22.  Non  septrttur 
a  sponso,  57.  Sponsam  suam  M.  virginemrecipit  Gbris- 
tus,  non  prffiripit  alienam,  140.  Go^jux  tponsa  vocatnr  ex 
divinalege,  145.  Mator  et  tponsa  pastont  ett  ejusEede- 
sia,  175. 

Sponsalia.  A  quo  bene  traotentur,  ei  auomodo,  140. 

Sponsus  c[uffirens  sponsam,  jejunia  aeponit,  et  totai 
datur  gaudis,  31.  Pacit  quod  vult  sponta.  Ghristus  Eccle- 
siam  sponsam  salutat,  cur,  76.  Ad  sponti  thalamam  quii 
admittatur,  141.  Sponsus  Joteph,  cur.  146. 

Sputum.  Sputo  Domini  sanatur  ceecut,  176. 

Stare.  Stant  omnia  Dei  nutu,  176.  Stamus  cum  bonii 
operibus  erigimur  ad  profectura,  54.  Vid,  Servus. 

Stella.  Quid  stellis  ornatiusf  101.  111»  signant  tempora 
noctibui,  etviantibusdantducatura,  103.  Quotccelamitel* 
lis,  tot  virtutibus  sancti  elucescunt,  120.  Unam  cospit  h&* 
bere  Christus,  156.  Senrit  raagis.  Magis  apparuit  noo  arte. 
sed  a  Deo,  d$ieripiive,  15G.  Stella  ducens  mtgos  ertt 
Christi,  non  Cliristus  stellffi,  et  quomodo,  eorte,  156,  iS7. 
Et  cur  per  stellam  ducatur  magus.  Gui  militant  sidera 
terrcno  imperio  non  tenetur,  l^.  Est  lingua  coeloruni, 
159. 

Stephanus.  Sic  dirtns  a  corona^  et  cur,  154«  MartynuD 
primus.  Et  aliade  eo. 

Sterilitas  naturae,  eur,  87.  Partus  mulioris  sterilia  dici- 
tur  intempestivus,  88.  Abrahffi.  Sarm,  Rebeccffi,  et  Anns 
fecundata,  90.  Cum  parit,  dat  documentum  vite  mortoo- 
rum,  et  salutis  detperatorum.  Est  opprobriura,  01  Misera 
apud  homines  ;  non  apud  Deum,  92.  Sarffi,  99.  Mundi 
fecundata.  Sterilitas  fandi  silentium  indicit.  107.  Ftd. 
Elisabeth. 

Stillicidia  rigant,  non  necant  germina,  143. 

Stimulus.  Stiraulis  peccati  insorvire,  est  vivere  peeca* 
to,  113. 

Stipula.  Cain  in  sacrificio  fuit  ejus  incendii  fomfle* 
tum,  109. 

Stultus.  Ex  creatis  rebus  causam  invenit  errom,  t9. 
Creaturas  existimat  deos.  Dives  congregans,  104.  Qui  tar* 
pitudini  vitiisque  servit.  114. 

Sublimitas  ducit  ad  ruinam,  124. 

Subsidia  vit»  non  desunt  commorantibus  coram  Deoet 
cum  Deo,  166. 

Substantia  data  fllio  facit  eum  egere,  negata  divttem 
tervat,  1 .  Patris  est  tota  in  Filio,  4.  Hominis  sunt  benen^ 
naturalia,  5.  Ac  libri  legis.  Servata  generat  tineam.J- 
Diseptioni  exponitur.  Ecclesiffi  substantia  qua»  fuerit.  36- 
CcElestis  nescil  includi  terrenis  ergaatulis,  «l.Substwti» 
versffi  cavearausne  faraa  ad  patramfamilias  n^^.P'^!^!! 
125.  Quam  substantiam  acceperit  homo,  et  perdiderit,  lat 
Substantia  escffi  et  potus  quando  portanda,  8. 

Succurrere.  Succurrunt  genti  sanctffi  divma,  quando 
desunt  humana,  156. 

Sudare.  Qui  sudat  in  interpretatione  verborum  Chnw. 
habet  fructura,  96.  Vid.  Labor. 

Superbia  perditquodlaboracquisierat,  lCi.  Otde  bono 
quffirat  i^ere  malum,  168.  Mundi  a  mansuetovictorc  w- 
clinatur,  170.  Murmurantium  a  Domino  compresaa,  1«^ 
Quod  superbia  amisit,  aequisivit  humUitat,  23«  FltBiB> 
tuperbies  quid  causet,  94.  £z  pompa,  quare,  16. 


1213 


INDEX  UERUM  MEMORABTLIUM  IN  SERMONES  D.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


1214 


Supplicare.  Porraa  tupplicandi  est  oculossursum  levare, 
65.  Inter  Oeum  Patrem  et  Pilium  oon  esl  n^cessitas  sup- 
plicandi.  Pura  supplicatio  est  incentum  Deo  gratum,  87. 

Supplicium.  De  eo  Dominut  perficit  argumentum  fidei» 
90.  Damnati  nuUum  est,  ubi  non  esl  poona  peccati,  i35. 

Superstitio  ^entUium  irridenda  qu8B  mala  fecerit,  5.  Ab 
ODmi  tuperstitione  cavendum.  18.  Gentilium  inkal.Janua- 
r\\,  155.  PharisaBorum  in  lavandis  manibus,  171. 

Surgere.  Peccator  per  poenitentiam  surgit  de  ruina,  de 
inferno,  et  plus  surgit  quam  corruit^  3.  Item,  t.  Sur^t 
Martha  prius  in  fide  quam  Lasarus  in  came,  63.  Muher 
prostrata  visu  arboris»  surgit  visu  tepulcri,  74. 

Sursum.  Quod  sursum  est,  super  omnes  ett,  137.  Vid. 
Supplicare. 

Symbolum  est  pactum  vitaa,  salutis  placitum,  58.  In  corde 
ponendum.  Debet  audiri  et  reddi,  59.  Corpore  et  animo 
ejus  auditores  mundentur.  Menti,  non  cbartis  mandandum, 
59  60,  61.  Brevitas  illius  dat  meatus  latissimos  creduli- 
latj,  61.  Humano  more  quid  sit,  62.  Illud  qucerit  Deus  a 
nobisnonperse.  sed  propter  nos.  Quisque  illud  memori® 
mandet.  Explicatio  iUms  mparte  a  morte  Ghristi,  83.  Expli- 
catur  a  Gbrytologo,  56-62. 

Symphoma  ex  variis  instrumentis,  quam  auribus  Christi 
Magdalena  exhibet,  93.  Citharse  Daviuicee  ad  permulgen- 
dos  animos  ex  intelligentia,  115.  Pit  ex  diverso  genere, 
sed  voce  consona,  116.  CcBlestis  jugiter  auditur  asanotit, 
174.  Coelestis  canlata  in  reditu  peccatoris,  6.  Quando  assu- 
menda  svmphonia  spiritualis,  6.  Ccelestis  quid  agat,  10. 
Pietatis  rugat  invidum,  4. 

Synagoga  figurata  in  socru  Petri  febrientis,  18.  Habet 
manum  aridam,  ser.  32.  Proruit  ante  Christum,  33.  Pigu- 
rata  in  filta  archisynagogi,  36 .  Dum  ad  eam  Christus  ten- 
dit,  Ecclesia  gentium  sanguinem  fundebat  Moritur,  dum 
Christus  EcclesifiB  subvenit.  Cur  sit  Hebreeorum,  non  Chri- 
sti,  48.  In  ea  accubult  Christus,  quando  occubuit.  95.  Ut 
perdiderit  Chrittum  ab  Ecclesia  mventum,  95.  In  iudicio 
arguetur  aChristo.  Semper  diruta,  neo  surgitin  fabricam 
coeiestem,  nisi  Christianus  eam  in  culmen  Bcclesiffi  appa- 
raverit,  102.  Ejus  pondera  graviora  sarcinis  idolorum,  105. 
Optime  comparata  arbori  fici*  106.  In  ea  Christus  nullum 
fidei  fructum  reperit.  Stercoratur  miseratione  gentium. 
Accepta  lege  ad  multa  fuit  fornicaria,  et  adullera,  deicri- 
ptive,  115.  Despicitur  a  lege.  Adulterii  accusata.  Eam  ad 
uhristum  nititur Apostolus  revocare.  Ipsa  mortua,  non  lex. 
E^us  filii  orogenies  viperarum,  137.  Haberet  innocentes 
fiiios,  si  Christusnon  fugisset»  153.  Suo  marito  divisa,  my- 
ttie§,  164.  Haeres  divisa  de  consortio  Ecclesice  et  Cbn- 
sti.  Mater  Ecclesiee  et  socrus  occidit  filium,  ut  iUius  in  nu- 
rum  exstingnat  amorem.  Ghristum  habebat,  et  non  vide- 
bat,  169.  Verbum  unum»  id  est  Cbristum  exdecem  verbis 
legis  perdiderat,  et  quomodo.  RepulitChristumjunctadiis 
gentium.  Purata  est  Dofninicam  resurrectionem ;  testes 
fklsos  conquisivit.  Vid,  Lex,  Hebrsus. 


Talentura.  Moriturante  temput  homo  qui  Dei  talentum 
sibi  creditum  dissipat,  125. 

Tartarus.  Tartareus  odor  nee  tuttinetnr  a  porclt,  17. 
Causa  ejus  cum  Ghristo  in  resurrectione  Lazari,  dinur' 
9ive»  65.  Jussut  eapere  reos  tenebat  et  innocuat.  Deo  dicit 
servare  prsecepta  sua.  Restituit  Lazarum  tubito,  ne  eo  mo* 
ram  agente  omnet  returgerent  mortui.  Ante  Domini  ad- 
yentum  juttot  iojustosque  tenebat,  66.  Domino  returgente 
corripitur,  74.  Ejut  lex  toivitur,  82.  Ejus  minittri  impio- 
nim  animas  repetunt,  104.  Janu»  iUmt  confractas  tnete 
cruclt,  123.  Gum  tit  carcer  tarlari,  quare  non  curamus  a 
malit  evadere  ?  124.  Divitet  recipit  nudos,  125.  In  eo  He- 
rodet  mercedem  habuit,  174. 

Tectum  centurionit  quare  negat  Cbrittus  intrare,  15. 
Corpus  est  tectum  repellens  divinum  accettum,  quomodo, 
102.  lUud  Dominut  intrat. 

Temeritas.  De  ea  subimus  crimen,  151.  Ett,  taclta  lo- 
qui  ;  diu  reposita  proferre ;  originet  cautarum  aUquando 
perscrutari,  166. 

Tempestas  gravis,  et  qua»  tempore  Ghrysologi,  20,  21. 
Dum  adest,  dicitur  Ghristut  dormire  in  nottra  navi.  Magna 
commutatur  in  maximam  tranquUlitatem,  quando,  21. 

Templum  Dei  est  Christianut,  85.  In  quod  Dominus  as- 
cendit,  ut  diom  feslum  e  ccelo  preestet  perfectum.  Etnl 
ascendat»  homo  cum  Christo  in  ccelum  non  atcendet*  Dci 
mundandum,  91 .  Ut  tervirent  sacerdotes  templo  Salomo- 
nico,  92.  Pactum  massa  sanctitatis,  99.  Templum  Deo  fa- 
ctum  de  limo  carnis  nostrae,  142.  Kst  eorpus  humanum, 
143.  Maria  est  magnum  Deitatis  templum,  144.  Ejus  san- 
ctitas  Deum  invitat  ad  habitandum,  171.  Dei  est  corput  no- 
strum,  12*  Humana  pectora  per  qun  coDturgant  in  tem- 
plum  Dei»  43.  Dei  virginis  uterus,  59. 


Temporalia.  Ilis  inhians  deserit  sempiterna,  22.  fii  tem- 
poralia  mala  dolent,  quanto  magis  ffitema  ?  Bona  doper- 
dita  revocantur  oratione  ad  Deum,  46. 

Tempus.  Diemon  non  observans  tempus^de  tempore  que* 
ritur,  16.  Bxclutum  ab  aeternitate,  d4.Tempusattulit  tem- 
noralitatem.  Tempora  mala  facit  nobis  Dei  contemptus» 
43.  Tempore  indulgentise  coofitendum,  46.   De  pneteritit 

{^(Bnitendum,  de  prflesenUbus  ^audeqdum,  de  futuris  me* 
uendum»  quare,  46.  Tempus  iiliquando  impeditexplicatio- 
nem  mysteriorem  Dei,  56.  Ad  tempus  loguendum,  57.  Tem- 
poris  in  articulo  non  negatur  graUq,60, 01.  Brevitas  tem- 
poris  experspnedicaUonis  longeo.Gl  .Deus  auctor  temporum, 
o5.  Non  sinit  morari  in  aliqua  re,  72.  Zacharias  ollendit, 
88.  Pnescribit  homini,  non  Creatori  leges,  90.  Quomodo 
roTocatur,  92.  Ad  tempiit  nostroa  poeoitenUie  refertur 
messis,  97.  In  miraoulis  Christus  tempori  servivit,  102. 
Tempora  euodo  veniunt,  103.  Legem  exclusit,  114.  Elapso 
tempore  discendi  termo  dilfertur,  121.  PoBnarum  excludit 
tempussntisfacUonis,  125.  Cito  pcBnitendum,  ne  perdamus 
tempus  saUtfacUonit.  Quod  exelutit  tempus  vUiioaUonis, 
includat  perpetuitat  donaUonis  ChrisU.  Adempto  tempore 
beneficieodi,  homo  cupit  benefacere.  Tempora  deficiunt 
ad  laborem.  VillicaUonis  qui  amitUt.  cito  moritnr.  Tem- 
poranetcit  auetor  temporis  ;  ac  Christus  propter  bominem 
diem  tvtcepit  et  temput,  181.  Gum  non  patitur  omniadici, 
dicantur  aliqua,  134.  fix  tempore  loquendum,  140.  Resi- 
piscendi  dandum  peccatori,  151.  Salus  non  agooscentes 
arguuntur  a  Ghritto,  164.  Numquam  ett  brevead  posniten- 
tiam,  167.  Tempus  non  erit  in  gloria.  82. 

TenebrsB  vitUt  amictt,  24.  Lucem  fugant,  redeunt  luce 
discedente,  44.  Pugatta  in  nocte  returrecUonit  GhrisU.  77. 
OccupaTemnt  diaclpulot  in  pattione  Domini,  78.  Mcero- 
ris  el  formidinis  quales,  84.  AvariUee,  104. 

TentaUo.  In  eam  vadit,  qui  ad  orationem  non  vadit,  43. 
Est  vitahominis,  67.  Quid  sit,  71.  Estprasvia  ministra  dia- 
boli,  72.  Ejut  pcmdut  incurvat,  77.  Ulilisdum  superatur, 
113.  Quando  dioatur  Deut  inducere  in  tentaUonem,  70, 
71.  Vtd.  OraUo  Domioica. 

Terra  cur  voeatur  a  Davide  ad  jubilum,  6.  Tremuit, 
quando  Dominator  ab  inferis  ascendit,  74.  Supematat  li- 
quido  elemeoto  juttu  Dei,  non  natura.  101.  Quid  ea  salu- 
brius  ?  Priut  facta  qoam  fructut ;  ted  ille  preUosior,  cur, 
117.  Provehlt  ad  CGtlum,  124.  Gum  peccatorem  accusat, 
tunc  Deusinquirit,  125.  Vemat  floribut  suit,  130.  Ab  ipta 
producta  silvescunt,  deflciente  Agricolae  tolerUa,  132.  Non 
vuctum  ante  laborem,  142.    In  terris  a  nobis  parantur, 

au»  habeamus  in  oa>lis,  144.  Diluvio  abluta,  147.  Jotsa  a 
leo  proferre  fructut  tpontanea  servitute,  148.  Terra  tflt- 
viente  quomodo  trepldet  coelum,  150.  Soo  cinere  sagina- 
tur,  164.  Purgatur  igne,ut  reddat  Ihictum.  In  terra  calore 
germinantomnia,  humorenutriuntur.  Nostri  corooris  ori- 
go,  165.  Prffihbavit  nottri  bapUsmaUs  formam.  Natos  ho- 
mines  ante  produoebat  ad  mortem,  hot  ad  vitam  producit 
jam  renatos.  Terram  urit  invidia,  172.  In  terra  fit  saepe 
Yoluntas  nostrorum  hosUuro,  70.  Prsservat  cadaver  no- 
strum  a  vermibus  et  putredine,  121. 

Terntmotus  in  GhnsU  rasorrecUone,  74.  UUnam  levis 
turbo  fuittet  in  Paradito.  Maximus  erit  in  judicio,  77.  8i 
conservi  prstenUam  terra  non  tusUnet,  quomodo  judi- 
cem  tutUnebitf 

Terreni  velantur  terrenit  indumenUs,  82.  RenaU  cgbIo- 
stes  imaginemDeiportent,  117.  In  terrenlt  rebutVicarius 
Domini  est  homo,  148.  Herodes  terrenis  inhians,  irruit  in 
Divina,  152.  Ubi  nil  est  terrenis  usus,  ibi  totum  est  cosle- 
stis  ordinis,  153.  Terrena  detpicienda,  16S.  Terrena  ha- 
bere  dubitans,  cum  senUat  jam  sibi  dari  coeletUa,  punitur 
incendio,  168« 

Terror  noxiot  pottement,   mox  ad   contcios  recurrit, 

n. 

ThalamUB.  Ad  sponii  thalamum  quis  admittatur,  141. 
Intra  thalamum  Deus  solam  Virginem  capit. 

Thetaurut  notter  in  ccelo  repositus  conservatur,  7.  Ve- 
ctores  thesaurinostri  in  coelum  sunt  pauperes.  Thesaurus 
est  ccbUs  munut  pauperis,  8.  Re^ibus  thesauris  nummu- 
lum  anteponens  animum  plebemm  habet,  22.  Ad  securita- 
tem  pone  thesaurum,  ubi  Ghristusest.  Elevat  et  demergit 
cor  hominis ;  et  qoomodo  prsBmittendus  in  ccelum,  11  et 
25.  Thesaunit  bonorum  omnium  Christus  est,  129.  If  oster 
pauperibus  dandus.  Thesaurus  scienUa)  Dei  a  magis  da- 
tus  crediturit,  158.  Exhauriri  non  polest  ille,  de  quo  suf- 
flcit  nummus,  14.  TemporaUs  thesaurlEaUo  arguitur  a 
Domino,  astema  rero  jubetur,  25. 

Thomas.  Gur  vulnera  tangero  avet,  Ia(#,84.  EJus  curio- 
sitas  guid  potuisset  parere.  Omnium  hominum  incertum 
curavit.  Spiritu  propneUco  cognovit  Dominum  retinuisse 
vulnera.  tieeteris  pnsstat  sponte,  quod  ille  tardius  implo- 
rat  NeoetMria  iUi  tvloerum  Ghrifltt  ottensio,  quia  puta- 
batur  spiritufl.  Ez  Yulneribufl  effudit  fidem. 


inn 


INDEX  RERUM  MEMORABILIUM  IN  SERMONES  S.  PETRI  CHRYSOLOGI. 


1116 


Timor.  Gum  timore  et  humilitato  communicandum  ex 
centurione,  iS.  Gessat,  ubi  est  cupiditas  victoricD,  22.  Ad 
eum  venit  aui  vult  vitam»  62.  Eius  caligo  superat  tenebras 
noctis,  84.  Timor  est  cum  Deo  loqui,  86.  Nimius  a  se  men- 
tem  ezpellit.  88t  Indicat  servitutem,  101.  Timor  prtstini 
lapsus  nondebet  nostram  tanlare  conversionem,  115.  In 
causis  homines,  non  Deum  timere.  facile  a  justitia  devia- 
tur,  127.  Nomo  volens  timet,  135.  Timet  dicens  interdum, 
ne  obsit  audientibus.  127.  Timorem  non  habet  qui  invenit 
gratiam,  142.  Non  est  timor,  ubi  divinuih  est  negocium, 
144.  Hmor  ex  majestate  Dei  invisibilis  quid  fecerit  toti 
creatur(B,  147.  Amare  non  potest,  qui  satis  timet.  Pavoro 
mors  ipsa  levior.  Timor  non  temperatus  amore  devotam 
servitutem  efficit  contumacem.  Timori  non  est,  ({ui  pietati 
obsequitur,  160.  Timere  non  potest  natus  ad  Dei  amorem. 
Salutari  timore  quomodo  concipiamur  a  Domino,  171.  Ti- 
met^  qui jperdit,  non  qui  invenit,  144.  Quis  est,  qui  non 
Umeat  ?  Timere  nescitmfans,  150.  Timor  magister  noster, 
15.  Timor  conscientiee,  36.  Timens  scire  quae  mereatur 
scire,  143.  Vid.  Pavor. 

Tinea  claustris  clauditur,  non  excluditur,  7. 

Tituli  affixi  limilibus  dominum  praediorum  proloquun- 
tur,  154.  Tituli  scrvitutis  D.  Pauli,  qui^  161.  Inhumamtatis 
epulonis,  66. 

Torques  Joseph  fuit  ex  aur«),  174.  Joannis  ex  crnore. 

Tortor.  Domesticum  tortorem  in  se  habere  semper  dili- 
git  invidus,  172.  Tortor  gulos,  ventris  et  luxuriee  est  fa- 
mes,  1.  Vid,  Garnifex. 

Traditiones  Patrum  temporibus  roboratce  a  Ghristiano 
non  disputantur,  sed  venerantur,  85. 

Trahere  proximum  ad  Deum,  licet  invitum,  debemus, 
et  quomodo,  10.  Dflemones  trahuntur  ab  hominibus  ad 
Ghnsti  proesentiam  prosententiarecipienda,  16.  Quomodo 
trahamur  a  Ghristo  inviti,  30. 

Tranquillitas  maris  Ghristiani  est  a  Ghristo,  20.  Quando 
sit  ox  tempestate,  tl. 

Transfrotare.  Quid  sit  mystica  maris  transfretatio  Ghri- 
sti,  17.  Gur,  quando  turba  est  circa  Ghristum,  ipse  trans- 
fretat,  19. 

Trepidatio  aliorum  cautela  et  munimen  nostrum  est, 
175. 

Tria  exempla  protulit  Dominus  in  commendationem  su» 
pietatis,  55.  Trious  diebus  pii  animantur,  impii  confutan- 
tur.  Ghristus  cur  tribus  diebus  mortuus,  59.  Tres  mensu- 
rs  ut  Trinitati  applicentur,  99.  Tria  temporaperquce  Ghri- 
stus  a  Svnagoga  rructum  qucesivit,  106. 

Tribuiatio.  Permissa  a  Ueo,  ut  ad  ipsum  redeamus,  8. 
Tribulatio  est  prima  quce  iusti  viri  conturi>at  infantiam  : 
scd  patientem  majora  erudit.  110.  Vid.  Adversa.  Mala. 

Tributanon  citrajustum  exigenda,  137. 

Trinitas.  Ei  placet,  quod  Pilio  placet,  23.  Tres  vigiliie, 
ct  quffi  in  exspectatione  ejus,  24.  Quis  ad  ejus  beatitudi- 
nem  mereaturpervenire,  44.  DivinaFilii  generatio  ut  ait, 
57.  Gratia  Trinitatis  in  triduo  sepultunn  Christi  declarata. 
i£qua  in  omnibus.  Una  Deitas,  virtus,  gloria  in  Trinitate, 
59.  Aperta  in  Credo  in  Deum,  etc.,  guomodo.  60.  Trinitas 
in  personis,  unitas  in  Divinitate,  distincta  personis,  non 
divisa  substantiis.  Divinitas  nec  Trinitate  dividitur,  nec 
confunditur  unitate.  Personoe  suntunius  majestatis,  et  glo- 
riie.  Quid  valeat  Trinitatis  confessio,  ostentitur,  71.  Deus 
Pater  homines  dignaturh8oredes,DeusPiliusnonindigna- 
tur  servulos  cohccredes ;  Deus  Spiritus  sanctus  camem 
consortem  Divinitatis  assumit,  71.  Deus  unus  est,  in  omni- 
bus  (Dqualis  majestas,  83.  Et  alia  de  Trinitate.  Pater  est 
alius  persona,  sed  ipse  substantia,  et  alia  de  Trinitate, 
88.  Figurata  in  tribus  farin»  satis,  99.  Medius,  ex  quo 
Trinitas  tota  cognoscitur.  fuit  Joannes.  127.  Remunerat 
ferventes  in  suiamore,  130.  Gurtotain  Ghristi  baptisma- 
te,  157.  Gur  ad  cjus  prsBsentiam  non  refugit  Jordanis,  ut 
ad  arc«e  pnesentiam,  160.  Ut  curru,  seu  quadriga  toto  or- 
be  feratur,  et  ad  quid,  170.  Ascendit  bigam.  duos  popu- 
los  vocatura 

Tripartitus  ordo  sermonis  prsebet  salutiferam  ecclesia- 
sticae  doctrinoe  disciplinam,  115. 

Tripudiare  dicuntur  penetralia  domus  in  exsultatione, 

Tristia  non  miscenda  gaudiis,  175. 

Triticum.  Ex  Apostolo  docet  nostram  resurrectionem, 
deteriptive,  118.  Docet  non  tam  manducare  quam  sapere ; 
cogit  non  tam  laborare  quam  credere.  Granum  tritici  est 
Ghristus,  126.  Judeeus  pro  triticololium  dedit,  164. 

Triumphare  de  suo  tyranno,  id  est  peccato,  ut  homo 
possit.  113.  Dc  passionibus  gratia  Ghristi  possumus,  115. 
Sreculis  qui  vult  mandare  triumphum,  occultum  conflic- 
tum  nun  patitur  inire,  150.  Triumphi  singularis  tropboc- 
um  auale,  170. 

Tuba  ducit  militem  ad  bellum,  6.  Militaris  quid  agat,  14. 
Spiritualit  quid.  Caelestia  mentes  ovium  inclinatastoUitad 


divina,23.Qun  mortuosrevocabit  advitam^critvoxdivim 
103.  Tub«  materialisdescriptio.Queinprincipiomuadum 
vocavit  ex  nihilo,  in  novissimo  mundum  revocabitexper- 
dito.  Tubadivin»  vocis  creavit  omnia.  Vid.  Deicriplioufm. 

Turba  dimittitur,  cum  a  justis  auras  populari  renanlia- 
tur,  et  virtutibus  studetur,  21.  Indocilis  ad  excelsacoa- 
tendens  mergitur  in  profundum,  19. 

Turbatio.  Anima  stans  inter  Dei  pnecepta  et  cordis  pas- 
siones  turbatur,  45.  Mari»  virginis  salutat»  turbatio,  IM. 
Vid.  Maria  Y. 

Tyrannus.  UIo  cxstincto  acies  ejus  sunt  solutc,  11. 
Grudelisest  peccatum,  ingemiscit,  cumsubjiciturpedilras 
jam  suorum  captivorum,  113,  116.  Tyrannus  est,  qoi  tj- 
ranni  habitum  pnesumit.  155. 

u 

Ultio  bonis  est  tarda,  16.  Ultio  et  culpa  auferebantqnid' 

auid  in  mundum  venerat;sed  misericordia  succurrit,42. 
omanus  ezercitus  ultor  san^uinis  Ghristi.  Chrislos  de 
ulUone  confirmat  nutantem,  90.  Vid,  Vindicta. 

Umbra.  Nescit  estus  corporis,  quem  protegit  umbradi* 
vinee  virtutis,  142. 

Unguentum.  Gum  offertur,  est  oblatio ;  chrisma,  cnm 
redundat  de  Dominicis  vestigiis,  93.  Ezsuht  divitem  &d 
marcorem,  124. 

Unio  fratcrna  subvenit  fratribus  in  periculo  corporis  et 
animsB,  20.  Omnes  unum,  et  unus  omncs  sunt,  quando 
Dei  spiritus  in  omnibus  vivit  unus,  72.  Unio  conjagum 
quae,  89.  Plurium  in  oraUone  quantum  valcat,  152.  In  Ec- 
clesia  unio  dat  vitam,  separaUo  dat  raala,  ct  auie. 

Unitas  Patri  et  Pilii  ostensa,  23.  Et  DivinitaUs.  Deo  a^ 
cepta  unitas,  non  singularitas,  132.  Ghrislus  Teneratad 
resUtuendam  unitatem  generis  humani,  162.  Unitas  mon' 
di,  ac  discreUo  rerum,  103. 

Urbs  habet  delicias.  13.  Vid.  Givitas. 

Usura  mundi  centum  ad  unum ;  Deus  unum  accipil  td 
centum,  25.  In  Matheo  videbatur  toUi  ad  ccelum,  et  Deo 
grata,  28.  In  ipso  curata.  Quomodo  usura  teniporis  re- 
pensetur  a  Deo,  77.  Vid,  Fenus.  Usura  honoris  qus  sit, 
88.  PeccaU,  qu».  94.  Temponim  ad  sobolis  noxam  ex 
peccato,  Adse,  123.  Usurarii  puri  ut  silices,  93.  Inooceos 
non  solvit  usuram  poenitentias,  167. 

Usus  adimit  laborem,  28.  Longus  vit»  dat  doctrinam, 
90.  De  usu  res  agendsB,  99. 

Utile  docere  legcm  obedientem ;  alias  doctor  offendit, 
137.  UUlitas  nostra  Ghristus,  161.  Ab  eo  tota  est. 

Utres  veteres  Judaei,  novi  GhrisUani,  ut  purgentur,  et 
alia,  31. 

Uxor  felix,  quando  ei  est  cum  viro  mens  uoa,  89.  Yii. 
Unio,  Gonjuges. 


Vana  gloria.  InjusUUa  facienda  est  vitanda.  et  air,9. 

Vellus.  Gum  sit  de  corpore,  nescit  corporis  passiones, 
113.  Ex  vellere  Agni  GhrisU  quid  factum  sit,  31, 22.  Velks 
ovium  GhrisU,  40. 

Velle  et  non  posse,  os  human»  inOrmitaUs,  100.  Velie 
virtuUs,  acquiescere  necessitaUs  est,  110.  Mors  subjeeta 
volenU,  dominatur  nolenU. 

Vendere.  Deus  regnum  vcndit  fragmento  panis,  41. 
Peccator  non  accepto,  sed  dato  pretio  misene  se  vendit 
servituU,  Vid,  EmpUo. 

Venia.  Pidenter  peUtur  a  peccatore.  qui  peccanli  liben- 
ter  ignoscit,  68,  72.  Alias  mmime,  71 .  Veniam  habens  io 
pectore,  crimina  non  Umet,  72.  Tanta  veniaquanta  iqj^ 
Domini,  80.  Arguitur  ex  dignaUone  GhrisU  exbibita  aliis 
peccatoribus,  93.  Peccatorum  datur  solo  amore  in  Deom, 
94.  Tegit  hominem,  99.  RepromitUtur  conversoperEvaa* 
gelium.  125.  Ghristus  veoia  gesUt  pmire  judicium.  Veait 
vincta  locus  venise  non  relinquitur,  127.  Fratri  <>***  j*^ 
strum  redundatad  prtemium,  139.  Bona  somper.  sed  dul- 
cissima  cum  debetur.  UUle  veniam  sibi  providere  antede* 
lictum.  Quare  lege  conslringatur.  Venia  relinquitur  aroi- 
trio  sacerdoUs,  poenitenU  danda,  139.  Septimus  Dumeni| 
Tenis  deputatus.  Illam  non  sperat,  qui  de  correctiond  wl 
cogitat,  158.  Aperuit  oculos,  quos  clauserat  colpa,  i7S.> 
Vtd.  Misericordia.  PieUis,  IndulgenUa,  Remissio,  PtBW- 
tenUa.  . 

Venire.  (^ir  venerit  ad  nos  Deus.  laU  30.  Veoitadu- 
morem,  qui  vult  vitam,  62. 

Venter  oneratus  ad  viUa  cor  deponit,  prerait  mentem. 
ne  supemam  valeat  sentire  pietatem,  2.  Vacuandus  kfu* 
nio.  Vid.  Crapula.  Venter  accipitur  pro  intemis  cowi^. 
68.  Ex  utero  materno  elfundimur  ad  pwosentem  viti»» 
133. 

Vontus.  Vid,  Elementa. 

Ver.  Flatus  vocis  tota  facit  germina  Horere  camporeffl. 


1)17 


INDEX  RERUM  M£MORABUJtiM  IN  SERMONES  S.  P^I  CHRYSOLOtil. 


8.  Est  iempus  quo  miles  procedit  ad  campum.  Christia- 
nus  recurnt  ad  Dei  jeiunia,  13. 

VerbumDei  in  Quaoragesima  audiendum,  42.  Omnia  Dei 
verbofaclasuiit;  15.  Aliud  loquendi,  allud  faciendi,  15.  In 
eo  sunt  onmes  virlutcs.  Dimissum  a  Chrysologo  ob  nimium 
calorem,  51 .  Dicitur  ovum»  55.  Vid.  Sermo.  Bst  in  potc- 
state  dantis,  non  dicentis,  86.  Dominatur,  non  servit,  86. 
Obscure  prolatum  ingenti  acuit  nostram  intelligentiam, 
96.  In  Verbo  Dei  divinus  sensus  celatur,  cur,  99.  Quam 
varie  yariis  ejLplicandum,  112.  Verbo  Dei  sanatur  homo 
«grotus,  112.  Quid  sua  interpretatione  corrumpunt,  in- 
crcpaotura  Paulo,  113.  Ez  eo  roale  interpretatio  conci- 
piuntur  suffragia  criminum.  Debito  auditu  capitur»  dum 
vires  animorum  suot  reparatiB,  122.  Quare  super,  non  ad 
Joannem,  137.  Cur  attendendum»  139  Dat  infantiie  vagi- 
tum»  144.  Divina  verbamodis  non  peosanda  humanis,  146. 
8i  prcDter  do^ma  fidei  auditur,  fit  perditionis  occasio,  156. 
Goutrarium  imperitis,  et  quomodo,  164.  Ut  audiendum, 
173.  Dei  vcrbum  vivit  in  Yerbo  Dei  13.  Vid,  Scriptura, 
Evangelium,  Lex,  Trinitas,  Divioa.  Doctor»  Concionator. 

Veroum  obscurum  collatione  verbi  ac  sensus  resplen- 
det,  96.  Verbum  super  vocem,  137.  Verbum  iudicat,  vox 
prsBtonat.  Corda.  non  verba  judicat  Deus,  142. 

Veritas  interdum  dicitur  a  pessimo  invito  ob  Dei  impul- 
sum,  49.  Violatur  a  pecuoia,  126.  Amara  auget  odium, 
135.  A  sola  falsitate  impugnatur,  169.  Nescit  tumorem, 
172.  Cnm  verilate  Christum  manducamus,  cur.  Veraci 
sensu  licet  malevolo  dici  potest  alicjuid»  173.  Veritas  rela- 
tionis.  Vid.  Relatio.  Verum  non  invenitur  ab  animo  ju- 
dice  inter  falsitatum  nuntia«  131. 

Vermes  camifices  corporis  humani,  118.  Cadaver  in  li- 
mo  nescit  vermes,  121. 

Vespere  est  cum  finitur  dies  sseculi,  18.  Sero  quando  fit, 
21.  Sfficuli  finis  non  inchoat  diem  ;  sed  mutat  ordinem, 
dum  agnoscit  auctorem,  74,  75.  Lucessit  fidelibus ;  infide- 
libus  tenebrescit  resur^ente  Christo,  75.  Lucessit,  quod 
solet  esse  noctis  principium,  77.  Vesper  Judaic®  doctri- 
nm,  86. 

Vestimentum  corporis  mortificati  induendum,  73.  An- 
geli  vestimentum  nostram  formam  preefigurat  in  resurre- 
ctione,  77.  Terrcna  indumenta  splendent  novitate,  vetu- 
stato  sordescunt,  82.  Coelestia  vetustate  non  fcedantur. 
Numquid  per  8edamnanda?121.  Vestitur  quis  artificiosa 
nuditate,  122.  Lazari  et  epulonis.  124.  Tunicas  carcerans 
in  damnum  pauperis  frigore  consumitur,  127.  Vestimenti 
Lilii  gloria,  163.  Quid  vestimento  minus  ?  Nobis  pnestatur 
a  Deo.  Dabit  vestimentum  Deus  servienlibus  se,  170.  As- 
perum  mollitiem  carois  calcat.  13.  Indumentum  camis 
sumitur  a  Verbo,  117.  Vid.  Pannus. 

Vetuttas  non  est  in  creatis  rebus  quae  perseverant  sicut 
natfle  vel  lact®  suot.  101.  Vctustas  perit  tempori,  non 
creatura  suo  Creatori. 

Vexillum  fidei  erectum  ad  salutem  quid  faciat,  110. 
Crucis.  Vid.  Crux. 

Tia  peccatorum,  non  vitse  carpitur  ab  homine,  vel  ez 
utero,  44.  Est  lata  et  spatiosa»  quae  ducit  ad  mortem.  Via 
est  vita  praesens,  in  quam  venit  et  vadit  homo.  Omnes  in 
viam  peccatorum  venimus  :  in  ea  stat,  qui  permanet  in- 
peccatis.  Viam  pertransit,  qui  mala  patiens  vicit.  Cur  viis 
peccatorum  prsemissum  impietatis  consilium,  44.  Quomo* 
do  ffravius  in  via  peccatorum  labitur homo.  Viaparadisi 
inflammata  temperatur  aciua  lateria  Christi,  123.  Per  se 
molesta  semper  m,  molestior  per  timorem,  150.  Quomo- 
do,  et  cur  Christus  generalur  in  via,  175.  Triviee  peccato- 
rum,  89. 

Tiator  fatigatur»  quia  credit  ad  destinata  pervenire,  71. 
Sitim  penitus  non  ezstinguit  poculo  aquse  frigidae,  112. 
ViatorCbristo  invento  petit  coelum,  175.  Viaticum  vilae 
ecclesiasticfie  est  jeiunium,  8.  Viator  cantilena  caltes  ar- 
duos  transcendit,  10.  Cur  vigilat,   24.    Vid,   Peregrinus. 

Vicarius  Domini  in  terrenis  est  homo,  148. 

Victima.  ftd.  Hostia. 

Victoria.  Nelius  est  scepe  de  hostibus  suo  regi  referre 
Tictoriam,  quam  semel  pro  illo  mori,  128.  Gloriosa,  si  in 
aperto  hostis  vincatur,  150.  Secreta  ezemplum  posteris 
non  relinqoit.  Cupidus  victorise  timere  nescit,  22.  Victoria 
multorum  degentibus  reportata,  qui  victi  sunt  a  vitiis,  41. 

Videre  Christum  qui  queerit,  coelum  intueatur,  54.  Quan- 
tum  alteri  videt  homo,  videbit  alter  ipsi,  139.  M ulta  ne 
studeas  videre,  ut  te  ipsum  videas.  Videt  nihil,  qui  totum 
•zistimat  videre,  164. 

Viduee  filius  quando  resuscitatus,  63.  Omnibus  stupor 
fuit,  103.  Ad  lacrvmas  viduse  suscitatns  filius,  dtcmpltvt. 

Vigilare  debet  nomo  pro  salute  propria,  21.  In  nocte  ut 
gallus.  In  die  ter.  Dominum  excitare,  ut  procella  fu» 
giat.  Pro  beatiludine  viffilandum,  22.  Plus  vigilare,  plus 
vivere  est,  24  Vigili»  aa  omnia  salutares.  Omimum  me- 
dia  Docte  vigiiare  ad  oraadam  Dominam,  89.  Dilaculo 


i! 

yigilandum.  Qoi  vigihit,  faclum  videt.  97.  Vigilat  bo 
Pastorpro  ovibus  suis,  173. 

Vigilifle.  Tr«i  tantum  vigilias  nouit  ezspectatio  Trii 
tis,  et  quas,  2i  Militum,  27.  Christlanorum  qus.  Sen 
salutares,  24.  In  oratione  utiles.  Vigilioe  Chrysologi, 
Vigilare  in  nocte  jubemur  ad  orandum  Dominum,  31 

Vilia  cur  nonsint  a  Deo  petenda,  132. 

Villd  diaboli  quce  sit,  2. 

Villicus  Christi  est  homo  positus  ad  colendum  mund 
125.  Idem  villicus  et  filius  appeltatur  ex  diversitate  cai 
rum.  Dissipavit  substantiam  et  bona.  Ut  rationem  reci 
villicationis.  Erubescit  mondicare.  Villicum  se  quis 
a^noscat,  non  dominum :  ministrum  temporalem,  non  ] 
petuum  possessorem.  Qui  villicationis  amittit  tempus,  i 
pervenit  ad  statutum  vitie  terminum.  Vocatus  ad  ratio 
quid  agere  debeat,  mjfttiee,  Cur  laudatur  de  iniquit 
M(e,  Izo.  Non  fraudem,  sed  poenitentiam  suadet  lud 
Quando  optetDominum  ad  suum  lucrum  venire,  158. 

Vincula  peccatorum  solverat  Joannes,  et  vinculis  pe< 
toris  alligatur,  cur,  127. 

Vindicta  antiquorum  Judaeoruro,  38.  Ad  totam  don: 
pertendit,  in  qua  fuerit  Dominator  scelere  servorum  o 
8US,  78.  Non  sumenda  de  fratre  Isedente,  sed  parcendi 
189.  Vindictam  differre,  est  evadere  crimen,  445.  ^ 
Ultio. 

Vinum  novum  Evangelii  mittitur  in  utres  novos, 
sunt  Christiani,  31.  Quid  mali  fecerit,  41.  Pebrientium  v 
enervat,  non  reparat,  60.  Parit  ebrietatem  et  vitia,  88. 
num  non  est  ebrietas,  sed  per  illud  cognoscituripsa, ', 
Ex  aqua  factum  a  Christo  fuit  ostensio  Deitatis,  157. 
ex  aqua  factum  vinum,  160.  Vina  mutantur  in  coenis 
vitum,  161.  Vinum  quod  cam  mensura  emitur,  et  i 
mensura  bibitur,  quid  pariat,  174,  Vid.  Ebrietas.  Vio 
appositum  mortuis.  Vtd,  Cibus. 

Vipera^uomodo  homines  peccatores  sint  germina  v 
rarum.  137.  Soboles  ingrata  natune  oritor  morte  gen 
rum.  Viperse  conceptus  et  parentum  mors  describii 
Vipera  luit  Synaffogacum  flliis  erga  Cliristum. 

Vir  resurgitinChristo,  80.  Quantum  prsecellit  Domi 
angelum,  tantum  vir  mulierem  praecedit  in  honore.  E 
capite  Cbristi ;  mulier  in  pedibus,  80.  Eum  sequitur  i 
lier.  Per  virum  et  feminum  mundi  causa  finitur,  99. 
mmforis  exspectat  labor.  Quomodo  mulier  reddat  viri 
mfttice,  142. 

Vires  aoimi  cum  sunt  reparatfle,  debito  modo  sermo 
ditur,  122.  Vires  febrientlum  enervantur  a  vino,  60. 

Virga  portatura  fmctum  humani  generis  Maria  tst, 
metus  fiigatur  ab  angelo,  ne  frangatur,  142. 

Vir^niUs.  Nesdt  recusaro  partum  suo  Creatori, 
Praenutlitur  a  Deo  conceptus  sterilis,  ut  partus  Vii^ 
credatur,  87.  Virginis  conceptus,et  partus  ignotus.  Gi 
est  virginitata  carere,  et  filiis,  92.  Laboribus  continei 
comparatur,  98.  Liliis  comparata.  Parit  Piliura  Dei, 
Quoa  Virgo  pariat,  secretum  est  non  discutiendum, 
credendum,  143.  Virginitas  semper  cognata  angelii 
major  illis,  cur.  Cum  sitin  carae,  vitiacamis  ignoral 
cuti  vellus  est.  Cormptionis  nescia  contulit  honorem 
riee,  153.  Ejus  amore  quid  fecerit  Joannes,  174.  Vld. 
ria  virgo. 

Virtus  poenafacientis  de  viKuto  vitium,  7.  Est  in  dei 
parte,  9.  De  daemone  triumphat,  16.  Cingulam  ejus  d 
nens,  nescit  vincero  vitia  corporis,  22.  Ut  comscat  n 
plici  in  luniine,  22.  Illustratur  libertate,  31.  Eam  Im 
peccator,  38.  De  necessitate  flt  virtus,  42.  Omnei  \it{ 
sine  misericordia  vacillant.  Christianoe  virtutes  virefl 
in  pacifico,  53.  Austera  et  fortia  sunt  amica  virtutibui 
Creata  nobis  a  Deo  stant  media  inter  vitia  et  virtutei 
Bonomm  virtutibus  mali  opprimuntur.  Virtus  reddit  m 
imparet  quos  dedit  natura.  Ejus  mansiones  asperoe.  n 
libertatem,  lOl.Virtulum  viscera  immolandaDeo  uti 
vitioram  moriantar,  108.   Et  quomodo  id  fiat.  Perl 
virtutis  est,  quod  in  re  non  teneas  spei  robore  possii 
110.  Iter  aitluum  virtutum  ab  homine  sit  amplectam^ 
113.  Virtutes  expellant  viUa,  et  quee.  Virtuti  det  ta| 
bomo  quantum  aedit  vitiis,  114.  Coepithomo  velle  virti 
sed  non  attigit,  116.  Kst  ardoa   Deficiunt  virtutes,  i 
coluntur.  Per  Deum  in  humana  mente»  ac  sensibus  i 
nantur.  ^jut  prsemium  accipimus  in  coelestibus,  llttJ 
tutes  sanctomm.    Vid.  Sancti.  Virtutum  magnitud 
perditcriminum  magnitudo,  127.  Virtus  contraria  vitl 
Virtus  pro  rege  mon  in  acie :  sed  perfectior  consuai| 
certamma,  1&.  AfOictio  est,  virtutes,  quasi  vitia,  c^ 
132.  Virtutcs  cum  leguntur,  animos  crigunt  ad  proTol 
150.  Virtus  latens  posteris  exemplum  non  relinquil 
gularis  est,  hostom  proprio  turbare  mucmne.  i&7. 
est  scientia.  quse  et  mizta  virtuti,  167.   De  necea 
acquirenda.  Virtates  prodits  noo  manebant,  7.  B^ 
virttttttiii  et  yitiorain  et  jcganittm  qoadragesimal^ 


iSio 


INDBX  RERUM  MEMOEABIUUM  IN  SERMONES  S.  PETRI  CBAYSOLodl. 


m 


Yirtus  ubi  siuiat,  ibi  languor  vesUgiam  non  relinquit,  18. 
In  virtulibus  currendum,  dl.  Ubi  virtus  sociatur  virtuti, 
nullus  restat  infirmitati  locus,  57. 

Virtutcs  supcrnee.  Ckoteros  regunt,  sed  illiB  a  Christo 
reffuntur,  46.  Virtutes  sanctorum  imitandee,  129. 

Yis  facla  Christo  a  fide  j^entium,  100. 

Visa  non  cernere,  cruciatus  est,  132.  Chrysologo  con- 
cussa  ex  impietate  Herodis  in  Joannem,  127.  Iiumana 
testantur  quid  valeat  infantia,  158. 

Visibile  racit  cognoscere  iuvisible,  47. 

Visio.  Visus  arboris  decepit  mulierem,  visio  sepulcri 
reparavit,  74.  Ejus  smccritas  in  cognoscenda  nuUvitate 
Christi,  140.  Visio.  Dei  in  ccelo.  Vid.  Gloria,  Aspectus, 
Oculi. 

Vita  noslra  mortalis  dicitur,  et  cur,  1.  Miser,  vivens 
porcis,  cum  non  possit  convivere  illis.  Cum  parenUbus  et 
propinquis  vivendum.  Vita  nomiois  incerla,  iO.  Vera  est 
impassibilis,  et  aiterna.  ii.  Viam  vitte  uon  carpit  bomo, 
seJ  peccatorum,  44.  Vita  prees^ns  et  via.  Vid.  Via.  Pr®- 
sens  vita  gratior  paral>[Uco,  quam  futura,  50.  Morte  mo- 
rientesucoeditseterna  vita,  58.  Fide  quwrenda,  63.  i£tema 
secundam  moilem  non  hubet,  83.  Esi  lubrica  vita,  et  in 
ea  lapsus,  89.  Rediitomnibus  per  Mariam,  99.  Temporalis 
vitaut  sempiterna  permortcm.  101.  Non  potest  mori,  qui 
vitali  occiditur  gladio,  108.  Vitaab  alio,  quam  a  sevivifi- 
carinon  potest,  110.  Vitamori  non  potest.  Restitutanobis 
per  Deum.  Qui  vita  vivit,  Christo,  non  sibi  debet,  lli . 
Vita  iiominis  breviH  ad  intelligenUam  humanarum  divina- 
rumque  rerum,  112.  Reddita  per  Christum.  In  novitate 
vitoD  quomodo  ambalaudum,  li3.  ChrisU  resurgentis  imi- 
tanda  vita.  Futuraderelinquitur  ab  homine,114.  Hominia 
passionibuB  conturbata»  115.  Conversain  lethale  gladium 
a  peccato,  116.  A  Christo  occiso  reparala,  Quce  aa  vitam 
pcrpetuam  nos  transniittunt,  longo  sermone  tractentur, 
117.  Panim  ost,  quod  sufficit  vitas,  122.  Quomodo  sit  ludus 
pnesens  vita,  124.  Ad  viUe  statutum  terminum  non  perve- 
nit,  qui  vilUcationis  amitUt  tcmpus,  125.  In  periculo  viUe 
convertendumad  poenitenUam.  Preesentem  vitam  pro  Do" 
mino  contemoere  summum  lucrum,  128.  Vitam  redonat 
Christus  et  eeternam»  131.  Vita  redeunle  mors  non  erit, 
130.  Ad  vitam  redit  horao  iitdem  oureibus,  quibus  dilapsui 
fuerat  ad  mortem,  142.  Vita  caelestis  est,  in  carne  preeter 
camem  vivere,  143.  Beatus,  qui  vitsB  custos  e«t,  et  provi- 
sor  salutisaliente,  155.  Vitce  materia  quando  n9l  perdiUo- 
nis  occatio,  156.  Causa  morUs  per  Christum  (acta  est  cau- 
sa  vitos,  157.  Vita  intehre  non  potest,  158.  Prflssens  somDO 
similis,  159.  Vites  tubsidia  non  desunt  cum  Deo  commo- 
rantibus,  166.  Cum  vita  cliara,  multa  cura  est  dura,  167, 
Vita  oritur  nutu  Dei,  176,  Vita  corporis  est  anima ;  aoiiiKB 
vero  68t  Deus,  19.  In  hac  vita  suoius  peregrijai,  # t  dolet 
eise  miserum,  quid  fiet  in  olia  ?  22. 

Vitiis  arbori  infecundae  Bubjecta  reoipit  mortiferam  um- 
bram,  106. 

ViUum.  Moritur  vir(uUbus,qiii  rivit  vitli»,  1 .  Beurientes 
viUa  plus  deliaguunt.  2.  Vitiomm  om  ia  sinistra,  9.  Non 
obsequendum  viUie,  quaii  conereatis  natime,  ll.Gontra 
vita  sumenda  sunt  arma.  Diabolo  victo  vitia  nil  valent* 
Jejunio  vincuntur,  42.  Bellum  iUis  io  Quadra^sima indi- 
cendum  etquomodo,  i3.  Vitiorum  strcpitus  in  aulacordia 
nostri,  16.  Vitia  daot  potestatem  daemonibus  nocendi,  16. 
ViUie  eibatur  doBmon,  17.  VincuoturvirtuUbu8,22.  ViUum 
secaodum,  non  membrum,  27.  Te^itur  dolis,  31.  Supe- 
randa  viUa  virtuUbus,  38.  ViUa  eapUvarunt  victores  geo* 
Uum,  41.  ViUaastatum  hominis,  42.  ViUa  prtBterire  srave 
est  peccatoribus,  66.  iUie  blandimeiita  serviunt»  74.  Orao^ 
dum  ut  viUis  moriamur,  82.  Greata  a  Deo  stant  media  io« 
ter  viUa  et  virtutes,  89.  Per  viUoram  gurgites  quis  impol- 
lutus  incedit  ?  89.  Artes  viUorum  toties  morientur,  quoUes 
Deo  immoiaotur  viseera  virtutum^  1(M.  Gorrumpunt  vitia 
corpus,  IM.  In  virtntes  commutaoda,  113.  Obsecundare 
Titiis,  est  vivere  peecato.  ViUa  non  esee  ielicitaUs  est, 
nosse  periculi :  rictsse  virtaUs,  446.  6unt  corpori  humano, 
Qt  igniB  aride  stgeU.  8ecarius  separaUoae  vincontur. 
GigiHiot  Inceodium  ardens  robor  homaDum.  Dita  lege 
coM>it  homo  oen  detestari,  sed  seqni  viUa,  etc.,  116.  Deum 
vitia  sueeidantor,  mcrescuat.  Gessent  vitia,  utimago  Crea- 
toris  portetor  a  oobis,  117.  liabeiit  pestiferum  pruritum. 
ViUorum  membra»  420.8aaie  vitiorum  humaaa  eorrumpi- 
tur  fragUttas»  167.  Quot  inUarapiant  humanos  eeosus,  171, 
lUuc  viUaTedire  nequennt,  ubiCiiristus  comaorttur,  171. 
ViUa  omnia  ad  suorum  intendunt  Iinsionem,  I7i.  Viiiis 
nos  obsidet  d»mon,  71.  Yid.  Gnmen,  Error,  Peeeatnm* 
Delictum. 

Vitulus  moritur  pro  filio,  ettotam  sagioat  familiam,  8. 
Est  Christus  pro  nobis  occisus,  etquotidie  immiolattts,  d. 

Vivere  in  verbo  Dei»  ut  vivAOuis,  13.  Pecoatis  mortui 
^wnM  in  Chrieto>  8^  Poet  moftem  eradit  viven  ekeoio^ 
agmaffitt>4«.¥l«««t  teo^  OhriataM,  ^4>ir  ikdiai 


fi 


mortui  erant  inferao,  69.  Vivere  peccato  qui  dicaiHur, 
113.  Vivere  semper  delectat,  118.  Vixit  sine  causa,  qui 
credidit  se  natum  solum,  ut  periret.  118.  Vi\it  Deo  sem- 
per,  qui  nescit  sibi  vivero  in  mundo,  124.  Semper  \nvii 
poencB,  qui  semel  moritur  vitoe.  Vivit  teteme  omnis,  qui 
renasciturde  geoeraUone  vitali,  131.  Vivit  homo  unus  in 
muIUs,  et  ex  mulUs  quomodo,  132.  Aliud  est  vivere  otio 
et  securitaU  suoe ;  aliud  pro  omnibus  ferre  labores,  166. 
Inter  feminas  vivere,  non  securum  est,  174.  Homo  virit 
semper  cqbIcsU  verbo,  pane  non  semper,  II. 

Vocatio.  Vocori  perUnet  adgraUam,  essead  naturam,! 
Vocatio  Ghristiana  bonos  mulosque  congregat ;  sed  electio 
divioa  discornit,  47.  Vocat  Deus  populum  per  ora  sacor- 
ootum,  62.  Divina  vocaUo  est  ad  omnes  absquc  discretione 
personaram,  99.  ChrisUaoa  virum  non  separat  a  mulierc. 
Ad  Deum  non  imus,  nisi  vocaU,  102.  Deus  vocat  Judseos 
etgentes,  lOb.  Dei  vocatio  est,  quod  suo  obediamus Evan- 
;elio,  114.  VocaUo  nostra  facta  aChristo  perEvangeliura, 
25,  Ad  reddendas  raUooes  vocatio  dicitur  amara.  Quid 
agendum,  cum  ad  id  vocamur.  VocaUo  duorum  populorum 
figurata  in  duobusnuntus  ChrisU,  170.  Vocautis  donocu- 
rantur  peccatores,  176. 

Voluntasprima  in  nobis  bona,  mnlave  reportat  aDeo, 
5.  Voluntas,  non  necessitas  facit  peccatum,  92.  Qus  aon 
est  libera  ct  absoluta  succumbit  necessitati,  100.  Voluo- 
tate,  non  nece  placatur  Deus,  108.  In  adversis  necessitas 
non  potest  voIuntaU  comparari,  110.  Peccaiidi  voluotas 
nontoUitur  timore  hominum,  127.  VoIuntasarJensvocatur 
charilas,  135.  Qui  devoluntate  meritumuoa  qu£esint,ac- 
quirat  vel  de  nccessitate  virtutem,  167.  Nostra  ut  conslrio- 
gatur  a  Deo,  orandum,  67.  Quomodo  in  familia  fit  una.  E^t 
nda  pax,  68.  Voluntas  nostrorum  inimicorum  fit  sa;pe  ia 
terra,  70.  Dei  in  coelo.  Cum  Dei  Ot  voluntas,  quid  sit,  7?. 
Vid.  OraUo  Dominica.  VcIIe,  Arbitnum. 

Voluptas  nescit  expleri,  2.  Voluptas  et  desperatio  socix 
sunt,  5.  Exigua  voluptas  divitiarum  ignem  succendit.  47. 
Bx  ea  nascitur  crudehtas,  127.  Cum  voluptatibus  suis  \m- 
rethomo,  Deus  non  negavit  victus  necessaria,  170.  Vid. 
Divitin,  Luxuria. 

Vox  bajula  fldei,  62.  Oranda  concionatori  a  populo  ut 
possint  audire  sermonem,  86.  Eam  Zacliarias  auiittit,  cuu 
vocem  percipit,  88.  Nascitur  et  silenUo.  myilici,  91.  Vox 
UoiuB  tantum  interdum  nil  valet,  121.  Ouomodo  vox  pne- 
cedit,  noo  DraBcellit  Verbum,  137.  Veroum  judicat  voi 
priBtonat.  Quomodo  vox  Domini  super  aquas,  160.  Occidi 
non  potest ;  sed  magis  clamat  angusUis  corporis  absoluta, 
17i.  Yox  ad  tempus  amitUtur,  90. 

Vulgaria  non  i^norantur  ab  eo  qui  docet  profuoda,  13. 
Cur  vulgares  Christi  parabole,  99. 

Vulgus  indocilis  intrans  naufra^  scienUarum  mergi- 
tur,  et  Christus  ilium  deserii,  10.  Aura  vulgi  deseritur  i 
jusUs,  qul  virtuUbus  student,  21. 

VuLnus.  Dominus  de  vulnerecura  uifirmantem,OO.yul- 
nus  homiois  internum  aperitur  a  lege,  sanatur  a  Chrislo, 
112.  Hominis  ampliatuma  lege.  Uhi  dilatatum  est,  super- 
efliisa  est  sanitas.  Medicina  aidhibitapro  magnitud^nevul- 
neris,  113.  Ineo  non  permanendum.  Tot  orapaupcrisaaot 
vulnera,  121.  Vulnus  toUus  corporis  Lazari  erat  iorica,  124. 

Vulpis  deicribitur,  19.  Est  simiUs  Uerodi 

z 

ZachfleuB.  £z  humanitate  Ulius  ac  fide  m^vehimur  ad 
gaudium,  54.  Princeps  publicanorum,  et  aJia  de  eo. 

Zacharias.  Dum  exorat  obmutuit,  Ucetfuerit  genitorelar 
moris,  86.  Nutu  imperat,  ne  quis  ejus  silentii  causas  ia- 
quirat.  Propheta  popolit,  tacet  sibi.  Recepit  verbum  a  6- 
lio.  Tacens  oonaolatur  Ghrysolo^m.  Sanctus  ioterimpiM. 
^us  oaeritum,  et  vita  superavit  miquitatem  temporis.  Kx- 
orat  ut  populus  intronuttatur  in  templum*  Turbatur  et 
tacet.  Silenlium  ejus  vis  iul>entia.  Erat  templuni  Dei,  ^. 
Offerebat  inceosum  auppucaUonis.  Videt  angelumadei- 
tris.  Turbatur,  88.  Tempore  placaUonis  offendit,  etquouio- 
do.  Antisiee  pro  communi  saiute  orat,  88.  Laudatur,  89- Ab 
Berode  non  f^it  iiesua  in  sacerdoUo.  Erat  in  sancto  cea* 
ugio.  Incedel)at  in  omnihus  mandaUs  et justificationibus. 
19.  In  eo  ampuiata  causatio  hunentandi.  CasU^Uus  perlidiA- 
et  cur,  00.  drai  Deum  pro  humana  salute.  Gur  Deui  per- 
mitiatfilium  ox  starUi  aeoecUite,  90.  Ex  quihus  dubitar^ 
rit.  ezpoeiUo  verborum  :  (Jnde  hoc  iciam»  etc.  PeccaYit  ve- 
niahter  non  credendo.  Bx  se  et  in  se  habuit  credeadi  f^ 
ffulam.  Egrediens  de  templo  jg^estahatinore  sterilitatisia' 
dicium,  et  in  peciore  conoeptionis  figuram.  In  eocak^f 
iheiaurue  latei.  91.  GxpUcaniur  verba :  Srmii  amhoj^ 
Tacei  posoa.  92.  Ex  siieniio  ^us  vox  nascitur.  Ou^ 
interrogat  ineurrii,  et  Haria  vurgo  non,  14.  Vid.  B^isaMa» 

Zelua.  Goneueius  disjungere  junxit  ^h^amM  a«  ^ 
puloi  ^oaonis,  81.  Vid.  Invidia. 

AiAnla  JDe  ^iMAU«  i^  (ol.  9d.  47<> 


ii 


isil 


tNDfiX  RERUM  IN  HOMlUAS  S.  VALERtANI,  ET(L 


lliS 


INDEX  RERUM  ET  M  ATERIARUM 

IN  HOMILIAS  SANCTI  VALERIANI  ET  THEOPHILI  RAYNAUDI  AP0L06IAM. 
Numm  in  hoc  indice  paginatumm  indieantet  respmdent  nrnnerii  in  textu  eraseiari  eharaetere. 


Abraham  filium  suum  offert,  25. 
Africa  yidetur  esse  patria  Massilieattium  erroris,  50. 
n.  18. 

S.  Ambrosii  seDtentia  de  martyribus,  40.  Sentit  in  ma- 
teria  de  gratia  et  libero  arbitrio  cum  Valeriano  70,  n.  8 ; 
75.  «.  19V 
AmJcitiam  colere  quid  sit?  15. 

Ananias  et  Sapbira  f^audulenter  agentes  granter  pu- 
niuntur,  6. 
Animalia  docet  nos  servare  ordinem  discipliuce,  2.  B. 
Annianum  fuisse  illum,  qui  Valerianus  noster,  crimina- 
tur  Parcus  charitatis,  36. 
S.  Anselmi  de  gratiaet  libero  arbitrio  sententia.  154. 
Arausicanumconciliumhabitumanno529,41,n.  1.  Dam- 
iiat  errorem  Cassiani,  49,  n.  15. 

Aii>itrium  liberum  moleslias  levat,  quas  coactio  gravat, 
5.  Qui  voluntarie  servit,  nou  est  famulus  Dei,  scdfiUus, 
5.  Voluntarius  famulatus  non  ad  servitium,  sed  ad  offi- 
cium  pertinet,  5.  VoluntarisB  et  coact®  servitutis  discri- 
men,  tbid.  ArbitriumliberumquomododefendatS.  Chryso- 
stomus,  61.  Et  S.  Bemardus,  ibid, 

Avaritia  multa  agit,  ne  audiat  voces  pauperum,  43, 14. 
Omnium  malorum  fons  est,  27.  Vid,  Cupiditas. 

S.  Augustini  senlentia  de  auxilio  gratias  et  viribus  na- 
tum,  39,  n.  6.  Consentit  nostro  Valeriano  in  eadem  ma- 
teria,  75,  n.  14« 

B 
Baptismus.  Per  baptismum  acqoisivimus  libertatemy  5, 
Baronii  conjectura  de  Valeriano  nostro,  36. 
S.  Basilius  sentit  in  materia  de  gratia  et  libero  arbitrio 
cum  Valeriano  nostro,  n.  6. 
S.  Bassus  M.  Nicsensis,  35. 

Beda  eadem  docet  in  materia  de  gratia,  etc.,  <IuflB  Va- 
terianus  noster,  75,  n.  16. 

8.  Bernardi  sententia  de  auxilio  gratiee  et  viribus  natu- 
r»,  39,  n.  6.  Non  est  contrarius  nostro  Valeriano,  76« 
n.  20. 

Bona  temporalia,  maia  nostra  100 1,  3.  Non  sunt  in  ma- 
nu  nostra,  16. 

G 
Gamis  desideria  qui  vincit,  faciliter  vincit  tormenta 
camificis,  23. 

Cassianus  ut  ut  cum  Semi-Pelagianistis  senserit,  sem- 
per  tamen  magno  in  honore  habitoi  est,  41,  n.  8  ;  42,  n. 
Cur  Semi-Pelagianis  accenseatur  ?  49,  n.  16. 
Celedensis  Ecclesia  in  Syria  fuit,  37 . 
Cella,  Cemelinum,  vel  o«jn«/uimurbs  hodiediruta,sede3 
8.  Valeriaoi,  34.  Cemeliensis  episcopus  post  tempora  8. 
Leonis  idem  fuit  ac  NicsBensis,  34. 

Christus  sit  hffires  noster,  7.  Non  longe  a  nobis  quee- 
reodus  est,  10.  Sibi  faclum  reputat,  quioquid  in  paupere» 
erogavimus,  14.  Christo  placere  qui  vult,  8«culo  prius  di« 
spliceat,  24. 

S.  Joan.  Chrytottomus  quid  sentiat  deauxilio  grmti«et 
yiribus  natune,  39,  n.  6.  Concordat  super  bac  materia  cum 
Valeriano  nostro,  71,  n.  9.  Ilium  Pelagiani  pro  sua  opi- 
nione  fute  citant,  72. 
Goactio  labores  aggravat,  5. 

Coelestini  Rom.  pontificis  auctoritas  interponiturSemi-' 
Pelagianistarum  erroribus,  56,  n.  18. 

Conscientia  bona  tantum  soli  prodest,  non  item  aliif ,  3. 
yid.  Pama.  Male  creditur  cupidis,  29. 

Contemptus  mundinecessarius  estad  veram  conversio- 
nem,  25.  Item  illi,  cui  animus  est  ccelestia  possidere,  4, 
Conversio  vera  in  quo  consistat,  2. 
Conviviomm  luxus  casti^andus,  17. 
Crimen  non  evasit,  qui  in  judicio  s®culi  absolutus 
fhit,  2 

Crudelitatis  nomen  imponitur  disciplinas,  1.  Impeditab 
itincr^  ad  coelum,  4. 
Cultus  corporis  anlmse  nocet,  29. 
Cupiditas  nimis  impedit  iter  ad  c«lum,  4.  Principatum 
sibi  vindicat  inter  csBtera  vitia^  9.  Oculos  valde  infestat, 
25.  niius  efl^ctus  recensentur,  22,  27,  28,  29.  Ea  sublata 
omnibus  vitiis  occurritur,  27. 
8.  Gypriaoi  Mntentia  de  xnartyiibus,  40,  ••  B. 


S.  Cyrillus  Hierosol)rmitanus  sentit  in  matcria  de  gra- 
tia  et  libero  cum  Valeriano  nostro,  90,  n.  6. 

D 

S.  Joan.  Damatcenut  non  dissentit  in  materia  de  gratia 
et  libero  arbitrio  a  Valeriano  nostro,  75,  n.  17. 

Deliciosis  non  patet  virtutis  janua,  4. 

Desperatio  nibii  arduum  in  se  suscipit,  1,  8. 

Deus  curlamenta  noslra  allqunndo  non  exaudiat,  6.  Ul>l 
sit?  16.  Mirabilia  operatur  ner  Sanctos,  28.  B.  Dei  auxi- 
lium  quam  necessanum  ?  lo.  Ejus  servi  sumus,  16.  Eum 
videt,  qui  opera  misericordiae  exercet,  2. 

Diabolus  rur  est,ll. 

Dileclionis  gradus  enumerantur,  17.  Dillgere  amantem 
minoris  fructusest,  17.  Dilectio  Inimicorum  suadeiur,  17. 
Diligit  seipsum,  qul  inimicum  dlli^t,  19.  Quid  sit  Inlmi- 
cum  diligerc,  ibid.  Hujus  dilectionis  gradus,  ibid, 

Diligentia  naturam  vincit,  24. 

Disciplina  quld  et  quantum  bonum  slt,  1.  Hanc  omnlum 

Rrimo  feclt  Deus,  ibtd,  Cuncta  vllla  e  medio  tolllt,  ibid. 
on  numquam  crudelitas  vocatur,  4 .  Quos  ad  disclplinam 
hortari  debemus  sub  lege  non  vixemnt,  2.  Eam  speraens 
hostis  est  animie  su»,  2.  i^erversis  dura,  honestis  vero 
dulcis  cst,  2.  Necessaria  cst  vitiosis,  ut  pateat  janua  coo- 
lestis,  3. 

Divitiae  incitantad  8U])erbiam,  28. 

Domestici  nostriqui  sint,  11. 

8.  Dorotheus  idem  sentit  in  puneto  gratise  et  liberi  ar- 
bitrii  ac  Valerianus.  74,  n.  16. 

E 

Ebrietas  humanum  corpus  gravans  impedlt  iter  ad  cce^ 
lum,  4.  Principatum  sibi  vlndicat  inter  cotera  viUa,  9. 
Carpitur,  27. 

Eleemosynw  necessitas,  12. 

Elementa  omnia  disciplinse  serviunt,  1. 

Error  communis  et  vulffatus  quam  gravis  sit,  4ff,  n.  8. 

Eucherii  lucubratlones  laudantur  ab  HUarie  Arelatensi, 
33.  Cognatus  fiiit  8.  Valeriani,  35. 

Eucheritis  Lu^unensis  coneordai  eum  Yaleriano  nos- 
tro  variis  in  locis,  74,  n.  48. 

Exsultare  in  Domino  quld  sit  ?  18. 

F 

Fama.  Bonam  famam  negligere  non  debemus,  8. 

Faustus  Regiensis  quantumvis  Semi-Pelagiasnimi  or« 
roribus  infectus,  magno  tamen  in  pretio  habitus,  41,  n.  2  ; 
42,  n.  7. 

Fides.  In  fide  consistit  spes  vincendi  omnes  diffleulta- 
tes,  23. 

8.  Fuigentii  sententia  de  aaxilio  grati»,  ete.,  89,  n.  6. 

G 

Gsuratius  Joannes  quid  in  S.  Valeriani  homilils  earpse* 
rit,  40. 

Genua  urbs  Semi^Pelagiaiiorum  •rroribvs  imbuta,  80, 
n.  18. 

Gloriari  in  quo  postimus,  10, 17.  Qnando  opoileat.lO. 

Gottescalcus  monachus  Suessionensis  creditur  auctor 
esse  Pnadestinatorum,  44,  n.  4. 

Gradus  ad  paradisum  qui  suni  ?  28. 

Gratia  volentes  tantum  salvat,  56,  n.  8.  Ulam  in  nobis 
fieri  per  creationem  contendebant  antiqui  scholastlei,  59. 

S.  Gregorius  Naz.  in  materia  de  gratia  et  iibero  arblirio 
«jusdem  senientisB  esi  cum  Valeriano  nosiro,  70,  n.  7. 

S.  Gregorius  Nyssen,  in  eadem  materia  sentlt  eum  Va^ 
leriano  nostro,  70,  n.  6. 

8*  Gregorius  M.  iiidem,  75,  n.  16. 

Quiiielmi  Parisieniit  ptrelegaas  doetrtfit  de  spiriiuall' 
bus  nuptiis,  53,  n.  3. 

Gul«  detideria  cafiiget,  qtA  Ghrisio  piacere  disponit, 
27.  Kftf.  Ebrietas.  Eilootua  gulee  reeensentiir,  17. 

H 

Uaaretlci  quinam  sini,  41,  n.  I.  Els  non  in  omnllnis  con- 
iradicendum,  55,  n,  1.  Per  umbram  sanctiiatis  simplicibus 
fucum  facJiuaW  78*  n>  2.  Probiiailt  ei  tMetiiiMttio  timli 
aunt,  ibid. 


iHi 


INDEX  RERDM  IN  HOMIUAS  S.  VALERIAM,  EtC. 


1114 


Hierocles  gentilis  electionem  bononim  in  bonis  esse, 
perfectionem  autem  eorum  a  Deo  esse  affirmat,  38,  tt.  5. 

8.  Hieronyroi  cum  Valeriano  consensus  in  materia  de 
gratia  etlibero  arbitrio  demonstratur,  7S,  n.  13. 

Hilarius  Arelatensis  laudat  Eucherii  lucubrationes,  33. 

Hilarius  qualis  ille  fuerit.quiSemi-Pelagianosad  Augu- 
stinum  detulit  ?  43,  «.  2.  Resolvitur,  fuisse  Hilarius  Nar> 
bonensis  episcopus,  44.  Ejus  querelfle  adversus  Massilien- 
ses,  45,  n.  7. 

8.  Hilarius  Latinfle  eloquentioB  Rhodanus  sentitcum  Va- 
leriano  nostro,  69. 

S.  Hildegardis  agnoscit  Dei  esse  perficere  bona  opera, 
quae  nos  voluerimus,  sicut  Valerianus  noster^  77,».  21. 

Hostiam  immaculatam  exhibet,  qui  Domino  fideliter  ser- 
yit,  5. 

Hugo  Victorinus  similia  docet  de  gratia  et  libero  arbi- 
trio  quee  Valerianus,  76,  n.  20. 

Humilitalis  utilitas  ezponitur,  20.  Humilitas  sancta  qus- 
nam  sit,  20.  lllius  effectus,  21 .  Ejus  laudes,  27.  Humilli- 
mus  etiam  arrogantia  movetur,  28. 

I 
Ignorantia  in  rebus  ad  salutem  non  datur,  3. 
8.  Ildephonsus  conformis  est  Valeriano  nostro  in  mate- 
ria  de  ^ratia  et  libero  arbitrio,  75,  n.l  6. 
Indiaum  s»culare  quomodo  contemni  possit,  2. 

J 

Justificalionem  nostram  ex  Doo  esse,  non  tamen  sine 
nostra  voluntate  pulchre  ez  S.  Auffustino  probatur,  60. 

Justitia  nostra  ex  Deo  est,  10.  Conjunctam  habeat  bo- 
nitatem,  18. 

L 

Labor  omnia  exsuperat,  4.  Est  spes  obtinendsB  glorise, 
ibid.  Etiam  otiosis  accrescit,  ibid,  Labor  noster  requiritur 
ad  acquirendam  gratiam,  57,  n.  5.  Id  per  lotum  eap.  6. 
Pulchra  similitudine  explanat  S.  Ephrem,  61.  Egregio  tex- 
tu  8,  Augustinus,  62,  n.7.  S.  Macarius,  58.  Laborare  nos 
vult  Deus,  ut  nostra  quoque  sit  victoria.  63. 

S.  Laurentius  Justmianus  libero  arbitrio  et  gratiae  lan- 
tum  tribuit,  quantum  Valerianus  noster,  77.  n.  21. 

Lerinense  monasterium  plana  maimorum  montium  al- 
trix.  35.  n.  6. 

Lex  Ghrisliana  amara  et  dulcis,  18.  Legem  Cbristi  qui 
impleat,  19.  ^ 

Libertas.  Omnis  homo  ad  libertatem  vocatus,  5. 

Lingua  indisciplinata  multum  impedit  viam  vitoB,  4.  A. 
gus  insolentia  describitur,  7.  Remedia  prffiscribuntur,  7. 
Eius  vulnera  sunl  insanabilia,  8,  40.  Silontio  frenanda,8. 
25.  Quinam  loquantur,  quive  taceanl,  8.  De  otiosis  verbis 
reddenda  est  ratio,  ibid.  et9.  Otiosum  verbum  qui  sit  ? 
ibid, 

Lugdunensis  Ecclesia,  quid  de  auxilio  gratise  et  viribus 
naturse  senserit,  39,  n.  6,  Ejusdem  Ecclesue  opinio  de  au* 
ctore  Pnedestinatorum,  44,  n.  4. 

Luxuria  impedit  iter  ad  ccelum,  4. 
M 

S.  Macarius  ifigyptius  sentit  cum  Valoriano  noslro  in 
matcria  de  gratia,  69,  n.  3.  IUius  egregia  prorsus  simili- 
tudo,  quomodo  homo  peccato  mortuus  bonum  agere  pos- 
sit,  58. 

Machabsorum  materlaudatur,25.  Eonim  pugna  descri- 
bitur,  25. 

Manus  abscindere  quid  sit  ?  10. 

Marcus  Eremita  concors  est  doctrins  Valeriani  noslri, 
75,  n.  17. 

Martynum  ingens  bonum,21,12,  24,  40.  Subire  possu- 
mus  supcratis  vitiis,  22.  Mart}rrii  corona  paucis  debetur, 
24.  Martyrum  reli^ui»  a  longinquis  lems  requiruntur, 
24.  Eorum  corpora  m  summo  honore  habita,  24. 

Massilise  praeprimis  oriae  sunt  scintillie  Semi-Pelagiani- 
smi,  44  n.  3. 

Mater  qusBnam  vere  amet  filios  suos  ?  26. 

Maxentii  Joan.  dogmade  auzilio  gratis  et  viribusnatu- 
r»,  39,  n.  6. 

Medicus  quom  ffiffcr  decipit  difficulter  sanat,  6. 

Mendacia  jocosa  Tsedunt  animam  et  injuria  proximum 
afficiunt,9.  Magoum  quandoque  excitantincendium.i6id. 
Remedium  contra  illa,  10. 

Mendicitatis  pars  est  pecunias  in  secreto  possidere,  12. 

MiserenUs  esC  Dei,  guid  sit,  seu  splendida  interpretaUo 
S  Joan.  Ghrysostomi  m  illa  verbaS.  Pauli :  Non  e$tvoUn- 
iis^que  eurrenlii,  tedmiiereniii  e$t  Dei,  76,  n.  7. 
lA  i!^'?-*^^^*  ^P"^  ^"^*  ut  nobis  patcat  regnum  coeleste. 
•;  vL'  l3^*  «wultts  sunt  varii,  11.  MuUiplices  fructus  reci- 
pit,  IS  Non  respicit  personam.  12.  Sitspontanea.  ibid  Sae- 
pms  ezarcenda,  13.  Vid.  Panper. 


Molanus  Joan.  primus  expunxit  Faustum  Rhegiensem 
ex  Martyrologio  Gallicano,  41,  n.  2. 
Mors  sanctorum  preUosissima,  21. 
Muto  os  aperire  quid  sit  ?  33. 

N 

Naufragium  paUtur  qui  pondere  et  mensura  uUtur  ini* 
qua,  29. 
NavipaUones  amore  lucri  suscipiuntur,  28. 
Negligens  omnibus  periculis  subjacet,  27. 
NupUiB  spirituales  in  quo  consistant,  53,  n.  3. 

0 

Oculos  eruere  quid  sit  ?  10. 

Odia  mulUs  criminibuc  incusantur,  17.  Quomodo  vitari 
queant  ?  18. 

8.  Optatus  Milevitanus  senUt  in  materia  de  graUa  et  U- 
bero  arbitrio  cum  Valeriano  nostro,  70,  n.  4. 

Origenes  in  materiadeoccursugraUceet  voluntaUs  sen- 
sit  cum  Valeriano  nostro,  68,  n.  2. 

Osculari  manum  suam  quid  sit  ?  66,  n.  4. 

OUosa  verba,  vid.  Lingua. 

Otiosis  non  dantur  prsmia,  4. 


Parasitorum  mores  describuntur,  15. 

Parcus  charitaUs  quis  sit  ?  33.  Ejus  allucinaUones  in 
8.  Valerianum,  35,  n.  7.  Ejus  argumenta,  queis  evincere 
conatur  S.  Valerianum  fuisse  Semi-Pelagianistam,  37, 
n.  2. 

PaUenUa  quibusdam  ignavia  vocatur,  17. 

SS.  Patres  non  omniaubivis  dicunt,77,  n.  11,  Sanctita- 
UsUtulo  gaudent,eUamsi  pravisnonnumquamdogiiiatibus 
adhffiserint,78  n.  3.  Ad  eorum  definiUones  in  dubio  con- 
fugiendum,  68  n.  1.  Aliauorumtpeeiotaeneomia  r«t€iiien* 
tur  in  Apologia  Raynaudi  toto  eapite  nono, 

Pauperes  etiam  tenentur  erogare  eleemosynam,  U.Illis 
slaUm  benefaciendum,  7,  14.  Vid.  Misericordia. 

Peccator  quomodo  bonum  agere  possit  egregia  similitu- 
dine  declaratur  ex  B.  Macario,  58 . 

PecuniiB  quomodo  comitentur  mortuos  avaros  et  mise* 
ricordes  ?  29.  Vid.  Cupiditas. 

Pelagius  gratiam  sancUficantem  aperte  non  sustulit,  51, 
n.  20.  ^jus  scripta  recensentur,  55,  n.  2. 

Semi-Pelagianismusin  quo  consistat,  43,  n.  2 ;  46,  n,  8. 
Summa  hujus  erroris,  49.  n.  17.  Cur  Massilienses  dicU  f 
50.  n.  18.  Qu»  falso  Semi-Pelagianis  affingantor,  57, 
n.  20. 

Perficere,  seu  PerfecUo  in  quo  consistat,  62,  n.  8. 

Pcrfidia  semper  clausam  creditorum  ianuam  iovenit,  S. 
Poenas  luit,  si  irequenter  judici  illusorit,  6. 

PersovoranticD  donum  est  gratia  Dei,  nec  viribus  nostris 
obtinetur,  67,  n.  6. 

Philo  quid  de  auxiUo  graUie  senserit,  38,  n.  5. 

Philotheus  GonstanUnopol.inmateriadegratiaet  libero 
arbitrio  tuetur  sentenUam  Valeriani.  76,  n.  19. 

Poena  temporalis  quos  non  affiigit,  ffitemum  damnan- 
tur,  2. 

PoenitenUa  nocessaria  viUosis,  4,  Vid,  Disciplina. 

S.  PonUus  M.  Gemeliensis,  34. 

PrcedesUnatorum  heresis  unde  et  quando  orta.  44,  ii.  4. 

Promissa  negasse  est  inimiciUas  dixisse,  5.  Melius  est 
non  promittere,  quampromissa  non  servare,  6.]llt  invito 
solvens  nihil  pnestat,  o. 

Prosperi  querel»  adversus  MassiUenses,  45,  n.  6. 

Proximus  noster  quis  sit,  18. 

Q 
Quadragesima  sola  contenti  ne  simus,  26.  B.  finita  e» 
non  est  redeundum  ad  vitia,  quie  durante  illa  cessarunt, 
ibid. 

R 

Rabanus  eodem  modo  disserit  de  graUa  et  naturo  viri* 
bus,  quo  Valorianus  noster,  76,  n,  2. 

Religionem  non  habet,  qui  studet  seculo,  et  plus  pr»* 
senU  vitae  quam  futune,  6. 

Richardi  Victorioi  doctrina  de  nupUis  spiritualibus,  53, 

Rupertus  eodem  modo  disputat  de  graUa,  etc.,quo  Va- 
lerianus  noster,  77,  n.  2. 

S 

Sacrificium  acceptabile  estbonitaU  et  misericorditt  sta- 
dere,  6. 


S^viani  sentenUa  de  Mariyribus,  40 
Saphiraet  Ananias  fraudul 
niuntur,  6. 


Saphiraet  Ananias  fraudulenter  agentes  graviter  pu- 


Sancti  Utulum  non  mcretur,  qui  Ecclesiam  Catbolicaoi 
sponte  desemit,  78«  n.  2  et  8.  SancU  Utulo  onmes  oIud 


im 


tNDEt  MRnH  »  OPERA  8.  NHXTJI4 


ilS8* 


OMstianieoiidecon^Mintttr,  79. «.  5.  EtHuii  muta  animaHa 
et  res  inanimattt,  ibid.  Etiam  Hsretici  et  de  flde  suspecti, 
ibid.  Etiam  Idololatras,  idid.  Defuncti  passun,  8a,  n.  5. 
Sancti  quomodo  margaritia  similes*  33.  j&orum  ftcta  ante 
oculos  ponenda,  23. 

Scoti  Joannis  propositio  de  aniilio  grotia  et  yiribus  na- 
tune  ab  iiScclesia  Lugdunensi  rejicitur,  39,  n.  6. 

Seneca  quid  de  auzilio  ^fratiao  senserit,  38,  n.  5. 

Bententia  sscularis  magis  estad  confusionem  quam  ad 
absolutionem.  2. 

Servus  utilis  non  est,  qui  feriatos  dies  ad  hoc  ezspectat, 
ut  dormiat,  26. 

Siientium  laudatur,  17.  Ktd.  Ungua. 
Soliloquiorum  auctor  saltem  mazima  ez  parte  est  8.  An- 
selmus,  6ft,  n.  2. 

ttpectacula  qu»nam  hominem  Ghristianum  decebaat? 

Strabus  Puldensis  eadem  hai>et  de  gratia  et  ▼iribos  na- 
turse  quffi  ieguntur  apud  Valerianum,  76,  n.  13. 

Superni  sunt  non  solum  divites,  sed  etiam  pauperes,2i. 

Superbia  estubi  negligitur  disciplina,  1.  Uravat  homi- 
nem  ad  superiora  tendentem,  4.  buperbia  vitium  carpi- 
tur,  20. 

Svspicio  non  facile  habetur,  nisiab  eo,  qui  ejusdem  vi- 
tii  reus  est,  77,  n.  28.  Gavendum  ne  falsia  de  nobis  suspi- 
cionilms  locus  detur,  3. 

T 

Templtmi  Dei  quundo  simus?  16. 

Terrenis  del>et  renuntiare.  qui  vult  coslestilHis  manda* 
tis  satisfacere,  5. 

Tertuitiani  sententia  de  Martyribus,  46,  n.  8. 

Testamenta  quomodo  cupiditas  impugnet  ?  28. 

Teztus  truneare  aut  e  medio  aveiiere  quid  maii  exinde 
sequatur,  67,  n.  6. 

i.  Thecla  inter  flammas  pudicitiam  custodit»  28. 


Theophylactus  nihil  sonpsit  de  gvada  et  ▼olimtafta  nns. 
tra,.  quam  Vaieria^us  noster,  76,  n.  18. 
Thesaurus  utik  reponendtts  ?  11. 
Tinea  vermis  ett  mvidies  et  avariti»,  11, 


8.  yalwianus.  Ubi  ejus  sedes  ?  44.  Vizit  sub  annum 
^*™*«  if^' ^.  Plures  ftierunt  Valeriani  OaUomm  epi- 
f^^ifc  in  ^•^0'*«  Gftllus  fuit,  ibid.  Eucberu  cognatus 

K  oe  ^^**?*"  genereortus,  35.  Ante  episoopatttm monar 
Giui6,35.  A.  B.  An  cooijugatus  fuerit,  Und.  Habetur  proS, 
valeno  Lennensi,  33.  A  Semi-i^eiagianismo  immunis  est, 
tii  *'r.l'.  '/*•  Ennmerantur  qu»dam  loca»  e  quibus  Ki 
ooftuis  Ghichon  probare  conlenditS.  Valerianum  ftiisse  Se- 
jai^lJ^elagianistam,  ibid.  A  Semi-Peiagianismo  penitus  ab- 
horruu,  «1,  n.  1.  SancU  Utulo  jure  gaudet,  77.  p#rle<tifn 

..  4^^J^^i^^  "*  "<^*^**»  ^'  ^  **•  Q«»d  significet,  65, 
•».14, 15  ei  16,  aeper  t^tnm  eap.  8. 

Verba.  otiosa.  Vid.  Lingua. 

Via  uigusta  est  ad  coslum  et  spaUosa  ad  infemum,  3, 4. 
Jiware  hasc  firequentius  et  iiiararius  curratur,  3,  Uuoda- 
bet  m  angustiis  impedit,  3.  Via  mortis  quahs  sit?  4.  Via 
muitffi  sunt  per  quas  venitur  ad  gloriam,  23. 

Virlus  tendit  in  ardua,  4.  Non  sine  adjutorio  Dei  com- 
paraAi^,  15.  Magna  in  minoribus  semper  ezperimentum 
capit,  24. 

Vita  nostraita  sit  lucida,  ut  sH  omnUMis  noU,  3, 

Votuntarium.  Kui.  Arbitrium. 

Voluntas  quid  possit  ostenditur  ez  Ettcherio,  65,  n.  3« 
to  S.  Augustino,  56.  n.  3.  Ez  S.  Ambrosio,  tMd.  n.  4.  Ex 
ahis  muifis  S8.  Patribus,  ibid.  Per  lotmm  UM  eap.  ^.  K^ 
8.  Prospero»  60,  n.  8.  Velie  el  NoUe  nostmm  esMi  diserU 
probat  8.  Joann.  Ghrysostomus,  61. 


INDEX  RERUM  IN  OPERA  S.  mCETifi 

iVi*wm  in  hoc  mdic$  paginatianm  indicanlei  respandent  numerii  in  textu  croisiori  ehara* 
ctere  impressis,  a  coL  Ah/im,  vol.  875  usque  ad  1134. 


Abrenuntiationis  formuia  ante  i>aptismum,  non  eadem 
ttbique  priscia  iucclesia  8»cuiis,43.  Ueerat  »omp«  vocabu- 
ium  in  Aquileiensilbrmuia,  8.  Niceta  Aquileiensis  sBtate ; 
quod  tamen  ipse  addidit  in  ejusdem  formui»  ezplicatione, 
45.  Unica,  dupiez^  tripiez,etquadmpiezobtinebatrenun- 
tiatio,  juzta  rerum  ac  verborum  divisionem,  et  juzta  £c- 
ciesiarum  morem,  50.  Dupiez  obtenebat  renuntatio  in  £c- 
ciesia  Medioianensi,  S.  Ambrosii  letate;  et,  ut  videtur, 
etiam  iu  Aquiieiensi,  50,  51.  Abrenuntiatio  fiebat  oiim  a 
competentious,  modo  prozime  ante  l^aptismum,  sed 
etiaui  scmtmiorum  tempore,  ante  Symboii  redditionem, 
190,200.  K»d.Pomp«. 

Abrenuntiatiooum  in  baptismate  factamm  recordatio  fre- 
queos  apud  Patres«  ad  Cimstianomm  animos  in  officiocon- 
tmendos,  etc.,  233. 

AcciainaUoaes,  seu  apprecationes,  in  sepulcralibus  in- 
seriptionibus,  78.  DefencUtur  interpretatio  Fontanini  acciai- 
maUonis  /n,#(«ctUa  in  sepuicraii  mscripUone  sacrae  virgi- 
nis  Coiumba},.78,  70. 

Adeipiius,  seu  Deipliinus,  episcopus  Aquileiensis  post 
Augustiaon^  ezimiis  iaudibus  ceiebralus  fuit  coram  po- 
puitf  Kavennatensi,  eteodemprsesenle,  adivo  Pelro  Ctiry- 
soio^o :  et  niliiiominus  sanctitatis  cultumnumquam  habuit 
post  mortem  apud  Aquiieienses,  217. 

Adeodatus,  Komanas  lik^ciesiee  diaconus,  Romam  secum 
probabiiiter  attuiit  S.  Nicet»  opuscuium  de  Symboio  ad 
eompeieniee,  57.  £z  hoc  fortasse  quinti  siecuii  ezempiari 
ediM^tumfuiiapoKraphumGiusianum  s»cuii  decimi  auar- 
U,  57,  58.  ^ 

Africaua  Ecclesia.  Magnus  episcoporum  numems  in  Ec- 
oieaia  Africana,  quarto  et  quinto  sieculo,  tum  ez  parte  ca- 
Uiolicomm,  Uunez  parte  DonaUanomm,  104.  MuiUtamen 
ez  his  inter  caihoiicos  probautur  fuisse  mere  auxiiiares 
aedtnm  vetusUomm,  iOo,  le^^.  Abusus  in  lus ;  quibus  con- 
aultumfuit»  et  a  conciiiis  Aincanis,  et  ab  apostoiica  sede. 
107»  m. 

Aiezandrina  sedes.  Alezandrini  episcopi  poteslas,  ez 
J<ics9no  canone  6,  in  omnes  iEgypU*  Liby»,  atque  Penta- 
polis  licciesias»  103. 

▲iiatius  iieo  de  riicetis  diatribam  elucubraverat,  qua 
interoidit.477. 

&  Amhroeitts*  musderaiunUatioQe  ia  bapUsmate  facta 


■lomtioDes ;  unde  renunUaUonis  formuia  in  Mediolanensi 
Ecdesia  tunc  vigens  eruitur,  50.  Aquilais  (miinaUonem 
mMscopalemcontttiisse  perhibetorS.  GhromatioAAuiieien- 
si  episcopo,  123.  S.  Ambrosii  iiiuria  de  Fide  et  de  Spiritu 
sancto  sociatus  invenitur  sezto  sficuio  atque  undecimo  S^ 
Micet»  Aquiieiensis  Uber  d§  Fide,  quem  iiennadius  me- 
morat,  quemque  nos  desideramus,  It^  163.  Doctor  vimi- 
nitatisS.  Ambrosiusab  emdiUs  appeiiatur,  255.  iiiius  jibri 
de  virginitatis  argumento  coaiuerunt  ez  sermonibus  ab 
ipso  babitis  super  hac  re,  253.  Medium  quemdam  statum 
interbeaUtatem  et  damnaUonem  in  futura  vita  non  admi- 
sit,  230,  233* 

Anastasitts  quidam  episcopus,  in  buila  Stephani  papi»  U 
anm763,  diciturprimus  episcopus  dioscesanomm  sanctis 
aedis  apostoiicss,  03. 

Aqttileiensis  ager  muita  et  s«pe  passus  est,  quarto  et 
qumto  sascuio,  beiiomm  causa,  1x3, 120, 130.  Mazime  vero 
ob  fiarbarorum  in  Itaiiam  adventnm ;  quibus,  omnium  Ita- 
u»  primus,  aut  semper,  aut  fere  semper  patuit,  ib%U.  i«ar- 
i)an,  qui  sttb  Odoacre  tertiam  terramm  it&ii»partem  ob- 
Unuemnt,  tertia  quoqtte  procuidubio,  et  fortasse  pius- 
quam  terUa,  Aquiieiensis  agri  dooaU  fuerunt,  165. 

Aquileiensis  licciesia.  H^jus  Ecciesi»  veneraUo  erga 
episiuum  S  Leonis  pap»  ad  Fiavianum,  23.  AquiieiensU 
Q  V  1**'  ^^"'carttm  omnittm  prima,  circa  annum  360,  in 
?' ^r^*^*^  ®P*»<»P5>»  nieUopoieos  houoreaucla  fuit,  60, 
120.  Aquiieiensiscienoeiebritas,  qnarto  et  quinto  s«scuio« 
74.  InUti  Aquiieiensis  i!|cdesi»  Qnes,  ilomatiana  Gennadii 
civitas,  30,  00,  01 .  Aqoiieieosis  ampiissimiB  dioscesis  pars 
fttemnt,  ad  ezitum  usqtte  sfficuii  sezU,  £cciesi«  Ooncor- 
dwnsis  et  Gapmiana.  05,  06.  Aii»  qnoque  episcopaies  ^x- 
clesie  m  VeneUa  maritima;  quie  parUm  aauuc  perseve- 
rant,  partim  evanueruat,par8oiimmerunt  eiusdem  Aqui- 
leiensis  £cciesiffi,  06.  Uideberrimum  Aquiieiense  couciiium 
f*"".^^*»  ^Y^  ^'  Vaieriano  episcopo,  111.  Quam  iate  pa- 
-tuent  Aquileiensittm  episcopumm  cu^a  priscis  likkiesiffi 
•sffiCttiis,  118.  Nonuttiia  de  sacra  «de  Aquu.  iensi  sub  For- 
tunatiano  etS.  Valeriano  episcopis  :  etuum  hsc  catiiedra- 
118,  more  noBUrarum,dioiposset  r  127, 1^8.  Wum  Auuaeieu- 
sis  urbs  liza  esset  Aqudeiensium  episcouumm  bciles,  ac 
velttU  eorum  resideuU»  iocus  t  ibia.  MuUas  ao  Auuiiei» 
ttrbe  secedendi  causas  habuere  post  S.  Vaierianum  Aaui. 
leienset  epiacopi,  123,  $eqq.  AquUSiansei  episcopi,  8»cu*g 


1SS7 


INDEX  RERUH  IN  ORERA  S.  mCTriB. 


m 


oetaro  et  nono,  dicti  hierant  epjBcopi  ForojuUenses,  et 
Aquileiensis  J!k;clesia.  dicta  fuit  Ecclesia  Forojuliensis,  a 
diuiuma  sede  quam  habueruot  Aquileienaes  episcopi  in 
civilate  Fori-Julii,  idd,  i6i. 

Inira  fiaes  dicBcesis  Aquileiensis,  quarto  et  quinto  sm- 
culo,  pagani  nou  pauci  ezstabant,  qui  zelum  episcoporum 
Aguileiensium  extjrcebant  137,  i$qq.  Immo  in  ipsa  Aqui- 
leiffi  urbe  aderant,  146.  NuUa  quoque  propemodum  erat 
hflBresis,  contra  quam  Aquiieiensisepiscopus  dimicare  non 
posset,  atque  etiam  deberet,  ob  Aquileice  conditionem, 
quffi  commercii  causa,  veluli  centrum  erat  unionis  toUus 
orbis  ;  Occidentalis  nempe  atque  Orieutalis,  160.  Non  o£fi- 
cit  celebritati  Ecclesi®  Aquileiensis,  quod  multi  varUs 
hesresibus  inquinati,  et  AquUeiam  venirent,  et  in  Aqui- 
leiensi  eUamditione  commorareutur,  161.  Contra  Ariano- 
rum  errorem  pecuUares  habebant  raUones  agendi,  et  fre* 
quentes  eUam  occasiones,  AquUeienses  pnesuies,  162- 
teqq.  Quinto  vero  saeculo,  quo  Aquiloia»  ali€eque  clarissi, 
mee  urbes  excisse  fuerunl,  et  quo  Occidentaie  imperium 
demum  occubuit  opera  Barbarorum,  apud  quos  omne  erro* 
rum  genus  dominabatur,  nulla  propemodum  erat  haeresis, 
contra  quam  AquUeienses  episcopi  insUtuere  aciem  non 
deberent,  163»  teqq,  Apud  viros  ecclesiasUci  ordiuis  Aqui- 
leiensis  provinci»  tiabuit  quidem  accessum,  vel  ab  iniUo 
BSBCuU  quinU  iiseresis  Pelagiana,  167.  Ad  episcopum  Aqui-. 
leiensem  exstat  epistola  S.  Leonis  papae,  super  suspecUs 
de  haeresi  Pelagiana,presbyt«}ri8  etdiaconis»  etdiversior- 
dinis  clericis,  loid.  et  168.  fli  vero  quidam  erant»  ez  epi- 
stolaS.  Leonis  ;nonautem  plupmi,  utNorisius  aaserebat, 
170.  At  S.  Nicetee  Aquileieosis  tempore»  nulla  Pelagia- 
nisnu  iabes  in  AguUeiensi  £cclesia«  170.  teqq.  Vide  Pela- 
giani,  et  Pelagianismus.  Quinam  essent  comprovinciales 
anUsUtes  metropoleos  AquUeiensis,  S.  NicetsB  AquUeiensis 
evo  ?  185.  Aquiieiensem  £cclesiam  immerito  notat  Mura- 
torius,  qnasi  nimium  fuerit  liheralis  in  epMcopis  suis  san- 
riiiaUs  cultu  donandis,  216. 

AquUeiensis  Ecdesifie  ritus  peculiaris  in  divinis  offlciis 
peragendis  abrogatus  luit  anno  1596»  225.  Recensentur  ve- 
teris  AquUeiensis  ritus  Mt^toUa  triatypis  ^dita,  et  RituaUs 
liber,  cumeorum  KalendarUsinfronteposiUs,  ibid.  Absunt 
ab  liiB  omnibus  Liturgicis  Ubris  Aquiieiensis  Ecclesice  san-  - 
ctorum  AquUeiens.um  episcoporum  nomina»  Valeriani, 
ChromatU,  alque  Nicetee,  ib%a.  RaUones  aileruntur  hujus 
defectus  ;  et  cultus  nihUomiuus  astruitur  trium  honun 
sanctorum  in  AquUeiensi  Ecclesia,  225,  226. 

Vigiliarum  sacrarum  usus  vigel>at  in  AquUeiensi  Eocle- 
lia  b.  Nicetee  eetate ;  qui  etiam  harum  vigiUarum  lucem 
memorat,  242.  Cantus  quoque  hynmorum  meminit  S.  Ni- 
cetas^  qui  in  sacra  Liturgia  obtinebat ;  et  lecUonum  coa- 
lesUum  qu»  habebantur,  ibid.,  el  243.  Numquid  in  Aqui- 
leiensi  ii^cclesia,  S.  Nicelee  cetato,  usus  libelU,  cui  nomen 
Gomes,  pro  sachs  lecUonibus  Scripturarum  ?  243»  244. 

AquUeiensis  Ecdesifle  Symbolum.  Vide  Symbolum  Eccle- 
siflB  AquUeiensis.  Formula  abrenuntiaUonis  in  Ecclesia 
AquUeiensi»  S.  Nicetee  episcopi  tempore.  Vide  Abrenun- 
tiaUonis  Formula.  Virginum  sacrarum  insUtutum  et  disci- 
plina  in  Ecclesia  AquUeiensi.  Vide  Virgines  Sacree»  et  Mo- 
nasterium  Virginale.  AuxiUarium  opiscoporum  monumen-. 
ta  in  Ecclesia  AquUeiensi.  Vide  AuxUiari-s,  teu  AuxiUarU 
episcopi.  Suilragane»  iUrclesiflB,  etsuilragdnei  episcopi  Ec- 
ciesie  AquUeiensis.  Vide  SuOcagane»  Ecclesifle,  tt  Suffra- 
fraganei  episcopi. 

AquUeiensis  urbs.  Hujus  urbis  laudes,  ex  veterum  tesU- 
monus,  brevi  sermone  coogessit  Nicolaus  Madrisius»  47 . 
MulUs  probatur  instructam  eam  circo  fuisse»  tum  ante  AtU- 
laoam  cladem»  tum  etiam  postaa,  46»  teqq.  Celebre  Jovis 
templum  babuerat»  eiCapitoiium ;  coUegium  AugustaUum ; 
Decuriunum  ordinem»  spiendidissimum  appeUatum  :  et 
consuies,  ibid.  Theatris  quoque  non  caruit,  et  fortasse  ne- 
que  amphitheairo»  46.  Per  Atiiianam  cladem  non  ita  excisa 
iuit  AquUeia»  ut  solo  ssquata  luerint  majora  et  solidiora 
ffidiUcia»  quemadmodum  circus  erat»  atque  theatra»  49. 
RomaUanam»  seu  Romanam  civitatem  dictam  aliquando 
fuisse  Aquileiam,  scripsit  Raronius»  85.  fluic  tamen  De 
Rubeis»  aUique  assensum  non  praebent.  85.  lUustrari  ni- 
hUomiuus  aUquatenus  posset»  etsi  non  defenUi,  BaronU 
opinio»eUam  iu  hac  litterurum  luce»  ibid.  AquUeiensis  urbs» 
inqua  tyrannus  Maximusse  receperat»  obsidionem  ab  ex- 
ercitu  TheodosU  Magni  passa  est  anno  388»  128.  Iterum  ob* 
sessa  luit  et  capta  auoo  424,  aut  425»  ab  exercitu  Theodo- 
su  Junioris»  quod  ip»a  staretpro  Juanne  tyranno»  130.  An- 
no  deuique  452,  ab  AltUa  fluunorum  rege  obsessa,  capta, 
atque  excisa  f  uit,  t6ui.  AquUeise  condiUo,  respectu  habito 
ad  commercium,  tum  S.  NiceteB  setate,  tum  eUam  antea, 
16U,  1/6.  Trienualis  AquUeiffi  obsiuio  ab  AttUse  exercitu, 
communiter  ab  erudiUs  rejicitur,  18^.  Aquileise  status  poot 
AttUanam  cladem  iterum  inquiritur,  211 .  Eniditorum  sen* 
tentUB  S44>er  hac  re,  ex  vcttTum  tesUmoniis,  212. 


Archiepiscopi  Utulos  in  prsesulibusmetropoUtaniiQSQ^ 
pari  coepit  in  Occidente  post  sseculum  quintum ;  et  sccqIo 
octavo  conununissimus  factus  apparet  in  univem  Ocd- 
dentali  Ecclesia,  59,  flujus  UtuU  m  Occideote  nullum  ex* 
emplum  in  mooumenUs  sinceris  sqbcuU  quinU,  60. 

Arianismus,  et  Ariani.  Arianismum  impugnal  8.  l^icetas 
in  Sytnboli  Explanatiane;  tacito  tamen  Ani.  seu  Ariaoonim 
nomine,  40.  Non  staUm  ab  orto  Arianae  hffireseos  Ariani 
honunes  constituerunt  pseudo  ecclesiama  catholica  sepa- 
ratam»  41.  floc  tantummodo  feceruni  post  conciiium  &- 
dicense,  et  conciliabulum  PhiUppopohs,  42.  Aquileienses 
episcopi  saipissime  habuerunt»  cur  conlra  An&Dismum 
aciem  msUtuereut».  16t.  Ariani,  ^tsi  non  ab  iniUo,  poittt 
tamen  abusum  admicemnt  rebaptizandi  accedeDtet  ad 
se,  164. 

S.  Athanasius,  Alexandrinus  episcopus,  AquUeiiehogpcs 
fuit  PortunaUani  episcopi  Aquileiensis,  ibique  sacris  u* 
terfuit,  128.  flic  fuit  qui  ex  Onente  in  Occidentem  moDas- 
ticam  utriusque  sexus  disciplinam  aut  invezit,  aui  ceit« 
reddidit  commendabiUorem ;  quique  fortasse  AquileieDii 
episcopo  auctor  fuit»  virgines  sacras  ibi  degentefliounom 
coffere  iocum»  etc,  246. 

AtUla  flunnorum  rex,  AouUeiam  obsedit,  cepit,  expila- 
vit.  incendit  anno  452,  seaente  iii  AquUeiensi  episcopali 
seae  Secundo,  130.  Vtde.  AquUeiensis  urbs. 

AugusUnus»  episcopus  Aquileiensis,  8.  Chromatii  suc- 
cessor»  auctor  probabUiter,  aliqua  saltem  ex  parte»  sermo- 
nis  242  in  appendice  Auffustmianorum  Operum  ultimfl 
Maurinorum  eoiUonis»  64.  Huic  AugustTuo  Aqaileieosi»  doq 
vero  8.  AugusUno  flipponensi»  oblatus  fuit  lit)ellus  ille 
Fidei  Pelagiana  labe  imectus,  qui  iii  appendicibus  Augo»- 
Unianis  ecUtus  fuit,  65, 167.  Inprflecitato  sermone  meotio 
est  paganorum,  qui  forte  noti  essent  eis  qui  audietMmt. 
145.  Uic  sermo  est  de  Svmbolo  ad  competeotes ;  id  est 
Symboli  exposiUo  secundum  ordinem  arUcuIorum»  proat 
tot  alitt  sanctorum  Patrum  exposiUones»  153.  Hic  Augus- 
Unus  sancti  et  sancUtaUs  Utulo  vivens  honoratut  fuil; 
oultus  tamen  post  mortem  numquam  habuit»  216. 

S.  Augustinus,  Hippon.  episcepuSi  Ex  quodamejusse^ 
mone  au  competentes  arguitur  quale  esse  potuent  v^ 
mentum  libelli  primi  8.  Nicet»»  simiUter  ao  competcDtei, 
qui  desideratur,  187.  E^us  elogiumdesacra  virgine  Deme» 
tnade  ex  clarissima  Auiciorum  gente,  236.  ^us  teitus  ia 
sermone  de  Symbolo  ad  catechumenos,  perperam  leclusa 
clarissimo  Muratorio,  239,  240.  Kjus  pecuharis  curt  ergt 
sacras  virgines,  258.  Ejus  inquisiUo  super  judicio  extrefflo 
ulUmorum  viventium ;  oum  scilicet  praevia  morte,  aa 
absque  roorte,  judicio  sisteodi  sint,  266»  usque  269.  ^ns 
tfentenUa  de  augmento  beaUtatis  in  jusUs,  et  tormeDto* 
rum  im  impiis  post  resurrectionem  et  iudicium»  278. 

Aiuilegi»  seu  aurileguU»  quinam  sint  ?  175.  EonuD  io- 
dustria  communiter  nota»  IvO.  Ex  his  exemplum  sumeff 
poterat  in  sermone  ad  competentes  eUam  episcoposAqoi- 
leiensis  ;  ac  peculiari  de  causa,  176,  177. 

AuxUiares,  seu  auxiUarii  episcopi,  priscis  Ecclesia  » 
culis,  in  majorbius  dioecesibus,  96,  teqq.  Duplicis  enfit 
^eneris:  alu  apud  primarios  episcopos  considehast;  9& 
in  dissita  ac  populosiora  diceceseon  loca  mittebaDtur«  f^ 
AuxiUares  episcopi  Homanorum  pontificum,  qui  Rooue  ad^ 
rant,  urbisHomse,  aut  Romae  episcopi  dioebaotur:  tm 
hujusce  rei  priorem  saeculorum  exempia,  97,  98.  Posteno* 
ribus  saeculis,  auxiliares  hi  episcopi  Homanorum  pootil- 
cum,  alio  nomine  donabantur ;  scflicet,  episcopi  dioDcesi' 
ni  sanctae  sedis  apostolicee»  98.  florum  auxiliarium  emscope- 
rum  prioris  generis  exempla  alia  seecuU  quinU  in  EcdeM 
Constantinopolitana,  atque  in  AnUochena,  99»  Aliod  ejos' 
dem  saeciUi  in  Ecdesia  Occidentali»  extra  Romam,  etextn 
ItalisB  flnes,  99»  100.  Alterius  generis  auiiUarium  epiwo- 
porum  discipUna»  ex  canone  Sardiensi»  et  ex  chorepisco- 

Sorum  inUtuto,'100,  101.  Quid  in  Ecclesia  RomanaMM. 
uid  in  Alexandrinaf  103.  Quid  in  Africana  ?  104. 

AuxiUarium  episcoporum  in  genere  auctoritas,  ox  » 
metipsis,  prorsus  nufla :  dicebantur  enim  soUum  Doaiis 
episcspi,  et  nuUas  civitates  obUnentes,  99.  AuciorittsattB* 
Uarium  episcoporum  Romani  pontifids,  secundi  &^ 
arcUs  admodum  limitibus  circumscripta  erat,  103.  nouo* 
tei  episcoporum  in  regionibus  iEgypU,  iAbytd  atque  Penti* 
polis,  qu&e  Alexandrino  episcopo  erant  suhject»,  lOS. 

Auziliarium  episcoporum  monomenta  in  Eodesia  Aqsi' 
leiensi,  109.  Primum  exPhotu  BibUotheca.  ubi  duo  eodea 
tempore  viventes,  et  Aquileienses  episcopi  nuncnp^ 
MarceUus  et  Alexander»  tbid.  Expenditur  sentenUs  ot 
rissimi  De  Rul>eis  super  hac  re,  tbid.,  eeqq.  Aitenun  ex* 
concilio  AquUeiensi  anni  381,  ubi  conmlnres  tpw^ 
absque  sede,  111,  teqq.  £x  quihus  tres  adf  AquUeieiiJJ* 
Ecdesiam  absque  dubio  perUnuisse  videntur,  113,  Uf 
AIU  quoque  verisHniUter  ad  eamdem  perUnuenmt ;  V* 
probabUe  est  Aquileienses  autisUtes  pluribu^  in  locii  p^ 


iMd 


INDfil  RBRtJlt  IN  OPtRK  8.  NIGETifi. 


iS30 


piiee  amplissim»  dioecesis  episcopos  constituisse  ;  atque 
ibi  prssertim,  ubi  postmodum  suifrdgane®  liujus  prims 
sedis  cathedrales  EcclesiaB  surrexenint,  116.  Vide  Suflra- 
gane«e  Ecclesi»,  el  Suflraganei  Episcopi.  Latissime  olim 
[MLtuit  Aquileiensum  episcoporum  cura ;  pro  qua  auxilia- 
riorum  episcoporum  ope  indigebant ;  tum  scuicet  eorum 
qui  apud  ipsos  permanerent,  tum  etiam  eorum  qui  in  dis- 
sitis  regionibus»  ipsorum  loco,  mansione  stabili  prceside. 
rent,  118.  Id  oslendunt  eUam  Acta  qu»  ipsius  Aquileien- 
sis  Ecclesiae  ezordia  exhibent ;  et  unde  opinio  robora- 
tur  originis  suaraganeorum  episcoporum  ex  auxiliariis 
primsevaB  fietatis,  119.  Non  abhorrebat  ab  Ecclesiee  disci- 

Elina,  quin  immo  eonsonum  erat,  quod  episcopi  mere  auxi- 
ares,  tum  Aquileiensis,  tum  aliarum  iicclesiarum,  assu- 
merentur  ad  episcopatum  totius  dicecesis  cum  opus  esset, 
122,  lz3. 

S.  Avitus  Yieonensis  episeopus.  ^jus  sensus,  et  Opera 
«dTanasEutychianum  errorem,  32,  seqq, 

S 

Bachiarius  monachua.  Tria  Genoadu  errata  animadver- 
tit.  cl.  noster  Franciscoa  Fiorius  in  unico  Bachiarii  arti- 
culo,  33. 

BapUsmales  Ecclesi»,  seu  pleban».  Ex  modo,  quo  novee 
Ecclesi»  Farceciales  ort»  fuerunt,  aUiue  oriuntur  in  dies, 
ex  paribus  avulsis  ab  Ecclesia  bapUsmaii  seu  plebana  ; 
modu8Conjicitar,quoortffiolim  fuerunt  etiam  suifraganece 
episcopales  Ecdesi®  primiUvse  intrasinum  m^orumdice- 
ceseon,  et  ex  partU>u8  evulsis  ab  episcopalibus  Ecdesiis 
matribus,  121.  Vide  Suffraganeae  Ecclesiee. 

BapUsmaUs  sacramentum.  Pro  sacramento  bapUsmaUs 
institutus  olim  catechumenatus  fuit ;  et  quare  ?  186.  Bap- 
Usmi  administrandi  ritus,  posteriori  ®tae  inductus,  qui- 
quenunc  obUnet,  compendium  quoddam  estritus  veteris ; 
cum  catechumenatus  disciplina  in  sua  integritate  vigeret, 
200.  Exorcismorum,  lumioum,  ac  vesUum  candidarum 
menUo  apud  S.  Nicetam,  242. 

Barbarus  Franciscus,  paUriarcha  Aquileiensis.  Huius 
clanssiini  prassulis  meriU  indicantur  erga  Aquileiensem 
Ecdesiam,  et  cultum  veterum  sanctorum  ipsius  episcopo- 
rum,  mjst  invectum  in  dicecesi  ac  provincia  Romanum  ri- 
tom,  227,228. 

Baronius  cardinalis  RomaUanam  Gennadu  civitatem 
Aquileiam  dixit ;  et  quare  ?  85.  NonnuIIi  ex  erudiUseidem 
consenserunt,  ibtd,  Loiige  Umen  plures  eidem  assensum 
negarunt ;  et  qui  ?  83, 86.  Baronii  opmio,  seu  opinionis  fun- 
dameotum,  eUam  in  hac  litteranim  luce,  si  fuberet.  pos- 
setillustrari,  et  aliquo  modo  fuiciri,  ibid.  Sed  deserendus 
ommno  videUir  Baronius,  in  eo  quod  RomaUanam  Genna^ 
du  civitatem,  ipsam  voluit  esse  Aquileiam  :  defendendus 
Tero,  quod  UooiaUance  civitaUs  nomine,  ipsum  S.  Nicet® 
intellexit  Aquileiensem  episcopatum,  87.  Defenditur  quo- 
que  Baroniusab  arbitrii  imputaUone,  ineoquod  ipse  om- 
nium  pnmus  in  Martyrologii  Romani  emendaUone  memo- 
nam  mseruerit  8.  Nicetce  Daci  ad  diem  7  jaouarii,  222  223. 

BeaU  denominaUo.  Utulus  erat  honoris,  qui  saeculo 
quinto  passim  dabatur  etiamepiscopis  vivenUbus ;  necnoo 
et  msignibus  doctrina  ac  pietate  viris  viUfuncUs,  quorum 
maxime  exstarent  Opera  in  Ecclesiae  8Bdificalionem.  60 
BoaU  ac  sancU  denominaUo  in  veteribus  Martvroloffiis*. 
quomodo  accipienda  sit  ?  219,  220. 

Belenus,  cefebre  Aquileiensium  numen;cujus  templum 
non  procul  ab  AquUeia,  sexto  incUnanto  s»cuIo,  adhuc 
exstaoat,  147. 

BenedictU8papaXIV,in  novissimaMartyroIogii  Romani 
recensione,  ubi  supervacanea  resecare  sibi  proposuerat, 
intactam  reliquit  menUonem  S.  Nicet»  Daci  ad  diem  7  Ja 
nuani,  a  cardinali  Baronio  iuvectam,  2i2,  223.  Ipse  prior 
in  Martyrologium  Roiuanum  intulit  nomen  8.  Siricii  papfie ; 
et  sMcUlatem  illius  data  opera  demonsUuvit  ex  eiusdem 
epistolis,  223.  ' 

aeteS?  14  ^"**^*  ^^^^'  ubinam   siU,  S.  Nicet»   Daci 
Brunius  Bruno,  editor  et  UlusUutor  Operum  S.  Maximi 

Taunnensis.  quee  Romfis  prodieruntannol784,  varia  Gen- 

nadii  errata  noUvit,  82.  l^WBdare  S.Maximum  defendit  in 

omissione  processionis  Spiritus  sancU  eUam  a  Filio  ;  et 

rem  totam  ea  occasione  illustrat,  270. 

BumeUus  Thomaslibrum  scripsit  de  Statu  Mortuorom 

et  KesurgenUum,  Lrondini  editum  anno  1626 ;  quem  Mura- 

tonus  solidissime  confutavit,  274, 276. 


CwididaBvestes.Candidaevestes  Ncophytonim  mcmo- 
mi  8.  Nicetas,  242.  *^  '^ 

^  tlanpnici.  Canonid  naU  metropolitanae  Ecdesi»  Aqui- 
Wiensis  exmbentur  in  monumentifl  Aquileiensis  buseecuU 


duodecimi  ac  decimi  tertii.  Quatuor  ejusdem  episcopi  suf- 
iraganei,  Concordiensis,  JusUnopolitanus,  TergesUnus,  et 
Emoniensis,  117, 295.  seqq,  Exempla  aliorum  episcoporum 
in  Gallia  et  in  Anglia,  qui  simul  canonici  erantaUarum  Ec- 
desiarum,  ibid,  At  canonicatus  quatuor  suflraganeorum 
Aquileiensum  indicare  videtur  anUquam  horum  episcopo- 
rum  Aquileiensem  originem  ;  cum  scilicetsimpliciter  auxi- 
iiares  episcopi  essent,  in  us  ipsis  fortasse  locis  consUtuU, 
ubi  postea  eorum  cathedraies  Ecdesiss  erectffi  fuerunt. 
ibid,  et  118. 

Gantus.  Usus  cantusin  Ecclesia  Aquileiensi  hiterdivina 
omcia,  8.  Nicetfie  ffitato,  243,  244. 

Gaprulensis,  seu  Caprulana  Ecclesia.  Nonnisi  labente  sse* 
cuio  sexto  hsec  episcopalis  Ecdesia  ortum  habuit,  quaa 
prius  Aquileiensis  amplissimee  dioecesis  pars  fuerat,  96. 

Camis  ResurrecUo.  Uur  Aquileienses  addiderint  vocem 
AujiM  in  Symbolo,  ad  arUculum  Cami*  resurreciionemf 
161.  Vide  Resun^Uo  Mortuorum. 

Cassiodorius.  Ejus  tesUmonium  de  8.  Niceta ;  ac  proeser- 
Um  de  UbeUo  iUius  tertio  de  Fide,  quem  Gennadius  me- 
morat,  quemque  nos  desideramus,  191.  TiUemontii  super 
liac  re  auctontas  et  opinio.  ibid. 

Catechumenatus,  et  catechumeni.  Pro  sacramento  i>a- 
pUsmaUs  institutus  olim  catechumenatus  fuit  ;  et  quare? 
186.  Catechumenatus  varii  gradus ;  quorum  supremus  erat 
competenUum,  ibid.  Catecnumenatus  disciplina,  prout  an- 
Uquuus  insUtuta  fuit,  in  desuetudinem  abiit  post  nonum, 
aut  certe  post  decimum  sascuium  in  universa  OccidentaU 
Ecdesia,  200.  Vide  BapUsmaUs  sacramentum. 

Catenarum  usum,  ad  viscera  obstringenda,  praracribit 
inter  alia  8.  ^icetas  AquUeiensis  violatori  suae  virginis  la* 
psffi,263. 

Cathedralis  Ecclesia.  Cathedraies  Ecdesias,  quo  ad  rei 
substanUam,  nonnisi  post  Ecciesiae  pacem  ortum  habue- 
runt  *  quoad  usum  vero  huius  appellaUonis,  lonffe  eUam 
nost  Ecdesias  pacem.  124.  125.  Cathedrales  Ecclesiae,  et 
nxaBepiscoporum  sedes  in  locis  ubi  catiiedrales  essent  con- 
siitulae,  pari  ubique  gradu  processerunt,  125,  126.  Prima 
fortasse  cathednilium  ecclesiarum  menUo  in  EcdesiasUca 
PoIiUa,  et  legis  episcopis  fSactae  manendi  apud  easdem,  ad 
exitum  perUnet  saeculi  quarti,  127. 

Chorepiscopi,  usdem  ac  episcopi  auxiUares  secundi  ge* 
neris,  per  variarum  dioeceseon  loca  consUtuU  ;  et,  priori- 
bus  saltem  quinque  sascuiis,  in  veri  episcopatus  gradu  po- 
siti.  101. 

Ghori  sacrarum  virjrinum,  255,  9§qq. 

S.  ChromaUus  Aquileiensis  episcopus,  Tractatu  i  in  Mat- 
th88um,etagonothetas,et  munerarios  memorat,  etstadium 

2uoque ;  veluU  res  suis  auditoribus  notas,  47,  48.  Dictus 
liquando  fuit  episcopus  Romanus ,  sed  potius  Romatius 
aut  Romatinus  dici  debuerat,  ex  portu  Plimi  RomaUno,  uU 
conjiciebat  de  Rulieis,  93.  AquifeiaB  ordinaUonem  episco- 
palem  accepisse  perhibetur  a  divo  Ambrosio  Mediolanensi 
episcopo,  128.  ProbabiUter  ad  portum  PUnii  RomaUnum 
secessit  anno  400,  quo  AquUeiensis  A^er»  omnium  ItalisB 
primus,  patuit  Bttrbarorum  copiis,  Alanco  duce ;  ubi  eUam 
cum  moram  fortasse  traxeritdiutumiorem.  RomaUnus  seu 
Romatius  episcopus  dici  potuit.  non  autem  Romanus,  129. 
Numerantur  S.  ChromHUi  successores  in  Aquileiensi  epi- 
scopatu  usque  ad  S.  Nicetsm,  130.  Non  pauci  genUIes» 
ChromaUi  tempoie.  in  AquUdensi  dicecesi  exstabant.  142. 
8.  ChromaUi  nomen  abest  a  iLaiendariis  et  Missalibus  tvpis 
ediUs  Aquileiensis  ritus ;  et  nihUominus  astruitur  iikus 
cultus  in  AquUeiensi  Ecdesia,  225,  226.  Hujus  sancU  epis- 
copi  nuUa;  in  Aquileiensi  Ecclesia  notae  sunt,  aut  fuerunt, 
sacmruiu  cinerum  Reliquiae.  229. 

Circus.  Multadecirco,  depompis,  deque  spectaculis  qusB 
in  circo  edebantur.  Vid«  a  p.  44  usque50.  Circiapud  gen- 
tes  barbaras  nonexstabant,  45.  MulUs  probatur  Aquileiam 
instructam  circo  fuisse,  tum  ante  AtUianam  cladem,  tum 
eUam  postea,  46,  teqq,  Quod  i^tini  circum,  Graeci  sta- 
dium.  vel  agon  vocavere,  ac  eUam  liippodromum,  48. 
Populorum  insania  erga  drcenses  ludos  et  spectacula 
tlieatrorum,  eUam  inter  majores  aQrumnas,  49. 

Claudianus  Mamertus,  dictus  anUstes  ordine  in  secundo 
a  Sidonio  ApoIIinari,  id  est,  ut  videtur,  episcopus  auxilia- 
ris  sancU  MamerU  fratris  sui,  episcopi  Viennensis,  99  ei 
100. 

8.  Clemens  papa  I.  Ejus  epistolse  duae  de  Virginitatei 
seu  ad  Virgines,  quee  primum  in  lucem  prodierunt  anno 
1762,  etc,  250. 

Qericus  Joannes,  de  scriptorum  stylo,  3. 

Cluverii  Philippi  animadversiones  ad  iocum  Plinii  da 
Romatino  portu  et  flumine.  90. 

Codex  Gennadianus  San-Germanensis  a  Lequieno  cita" 
tus.  Vtda  Gennadius. 

Codex  Ghisianus  ExplanatUmie  Sjfmboli  B,  NieeUB  Aqui' 
Uientii  epiieopi,  cujus  aucloritatis  censeri  debeat  ?  56, 


iS3i 


INDEX  RERUM  IN  OKRk  $.  NIGETiE 


mi 


Godex  Ymdobondnsis^  iinde  lipsana  habemus  opusculo- 
rum  Si  Nieeta,  qum  desiderantor,  175. 

Codices  Gennadiani  duo  Forojulienses,  qui  singulare  ali- 
quid  protendunt  de   Niceta  Romatiano.   t^ide  GennadiuB. 

8.  Columba,  virgo  Deo  sacra  Aquileiensis  EcclesisB»  76. 
IsJJus  insccipiio  sepulcralis  ab  eruditis  viris  edita  ;  atque  a 
Fontaolni  u>mmentario  quoque  iiiustrata,  77.  Nonogena- 
ria  obiit  Opilione  cooeule,  id  est  anno  453,  ut  Fontanius 
judicat,  ibid,  Defenditur  heec  Fontanini  sententia,  78, 79. 
Coosecrata  fuit  liflec  sacra  virgo  Columba  a  8.  Valeriano 
episcopo  Aquiieieosi,  ut  idem  conjicit  Fontaninus,  246. 

Ck)mpetente8.  Quinam  antiquitus  in  ficciesiacompeten- 
tes  ?  IM.  Quare  dicti  competentes  Gateclittmeni  baptismo 
proximifiOta.  S.  Nicetss  Aquileieusis  episcopi  opusculasex 
ad  competentes  singillatim  recensentur,  187,  teqq,  Qui 
competentee  apud  Latiuos  dicebantur,  iliuminandi  appeila- 
bantur  aUroois,  188.  Pieraque  institutionis  GtiristiaoaQ  ca- 
pita  competentibus  tradebantur,  quee  aliis  in  inferioribus 
Catechumenatus  gradibus  constitutis  non  dabantqr,  189. 
19U.  8oiis  eompetentibuf  Symboium  hdei  ab  episcopo  tra- 
debatur,  additoaermone,  etc.,  198.  Smyboium  lidei  com- 
petentes  ipsi  reddebant ;  et  hane  redditionem  sermo  epi- 
scopi  subsequebatur,  ibid.  Vtd4  8ymi>olum.  Gompetentibus 
instituUo  plena  atque  perfecta  non  dabatur  de  Euchari&tifie 
sacramento :  ingerebatur  nihilominus  aiiquid»  ne  rudos 
omoino,  postsalutare  iavacrum,  ad  lacram  mensam  acce- 
derent,  t02,  2tf3.  Varia  super  hac  re,  occasione  opusculi 
sexti  8.  Nicet»  Aquileiensis  episcopi,  ibid.,  204.  Vide  Eu- 
charistiffi  sacramentum. 

Communio.  Communionis  nomine,  viri  docti  iutelligunt 
peccatorum  absolutioncm  in  cauone  lllii>eritano  xiii,  285. 
bimiiiter  in  aiiis  quoque,  ubi  communio  negatur  quorum- 
dam  criminum  reis,  etiam  in  exitu  vitflB,  286.  Hsc  eadem 
Tox,  pribcis  temporibus,  eodemsensu  usurpata  fuit,  etiam 
post  concilium  liliberitanum,  288. 

Concordiensis  EccieBia.  Concordiensium  episcoporum. 
tsBCulo  desinente  sexto,  seriem  apeht  apud  Ugheilum,  et 
apud  de  Rubeis,  episcopus  nomine  Gianssimus.  95.  Ante 
ia  temporis  Concordiensis  dioecesis  erat  pars  amplissim® 
dicBcesis  Aquileieosis,  95, 96.  Non  suppetit  ratio,  qua  Lau- 
rentius  ilie  episcopus,  cui  Gommentanum  suum  in  Symbo- 
lum  Huhnus  nuncupavit,interGoncordiense8episcopo8  col- 
locetur,  95.  Concordienies  episcopi,  in  vetehbus  monu- 
mentis  Aquileiensibus»  exhibentur  veluti  Ganonici  nati  Me- 
tropoiitanffi  kiKxleaim  Aquileiensis,  117,  295.  Concordiensis 
episcopus,  qui  Concordie&sis  appellatur  in  publicis  Actis, 
episcopus  nihilominus  vulgo  dicitur  Portus-Gruarii,  ab 
episcopaii  fixa  sede  quam  habet  in  civitate  Portus-Grua- 
nl,  138. 

Concordiensis  urbs.  H^jua  urbis  erat  Portus,  ante  Atti- 
lanam  cladem,  ipse  Romatinus  Piinii  portus  ad  SBstuarium 
situs,  91.  Quis  nodieraus  ConcordisB  status?  95.  £x  hac 
urbe,  ob  autiquam  ejus  clahtatem  potius  quam  ex  portu 
Piinii  Ramatino  qui  amplius  non  exstabat,  aut  ex  portu 
Romatino  novo  qui  recena  erat,  probabiliter  nomen  sum- 
psit.  sexto  cadente  tsculo,  Concordiensis  episcopatus, 
suilraganeus  Ecclesiee  AquiJeiensis,  123. 

Cotelehus  Joannes  Baptista,  omnium  phmus  thbuitNi- 
cet»  Gennadiano  iibelium  ad  Virginemlaptam,  3. 

Crodulitas,  et  creduiusi  quid  sint  in  ore  8.  Nicet®  ?  264. 
Frequens  in  Pathbus,  tum  ante  8.  Nicetam,  tum  Nicetaa 
ipsius  eetate,  credulttatie  vox,  ad  fidem  veram  significan- 
dam ;  ac  prcesertim  interaum  fidei  actum,  ibid,  et  265. 8i- 
miiiter  m  Liturgicis  Actis,  ao  signate  Aquileiensis  Eccle- 
siflB,  ibidem. 

Chues  sacraram  virginum  intonsas  fuisse,  quinto  ssb- 
cuio,  apud  Aquileienses,  probat  ea  chnium  amputa(io 
quamS.  NicetasprseschtMt,  inter  alia  PoenitentioB  exteraa 
sjgna,  vnrgini  lapsee  monastehi  sui«  261.  Vids  Yirginitas, 
et  Virgines  Sacree. 

Grucis  signum  duplex,  majus  et  minus.  Gonquerebatur 
8.  Nicetas  de  Ciihstianis  iliis  qui  firontem  ita  capillis  te- 
gebant,  ut  locum  liberum  non  relinquerent  eidem  teren- 
diB  signacuio  cracis,  53. 

S.  Cypnanus  episcopus  Garthaginensis.  Ejus  peculiahs 
cura  erga  sacras  vu*gines,  257, 258.  Ex  penditur  ejus  auc- 
toritas  super  pcBnitentid  virginibus  lapsis  iniligenda,  260. 

8.  Cyruius  Hierosolymitanus.  Ex  ejus  procatechesi  ad 
iliuminandos,  arguitur  quaie  fuerit  urgumentum  libeHi 
primi  8.  NicetsB  ad  competentes  qui  desideratur.  et  quem 
Pneparatohum  appeiiavit  Ththemius,  188.  Ex  eodem  quo- 
que  accipimus  quaiis  Ecdesia  fueht  oBConomia  in  danda^ 
seu  tk)mpetentu)U8,  seu  neophytis,  institutione  de  sacra- 
tissimo  euctuuristi»  mysteho.  202,  203. 

D 

Dacia.  Dacis  duoa .  alxa  Trajani  dicta»  traas  Danublum, 
qua»  teiam  barbara  qppellatafuit ;  alia  Aureliaoii  cis  Danu« 


bium,  qusB  etiam  Romana,  et  novik»9«  Moo  ia  haenov&Oi- 
cia,  sed  in  veteh,  barbaradicta,episcopaUuDgQ8sitS.£(i- 
cetas  Dacus,  S.  Paulini  Nolani  amicus,  10,  lef.iiaciAtctot, 

Suinam  ex  Paulino  habendi  sint  ?  12.  Geos  ScyUuc&,  14. 
acjam  illam  mtUam  orbu  regionem  appelbU  S.  PauUQui. 
15.  Daci  Cisdanubiani,  RomansB  ditioms,  et  Bomaos  oh- 

fiois,  dici  non  possunt  barbaras  atque  eifertts  guutes, 
36.  Iq  hac  Dacia  Cisdanubiana»  ubi  unBci  simulacli&tuu 
sermonis  usus  erat  S.  Nicetas  Daci  «Btate,  tAtimis  Krmo 
nitjdus,  comptus,  Latinus  habeh  oon  poterat,  155.  in  1)|. 
cia  vero  barbara,  ubi  reapse  Nicetas  Dacus  episcopatum 
gessii,  Latini  sermonis  usus  nulius  tunc  ampbus  e&sepo» 
lerat,  155.  166.  . 

Dandulus  Andreas.  ^us  de  S.  Nicets  Aquileiensis  epo- 
chis  senteotiee  expresste,  181.  teqq. 

Dardania,  ab  Aureliano  Novce  Dacise  addits  fuit,  10.  Da^ 
dania  ohundus  iuit  S.  Nicetas  Dacorum  episcopos.  11 
Grcecalingua  Dardaniae  olim  propria  fuit :  8.  Kiceta  vero 
Daci  tempore,  Grseca  et  Latina  pdhter  ibidem  in  usu  po- 
sit»,  155.  ^ 

Demethas,  celebhs  virgo  sacra,  ex  clarissima  Aniciunun 
familia :  et  quid  de  ea  sancti  Ecclesio  Patras  Aofustiani 
et  flierooymus  f  236.  Ab  Aureho  carthagiPtnsi  episoopo 
velationem  virginitatis  ac^perat,  254. 

Denis  Michaei,  qui  publici  juho  fecit  Iragmeota  opoiCQ- 
lorum,  qu»  desiderantur^  Nicets  Genuadiani ;  tumc,  noo 
Aquileiensem  episcopum  judicarit«sod  t^uscopumlMcue, 
173.  Hi^us  NicetaBsex  fraymenta  vulgavu  ex  codice  Via- 
dobonensi  sceculi  decimi,  173.  Ut  Nketam  liuDcDscufflpro* 
baret,  ex  tertio  fragmentorum  speciosum  eruit  aiguioeih 
tum,  ibid,  Huic  tamen  fit  satis,  175,  176. 

Diphthongus.DiphthongorumratiosspissimeposthalMU 
m  vetehbus  lapidiDus,  tum  ethnicis,  tum  Cbrisiiaiiit,  79. 
Disciplina.  Quid  animadvartendttmsit,  dum  disctplioaiD 
unius  aut  altehus  seBculi,  unius  aut  aitehus  etatit,  perpeo- 
dimus  ac  nominamus  ?  127.  Discipiina  ahcif/us  todeai 
argui  nequit  ex  uno  simplici  ac  nudo  facto;  maiiffle  b 
heec  disciplina  aliena  sit  a  disciplina  aMan"»,  qus  dfcuD 
eam  sunt  posite,  isksclesianim,  150.  Kx  pnorumteone- 
rum  discipiina,  qusBdam  adhuc  vigent;  quiBdam  aiii 
discipliniB  vestigia ;  qusBdam  etiam  ex  vetusta  illa  diid- 
pUna  omnimode  obsmeverunt*  etc.,  233. 

Disciplinee  hgor  in  re  PcenitentiaU  aotiquitus  figebit, 
el  nuuume  ex  canonibus  concilii  liliimtaiu,  i86.  tM 
8.  Augustinus  de  duhoribus  quibusdam  capitd)ua  disapli' 
nas?  tbtd.  - 

Dogmatafidei,  quoBinalJqua  sanctonimpatrumiNoiSr 
tis  expiorata  lucubratione  traduntur,  etsi  noo  sefflptfi 
sspe  tamen  argumenta  pnstMnt  hrmissima  ad  judicaodsD 
de  iliius  auctore,  21 .  Dogma  de  vera  in  tihriato  aumasitite, 
quod  B.  Nicetas  asserit,  expUcat,  ac  propugoatln^iifii^ 
Htsplanatione,  argumentum  prabetadjudicanduttfflotf 
8.  Nicetas  Dacus  auctor  esse  possi  t  fixpianationis  lilius,  & 

Ecclesia,  quid  sit ;  et  quam  necessaha  communio  cius 
una  caiholica  Ecclesia  ?  232. 

Emoniensis  Ecclesia.  Episcopi  Emonlenses,  in  ?eteniMU 
monumentis  Aquileiensious,  exhit>enter  veluii  caaooici 
nati  metropoiitanaB  Ecdesiae  Aquileiensis,  117, 297. 

Episcopi,  Simplici  episcoporum  tituio  in  Occidente  oa 

sunt  etiam  metropolitani  episcopi  ante  sieculum  seituiD. 

59,  60.   Vtd.  Arcluepiscopi  tituius.  li^piscopaii  ordiu&tioflt 

fulgel>ant  antiquitus  omnes,  aut  pene  onmes  presb)itfu 

episcopalis  sacerdotes,  97.  Persecutionum  tempore.iU' 

tuebantur  episcopi  auxiiiares  ab  antistileprimanoetumin 

oppidulis  et  parvis  locis  prophee  dioecesis,  ad  fidelium  ^ 

litatem  et  consolationem ;  quod  postea,  pace  Ecdesic  ^ 

ta,  vetitum  fuit,  110.  Idvetebatur  maxime  canone6cofl- 

cilii  Sardicensis,  100.  Atque  prohibitionem  iianc  conlini* 

vit.  quoad  Eclcesias  AfriceB,  S.  Leo  magnus,  1U7,  m.l^ 

scoporum  longaevs»  aetatis  exempia,  li4.  ^uo  anno  «u- 

tis  consecrah  auis  episcopus  poterat,  quarto  siecuJo  <io^ 

nante  ?  115.  Multorum  exempla,   quiin  ju?enili  c^ 

episcopalem  consecrationem  acceperunt,  tbid.  Epiwo? 

minimorum  etiam  locorum.  etsimpUcis  quoque  nuncui* 

tionis,  ab  episcopis  majoribus,et  etiamaKomanisponW' 

cibus,  numquam  hiii,  sed  semper  traires  appeUati  futfniAtr 

122.  Episcopi,  ante  pacem  a  Gonstantino  datam,  a^ 

habebant  catbedralem  ecclesiam  pruprie  dictam,  ^i^ 

fixum  residentiaB  locum,  124,  teqq.  Vtae  catliedraiiilic^ 

sia.  Exempia  episcoporum  qui  aote  et  post  Ecclesis  p** 

cem,  non  ab  aiiquo  eorum  resideutiie  loco,  sedare^ 

in  qua  episcopatum  agebant,  appeliati  fuerunt»  1^-^ 

Bcoporum  officium  erat  ^ymbolum  solemniter  tradere  cos* 

petentibus,  et  Symboli  expositiones  eisdem  taoere,  l^ 

162*  Exstant  sermones  saoctQruni  ef>iscoporain«(ko0[f 

tentes,  qui  titulumhabont ;  i%  trmt$tm$  SgmMi  f^ 


IttS 


INDEX  REM»  IM  OPERA  S.  NIGETie. 


im 


etiam:/fi5ym5oK  r$4mon4,  496.  In  SpnboU  r$ddU{one 
habitns  fuit  ad  competentes  libellus,  seo  sermo  5de  Sym- 
bolo  8.  NicetflB  Aquileiensie  episcopi,  199,  200.  Episcopo- 
rum  etiam  offlcium  lemper  fuit  virgines  consecrare,  254. 

Episcopi  auxiliares,  seu  auxiliarii.  Vide  Auxiliares,  teu 
Anxiliarii. 

Episcopi  gentium,  11.  Unns  ex  episcopis  gentium,  et 
guidem  certee  Dacorum  gentis»  fnifise  videtur  S.  Nicetas 
Dacorum  episcopus,  et  8.  Paulini  Nolani  amicus,  ibid.  Alii 
episcopi  gentium,  sed  non  certaB  gentis ;  qui  RomiB  auxi- 
liares  episcopi  erant  summi  pontificis,  et  Rom»,  aut  urbis 
Rom®  episcopi  dicebantur.  97. 

EucharistiaB  sacramentum.  Libellns,  seu  sermo  sextus 
8.  Nicetae  Aguileiensis  episcopi  ad  competentes,  qui  titu- 
lum  habet.  De  Agni  fmehalitVietima,  videtur  planefuis- 
se  de  88.  eucharistias  sacramento.  201.  Hujus  sacramenti 
participes  fiebant  competentes,  seu  potius  neophyti,  post 
acceptum  baptisma,  eadem  ipsa  Paschatis  nocte,  ihid, 
Quamquam  competentlbns  institutio  non  daretur  plena 
atque  absoluta  de  eucharistisB  sacramento,  aliquid  tamen 
eisdem  ingerebatur,  ne  rudes  omnino,  post  baptismum, 
ad  sacram  mensam  accederent,  202,  203.  Vide  Compe- 
tentes. 

Eunomiani,  Arianorum  surculus,  ad  se  accedentes  ite- 
rum  baptizabant ;  quem  abusum  Ariani  omnes  suum  pos- 
tea  fecerunt,  154. 

Eutyches,  etEutychiani.  Eutyches  archimandritasseculo 
quinto  contra  veram  in  CSiristo  humanitatem  veterum  has- 
reticorum  suscitavit  errorem,  23.  Eulychen,  et  Butychia- 
nos  data  opera  iropugnavit  Niceas  seu  Nicetas  Oennadia- 
Dus  in  sua  Symfroit  Explanatione  cap.  4,  non  autem  En- 
tychetis  preDcessores,  ibid.  8.  Leonis  Magni  ffitate,  et  8. 
Nicet»  Aquileiensis  tempore,  nondum  Butychetis  sectato- 
res  jpeculiares  societates  constituerant.  et  quamdam  Pseu- 
do  Ecclesiam  a  catholica  distinctam.  40. 

EvangeKa  quatuor,  quarto  Ecclesi»  ssculo,  ab  Ulflla 
Gothorum  episcopo  in  Gothicam  linguam  translatafuerunt, 

Exorcismi.  Exorcismorum  ante  baptismum  mentio  apud 
8.  Nicetam  ;  et  qua  de  causa  adhibiti  ?  242. 

Explanatio  SymboK  beati  Nicetae  Aquileiensis  episcopi, 
habita  ad  competentes,  Vide  8.  Niceas  seu  Nicetas.  Vtde 
8ymbolum  Apostolorum. 

P 

Farlatus  DanieU  auctorlllyrici  8acri,  agit  ibidem  de  Da- 
ciis  cis  et  trans  Danubium,  9. 

Paustus  Reiensis.  Ejus  textus  adversas  Eutychetis  erro- 
rem,  assutus  cuidam  sermoni  sub  nomine  8.  Augustini  in 
appendicibus  Augustinianis  ;  conformis  sensibus  8.  Leonis 
Magni  in  epistola  ad  Flavianum.  32. 

reaL  Carolus.  primus  notitiam  prsBbuit  eruditis  anno 
1790.  OpuscuK  Explanationis  8ymboli  8.  Nicets  in  Biblio- 
theca  Crhisiana  latentis,  56. 

Pelix  quidam.  orbis  Romie  dictus  episcopus,  sedente 
sancto  Iimocentio  papa  primo ;  et  qnare  ?  98. 

Pidei  intejnntas  in  omnibus  articulis,  ad  salutem  neces- 
saria.  231.  Fidei  confessio  ore  prolata,  jugiterest  recolen- 
da.  231.  232. 

FUioque.  H»c  particula  ubinam  primum  8ymboIo  ad- 
dita?271.  Antequam  commnniter  reciperetur,  multum  al- 
laboratum  hiii ;  et  quare  ?  272.  Hfec  vox  Filioque  a  quo- 
nam  primum  in  Italiam  invecta  legitur?  273. 

Plaminia,  id  est  flaminis  uxor,  flammeo  assidue  uteba- 
tor :  et  cur?  249. 

Flammeum,  seu  Plammeus,  guid  ?  240. 

Flammeum  conjugale.  Vide  Velatio  (^oojuffalis. 

Flammeum  vinrinale.  Vide  Velatio  Virginalis. 

S.  Flavia  Domitilla  virgo,  a  8.  Clementepapa  sacro  ve- 
lamine  consecrata ;  et  quare?  250. 

Pletus  oculorum,  in  textu  evangelico.  Vide  oculorum 
fletus. 

Plorius  Pranciscus  tria  Gennadii  errata  notavit,  in  unico 
Bachiarii  articulo.  83.  In  dnobus  monumentis  EccIesiaB 
Aquileiensis  saeculi  duodecimi  et  decimi  tertii  vidit  qua- 
tuor  sufTraganeos  episcopos  Aquileiensis  sedis,  canonicos 
nntos  metropoIitansB  ejusdem  Aquileiensis  Ecclesi»,  116, 
117,  In  di^sertatione  de  Martynbus  Lugdunensibus  lucu- 
lenter  probavit  paroecias  illas  Galliie.  quas  8.  Irenaeus 
Lugdunensis  episconns  regebat,  non  a  presbyteris  cura- 
tas  fuisse.  sedab  episcopis,  quibus  idem  8.  Irenaeus  preee- 
rat.  120.  Illius  sermones  indicantur  quos  habuit  in  nup- 
tialibus  festis  sacrarum  virsinum,  255. 
6 

Gallicana  Ecrlesia,  in  epistola  sua  svnodica  ad  8.  Leo- 
nem  Maffnnm.  testabatur  epistolam  illius  ad  Flavianum 
habitam  fuisse  ab  omnibus,  atque  memorisB  mandatam, 
«t  Bymbolum  fldei,  27. 


8.  Gaudentiua  Brixieniis.  ESz  ejutdem  Sermonibus  Intel- 
ligimus  pa^nos  et  Paganorum  cuHnm  suo  tempore  exsti- 
tisse  in  Brixiensi  dioecesi,  maxime  vero  inter  Rusticos, 
142.  Ejus  tractatus,  seu  sermo  deratione  sacramentorum, 
quem  habuit  ad  egressos  a  fonte  neophytos,  202,  204. 

Gennadius  Maasiliensis,  in  libro,  seu  catalogo  de  Viris 
Ulustribus,  recenset  Niceam  Romacianae  civitatis  episco- 
pum,  2,  185.  Gennadianus  codex  8an-Germanensis  a  Le- 
quieno  citatus  vocem  exhibet  Remesian»,  18,  19.  Gen- 
nadii  libro  de  Viris  lUustribus  multum  debemus,  81.  In 
hoc  tamen  opere  nimium  favit  Gennadius  8emipeIagiano- 
rum  parti,  cui  erat  addictus.  tbid.  Alia  quoque  menda  in 
eodem  opere  notarunt  eruditi,  82.  Ac  praecipue  operum 
8.  Maximi  Taurinensis  nuperus  editor  ac  illustrator,  cl. 
Bruno  Brunius,  ibid.  Non  unum,  sed  tria  erata  in  unico 
Bachiarii  articulo  notavit  cl.  noster  Pranciscus  Forius  in 
disseriationibus  suis  ad  Bachiarii  monachi  opuscula.  83. 
Numquid  iffitur  erravit  Gennadius  etiam  in  Nice^e  seu  Ni- 
cetflB  articulo,  dum  illum  Romacianse  civitatis  scnpsit  epi- 
scopum  ?  ibid.  Et  vide  Romatiana  Civitas.  In  voce  Reme- 
sianae,  ^am  habet  Gennadianus  codex  San-Germanensis» 
unicus  idem  est ;  nec  videtur  anteferendus  omnibus  aliis 
Gennadii  codicibus  cnios  novimus,  et  omnibus  simul  edi- 
tionibus,  aum  er  collatione  codicum  optimie  notffi  fact® 
fuerunt,  88.  Alii  Gennadiani  codices  duo,  alter  Qvitaten- 
lis,  aJter  oppidi  Sancti  Danielis,  qui  in  voce  Ronuitiana 
aliam  variantem  exhibeot,  88,89, 180.  Hiduo  codicesuni- 
formiter  singulare  habent  additamentum,  seu  potius  cen* 
suram,  ad  libellum  Nicet»  guartum  adverttu  GenethlialO' 
giam,  193.  Gennadii  tamen  letus  hoc  addltamentum  seu 
censura  non  est,  196. 

Genethlialogia,  quid  sit;  ot  quid  genethliaci  ?  193.  Ga- 
nethlialogia  plurimum  valuil  apud  gentiles,  194.  Non  pauci 
etiam  ex  iis  qui  Christianam  religionem  amplectf^bantur, 
ffenethliacis  aurem  pnBbebant,  ibid.  Advtrtt^t  Genethlia* 
Togiam  Kbellum  ad  competentes  scripsit  8.  Nicetas  episco- 
pus  Aauileiensis,  195.  Antiquiores  etiam  Patres  adversus 
genethliacorum  nogacitatem  stylum  acuerunt ;  necnon  et 
Ghristianorum  principum  leges,  ibid.  Rgregius  8.  Zenonls 
tractatus  ad  neophytos,  in  quo  profanitatem  genethliaco* 
rum  in  instructionem  convertitneophytorum.  195,  196. 

Gentilitas,  et  gontiles.  De  errortbut  Gentilitatit  libenum 
scripsit  S.  Nicetas  Aquileiensis ;  guia  suo  adhuc  tempore* 
et  in  Aquileiensi  ditione  gentiles  aaerant,  contra  quos  dimi- 
care  oportebat.  125,  teqq,  Moltitudo  gentiKum  in  toto 
orbe  RomanOf  guarto  et  quinto  ssculo,  137.  Quid  in  ipsa 
Urbe  Roma?  13H.  Quid  in  Ecclesia  Ravennatensi  ?  139. 
Quid  in  Taurinensi?  140.  Quid  in  Brixiensi?  142.  Quid  de- 
mum  in  Aquileiensi?  i&ui.  Hic  vero  expenditur  Ruflni  aue- 
toritas  acl.  Zabeo  adducta,  ut  probaret  gentilitatem  in 
A(iuileiensi  Ecclesia  non  eguisse»  Nicetie  tempore,  dili- 
^nti  impugnatione.  143.  «egi^.  Etiam  sseculoineuntesexto 
m  Ravennate  urbe  paffani  erant,  qui  veterem  idolonim 
cultum  sequerentur,  147.  Itidem,  eonem  cadente  quoque 
Sfficulo,  Terracins,  non  procul  ab  urbeRoma,  paganismus 
aderat;  sicutetiam  inSicKia,  Sardinia,  et  Gorsica,  148. 

Georgius  Dominicus,  editor  Martyrologii  Adonis,  non 
bene  opponitepistolas  S.  Innocentii  paps  I  pro  astruendo 
8.  Nicet»  Daci  episcopatu  in  Romatiana  civitate  cis  Danu- 
bium,  20.  In  dissertatione  quoque  historica  de  Cathedra 
Episcopali  Selia),  etc,  non  recte  agnovit  episcopales  veras 
cathedras,  et  episcopos  propri»  sedis  ac  veri  juris,  in  tot 
Latii.  et  Campani»,  et  Trusciae  Suburbicariffi  minimis 
etiam  Iocis«etc..  101,  teqq.  In  suo  Adonis  Martyrologio  iis 
adhsret  viris  clarissimis,  gui  non  probant  8.  Nicetae  Daoi 
mentionem  in  Martyrologio  Romano  additam  ad  diem  vit 
Januarii,  222. 

Getffi.  barbara  gens.  Gothi  etiam  dicti,  ubinam  4ti  Ni- 
cetffi  Daci  tempore  ?  14. 

Gothi,  seu  Gotborum  pars,  ad  Christianam  fidem  perdu- 
cti ;  etquomodo  ?17.  Hinc  Gothorum  Ecclesia,  et  Ecclesiffi 
Gothicffi  martyres,  ibid.  Gothonim  Ecclesia  ubinam  sita  ? 
ibid.  Gothorum  episcopus  Theophilus,  qui  Nicsnffi  synodo 
interfuit.  t6td.  Gothi  Cnristiani  in  Romanas  cis  Danubium 
terras  admissi.  paganis  trans  Danubium  permanentibus, 
18.  Gothi  Ariani.  tbid.  In  Gothorum  gratiam,  quarto  ss- 
culo.  quatuor  Evangelia  in  Gothorum  linguam  translata 
fuenint,  159.  Gothorum  copiffi  militares  Arianismo  fredats 
pluries  quarto  ot  quinto  sfficulo  et  Aquileiam,  et  Aquueien- 
sem  agrum  occupaverunt,  163. 

Gradus,  insnla  in  «stuario  Aquileiensi.  Sedente  Auffus* 
tinoA^inileiensiepiscopo,  proceres  Aquileienses  Castellum 
in  insulffi  littore  construxerunt,  130.  In  Longobardorum 
adventu,  Paulus  Aguileionsis  episcopus  in  Gradum  insu- 
lam  se  recipit  cum  Thesauris  ccclesiffi  sua»,  132. 

(iratiffi  divinffi  dona  per  Spirilum  sanctum  ;  et  gratiffi 
necessitas  ad  salutom,  232. 

S.  Qregorius  Nasianzeous.  Num  medium  quemdamata- 


'lAS 


INDEX  RERUM  W  OPERA  8.  NICCTiB. 


mi 


tvm  pro  adultls  admiserlt  in  alia  vlta ;  obi  neque  sit  glo- 
ria,  neque  pcena  7 179,  282. 
H 

8.  Helena,  Gonstantini  Augusti  mater  ;  quid  Tlrginibus 
Beo  sacris»  lionoris  causa,  praBSlitent  ?  23d. 

Helias,  Aquileiensis  antistes,  sa^ulo  sexto  inclinante, 
t^mplum  quoddam  paganorum  in  monasterium  puella- 
rum  transmutavit,  74. 147. 

S.  Hermagoras^  protoepiscopus  Aquileiensis  et  martyr. 
Ejus  Acta,  quse  severius  nabita  olim  fuenint  a  viris  criti- 
as,  sincerapostmodum  judicanmt  alii ;  quibusdam  ezcep- 
tis  sequiore  sevo  additis  interpolationibus,  119.  In  bis 
protoepiscopus  provinciae  Italise  factus  dicitur  a  beato 
Petro  S.  mrmagoras,  ibid.  Ad  civitatem  Tergestinam 
direxit  presbytenim  et  diaconum  ;  et  per  alias  civitates 
Similiter  fecit.  ibid. 

Hieronymiana  Martyrologia.  Vide  Martyrologia. 

Hierusalem  dicebatur  apud  Hispanos,  in  monumentis 
ecclesiasticis,  quaevis  ecclesia  raetropolitana,  87. 

S.  Hippolylus»  episcopus  Portuensis,  et  martyr,  Romoe 
episcopus  diclus  invenilur;  et  quare?  97. 

Honoratl  a  S.  Maria,  de  argumento  a  stylo  petito  sen- 
tentia,  6. 

Honorius  Augustodunensis.  de  Scriptoribus  Ecclesiasti- 
cls,  loquitur  de  Nicea  Romacianee  civitatis  episcopo,  185. 

Humanitas  in  Cbristo  vera,  saeculo  quinto  negata  Aiit 
ab  Eutyche  archimandrita,  sed  eam  ante  Eutychen  nega^ 
runt  plures  alii  hseretici.  22,  23. 

Hunni.  Hunnorum  genUs,  e  Scythia  majori  post  Tanaim, 
adventus  in  Daciam  Transdanubianam^  178. 

Hymnus  virginitatb,  quid  sit  apud  sanctum  Nicetam  ? 
216, 

niiberitani  concilii  canon  13,  quld  decematde  virgini- 
bu8  qu8e  pactum  perdiderint  virginitatis  ?  261.  Ex  hujus 
canonis  aisdplina  prol>abiliter  S.  Nicetas  sancivit  suam 
virginem  lapsam  a  Deo  solo  exspectare  debere  remedium 
peecati,  285. 

Imperium  Occidentale  occubuit,  Barbarorum  opera, 
anno  476,  sancto  Niceta  Aquileiensem  Ecclesiam  regente, 
164. 

Indlctionis  nota  In  lapidibus,  quam  varie  signata  f  78, 
79. 

Itala  Latina  versio  sacrorum  Biblioruro.  Heec  in  Occi- 
dente  obtinuit  usque  ad  sancti  Gregorii  Magni  eetatem ;  ac 
postea  obsolevit,  atque  etiam  intenit,  6.  Hanc  nobis  res- 
utuit,  non  sine  ingenti  labore,  manentibusque  hinc  et 
iUinc  lacunis,  Petrus  Sabatierius,  ibid.  Quid  in  hac  veteri 
LaUna  versione  in  teztu  Evangelico :  Ibi  ml  fUtut  et  ttri- 
dordentiumfl, 

Italia.  Italifle  provinciae  protoepiscopus  factus  dicitur  a 
beato  Petro  apostolo  S.  Hermagoras  in  ejus  Actis,  119. 
Tertiam  terrarum  Italiee  partem  obtinuerunt  Barbari  sub 
Odoacrerege,  165. 

Januarius.  unus  ex  episcopis  absque  sede.  qui  Aqui- 
leiensi  concilio  interfuerunt  anno  381.  Idem  fortasse  est, 
qui  Aquileiensis  postea  episcopus  fiiit  ante  Secundum, 
proxiroum  S.  Nicetae  antecessorem,  114.  Difficultates  eeta- 
tis  exemplis  et  coAJecturis  solvuntur,  ibid.,  et  teqq.  Hujus 
Januarii  Aquileiensis  vigorem  fidei  S.  Leo  Magnus  com- 
mendabat.  ibid.,  etili. 

Jovinus,  archidiaconus  Aquileiensis ;  deinde  unus  for- 
tasse  ex  episcopis  absque  seae,  qui  anno  381  Aquileiensi 
conciiio  interfuerunt,  113. 

Judicium  extremum.  Num  senserit  S.  Nicetas  ad  judi- 
cium  extremum  venturos  absque  morte.  eos,  quos  Christi 
adventus  vivos  repererit  f  266.  Qusenaro  Grcecorum  Patnim 
opinio  super  hac  re  ?  ibid.  Quid  S.  Augustinus,  qui  rem  ex 
professo  sibi  proposuit  enucleandum  f  ibid.,  utq.  ad  pag. 
269.  Alii  quoque  Latini  Patres.  sancto  Nicetae  contempo- 
ranei,  id  aocuerunt  quod  Nicetas  ipse  docuisse  videtur  de 
ludicio  ultimorum  viventiuro,  absque  preevia  morte,  269. 
PostS.  Nicetee  eetatem.  quamdiu  heec  opinio  perduraverit? 
ibid.,  et  270.  Num  senserit  S.  Nicetas  differendam  esse 

iustorum  gloriam,  et  impiorum  pcenam  usque  ad  eztremi 
udicii  diem  ?  274-277. 

Justinopolitana  Ecclesia.  Episcopi  Justinopolitani,  in 
veteribus  monumentis  Aquileiensious,  exhibentur  veluti 
canonici  nati  metropolitaniB  Ecclesifie  Aquileiensis.  117, 
297. 

K 

Kalendaria.  Recensentur  Kalendaria  Aquileiensis  Eccle- 
siee,  edita  in  fronte  veterum  Missaliuro  Aquileiensium 
etc.,  225.  Kalendarium  Aquileiensis  Ecclesiae  saeculi  deci- 
mi  terUi  vulgavit  cl.  Althanus  in  suo  opere  de  Kalendariis, 
p.  227.Primam  AquiieiensisEcclesise  KalendariumRomani 
ritus  typis  editom  indicator,  227,  228.  £x  Kalendariis  po* 


tissimum  particnlarinm  Eccleslarum  antiqoitQs  cotiQen 
Martyrologia,  230.  Vide  Missalia. 

M 

Laurentius  ille  papa  (boc  est  episcopns)  coi  sanm  Rofi» 
nus  nuncupavit  Gommentarium  in  Symbolamapostoloram. 
ad  quam  Ecclesiam  pertinuerit?  68.  Hie  prol)u>iliter  onQs 
eliam  tuii  ex  episcopis  auxiliariis  Ecclesi»  Aquileienais, 
qui  fortasse  aut  ConcordiiB  sederit,  aut  ad  Portum  Ronu- 
tmum  pro  episcopo  Aquileiensi,  95.  Vide  Rufinus. 

Lebrunius  Petrus.  Singularis  hujus  d.  viri  opinio  de 
Syrobolo  apostolomim  quam  refellit  MuratoriTis>l40,24i. 

Lectiones  propriae  ad  officium  S.  Micetfe  Aqaileiensis 
episcopi,  quas  vulgarunt  agioiogi  Bollandiani,  nolliu  u- 
ctoritaJtis  sunt,  et  nulUus  umquamusus  fuenint  in  Ecd^ 
sia  Aquileinsi,  183. 

S.  Leo  Maj^nus  epistolam  dedit  ad  S.  Nicetam  epise^ 
pum  Aquileiensem,  super  variis  necessitatibus  Eodasis 
ipsius,  de  quibus  consultus  fuerat,  9.  Ad  Plarianum  epi* 
scopum  Gonstantinopolitanum  contraerroremEatTcbetis. 
24.  Ad  alios  quoque  super  eadem  re,  ihU.,  leqg.  Celebri- 
tas  et  auctoritas  epistolse  S.  Leonis  ad  Flavianum ;  qoe 
veluti  Symbolum  fidei  habitafuit.27.  Textiis  epistols  i^ 
Plavianum  collatus  cum  textu  ExpIaoatioQis  S.  Nicetft. 
18,  29.  S.  Leo  non  sumpsit  a  sancto  Niceta  (qui  Dacus  fo^ 
tasse  fuerit),  quae  habet  in  citato  textu  epistole  ad  PU- 
vianum  contni  Eutychetis  errorem,  37.  TestimoniaeoUe- 
git  S.  Leo  Graecorum  et  Latinorum  Patram,  pro  dogmite 
asserendo  verse  in  Christo  HumanitaUs,  contra  Eutycbetu 
errorem  :  in  quibus  nihil  omnino  ullius  Nicete,  38.  Geo- 
nadii  omissio  gravissima  in  S.  LeoneMagno,82.8.Leoois 
epistola  ad  episcopos  Africanos ;  ubi  de  abusu  muIUplicio- 
dorum  episcoponiro  in  parvis  obscurisque  locis,  lu7,  iOS. 
S.  Leo  aiiquam  scriptionem  proculdubio  a  S.  Micela  Km- 
leiensi  accepit  super  Ecclesiee  sus  necesaitatibus,  ia7. 
Non  erat  vero  curS.  Nicetas  responsionem  daret  epistola 
S.  Leonis,  158.  S.  Leonis  epistola  ad  episcopum  Aooi- 
leiensem  super  suspectis  de  hflBresi  Pelagiana,  167.  .1». 
Alia  ejusdem  ad  Aquileiensem  episcopum  Januarium.lTl. 
Disputationes  eruditorum  super  duabus  epistolis  S.  Leoois, 
secunda  niroirum  ac  decima  octava,  juxtaeditionemBil- 
leriniorum  '.  et  craid  post  rem  disputatam  inferendaiDf 
170. 171.  Expenditur  epistola  S.  Leonis  ad  Aquileieosai 
episcopuro  S.  Nicetam.  184.  S.  Leo  explicatam  meotio- 
nem  fecit  processionis  Spiritus  sancti  euam  a  Filio.  fH- 
Quid  Macedonianis,  et  de  peccato  contra  Spirihim  wd^ 
tum?290. 

Lequienus  Michaely  auctor  Orientis  Christiani.  exbib«t 
nobis  statum  Christian»  rei  in  regionibus  cis  Danubiaa 

Bositis,  S.  Nicetae  Daci  tempore,  16.  Fatetur  8.  Niceton 
lacum  verbum  Dei  preedicasse  gentibus  barbarii  trui 
Istrum  consistentibus  ;  et  nihilommus  eurodem  Remesii- 
nee  cisDanubium  facit  episcopum,  ex  quodamcodiceSiA' 
Germanensi,  quem  citat,  18. 

Libellus  ad  Virginem  laptam,  sancti  Nicet»  Aquildeo- 
sis  episcopi.  Vide  S.  Niceas  seu  Nicetas. 

Liberius  napa,  beatse  memorice,  Roma,  virpnem  coi- 
secravit  S.  Marcellinam,  sororem  S.  Ambrosii ;  atooeei 
occasione  allocutionem  habuit,  quam  nobisipse  S.do(t(ir 
servavit,  ptc.,  254.  255. 

Lirutus  Innocentius  Maria,  auctor  Exercitationis,  dew^ 
metropoleon  ecclesiasticarum  Ortu  io  Occidenle,  W-  ^ 
Italicffi  dissertationis  topra  a  primi  vetcovi  CaffvU»t^ 
elc,  96. 

Lirutus  Joannes  Josephus  plura  de  dnobus  NiceiSi  ^ 
Nicetis  Aquileiensibus  scripsit:  sed  pleraque  audet^qtf 
a  viris  clarissirois  non  probantur.  179.  182, 183. 

Litaniee  pcculiares  Aquileiensis  Ecclrtsiae,  in  5«jj!^ 
Nicetas  invocatur,  180.  invocantur  etiam  cum  S.Nirt* 
sanctus  Valeriaous  et  sanrtus  Chromatius,  226.  Ali«  P 
nm  minores  ejiisdem  Aquileiensis  Ecclesifle,  id  est  tm^ 
prolixae  ;  a  quibus  absunt  hi  tres  sancti  Aquileienses  efit- 
scopi,  ibid. 

Locus  lucis,  et  locus  cali^nis,  ubi  animm  reserr&urej 
usque  in  diem  judicii  juxta  S.  Nicetam ;  quid  reapse  e» 
Et  num  ipse  senserit differendam  justorum  j?Ioriam|ilJ|*' 
piorum  poenam  usque  ad  extremi  jndicii  diera  ?  ^.  i 

Lugdunensis  Ecclesia,  vel  secundo  saecalo,  ad  tcs^ 
Metropolitnnae  fuit,  cum  suffraganeis  suis.  sub  saneton^ 
nteo  episcopo,  120.  ^ 

Lumina.  Neoph^rtorum  lumina  memoratS.  Nicelas»^ 
Lucem  quoque  sacrarum  vigiliarum,  qu»  perstriBff'' 
oculos  posset,  243. 

M 

Macedonii  haa*esis.  Macedonianismum  et  Macedonii^ 
impugnatS.  Nicetas  in  Symboh  Ex^lanatione,  capite.' 
tacito  tamen  Macedonii  et  Macedomanorum  nomuKi  ^ 


IIS7 


INm  RERDH  IM  OPERA  S.  NIGETiti. 


IfM 


Probabilitar  Maeedonianos  indicare  ▼olait  etiam  eapite 

7,  atqae  contra  horum  errorem  communire  competentes 
8U08,  S90. 

Macedonius  cniidam,  dictus  urbis  Romffi  episcopus,  se- 
dente  8.  Gomelio  papa;  etquare?97. 
ManicliSBi,  etManicofleismus.  Aderant  in  Itaiia  Manichsi 

8.  Leonis  Magni  SBtate,  qui  anoo  444  contra  eos  ad  omnes 
Italias  epiecopos  scnpsit,  165.  Quanta  Manichfleonim  et  Ma- 
nichsBismi  impietas  f  166.  Quam  severe  habiti  Manichsei  ab 
ipsis  principum  iegibus  ?  ibid,  In  Aouileiensi  episcopatu 
fortasse  non  deerant  Manichflsi,  S.  Nicetas  ABtale,  ob  mfe- 
licem  temporum  conditionem,  ibid, 

S.  Marceliina,  8.  Ambrosii  soror,  Romfle  in  basilica  S. 
Petri  virginitatis  professionem  emisit,  die  Nataii  Salvato- 
ris  oostn,  253.  A  beatae  memorifle  Lii>erio  papa  velationem 
tunc  accepit ;  qui  etiam  allocutionem  ad  eam  habuit»  254, 
255. 

MarcionitflB.  Uoum  ex  Mardonitanim  erroribus  vidit  cl. 
Zabeus  in  verbis  Ezplanationis  8.  Nicetse,  cap.  4,  non  ve- 
ro  errorem  Eutychianum,  165. 

Martyrologia.  Testimonia  ex  Martyrolopis  petita,  de 
8.  Niceta  Aquileiensi  episcopo,  ProUg.  8.  Nicetae  sancti- 
tas,  et  sanctitatis  opinio  in  qua  decessit,  ex  illius  nominis 
inscriptione  in  Maixyrolo^iis  comprobatur,  217.  Martyro- 
logium  oomium  vetusUssmium  illud  est  quod  8.  Hierony- 
mo  tributam  ftiit,  cujusoue  dno  ant  tria  prodiere  variae 
antiquitatis  ezemplana,  zl8.  Hieronymiana  martyroloffia 
paulo  post  obitum  divi  Hieronymi  ortum  habuerunt,  219. 
Ipsa  nominis  alicnjus  in  Martyrologiis  recensio,  etiam  ab- 
sque  ullo  seu  beati  seu  sancti  tituio,  satis  testatur  de  illius 
individui  sanctitate.  ibid,  Martyrologia  antiquitus  coaluere 
potissimum  ez  Kalendariis  particularium  Ecdesiarum, 

MatronflB  nobiles  aS.  Niceta  memorantur  in  libellum  ad 
VirgiH4m  lap$am,  qu»  sacrarum  virgjnum  oscula  in  eccle- 
sia petebant,  73. 

Maximus,anu8exepiscopisab8que  sede,  qui  Aquileiensi 
concilio  interfuerunt  anno  381.  idem  fortasse  est,  aui 
Aquiieiensis  postea  episcopus  fuit  inter  Adelphum  et  Ja- 
nuarium,  114.  Difficultates,  qufle  ex  fletate  oriri  possunt, 
exempiis  et  coniecturis  solvuntur,  ibid.,  seqq, 

8.  Maximutf  Taurinensis.  Ejus  sensus  adversus  Eut^- 
chianum  errorem,  conformes  sensibus  8.  Leonis  papfle  m 
epistola  ad  Flavianum,  et  8.  Nicetie  in  Symboli  Explana- 
tione,  30.  Gennadii  erratum  in  8.  Maximo  Taurinensi,  82. 
Ex  S.  Maximi  sermonibus  inteiliffimns  paganos  non  pau- 
008  eo  tempore  fuisse  in  Subalpinorum  regione  ;  et  maxi- 
me  inter  rusticosin  paffis  et  villis  constitutos,  140,  141. 8. 
Maximus  in  Uomilia  de  Traditione  Symboli  explicatam 
mentionem  non  fecit  processionis  Spintus  sancti  etiam  a 
Pilio ;  et  quare?  270,  271. 

Mazochus,  canonicus.  Ejus  animadversio  de  duarum 
Moesiarum  iio^is,  155.  De  sanctorum  corporum  inventio- 
nes,  8  qua  antiquitus  sanctorum  canonizatio  sumebat  ini- 
tlum,  229. 

Mediolanensis  Ecclesia.  Hujus  Ecclesifle  veneratio  erga 
epistolam  S.  Leonis  papfle  ad  Plavianum,  28.  Mediolanen- 
818  episcopus  8.  Eusebius,  sqbcuIo  quinto,  ad  AttilflB  ad- 
Tentum,  Mediolano  aufugitcum  clero  et  populo,  etc,  131, 
132.  Idem  fecit  ssbcuIo  sexto  S.  Honoratus  ad  Longobar- 
donim  adventum ;  qui  cum  clero  majori  Ecclesiae  suoe  Ge- 
nuam  perrexit,  ibique  sedem  fixit,  etc.,  ibid. 

Medmm  quemdam  statum  inter  beatorum  gloriam  et 
damnatorum  poenas,  num  admiserit  sanctus  Nicetas  ?  Vid, 
Status  medius,  etc. 

Metropolitana  quflelibet  Ecclesia  in  Hispania,  in  monu- 
mentis  ecclesiasticis,  Jerusalem  dicebflLntur,  87.  Metropoli- 
tanflB  ecclesifle,  veri  nominis  atque  juris,  sero  in  Occidente 
ortum  habuerunt,  60, 120.  Nihiiommus,  etiam  anteortum 
metropolitanarum,  ad  instar  metropolitananim  fuerunt  Ec- 
clesiflB  iiifle  majores,  quarum  antistites,  auxiliares  sibi  epi- 
scopos,  veluti  suffraganeos.  hic  atque  illic  in  propriis  dioe- 
cesibus  constituebant,  120. 

Missaiia  Acpiileiensis  EcclesiflB.  Recensentur  Missalia 
tria  typisedita  Aquiieienss  Bccieside,  una  cum  Rituali  li- 
bn),  225.  Vetusta  Aquileiensis  Ecclesiae  Missaiia  et  Kalen- 
daria  veterem  preB  se  ferunt  EcclesiflB  morem  ;  solos  vide- 
licet  colendi  Sanctos  Martyres,  festo  die  indicto  cum  pe- 
culiari  officio  et  missa,  paucis  tantum  decursu  temporis, 
iisque  celebrioribus  inductis  confessoribus,  226,  227.  Vid. 
Kalendaria. 

McBsia.  M(BsiflB  du»  superior  et  inferior.  Ex  partibus 
utrique  detractis,  ubi  sesse  invicem  contingebant,  Daciam 
8uam  oovam  Aurelianus  imperator  constituit,  cui  et  Dar- 
daniam  addidit,  9,  10.  Moesia  a  Romanis  Cereris  horreum 
appeilata,  13.  In  MoBsia  superiori  Latini  sermonis  olim 
U8US  fuit,  in  inferiori  GrsBCi  :  Latini  vero  simul  ac  Grceci, 
8.  Kicetn  Oaci  »tate,  in  iia  duanim  Moesiarttm  ptrtibus, 


quBBunacumDardania  novamDaelameonBtitnebant,  158. 

Monasterium  virginale.  Monasterii  virginalis  mentio  in 
libello  Ad  Virqinem  lapiam,  78,  244.  Monasteriorum  vir- 
ffinalium  sub  s.  Nicetse  Daci  cura,  mentio  nuUa  apud  S. 
Paulinum  Nolanum,  ibid.  AquileiflB  vero«  S.  NicetflB  Aqui- 
leiensis  aetate,  monasterium  virginale  exstitisse,  plura 
Bunt  qu8B  suadent,  74,  teqq.  Elias  Aquileiensis  antistes. 
88BCuIo  sexto  inclinante,  templum  quoddam  paganorum  in 
monasterium  puellarum  transmutavit,  ibid.  S.  Paulini  pa- 
triarchfB  Aquileiensis  decreta  in  synodo  anni  796  de  Mo- 
nasteriis  puellarum,  ac  de  eorum  prtecipue  clausura,  75. 
Monanterium  vfrginale  Aquileiense,  etsi  fortasse  dirutum 
in  Attilana  clade,  ftiit  postea  8.  NicetflB  opera  probabiliter 
restitutum,  80. 

Itemm  de  monasterio  virginali  Aquileiensi,  ejusque 
situ,  244.  Quid  de  monasteriorum  virginalium  ortuin  Oc« 
cidente  ?  244,  245.  Quid  de  monasterii  vir^nalis  Aqui- 
leiensis  antiguitate  ?  245,  246.  Quotenis  virgmibns  sacris 
constabat  sub  8.  Niceta  monasterium  virginale  Aquileien- 
se?246,  247.  Exempla  monasteriorum  virmnalium  nume- 
rosorum  in  Orientis  partibus,  in  /Bgypto.  in  Africa,  io  Pa- 
laestina,  247.  At  non  ita  eodem  tempore  in  Occidente,  at- 
que  in  Italia  ipsa,  ihid,  Quid  de  monasterio  virginali  Bo- 
noniensi  ?  ibid.  Quid  in  Ecclesia  Romana,  immo  et  in  ipsa 
urbe  RomflB  ?  248. 

Monasteria  virginalia  antiquitus  sacras  sdes  proprias 
non  habel>ant ;  unde  virginibus  necessitas  prodeundi,  ut 
sacris  adessent,  255.  Habc  iamen  monasteria,  ut  plurimum, 

Sroxima  erant  sacris  edibus ;  ut  probatur  de  Bethlehemi- 
co.  et  ut  conjicitur  de  Aquileiensi,  256.  Vid$  Yirginitas, 
el  Yirgines  sacrs. 

Monasterium  virorum,  quarto  sflBCulo,  Aquileia  exsta- 
bat ;  in  quo  Ruflnus  ac  Hieronymus,  aliique  viri  spectatis- 
mi  floruerunt,  74. 

Montanistarum  error,  quo  negabant  Ecclesise  faculta- 
tem  peccata  aliquot  graviora  dimittendi.  Vide  Novatianus. 

Mulierum  vanitatem  in  corporis  cuitu  objurgat  8.  Nice- 
tas.  eamque  graphice  describit,  54. 

Muratorius  Ludovicus  Antonius.  Aquileiensem  Eccle- 
siam  in  merito  inter  eas  enuroerat,  qu»,  juxta  illum,  ni- 
mium  liberales  fuerunt  in  colendis  Sanctorum  titulo  suis 
priorum  sfleculonim  episcopis,216.  Egregie  refellit  opinio- 
nem  Lebrunii  de  Symbolo  Apostolorum  a  nemine  porsus 
per  quatuor  aut  quinque  priora  sflBcula  scripto  :  sed  non- 
nihil  et  ipse  allucinatus  est,  ex  textu  potissimum  Augus- 
tini  perperam  lecto,  etc.,  240.  Solidissime  quoque  oonAi- 
tavit,  libnim  Thomfle  Bumetti,  de  Statu  mortuorum  et  re- 
Burgentium,  etc.,  275. 

N 

Nestorianismus.  Etiam  Nestorianismus  impetitur  a8.N!- 
ceta  in  Symboli  Bxplanatione,  sed  post  Eutychianismum, 
et  paucis  verbis.  61 .  Nestorianismus  S.  Nicetas  tempore 
non  audebat  se  prodere,  quia  et  catholicos  et  Eutychianos 
habebat  adversos,  62. 

Niceas  multos,  Nicetas,  Nicetos,  Nicas,  Nicetios,  exhi- 
bentnobis  Martyrologia  Latina  Ecclesia,  Menologia  quo- 
que  GnBcorum,  necnon  et  Kalendaria,  178. 

Niceas  Hypodiaconus  Aquileiensis,  de  quo  8.  Hierony- 
mus,  non  est  Niceas  seu  Nicetas  cpii  episcopus  fiiit  Aqui- 
leiensis  post  SecunHnm,  et  qui  a  divo  l^one  Mafpo  decre- 
talem  epistolam  accepit,  55.  178.  Proprium  huius  Aqui- 
leiensis  nypodiaconi  nomen,  non  Nicetas,  sed  Niceas  est, 
179.  Hic  Niceas  hypodiaconus,  patria  Aquileiensis  tmi, 

S.  Niceas,  seu  Nicetas,  Dacorum  episcopus,  et  8.  Pau- 
lini  Nolani  amicus,  non  fuit  episcopus  civitatis  Romatiana, 
constitutflB  in  Dacia  cis  Danubium ;  sed  episcopatum  gessit 
trans  Danubium,  8  eeqq,  Givitatis  Romatianc  in  Dacia 
cis  Danubium  numqiiam  meminit  8.  Paulinus  Nolanus  in 

Brolixo  carmine  quod  scripsit  ad  Nicetam  redeuntem  in 
laciam,  10.  Fuit  bic  8.  Nicetas  in  Dacia  Transdanubiana 
<  episcopus  apostolicus,  et  ex  ordine  eorum  qui  gentium 
episcopi  dicebantur,  atque  a  Romana  sede  fortasse  illuc 
missus,  11 .  Puit  e  Dardania  oriundus,  12.  Meminit  8.  Pau- 
linus  gentium  barbararum,  auas  8.  Nicetas  Dacus  ad  Ghri- 
stianam  religionem  perduxit ;  qnflBOue  non  cis,  sed  trans 
Danubiiim  sitfle  erant,  12.  seqq.  8.  Paulinus  ita  describit 
regionem  et  gentes  ubi  Nicetas  suus  episcopatuna  agebat, 
ut  Daciam  Transdanubitnam  et  barbaras  gentes  in  ea  po- 
sitas  intelligamus ;  nullatenus  vero  novam  Daciam  Roma- 
nametpopulos  in  ea  degentes,  14,  15.  HujusNicet»  Dad 
mentio  et  elogium  in  Martyrologio  Rouumo  ad  diem  7 
Januairii.  16. 

Nova  Dacia  Gisdanubiana,  8.  NicetflB  Daci  tempore,  non 
egebat  alicujus  episeopi  apostolici  opera ;  et  quia  pa^^ 

-  bart>ari  aut  nulli  aut  pauci  ibidem  aderant,  et  ouia  episco- 

-  pis  propiis  ac  episcppajibus  sedibos  abandabat,  16.  Econ- 


tllft 


Bim  mm  m  J)pera  s.  meBTiB* 


illA 


tra  in  Daeifl  TranadAaubiftna,  at  paffanlsiDus  inter  iUas 
gentes  l^arbaras  dominabator.  et  nuHa  episcopalis  sedes 
erat ;  ei  unaro  Gothorum  e^cipiamus  Ecccleftiam,  qos  pro- 
cul  adTanaim  sita,  ad  Daci&mproprie  dictam  non  pertine- 
bat,  46. 17.  18.  Gentibus  trans  Isirum  positis  prsedicasse 
S.  Nicetam  Daeum  fatetur  Lequienus ;  et  nihilominus  eum- 
dem  Remeaian6&  cis  Danubium  facit  eplscopum,  ex  quo- 
dam  Gennadii  codice.  18.  Quo  circiter  anno  apostolMum 
suum  inchoavetit  8.  Nicet^  inter  barbaras  gentes  trans 
Danubium.  et  quo  drciter  anno  obierit?  19.  Hujus  S.  Ni- 
cetflB  merita  pnndicaTit  etiam  8.  Hieronymus ;  dum  Besso- 
mm.  Sc^rtharum.  Hunnorum.  atque  Getarum  in  Christiana 
fide  proffressus  testatur.  ibid.  Georgius  Dominicus  in  suo 
Adonis  nfartyrologio  non  bene  opponit  S.  Innocentii  pa- 
p«  I  Epifttolas  duas.  pro  astruendo  S*  Nicetffi  Daci  epis- 
copatu  in  BomaUana  civitate  cis  Danubium,  20, 

S.  Niceas  fieu  Nicetas'  Dacorum  episcopus  auctor  esse 
non  potuit  K;rp2an/»lumM  SymboU  ad  eompetente$,  quam 
Gennadlus  tribuit  Niceee  seu  Nicet»  Romatianse  ciyitatis 
episcopo  ;  quia  in  ea  Eutychian»  heereseos  mentio  est, 
quam  morte  sua  sanctus  hic  Nicetas  longe  prffiiverat,  84. 
Sancti  Nicetee  Daconim  episcopi  otas  inquiritur.  et  annus 
quo  circiter  ad  superos  evoiant ;  et  hoc  ex  S.  Paulini  No- 
lani  perpensa  aQtate.  ex  ejusdem  dicendi  modis.  atque  ex 
multis  ipsius  S.  Nicetse  meritis  inter  barbaras  gentes,  85, 
86.  Pomparum  et  Theatrorum.  apud  barbaras  gentes  quas 
erudiebat.  meminisse  non  poterat  S.  Nicetas  Dacus.  45. 
Neque  lUi  occatio  fiiisse  videtur  ea  dicendi,  qun  haben- 
tur  in  fragmmUo  tertio  8.  Nieetae  Gennadiani  contra  super- 
fluum  camis  omatum,  etc.,  in  maribus  et  in  feminis»  81. 
Libellus  ad  Virginem  laptam,  quem  Gennadius  tribuit  Ni- 
eee  seuNioetffi  Romatianmcivitatis  episcopo»  8.  Nicetam 
Dacum,  Paulini  Nolani  amicum,  auctorem  habere  non  po- 
tuit.  73. 

5.  Niceaa  aeu  Nicetaa  Dacorum  episcopua,  et  Dardania 
oriundus.  stylum  habere  non  poterat  nitidum,  comptum, 
Latinum,  qualem  in  Expkmaiione  Symboli  admiramur, 
155.  In  Dacia  vero  barbara,  ubi  reapse  epiacopatum  (ms- 
sit,  non  erat  cur  Latino  uteretur  sermone.  barbaris  THis 
genttbus  iocomperto,  155.  156.  S.  Nicetas  Dacus  non  est 
auctor  Tradatuum  duorum  qui  sub  ejus  nominememoran- 
tur  in  Bibliotheca  nova  Manuscriplorum  Labbei.  de  Vigiliis 
servorum  Dei.  ac  de  Bono  peaJmodiae.  214.  Oafenditur  in- 
vectio  hujus  sancti  Nieetee  Daci  in  Martyrolohium  Roma- 
num  ad  diem  7  Januarii  a  Baronio  facta.  822.  223. 

8.  Niceas  seu  Nicetas.  quem  Gennadius  memorat  in  li- 
bro  de  Viris  lUustribus.  et  quem  Romatianee  civitatis  epi« 
scopum  dicit.  non  est  Niceas  seu  Nicetas  ille  Dacus  mii 
sancti  Paulini  Nolani  amicus  fuit.  etc..  21.  teqq.  Hic  Ni- 
ceas  seu  Nicetas  in  Symboli  Explanatione,  cap.  4,  Euty- 
ehianum  errorem  impugnatcontra  veram  in  C3iristo  huma- 
nitatem ;  de  quo  errore  sermonem  habere  non  poteratNi- 
ceas  seu  Nicetas  Dacorum  episcopus.  23.  teqq,  Errorem 
hunc  Eutychianum  indicatNicetas  Gennadianus  iisdemdi- 
cendi  modis,  quibus  8.  Leo  papa  pluribus  in  locis.  24. 25. 
26.  Errorem  eumdem  impucniat  Nicetas  in  Symboli  Expla^ 
naiione  iiadem  eensibus.  iisdem  momentis.  iisdem  pene 
verbis.  quibusa  8.  LeoheMagno  impugnaturin  epistofaad 
Flavianum.  27,  28.  29.  Nec  non  eoaem  prorsus  modo  quo 
idem  error  post  8.  Leonem  Magnuro  impugnatus  fuit  eo- 
dem  quinto  sasculo  pluribusin  locis  a  8.  Maximo  Taurinen- 
si  et  S.  Petro  Oirysologo  in  Italia,  et  a  Pausto  Reiensi  ac 
S.  Avito  Viennensi  in  Galliis,  30.  teqq.  Inqiidritur  atas  Ni- 
cetoe  Daci.  ut  clariusappare  at  Nicetam  huncDacum  Expla- 
nationisilliusauctorem  esse  non  nosse,  in  qua  Eutychianus 
errror  impetitur,  34.  teqq.  Non  S.  Leo  a  S.  Nireta.  qui  il- 
lum  prsecesserit.  et  Dacus  fortasse  fuerit ;  sed  S.  Nicetas  a 
8.  Leone  sumpjiit.  guffi  adversus  Eutychianum  errorem 
seripsit  in  Symboli  Explanatione,  37.  Non  oportebat  quod 
NicetasGennadianus  Eutychen  expresse  nominaret  in  Sym" 
boli  Explanaiione,  40.  Eutvchianorum  vero  pseudoeccle- 
siamneo  poterat  tunc  nommare»  40.  41.  Memorat  Nicetas 
pompas  atque  theatra,  oblect&menta  scilicet  Romani  orbis, 
quie  anud  gentes  barbarasnon  obtinebant ;  quaeque  memo- 
rare  Nicetas  Dacus  non  potuisset.  45,  teqq.  Objurgat  ni- 
mfum  corporis  cultum.  et  superfluum  carnis  omatum  ; 
abusna  nempe,  qui  apud  ^entes  barbaras.  easque  noviter 
ad  fldem  peitiuctas,  haben  non  poterant,51. 

8.  Niceas  seu  Nicetas.  Romatianffi  civitatis  episcopus  a 
Gennadio  appellatus,  est  dubio  procul  Niceas  seu  Nicetas 
episcopus  Aquileiensis,  qui  S.  Leonis  Magni  tempore  flo- 
ruit.  et  ad  quem  ejusdem  S.  pontificis  exstat  epistola.  55. 
teqq.  Probatur  standum  esse,  ex  prffimissis,  auctoritati 
codicis  Ghisiani,  qui  8.  Nicetam  episcopum  Aquileiensem 
auctorem  &cit  Emplanationit  Symboli  ad  eompetentet  ; 
e|usdem  nempue  libeili  cpiinti  de  Symbolo,  quem  Genna- 
diua  tribuit  Nioes  seu  Nicel»  Romatian»  dvitatis  episco- 
-^,  55, 56«  Judiciam  GaroU  Fea»  qot  prifflat  araditia  notun 


fecit  inventionem  in  eodic6  Ghiaiano 
boli  ibid.  Si  error  aut  in  Gennadio  4ufoi^t,  ant  in  codi» 
Ghisiano.  credendum  potius  Ghisiano  codici,  quani  Geona- 
dio,  57.  Ignoecendum  illustribus  virie  qtti,  ante  inventiooem 
Explanaiionit  Symboli  in  codice  Ghisiano,  in  cootFariam 
iere  6enieniaBm,ibid.Exflanationit  StfmboU  titulua  non  eit 
falsatus  ab  excriptore,  58.  Non  est  verisimilis  intrusio  vo- 
cis  Aquileientit  In  titulo  opu^cuU  Sxplamaiionia  SyatMi. 
ibid.  Tituhis  hujus  onusculi  primffivam  suam  etoriffuulem 
sinceritatem  ostendit,  59.  Opusculum  EtBfjJmtiimis  SymboU 
ea  habet  quffi  tempus  Nicet»  AquUeienus  deaignant.  6t 
Immo  ea  etiam  quffi  AquUeiadsie  Ecclesiffi  fetum  of>uscnlum 
illud  ostendunt,  63.  Hoc  secundum  probatur  ex  ▼estigiis 

Seculiaris  Symboli  AquUeiensis,  qu»  in  Kxplanatione  8. 
fic^iB  appajmt  satis  roantfesta ;  koetUUus8]rmboli  nsus, 
saltem  pubUcus,  tunc  temporis  in  AquUeiensi  Eetdesia  ra 
desuetudinem  abiisset,  ibid  ,  utque  aa  57.  Item  probatsr 
ex  multis  quffi  in  Explanatione  adsunt  Rufini  Aqaileienais 
€!ommentarioin8ymbolum  plane  eonformia,  67-72.  Etiam 
libelluB  ad  Virginem  laptam^  qui  germanus  est  EaepUma- 
tionit  Symboli,  et  a  Gennadio  eitaiur  inter  Nicetse  Boma- 
tiani  opusCula,  indida  habet  tum  generalia  lom  parUcular 
ria  AquUeiensis  or^inis ;  qus  propterea  Gennadiannm 
Nicetam  magis  magisque  confirment  non  alium  esae  qoam 
8.  Nicetam  Aquileiensem  episcopum,  74,  eeqq. 

Sanctus  hic  Nicetas  in  aliquo  ex  Gennadianiscodicibas 
enuntiatur,  non  Romatiann,  sed  Romana  civitatia  eptsco- 

Sus,  93.  Hffic  6nantiatJM>  monere  fortasse  darissiBMus  De 
lubeis  debuisset  felicis  interpretaUonis  snas  pro  S.  Chro* 
maUo  AquUeiensi,  qui  simUiter  Romanus  episoopas  die- 
tus  fberat,  91. 

Sanctus  Niceas  seu  Nicetas  episcopus  Aquileienais»  pro- 
babiliter  dictus  fuit  RomaUan»  civitaUs  episcopus,  qoia, 
antequam  episcopalem  sedem  Aqufleiensem  conacenderet. 
episcopus  fortasse  fuerit  auxiliaris  AquildenBem  Ecdesie 
ad  portum  RomaUum,  seu  RomaUnum  situs,  9S,  taqq.  Hic 
RomaUus  seu  Romatinus  portus,  utn  fortasse  8.  IQeetaa, 
veluti  auxiliaris  eptscopus  Aquileiensis  Ecdesiaa,  sedit» 
antecniftm  Aauileiensem  canesseret  episco]^tum«  foit  pro> 
bat^ms  ipseRomatiusseu  Romatinus  PUnu  portas^  qui  sd 
osUum  fluvii  ejusdem  nominis  situs  orat,  42d.  Romuians 
civitaUs  episcopus  dici  qiioque  potuit  8.  Niceas  sen  Nice- 
tas,quiaprobabiliter  ad  portum  RomaUum  seu  RomaUnam 
sederitnon  infrequenter,  eUam  cum  Ecclemffi  Ac^uileiensis. 
clavum  teneret,  IS4,  teqa.  Negue  repugnat  dici  posse,  ^ 
eumdem  ad  RomaUnum  Plinii  portum  prius  sediase  vdoii 
auxUiarem  episcopum  EcclesisB  AquUeiensis ;  et  postas 
Aquileiensem  episcopum  consUtutum,  noa  inlreqaeater 
etiam  diversatum  fuisse  in  portu  RomaUno  novo.  seu  po- 
Uus  in  ejusdem  nominis  civitate,  ibid.,  et  134.  Anao  4m. 
episcopatum  Aquileiensem  inchoavit  S.  Nicetas  :  sed  alibi 
probabUiter,  poUus  quam  Aquileiffi.  habitavit»  primis  sal- 
tem  episcopatus  annis ;  et  fortasse  in  portu  Romatino 
novo.qni  jam  tunc  speciem  quamdam  civitatia  haberet; 
unde  episcopus  civitatis  RomaUanffi  facUe  dici  potait.  iU. 

DUuuntur  criminaUones  cl.  Zabei  in  8.  Nicetam  Aqni- 
leiensem ;  parcitaUs  nemque  scribendi,  eUam  in  urgeati 
necessitate  Ecclesi»  su»,  et  neglectus  responsionis  ad  S. 
Leonem,  457. 

AquUeiensis  hic  episcopus,  Niceas  estne  dicendos,  aa- 
potius  Nicetas  ?  179.  Quid  de  iUins  patria  sentiendum  f  tSI. 
Quo  anno  Aquileiensem  episcopatum  adivit?  182.  Qno 
aano.  et  quo  die  ad  superos  evolavit  ?  183.  Ezpenditiir 
epistola  S.  Leonis  paps  ad  eumdem.  184.  Opuscula  reeen* 
sentur  S.  Nicet»  ex  Gennadio.  Honorio,  atqoe  Trithemio. 
185.  Quid  opusculum  6.  Nicetffi  primum  oa  Campetantet, 
quod  desideratur,  conUnere  potuerit,  ex  Gennadii  indics- 
Uone,  atque  ex  consimiUbus  88.  Patrum  Inctibrationitms, 
inquiritur.  187.  SimiUter  de  secundo,  quod  pariter  deti' 
deratur,  deErroributGentiUtatit^  189.  Item  de  tertio  quod 
est  de  Fide  uniece  Majettatit,  190.  Preclara  qusdam  de 
hoc  opusculo  terUo,  191, 192,  193.  Quid  tiierit  opusculnm 
quartum,  quod  itidem  desideratur,  Advertut  Qenetkliatt' 
giam  f  193.  Viz  aliud  appositum  opusculum  hujus  ar^ 
menU,  quod  ad  competentes  esset,  in  tota  anUquitale  ta- 
venitur,  195.  Expenditur  censura  ad  hoc  8.  Nicets  opo- 
sculum  duorum  nostrorum  Gennadii  codicum.  et  8.  Nketts 
a  Pelagianismi.  seu  Semipelagianismi  nota  defenditur, 
196,  197.  Quid  sit  opusculum  S.  Nicet»  quintum  d#  Sfo- 
bolo,  quod  nuper  inventum  fuit,  explicatur,  108.  Num  aoc 
opuscuium,  seu  hic  sermo  de  Symbolo  habitus  fuerit  a  8. 
Niceta  ad  competentes  in  SymooU  tradiUone,  an  vero  is 
eorum  redditione,  inquiritur.  199,  200.  Quid  sit  opusca- 
lum  8.  Nicetffi  sextum.  quod  desideratur,  deAgni  pauka- 
lit  Vietima :  et  num  ad  competentes  proprie  dictos  h^ht 
tum  fiierit,  an  noUus  ad  neophytos  seu  ad  infantes  ?2M. 
204.  Se^Umus  8.  Nicet»  liber  recensetur  jamdiu  notm. 
est  qm  ad  VirgiMm  (aittam^fijns  vioei  in<^cantur»  eja 


1141 


BWBX  REROII  K  OtVRA  8.  VH$fKM. 


m* 


epitome  datar,  eJQS  mdrititm  MMritar,  atcpie  ^J«f  vtwas 
apud  ecclesiastie»  eniditioius  cuitores,  S05,  «i^.  FVwy- 
«•«nto  ezpenduntur  opusculorum  8.  NicetflB,  qu»  deside- 
rantur ;  et  cui  qu»que  opusculo  adjudicanda  sint  incruin- 
tur,  t06,  M^.  QuiB  opusculomm  8.  ff icet»  s^luf  9  S09, 
210.  Quo  tempore.  quoque  inloco  positus,  opuscula  indi« 
cata  scripeeril  8.  Nicetat  ?  tlO,  nqq.  Num.  pnBter  opuscu- 
la  indicata.  alkfiiid  aliud  elucubraverit  8.  Nicetas  ?  213. 
Recensentur  ea  quae  alibi  indicantur  de  8.  Niceta»  aut  sub 
^ic^jus  Niceta  nomine  ;  et  ea  quoque  qu»  ab  eo  scripta 
fbisse  coniicimufl»  244,  215,  2i0. 

8ancti  Nicetie  Aquileiensis  episcopi  vite  sanotitas  de- 
monstratur,  et  saBctitatis  •opinio  in  qua  d^cessit  ez  illius 
nominiB  insoriptionetin  MartyroIoffiaSi^n.Quandomamlo- 
cum  obtinuit  in  llartyroloeiis  8.  Niceta8?218.  Licet  adge- 
nuiniHn  et  primlseniam  Hieronymianum  Martvrologium 
8.  NicetflB  nomen  nan  pertaneat«  vetnstissima  nihilomious 
et  illius  nominis  accessio  in  iisdem  Hieronymianis  Mariy- 
rologiis.  249.  Fit  satis  objectionibus  virorumclarissimoram^ 
qvi  tn  Martyrologiis,  ubi  ad  i  kai.  Julii  mentio  est8.  Nice- 
tfls,  etc..  videre  volunt  Nioetam  Daoum.  non  autem  Aqui- 
leiensem ;  quique  8.  NicetflB  Daci  mentionem  ad  diem  7 
Januarii  in  Martyrologio  Romano  positam,  posteriorem 
MkKtionem  dicunt  pro  arbitrio  factam,  220^  223.  8anctiNi- 
cetflD  sanetitas  alia  etiam  ratione  ostenditur,  ac  pnBcimie 
ex  duobus  opusculis  quflB  de  eodem  supersunt,  213,  m. 

Quid  nunedeS.  NicetsB  Aquileiensis  eultu,  maximevero 
in  Bcelesia  Aquileiensi  ?  224.  280.  Fit  satis  animadver- 
aionibus  eruditomm»  atque  etiam  clariss.  Zabei  superhac 
re,  228.  Mf^.  8.  NicetsB  Iquileiensis  episoopi  (sicut  et  alio- 
rum  Aquiteiensiiim  ^piseoporum  8.  Valenani  et  8.  Chro- 
matii)nuUflB  ezstant  apudnos  sacrorum  cinenun  reliquifle : 
neqne  eonstat  cruod  exstiterint  alicniando  in  tam  celebri 
sacrarum  reliquianimthesauroAquileiensis  EcclesiflB*  229, 
Quid  inde  inferimus  cum  clarissimo  Maso^shiot  230. 

Nonnulla  expenduntur  qusB  8.  Nireta  aut  minns  ex- 
acte.  aut  durius  dicta  videri  possent.  284,  uq^, 

Norisius,  cardinalis,  non  satisaccurate  scripeit,  plurimos 
fulsse  in  Aquileiensi  Ecdesia  ex  ordine  clericali,  qui  8. 
Leonis  Magni  temporede  hatresi  Pelagiana  eraotsuspecti^ 
470.  Vide  Pelagiaai,  et  Pelagianismus. 

Novatiana8,pseudopapa,  oidinatus  episcopnsdicebatiir 
a  duobus  Aquileiensibus  episcopis,  Maroello  et  Alexandro, 
409.  Athi  non  aiii  fuisse  ostenduntur  quam  auxiliares  epi- 
scopi  EcclesiflB  Aquileieosis,  ibid,,  ei  i$qif,  Immo  neque 
Novatiani  ordinatores  fuere  ;  et  probabiliter  neque  iUius 
assedflB  in  schismate,  444 . 

Novatianoram  error,  qno  negabant  EcclesieB  facultatem 
peccata,  aMqoot  oraviora  dimitteodi :  et  nura  8.  Nicetas 
quodam  loco  «4  Virgiwem  lapiom  sententiam  Novatianam 
protulerit  ?  284,  ieqq.  In  re  h^jusmodi  dootrinam  distin- 
guere  oportet  a  disciplina,  288. 

0 

Oculorum  vox  in  textu  evangelico,  Ibi  erit  fletut  et  ttri' 
dor  dentium,  invenitur  apud  8.  Nicetam  in  otroque  opu- 
sculo,  6.  HflBC  vox  paucissimorum  omnino  codicum  fuit  in 
veteri  Latina  versione  ftala  dicta.  7.  Hujus  vocis  usus  in 
utroqueopusculo  germanitatem  illorum  opusculorum  con- 
flrmat,  ibid.  Hanc  vocem  oeulnrum,  bis  a  8.  Niceta  usur- 

Kttain  inlibello  ad  Virginem  laptam,  non  animadvertenint 
aurini  editores  Operum  8.  Ambrosii,  8.  Hac  voce  num- 
quam  usi  sunt,  in  eodem  Evangelico  textu  referendo,  sancti 
EccIesiflB  Patres,  Ambrosius,  Hieronymus,  Augustinus  in 
genuinis  Operibus  quaB  habemus,  ibid, 

Opiliones  consules  duo  ;  alter  anni  453.  alter  anni  524. 
78.  Defenditur  consulatus  primi  in  inscripUone  sepulcrali 
sacrsB  vinnnis  Aquileiensis  Columb»,  ib^dem, 

Oratio  Dominica.  Gompetentibusad  baptismum.  unacum 
Symbolo  fidei,  eliam  oratio  Dominica  tradebatur ;  et  etiam 
de  hac  oratione  sermones  ab  episcopis  habebantor,  452. 

Osopiensis  lapis  sanctaB  GoIumbsB  virginis.  Vide  8.  Go- 
lumba. 


Paganismus.  Vid.  Gentilitas,  ei  Gentiles. 

Pagius  Antonius,  a  WesseUngio  notatus  ob  vooem  Ao- 
MMlMMiaiii  Genaadii,  quam  videre  voluisset  etiam  in  Itine- 
rario  Antonlni,  84. 

8.  Pamphili  martyris  Apologia  pro  Origene ;  et  quid  de 
eadem  sentiret  divus  Hieronjrmus,  4.  8ub  nomine  8.  Pam- 

Ehili,  ex  versione  Ruflni,  exstat  liber  adversus^Mathema- 
cos.  etc.,  495. 

8.  Paulinus  Nolanus  episcopus,  8.  Nici»tflB  Daci  amious. 

^us  carmen  ad  Nicetam  redeuntem  in  Dadam,  40,  eeqq. 

38,  88.  Quo  anno  aitatis  atque  mb  vulgaris  ad  superos 

•volavit?  35. 

8.  Panliava  patriaicfaft  Aqoilaiaiisif.lSttB  conaittam  Fo- 


rojaliense,  ot  canonei  dqoad  diaciplinam  virginalepi  per- 
tAnente9v75.  Hujus  8.  Paulini  nomen  noninvoniiur  !n  ka- 
lendario  Aquileiensi  Ecclest»  seculi  decimi  tertii,  227. 
Hie  vocem  FiUoque  ad  Symbolam  in  ItaUam  primum  in- 
vexit,  273. 

Peecata,  et  peccatores.  Peccata  ad  mortem  ducere  dooe- 
bct  8.  Nicetas,  234.  Peecata  sunt  gravioea  mus  acaodahim 
pnsbent  fidelibus,  qusBque  infidelee  blaapoemare  faoiont 
nomen  Doinini.  234.  Nihil  rilri  peccatoree  blandiantur  in 
peccatis  ex  multitudine  sooiorum,'284. 

Commnnis  Eeelesi»  praxis  erat,  8.  Nicet«  Aquileiensis 
«t«te,  nt  majus  et  gravinspeccatnm  censeretur,  quod  in- 
^iflitione fscta  innoteeoeret  quam  si  ilhid  nltco  peocator 
eonfessus  Aiisset.  288.  BxiUiuetemporis  disdplina.  aliqna 
etiam  occuItapecdaiapublicaerantcoiifesaoaepaadeDda, 
ad  pablicum  svbeoiidum  poBniteDti»  romedinm,  299.  Quid 
toquisitio  unc  temporis  in  pecoaita,  atque  delatio ;  et  quid 
isx  ea  nimc  vigeatdiscipttna?  ihid.  Qaid  de  peculiari  pec- 
cato  virginis  sacrflB,  qots  se  vidari  dancuhim  permitissat, 
ae  postea  detecta  esset  invita  ?  289,  280.  Virginis  sacrsB 
vioistor,  cujus  eriminis  rens  censebatur  t  283. 

Distinctiooommanisapud  Patree interpeccata  in  Deum, 
et  peceata  in  fratres,  seu  in  homines,  285.  Inter  peocata 
la  Denm,  immo  intergraviora  hujus  generis  peccata.  mte- 
rito  reoensebat  8.  Nicetas  peccatam  simb  virginis  lapfflB, 
285.  Quid  peccatain  8piritum  aanctum  t  Et  nmn  8«  Nieetas 
aliique  Patres  prorsos  irrmnissibil>a  dixerint  peoeata  hu- 
jusmodi  iB'^plritam  sanctuia  1 289,  290. 

Pelagla»!,  et  PelagiaBismas.  Hadl^esie  Pelagiana  habnit 
qufdem  sectatores  in  Amitteiensi  provfnieia,  vel  ab  initio 
sflBCuli  qaiBti,  Bedesiastici  ordinis  homines.  487.  B^tola 
8.  Leoins  Magni  ad  epieoopuiii  Aquiletenaem  antio  etroiter 
442.  snper  suapectis  de  Hsresi  Pelagiana.  ibid.  «f  488.  Pe- 
lagiani.Buroqoam  pseadoeceiesiam  pecnliaremsibi  eonsti- 
iuerunt.  ibid,,  H  489.  Pauci  erant numero  ih  Ecclesia  Aqui- 
leiensi  ^ncto  Leone  Magoo  pontiflce.  et  ex  ordine  tantnm 
clericali;  neqiiavero  absoluteatqueaperte  Pelagiani,  470. 
Quid  de  Pelairianiamo  in  provincia  AquileienBi,  post  cita- 
tam  8.  LeoBis  epietolam  anni  442  ?  ihid,  Quid  sedente 
Aquileiensi  episcopo  Januario ;  ad  quem  alia  8.«  Leooisepi- 
stola  anoo  447f  474,  472.Qaid  demom  8.  Nieet»  «piscopi 
tempore,  mA  ab  anno  454  ad  485  Aquileiensem  tenuit  epi- 
scopatumf  ibid, 

A  Pelagianismi  seu  Semipelagianismi  nota  6.  Nioetaa 
Aqnileiensis  opisoopus  vindioatiir,  eoBtra  oeosuram  doo- 
rum  Gennadii  codicom  Porajoliensiam,  198,  497. 

8.  Petras  Gbrysologos  episeopos  Ravennatiam.  ESus 
eplstola  ad  Eotychen  ;  et  ejus  sensus  adversus  Eutychta- 
num  «rrorem,'confdrmes  seBsibos  8.  Leonis  papoihtepist. 
ad  Plavianum,  et  8.  Nicet»  in  Sym^b/t  Ea^tmediimo,  34. 
Bx  ejosdem  8.  Petri  ^ermonibus  emimus  paganos  non 
paucos  exstitisse  tunc  temporis  in  ea  ItalisB  parte,  et  in 
ipea  sua  Bavannatensi  dicBceei,  439.  Bximiis  kodibas  ce- 
lebrsvitAdelphum  seu  Delphinoim  episoopom  Aquileien* 
seminconcione  liabHaad  populnm  Ravennatensem,.  eodem 

Snftsente.  247.  Prsdare  suos  veluti  gradus  constituit  in 
dei  professione ;  et  suum  assiimat  credulitati  locum,  et 
quid  credulttas  valeat  aperit,  285.  Quid  seoseritdehidicio 
extremo  altimorum  viventiom  ;  num  nnBvia  mone,  an 
absque  morte  sistendi  judicio  sint  f  289. 

Phantasma.  In  phantasoiate  dioebaBt  Eutyches  et  Eu- 
tychiani  fiM^m  Doo^l  incaroationem,  22.  25.  Phantas- 
maticosChriatiaBosappellabatEotychiaBosS.  LeoMagoos, 
28.  Phantasmalis  pnBdicator  dictus  fiiit  Sutvehes  a  8. 
Avito  Vteonensi,  32»  Gontra  PhaBfasma  idemS.  Avitos  li- 
bros  scripsit,  33. 

8:  Pius  pa^  I,  patria  Aquileieosis,  exhibetur  In  qua« 
dam  pictura  apud  Bosium  et  Aringliium,  veluti  initiatio- 
nem  peragensCairistiaB»  virginis.  otc,  254. 

Plinii  locus.  de  Romalioo  porto  et  flavio,  89. 

PoBnarum  flBtemitas  pro  impiis,  a  8.  Niceta  hicalenter 
asseritur,  282, 283. 

toniteotia.  prout  est  animi  affectio,  qoa  peccata  dete- 
stamur,  et  pro  peccatis  Deo  libere  satisftusimas.  PcBniten- 
tiam  lapsis  necessariam  docebat  8.  Nioatas.  238;(6econ- 
dum  coBScienti»molem  exhibeDdaest  pttiriteBti»  magni- 
tudo.  tMd. 

Pnnitentia.  prout  est  veteris  ecdesiastic»  disei^n» 
pars.GommuoisEccIesia  pmxiaeimt,  8.  Nicet»  Amuleien- 
sifl  fttate,  ut  graviori  pcsniteatia  poniretar  peceatam  aU- 
quod,  qood  ioquisitione  fada  innotesceret,  qoam  si  iUad 
ultro  peccator  confessus  fiiisaet,258.  Quoti  temnoria  MBi- 
tentiam  indixerit  8.  Nicetaa  sos  virgini  lapsnf  280.  Super 
poenitenUapublica  virgiBibusaapslslnfligenda  expenditur 
anctoritas  8.  Gypriani,  et  oanoB  48  ooBeilu  Hliberitani;  280, 
284.  Agonem  poBOitentlie  apellaiB.  Nicetaacursum  pceoi- 
tentitfem ;  «t  quarof  264.  Qoihoa  exlerioribus  aettbua  p«a- 
i  pobiiaiia  .8#m.  ikbibat»  j»  S.  1»^ 


ms 


VmtX:  KKtOM  tN  OnRk  S.  mCBTjB. 


Sto,  lapsa  Tirgo  monasteri!  sui?  261.  Qnid  agere  qnoque 
ebMBbateodeintempore  ad  concipiendom  animo,  nutrien- 
dumque  dolorem  perpetratiproDudil?262.Quotitempori8 
pomilentiam  pot>lieam  dixerit  8.  Nicetas  riolatori  rir^ 
Bis  sacr»  f  2».  Quibus  actibus  pcBnitentialibus  constare 
del>ebat  hujus  ▼iolatoris  publica  poenitentia  1 263.  In  infli- 
gendis  antiq[uitus  publicis  poenitentiis  ratio  habebatur  et 
sezus,  et  virium,  ioid. 

PoBnitentia,  prout  est  sacramentum,  quo  absolutio  pec- 
catoribus  impert  itur.  Juxta  yeterem  nonnullonim  canonum 
sanctionem»  quorumdam  criminum  reis,  neque  in  exitu 
TitSB  absoluUo  inipertiebatur,  285,  286.  Kx  hac  yeteri  se- 
▼eritate  processit  rortassehodiemus  disciplin»  vigor,  quo 
absolutio  quorumdam  peccatorum,  aut  summo  pontinci, 
aut  locorum  ordinariis  reservatur.  ibid,  Vetus  illa  severitaj 
non  fuit  tamen  communis  totius  Ecclesio  disciplina :  sed 
niliilominus  alicubi  obtinebat  etiam  ssculo  quinto,  atque 
eadem  8.  NicetaB  aetate,  286.  287.  Eodem  quinto  sibcuIo 
modum  posuerunt  Romani  pontifices  huic  severitati :  ac 
tandem  o.  Leo  Magnus  sancivit  eamdem  servandam  esse 
in  posterum  tantummodo  eirca  eorum  personas  qui  in 
Deum  a  fide  discedendo  pecearunt,  287, 288. 

Politus  Alexander.  Novitatis  accusat  opinionem  sancti- 
tatis  Nicetffi  episcopi  apud  Aquileienses,  et  cultum  non 
approbat  eidem  ab  ipsis  pnBstitum,  si  id  fecerint  absque 
certo  aliquo  judicio  noman®  EcclesiaB,  224. 

Pomp®  diaboli,  quibas  ante  baptismum  renunUabant 
▼eteres  Christiani  ante  GonstanUnum  Magnum,  quid  ?  44. 
Quid  pomparum  vocabnlo  intelligeretur,  postmiam  pompffi 
▼eri  nommis,  data  Ecclesiae  pace,  desierunt  7  44  et  45. 

Pomposianum  monasterium.  Geleberrimi  faujus  olim  mo- 
nasterii  bibliotheca,  sflsculocadente  undecimo,  possidebat 
8.  NicetflD,  libelhim  de  Fide  uniea  MajeitatU,  si^e  de  Ba- 
Hone  Fidei,  quem  Gennadius  memorat,  quemque  nos  de- 
sideramus,  i9i.  Cur  vero  libellos  hie  8.  Nicet».  qui  in 
Pomposiano  monasterio  undeeimo  desinente  sibcuIo  exsta- 
bat,  postea  perierit  1 493.  Duo  alia  S.  Niceta  opuscula  ea- 
dem  bibliotneca  habebtt,  eodem  eum  prflecedenU  libello 
compacia  volumine,  et  a  scriptoribus  veteribus  non  me- 
morata,  244. 

Portus  Gruarius  hodiemus  non  est  portus  RomaUnus  a 
Plinio  indicatus,  9i,  92.  Portus  Gruarius  post  Attilanam 
cladem  e  ruinis  Concordise  crevit,  ibid,  Portus  Gruarius 
probabiliter  illa  civitas  RomaUana,  de  qua  Gennadius, 
92,  98.  Portus  Gruarius,  melius  fortasse  dici  debuisset 
portus  Romatinus  novus,  aut  civitas  RomaUana.  ihid.  Ad 
nunc  portum  Romatinum  novuro  probabiliter  aliquandiu 
sedit  A.  Nicetas  episcopus  Aquileiensis ;  indeque  RomaUa- 
ncB  dvitaUs  episcoous  appdlatus  fuit,  131.  Ad  hunc  Por- 
tum  Gruarium  hodie  sedet  episcopus  Goncordiensis ;  qul 
ideo  episcopus  Portus  Gruarii  vulgo  eUam  appellatur» 
138. 

PortusRomaUnuB  a  Plinio  indicatus,  trans  Goncordiam 
itetit,  ad  osUumRomaUni  fluminis,91,  92.  Post  Aquileiss 
et  Goncordi8B  fa  tum,  RomaUnum  Plinii  portus  veluU  ab  orbe 
evaouit,92.  Ad  hunc  RomaUnum  Plinii  portum,  ante  Aqui- 
leisB  etConcordisB  factum,  probabiliter  sederunt  auxiliares 
episcopi  Aquileiensis  Ecclesiae  in  hac  VeneUsB  parte  siti, 
128.  Et  fortasse  eUam  8.  Nicetas,  si  auxiliaris  episcopus 
EcclesisB  Aquileiensls  fuit  ad  portam  RomaUnum,  ante- 
quam  ejusdem  EccIesisB  clavum  teneret,  124, 134. 

Presbyteri.  et  presbyterium.  Omnes^  aut  pene  omnes 
presbyterii  episcopalis  sacerdotes,  anUguitus  episcopali 
eUam  ordinaUone  fuUet^ant,  97.  Episcopi  mere  auxiliares 
a  presbyteris,  ut  plurimum,  non  di8Un8uet>antur,  et  pres- 
byteri  eUam  appellabantur,  100.  Concilium  Sardicense 
-  BUktuit  ut  episcopus  non  consUtuereturin  pago  autparva 
nrbe  ubi  presbyter  sufficiebat.  iltid,  Hoc  ipsum  recolen- 
dum  dedit  Africanis  eoiscopis  8.  Leo  Magnu»,  108.  In  con- 
cilio  Aquileiensi  anni  381,  non  pluresquam  duo  presbyteri 
interfuerunt ;  et  alii  omnes  fuerunt  episeopi,  112.  Presby- 
teri  illi,  qui  in  AcUs  8.  Hermagoree  protoepiscopi  Aqui- 
leiensis  dicuntur  ab  eodem  direcU  ad  civitatem  TergesU- 
nam,  et  ad  alias  similiter  civitates,  fortasse  erant  etiam 
episcopali  gradu  donaU,  119. 

PruaenUus.  Num  admiserit  in  alia  vita  medium  quem- 
dam  statum  pro  adultis  ;ubi  neque  sit  gloria.neque  posna, 
280,281. 

Psalmi  quinquagesimi  recitaUo  quoUdiana  indicitur  a 
8.  Niceta  virgini  lapsse  monasterii  sui ;  sed  usque  ad  ver- 
siculum  decimum  nonum,  262.  Hajus  ejusdem  psalmi  in* 
tercisa  recitaUo,  sicut  eUam  aliorum  similiter,  prnscribi- 
tur  in  anUquis  pcBnitenUalibus  libellis.  ihid, 

Pseudoecclesifle.  Pseudoedclesias  Manichseorum,  Gata- 

phrygarum,  Marcionistarum  nominatS.  Nicetasin  SvmboU 

Explamaiione,  39.  Gur  non  pseudoecclesiam  Eutychiano- 

rum  f  40.  Pseudoecclesias,  nt  plurimum,  non  staUm  ab 

'■  oxta  emnim  f  ttorum  conititaeniiil  sibi  bsretici  homiaes ; 


IIU 

PsflodMcdesi»  Arianonim 


sed  post  temporis  lapsom^  41, 
ezemplum,  tOtd.  «I  «2. 

R 

Ra^ennatensis  Ecclesia.  H»c  ab  ntate  saltem  8.  Petii 
Ghrysologi  metropolis  ecclesiasUca  facta  fuit :  et  niliilo- 
minus  illius  anUsUtes  ante  annum  553  simplici  episeopo- 
rum  Utulo  appellaU  fuerunt  in  papyris,  60. 

RenunUaUo.  Vide  AbrenunUatio. 

Reservatio  animarum,  seu  in  loco  luds,  seu  in  loco  ca* 
liginis,  ad  diem  usque  adventus  Domini ;  quid  apud  8.  Ni- 
cetam  ?  275,  279. 

ResidenUa  episcoporum.  Liberum  olim  erat  eplscopis  in 
propria  dioecesi  quocumque  vellent  loco  permanere,  125, 
ieqq.  Vide  eluim  Cathedralis  Ecclesia. 

Resurrectio  mortuorum.  Quid  sibi  ▼elint  8.  Nicets  ▼e^ 
ba  quod,  resuscitaUs  omnibus,  justa  erit  bonoram  malo- 
rumque  disUnctio ;  et  guod  tunc  fulgebunt  jusU  sicutsel, 
etc.,  mipii  vero,  etc.?  277, 278. 

RevelaUones  divinoe,  alicui  privata  personse  de  privatis 
rebus,  sancU  Ambrosii  et  sancU  Nicetse  Aquileieniii 
eetate,  minime  rarse,  132. 

Riphaei  montes,  sive  Riphnee  one,  13. 

Romana  Ecclesia,  Romana  sedes,  Homanus  pootifsx. 
Romani  ponUfices  a  priscis  usque  temporibus  genUum  epi- 
scopos  ordinabant,  pro  gentium  con^ersione,  psg.  li. 
8.  Nicetas  Dacus  a  Romana  sede  fortasse  in  Dadam  barbi- 
ram  missus  fuit,  ut  ibi  illarum  genUum  esset  apostolas,  li, 
15.  Auxiliariumepiscoporum  Romanorum  ponUficum,  qui 
RomiB  apud  eosdem  degebant.  et  Ronoiee  aut  urbis  Rooub 
episcopi  dicebantur.  exempla  tria,  97,  98.  DicUeUamfuere 
postenoribus  ssculis  episcopi  dioecesani  sanct»  sedis  apo- 
stolicsB,  98.  Alii  alterius  generis  auxiliares  episcopi  Roms- 
norum  ponUficum,  qui  ab  ipsis  passim  consUtuebantarin 
LaUo  et  Campania  et  in  Tuscia  suburbicaria,  eUam  in  vi* 
lioribus  oppidulis.  101,  102.Quam  arctisIimiUbus  circam- 
scripta  esset  horum  episcoporum  auctoritas,  103.  Aposto- 
licae  sedis  pro^idenUapro  nimium  mulUpIicato  episcoponim 
numero  in  Ecdesiis  Africse,  107.  Romani  pontifices.  etiam 
•  quinto  sqbcuIo,  dimicare  debuerunt  adversus  ethnicam  so* 

EerstiUonem  in  ipsa  urbe  Romae  sese  eztoUeotem.  138. 
omanse  Ecdesiae  preeconia,  ibid.  GonsultaUones  syndics 
OrienUs  et  OccidenUs  ad  apostolicam  sedem,  184.  Cionsal- 
taUones  8.  Nicot»  Aquileiensis  epiacopi  ad  eamdem, 
ibid. 

Romatianad^itas ;  seu  poUus  Remetiana,  aut  Remisor 
na,  yel  Romessiana,  in  Dacia  Gisdanobiana  sita  erat  10. 
GivitaUs  hujus  non  meminit  8.  Paulinus  Nolanus  in  cs^ 
mine  ad  Nicetam  redeuntem  in  Dadam,  tdtd.  VarietalM 
▼eterum  monumentorum  in  hac  Dadae  Qsdanubiana  ei- 
▼itate  nomioanda,  84. 

RomaUana  dWtas.  a  Gennadio  memorata  In  Niceteseii 
Nicet»  arUculo,  non  estin  Dacia  inquirenda,  sedin  veten 
dioBcesi,  seu  pro^incia  Aquileiensi,  81.  $eqq.  Fortassenon 
erravit  Genna!aius,  dum  Nicetam  suum  scnpsit  RomaUsn» 
civitatis  episcopum ;  sed  erraverunt  poUus  illi  qui  eamdem 
civitatem,  non  modo  extra  dioecesim  et  provinciam  Aqm* 
leiensem,  sed  eUam  tam  procul  in  Dacia  Gsdanubiaoaqo»- 
sierunt,  83.  At  civitas  illa  Daciae  in  veterum  monumentw 
numguam  Gennadiano  vocabulo  RomaUana,  sou  Romacis- 
na  dicta  fuit,  84.  „ 

Cardinalis  Baronius  RomaUanam  civitatem  Geno&dn, 
Aquileiam  esse  dixit ;  cardinali  Baronio  noonuUi  ez  ero- 
ditis  consenserunt,  85.  Longe  tamen  plures  opioionem  u* 
lius,  et  opinionisfUndamentum  in  discrimen  Tocarant^al 
RomaUanam  Gennadii  uno  ore  in  Dacia  Gsdanabianacol- 
locarent,  86.  Opinio  Baronii,  seu  opinionis  fundamenlam. 
eUam  in  hac  Iitterarum  luce,  si  luberet,  possct  illastrsn 
et  aliquo  modo  fulciri,  t&id.  Sed  deserendus  hoclocoonh 
nino  videtur  Baronius,  in  eo  quod  RomaUanamGenDadn 
civitatem,  ipsam  voluit  esse  Aquileiam ;  defendendas  vero, 
quod  RomaUanee  civitaUs  nomi|is  ipsum  Nicet»  intelien» 
Aquileiensem  episcopatum,  87.?variantes  lectiooes  v^ 
RomaUan»  io  ediUonibus  et  codicibus  Gennadianis,  Mta.. 
et  88.  89.  ^  „.    .^ 

Quisnam  in  Aquileiensi  amplissima  dioBcesi,  S.  Wicw 
tempore,  locus,  qui  respondeat  appellaUonibus  Roroauir 
nrn,  etc..  etc.,  quae  inveniuntur  m  Gennadii  cdiUoniOM 
atque  codicibus^  89.  Hic  locus  est  portus  RomaUno»;  » 
locum  hunc  primus  omnium  indicavit  in  sancto  ^5?  orna 
episcopo  Niceia  noster  LucreUus  Treus.  ibid.  Verba  vunu 
afferuntur  de  portu  RomaUno.  et  variantes  ediUonaronH 
nianarum  lectiones  in  voce  Romatinum  ibid.  et  90.  » 
Plinii  verba  animadversiones  Philippi  Quverii  item  nw- 
manni.  et  Baudrandi  sensusde  Romatiana  urbe,  de  wmr 
tino  fluvio,  et  RomaUno  portu,  ibid.  et  91.  Portu  toro» 
Plinii  Romatinus  post  AtUIanam  cladem  ▼eluti  ab  orww 
mi^  91  Portos  (tfoarias  bo^emaBt  ad  eomdem  wmir 


il48 


mDBX  KBRnt  tN  OPKRA  S.  mGETJIS. 


nnm  fluTium  situs,  probabiliter  ett  illa  civitas  Romatiaiia 
guam  Gennadius  memorat  in  Niceta,  92,  93.  Vid$  Portus 
Romatinus.  et  Porlus  Gniarius.  Vide  etiam  Rubeit, 

Probabiliter  ad  portum  Plinii  Romatinum  se  recepit  8. 
CSiromalius  Aquileiensis  episcopus,  anno  i>nBsertim  400, 
quo  Aquileiensjsagerpatuitbarbarorum  copiis  Alarico,  du- 
ce  ;  ubi  etiam  cura  moram  fortasse  traxerit  diutiirniorem, 
Romatinus ,  seu  Romatius  episcopus  dici  potuit.  potius  quam 
Romanus,  129.  Ad  portum  vero  Romatmum  novom,  sive 
Gruarium  probabiliter  episcopatum  suum  Aquileiensem 
inchoavit  8.  Nicelas,  ibique  etiam  diuturnam  traxit  rao- 
ram,  aut  iterato  ibidem  etiara  rediit.  unde  RomatiansBci- 
vitatis  episcopus  dici  potuit,  et  ita  a  Gennadio  quoque 
nuncupari,  131.  Exempla  aliquotin  hancrem  exEcclesia 
Mediolanensi ;  item  ex  Concordiensi,  ac  demum  ex  ipsa 
Aquileiensi  Ecclesia,  ibid.,  teqq. 

De  Rubeis  Bemardus  Maria,  Aquileiensium  rerum  illus- 
tralor,  Baronii  opinionera  impugnavit  de  civitate  Roma- 
tiana  Gennadii,  86.  Difficultatem  nuncupationis  Romani 
episcopi  in  S.  C!hromatio  episcopo  Aquiieiensi  apte  dire- 
mit,  nt  eum  potius  Romatinum  patria  diceret,  ex  Roma- 
tino  portu  Aquileiensis  ditionis,  93.  Curvero  nihilsaltem 
hujusmodi  excogitavit  pro  sancto Niceta,  quem  Gennadius 
dixit  Romatian»  citntis  episcopum,  aut  etiam  Romanie, 
ut  in  aliquo  codicet  94.  Duos  Aquileiensesepiscopos  nun- 
cupatos.  Marcellum  et  Alexandnim,  rejecit;  sed  ad  anxi- 
liarium  episcoporum  disciplinam  animum  non  advertit, 
109,  ieqq. 

Ruflnus  Aqnileiensis.  Fjus  Commentarius  in  Svmbolum 
apostolorum,  et  hujus  Commentarii  laudes.  67.  Quo  anno, 
quove  in  loco  positus  Commentarium  illum  elucubraverit, 
nihil  corapertum  apud  scriptores,  68.  Ab  initio  Commen- 
tarium  hunc  innotuisse  Aqiiileiensibus  dubitari  nequit, 
69.  Rufini  Commentarium  veluti  dataoperaincompendium 
redegit  Venantius  Portunatus  in  sua  Symboli  expotitione, 
68.  69.  Multa  Rnfini  Commentario  conformia  in  explana- 
tioneS,  Nicet»,  70,  71.  Probabiliter  dum  Aquilei»  pres- 
bvterum  ageret  Ruflnus,  Commentarium  illum  suum  con- 
cmnavit,  143.  Rufinus  in  Commentario  data  opera  et  dili- 
genter  impugnavit  gentilitatem,  ibid.  teqq..  Rufinus  Aqui- 
lei»  baptismum  accepit,  non  a  S.  Valeriano  episcopo, 
sed  a  S.  Chromatio  tunc  Aquileiensi  presbvtero.  1?>0.  In 
Commentario  suo  rationem  alTert  cur  Aquileienses  pr»- 
sules  Symbolo  apostolorum  inseruerint  nota  Aquileiensis 
formuls,  additamenta,  160,  161.  Explicatam  quoque  men- 
tionem  fecit  processionis  Spiritus  sancti  etiam  a  Filio. 
273. 

8 

Sabatierius  Petrus,  ItalsB  Latin»  versionis  editor,  vocem 
oeulorum  in  textu  Evangelico,  Ibi  eril  fletu»  ei  ttridor  den- 
tium,  bis  tantum  usurpatam  vidit  apud  veteres,  ideoque 
eam  in  textu  Italfle  suae  non  adroisit,  7. 

Salvianns.  Qui<l  de  Trevirensium  insania  er^  circensia 
ac  theatralia  spectacula,  in  ipso  evertie  Urbis  excidio  t 
49,  50.  Num  medium  quemdam  statum  admiserit  Salvia- 
nus  pro  adultis  in  alia  vita,  ubi  neque  sit  gloria,  neque 
poBna?282,  283. 

Sancti  et  sanctorum  cultus.  Omnes  episcopi  antiquitus 
sancti  et  sanctilatis  titulo  viventes  donabantur,  216.  Non 
ideo  tamen  omnes  post  mortem  sanctitatis  cultum  obUne- 
bant.  exceptis  episcopis  martyrii  glona  coronatis,  t6f<l. 
Tres  tantummodosunt  Aquileiensesepiflcopinon  martyres 
quinque  priorum  ssculorum,  qui  sanctitatis  cultum  obti- 
nuemnt,  ibid,  Exerapla  afferuntur  Aquileiensium  episco- 
porumquinti  sfecnli,  nuic^uamvis  etsancti  etsanctitatisti- 
tulo  viventes  honorati  fuennt.  sanciitatis  cultum  post  mor- 
tem  minime  obtinuerunt,  217.  Sanctiiatis  alicujus  testimo- 
nium,  est  ipsa  illius  norninis  in  Mart^rrologiii  recensio, 
t6td.  Et  hoc,  etiamsi  recenseatur  absque  ullo  seu  beati  seu 
sanctitilulo.  219.  Sanctiec  beati  denominatio  in  veteribus 
Martyrologiis  non  est  a  Jimanda  juxta  vigentem  Ecclesi» 
disciplinam.  quabealiiiifrriores  gradu  asanctiscensentur 
in  ciiltu,  220  Quflenam  antiquitus  ratio  fuerit  colendi  sanc; 
tos,  cum  viris  clanssirais-  mvestigntur.  225.  Soli  sancti 
Miirtyres  antiquitus  in  Ecclcsia  colebantur,  festo  die  in- 
dicto  cum  peculiari  officio  et  missa,  paucis  tantum  decur- 
su  temporis,  eisque  celebrioribus,  inductis  confessoribus, 
2i6.  227.  Sanctorum  non  martyrum  paulo  antiquiorum 
canonixatio  ab  inventione  corporura  sumebat  initium,  229. 

Sanctorum  merita  et  orationes  pro  nobis  a  S.  Nicela  as- 
seruntur.  Sanctorum  invorationem  docet,  233. 

Sardicensis  concilii  canon  6.  de  non  constituendis  epi- 
scopis  in  pagis  vel  parvis  urbibus,  sed  tantum  in  uroi- 
bus  populosis  episcopatu  dignis,  101. 

ScvthaB.  bnrbara  gens,  ubinam  positi  ?  14. 

Sidonius  Appollinaris  in  Epitaphio  QaudianiMamerti  fra« 
tns  S,  Mameru  episcopi  Vieiiseiisis  eum  vocat  aotistitem 


ifl6 

ordfiw  in  leciindo,  id  est,  ut  vf detnr,  episcopum  auxillaF 
rem  8.  Mamerti  firtttris  illius,  99. 

Sirmondi  opinio  non  favet  efnseopit  auxiliaribtts,  99. 

Spiritus  sanctus.Spiritus  sancti  processio.  etian  a  Pilio, 
Hujus  processionis  Spiritus  sancti  etiam  a  Filio.  expHcata 
non  meminit  8.  Nicetas  Aquileiensis  in  sua  Symboli  Ex- 
planatione ;  sed  id  commune  habuit  cum  aliis  Patribus,  tum 
ejusdem,  tum  anterioris  «tatis  270.  Cur  S.  Nicetas  alii- 
que  Patres,  processionisSpiritussanctietiamaFilio  expli- 
cate  non  meminerit.  t6td.,  271.  Non  ideo  tamen  S.  Nicetas, 
aliique  Patres,  negat»  proressionis  Spiritus  sancti  etiam 
a  Piiio  argui  possunt,  27i,  272.  Fides  proc<>ssionis  Spiritus 
sancti  eiiara  a  Pilio.  communis  erat  prof»^  'sionis,  8.  Nice- 
Ub  ffitate  ;  licet  explicatein  Syrabolo  non  i>-aderetur,  t6td., 
273.  8.  Nicetas  nihilominus  nujus  processionis  sanctiSpi- 
ritns  etiam  a  Fitio  mentionem  quamdam  fecisse  videtur, 
273.  Vid.  Filioque. 

Status  medius  in  alia  vita.  ubi  neque  sit  gloria.  neque 
pnena.  Huncne  statum  in  alia  vita  admisit  S.  Nicetas  ? 
279.  Expenduntur  coraplures  sanctorura  Patrura,  tum 
GrcBCorum.  tum  Latinorura,  NicMae  sirailes  dicendi  modi 
t6td.,  utque  282.  Cum  Jacobo  Billio  recto  sensu  donantur 
tum  sancli  Nicetae,  tum  aliorum  Patnim,  scriptornmaue, 
in  hanc  rem  aut  arabigua.  aut  non  satis  apertaloca,  282, 
283.  Verba  eorumdem  ambigua.  aut  non  satis  aperta,  cla- 
rioribus  aliis  explicantur,  maxime  vero  in  8.  Niceta,  283, 
284. 

Stylus  cosrnoscendorum  operum  optiraa  regula,  4.  Ex 
stylo  gerraanitatem  agnoscimus  opusculorum  8.  Nicets, 
de  Symbolo,  et  ad  Virginem  //ip«am,  5.  Aliquid  preeter 
stylum  in  dijudicandis  scriptionibus  desiderari  solet.  6. 
Stylus  Explnnationit  Symboli  Nicetam  auctorem  illius 
prodit  Aquileiensem,  poMus  qunm  Dacum.  154.  Stylus 
opusculorum  8.  Nicetfle  perpenditnr,  et  sui  generis  stylus 
asseritur,  209,  210. 

SuffraganesB  Eoclesiae,  et  sufTraganei  episcopi.  SuflTra- 
ganese  cathedrales  ecclesiee  metropolis  Aquileienses,  ibi 
decursu  temporis,  ut  plurimum,  erectae  fuerunt,  uhi  pri- 
mitus  auxiliares  episcopi  pro  eaidem  Aquileiensi  Ecclesia 
sedere  consueverant.  1 16.  Episcopi  quatuor  suffraganea- 
rum  cathedralium  Ecclesise  Aquileiensis,  in  monumentis 
dnodecimi  et  decimi  tertii  sseculi,  recensentur  veluti  ca- 
nonici  nati  Aquileiensis  Ecclesise,  117.  Adsunt  exempla 
episcoporum  et  archiepiscoporum  in  Gallia,  qui  canonici 
erant  ecclesise  sancti  Martini  Turonensis :  nec  non  et  epi- 
scoporum  provinciae  Cantuariensis  in  Anglia,  crui  canonici 
erant  metropolitann  ipsius  Cantuariensis  Ecclesise,  ibid, 
At  canonicatus  in  Aquileiensi  Ecclesia  quatuor  suflTraga- 
neorum  episcoporum  ejusdem  Ecclesiae.  indicare  videtur 
Aquilciensem  eorum  originem,  ab  eo  tempore  quo,  auxi- 
liares  cum  essent  episcopi,  ibidem  fortasse  constituti  pro 
episcopo  Aquileiensi.  de  ejusdem  Aquileiensis  Ecclesifls 
greraio  censebantur,  ibid.,  et  118.  SuffraganefleEccIesieein 
Occidente  quodammodo  exstiterunt,  etiam  antequam  ea- 
rumdem  Ecrlesifle  matres  metropolilanarum  nomme  et  di- 
gnitate  gauderent,  120.  Modus  aperitur  quo  sufTraganefls 
Ecclesifle  priraitivoe  in  Christiano  orbe  surrexemnt.  et  quo 
etiam  efformata»  fuerunt  suffraganeae  ecclesise  metropolis 
Aquileiensis,  121.  Quihus  honoris  significationibus  suffra- 
ganeae  Ecclesiee,  maxime  vero  sufrraganefle  Aquileiensis 
provinciae,  coluerintantiquilus  metropoIitanam?121. 122. 
Filios  vocabat  suffraffaneos  episcopos  suos,  sed  singulari 
exemplo.  Folcus  quidam  Rhemensis  archieipscopus  s»- 
culo  decimo,  t6td. 

S^bolumapostolomm.  Symbolum  apostolonim  EccIesisB 
Aquileiensis,  in  quo  differebat  a  veteri  Symbolo  apostolo- 
mm  communi  Romano  ?  63.  Sancti  Nicetse  tempore  jam 
obf^oleverat  usus  Symboli  Aqnileiensis  in  ipsa  Aquileiensi 
Ecclesia.  maxime  veroinpublicisSymhoIi  expowtionilms, 
64.  Probabiliter  multo  etiam  ante  8.  Nicetee  episcopatum 
ccepit  in  Ecclesia  Aquileiensi  Romanum  Symbolum  prseva- 
lere,  t6td.  Etiamsi  S.  Nicetae  setate  Romanum  Syinbolum 
publice  in  Aquileiensi  Fcclesia  traderetur,  non  ita  tamen 
obsoleverat  vetus  Aquileiensis  formula,  utea  privati  non 
uterentur,  et  ut  Ecclesiae  ejusdem  prsesules  ipsius  addita- 
menta  quandoque  non  adhiberent,  explicationis  gratia,  in 
Roraani  Symboli  explanationibus,  66.  Ubi  in  Romani  Sym- 
boli  explanationibus  vestigia  adsint  veteris  Aquileiensis 
Symboli,  non  immerito  efledem  expIflLnationes  censeri  pos- 
sunt  EccIesiflB  Aquileiensis  fetus,  t6td.  Apostolomm  Sym- 
bolo  addimenta  inseruemnt  Aquileienses  prflesules,  ut 
obviam  irent  quibusdam  hfleresibus,  qiiibus  facilis  esset 
accessus  apud  Aquileienses,  ac  probabiliter  commercii 
causa,  160, 161. 

Symboli  apostolici  expositiones.aliserantdomesticae  ae 
privatfle,  aliflB  public»  et  solemnes,  151.  Privatas  dabant 
competentibusmferioresclerici,  ac  nraesertim  diaconi ;  pu- 
blicas  semper,  aat  fere  semper,  el  ez  munere  propno» 


mOBK  BEBUU  IN  GPERi  $.  mCETiB. 


1117 

episcopi*  4M,  I5f,  iSS.  S^rinboluin  competentibtMi  orete- 
nu8  tradebatur  ;  a  compeientibus  oreienus  reddebatur,  ve- 
tito  prorsue  quocumc^e  scriptie  paf^nae  adminlculo.  23S, 
idtfq,  Atque  b«c  eadem  erat  Acruileiensis  Ecclesiie  disci- 
plma,  240.  Quamdiu  hasc  disciplina  in  Ecclesia  perdura- 
verit,  ac  prssertim  in  Fcdesia  Aquileiensi  ?  241. 

Symbolum  fidei  sanctus  Nicetas  appellat  pactum  acom- 
petentibiis  cum  Domino  factum,  242.  Appellat  quoque 
commoniiorium  fidei,  242. 

T 

Tergestina  Ecclesia.  Tergestini  episcopi,  in  veleribus  mo^ 
numentis  Aquileiensibus.  exbibentur  veluU  canonici  nati 
metropolitanse  Ecclesiie  Aquileiensis,  117,  295.  Ad  Terges- 
tinam  civitatem  presbjrterum  et  diaconum  primus  direxit, 
apostolico  »vo,  S.  Hennagoras  protoepiscopus  Aquileien- 
sis,  119. 

Theatrum.  Tbeatris  instructa  fuit  Aqiiileiensis  urbs  ante 
Attilanam  cladem.  et  fortasse  etiam  postea,  48»  49.  Thea- 
tra  frequentia  erant  in  minoribus  etiam  urbibus  ac  muni- 
ci^is,  atque  exstabant  interdum  ia  ipsis  pagis»  48. 

Theophilus,  Gothorum  episcopus.  Yid^  Gothi. 

Trens  Lucretius,  auctor  operis  cui  titulus :  Saera  Monu- 
menta  provineuB  Fori-JuHi.  omninm  primus  Romatianam 
Gennadii  et  Martyrologii  Romani  civitatem  in  Aquileiensi 
Bcclesia  invenit,  89. 

Trithemius  Joannes.  I^yus  de  A.  Niceta  testimonium  in 
opere  de  Scriptoribus  Ecclesiasticis  ex  editione  Fabricii, 
185.  Quid  vero  peculiare  in  editione  Francofiirliensi  1601. 
typis  Wechelianis  t  182.  Libellum  S.  Nicetae  primum  ad 
competentes,  quem  Gennadius  describit,  unico  vocabulo 
Prtgparatorium  appellat  Trithemius,  187. 
U 

Urbis  RomsB  el  RomsB  appeUatione  donabantur  antiqui- 
tus  in  Hispania  queelibet  regi»  urbes.  86. 

Urbis  Rom9  et  Rome  episcopi.  priscis  sseculis  diceban- 
tur  auxiliares  episcopi  pontiflcnm  Romanorum,  qui  Romse 
degebant  apud  eosdem,  97.  98. 

V 

S.  Yalerianus  Aquileiensis  episcopus.  Eo  sedente,  ac 
prsBsidente  una  cum  8.  Ambrosio  Mediolanensi  episcopo» 
celebratum  fiiit  Aquileiense  concilium  anno  381.  112.  Ad 
hunc  Valerianum  probabiliter  pertinebant  aliqui  ex  episco- 
pis  absque  sede.  qui  huic  concilio  interftierunt.  113.  Non 
baptixavit  Ruflnum.  quia  tunc  aberat  Aquileia,  religionis 
causa,  150.  8.  Valeriani  nomen  abestaKalendariis  etMis- 
salibus  typis  editis  Aquileiensisritus ;  et  nihilominnsastrui- 
iur  illius  cultns  in  Aquileiensi  Ecclesia,  225,  226.  Hujus 
sancti  episcopi  null»  in  Aquileiensi  Eeclesia  not»  snnt, 
aut  fuertint  pmieritis  snculis,  sacrorum  cinerum  reli- 
qui»,  229. 

Velatio  conjugalis.  quid  apud  eihnicos  Romanosfquid 
apnd  Ghrisiianos  ?  249,  250. 

Velaiionis  mulierum  in  Bcclesia  pneceptum  ab  Apostolo 
factum,  ad  virgines  eiiam  Deo  dicatas  Tertullianus  exten- 
dit;  ei  quare?249. 

Velaiio  virginalis.  Vidg  Virginitas,  et  Virgines  Sacne. 

Venantius  Foriunaius,  in  sua  SymboU  Explanatione,  ve- 
luii  data  opera,  in  compendium  redegit  Gommentarium 
Rufini  in  iSfymboIum  apostolorum,  68. 

Vercellensis  Ecclesia.  Monasterium  virginale  Vercellen- 
se.  S.  Eusebii  nuneupatum,  primum  in  Occidente  asseri- 
iur  in  quodam  libro,  etc.,  245. 

Vestimenia  subiilia  reprehendebai  S.  Nicetas  in  fidelibas 
sibi  commissis :  quid  vero  per  hanc  vesiimeniorum  subU- 
litatem  ?  6i.  Horum  vesiimentonim  atiusus  apud  barbaras 
gentes  non  videturobiinuisse ;  facile  vero  apud  Aquileien- 
ses.  etiam  post  Attilanam  cladem,  52,  53. 

Vigilis  sacr».  Vigiliarum  sacranim  usum  in  Aquileiensi 
Ecclesia  vigentem  memorat  sanctus  Nicetas,  242. 

Virginiias  ei  Virgines  sacr».  Bx  libello  S.  Nicet»  ad 
Virginem  lapiam  eruditi  omnes  sumpseruni,  qui  argumen- 
ium  illustraruni  de  sacris  virginibns.  earumque  cceiibus 
ac  instituto,  72.  Virffiniias  culta  a  muliebri  sexu  apud  Aqui- 
leienses.  74.  De  vir^nibus,  seu  sacraiis,  seu  non  sacraiis, 
quid  sancitum  ftierii  in  concilio  Forojuliensi  anni  796,  sub 
8.  Paolino  pairiarcba  Aquileiensi  ?  75.  8.  Columba,  virgo 
sacra  Aquileiensis  EcclesiiB,  qu»  nonagenaria  obiit  anno 
453,  ejusque  incriptio  sepulcralis,  76,  77.  Quid  de  vir^. 
nitaiisproposiio,  ac  de  virginibus  sancti  Patres  ?  285.Quid 
virgo  sacra  apud  8.  Nicetam  fuerit  ?  235.  Quid  virginale 
corpusiu  ore  ejusdem  at^ealiorum  Patrum  ?  ihid,  Quid 
Virginitaiis  gloria  et  virgines  Deo  sacree  in  hominum  opi- 
nione  prisdsssculis?  ^.  Quaota  curaprobarentiir  puel- 
1»,  anteqnam  ad  virffiniiatem  Deo  dicandam  admiiieren- 
iur?  236.  Qnid  de  vMlniiatis  proposito  solemniier  expli- 
Gkto,  8,  llieet»etate,£ool^  do&riMfer«b«t?237,  m 


IIM 

Quanam  »tas  requirebatnr  in  pueUis  ni  ad  virginit&tis  pro* 
posiium  emitiendum  admittereniur  ?  246. 

In  velatione  solemni  sita  erat  virginalis  proposiii  publict 
etplena  professio,  248, 249.  Quid  velatio  vir^num  indica- 
ret ;  ei  unde  sumpta  h»c  velationis  in  virgimbus  csremo- 
nia  ?  ibid,  Velaiionis  virginum  monumenta,  primi  et  se- 
cundi  snculi,  in  Ecclesia  Romana,  250.  251.  Virginum  ve- 
Jamen  sacrum  ac  sancium  appellavit  aniiquitas :  et  unde 
illins  sanctitas  veniebai?25i.  Plura  dehoc  velamiDevir* 
ginali  traduniur,  qu»  formam  illius,  materiam,  auaUts- 
tem  usumque  respiciunt,  ex  quodam  potissimum  Tertul- 
liani  textu,  251.  bt,  Virginum  ▼elatio.  consecratio  anti- 
quitus  dicebatur ;  et  ita  semper  appellata  fuit,  252.  H»c 
▼ero  ad  divinum  aliu^  peragebatur.  ac  maxime  die  sancts 
Dominic»  ResurrecUonis,  252,  253.  Die  quocpe  NataliSel* 
vatoris  nostri  agebatur  haec  solemnitas  ;  cui  demum  alia 
quoque  fesUviiaies  pr»sUtut»  fuerunt,  i6id.  Quidvero  de 
habiiu  sacranim  virginum  ?  ibid,,  et  254.  Quis  sacraram 
virginem  iniUator  ?  ihid,  Virginem  iniUationem  comitaba- 
tur  episcopi  ad  eas  allocutio,  255.  Vide  Grines  sacranim 
virginum. 

Processus  virf^num  in  ecclesiam,  choro  facto,  ad  hym- 
norumspiritualium  cantum,  ad  lecUones  coelestes.et  etiam 
ad  sacras  vigilias  noctis«  255.  CauUones  a  patribus  incul- 
catffi  ei  a  virginibus  adhibitn  pro  ipso  ad  ecclesiam  acces- 
su,  256.  Die  tantum  Dominico  ad  eccfesiam  procedebani 
virgines  BeihlehemiUci  monasierii,  ibid.  In  ecclesiavero 
sacr»  virgines  omnes  simul  uno  loco  aderant ;  qui  locus  in 
ecclesia  Aquileiensi  erat  etiam  iabulis  separatus,  ac  pecu- 
liari  elegantia  omatus,  257.  Ad  hunc  locum  matronas  rdi- 
gios»  ac  nobiles.  veniebant,  ui  a  sacris  virginibus  osculum 
pacis  acciperent,  ibid,  Episcoporum  peculiaris  cura  er^ 
sacras  vii^nes  ;  ac  pr»sertim  S.  Nicei»  episcopi  Aqui- 
leiensis  erga  sacras  virgines  monasterii  soi,  257,  fSZ. 

Virginem  sacram  qu»  se  violari  permisisset  adulteram 
dixerunt  sancii  Patres,  259.  260.  Bis  adulteram  appellavit 
8.  Nicetas  suam  virginem  lapsam  ;  ei  quare  ?  ibid.  Ad  pe- 
culiarem  honorem  servandum  iniegr»  virginitaUs  nulla  vi- 
duarum  admittebaiur  ad  velum  accipiendum ;  et  virgines 
ips»  qu»  virginitaUs  jacturam  fecissent  absque  propria 
culpa,  amplius  in  virginum  coetu  ac  numcro  non  habeban- 
tur,  ibid.  in  virgines  sacras.  qu»  pacium  virginitaUs  sua 
culpa  non  servassent,  semper  animadverUt  antiquitas  se- 
verioribus  pcenis,  ibid.  Vide  etiam  Peccata,  Poenitentia. 

Vita  »tema  exira  unam  caiholicam  Ecclesiam  compa* 
rari  non  poiesi,  232.  In  hac  tamen  eUam  catholica  Ecde- 
sia  vita  ffitema  solis  est  fidelibus  et  caste  vivenUbus  prs- 
paraia,  ibid, 

Vivos  ei  moriuos.  Quomodo  h»c  verba  Symboli  expu- 
caverii  Rufinus  Aquileiensis  in  suo  Gommentario  in  8ym- 
bolum  apostoloram?  71.  Quomodo  S.  Nicetas  in  Stfmbw 
ExpUmaiionef  266.  Quomodo  8.  AuffusUnus  aliique  Ps- 
ires  ?  ibid.,  ueque  ad  270.  Vide  Judicium  Exiremum. 

W 

Wesselingius  Petrus,  editor  atque  illustrator  lUnerarii 
Antonini.  opinionem  carpit  Antonii  Pagii,  qui  in  eodem 
Itinerario,  pro  voce  Bemiaiana,  videre  voluisset  vocem 
Gennadii  Romatiana,  84. 

Z 

Zabeus  Joannes  Prosdocimus.  peculiari  sua  dissertatione 
Venetiis  edita  anno  1803,  prol>andum  sihi  proposuii  Bw- 

Slanationem  SffmboH  tribuendam  probabilius  esse  saocto 
ice»  Dacoram  episcopo,  qnam  beaio  Nicet»  episcopo 
Acpiileiensi,  1.  In  eorum  senieniiam  ivii,  qui  Niceam  seu 
Nicetam,  a  Gennadio  appellaium  Romatian»  civitatis  epi- 
scopum.  alium  ab  Aquileiensi  Nicea  seu  Niceta  dixerunt, 
eumque  propugnarunt  illius  in  Dacia  civiiaUs  episcopora, 
qu»  Remisian»,  aut  pamm  dissimili  alio  nomine  appella- 
iur ;  eumdemque  propterea  qui  8.  Paulini  Nolani  amicos 
fuil,  1.  Agnovit  Zabeus  germaniiatem  duorum  opusrulo- 
mm  Romatiani  Nicei»  qu»  Axtant ;  BxplanationixBnWm 
Spmboli,  et  libelli  ad  lapsnm  Virginem,  5.  in  verbis  S.  Ni- 
cet»,  ExplanaUonis  cap.  4,  non  animadverUt  Zabeus  con- 
fiitaUonem  noviter  exorti  Eutychiani  ermris ;  sed  obiter 
iantum  aspexit  reprobationem  vetenim  illorum  hffirctico- 
rom,  qui  veram  in  Ghristo  humaniiaiem  negamnt.  et  ita 

Suodammodo  Eutychi  pr»luseruni.  27.  VerbaUtuli  ex  co- 
ice  Gbisiano.  Beati  Nieetm  Aquileiennt  episeopi^  gW"» 
asserii  Zabeus  converU  debere  in,  Beati  Nteetee  f>el  Nieem 
BomatianoB  in  Daeia  epiieopi,  56  Titulum  ExpIanaUonis 
frustra  falsaium  putat  ab  illius  excriptore,  qui  vocem  Afi»»- 
teiemit  arbitrario  addiderit.  58.  Non  esse  8.  Nicet»  Aqui- 
leiensis  EsBplanationem  Sifmholi  ostendere  niUtur  ZaJbeus, 
quia  in  ea  non  pecuHare  Symbolnm  Ecclesi»  Aquileiensis 
explanatur,  sed  commune  Symbolum  veius  Ecclesice  "O- 
raanm :  neque  adverUt  Svmbolum  Aquileiense  8.  Niceta 
tempore  jam  in  desaetudinem  abiisse,  quoad  publioUA 


1149 


OROO  RERtH  QUAE  IK  HOC  TOMO  GONtlNENTdtU 


iiiw 


ejtisdeni  usum,  ut  Romano  Syniboloiocum  daret»  63.  Vo- 
cem  Impiusibilii,  Aquileiensis  Symboli,  in  Explanstkme 
S.  NicetsB  adhibitam,  Zabeus  non  ridiU  67.  Voces  alias, 
ex  Aquileiensi  Symbolo  a  S.  Nleeta  in  ExpianaAioBe  u»«r- 
patas,  qu8B  indicia  sunt  Aquiieiensis  originis  Explaoatio- 
nis  illius  nuiiius  momenti  existimst  pro  asserendo  eidem 
Micetffi  Aquileiensi  episcopatu.  ibid,  Varietates  Teterum 
monnmen  toru  m  in  signanda  Daci»  ci  vitate,  cujus  episoopus 
perhibetur  Nicetas  Gennadianus ;  inter  quas  ipsa  Uennadii 
Komatiana  seu  Romaciana  locum  non  babet»  84^ 

Capite  7  data  opera  lit  satis  Zabei  momentis  contra  Aqui- 
leiensem  Niceee  seu  Nicetae  Genneuliani  episcopatum,  IM^ 
ieqq.  Non  probat  Zabeus  Aquiieiensem  episcopum  quinto 
saecuio  non  hahuisse  cur  gentiiitatem  iibeilo  apj^sito  ant 
data  occasione  impugnaret,  prout  impugnaTit  GeniMKiia- 
nus  Nicetas,  135,  «eog.  Vide  (ientiiitas  ei  Gentiies.  Barba> 
rs  et  efl^rat»  gentis  epitheta  nen  conveniunt  Daoorum 
populo  cis  Danulnum  stto.  ubi  Nieetfls  Gennadiani  ep&ico- 
patum  figit  Zabeus,  136.  Non  evineit  Zal>eu8,  non  con- 
suevisse  Aquileienses  episcopos  per  selpeos  Syiotioli  ex- 
plicationem  catechumems  tradere»  156.  Non  innititur  veri- 
tati  Zabei  assertio,  quod  ii  tantum  episcopi  conaueverint 
per  seipos  explicationem  Bvmt>oli  trad^ro  catechumenis, 
aut  quious  fuerit  familiare  loqui  eir  tempore,  aut  quibus 
consuetudo  scribendi  calamum  etHecerat  prompborem, 
153.  Stylus  opuscutomm  Nicets  Gennadiaai  Zabea  nOD  tuf* 
fra^tur,  ut  eumdem  astruat  noo  Aquileieasem  fuiste^ 
sed  Dacum :  quinimmo  Aquileiensem  iliam  fuisse,  potins 
quam  Dacum,  ex  st^rlo  ipso  cognosdmus»  154.  D^ectvm 
exercitationis  in  scribendo  non  probat  Zabeus  in  Aqui- 
leiensi  Niceta,  ex  criminationibus  quas  eidem  ^ponit; 
parcitatis  nempe  scribendi,  etiam  in  urgenti  necoMitate 
Ecclesiffi  su»,  et  neglectus  responsionis  ad  epistcriam  8. 
Leonis  157.  Objectiones  ex  Latino  sermone,  quas  pravi- 


det  tZabeua  ma  solvit  i^piiniouQo  Ulfile  4>puscapf  faetiuQ» 
quod  sibi  Zabeus  objicit^  tale  est,  ut  omnino  contra  illius 
sententiam  faciaU  159«  iterumbaobaraa  tera*qu&  aationes 
perperam  appeliat  populos  nov»  DadM  ois  DanulMiuatet 
Dacos  i>ari>aro8  cum  Romanis  confiindit,  160.  Niiul  omnino 
proi>at  cotttra  Aquileiensem  Nicet«  Gennadiani  episcopa- 
tum.  mentio  qu«  in  Ezpianatione  habetur  Marcionitarum, 
Catapliryganim«  ManiciieDorum»  et  erroris  etiam  Ariano- 
rum,  160,  $eqq.  Inmio  rem  nostram  agit  Zabeus,  dum 
Marcionitarum,  Gatapbrygarum  ae  Manicheeorum  errores 
ol>tinuiise  asserit  inler  bari)aras  Dacarum  regiones,  eU>„ 
aU^  165.  Hos  enim  errores  barbar»  gentes  secum  in  Ita- 
liam  tulerunt,  atque  in  AquileieMem  ditionem.  ia  tot  eo- 
rum  irruptionibus,  etc.,  tftiiL  .ManiciMBi  vero»  «lai.  non 
l>ari>ari,  Nicets  sQtate  inAquileieosi  episcopataadesse  po- 
terant,  ob  infelicem  illorum  temporumautconditionein*  l<i6. 
Mon  eratcur  Pelagiaoorum  aut  Pelagianismi  mfioUonem 
faceret  S.  Nioetas  A<)uileiensis  in  Explanatione  capite  10, 
ubi  de  pseudoecclesiis  hereticorum  et  schismaUcorum ;  et 
qttarefl67,  f*^^.       .     .  .  . 

Novum  8.  Nicele  Aquileiensia  cultum  probare  nititttr 
Zabeus  in  ipsa  Aquiieiensi  Ecdeaia,  ex4afectu  Niceltt  no- 
minis  ia  omnibus  lUlendariis  bc  Missalibus  propriis  A^^- 
leiensis  i£cclesicB,  quae  supersunt :  sed  huic  animadversio- 
niafitsaU^tti. 

2accharia  Franciscus  Antonius  perj^ram  Foatattinum 
criminatoa  jeai  auper  intei^relaUQtto  mscriptionis  sepul- 
cralis  sacr»  virginis  Aquileiensis  Golumbse,  78.        

£L  Zeno»  YasooBnsium  e|)ftsco|ius.  £gi!»gius  llliua  trada- 
tus,  seu  sermo,  de  duodecim  Signis,  ad  neopbytos  post 
bapUanuim,  195«  196. 

S.  Zosimus,  Romanus  ponUfex,iattBo  41S»  Uttctoriam 
evulgavit  adversus  Pelagii  ac  Coelestii  errores,  167. 


ORDO  RERUM 

QUiE  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


S.  PETRUS  CmYSOLOGVS. 

Seb.  Pwah  Djwfatio  novam  hanc  ediUonem. 

VITA  S.  PETRl  CHRYSOiXHSI,    ex    Libro   PonUficaU 

AttlBLU.  13 

G4»UT  Fittiiini.  ibid. 

Cap.  II.  —  Petri  Chrysologi  ordinaUo  cceUtus  imperata. 

Cap.  III.  —  JBdes  Petro  curaata  construatte.  Ejusdem 
cum  Projecto  Gomeliense  synchronologia.  S.  Barbatiani 
funus.  17 

Gaf.  IV.  —  Petrus  mortem  suam  prsvidet,  preedicique. 
Forum  Comelii  pergit  ibique  docedit.  Locus  sepulcri.    18 

ObiervaUones  Bae^hinii  abbatii  ad  Viiam  Pnri  ChrytO' 
logi  ex  AgneUi  Pontifieali,  19 

VITA  1'KTRI  GURYSOLOGI,  ez  QasUUo.  27 

Ipruius.  —  Ghrysologi  patria,  ortus  et  nomen  propo- 
nuntur.  i7 

•1 II.  —  Chrysologi  educaUo,  ad  episcopatum  Ravennee 
elecUo  et  ejusdem  conaecnUio  refpruntur.  30 

..  I III.  —  VariaChrysologi  episcopi  RavennaUs  gesta  vir- 
tutesque  referuntur.  34 

I IV.  —  De  preUosa  Ghrysologi  morte  ejusque  sepul- 
cro  sdorioso.  37 

1  V.  —  De  scripUs  divi  Petri  Ghrysologi.  40 

VITA  PETRI  GHRYSOLOGI  per  lioinimcum  MiUun.    45 

SGUOEMEBAANKlNOTITiA,  m  qualocus,  tempuset  for- 
ma  omniumediUonumS.  Petri  Ghrysologi  indicantur.  79 

DISSCRTATIO  de  MetropoU  ecclesiasUca  Ravennatensi 
per  Jos.  A.  Amadesium*  9; 

Procnniwm,  Jbid. 

Gapcit  pauuni.  —  Utnim  Mediolanensi  Ecclesies  subjecta 
fiierit  Ecclesia  Ravennas  quatuor  prioribus  eer»  Ghri- 
stiaoiB  SQBCuIis.  92 

.  Caf.  II.  ^  De  litteris  Glementia  II,  Romani  ponUGcis 
onoeminenUam  in  conciUis  RavennaU  episcopo  super  Me- 
oiolanensem  asserenUs.  111 

Cap.  ill.  —  Quid  opinari  liceat  de  origine  MetropoliUC» 
dignitaUs  in  Ecclesia  Ravennatense.  145 

QilNSURA  Sermonum  Petri  Ghrysologi.  179 

PETRI  GHRYSOLOGl  SERMONBS.  183 

Ssano  PBiHUS.  —  De  daobus  filiis,  prodigo  et  frugi,  et 
primo  de  abscessu  prodigi  a  patre.  183 

SsaM.  U.  —  De  ntdmn,  ubi  de  reditu  flUi  ad  patrem, 

187 


9f 


SiBii.  lU.  —  De  eiidim,  ubi  de  occiirsu  patris  ad  fi* 

Uum.  190 

Saaii.  rV.  —  De  eiidem,  ubi  de  Uvore  senioris  fiUi  in 

prodigum  redeuntem.  194 

SaaM.  V.  •—  De  eiidem,  Judssum  et  Gentilem  figuranU- 

bus.  .197 

Ssaii.  VL  ^  Dd  IffiUUa  ob  inducUooem  gentium  ad  li- 

dem  et  gratiam.  In  Pialmum  xcu.  202 

Sbbm.  VII.  —  De  hypocrisi  et  eleemosym^'.  IttiUud  Mat- 

theei  vi :  Cum'jejuneUii,   noim  fieri  «icul  KypoeriUM  triita. 

i05 
Skbm.  VIII.  —  De  jeiunio  et  eleemosyna.  .    208 

Sbbm.  IX.  —  De  eiidem,  In  iUud  Matthasi :  Attendite  ne 

juilitiam  veetram  faeiatii  eoram  homtnibut,  211 

Sbbm.  X.  —  De  infidalibus  ad  bapUsmum  ducendis.  /n 

Piatmum  zxvui.  214 

Sbbm.  XI.  —  De  jejunio  et  tentaUohibus  ChrisU.  219 
Sbbm.  XII.  —  De  eudem,  222 

Sbbm.  XUI.  —  De  eUdem.  m 

Sbbm.  XIV.  —  De  fructibus  eleemosyn».  In  Piot,  xl.  1^1 
Sbbm.  XV.  —  De  centurione.  234 

Sbbm.  XVI.  —  De  duobus  dsemoniacis.  108 

Sbrm.  XVIL  —  De  dsmoniaco.  243 

Sbbm.  XVUI.  -^  De  socm  Petri  infirma  et  sanata.  240 
Sbbm.  XIX.  —  De  scriba,  cui  Ghristus  tequi  se  non  per- 

misit  249 

Sbbm.  XX.  —  De  sedata  maris  tempestate.  2S3 

Sbbm.  XXI.  —  Oe  eadem.  2&7 

Sbbm.  XXII.  —  De  terrenomm  cura  despicienda,  deque 

servo  vi^li.  259 

Srbm.  XXIII.  «-  De  terrenoram  cura  despicienda,  ^t 

promissione  Regni.  203 

Sbbm.  XXIV.  —  De  servo  vigiU  et  felicitate  regni  Dei, 

200 
SCBM.  XXV.  —  De  terrenomm  cura  despicienda»  et  pro- 

missione  regni.  269 

Sbhm.  XXVI.  —  De  fideU  dispensatore.  272 

Sbrm.  XXVU.  —  De  scandalu  toUendo.  275 

Sbbm.  XXVIII.  —  De  Matthffii  publicanl  ac  diviUs  voca- 

Uone,  et  de  Ghristo  cum  pubUcanis  manducante,  et  apo- 

stolos  pauperes  eligente.  ^g 

Sbbm.  XXIX.  —  iie  eudem,  et  de  auro.  281 

Sbbm.  XXX.  —  De  eiedem.  284 

Sbbm.  XXXL  •"  De  pharitooriui)  ot  disdpuloram  Joan- 

AisjCijttniO;  287 


1181 


ORt)0  RlSRtJll 


m 


Swui,  XXXn.  <^  De  60  <}ui  habebat  manam  aridam, 

289 
Snn.  XXXIII*—  De  filia  trchisynagogi*  deque  moliere 

Mfiguinift  profluYio  laboraute.  292 

8bam.  XXXIV.  —  De  eiid^m.  296 

Serm.  XXXV.  -*  De  muUere  profluvio  tnmimMi  ofcnoyia- 

299 
Sbrv.  XXXVI.  —  De  hiemorrhoissa,  et  filia  archisyna- 

goffi.  301 

bian.  XXXVII.  —  De  JonoB  prophet»  si^no.  303 

SsRM.  XXXVIII.  —  De  injuria  «quo  ammo  toleranda, 

300 
SaaM.  XXXIX.  —  De  Perseverantia  orationis.  309 

8uui.  XL.  De  bono  i^astore.  312 

SaaM.  XLI.  —  De  jejunio  et  eleemosyna.  314 

SsaM.  XUl.  —  De  eitdem,  817 

8iaM.  XLIU.  —  De  oratione,  jejunio  et  eleemosyna, 

320 
SiaM.  XLIV.  —  Ds  consilio  impiorum,  via  peccatorum, 

et  cathedra  pestilentiie.  /n  Ptaltnum  i.  322 

SiBM.  XLV.  -^  De  homine  fragili  Deum  orante,  ne  se 

arguat  in  ira.  /n  Ptalmum  vi.  325 

BsiiM.  XLVI.  —  De  exsultatione  spirituali,  et  confessio- 

ne  peccatorum.  /n  Pt^Umum  xciv.  328 

SiRM.  XLVU.  —  De  parabolis  inventie  margaritn,  et 

tagenie  missse  in  mare.  331 

Sbsm.  XLVIU.  —  De  Ghristo,  fobri  fiUo  a  appeilato»  et  de 

invidia.  333 

Sbrm.  XLIX.  —  De  eitdem,  secuodum  Marcunu  337 
Sbrm.  L.  — >  De  paralytico  curato.  339 

Sbrm.  LI.  —  De  dflemomaco  surdo  et  muto  curato.  342 
8brm.  LII.  —  De  eodem.  344 

Sbrm.  LIU.  »  De  pace.  347 

Sbrm.  LIV.  —  De  Zachseo.  348 

Sbrm.  LV.  —  De  patema  Dei  in  nos  dilectiones,  de  pa- 

Irum  in  filios  cliariiate,  et  de  Judieorum  posna.  352 

Sbrm.  LVI.  —  De  Symboio  apostolorum.  354 

Sbrm.  LVIl.  —  In  bymbolum  apostolorum.  357 

Sbrm.  LVUI.  —  In  idem.  360 

Sbrm.  LIX.  —  In  idem.  362 

Sbrm.  LX.  —  In  idem.  365 

Sbrm.  LXI.  —  In  idem.  368 

Serm.  LXII.  —  In  idem.  371 

Sbrm.  LXUI.  —  De  Lazaro  a  mortuis  sascitato.  375 
Sbrm.  LXIV.  —  De  eodem.  379 

Sbrm.  LXV.  —  De  eodem.  382 

Sbrm.  LXVI.  —  Do  divite  et  Lazaro.  386 

Sbrm.  LXVU.  —  In  Orationem  Dominicam.  890 

Sbrm.  LXVIU.  —  In  eamdem.  393 

Sbrm.  LXIX«  —  In  eamdem.  396 

Sbrm.  LXX.  —  In  eamdem.  898 

Sbrm.  LXXI.  *  In  eamdem.  401 

Sbrm.  LXXII.  —  In  eamdem.  404 

Sbrm.  LXXUI.  —  De  paschali  solemnitate.  406 

Sbrm.  LXXIV.  —  De  Resurrectione  Ghristi.  408 

Sbrm.  LXXV.  —  De  eadem,  411 

Sbrm.  LXXVI.  —  De  eadem,  deque  secunda  Ghristi  ma* 

nifestatione  facta  mulieribus  a  monumento  regredientibus. 

Sbrm.  LXXVII.  —  De  resurrecUone  Christi.  417 

Sbrm.  LXXVIII.  —  De  septima  Christi  manifestatione 

facta  discipuiis  ad  mare  Tiberiadis.  420 

Sbrm.  LXXIX.  —  De  resurreetione  ChrisU.  422 

Sbrm.  LXXX.  —  De  ClirisU  resurrecUooe,  et  secunda 

manifestaUone  facta  mulieribus  a  monumento  regredien- 

tibus.  424 

Sbrm.  LXXXI.  ^  De  quinta  ChrisU  manifestaUone  facta 

discipulis,  cum  Thomas  abesset  427 

Sbrm.  LXXXU.  —  De  GhrisU  resurreclione»  et  quarta 

manifestaUooe  facta  duobus  euntibus  in  casteUum.  430 
Sbrm.  LXXXUI.  —  De  nonaCbrisUmanifestaUone  facta 

recumbenUbus  undecim  discipulis.  432 

Sbrm.  LXXXrV.  —  De  quintaChristi  manifestatione  facta 

discipuUs,  cum  abesset  Thomas,  deque  sexta«  cum  ades- 

aet  436 

Sbrm.  LXXXV.  — >  De  ingressu  GhrisU  in  templum,  et 

Jodceorum  admiraUone.  440 

Sbrm.  LXXXVI.  —  De  AnnuntiaUone  etGoncepUoneD. 

Joannis  Baptistss.  44i 

Srrm.  LXXXVII.  —  De  eUdem.  444 

Sbrm.  LXXXVUI.  -.  De  eudem.  446 

Sbrm.  LXXXIX.  -  De  eUdem.  450 

Serm.  XG.  —  De  eitdem.  452 

Sbrm.  XCI.  —  De  eitdem.  455 

Sbrm.  XCII,  —  De  eitdem.  458 

c^'  5^iv  ^  S®  couversione  Bfagdelenss.  460 

Smiui.  xav.  -  pe  eadem,  et  PhariiwBo  murmoranle,  ac 

Ghristo  respondente.  464 


Sbbm.  XGV.  —  De  oMdem,  obi  de  MagdaieMP  allegohca 

conversione.  467 

Sbrm.  XCVI.  ^  De  parabola  zizaniorum.  469 

Sbrm.  XCVII.  —  De  eadem.  471 

Sbrm.  XCVIU.  —  De  parabola  grani  sinapis.  474 

Sbrm.  XCIX.  —  De  paraboia  rermenU.  477 

Sbbm.  C.  —  De  Syrophcenissa,  sive  Cananea.  479 

Sbrm.  GL  —  De  morte  contemnenda  a  fideUbus,  et  quare 

illam  permiaerit  Deua.  hk  iUud  Lucsb  :  NoUte  ItsMff  eot 

qui  oeeidunt  eorput^  etc.  481 

8BRM.  CII.  —  De  centurione.  484 

Sbrm.  CIIl.  —  De  filio  vidusB  ezdtato  a  nMHtms,  deoae 

corporum  resurrecUone.  «87 

Sbrm.  CIV.  —  De  divite  cujus  ager  ferax  fuit         481 

Sbrm.  G  V.  —  De  muUere  quas  habebat  sptritum  infirmi- 

taUs.  492 

Sbrm.  CVI.  •>  De  ficu  quae  fiructum  non  protulit    495 

Sbrm.  GVU.  —  In  D.  Petrum  episcopum  Ravennse*  497 

Sbrm.  GVIII.  ^  De  homine,  ut  sit  hosUa  et  sacerdoi 

Dei.  In  verl>a  Apostoli ;    Obteero  vot  per  miterieordiem 

Dei,  etc.  499 

Sbrm.  CIX.  —  De  hosUa  corporis  et  aninuB,  Deo  rationa- 

biliter  offerenda.  In  eadem  verba  Apostoli.  501 

Sbrm.  CX.  ^  De  salute  sub  fide  reposita,  justificaUone 

a  Deo  per  Christum,  et  de  morte  pro  Ciiristo  sui>eimda. 

In  vert>a  ejusdem  :  Non  eti  autemeeripium  propierAbro' 

kam  kuUum,  etc.  503 

Sbrm.  CXI.  —  De  peccato  originaU.  In  verba  ejusdem : 

Pfoptsrea  tieut  per  unum  kominem  peeeatuim  t«  kmnc  mun- 

dum  intravit  505 

Sbrm.  GXU.  —  De  morte  per  hominem»  vita  et  gratia 

Cer  Cliristum  habita  deque,  abundanUa  delicti  propter 
igem  :  In   verba  ejusdem  :  Si  enim  uniut  deOeto  tmon 
remavitper  unum.  507 

Sbrm.  CXIII.  —  De  non  permanendo  in  peccato,  ut  ^ 
Ua  abundet«  et  de  virtuUbus  inserviendo.  In  verba  ejus- 
dem  ;  Quid  ergo  dicemut  f  Permanebimue  in  peeeato,  ut 
gratta  abundet  f  etc.  510 

Sbrm.  CXIV.  —  De  servis  legis  et  graU».  In  verba  ejus- 
dem  :  Peceabimut,  guia  non  tumut  tub  lege,  ted  euk  gror 
tia,  etc.  61« 

Sbrm.  GXV.  —  De  iege  abrogata  per  gratiam.  In  verba 
ejusdem  :  iln  ignoratit,  fratret,  teientibue  enim  legem  lo- 
quor,  etc.  5i5 

Sbrm.  CXVI.  —  De  cogniUone  peccaU  per  legem.  m 
verba  ejusdem  :  Quid  ergo  dicemut  f  Lex  peecatum  ut  f 
AbtU,  etc.  W* 

Sbrm.  CXVII.  ^  De  Adam  primo  et  novissimo.  In  vertA 
eiusdem  :  Faetut  ett  primut  homo  Adam  in  aniwtam  vioen- 
tem.  520 

Sbrm.  GXVIU.  ^  De  morte  et  resurrecUone  camls.  5s 
Sbrm.  GXIX.  ^  De  vero  cursu  pro  corona  glorie.  In 
verba  ejusdem  :  Neteitit  quod  ki    qui  in  ttadio  currunt, 
etc.  ^  ,5J4 

Sbrm.  GXX.  —  De  figurasflsculi  vitanda,  etforma  Salva- 
toris  assumenda.  In  verba  ejusdem  :  NoUte  eonfiguren 
kutetceeulo,  etc.  5» 

Sbrm.  CXXI.  —  De  divite  et  Lazaro.  % 

Sbrm.  CXXII.  —  De  eitdem.  533 

Sbrm.  CXXIU.  —  De  eitdom.  536 

Sbrm.  CXXIV.  —  De  eUdem.  540 

Sbrm.  GXXV.  —  De  vUlico  iniquo.  548 

Serm.  CXXVI.  —  De  eadem,  ^  546 

Serm.  CXXVII.  —  De  DecoUaUone  D.  Joannis  BapUsUe. 

Sbrm.  GXXVIII.  —  In  Apoliinarem  episcopum  et  marti^ 
rem.  JS 

Sbrm.  CXXIX.  --  In  D.  Gyprianum  martyrem.  559 
Sbrm.  CXXX.  —  In  consecratione  episcopi.  556 

Sbrm.  CXXXI.  —  De  Deo,  ut  videatur ;  de  iivore  et  per 
tinacia  Judoeorum,  deqoe  hominis  Morte.  557 

Sbrm.  CXXXII.  -  De  unitate  fidelium.  561 

Sbrm.  GXXXIII.  —  Ui  D.  Adream  apostolum.  563 
Sbrm.  CXXXIV.  —  In  D.  Felicitatem  martyrem.  564 
SSRM.  CXXXV.  —  In  D.  LaurenUum.  565 

Sbrm.  CXXXVI.  ^  In  Adelphum  episcopom.  567 

Sbrm.  GXXXVU.  —  De  pr»(DcaUone  D.  Joannis  Baptist». 

518 
Sbrm.  GXXXVm.  —  De  pace,  5^* 

Sbrm.  CXXXIX.  -  De  remittendo  firatri  delicto.  Ib^ 
Sbbm.  CXL.  ^  De  AnnuotiaUone  D.  Mariae  Virginis.  575 
Sbrm.  CXLI.  —  De  IncamaUone  Christi.  .  577 

Sbrm.  GXLII.  —  De  AnnunUaUone  D.  Maris  Virguus. 

57" 

Sbrm.  CXLUI.  -  De  eadem.  gf 

Sbbm.  CXLIV.  r-  De  eadem.  ^      ^  »3 

Sbrm.  GXLV.  —  De  generaUone  GhrisU,  et  Joseph  lU^ 

riam  dimittere  volente.  ^ 


il83 


QCiG  m  HOG  TOMO  G(MmNENtOft. 


lisi 


Sbric.  GXLVI.  —  De  eaiem,  ac  Joseph  sponso,  et  spoosa 

maire.  591 

Sebm.  CXLVn.  —  De  Incarnationis  sacramento.  594 
SsRM.  CXLVIII.  —  De  eodem,  596 

Sbrm.  GXLIX.  —  De  Nativitate  Ghristi,  et  pace  Ghris- 

tianorum.  598 

Sbkm.  GL.  -^  De  fuga  Ghristi  in  ifigyptum.  599 

Sbrm.  GLI.  —  De  eadem.  602 

Sbrm.  GLII.  —  De  infantium  nece.  604 

Sbkm.  GLIII.  —  De  eadem.  607 

Sbrm.  GLIV.  —  In  D.  Stephanum  protomartyrem.  608 
SiRM.  GLV.  —  De  kalendis  Januarii,  qu»  varia  gentium 

supersititione  polluebantur.  609 

Sbrm.  GLVI.  —  De  Epiphania  et  Magis.  611 

Serm.  GLVU.  —  De  eudem,  614 

Sbkm.  GLVin.  —  De  eudem,  616 

Sbrm.  GLIX.  —  De  eitdem.  619 

Sbrm.  GLX.  —  De  eitdem.  620 

Sbrm.  GLXI.  —  De  parabola  servi  ab  agro  regressi,  de- 

que  hominis  erga  Deum  gratitudine.  622 

Sbrm.  GLXII.  —  De  eo  qui  volebat  dividere  hffiredita- 

tem.  625 

Sbrm.  GLXIII.  ~  De  terrenorum  cura  despicienda.  628 
Sbrm.  GLXIV.  —  De  igne  ccelesti,  de  separatione  facta 

a  Ghristo,  et  de  ficclesiee  et  Synagogee  divisione.  In  illud 

Luc8B  :  Ignem  vem  mitUre  in  lerram,  etc.  630 

Sbbm.  GLXV.  —  De  consecratione  D.  Projecti  episcopi 

Forocomelieosis.  633 

Sbrm.  GLXVI.  —  De  quadragesimali  jejunio.  634 

Sbrm.  GLXVII.  —  De  D.  Joanne  Baptista  prsedicanle, 

deque  pcenitentia  agenda.  636 

bBRM.  CLXVIII.  —  De  parabola  centum  ovium.  639 
Sbrm.  CLXIX.  —  De  parabola  drachmsB  perdit».  641 
Sbrm.  GLXX.  De  Ghristo  pro  nobis  varias  formas  sus- 

cipiente,  apostolos  vocante,  morbos  curatum  mittente,  et 

paupertatem  preecipiente.  644 

Sbrm.  CLXju.  De  discipulis  iliotis   manibus  pranden- 

tibus.  647 

Sbrm.  CLXXII.  —  De  invidia  et  hypocrisi.  648 

Sbrm.  CLXXIU.  --  De  D.  Joanne  ^ptisU,  et  Herode. 

650 
Sbrm.  GLXXrV.  —  De  Decollatione  D.  Joannis  Baptistte. 

653 
Sekm.  GLXXV.  —  De  Marcellino  episcopo  Vicohaventi- 

no,  et  D.  Mariaa  Virginis  partu.  656 

Sbrm.  CLXXVI.  —  De  csco.  663 

APPENDIX. 


Sbrm.  I.  —  De  Oratione  Dominica. 
Sbrm.  IL  —  De  eadem. 
Sbrm.  III.  —  De  eadem, 
Sbrm.  IV.  —  De  eadem, 
Serm.  V.  —  De  eadem. 


665 
668 
670 
673 
675 


Serm.  VI.  —  De  verbis  Evangelii  Matth.  xvu :  Hoe  genut 
innullo  eiieitar,  niti  oratione  et  je^unio.  678 


Sbam. 


De  verbis  Evangelii  Joann.  xiv :  Paeem 


m^atn  tio  vobis^  paeem  meam  relinquo  vobit, 
S.   VALERIANUS. 


»79 


J.  Sirmondi  Epistola  de  hac  S.  Valeriani  editione 

Notitia  in  S.  Valerianum. 

TesUmonia  de  S.  Valeriano. 

8.  VALERIANI  HOMIUiE. 

HoMiLu  PEJMA.  —  De  bono  disciplin». 

HoMiL.  II.  —  De  arcta  et  angusta  via. 

HoMiL.  III.  —  Item  de  arcta  et  angusta  via. 

HoMiL.  IV.  —  De  promissis  et  non  redditis. 

HoMiL.  V.  — .  De  oris  insolentia. 

HoMiL.  VI.  —  De  otiosis  verbis. 

HoMiL.  VII.  —  De  misericordia. 

HoMiL.  VIII.  —  Item  de  misericordia. 

HoMiL.  IX.  —  Iterum  de  misericordia. 

HoMiL.  X.  —  De  parasitis. 

HoMiL.  XI.  —  Qui  ffloriatur  in  Domino  glorietur. 

HoMa.  XII.  —  De  oono  conservands  pacis. 

HoMiL.  XIII.  —  De  eodem. 

HoMiL.  XIV.  —  De  bono  humiliUtis. 

HoMiL.  XV.  —  De  bono  martyrii. 

HoMiL.  XVI.  —  De  eodem. 

HoMiL.  XVII.  —  De  eodem. 

HoMiL.  XVIII.  —  De  Machabffiis. 

HoMJL.  XIX.  —  De  Quadragesima, 

HoMiL.  XX.  —  De  avaritia. 

8.  VALERIANI  Epistola  ad  Monachos. 

AP08TOLOGIAPH08.  VALERIANO,  auctore Thoophilo 

Raynaudo.  ^  757 


.  681 
683 
689 
691 

!bid. 
696 
700 
70J 
706 
709 
713 
716 
719 
722 
723 
728 
731 
735 
738 
741 
744 
746 
749 
751 
755 


PROLOQUinM.  —  Agendipro  Valeriano  causss  et  modus. 

757 

Gatut  primom.  —  Valeriani  sedes.  —  Deejusdem  »Ute, 
natiooe,  genere,  sUtu  privato,  conjectanea.  759 

Caput  n.  —  Quae  adversus  Valerianum  facere  visa,  aut 
videri  potuerunt.  764 

Capot  III.  — Quee  prima  Valeriani  quoad  Semipelagia- 
nismum  defensio,  ejusque  improbatio.  771 

Gaput  IV.  —  Germana  Semipelagianismi  expositione 
tradenda,  proluditur  ad  legitimum  Valeriani  ab  ea  labe 
exemplionem.  774 

Caput  V.  —  Demontratur  directe  Valerianum  a  Semi- 
pelagianismo  proxinje  exposito  abhorruisse.  789 

Caput  VI.  —  Quae  prioribus  locis  Semipelagianismum 
Bubolere  in  Valeriano  visa,  demonstratur  catholica.     792 

Caput  VII .  —  Catholice  omnmo  a  Valeriano  dictum  es- 
se,  nostrum  esse  velle,  Dei  autem  perficere,  multipliciter 
ostenditur.  801 

Gaput  VIII.  —  Valerianus  modum  loquendi  Scriptura- 
rum  semulatus,  atque  adeo  male  noUtus.  811 

Gaput  IX.  —  Gum  Valeriano  gravissimi  Patres  seque 
causa  caderent.  816 

Gaput  X.  —  An  Valerianus  Sancti  titulo,  quo  jam  olim 
in  ms8.  potitur,  exuendus.  832 

S.  mCSTAS, 

Petri  Braides  Preefatio.  837 

Notitia  in  8.  Nicetam,  839 

De  S.  Nicela  Veterum  testimonia.  843 

DE  RATIONE  FIDEl.  847 

DE  SPIRITUS  SANGTI  POTENTIA.  853 

D^  DIVEUSIS  APPELLATIONIBUS  D.  N.  JESU  GHHI- 
8T0  CONVENIENTIBUS.  863 

EXPLANATIO  SYABOLI.  865 

Fragmenta  tex,  873 

DIS8ERTATI0  BRAIDifi  in  S.  NiceUm,  875 

PaoLOQuiuM.  —  Scopus  et  ordo  disserUtionis. 

Gaputprimum.  —  Sive  Aquileiensis  li^cciesiee  episcopus 
sit»  allerius  in  Dacia^  ille  quem  Gennadius  Romatianse 
civiUtis  appellat  episcopum,  procul  dubio  unius  auctoris 
sunt  tum  Explanatio  Symboli  ad  competentet,  tum  libellut 
ad  laptam  Vtrginem,  guee  duo  nunc  primum  una  simul 
sub  nomine  sancti  Nicetfls  Aquileiensis  episcopi  damus 
opuscula.  877 

Caput  II.  —  Niceas  seu  NiceUs  sancti  Paulini  Nolani 
episcopi  amicitia  clarus,  non  fuit  episcopus  civiUtis  Ro- 
matian»  in  Dacia  cis  Danubium  consututce,  quinimmo 
trans  Danibium  episcopatum  gessit.  882 

G>PUT  lil.  —  Romatianoe  civiUtis  episcopus  Niceas,  seu 
Micetas,  a  Gennadio  memoratus,  non  est  Niceas  seu  Nice- 
tas  ille  Dacus  sancti  Paulini  Nolani  episcopi  amicus,  ejus- 
domque  laudibus  celebratus.  893 

Caput  IV.  —  Romatian»  civitatis  episcopus  Niceas  seu 
Nicetas,  a  Geunadio  memoratus,  est  oubio  procul  Niceas, 
seu  Nicetas,  episcopus  Aquiieiensis^  qui  sancti  Leonis 
Magni  Umpore  floruit,  et  ad  quem  ejusdem  sancti  ponti- 
ficis  exsUt  epistoU.  924 

Gaput  V .  —  RomatianaciviUs  a  Gennadio  memoraU,  non 
est  in  Dacia  inquirenda,  sed  in  vcteri  dioacesi  seu  provin- 
cia  Aquileiensi  ;  et  probabiliUr  illa  est  qus  Portus  Ro- 
matianus,  st)U  Romatinus,  aut  Romatius,  non  iU  procul  a 
Goncordia,  ex  fluvio  ejusdem  nominis  a  Plinio  appellaU 
fuit ;  aut  illa  quiS  hodie  Portus-Gruarius  dieilur,  et  ad 
eumdem  Romatium,seu  Romatinum,aut  Romatianum  flu* 
vium  siU  est,  qui  eam  inUrlluit.  947 

Gap.  VI.  —  Niceas  seu  Nicetas,  episcopus  Aquileiensis, 
Romatianffi  civiUtis  episcopus  probabiliter  dictus  fuit,  seu 
quia  antequam  episcopalem  sedem  Aquileiensem  consccn- 
aeret,  episcopus  auxiliaris  fuit  Aquileiensis  Ecclesiae  ad 
portum  Komatium  sive  Romatinum  situs,  seu  quia  ad  por- 
tum  vel  civiUtem  ejusdem  nominis  non  infrequenUr  aede- 
bat,  etiam  cum  Aquileiensis  Ecclesise  clavum  teneret.  959 

Cap.  VII.  ~  Ciarissimi  Zabei,  contra  Aquileiensetn  Ni- 
cesB  seu  Nicotse  Gennadiani  episcopatum,  momentis  fit 
satis.  Occurrilur  quoque  auctoritati  et  aniumilveriioni- 
bus  clarissimi  vu*i  Michaelis  Denis.  l^S 

Cap.  VIII.  —  De  sancto  Nicetaepi^copo  AquJleiensi,  ojua* 
que  opusculis,  tum  nunc  editis,Xunj  otiarn  aui  iJt>perdiit9, 
aut  adhuc  lateniibus  ;nec  non  et  fragnii^citi»  iiwm  nohis 
innotuerunt  studio  et  industriaeruditiMlmi  viri  Michae^is 
Denis.  De  illiusquoque  saiictiUte  m  c^uJtu.  ia33 

Gap.  IX.  Nonnulla  exhibentur  observatu  diiifna,  tum 

Suoad  dogmaU  et  mores,  tum  quoad  d^seJpJia^m,  ex  saneti 
icetffi  opusculis  atque  fragmentis.  lUBO 

Gap.  X.  —  Nonnullaexpenduntur,  quix«  a  iiaacto  Nict^t^ 
aut  minns  exacte,  aut  durius  dicU  videri  pQsseut,    1 119 
APPENDICULA.  —  Vstsra  monom«ma  duo  cafituu  AauH 
LKiBirsu.  li^ 


FINIS  TOMI  QUINQUAGESiMl  SEGUNDI. 


VaUegaidonii,  -  Es.  Typis  fi.  JAIIUf. 


72!*8    u\k 


tm;s  vglume 
ooes  not  circuute 
outside  the  library 


3  2044  054  758  628 


i